Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 515/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5, art. 46 ust. 1;
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art.141 § 4;
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 107 § 1;
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Małgorzata Grzelak sędzia del. WSA Marek Sachajko (spr.) Protokolant Jarosław Lubryczyński po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 732/19 w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 11 marca 2019 r. nr 1401-IEE1.711.1.33.2019.4.OM w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 23 października 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 732/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017 poz. 1369) – zwanej dalej "p.p.s.a." oddalił skargę J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 11 marca 2019 r. nr 1401-IEE1.711.1.33.2019.4.OM, w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Od tego wyroku skarżąca wniosła skargę kasacyjną. Podniosła zarzuty naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) – zwanej dalej "p.u.s.a." w związku z art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.) – zwanej dalej "u.p.e.a." w związku z art. 59 § 1 pkt 3 i art. 3 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 107 § 1 pkt 5 i 6 oraz art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) – zwanej dalej "k.p.a." w związku z art. 17 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.) – zwanej dalej "u.s.u.s." poprzez uznanie za legalne działania organów egzekucyjnych i nieuchylenie postanowień organów egzekucyjnych z pominięciem zarzutów wniesionej skargi "w zakresie wydanie decyzji o osnowie nie uwzgledniającej zasad rozliczania składek na ubezpieczenie społeczne, pominięcie w uzasadnieniu wyroku i brak analizy orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie możliwości wydania decyzji w zakresie zobowiązań publiczno-prawnych rozliczanych w okresie miesięcznych za okresy dłuższe niż jeden miesiąc, uznanie za legalne działania organów egzekucyjnych w zakresie egzekucji obowiązku nie określonego w osnowie decyzji, uznaniu że egzekucji administracyjnej podlegają obowiązku opisane w załączeniu do decyzji, brak, w uzasadnieniu wyroku analizy wzajemnego stosunku pkt 5, pkt 6 art. 107 § 1 k.p.a. rola i znaczenie osnowy decyzji oraz uzasadnienie faktycznego i prawnego.". Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w związku z art. 134 § 1, art. 141 § 1, art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 6 k.p.a. oraz art. 2, art. 64 § 1 i 2 Konstytucji RP w związku z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. poprzez "uznanie za nienaruszające zasady ochrony własności i zasad demokratycznego państwa prawa rozwiązania legislacyjne skutkujące pozornością instytucji przedawnienie zobowiązania z tytułu składek. Lakoniczne dwuzdaniowe uzasadnienie oddalenia wniesionego zarzuty bez uwzględnienia wskazań i stanowiska Trybunału Konstytucyjnego i stanowiska w zakresie naruszenia art. 64 Konstytucji RP zawartych w Wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8.10.2013 r sygn. akt SK 40/12".

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz postanowień organów wydanych w obu instancjach, albo o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Na rozprawie pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wobec tego, że Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się wystąpienia żadnej spośród wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania, Sąd rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej i podniesionych zarzutów. Okazały się one nieuzasadnione przede wszystkim dlatego, że zostały w większości sformułowane w sposób niezrozumiały, wbrew regułom obowiązującym dla redakcji tego rodzaju środków prawnych.

Przypomnieć należy, że skarga kasacyjna należy do środków prawnych o wysokim poziomie sformalizowania, przejawiającym się w jego wymaganiach konstrukcyjnych, uregulowanych w art. 174 – 176 p.p.s.a. Zarzuty kierowane przeciwko kwestionowanemu orzeczeniu muszą – zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 i art. 176 pkt 2 p.p.s.a. – dotyczyć jednoznacznie wskazanych przepisów prawa, z rozróżnieniem na przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania. Skarżący obowiązany jest wskazać, jakiego rodzaju naruszeń prawa upatruje w zaskarżonym wyroku i wyjaśnić w czym te naruszenia się przejawiają. Zarzutom musi towarzyszyć uzasadnienie (art. 176 pkt 2 p.p.s.a.), a więc podanie przyczyn, dla których skarżący uważa, że prezentowane przez niego stanowisko jest trafne.

Przechodząc do zarzutów kasacyjnych należy zauważyć, że skarżąca nie zaznaczyła, na której z unormowanych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., podstaw opiera wniesiony środek prawny. Można to dopiero wydedukować na podstawie numerów jednostek redakcyjnych aktów prawnych cytowanych w tej części skargi kasacyjnej, która zawiera zarzuty, choć skarżąca nie posłużyła się taką nazwą. To jednak usterki marginalne w kontekście istoty tekstu skargi kasacyjnej. Na stronie 2 skargi kasacyjnej wymieniono wiele przepisów prawa procesowego wskazując, że ich naruszenia skarżąca upatruje w opisanych przez siebie rezultatach dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny legalności zaskarżonego postanowienia. Spośród wymienionych tam zagadnień jednoznacznie wyartykułowany zarzut dotyczy problemu zawarcia w załączniku do decyzji organu szczegółowego rozliczenia zobowiązań skarżącej. Natomiast pozostałe kwestie, takie jak "brak analizy orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie możliwości wydania decyzji w zakresie zobowiązań publiczno-prawnych rozliczanych w okresie miesięcznym za okresy dłuższe niż jeden miesiąc", czy "brak, w uzasadnieniu wyroku analizy wzajemnego stosunku pkt 5 i pkt 6 art. 107 § 1 k.p.a. rola i znaczenie osnowy decyzji oraz uzasadnienie faktycznego i prawnego" nie są czytelne. Skarga nie precyzuje co w istocie zarzucono Sądowi pierwszej instancji, które spośród wyrażonych przez ten Sąd poglądów skarżąca kwestionuje i dlaczego. Nie sposób się tego dowiedzieć także z uzasadnienia podniesionych zarzutów.

Jeszcze bardziej enigmatycznie zredagowano drugi zarzut skargi kasacyjnej. Odwołano się tam do instytucji przedawnienia, wiążąc ją z pojęciem pozorności oraz wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt 40/12, Nie wytłumaczono jednak sensu napisanych sformułowań przez co opisane zarzuty są niezrozumiałe. Można tylko przypomnieć, że wspomniany wyrok dotyczył unormowania art. 70 § 6 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2013 r., poz. 1327 ze zm.). Trybunał, eliminując z obrotu prawnego normę prawną zawartą we wskazanej jednostce redakcyjnej ustawy, oceniał dopuszczalność braku przedawnienia zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką. Z akt niniejszej sprawy nie wynika to, by zobowiązanie skarżącej było zabezpieczone rzeczowo. Niezależnie od tego, zaakcentować należy że w odniesieniu do zobowiązań należnych na rzecz ZUS, Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd odmienny. W wyroku z 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18 (Dz. U. poz. 976) na skutek pytania prawnego Sądu Okręgowego w Gliwicach, czy art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest zgodny z art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Trybunał stwierdził, że przepis ustawy "w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej" oraz umorzył postępowanie w pozostałym zakresie. Dodać należy, że z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie sposób dowiedzieć się, w czym skarżąca upatruje w przedawnieniu własnego zobowiązania instytucji pozornej i – nade wszystko – w jaki sposób jej sytuacja wiąże się ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego zaprezentowanym w sprawie SK 40/12.

Jeżeli zaś chodzi o wspomnianą wyżej kwestię zamieszczenia w załączniku do decyzji szczegółowego rozliczenia należności skarżącej, to przypomnieć przede wszystkim należy, że przedmiotem skargi uczyniono postanowienie wydane na skutek rozpoznania zarzutów egzekucyjnych. Wspomnianą decyzję można natomiast było kwestionować w zupełnie innym trybie. Na tym etapie podnoszenie zarzutów skierowanych przeciwko decyzji ostatecznej organu jest nietrafne.

Niezależnie od tego zaakcentować należy, że źródłem zobowiązania w tej sprawie nie jest decyzja określająca jego wysokość, lecz deklaracje podmiotu zobowiązanego do uiszczania składek. Przepis art. 46 ust. 1 u.s.u.s. statuuje obowiązek samoobliczenia tych składek i odprowadzenia ich na właściwy rachunek bankowy. Decyzja stwierdzająca zaległość w ich opłacaniu, wydawana na podstawie art. 32 u.s.u.s. ma walor deklaratoryjny, nie wpływa na powstanie obowiązku uiszczania tychże składek (zob. wyrok NSA z 15 września 2021 r., sygn. akt I GSK 223/21, https://cbois.nsa.gov.pl/doc/EB663550C4). W przypadku skarżącej nie ma wątpliwości co do tego, że obowiązki te na niej ciążyły, a wspomniana decyzja tylko to potwierdza. Wbrew zresztą stanowisku skarżącej, z treści decyzji wynika kwota zaległości, której składowe tylko zaprezentowano w załączonym do niej zestawieniu tabelarycznym. Nie należy do przedmiotu tej sprawy analiza skutków takiej a nie innej redakcji omawianej decyzji organu.

Konsekwencją wad konstrukcyjnych zarzutów niniejszej skargi kasacyjnej jest niewielki margines rozpoznania środka odwoławczego a możliwe do oceny zarzuty należy uznać za pozbawione usprawiedliwionych podstaw.

Niezależnie od tego należy dostrzec mankamenty uzasadnienia zaskarżonego wyroku wyrażające się w braku pełnego i jednoznacznego wyjaśnienia kluczowych w tej sprawie kwestii, do czego obliguje art. 141 § 4 p.p.s.a. W sprawie ze skargi na postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku z zarzutem nieistnienia obowiązku Sąd pierwszej instancji, niezwiązany zarzutami skargi obowiązany jest do wskazania źródła należności dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym, wyjaśnienia zagadnienia wymagalności oraz gdy w grę wchodzi kwestia przedawnienia – czytelnego wskazania podstaw biegu tego terminu. W sytuacji, gdy – tak jak w sprawie skarżącej – zmianie ulegały przepisy regulujące instytucję przedawnienia, należało dokładnie zidentyfikować wiążące unormowania i wynikające z nich terminy. W tej sprawie takich jednoznacznych analiz zabrakło. Uchybienie to jednak nie wpływa w żaden sposób na wynik sprawy, bo – jak już zasygnalizowano – skarżącej nie udało się podważyć zaprezentowanego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska, co do legalności zaskarżonego postanowienia.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.