Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 122/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw Asesor WSA Beata Czyżewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 21 grudnia 2022 r. znak KO.441.299.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. MR


UZASADNIENIE

II SA/Łd 122/23

Uzasadnienie

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z 21 listopada 2022 r. (znak: KO.441.299.2022) utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Gorzkowice z 15 września 2022 r. (znak: OPS/000313/SP/09/2022) w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 19 sierpnia 2022 r. A.W. zwróciła się do Wójta Gminy Gorzkowice o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką T.W. .

Po rozpatrzeniu sprawy decyzją z 15 września 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu organ wskazał, że T.W. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z 13 lipca 2022 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Skarżąca opiekuje się matką: przygotowuje posiłki, podaje leki, przygotowuje ubrania, umawia wizyty lekarskie, mierzy ciśnienie, dba o higienę, kąpie, wykonuje masaże, oklepuje i czuwa podczas snu, a także wykonuje czynności związane z prowadzeniem domu: sprząta, pierze, prasuje, przygotowuje i przynosi opał, pali w piecu, robi zakupy. W opiece nad T.W. uczestniczy również jej syn - K.W. , który wspomaga matkę finansowo. Zakres opieki został ustalony w oparciu o oświadczenia wnioskodawczyni oraz przeprowadzony 30 sierpnia 2022 r. wywiad środowiskowy, podczas którego pracownik socjalny ustalił, iż podopieczna w pełni ubrana spaceruje po domu, sama weszła do łazienki i załatwiła swoje potrzeby, podeszła do szafki, z której wzięła szklankę i nalała sama wody. Czynności te wykonywała bez problemu. Nawiązała też rozmowę z pracownikiem socjalnym. Ustalony zakres sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nie uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Zdaniem organu I instancji w niniejszej sprawie nie zachodzi również związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem przez zainteresowaną, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Organ podkreślił, że skarżąca ostatni raz była zatrudniona do 10 maja 2019 r. i od tego czasu jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy. Natomiast orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności T.W. zostało wydane 13 lipca 2022 r. Ponadto decyzją z 30 sierpnia 2021 r. ZUS Oddział w T. odmówił T.W. przyznania świadczenia uzupełniającego, ponieważ Lekarz Orzecznik Oddziału Z w T. orzeczeniem z 10 sierpnia 2021 r. ustalił, że nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że T.W. nie jest osobą leżącą, bez problemu porusza się po domu, zatem nie wymaga całodobowej opieki ze strony córki.

Od wyżej wymienionej decyzji odwołała się A.W. , która zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej T.W. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią, ponieważ są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, na których ciąży obowiązek alimentacyjny,

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanek niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy zakres sprawowanej opieki przez skarżącą nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pomimo, że osoba nad którą sprawuje opiekę została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.

Skarżąca stanowisko organu I instancji uważa za przedwczesne, gdyż nie zostało też dostatecznie potwierdzone w zgromadzonym materiale dowodowym. Strona podniosła, że była osobą aktywną zawodowo, do czasu gdy stan zdrowia mamy skarżącej systematycznie uległ pogorszeniu. Obecnie matka skarżącej jest po zabiegu wyłonienia stomii, jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga wsparcia osób drugich. Ostatecznie jej stan zdrowia pogorszył się na tyle, że całodobowa opieka córki okazała się nieodzowna. Zatem faktyczna opieka nad matką (jej rozmiar) uniemożliwią jej podjęcie aktywności zawodowej w jakimkolwiek zakresie.

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim utrzymano w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podał, że w sprawie bezspornym jest, że mama wnioskodawczym, na którą ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, T.W. - wdowa - (ur. 08.07.1935 r.), orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z 13 lipca 2022 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 30 maja 2022 r.

Zdaniem Kolegium zatem w rozpatrywanej sprawie spełnione są przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i jej mamy w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Niemniej jednak Kolegium stwierdziło, że uzasadniona jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad mamą.

Argumentując powyższe organ podniósł, iż na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z 30 sierpnia 2022 r. oraz złożonych oświadczeń przez stronę ustalono, że skarżąca mieszka razem z mamą T.W. oraz bratem K.W. . Wnioskodawczyni oświadczyła, że od kilku lat opiekuje się mamą, która jest osobą w dużej mierze leżącą, niewidzącą, po przebytym zawale, z niewydolnością serca oraz reumatyzmem. Pomaga matce we wszystkich czynnościach dnia codziennego, załatwia sprawy urzędowe. Jednak podczas wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że matka skarżącej nie przebywała w łóżku, w pełni ubrana spacerowała po domu. Sama weszła do łazienki i załatwiała swoje potrzeby. Podeszła też do szafki, bez trudu wyjęła szklankę i nalała wody. Nawiązała też rozmowę z pracownikiem socjalnym. Zdaniem pracownika socjalnego mama wnioskodawczyni nie jest osobą leżącą, bez problemu porusza się po domu, sama załatwia potrzeby fizjologiczne, nie wymaga więc całodobowej opieki ze strony skarżącej. Ponadto z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wynika, że odmówiono T.W. przyznania świadczenia uzupełniającego ze względu, że Lekarz Orzecznik Oddziału ZUS w T. orzeczeniem z 10 sierpnia 2021 r. ustalił, że nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Ustalono także, że T.W. pomaga finansowo syn K.W. , tj. dokłada się do miesięcznych opłat domowych. Z akt sprawy wynika także, że skarżąca była aktywna zawodowo do 10 maja 2019 r., zaś od 30 maja 2019 r. jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna.

W świetle dokonanych ustaleń Kolegium stwierdziło, że czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną mamą nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby skarżąca zmuszona była do rezygnacji z aktywności zawodowej. Mama skarżącej nie jest osobą całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo. Opieka nad nią nie wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie przekraczają zakresu opieki przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny.

Ponadto Kolegium zauważyło, że T.W. oprócz skarżącej ma jeszcze troje dzieci: córkę C. L.(emerytka) zamieszkałą w G., syna K. W. (pracuje zawodowo) w oraz syna K1 W. (pracuje zawodowo) mieszkającego w D., na których także ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przy czym sprawowanie opieki nad mamą nie musi być wykonywane bezpośrednio i polegać na osobistym świadczeniu.

Reasumując, Kolegium nie zakwestionowało złego stanu zdrowia mamy skarżącej, zasadności udzielania jej wsparcia w codziennych czynnościach oraz sprawowania opieki nad nią, ale podkreśliło, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.W. zarzuciła naruszenie:

- prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej T.W. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, a także brak jest związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką,

- przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P., że niepełnosprawność T.W. nie wymaga stałej opieki jej córki, która nie musiała rezygnować z zatrudnienia.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz o rozstrzygnięcie sprawy w trybie uproszczonym.

W ocenie strony skarżącej organ dokonał błędnej, ale przede wszystkim dowolnej oceny zebranego materiału w kwestii czasookresu opieki, której wymaga niepełnosprawna podopieczna oraz możliwości podjęcia pracy zarobkowej przez skarżącą. Z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności T.W. w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji. Dokument ten jest dokumentem urzędowym wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności składający się ze specjalistów lekarzy, którzy posiadając fachową wiedzę uznali niepełnosprawność znaczną T.W. . Na poparcie swojego stanowiska strona przytoczyła liczne wyroki sądów administracyjnych. Ponadto strona wskazała, że dokonując oceny zakresu sprawowanej opieki organ winien wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowanej opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Skarżąca podniosła, że jej matka jest osobą niedowidzącą z niedowładami, niesamodzielną, wymaga nadzoru przy wszystkich czynnościach dnia codziennego, również w nocy skarżąca musi czuwać nad mamą. Z tego względu obecnie skarżąca nie podejmuje zatrudnienia; do 2019 r. pracowała zawodowo, a następnie była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Skarżąca jest osobą zdolną do podjęcia pracy zawodowej, której jednak nie podejmuje ze względu na zakres opieki jakiej wymaga jej niepełnosprawna mama.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wnioski o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym sformułowała zarówno skarżąca w treści skargi, jaki i organ administracji w odpowiedzi na skargę.

Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując - w zakreślonych wyżej granicach -kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja ta nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim 21 listopada 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Gorzkowice z 15 września 2022 r. odmawiającą A.W. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w celu sprawowania opieki nad matką – T.W. .

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, że w niniejszej sprawie powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Przechodząc do szczegółowych analiz wskazać należy, iż podstawę wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 615) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych]. Wyjaśnić należy zatem, iż świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 powoływanej ustawy). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały uregulowane w art. 17 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Literalne brzmienie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do uznania, że z założenia świadczenie pielęgnacyjne miało stanowić pomoc ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob.: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r., P 27/07, opubl. OTK-A 2008/6/107). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem osobom, których brak aktywności zawodowej wynika bezpośrednio i wyłącznie z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20, pomimo, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji pojęcia "sprawowanie opieki", to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tego przepisu, musi ona mieć charakter stały lub długoterminowy. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem w jakiś sposób sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Wszak świadczenie pielęgnacyjne jest formą rekompensaty braku dochodu jedynie w takiej sytuacji.

Omawiane świadczenie nie jest więc przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub za rezygnację z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. W związku z tym przedmiotowe świadczenie nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. W sytuacji zaś, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, nie można uznać, że taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje.

Z powyższych względów w postępowaniu w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organu administracji jest ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Ocena istnienia takiego związku winna zaś bazować na ustaleniu wymiaru faktycznie sprawowanej opieki, w kontekście jej kolidowania z możliwością podjęcia pracy. Podzielając ten pogląd Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21 podkreślił, że takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem jest bowiem, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, niż zmierzające do uzyskania takiego orzeczenia, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza ponadto zakwestionowania stanu jej zdrowia. O ile jednak w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej, o tyle w świetle przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych konieczne jest ustalenie charakteru i wymiaru sprawowanej opieki, czego nie należy utożsamiać z przeprowadzeniem przeciwdowodu przeciw treści orzeczenia o niepełnosprawności, co sugeruje w treści skargi strona skarżąca. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może zatem wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy opieką a brakiem aktywności zawodowe (por. także wyrok NSA z 18 maja 2021 r., I OSK 275/21). Jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w treści uzasadniania wyroku z 6 maja 2022 r., I OSK 1472/21 "Gdyby intencją ustawodawcy było przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego każdej osobie posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wprost by tak stanowił. Ze wskazanego przepisu wynika, że posiadanie takiego orzeczenia to tylko jeden z warunków świadczenia pielęgnacyjnego, niezbędne jest ponadto wykazanie, że po pierwsze istnieje "konieczność" sprawowania stałej lub długotrwałej opieki i po drugie, że jednocześnie ta "konieczność" wywołuje inną "konieczność", to jest rezygnację z zatrudnienia lub z podjęcia zatrudnienia przez osobę bliską, a więc że istnieje bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem stałej opieki a rezygnacją z (podjęcia) zatrudnienia".

W okolicznościach niniejszej sprawy nie jest kwestionowany fakt, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem, iż wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z 13 lipca 2022 r. Przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające, bazujące natomiast w głównej mierze na wywiadzie środowiskowym z 30 sierpnia 2022 r., wykazało, że stan zdrowia zaopiekowanej T.W. nie wymusza zapewniania jej przez skarżącą opieki w stopniu, który całkowicie uniemożliwia jej podjęcie pracy. Z przeprowadzonego wywiadu wynika wszakże, że T.W. nie jest osobą leżącą, samodzielnie porusza się po domu, a ponadto wykazuje samodzielność w przygotowywaniu i spożywaniu posiłków, załatwianiu swoich potrzeb fizjologicznych. Jest osobą kontaktową, swobodnie porozumiewała się z pracownikiem socjalnym. W tej sytuacji nie sposób uznać, że skarżąca, w ramach sprawowanej nad T.W. opieki, jest zmuszona pozostawać w ciągłej dyspozycji swej matki, rozumianej jako gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o pomoc rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych. Co więcej, z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca w istocie czynności tego rodzaju wykonuje w podstawowym, zakresie, właściwym dla czynności wykonywanych przez osoby pracujące i zajmujące się domem. W praktyce zakres wykonywanych czynności sprowadza się do przygotowania posiłków, podania leków, przygotowania ubrania, umawiania wizyt lekarskich, dbania o higienę. Pozostałe czynności wskazane przez skarżącą w oświadczeniu o zakresie opieki i w trakcie wywiadu środowiskowego to typowe czynności związane z prowadzeniem domu: sprzątanie, pranie, prasowanie, przygotowanie i przyniesienie opału, napalenie w piecu, zakupy. Takie czynności, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu (zob. m.in. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21).

Tym samym, w ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie wypełniła przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącą wykluczała podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy (zob. np. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20).

Przypomnieć w tym miejsc należy, iż system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Zdaniem Sądu, zebrany materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad mężem, a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia nie istnieje taki związek.

Zaznaczyć przy tym raz jeszcze w tym miejscu należy, odnosząc się do tak postawionego zarzutu skargi, że ustalenia związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego z treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021, I OSK 2859/20, z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21, z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19).

W rezultacie zaakceptowanie rozumienia przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w formie proponowanej (wskazywanej) przez pełnomocnika w skardze, prowadziłoby do przyjęcia, iż sam fakt sprawowania opieki przez osobę niepodejmującą zatrudnienia nad niepełnosprawnym członkiem rodziny o wymaganym stopniu niepełnosprawności - o ile nie przeprowadzi się przeciwdowodu przeciw treści tego orzeczenia - jest decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia i nie ma tu żadnego znaczenia rzeczywisty charakter oraz wymiar tej opieki, a co stanowi niedozwoloną interpretację ww. przepisu. Tymczasem legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Tak też wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny we wskazywanych powyżej wyrokach.

W świetle powyższych ustaleń brak jest podstaw do przyjęcia, że to w związku ze sprawowaną opieką nad matką skarżąca zrezygnowała, czy też nie podejmuje w żadnym zakresie (choćby w wymiarze częściowym) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tym samym należy zaaprobować ocenę organów orzekających w niniejszej sprawie, iż brak jest związku pomiędzy opieki nad matką w zakresie realizowanym przez skarżącą, a brakiem po jej stronie aktywności zawodowej. To zaś determinowało negatywną ocenę podstawowej przesłanki uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającej z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przesądzając o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Jedynie na marginesie dotychczas przeprowadzonych rozważań, dodatkowo podnieść należy, iż w opiece nad T.W. uczestniczy również jej syn - K.W. , który wspomaga matkę finansowo i – jak wynika z wywiadu środowiskowego – pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą i zaopiekowaną. Może to mieć o tyle znaczenie, że chociażby kwestia podawania leków, przygotowywania posiłków dla zaopiekowanej, czy sprzątania w sytuacji wspólnego zamieszkiwania w tym samym mieszkaniu tym bardziej nie wyklucza wykonywania przez skarżącą pracy zawodowej, gdyż wskazane czynności jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków i leków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej (por. m.in. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21). Fakt zatem pozostawania syna zaopiekowanej w tym samym gospodarstwie domowym, w którym zamieszkuje także sama zaopiekowana nie może pozostać całkowicie bez znaczenia. Jak bowiem wskazano, niewątpliwie mógłby on także współuczestniczyć chociażby w części czynności opiekuńczych związanych z opieką nad T.W. .

Podkreślić przy tym należy, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów, ani nawet nie wskazała, jakie dowody bądź okoliczności, pozwalałyby dojść do konkluzji odmiennej co do zakresu sprawowanej opieki i faktycznej możliwości podjęcia zatrudnienia choćby na część etatu. W tej sytuacji organom nie sposób zarzucić dowolności przy ocenie materiału dowodowego. Podkreślić przy tym należy, że przepis art. 7 k.p.a., wyrażający zasadę prawdy obiektywnej, nakazuje uwzględnienie przy załatwianiu sprawy nie tylko słusznego interesu obywatela (skarżącego), ale także interesu społecznego. W interesie społecznym leży zaś to, by orzekając w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy miały na uwadze cel tego świadczenia, jakim jest z jednej strony, zapewnienie choćby częściowej rekompensaty osobom niemającym żadnych szans na podjęcie zatrudnienia z uwagi na przyjęcie na siebie obowiązku intensywnej, stałej i długotrwałej opieki nad bliskim niepełnosprawnym w stopniu znacznym, co wiąże się z ograniczeniem własnej swobody w wyborze zatrudnienia, a z drugiej, odmienne potraktowanie osób, które w takiej sytuacji z przyczyn obiektywnych się nie znajdują (por. wyrok WSA w Białymstoku z 15 kwietnia 2021 r., II SA/Bk 159/21). Do tej drugiej grupy, zdaniem organów orzekających w sprawie, należy skarżąca, zaś Sąd tę ocenę podziela.

Odnosząc się w dalszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego, w pierwszym rzędzie podnieść należy, iż zarówno petitum skargi jak i jej uzasadnienie w tym zakresie w zasadzie odnosi się do zakwestionowania, że wbrew treści orzeczenia o niepełnosprawności organy niezasadnie stwierdziły, że skarżąca - celem opieki nad matką - nie musi rezygnować z zatrudnienia.

Zdaniem Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie nie naruszyły reguł postępowania dowodowego. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i 80 kpa. W świetle tych zasad organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 kpa., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 kpa. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Należy zatem wskazać, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ma miejsce jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak m.in.: wyrok NSA z 27 kwietnia 2020 r., II OSK 445/19). Tymczasem Kolegium w niniejszej sprawie bezspornie ustaliło faktyczny zakres opieki skarżącej nad matką w oparciu o złożone przez skarżącą oświadczenie oraz treść wywiadu środowiskowego. Zaznaczyć także należy, że skarżąca nie kwestionowała w toku postępowania wskazanego przez siebie zakresu opieki.

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało zatem oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Nie został również naruszony art. 107 § 3 k.p.a., określający wymogi konstrukcyjne decyzji administracyjnej, z tego tylko powodu, że nie uwzględnia poglądów przedstawionych przez skarżącą. Zaskarżona decyzja zawiera wszystkie wymagane prawem elementy, a Kolegium w jej uzasadnieniu szczegółowo odniosło się do wszelkich zarzutów skarżącej. Tylko na marginesie Sąd wskazuje, iż naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. może tylko w wyjątkowych sytuacjach skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Decyzja może być bowiem uchylona w przypadku takich naruszeń prawa procesowego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Podsumowując, zasadniczo naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. może być skuteczne wówczas, jeżeli uzasadnienie uniemożliwia prześledzenie toku rozumowania organu, ustalonego przez niego stanu faktycznego. Nie można zwalczać na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. ustaleń faktycznych poczynionych przez organ, z którymi strona skarżąca się nie zgadza, tym bardziej, że w niniejszej sprawie ustalenia te są prawidłowe. Zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. uznać zatem należy za bezzasadny. Organ wyjaśnił przy tym zasadność swojego rozstrzygnięcia, nie naruszając zasady przekonywania z art. 11 k.p.a.

Należy jeszcze końcowo wyjaśnić, że sąd administracyjny, oceniając zasadność skargi, bada zaskarżony akt pod względem jego zgodności z przepisami prawa, nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Powyższe wynika wprost z przytoczonych na początku niniejszego uzasadnienia zasad, jakie wiążą sąd administracyjny w procesie dokonywanej przezeń kontroli. Dostrzegając zatem i nie kwestionując trudnej sytuacji skarżącej Sąd wyjaśnia, że o ile Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny, a rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), to nie każdy wniosek o udzielenie pomocy rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej powinien być zaspokojony. Państwo może określać warunki udzielania pomocy, w tym przesłanki odmowy jej udzielenia. Zróżnicowanie uprawnień do pomocy ze strony państwa nie stanowi przy tym naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP ani też zasady niedyskryminacji, określonej w art. 18 ustawy zasadniczej.

Cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają otrzymywać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że rezygnują one z dochodu osiąganego tytułu działalności zarobkowej. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów, a to w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wnioskowane świadczenie stanowić ma ekwiwalent za utracony dochód z tytułu działalności zarobkowej, z którego osoba opiekująca się niepełnosprawnym członkiem rodziny zmuszona jest zrezygnować. Mylnie zdaje się zakładać skarżąca, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje bezwzględnie z tego tytułu, że jeden z członków jej rodziny jest niepełnosprawny w stopniu znacznym i wymaga w związku z tym stałej opieki. Nie akceptuje przy tym jasnych warunków uzyskania powyższego świadczenia, a w zasadzie warunków samej możliwości ubiegania się o nie. Wnioskowana forma pomocy państwa, jak wielokrotnie podkreślono, przysługuje pod konkretnymi warunkami i sama konieczność wypełniania obowiązków alimentacyjnych, nawet w poszerzonym zakresie z racji na niepełnosprawność, nie aktualizuje w żadnym wypadku bezwarunkowej zasadności jej przyznania.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że organ odwoławczy rozpoznając sprawę w sposób prawidłowy dokonał wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych też względów, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił jako bezzasadną.

IB