Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 963/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 35 par. 1, art. 56 par. 3, art. 33 par. 2 pkt 1-6
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 października 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 2461/21 w sprawie ze skargi L. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 26 lipca 2021 r. nr 1401-IEE2.711.11.4.2021.2.KS w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 października 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 2461/21 oddalił skargę L. C. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: organ, DIAS) z dnia 26 lipca 2021 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Skargę kasacyjną na powyższy wyrok, zaskarżając go w całości, wniósł pełnomocnik skarżącej, na podstawie art. 173 § 1, art. 174 oraz art. 175 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259) - dalej p.p.s.a.

Zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucono:

1/ na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 77 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP polegające na błędnym uznaniu, że nie znajdują one zastosowania w przedmiotowej sprawie, tj. w ramach postępowania zarzutowego prowadzonego w oparciu o przepisy art. 33 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. DZ. U. z 2022 r., poz. 479 dalej: u.p.e.a.), pomimo, iż art. 77 ust. 1 Konstytucji RP może być stosowany bezpośrednio.

2/ na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 77 ust 1 Konstytucji RP polegające na braku dokładnego zbadanie materiału dowodowego skutkujące odmową przyznania skarżącej wynagrodzenia szkody, o którym mowa w art. 77 ust 1 Konstytucji RP.

Mając na względzie wskazane zarzuty, na podstawie art. 176, art. 185 oraz art. 203 p.p.s.a., wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie oraz zwrot kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Złożono oświadczenie, iż koszty nie zostały opłacone w całości ani w części. Ponadto zrzeczono się rozprawy.

W niniejszej sprawie organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 i 2 p.p.s.a.), nie stwierdził podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, a zarzuty kasacyjne nie podważają prawidłowości zaskarżonego wyroku. Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona.

Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej należy wskazać, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem prawnym dla wzruszenia rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Skarga kasacyjna musi spełniać wszystkie ustawowe wymogi, a w szczególności formalnoprawne przewidziane w art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1); naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

W myśl art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna przytoczyć podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna. Do zachowania formy skargi kasacyjnej nie wystarczy wymienienie podstaw skargi kasacyjnej, ale konieczne jest także uzasadnienie podniesionej podstawy skargi przez wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone i na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym razie ocena skargi kasacyjnej nie jest w ogóle możliwa.

Zatem autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku, ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu kasacyjnym nie może wyjść poza granicę skargi kasacyjnej.

Powyższe uwagi natury ogólnej mają znaczenie w niniejszej sprawie, gdyż wskazane zarzuty nie zostały w skardze kasacyjnej uzasadnione i nie wiadomo w czym jej autor upatruje naruszenia tej regulacji. Nie sposób uznać zarzut za uzasadniony jeżeli w treści skargi kasacyjnej przywołuje się ogólnie treść art. 77 ust. 1 Konstytucji RP oraz wskazuje na przepis art. 8 ust 2 Konstytucji RP, wedle którego przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio.

Przypomnieć więc należy, że uzasadnienie skargi kasacyjnej jest równie ważnym jej elementem jak podstawy kasacyjne. Autor skargi kasacyjnej nie może ograniczyć się tylko do powołania przepisów prawa, które w jego ocenie zostały naruszone, lecz ma obowiązek uzasadnić w czym upatruje uchybienia tym przepisom. W przypadku wniesionego na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzutu naruszenia przepisów postępowania konieczne jest wykazanie, że zarzucane uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Trzeba przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Niemniej w przedmiotowej skardze kasacyjnej pełnomocnik wskazał jedynie ogólnie, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż nie zbadano dokładnie materiału dowodowego. Nie podano nawet sposobu, w jaki każdy z tych przepisów został naruszony. W oderwaniu od regulacji w nich zawartych twierdzono, że skarga została bezzasadnie oddalona.

Odnosząc się do naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., należy wskazać, iż przepis ten przewiduje, że sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ten ma prawo, a jednocześnie i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy w skardze dany zarzut nie został podniesiony. Nie jest przy tym związany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Dla skuteczności zarzutu skargi kasacyjnej opartego na tym przepisie należy wykazać, że Sąd pierwszej instancji, rozpoznając skargę, dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) lub z przekroczeniem granic danej sprawy (zob. wyrok NSA z 20 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1580/11; publik. CBOSA), a także w przypadku gdy powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił, i że owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok NSA z 21 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1560/12; publik CBOSA), ale również wtedy, gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy uchybienia popełnione na etapie postępowania administracyjnego bądź powołała w postępowaniu sądowym dowody, które zostały przez sąd pominięte, względnie, gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, iż bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku (zob. wyrok NSA z 11 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1234/12, wyrok NSA z 28 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2395/10; publik. CBOSA).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie żadna ze wskazanych wyżej okoliczności nie wystąpiła. Sąd I instancji prawidłowo wyjaśnił, że kwestia braku przyznania zadośćuczynienia za wyrządzone krzywdy nie podlega rozpatrzeniu w ramach postępowania prowadzonego w oparciu o przepisy art. 33 u.p.e.a. Skarżąca może natomiast dochodzić zadośćuczynienia, czy odszkodowania w innym trybie. Postępowanie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym nie może być traktowane jako środek zaskarżenia, w ramach którego można podnosić kwestie podlegające rozpoznaniu w odrębnych trybach. Tym samym nie sposób uznać, iż w sprawie mógł znaleźć zastosowanie art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż instytucja zgłaszania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym nie służy realizacji podmiotowego prawa do wynagrodzenia szkody, wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej, wywiedzionego z art. 77 ust 1 Konstytucji RP.

Na marginesie można dodatkowo wskazać, iż sąd administracyjny może realizować funkcję kompensacyjną celem naprawienia poniesionej przez stronę szkody majątkowej bądź niemajątkowej, o ile podstawę prawną do takiego działania wskazują wprost przepisy prawa. I tak z woli ustawodawcy możliwe jest przyznanie odpowiedniej sumy pieniężnej w trybie art. 149 § 2 p.p.s.a., a więc w przypadku uwzględnienia złożonej skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, zależy od uznania sądu i brak jest w tym zakresie jakichkolwiek ograniczeń. Należy przy tym podkreślić, że przepis art. 149 § 2 p.p.s.a. daje sądowi możliwość, a nie nakłada na sąd obowiązku, w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie sprawy, wymierzenia organowi grzywny lub przyznania od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej. Sąd powinien przede wszystkim mieć na uwadze funkcje, jakie środki te pełnią (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt I GSK 70/20, publik. CBOSA).

Mając na uwadze podane argumenty, stwierdzić należy, że zarzuty skargi nie są uzasadnione i z tego powodu skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

SNSA Dominik Gajewski SNSA Jacek Brolik SNSA Jacek Pruszyński