Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 104/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-08-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art.184
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. R., H. H. i R. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gd 63/21 w sprawie ze skargi H. H., F. R., E. R. i R. R. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 5 listopada 2020 r. nr NSP-VIII.7581.1.62.2020.MB w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gd 63/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: Sąd Wojewódzki/Sąd I instancji) oddalił skargę H. H., F. R., E. R. i R. R. (dalej: Skarżący) na decyzję Wojewody Pomorskiego (dalej: Wojewoda) z 5 listopada 2020 r. nr NSP-VIII.7581.1.62.2020.MB, którą uchylono decyzję Prezydenta Miasta S., wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej (dalej: Prezydent) z 30 stycznia 2020 r. nr GN.6821.3.GA-19.2019.TKS i orzeczono o odmowie zwrotu nieruchomości.

Pismem z 21 lipca 2021 r., H. H., E. R. i R. R. poinformowali, że 1 lipca 2021 r. zmarł Skarżący – F. R.

Następnie, pismem z 17 sierpnia 2021 r. ww. oświadczyli, że następcami prawnymi F. R. są jego dzieci – A. J. i P. R.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli E. R., H. H. i R. R., zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie: prawa materialnego tj. przepisu art. 174 pkt 1 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) i art. 136 ust 1 oraz 137 ust 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r., poz. 65 ze zm.).

Wobec powyższego wnieśli o uchylenie wyroku w całości, uchylenie decyzji Wojewody i utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta z 30 stycznia 2020 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na wniesioną skargę kasacyjną - Prezydent Miasta G. wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Następnie Naczelny Sąd Administracyjny ustalił, że 4 stycznia 2022 r. zmarł jeden z następców prawnych zmarłego Skarżącego F. R. – P. R., którego następcą prawnym na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z 3 marca 2022 r. Repertorium A nr 1234/2022 jest jego siostra A. J.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznał sprawę i wydał wyrok dnia 14 lipca 2021 r., tj. już po śmierci strony Skarżącej, co nastąpiło 1 lipca 2021 r. (odpis skrócony aktu zgonu - k. 128). Powyższe oznacza skierowanie wyroku do osoby nieposiadającej zdolności sądowej. Zaskarżony wyrok podlega zatem uchyleniu z uwagi na zaistnienie okoliczności skutkującej nieważnością postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Dodać przy tym należy, że fakt, iż okoliczność śmierci Skarżącego nie była znana Sądowi pierwszej instancji w dniu wydania zaskarżonego wyroku, nie może mieć przy tym znaczenia, bowiem skierowane rozstrzygnięcia do osoby nieżyjącej wywołuje konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego z przyczyny, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 740/11; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 2035/15; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2493/15; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2157/15; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt II FSK 892/18; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 921/21, wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA").

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż w sprawie doszło do nieważności postępowania, którą to okoliczność Sąd bierze pod uwagę z urzędu.

Po śmierci strony Sąd zobowiązany jest zawiesić postępowanie do czasu zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego albo od dnia ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku. W takich okolicznościach sąd może podjąć stosowne czynności procesowe mające na celu ustalenie kręgu osób, które należy wezwać do udziału w sprawie jako następców prawnych zmarłej strony np. poprzez zwrócenie się z urzędu do sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku, chyba że kurator taki już wcześniej został ustanowiony w przypadku, gdy w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania nie zgłoszą się lub nie zostaną wskazani następcy prawni zmarłej strony (128 § 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie, jednakże już po wydaniu wyroku i bez zawieszenia postępowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał za wiarygodną informację H. H., E. R. oraz R. R. przekazaną w formie oświadczenia, iż spadkobiercami F. R. są: A. J. i P. R. WSA dołączył do akt nadesłany przez Urząd Stanu Cywilnego w G. odpis aktu zgonu F. R. (k. 128), nie żądając od jego spadkobierców dowodu ich praw wynikających z dziedziczenia w postaci stwierdzenia nabycia spadku czy poświadczenia dziedziczenia.

Mając na uwadze, że wystąpienie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wyłącza rozpoznanie postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów w zakresie naruszenia przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny nie odniósł się do zarzutów podniesionych w tym środku odwoławczym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2271/14, źródło CBOSA).

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Z uwagi na przesłanki uwzględnienia skargi kasacyjnej, które uzasadniają przyjęcie wystąpienia szczególnych okoliczności, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.