Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 30/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) Protokolant Referent stażysta Julia Bednarek po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2023 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi L. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Skarga L. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 listopada 2022 r., nr SKO Gd/3968/22, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Wójt Gminy D. decyzją z dnia 30 czerwca 2022 r. odmówił skarżącej L. G. ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad mężem M. G.

Wójt Gminy ustalił, że M. G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności począwszy od 31 października 2019 r., wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. w dniu 9 grudnia 2019 r., nr [...]. Z wywiadu środowiskowego wynika, że M. G. choruje na tarczycę, serce, miażdżycę oraz depresję. Przebył także chorobę nowotworową. Jest pod opieką lekarza laryngologa, otolaryngologa, kardiologa, endokrynologa, chirurga naczyniowego oraz psychiatry. Zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem obejmuje czynności higieniczne (golenie twarzy, kąpiel dwa razy w tygodniu), przygotowanie trzech głównych posiłków, przygotowanie i podawanie leków (leki na tarczycę, serce, miażdżycę oraz depresję). Skarżąca towarzyszy mężowi podczas wizyt lekarskich oraz realizuje recepty, wykonuje również czynności domowe takie jak pranie, sprzątanie, codzienne zakupy, w okresie zimowym ogrzanie domu. M. G. samodzielnie korzysta z toalety oraz przyjmuje posiłki, porusza się samodzielnie, jednak wymaga asekuracji, gdyż nie jest stabilny poruszając się po schodach. Korzysta ze wsparcia placówki pobytu dziennego (Środowiskowy Dom Samopomocy w T.), uczęszcza tam na zajęcia od poniedziałku do piątku w godzinach od 8:00 do 13:00, z wyjątkiem dni, gdy czuje się gorzej, choruje, bądź odbywa wizyty lekarskie. Skarżąca oświadczyła, że z dniem 29 kwietnia 2022 r. zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz że nie podjęłaby już pracy zawodowej lub innego zajęcia, ponieważ konieczna jest opieka nad schorowanym mężem.

Zdaniem organu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza fakt, że L. G. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, jednak nie w stopniu uzasadniającym przyznanie świadczenia. Pomimo bowiem znacznego stopnia niepełnosprawności, mąż skarżącej nie jest osobą leżącą, jest w miarę samodzielny, porusza się po mieszkaniu, wykonuje czynności higieniczne, spożywa sam posiłki. Z kolei wszystkie czynności dnia codziennego, np. opalanie domu w okresach grzewczych, sprzątanie, gotowanie, codzienne zakupy nie stanowią czynności o charakterze nadzwyczajnym i nie świadczą o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki. Organ zwrócił również uwagę na fakt, że M. G. 5 dni w tygodniu uczęszcza do placówki dziennego pobytu i wtedy ta opieka nie jest sprawowana przez skarżącą. Także konieczność towarzyszenia mężowi w wizytach lekarskich nie może stanowić przeszkody uniemożliwiającej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Organ dodał, że oprócz skarżącej, również dzieci jako osoby objęte obowiązkiem alimentacyjnym są zobowiązane do pomocy w sprawowaniu opieki nad ojcem. Zdaniem organu istnieje możliwość takiego zorganizowania opieki nad niepełnosprawnym przy współudziale dzieci, aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W sprawie zachodzi również w ocenie organu przesłanka negatywna przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia 8 listopada 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium stwierdziło, że organ nie miał podstaw do odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, co wynika ze stanowiska sądów administracyjnych co do zakresu stosowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r. Niemniej jednak, zdaniem Kolegium, w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem z zebranego materiału dowodowego wynika, iż nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Kolegium podkreśliło, że mąż skarżącej nie jest osobą leżącą na stałe, niesprawną ruchowo. Większość czynności wykonuje samodzielnie. Przez 5 godzin dziennie przebywa w Środowiskowym Domu Samopomocy, gdzie ma zapewnioną opiekę. Czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad mężem nie zajmują skarżącej takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby skarżąca przy należytej organizacji tej opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej. Z kolei pomoc mężowi, która polega na pracach w gospodarstwie domowym, robieniu zakupów czy załatwianiu spraw urzędowych nie wymusza na osobie sprawującej opiekę rezygnacji z podjęcia zatrudnienia.

Do alimentacji ojca i pomocy w opiece nad nim są z mocy prawa także zobowiązani jego trzej pełnoletni synowie. Przy aktualizacji spoczywającego na nich obowiązku alimentacyjnego - istnieje możliwość takiego zorganizowania opieki (np. podział czasowy, partycypowanie w kosztach opiekunki, itp.), aby możliwym było podjęcie zatrudnienia przez skarżącą. W ocenie Kolegium przy sprawnej organizacji czasu, możliwe byłoby pogodzenie przez skarżącą obowiązków związanych z opieką nad mężem i pracy zawodowej, szczególnie w przypadku podjęcia pracy w niepełnym wymiarze czasu.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku L. G. wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 22 września 2022 r. i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła:

a) naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy:

poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów tej ustawy i przyjęciu, iż w zaistniałym stanie faktycznym sprawy nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1 cyt. ustawy, a w konsekwencji błędne uznanie, iż nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem,

nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego

naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy:

art.77 §1 i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą i realnych możliwości sprawowania przez L. G. opieki nad niepełnosprawnym mężem w zakresie wymaganym stanem zdrowia M.G., a przez to nieuprawnione uznanie, iż zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że nie jest rolą organów dokonywanie ustaleń i oceny czasochłonności opieki wymaganej przez podopiecznego, skoro uprawniony lekarz orzecznik stwierdził, że dana osoba wymaga stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, organy winny być związane przedłożonym orzeczeniem (wyrok WSA w Poznaniu z 23 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 91/22). Organ związany jest ustaleniami wskazanymi w orzeczeniu i sam nie prowadzi postępowania dowodowego na stwierdzone w nim okoliczności. Ustawodawca tak uprościł procedurę orzekania w przedmiocie świadczeń pielęgnacyjnych sprowadzając zadanie organów pomocy społecznej do weryfikacji tego, czy dana osoba legitymuje się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności. Zdaniem skarżącej oceniając jej wniosek organy przekroczyły zakres uprawnień i - na przekór wskazaniom orzeczenia o niepełnosprawności – stwierdziły, że o ile mąż skarżącej jest osobą niepełnosprawną, to nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki.

Ponadto, zdaniem skarżącej, opis wykonywanych przez nią czynności, potwierdzony w wywiadzie środowiskowym, przeczy wnioskom organów, iż sprawuje ona tylko doraźną opiekę. Stan zdrowia podopiecznego skarżącej jednoznacznie wskazuje na to, iż wymaga on większej pomocy, aniżeli tylko doraźna. W szczególności, iż na taką konieczność wskazano w orzeczeniu o niepełnosprawności męża skarżącej.

Odnosząc się zaś do kwestii rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia, skarżąca wskazała, że była zatrudniona do 29 kwietnia 2022 r. Z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła w dniu 2 maja 2022 r. Była wówczas osobą w wieku produkcyjnym, więc była zdolna do podjęcia zatrudnienia. Wskazała jednak, iż opieka nad mężem uniemożliwia jej dalsze wykonywanie pracy. Zwracała uwagę, że wcześniej musiała korzystać z urlopów, aby opiekować się mężem, na co nieprzychylnie patrzą pracodawcy, wręcz jest to bardzo negatywnie przez nich odbierane i stawia pracownika nierzadko w gorszej pozycji. Nie mówiąc już o dużych trudnościach w znalezieniu na lokalnym rynku pracy (skarżąca mieszka w małej wsi) zatrudnienia na część etatu. Zdaniem skarżącej, spełnia ona przesłankę rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Nie jest uprawnione takie działanie organów, które tego wyboru dokonuje za skarżącą.

Do skargi dołączono dokumentację dotycząca leczenia M. G.: kartę informacyjną z leczenia szpitalnego z dnia 13 lutego 2020 r. wraz z załącznikiem (protokół z koronografii), kartę informacyjną z leczenia szpitalnego z dnia 16 marca 2020 r. z załącznikiem, opis badania lekarskiego w przychodni z dnia 5 maca 2018 r., wyniki badania obrazowego z dnia 1 lutego 2019 r., zaświadczenie lekarskie z dnia 4 marca 2021 r.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

W piśmie z dnia 8 lutego 2023 r. skierowanym do Prezesa tutejszego Sądu z wnioskiem o rozpoznanie sprawy poza kolejnością, skarżąca podała m.in., że mąż w 2015 r. zachorował na raka krtani, ma dziurę "trochacyjną", po reanimacji ma niedotlenienie mózgu, z tego tytułu nie pamięta, nie poznaje. Psychiatra poradził, żeby przebywał w DPS wśród ludzi takiego pokroju jak on. Stan zdrowia męża pogarsza się z roku na rok, cierpi z powodu choroby tarczycy, jest po zawale serca, nie mówi, "po usunięciu wszystkiego z gardła zwęża się przełyk". Ma problem z poruszaniem się, ponieważ w obu nogach ma sztuczne żyły, ponadto w pachwinie w obu nogach miał zatory żylne. Jest w stanie przejść 100, 200 m, więcej nie przejdzie z powodu bólu. Po radioterapii ma niedowład prawej ręki. W DPS korzysta z rehabilitacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej powyższe kryteria Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd w pełni aprobuje stanowisko organu II instancji zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie stosowania przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. 2022r., poz. 615), zwanej dalej ustawą, w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia. Znajduje ono bowiem oparcie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych.

Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa. Jednak nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych. Sprawowana opieka ma być to opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby niepełnosprawnej.

W świetle utrwalonego orzecznictwa opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie dotyczy tylko i wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21; w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20).

Z akt sprawy wynika, że M. G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 9 grudnia 2019 r. na stałe, symbol przyczyny niepełnosprawności – 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia) i 03-L (zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu). W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że schorzenia z obu tych kodów kwalifikują M. G. do znacznego stopnia niepełnosprawności i że jest on osobą o naruszonej sprawności organizmu, niezdolną do pracy, wymagająca w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 24 maja 2022 r. wynika z kolei, że w ramach sprawowanej opieki skarżąca pomaga mężowi w niektórych czynnościach higienicznych (golenie, kąpiel), raz dziennie podaje leki na chorobę tarczycy, serca, miażdżycę i depresję. Mąż skarżącej jest po chorobie nowotworowej. Posiłki muszą być rozdrobnione, mąż samodzielnie jest w stanie spożywać przekąski takie jak banan, suchy chleb czy kasza manna. Mąż skarżącej porusza się samodzielnie, samodzielnie korzysta z toalety, jednak należy go pilnować i nad nim czuwać, gdyż może przewrócić się ze schodów, nie obsługuje kuchenki gazowej ani czajnika elektrycznego. Dużo czasu i wydatków pochłaniają wizyty u lekarzy różnych specjalności (laryngologa, otolaryngologa, kardiologa, endokrynologa, chirurga naczyniowego i psychiatry) w oddalonych miejscowościach (Brusy, Chojnice, Gdańsk, Kościerzyna). Skarżąca oprócz tego wykonuje: pranie, sprzątanie, zakupy, realizowanie recept, rozpalanie ognia w piecu. Mąż skarżącej korzysta ze wsparcia placówki pobytu dziennego, gdzie przebywa od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 13.00 za wyjątkiem dni, gdy gorzej się poczuje bądź odbywa wizyty u lekarzy specjalistów.

Sąd uwzględnił również załączoną do skargi dokumentację medyczną dotyczącą leczenia M. G. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Wskazane dokumenty dotyczyły istotnej w sprawie okoliczności tj. stanu zdrowia męża skarżącej i jednocześnie przeprowadzenie tego dowodu nie spowodowało przedłużenia postępowania, w związku z czym przesłanki z art. 106 § 3 p.p.s.a. zostały spełnione. Wynika z nich w szczególności, że M. G. przeszedł w 2015 r. raka krtani i cierpi na niedrożność przełyku, ponadto cierpi m.in. na przewlekłą chorobę niedokrwienną serca – choroba serca i naczyń krwionośnych w przebiegu miażdżycy. W kartach informacyjnych leczenia szpitalnego z dnia 13 lutego 2020 r. i 16 marca 2020 r. odnotowano w epikryzie przebyty zawał serca, miażdżycę, niedoczynność tarczycy, depresję i omdlenia ruchowe. Z zaświadczenia z badania lekarskiego w przychodni z dnia 5 marca 2018 r. wynika z kolei, że M. G. jest po leczeniu raka krtani, stan po dwukrotnym zatrzymaniu krążenia. Stwierdzono dolegliwości pod postacią porażenia wiotkiego kończyny górnej prawej, osłabienia siły mięśniowej, zaburzeń mowy. Wskazano na konieczność leczenia w poradni neurologicznej. Dokumenty te potwierdzają odnotowane w wywiadzie środowiskowym informacje dotyczące konieczności leczenia M. G. u lekarzy różnych specjalistów i wynikające z jego schorzeń szczególne potrzeby opiekuńcze.

W świetle powyższych ustaleń nie można zgodzić się z dokonaną przez organy oceną, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, ocena ta nie została bowiem odniesiona do rzeczywistych potrzeb M. G. wynikających z posiadanych przez niego konkretnych schorzeń, które determinowały uznanie go za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Nie uwzględniono zatem tego, że mąż skarżącej z uwagi na przebyty nowotwór krtani wymaga szczególnej opieki w zakresie spożywania posiłków, ani tego, że mimo iż porusza się samodzielnie, wymaga czuwania gdyż może się przewrócić. Nie wzięto również pod uwagę podkreślanych przez skarżącą częstych wizyt u lekarzy specjalistów. Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie określiła częstotliwości tych wizyt, nie wezwało jednak skarżącej do podania tych informacji. Stwierdziło, że ze świadectwa pracy wynika, iż w 2022 r. skarżąca skorzystała z jednego zwolnienia chorobowego w okresie od dnia 15 do 29 marca i wykorzystała przysługujące jej 9 dni urlopu wypoczynkowego, co nie pozwala przyjąć, że podnoszona przez skarżącą okoliczność częstych wizyt lekarskich uniemożliwiła jej czy też znacznie utrudniła wykonywanie zatrudnienia. Z oceną tą nie można się zgodzić. Należy bowiem zauważyć, że zatrudnienie skarżącej ustało z końcem kwietnia 2022 r., stąd sam fakt, że w 2022 r. korzystała ze zwolnienia jedynie w marcu 2022 r. nie podważa jeszcze twierdzeń skarżącej. Kolegium pominęło przy tym pozostałe informacje wynikające ze świadectwa pracy. Tymczasem zwraca uwagę, że skarżąca pozostała w zatrudnieniu od 1 grudnia 2017 r. do 30 kwietnia 2022 r. i w latach 2018 -2022 korzystała zarówno ze zwolnień chorobowych jak i urlopów chorobowych, często długotrwałych. W świetle tych informacji twierdzenia skarżącej uznać należy za wiarygodne.

Stanowisko Kolegium, że opisane czynności, które skarżąca wykonuje w ramach sprawowanej opieki, to czynności dnia codziennego z elementami opiekuńczymi, które nie wymuszają na niej rezygnacji z zatrudnienia, jest wynikiem zbyt pobieżnej oceny okoliczności tej sprawy. Każdy przypadek wymaga indywidualnej, wnikliwej oceny. Kolegium zresztą samo oceniło, że stan zdrowia męża skarżącej wymaga, żeby przez większość dnia znajdował się pod czyjąś opieką. Niekonsekwentnie jednak dalej stwierdziło, że zakres niezbędnej świadczonej przez skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia.

Nietrafne jest założenie Kolegium, że dla przyjęcia, że stała opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków i ich podawanie, podobnie jak leków, sprzątanie domu, pranie czy też robienie zakupów są czynnościami dnia codziennego. Jednakże taka pomoc świadczona mężowi, który po leczeniu nowotworu ma trudności z przełykaniem, mówieniem, jest osłabiony, ma problemy z sercem, zdarzają mu się omdlenia, jest pod opieką lekarzy kilku specjalności, w okolicznościach tej sprawy uznana być musi za odpowiadającą podanej definicji opieki. Charakter tych czynności nie pozostawia wątpliwości, że są one dokonywane stale, całodobowo i praktycznie we wszystkich sferach życia chorego. Czynności te w tej konkretnej sprawie wyczerpują zatem pojęcie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Jak już wskazywano w orzecznictwie WSA w Gdańsku pod pojęciem "sprawowania opieki" użytym w art. 17 ustawy nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej (w niniejszej sprawie matki). Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia. Także wyręczenie męża od jego normalnych, codziennych czynności życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nim. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.

Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że skarżąca w praktyce całą dobę pozostaje do dyspozycji męża i cała jej aktywność życiowa nakierowana jest na opiekę nad mężem. Zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego, to dzięki sprawowanej dotychczas przez skarżącą stałej opiece nad mężem, stan jego zdrowia, mimo ciężkich schorzeń, nie pogarsza się drastycznie. W tym konkretnym stanie faktycznym organy obu instancji winny były ocenić, że skarżąca realizuje wobec męża opiekę stałą, codzienną, pozostając do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy i wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy, przy czym czynności opiekuńcze przekraczają zwykłe czynności prowadzone w zwykłym gospodarstwie domowym, w którym nie ma osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, o takim charakterze potrzeb co mąż skarżącej, a co - wbrew ocenie organów obu instancji - wyklucza możliwość wykonywania przez skarżącą pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze - zatem zgodnie z wymogami art. 17 ust. 1 ustawy. Zakres podejmowanych przez skarżącą obowiązków i konieczny na to czas - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - jest wystarczającą przesłanką do uznania, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy). Opieka sprawowana przez skarżącą nad mężem jest stała i długotrwała w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy.

W okolicznościach sprawy sam fakt uczestnictwa M. G. w zajęciach organizowanych przez Środowiskowy Dom Samopomocy nie wyklucza, że sprawowana przez żonę opieka jest opieką stałą. Jak skarżąca wyjaśniła w piśmie procesowym z dnia 8 lutego 2023 r., po reanimacji mąż doznał niedotlenienia mózgu i ma problemy z pamięcią, na zalecenie psychiatry korzysta z takiej formy wsparcia. Zdaniem Sądu, przebywanie przez M. G. w Środowiskowym Domu Samopomocy od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 13.00, nie dezaktualizuje potrzeby pomocy mu w codziennej egzystencji, potwierdzonej stosownym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, art. 17 ust. 1 ustawy nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub jej charakter. Nie wskazano w szczególności, aby opieka ta musiała być stała, rozumiana jako opieka całodobowa. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę.

Nie można też zgodzić się z argumentem, że skarżąca mogłaby skorzystać z pomocy pełnoletnich synów tak aby zapewnić mężowi opiekę i móc jednocześnie podjąć zatrudnienie. Obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza bowiem obowiązek alimentacyjny krewnych (zob. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2014 r., I OSK 789/13). Fakt, że M. G. ma dzieci, sam przez się nie ma zatem istotnego znaczenia – mógłby on nabrać takiego znaczenia tylko wespół z innymi, szczególnymi okolicznościami (np. gdyby okazało się, że dzieci mogą i rzeczywiście z własnej woli wyręczają skarżącą w opiece nad M. G.). Jednak z akt sprawy nie wynika, aby takie szczególne okoliczności występowały.

W konsekwencji Sąd uznał, że organ dokonał błędnej oceny materiału dowodowego wydając decyzję naruszającą zarówno przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy), jak i przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Uchybienie organu polega przede wszystkim na błędzie subsumpcji tj. niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką sprawowaną przez nią nad mężem. Związek taki bowiem niewątpliwie istnieje, do którego to wniosku prowadzi prawidłowa i kompleksowa ocena materiału dowodowego w świetle prawidłowo zinterpretowanej normy art. 17 ust. 1 ustawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

Rzeczą organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącej z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska, którym organy są związane na podstawie art. 153 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).