Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 302/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 7, 8, 77 § 1 i 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 października 2020 r. sygn. akt II SA/Gd 79/20 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 11 grudnia 2019 r. nr NSP-VIII.7581.1.190.2019.DL w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 14 października 2020 r. sygn. akt II SA/Gd 79/20 oddalił skargę M. W. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 11 grudnia 2019 r. nr NSP-VIII.7581.1.190.2019.DL w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła M. W. zarzucając Sądowi pierwszej instancji, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm., zwaną dalej "PPSA"):

1) naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) PPSA w związku z art. 7 i 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego (zwanego dalej: "KPA") poprzez oddalenie skargi na decyzję Wojewody Pomorskiego, w skutek uznania, iż w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości prawidłowo ustalono, że zieleń znajdująca się na działce parceli nr [...], (oznaczonej obecnie jako dz. [...]) jest zielenią osiedlową (urządzoną), podczas gdy ustalenia te są błędne i całkowicie dowolne z uwagi na faktyczny brak zagospodarowania działki.

2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit a PPSA w związku z art. 136 ust. 3 i 137 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1990, zwanego dalej "u.g.n.") poprzez ich niezastosowanie i odmowie zwrotu prawa własności nieruchomości położonej w Gdyni przy ul. [...], stanowiącej część wywłaszczonej parceli nr [...], oznaczonej obecnie, jako dz. [...] na rzecz skarżącej, pomimo jej zbędności na cel wywłaszczenia.

Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji oraz wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego adwokata, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezydent Miasta Gdyni wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2023, poz. 1634 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia, więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.

Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu Wojewódzkiego w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Ze skargi kasacyjnej złożonej w niniejszej sprawie wynika, że jej autor oparł postawione w niej zarzuty na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a. Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to co do zasady, w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów. Warunkiem uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania jest wykazanie istotnego wpływu zaistniałego naruszenia na wynik sprawy. W niniejszej sprawie naruszenia przepisów postępowania administracyjnego skarga kasacyjna upatruje w naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego, Dz.U. z 2018, poz. 2096 – dalej jako: k.p.a.). Zarzuty te nie mogły jednak przynieść oczekiwanego rezultatu.

Rolą organu w toku postępowania administracyjnego jest: podjęcie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), oraz udokumentowanie poczynionych ustaleń w aktach sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.). Dokumentacja akt niniejszej sprawy wskazuje, że prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił, że organy prowadzące postępowanie tym standardom sprostały. Zaakcentować trzeba, że nie zakwestionowano, ani nie podważono ustaleń faktycznych, które stanowiły podstawę wyrokowania. Uzasadnienie skargi kasacyjnej wskazuje, że jej zasadności upatruje się de facto - wyłącznie - w odmiennej, od przyjętej przez Sąd Wojewódzki, ocenie materiału dowodowego. Tymczasem, okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez skarżącą kasacyjnie nie przesądza o zasadności skargi kasacyjnej. W badanej sprawie, jakkolwiek zarzucono Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie przepisów postępowania, to znamienne jest, że nie wskazano na czym konkretnie - poza odmienną - od przyjmowanej przez stronę skarżącą kasacyjnie oceną ustalonych okoliczności faktycznych, polega zarzucane naruszenie przepisów postępowania. Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być, bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie. Prawidłowo przyjęto, że aby można było ocenić czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, czy też nie należy w pierwszej kolejności go sprecyzować. W rozpoznawanej sprawie niekwestionowane pozostaje, że decyzją z 10 listopada 1969 r. nr USW III 6/60/57/69, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku wywłaszczyło na rzecz Państwa, nieruchomość położoną w Gdyni przy ul. [...], wpisaną w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w Gdyni nr [...], oznaczoną katastralnie jako parcele nr [...] i [...] o pow. 904 m2, stanowiącą własność M. K. , na cel budownictwa mieszkaniowego spółdzielczego. Decyzją z 28 kwietnia 1970 r. nr D.39/KW/70 Komisja Odwoławcza Do Spraw Wywłaszczenia Przy Ministrze Spraw Wewnętrznych, po rozpatrzeniu odwołania M. K. , utrzymała w mocy ww. decyzję z 10 listopada 1969 r. Obydwie decyzje znajdują się w aktach sprawy. Wskazać trzeba, że z akt wynika, że na etapie postępowania wywłaszczeniowego właściciele dz. nr [...] kwestionowali przeznaczenie ich nieruchomości pod osiedle mieszkaniowe, wskazując, że celem tym było ogrodnictwo w ramach zatwierdzonego planu realizacyjnego osiedla.

Jak wynika z poczynionych, w toku postępowania administracyjnego ustaleń, zaaprobowanych następnie przez Sąd pierwszej instancji, przedmiotem orzekania jest 28 m2 gruntu. Wedle protokołu oględzin z 27 kwietnia 1999 r. przedmiotowa część parceli jest zagospodarowana w następujący sposób: "z jednej strony graniczy z posesją ul. [...], z drugiej strony z posesją nr [...]. Od strony asfaltowej części ul. [...] znajduje się pas trawy z chodnikiem wyłożonym płytkami betonowymi (szerokości ok. 7 m); metalowa brama wjazdowa z furtką; urządzony trawnik przeddomowy z rabatami kwiatów (ok. 15 m), na którym umiejscowiony jest drewniano-metalowy garaż (...)". Sąd pierwszej instancji wskazał, że po pierwsze żadne terminy realizacji celu wywłaszczenia w stosunku do przedmiotu orzekania nie obowiązywały, a po drugie pozostawienie na przedmiotowym fragmencie działki naturalnej roślinności w żaden sposób nie może doprowadzić do wniosku, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zauważono, że w decyzji lokalizacyjnej z 31 sierpnia 1966 r. wskazano, że teren objęty żądaniem wniosku został przeznaczony pod budowę osiedla mieszkaniowego. Wskazano na decyzję z dnia 10 listopada 1969 r. orzekającą o wywłaszczeniu dz. nr [...] nieruchomości na budownictwo mieszkaniowe spółdzielcze. Należy zgodzić się z oceną Sądu Wojewódzkiego, że nie ma wątpliwości, co do tego, że cel wywłaszczenia w toku całego postępowania był określany jako budowa osiedla mieszkaniowego spółdzielczego, a doprecyzowanie tego celu (ogrodnictwo w ramach zatwierdzonego planu realizacyjnego osiedla) nie stanowi jego zmiany. Zagadnienie pewnej dynamiki wiążącej się z realizacją takiej inwestycji jak osiedle mieszkaniowe jest znane judykaturze. W przypadku realizacji dużej inwestycji na poszczególnych etapach może dochodzić do zmian w projektach zagospodarowania poszczególnych części terenu, stanowiących o realizacji osiedla. Zasadniczo punktem wyjścia dla oceny realizacji celu wywłaszczenia winno być ustalenie, jakie konkretne zagospodarowanie na określonym terenie było przewidziane w projektach inwestycji danego osiedla i co zostało zrealizowane. Osiedle mieszkaniowe jest pewnym swego rodzaju mikroorganizmem urbanizacyjnym, który rządzi się zasadami uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców, a zatem z tego powodu nie można również - co do zasady - wykluczyć możliwości, by teren osiedlowy, pierwotnie przeznaczonym pod określone zagospodarowanie, został w przyszłości zagospodarowany w sposób odmienny, ale służący mieszkańcom osiedla (por. np. wyroki NSA z: 27 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 846/13; 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2768/12; 4 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1044/14; 9 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 75/16, wyrok NSA z dnia 28 września 2022 r. sygn. I OSK 1744/19).

Bezzasadnie w takim przypadku Sądowi pierwszej instancji zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020, poz. 1990 – dalej jako: "u.g.n."). Przede wszystkim należy zaakcentować, że skarżący kasacyjnie usiłuje sferę ustaleń faktycznych zwalczać poprzez zarzuty naruszenia prawa materialnego, wskazując, że odmówiono zwrotu wywłaszczonej nieruchomości "pomimo zbędności na cel wywłaszczenia". W rzeczywistości zatem zarzut ten zmierza do zakwestionowania prawidłowości oceny stanu faktycznego sprawy. Tymczasem, próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyroki NSA z: 29 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 2747/12; 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1171/12; 5 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 2747/12; 6 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2327/11; 30 października 2015 r., sygn. akt I OSK 1661/18; 11 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1661/18, CBOSA, a także Komentarz do art. 174 p.p.s.a. [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz. Wyd. VII, LEX/el). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyroki NSA z 6 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2328/11 i 14 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2173/11). Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2391/11, CBOSA). Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości, czego w niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie skutecznie nie uczyniła.

Stąd też podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego również nie mógł przynieść pożądanego rezultatu.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.