Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 725/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-11-27 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zwolniono od uiszczenia wpisu w części
Powołane przepisy: article: art. 244 par. 1, 3 i 4, art. 246 par. 1 pkt. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego z wpisu sądowego od skargi ponad kwotę [...] (słownie: [...]) złotych.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] skarżący J. B. złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług.

W wyniku wezwania do uiszczenia wpisu sądowego wystąpił o przyznanie prawa pomocy na stosownym formularzu poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł. Przedstawiając sytuację rodzinną i majątkową podkreślił, iż nie jest w stanie ponieść kosztów skargi, która jest jedną z [...] spraw, a łączna opłata przekracza [...] zł. We wszystkich sprawach składa identyczne wnioski. Nie osiąga dochodów, pomaga mu żona, majątku również żadnego nie posiada. Zadeklarował, że nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi, nieruchomościami ani przedmiotami o wartości przekraczającej [...] Euro. Posiada natomiast udziały spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o wartości nominalnej [...] zł, zaś własnością jego żony jest samochód marki [...], rok produkcji [...] oraz dom z [...] roku o powierzchni mieszkalnej [...] m2.

Miesięczny dochód [...] gospodarstwa domowego wnioskodawcy wykazany został w kwocie [...] zł, na którą składają się wynagrodzenia z tytułu "zleceń" uzyskiwane przezeń w wysokości [...] zł oraz przez jego małżonkę w rozmiarze [...] zł.

Nadto skarżący wywiódł, że od roku [...] pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej, małżonka pomaga mu w utrzymaniu, lecz "nie ma dostępu do jej majątku". Z kolei posiadane udziały w spółce próbuje od dłuższego czasu zbyć, jednak bez skutku albowiem podmiot ten przynosi straty.

Referendarz sądowy pismem z [...] wezwał skarżącego do uzupełnienia informacji o jego sytuacji majątkowej poprzez:

1. nadesłanie kopii zeznań podatkowych złożonych przezeń i jego małżonkę (lub ich wspólnego zeznania) za rok [...],

2. przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przezeń i jego małżonkę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. Wskazano, że w przypadku, gdyby, np. w związku z zajęciem, uzyskanie takich wyciągów nie było możliwe, należy nadesłać zaświadczenie banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku,

3. udokumentowanie dochodu uzyskiwanego przezeń i jego małżonkę z tytułu umów zleceń. Wskazano, iż należy w tym celu nadesłać kopie rzeczonych umów i określić, czy wspomniany dochód wypłacany jest w gotówce, czy też przelewem na rachunek bankowy;

4. sprecyzowanie, w jakiej spółce prawa handlowego posiada udziały i nadesłanie dokumentów, pozwalających na ustalenie ich wartości;

5. złożenie wyjaśnień dotyczących prowadzonej przezeń w przeszłości działalności gospodarczej. Wskazano, że w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji należy przedłożyć zaświadczenie potwierdzające ten fakt oraz odpis ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych (niezbędne jest również wyjaśnienie dalszych losów środków trwałych, które zostały w niej wymienione), z kolei w razie kontynuowania rzeczonej działalności - kopię księgi przychodów i rozchodów za trzy ostatnie miesiące oraz odpisy deklaracji na podatek od towarów i usług za sześć ostatnich miesięcy.

Omawiane wezwanie zostało doręczone wnioskodawcy w dniu [...].

W odpowiedzi skarżący nadesłał kopię zawartej z żoną umowy o wyłączeniu z dniem [...] wspólności ustawowej małżeńskiej oraz dokumenty dotyczące spółki, w której posiadał udziały ("A." Sp. z o.o. w B.), to jest rachunek zysków i strat, bilans sporządzony na dzień [...], zestawienia obrotów i sald, zeznanie CIT-8 za rok [...] oraz wypis z Krajowego Rejestru Sądowego. Przedłożył także kopię umowy sprzedaży rzeczonych udziałów za kwotę [...] zł, zawartą w dniu [...].

Nadto wnioskujący nadesłał pismo procesowe datowane na [...], w którym wskazał, że nie ma możliwości uzyskania wymienionych w wezwaniu z dnia [...] zaświadczeń banków gdyż w latach [...] i [...] nie posiadał rachunków bankowych ani lokat. Dodał również, iż prowadzenie działalności gospodarczej zakończył w roku [...], natomiast cały majątek jego przedsiębiorstwa został zajęty przez komornika. W tym miejscu zobowiązał się dostarczyć do dnia [...] kopie zajęć dokonanych przez Urząd Skarbowy w L. oraz dokumenty "innych instytucji finansowych".

Postanowieniem z dnia 9 października 2009r. referendarz Sądowy odmówił przyznania pomocy, gdyż skarżący nie przedstawił żądanych dokumentów, których przedłożenie było konieczne dla zobrazowania jego aktualnej sytuacji materialnej. Natomiast z przesłanych dokumentów wynikało, że strona zbyła posiadane w spółce udziały za kwotę [...] zł, a suma ta wystarczyłaby na opłacenie kosztów postępowania. Natomiast pokrycie z tej kwoty zobowiązań cywilnoprawnych nie może uzasadniać przedmiotowego wniosku.

Postanowienie powyższe doręczono wnioskodawcy w dniu [...], a w dniu [...] wpłynął sprzeciw, w którym strona podtrzymała wniosek o przyznanie pomocy prawnej w zakresie częściowym. W uzasadnieniu zaznaczono niemożność posiadania zeznań podatkowych żony z uwagi na panującą sytuację małżeńską. Nie złożenie zaś protokołu zajęcia komorniczego wynikało z braku możliwości uzyskania jego odpisu, a odpisu akt egzekucyjnych stronie nie udało się otrzymać w tak krótkim czasie. Następnie zaakcentowano, że pieniądze ze sprzedaży udziałów strona zobowiązana była przeznaczyć na spłatę długów aby nie narazić się na konsekwencje karne. W załączeniu przedstawiono protokół o stanie majątkowym zobowiązanego spisany w dniu [...] przez pracownika Urzędu Skarbowego w L.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływana dalej jako P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na postanowienie referendarskie z dnia 9 października 2009r., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd.

Przede wszystkim wskazać należy, że stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 §1 P.p.s.a. na wniosek strony może być przyznane jej prawo pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Nadto w zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Dokonana w tym kontekście analiza okoliczności sprawy w kontekście treści żądania zwolnienia go od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego ponad kwotę [...] zł. sformułowanego przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy doprowadziła do konkluzji, że zaistniały podstawy do uwzględnienia zgłoszonego żądania..

Wprawdzie skarżący nie uzupełnił swego wniosku w stopniu czyniącym zadość powołanemu wyżej zarządzeniu z dnia [...], w szczególności nie nadesłał zeznań podatkowych złożonych przezeń i małżonkę za rok [...] lub ich wspólnego zeznania podatkowego za ten rok, nie wpłynęły bowiem wraz z pismem z [...] deklaracje w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych dotyczące J. B. lub A.B. (zamiast tego przedłożono jedynie deklarację podatkową CIT - 8 dotyczącą Spółki z o.o. "A.", w której skarżący posiadał udziały), to jednak dochód wykazany we wniosku w połączeniu z ilością wszczętych przez skażanego spraw w sądzie administracyjnym ([...]) i związana z tym koniecznością uiszczenia wpisów uzasadnia wniosek, iż łączne poniesienie kosztów we wszystkich powiązanych ze sobą sprawach naraziłoby skarżącego na niemożność zaspokojenia jego potrzeb.

Rozstrzygając kwestię zwolnienia skarżącego od opłat sądowych, Sąd kierował się zasadą, zgodnie z którą, instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych. Zasada ta obowiązuje również w postępowaniu sądowoadministracyjnym, co wynika z art. 199. oraz art. 214 § 1 P.p.s.a.

Trzeba także zasygnalizować, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego.

W konsekwencji zatem mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 1, § 3 i § 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.