Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 282/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 174 ust. 4, art. 186 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Protokolant Referent stażysta Dorota Ziółecka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 października 2014 r. sprawy ze skargi E.B. na decyzję Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 19 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarżąca E.B., reprezentowana przez adwokata A. S., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 19 grudnia 2013 r., [...], utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia 6 listopada 2013 r., [...], odmawiającą przyznania skarżącej pomocy materialnej w zakresie stypendium rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2011/2012.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia 7 października 2011 r. E. B. wystąpiła do Rektora Politechniki Opolskiej o przyznanie pomocy materialnej w zakresie stypendium rektora dla najlepszych studentów za osiągnięcia uzyskane w poprzednim roku akademickim 2010/2011.

Decyzją z dnia 8 listopada 2011 r. Prorektor ds. studenckich Politechniki Opolskiej, działający z upoważnienia Rektora Politechniki Opolskiej, odmówił przyznania E. B. pomocy materialnej, we wnioskowanym zakresie. Jako podstawę prawną decyzji wskazał przepisy art. 175 ust. 2 i ust. 3 w zw. z art. 174 ust. 4 oraz art. 181 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) zwanej dalej ustawą, zarządzenie Nr 45/2011 Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 21 lipca 2011 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) zwanej dalej K.p.a. w zw. z art. 207 ust. 1 i 2 ustawy. W uzasadnieniu organ podał, że na podstawie § 4 ust. 1 regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej, stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymać student, posiadający rejestrację bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów, uzyskaną najpóźniej do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej, ustalonego w zarządzeniu rektora uczelni w sprawie organizacji poprzedniego roku akademickiego oraz uzyskał za poprzedni rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Wskazując na Zarządzenie Nr 67/2011 Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 31 października 2011 r. w sprawie ustalenia wysokości świadczeń z funduszu pomocy materialnej na rok akademicki 2011/2012, organ stwierdził, że na liście rankingowej studentów kierunku Wychowanie Fizyczne Stacjonarne Studia 1 stopnia wnioskodawczyni uzyskała 0 punktów ze względu na brak rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów i tym samym brak było podstaw do przyznania wnioskowanego stypendium.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, na podstawie wniosku E. B., decyzją z dnia 2 lutego 2012 r., Rektor Politechniki Opolskiej, utrzymał w mocy decyzję z dnia 8 listopada 2011 r.

W wyniku wniesionej przez E. B. skargi na powyższą decyzję odwoławczą Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 listopada 2012r., sygn. akt II SA/Op 212/12, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 8 listopada 2011 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd powołując art. 173 ust. 1 pkt 3 oraz art. 186 ust. 1 ustawy, dostrzegł, że prawodawca ustanowił dla rektorów wyższych uczelni delegację do określenia, w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń pomocy materialnej, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów, sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta. Organy danej uczelni orzekające w przedmiocie świadczeń zobowiązane z kolei są stosować postanowienia zawarte w regulaminie ustanowionym przez jej rektora. Na podstawie wskazanej regulacji Sąd wywiódł, że w zakresie powierzonych do stanowienia w drodze regulaminu przepisów przeważają regulacje o charakterze proceduralnym. Należy jednak mieć na uwadze, że do regulaminowego sprecyzowania przekazano rektorowi również ustalenie szczegółowych kryteriów przyznawania pomocy, jak i wysokości świadczeń, czyli elementów o charakterze materialnoprawnym. Wypowiadając się w kwestii roli regulaminów w działalności uczelni Sąd stwierdził, że jako akty prawa wewnętrznego powinny być one zgodne z zasadami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnymi i aktami wyższego rzędu.

Regulamin (stanowiący podstawę odmowy przyznania stypendium) wprowadzony zarządzeniem z dnia 21 lipca 2011 r., nr 45/2011, podpisany został przez Prorektora ds. organizacyjnych – dr A. Ż., która stosownie do zapisów Statutu uczelni i pełnomocnictw udzielanych przez podmioty funkcjonujące w strukturze uczelni, w ocenie Sądu nie posiadała uprawnienia do podpisania zarządzenia wprowadzającego Regulamin. Sąd wyjaśnił, że regulamin pomocy materialnej jest aktem administracyjnym o charakterze normatywnym, wewnątrzzakładowym, który reguluje prawa i obowiązki podmiotów będących "użytkownikami" danego zakładu. Nie jest on tym samym dokumentem, który jest przeznaczony do obiegu wewnętrznego i którego podpisanie nie wywołuje żadnych skutków prawnych dla studenta i uczelni, których wiążą m.in. przepisy zawarte w aktach normatywnych wewnątrzzakładowych. Kompetencji i upoważnienia do działania w imieniu Rektora i na jego rzecz, nie można natomiast domniemywać, a uprawnienie do jego zastępowania musi wynikać wprost z treści pełnomocnictwa. Stosownie do przedstawionego stanowiska Sąd uznał, że aby Prorektor ds. organizacyjnych A. Ż. legitymowana była do podpisania regulaminu pomocy materialnej z dnia 21 lipca 2011 r., takie umocowanie musiałoby zostać przekazane jej w sposób wyraźny i jednoznaczny w treści pełnomocnictwa. Dokonując analizy na podstawie przedstawionych dokumentów Sąd wywiódł, że pełnomocnictwo o takiej treści nie zostało przez organ przedłożone. W takim stanie faktycznym i prawnym Sąd uznał, że regulamin pomocy materialnej ustalony został przez podmiot nieuprawniony, a tym samym, nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącej pomocy. Dlatego też, wydanie przez organ decyzji, na podstawie przepisu prawa wewnętrznego, którego wprowadzenie dokonane zostało z naruszeniem przepisów powszechnie obowiązujących, tj. art. 186 ust. 1 ustawy, nie pozwala na uznanie, że decyzja odpowiada prawu. Formułując wskazania co do dalszego postępowania Sąd wyjaśnił, że sprowadzają się one do załatwienia wniosku skarżącej o przyznanie pomocy materialnej na podstawie prawidłowo wprowadzonego Regulaminu, a w przypadku wykazania braku możliwości rozpoznania wniosku w powyższym trybie, o konieczności załatwienia sprawy tylko na podstawie zapisów Prawo o szkolnictwie wyższym (Rozdział 2, art. 171 i nast.).

Wyrokiem z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 274/13, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną wniesioną od powyższego wyroku przez Rektora Politechniki Opolskiej. Sąd odwoławczy stwierdził, że organ uczelni przedstawił dokumenty, na podstawie których nie dało się ustalić upoważnienia Prorektora ds. organizacyjnych – dr A. Ż. do wydania Zarządzenia Rektora Politechniki Opolskiej z 21 lipca 2011 r. w sprawie Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej. Podkreślił przy tym, że wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, normatywny akt wewnętrzny, jakim niewątpliwie jest Regulamin na pewno nie jest oświadczeniem woli osoby prawnej, jaką jest Politechnika Opolska, lecz regulacją prawną wiążącą destynatariuszy tej uczelni.

Rozpoznając ponownie sprawę Rektor Politechniki Opolskiej, decyzją z dnia 6 listopada 2013 r., [...], odmówił przyznania E. B. pomocy materialnej w zakresie stypendium rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2011/2012. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 175 ust. 2 i ust. 3, w związku z art. 174 ust. 4 oraz art. 181 ustawy, zarządzenie Nr 49/2013 Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 15 lipca 2013r., w sprawie Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej, zarządzenie Nr 67/2011 Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 31 października 2011 r. w sprawie ustalenia wysokości świadczeń z funduszu pomocy materialnej na rok akademicki 2011/2012 oraz art. 104 K.p.a w związku z art. 207 ust. 1 i 2 ustawy.

W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie § 4 ust. 1 Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej, stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymać student, który posiada rejestrację bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów, uzyskaną najpóźniej do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej, ustalonego w zarządzeniu rektora Uczelni w sprawie organizacji poprzedniego roku akademickiego oraz uzyskał za poprzedni rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Na podstawie natomiast pkt 7 załącznika do zarządzenia Nr 67/2011 z dnia 31 października 2011 r., w przypadku, gdy student nie uzyskał rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej, ustalonego w zarządzeniu rektora Uczelni w sprawie organizacji poprzedniego roku akademickiego, liczba punktów przypisana osiągnięciu sportowemu, wykazanemu we wniosku o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów, wynosi 0. Stosownie do wskazanych regulacji organ ustalił, że na liście rankingowej studentów kierunku wychowanie fizyczne, studia stacjonarne I stopnia, w roku akademickim 2011/2012, E. B. uzyskała 0 punktów ze względu na brak rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów. Zgodnie natomiast z tabelą 1, zamieszczoną w pkt 10 załącznika do zarządzenia Nr 67/2011 minimalna liczba punktów uprawniająca studenta do otrzymania stypendium rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2011/2012 na kierunku wychowanie fizyczne, studia stacjonarne I stopnia wynosi 4,04 punktów.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy E. B. kwestionując prawidłowość decyzji podniosła, że wydana została z naruszeniem zasady nie działania prawa wstecz, ze względu na to, że zasady przyznawania stypendium Rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2011/2012 ustalone zostały dopiero 31 października 2011 r., a więc już w trakcie trwającego roku akademickiego.

Decyzją z dnia 19 grudnia 2013 r., [...], Rektor Politechniki Opolskiej utrzymał w mocy decyzję z dnia 6 listopada 2013 r.

W uzasadnieniu wskazał na obowiązującą od dnia 1 października 2011 r. nowelizację przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym oraz powołał regulacje art. 186 ust. 1 oraz art. 174 ust. 4 ustawy, równocześnie wyjaśniając, że wskutek wyroku WSA w Opolu z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Op 212/12 oraz wyroku NSA z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 274/13, w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego wprowadził, zarządzeniem z dnia 15 lipca 2013 r., Nr 49/2013, Regulamin przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej, który ma zastosowanie do studentów i doktorantów ubiegających się o przyznanie świadczeń pomocy materialnej w roku akademickim 2011/2012. Zgodnie z postanowieniem § 4 ust. 1 Regulaminu, stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymać student posiadający rejestrację bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów, uzyskaną najpóźniej do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej, ustalonego w zarządzeniu rektora Uczelni w sprawie organizacji poprzedniego roku akademickiego, który uzyskał za poprzedni rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Zgodnie natomiast z postanowieniem § 4 ust. 7 tego Regulaminu, szczegółowe zasady przyznawania stypendium rektora dla najlepszych studentów, wysokość stypendium oraz wymaganą liczbę punktów za średnią ocen lub wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym, obowiązujące w danym roku akademickim, ustala rektor uczelni w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego i podaje do wiadomości do końca miesiąca października. Ustalenia w tym zakresie wprowadzone zostały zarządzeniem Rektora z dnia 31 października 2011 r., Nr 67/2010, w sprawie ustalenia wysokości świadczeń z funduszu pomocy materialnej na rok akademicki 2011/2012, w którym określono m.in. szczegółowe zasady przyznawania stypendium rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2011/2012.

Podstawowy warunek uprawniający studenta do otrzymania stypendium rektora, wynika jednak wprost z § 4 ust. 1 Regulaminu. Na ten też przepis powołano się w decyzji z dnia 6 listopada 2013 r., w której wskazano także na przepisy pkt 7 załącznika do zarządzenia Nr 67/2010, które służą tylko do określania punktacji przypisanej osiągnięciu sportowemu studenta, który nie spełnił podstawowego warunku zawartego w § 4 ust. 1 Regulaminu. Stosownie do przedstawionego stanowiska, organ uznał za bezzasadny zarzut wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Odnosząc powołane regulacje do stanu faktycznego, na podstawie dokumentu przebiegu studiów "Karta okresowych osiągnięć studenta" za semestr III i IV roku akademickiego 2010/2011, organ przeprowadzając ich analizę, dokonał ustaleń tożsamych z tymi, jakie zostały dokonane w pierwszym postępowaniu prowadzonym w sprawie. Na ich podstawie stwierdził, że do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej w semestrze letnim kończącym rok akademicki 2010/2011, tj. do dnia 3 lipca 2011 r., studentka nie uzyskała wszystkich wymaganych zaliczeń i nie posiadała rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów. Tym samym nie spełniła podstawowego warunku przyznania wnioskowanego stypendium, jakim jest uzyskanie w poprzednim roku akademickim 2010/2011 rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów, najpóźniej do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej, ustalonego w zarządzeniu rektora Uczelni w sprawie organizacji roku akademickiego 2010/2011, do dnia 3 lipca 2011 r., co wyłącza możliwość przyznania tego stypendium.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła Rektorowi Politechniki Opolskiej naruszenie art. 186 ust. 1 i art. 187 Prawa o Szkolnictwie Wyższym w zw. z przepisami § 1- 6 wcześniej obowiązującego rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 16 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe (Dz. U. Nr 153, poz. 1093), przez ustalenie w § 4 Regulaminu wprowadzonego zarządzeniem z dnia 15 lipca 2013 r., nr 49/2013, kryterium, które nie było przewidziane w rozporządzeniu i jest nieznane ustawie. Wskazując, że jest to kryterium bardziej restrykcyjne od przepisów ogólnie obowiązujących i było określone we wcześniejszym regulaminie obowiązującym do dnia 30 września 2011 r. Skarżąca podniosła, że ustalony warunek jest dyskryminujący względem studentów, którzy z racji wybranego kierunku studiów (wychowanie fizyczne) znaczną część swojej aktywności poświęcają na osiąganie jak najlepszych wyników sportowych. Wskazał też na naruszenie przez zarządzenie nr 49/2013, zasady nieretroakcji wynikającej z art. 2 Konstytucji RP, a to na skutek tego, że zarządzenie wydane dnia 1 października 2011 r. reguluje stany faktyczne istniejące do dnia 3 lipca 2011 r. (data końca sesji) ze skutkiem na rok akademicki 2011/2012. Zarzut ten odniósł również do zarządzenia z dnia 31 października 2011 r., nr 67/2011, wskazując, że wydane zostało po rozpoczęciu roku akademickiego.

Odpowiadając na skargę Rektor Politechniki Opolskiej wniósł o oddalenie skargi. Ustosunkowując się do zarzutów skargi uznał, że nie są one uzasadnione. Wyjaśnił, że aktem prawnym, regulującym zasady funkcjonowania pomocy materialnej dla studentów jest ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym, w której od dnia 1 października 2011 r., wprowadzono nowy katalog świadczeń pomocy materialnej. W szczególności dotychczasowe stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie zastąpione zostało nowym stypendium rektora dla najlepszych studentów, które może być przyznane nie więcej niż 10% studentów każdego kierunku studiów, prowadzonego na uczelni. Organ wskazał, że z uwagi na nowelizację koniecznym było opracowanie nowych kryteriów i zasad przyznawania stypendium rektora dla najlepszych studentów na rok akademicki 2011/2012. W związku z tym zarządzeniem z dnia 15 lipca 2013 r., 49/2013, wprowadzono Regulamin przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej, który miał również zastosowanie do studentów i doktorantów ubiegających się o przyznanie świadczeń pomocy materialnej w roku akademickim 2011/2012 r. Zgodnie natomiast z postanowieniem § 4 ust. 7 Regulaminu, w dniu 31 października 2011 r. Rektor wydał zarządzenie nr 67/2011 w sprawie ustalenia wysokości świadczeń z funduszu pomocy materialnej na rok akademicki 2011/2012. Zachowany został więc termin przewidziany przez przepisy Regulaminu. Organ stwierdził, że nie można zgodzić się ze skarżącą, jakoby zaskarżona decyzja była wydana z naruszeniem zasady niedziałania prawa wstecz. Zasady przyznawania stypendium rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2011/2012 ustanowione zostały bowiem w dniu 31 października 2011 r., a więc w zgodzie z obowiązującymi przepisami. Ponadto, adresatem zasady niedziałania prawa wstecz jest prawodawca, a nie organ stosujący prawo. Nie można więc stawiać takiemu organowi zarzutu naruszenia zasady, za której realizację nie odpowiada. Odnośnie orzeczonej odmowy przyznania stypendium organ wyjaśnił z kolei, że podstawowy warunek uzyskania stypendium rektora dla najlepszych studentów ustalony został w § 4 ust. 1 Regulaminu. Skoro skarżąca nie spełniła tego warunku, gdyż nie uzyskał wszystkich zaliczeń wymaganych programem studiów i nie posiadał rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów, to brak było podstaw do przyznania wnioskowanego stypendium.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, z późń. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Przedmiotem kontroli sądowej była decyzja Rektora Politechniki Opolskiej, rozstrzygająca o odmowie przyznania skarżącej stypendium rektora dla najlepszych studentów na rok akademicki 2011/2012. Podstawę faktyczną odmowy stanowiło ustalenie przez organ, że skarżąca nie spełniła koniecznego warunku przyznania stypendium, jaki określony został przez Rektora w Regulaminie przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej, zwanym dalej Regulaminem, przyjętym zarządzeniem z dnia 15 lipca 2013 r., nr 49/2013. Zarzuty skargi zmierzały natomiast do wykazania, że określenie w Regulaminie przyjętym na nowy rok akademicki, zaostrzonego w ocenie skarżącej w stosunku do obowiązującego w poprzednim roku akademickim, kryterium przyznania stypendium, nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa.

Podkreślić należy, że w ramach kontroli sądowej nie badano legalności całości Regulaminu. W granicach niniejszej sprawy dokonując oceny Sąd badał, czy zaskarżona decyzja, w tym przede wszystkim jej rozstrzygnięcie, znajduje umocowanie prawne. W zakresie warunków przyznania stypendium, na podstawie których organ dokonał oceny i które uwzględnił podejmując rozstrzygnięcie, weryfikacja Sądu sprowadzała się jedynie do sprawdzenia, czy uwzględnienie przez organ kryteriów określonych w Regulaminie nie stało w sprzeczności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Przede wszystkim, czy było zgodne ze znajdującą zastosowanie w niniejszej sprawie ustawą z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.) zwaną dalej ustawą, która reguluje prawo studentów do ubiegania się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa, w tym m.in. w formie stypendium rektora dla najlepszych studentów. Podstawy do oceny Sądu nie mogło natomiast stanowić wskazane przez skarżącą rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 16 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe (Dz. U. Nr 153, poz. 1093, z późn. zm.). Jakkolwiek bowiem obowiązywało ono jeszcze w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie stypendium (utraciło swą moc z dniem 1 października 2012 r.), to jednak określało ono szczegółowe warunki i tryb przyznawania innych rodzajów stypendiów niż to, o które wystąpiła skarżąca i nie znajdowało zastosowania do stypendium przyznawanego przez rektora, którego dotyczy niniejsza sprawa.

Przeprowadzona przez Sąd, we wskazanym zakresie i według wskazanych powyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie wykazała, aby przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa w jakimkolwiek stopniu uzasadniającymi jej uchylenie. W ocenie Sądu odpowiada ona przepisom prawa, a podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Rektor wydając decyzję nie naruszył przepisów postępowania i dokonał prawidłowej oceny na podstawie Regulaminu. Zgodzić się przy tym należy z poglądem organu, że skoro skarżąca nie spełniła koniecznego warunku przyznania stypendium określonego w tym akcie, to zaistniała podstawa do odmowy przyznania jej przedmiotowego świadczenia.

Przechodząc do rozważań w zakresie dokonanej oceny w pierwszej kolejności podkreślić należy, że działania organów podejmowane w zakresie rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów na rok akademicki 2011/2012, były już przedmiotem oceny sądowej, a ocena prawna oraz wskazania co do dalszego postępowania w niniejszej sprawie wyrażone zostały w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Op 212/12. Od wyroku tego co prawda została wniesiona skarga kasacyjna, ale Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ją wyrokiem z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt 274/13.

Stosownie też do tego dostrzec należy, że zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Wyrażona w powołanym przepisie zasada związania orzeczeniem sądu oznacza, że orzeczenie to oddziałuje na przyszłe postępowanie tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku.

Dokonując oceny legalności w niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził, aby zaistniały okoliczności umożliwiające odstąpienie od oceny i wskazań co do dalszego postępowania sformułowanych w wydanych wcześniej orzeczeniach sądowych. W rozpoznawanej sprawie nie doszło bowiem do zmiany stanu prawnego, jak również nie nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Uwzględniając zatem stanowisko wyrażone we wskazanych wyrokach, które, co należy podkreślić, na dzień orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie były prawomocne, a przez to wiążące dla składu orzekającego, dostrzec trzeba, że wydając zaskarżoną decyzję organ zastosował się do wskazań określonych w wyroku z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Op 212/12. W konsekwencji tego prawidłowo też wydana została decyzja o odmowie przyznania skarżącej stypendium rektora dla najlepszych studentów uwzględniająca zapisy Regulaminu wprowadzonego przez Rektora zarządzeniem z dnia 15 lipca 2013 r., nr 49/2013.

Przypomnieć trzeba, że w wyroku z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Op 212/12, Sąd uznał, iż Regulamin przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej, regulujący kryteria i tryb udzielania stypendiów na rok akademicki 2011/2012, wprowadzony wcześniejszym zarządzeniem z dnia 21 lipca 2011, nr 45/2011, nie mógł stanowić podstawy do wydania decyzji w sprawie przyznania skarżącej stypendium, z uwagi na to, że jego wprowadzenie nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa. Naruszenie to spowodowane było tym, że wskazane zarządzenie, zostało podpisane przez nieuprawnioną osobę. Zauważyć przy tym należy, że Sąd nie oceniał i nie kwestionował, legalności zapisów Regulaminu, do czego nie jest uprawniony w granicach niniejszej sprawy, a jedynie badał legalność wprowadzenia w życie tego aktu i w tym zakresie ocenił, że nie mógł on stanowić podstawy do wydania decyzji stypendialnej. W granicach tej oceny, jako wskazanie, co do dalszego postępowania Sąd wskazał w wyroku na konieczność załatwienia wniosku skarżącej o przyznanie stypendium na podstawie prawidłowo wprowadzonego Regulaminu.

Respektując ocenę Sądu i stosując się do zalecenia wynikającego ze wskazań wyroku, Rektor Politechniki Opolskiej wydał zarządzenie z dnia 15 lipca 2013 r., nr 49/2013, którym w sposób prawidłowy wprowadził Regulamin mający zastosowanie w roku akademickim 2011/2012. Skoro wydane ponownie zarządzenie podpisane zostało przez uprawniony do tego organ uczelni, jakim jest Rektor Politechniki Opolskiej uznać należy, że konwalidowana została czynność wprowadzenia Regulaminu w życie, a tym samym mógł on stanowić podstawę do wydania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji. Na skutek wydania wskazanego zarządzenia przez uprawniony do tego organ uczelni, czynność ustalenia Regulaminu została bowiem ważnie dokonana.

Odnośnie charakteru aktu, jakim jest Regulamin Sąd wypowiedział się już w wyroku z dnia z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Op 212/12, przyjmując, że prawo kształtowania przez organy uczelni wyższej, aktami wewnętrznymi sytuacji prawnej, w tym praw i obowiązków studentów, pomimo jego autonomicznego charakteru, wymaga zachowania wszystkich standardów wpływających na jego wewnętrzną spójność, oraz zgodności z przepisami powszechnie obowiązującymi. Regulamin, jako akt wewnętrzny uczelni, ustalany na zasadzie art. 186 ust. 1 ustawy przez rektora, w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, pomimo swego autonomicznego charakteru nie może naruszać podstawowych zasad prawnych obowiązujących w postępowaniu administracyjnym, ani też pozostawać w sprzeczności z postanowieniami aktów wyższego rzędu, gdyż naruszałoby to podstawową zasadę konstytucyjną hierarchiczności systemu źródeł prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 274/13, zaznaczył natomiast, że normatywny akt wewnętrzny, jakim niewątpliwie jest Regulamin na pewno nie jest oświadczeniem woli osoby prawnej, jaką jest Politechnika Opolska, lecz regulacją prawną wiążącą destynatariuszy tej uczelni.

Uwzględniając taką wykładnię zgodzić się należy z tym, że Regulamin – jako akt wewnętrzny musi spełniać wymogi zgodności z prawem, w tym nie może naruszać zasady niedziałania prawa wstecz ze szkodą dla studentów. Pomimo akceptacji takiego poglądu, nie można jednak zgodzić się z zarzutem skarżącej, że przy ocenie jej wniosku i wydaniu zaskarżonej decyzji organ, stosując kryteria wynikające z Regulamin, naruszył art. 186 ust. 1 ustawy, a przy ich wprowadzeniu konstytucyjną zasadę niedziałania prawa wstecz, a to z uwagi na to, że kryteria przyjęte na rok akademicki 2011/2012 nie obowiązywały w chwili, w której miały miejsce zdarzenia istotne przy ustalaniu prawa do stypendium.

Wyjaśnić przyjdzie, że stypendium rektora dla najlepszych studentów, wskazane w art. 173 ust. 1 pkt 3 ustawy, jako jedna z form pomocy materialnej dla studentów z budżetu państwa, w myśl art. 181 ust. 1 ustawy, może otrzymywać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Zapis, że student może otrzymać omawiane stypendium, przesądza o tym, że decyzja wydana w tym przedmiocie ma charakter konstytutywny. Zauważyć też należy, że zgodnie z art. 184 ust. 1 i ust. 2 ustawy, omawiane stypendium, na określony rok akademicki student może otrzymać w danym roku akademickim. To oznacza, że rozpatrując wniosek na dany rok akademicki organ ma obowiązek stosować aktualnie obowiązujące w tym roku akademickim przepisy prawa, w tym regulacje przyjętego Regulaminu. Podstawę faktyczną decyzji stanowią zatem wyniki uzyskane przez studenta w poprzednim roku, ale są one oceniane w dacie orzekania przez organ, który zobowiązany jest stosować stan prawny obowiązujący w dacie orzekania (por. wyrok NSA z dnia 23 lipca 2013 r., sygn. akt I OSK 929/13, internetowa Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Delegacja do określenia, w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 8, w tym m.in. szczegółowych kryteriów i trybu udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, ustanowiona natomiast została dla rektorów wyższych uczelni w art. 186 ust. 1 ustawy (tak wg brzmienia obowiązującego na dzień złożenia przez skarżącą wniosku jak i na dzień wydania zaskarżonej decyzji). Odnotować można, że przyznanie rektorowi takiego uprawnienia uzasadnione jest zarówno pozycją prawnoustrojową uczelni, jako autonomicznego podmiotu, którego działalność określają przepisy ustawy (art. 70 ust. 5 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy), a która to autonomiczność oznacza prawo kształtowania przepisami wewnętrznymi sytuacji prawnej studentów oraz brak możliwości całkowitego regulowania ustawami wszystkich spraw określających pozycję studenta.

Ustawa o szkolnictwie wyższym w dacie składania przez skarżącą wniosku o stypendium, nie obligowała do wydania regulaminu, czy też dokonywania w nim zmian na tyle wcześnie, by studenci mogli zapoznać się z wymogami, które w nowym roku akademickim musieliby spełnić. Mając na uwadze treść art. 161 ust. 1 ustawy, w którym ustawodawca wprowadził określony wymóg czasowy odnośnie uchwalenia Regulaminu studiów, nie można też uznać, że jest to przeoczenie prawodawcy. Przyjąć natomiast należy, że brak takiego wymogu w odniesieniu do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej, jest przejawem autonomii szkół wyższych, gwarantowanej art. 70 ust. 5 Konstytucji RP, w zakresie możliwości modyfikacji kryteriów i trybu przyznawania stypendiów w zależności od okoliczności faktycznych, w tym np. posiadanych funduszy. Nie oznacza to jednak dowolności w zakresie możliwości zmiany. Z uwagi na to, że stypendium rektora dla najlepszych studentów finansowane jest ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa, jako obiektywny miernik uzasadniający zmianę w tym zakresie przyjąć trzeba ważny interes publiczny.

Za okoliczność uzasadniającą zmianę regulaminu uznać tym samym należy, konieczność dostosowania go do obowiązujących przepisów prawa, w tym na skutek zmiany ustawy. Przyczyną wprowadzenia nowego Regulaminu na rok akademicki 2011/2012 przez Rektora Politechniki Opolskiej była właśnie taka okoliczność. Dostrzec bowiem trzeba, że omawiana ustawa została zmieniona nowelą z dnia 18 marca 2011 r. (Dz. U. Nr 84, poz. 455), której art. 38 wprost stanowił, że wchodzi ona w życie z dniem 1 października 2011 r. Wprawdzie, co do terminu wejścia w życie zmian ustawodawca przewidział pewne wyjątki, określając w tym zakresie także późniejszy termin, niemniej jednak nie obejmowały one zmian dotyczących regulacji w zakresie przyznawania świadczeń określonych w art. 173 ust. 1 ustawy. Od dnia 1 października 2011 r. zmieniony został zatem m.in. art. 173 ust. 1 ustawy, określający formy pomocy materialnej dla studentów, przez wprowadzenie nowej formy świadczenia, w postaci stypendium rektora dla najlepszych studentów, która wcześniej, a więc także w roku akademickim 2010/2011, nie była w ustawie przewidziana. Zmieniono również art. 174 ust. 4 ustawy regulujący podział środków dotacji przeznaczonych w danym roku na stypendia rektora dla najlepszych studentów oraz brzmienie art. 181 i art. 186 ustawy. Wprowadzenie wskazanych zmian spowodowało, że Regulamin obowiązujący w poprzednim roku akademickim 2010/2011 nie mógł mieć zastosowania do przyznawania stypendiów na rok akademicki 2011/2012, chociażby z tego względu, że nie przewidywał przyznania pomocy w formie stypendium rektora dla najlepszych studentów, a przez to nie określał kryteriów i trybu udzielenia tego świadczenia. Tym samym też, konieczne było ustalenie nowego Regulaminu określającego kryteria i tryb przyznania takiej pomocy na nowy rok akademicki 2011/2012 obowiązującego od dnia 1 października 2011 r.

Powyższe okoliczności spowodowały, że rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie stypendium w nowej formie – stypendium rektora dla najlepszych studentów na rok akademicki 2011/2012, który został złożony w dniu 7 października 2011 r., Rektor miał obowiązek stosować nowe przepisy prawa i dokonać oceny na podstawie kryteriów oraz trybu udzielania stypendium przyjętych w nowym Regulaminie. Z przedstawionych rozważań wyprowadzić należy też wniosek, że skoro działał na podstawie prawidłowo wprowadzonego regulaminu, przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie mógł naruszyć art. 186 ustawy. Nie uchybił też art. 2 Konstytucji RP, gdyż decyzja jest aktem stosowania prawa, a nie aktem jego stanowienia i wydana została na podstawie obowiązujących przepisów, znajdujących zastosowanie do przyznawania stypendiów na rok akademicki 2011/2012.

W zakresie oceny legalności zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 181 ust. 1 ustawy, który określa przesłanki przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów, w szczególności uwzględniając użyty w nim zwrot, że "stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymywać student", przyjąć z kolei należy, że decyzja wydawana w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Uznanie daje natomiast organowi pewną swobodę przy podejmowaniu decyzji. O ile zatem rozstrzygnięcie musi wynikać z okoliczności sprawy, ustalonych w trakcie postępowania administracyjnego, powoduje ono, że organ nie jest zobowiązany przyznać stypendium w każdym przypadku spełnienia warunków określonych w ustawie. Może, a nawet powinien, uwzględnić w tym zakresie kryteria przyznania tego świadczenia wynikające z obowiązującego na dany rok akademicki regulaminu. Kryteria te to nic innego z kolei, jak okoliczności stanowiące podstawę oceny, których spełnienie umożliwia przyznanie stypendium.

Zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy. Dlatego badanie jej legalności wymaga sprawdzenia, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury, w szczególności, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zostały zebrane wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia przesłanek przyznania stypendium oraz czy decyzja, podjęta na ich podstawie, nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, tj. czy nie nosi cech dowolności (por. też wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 234/14, opubl. CBOiS).

Oceniając pod takim właśnie kątem zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że nie narusza ona zasad i przepisów postępowania administracyjnego, które znajdują zastosowanie do postępowania prowadzonego przez Rektora na zasadzie art. 207 ust. 1 ustawy, a także nie narusza przepisów omawianej ustawy. Mając na uwadze osiągnięte przez skarżącą wyniki sportowe, wskazane we wniosku o przyznanie stypendium na rok akademicki 2011/2012, organ wydający decyzję prawidłowo dokonał oceny w kontekście kryteriów udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów przyjętych w Regulaminie ustalonym na podstawie art. 186 ustawy. Uwzględniając te kryteria nie dopuścił się przy tym dowolności, gdyż ustalone zostały one na podstawie delegacji ustawowej, a Regulamin został wprowadzony w sposób prawidłowy od 1 października 2011 r. na skutek zmiany ustawy. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone zostało w sposób wyczerpujący, a dokonana przez organ ocena została przedstawiona w uzasadnieniu decyzji, która spełnia wymogi wynikające z art. 107 § 3 K.p.a.

Stwierdzić trzeba, że prawidłowo dokonano ustaleń w zakresie stanu faktycznego, których sama skarżąca nie kwestionuje. Organ przeanalizował jego sytuację na podstawie dokumentacji przebiegu studiów z poprzedniego roku akademickiego 2010/2011. Wyjaśnił też w decyzji, dlaczego odmówił przyznania wnioskowanego stypendium. Wskazując na § 4 ust. 1 Regulaminu stwierdził, że skarżąca nie spełniła określonego w tej regulacji kryterium, w postaci posiadania rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów, najpóźniej do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej. Kryterium to określone zostało w sposób jasny i jednoznaczny. Skoro od jego spełnienia uzależnione zostało przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów na rok akademicki 2011/2012, a skarżąca nie spełniła tego kryterium, prawidłowo Rektor odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia i nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

Reasumując Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została przy uwzględnieniu oceny i wskazań wynikających z wydanych w sprawie wyroków i odpowiada przepisom prawa, a zarzuty skargi jako bezzasadne nie zasługiwały na uwzględnienie.

Z tych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skarga została oddalona.