Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2872/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 31 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 347
law: Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon sędzia del. WSA Anna Szymańska (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 24 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 244/21 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 grudnia 2020 r. nr DOiR-I-6251-23/2020/AK w przedmiocie odmowy uznania za obywatela polskiego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 14 lipca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 244/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, sąd wojewódzki, sąd I instancji) po rozpoznaniu skargi A. S. (dalej: wnioskodawca, cudzoziemiec, skarżący, skarżący kasacyjnie) na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: Minister) z 11 grudnia 2020 r. nr DOiR-I-6251-23/2020/AK w przedmiocie odmowy uznania za obywatela polskiego – oddalił skargę.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 11 października 2019 r. skarżący wystąpił o uznanie obywatelstwa polskiego.

Wojewoda Dolnośląski (dalej: Wojewoda, organ pierwszej instancji) decyzją z 26 czerwca 2020 r. nr SOC-OP.6121.418.2019.DW odmówił uznania skarżącego za obywatela polskiego na podstawie art. 31 pkt 2 ustawy z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2020 r. poz. 347; dalej: u.o.o.).

Minister zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję Wojewody. Z uzasadnienia wynika, że Minister podzielił ustalenia organu pierwszej instancji, że wnioskodawca spełnia wszystkie obligatoryjne przesłanki uznania go za obywatela polskiego przewidziane w art. 30 ust. 1 pkt 1 u.o.o. Jednakże nabycie przez skarżącego obywatelstwa polskiego stanowi zagrożenie dla ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, rozumiane jako wejście przez skarżącego w kolizję z obowiązującym na terytorium RP porządkiem prawnym, potwierdzone prawomocnymi, skazującymi wyrokami sądów powszechnych.

WSA w Warszawie wskazanym na wstępie wyrokiem z 14 lipca 2021 r. nie uwzględnił skargi. W pierwszej kolejności wskazano, że cudzoziemiec spełnił przesłanki określone w art. 30 ust. 1 pkt 1 u.o.o. Zdaniem sądu wojewódzkiego z akt sprawy wynika, że skarżący wielokrotnie naruszył zasady ruchu drogowego, w tym będąc w stanie po spożyciu alkoholu. Podniesiono, że wnioskodawca poruszał się pojazdem mechanicznym po drodze publicznej pomimo tego, że uprawnienia do kierowania pojazdem zostały mu odebrane na skutek kierowania pojazdem pod wypływem alkoholu. Ponadto nie zastosował się do orzeczonego wyrokiem Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Śródmieścia we Wrocławiu z 15 maja 2017 r. zakazu prowadzenia pojazdów i kierując autem dopuścił się kolejnych wykroczeń. Nadto dokonał również kradzieży. Sąd I instancji podzielił stanowisko Ministra, że fakt zatarcia skazania nie może "automatycznie" wyłączyć obowiązku dokonania samodzielnej oceny przez organ administracji publicznej wystąpienia przesłanek wynikających z art. 31 pkt 2 u.o.o. Podkreślono, że ustalenia odnoszące się do cudzoziemca pod kątem zagrożenia z jego strony dla bezpieczeństwa i porządku publicznego powinny być dokonywane na podstawie wszelkich dostępnych organom informacji o cudzoziemcu, w tym również informacji o skazaniu za popełnienie przestępstwa lub wykroczenia - nawet jeśli skazanie uległo zatarciu. Zdaniem WSA w Warszawie ocena, czy nabycie przez cudzoziemca obywatelstwa polskiego stanowi zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego (art. 31 pkt 2 u.o.o.) wymaga uwzględnienia skutków nabycia przez cudzoziemca obywatelstwa polskiego i uwzględnienia konstytucyjnej ochrony trwałości nabytego obywatelstwa (art. 34 ust. 2 Konstytucji RP). W ocenie sądu I instancji fakt wcześniejszego popełnienia przestępstwa może, a nawet powinien być uwzględniany, co uzasadnia interes publiczny i dobro wspólne.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył A. S., zaskarżając go w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 45 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 31 pkt 2 u.o.o. poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego oznacza także sytuację, w której organ odmawia uznania za obywatela polskiego osoby niekaranej, wobec której w przeszłości zapadały wyroki, przy czym nastąpiło zatarcie ukarania z wyroków za wykroczenia, podczas gdy sąd I instancji winien był zdefiniować w treści orzeczenia związek przyczynowo-skutkowy między wyrokami, co do których nastąpiło zatarcie skazania, a zagrożeniem dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, a także wyjaśnić, czemu w realiach tego konkretnego obcokrajowca należy odmówić uznania za obywatela polskiego, przy czym uzasadnienie orzeczenia w tym konkretnym wypadku sprowadza się do jednego zdania na stronie 16 uzasadnienia.

Na podstawie powyższego zarzutu, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jednocześnie wniesiono o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA.

Skarga kasacyjna nie jest usprawiedliwiona.

Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Zarówno ze sformułowania samego zarzutu, jak i uzasadnienia skargi kasacyjnej nie jest wiadome jakie wady strona przypisuje rozstrzygnięciu, aby uzasadnić zarzut braku właściwości, niezależności, bezstronności i niezawisłości składu orzekającego w pierwszej instancji. Orzekał sąd wojewódzki właściwy miejscowo (art. 13 § 1 i 2 p.p.s.a.), skład był zgodny z ustawą (art. 16 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych praz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych – Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.). Ponadto jawność posiedzenia uzasadniona była szczególną sytuacją (pandemia COVID-19), a podstawa prawna wyłączenia rozprawy została wskazana powyżej. Jednocześnie strona nie zainicjowała postępowania w trybie art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) celem poddania pod osąd wątpliwości co do bezstronności członków składu orzekającego. Jak również nie żądała weryfikacji niezawisłości i bezstronności któregokolwiek sędziego ze składu orzekającego w trybie art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267; dalej: p.u.s.a.). Zdaniem NSA przywołanie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nie mogło skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku jako niebędące w związku z treścią rozstrzygnięcia.

Połączenie natomiast tego przepisu konstytucyjnego z normą art. 31 pkt 2 u.o.o. jest niezrozumiałe w kontekście postawionych wad prawa materialnego. Otóż przepis art. 31 pkt 2 u.o.o. stanowi podstawę materialną odmowy uznania za obywatela polskiego. Sąd wojewódzki zaakceptował stanowisko organów, że nabycie obywatelstwa polskiego przez cudzoziemca w aspekcie jego dotychczasowej postawy i przewinień stanowi zagrożenie dla ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego na terytorium RP. Skarżący tymczasem osią zarzutu czyni fakt, że prawomocne wyroki skazujące za popełnienie wykroczeń (okoliczność bezsporna), które uległy zatarciu, pozostają irrelewantne dla oceny zagrożenia dla bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Stanowisko to jest błędne. Zatarcie skazania polega na uznaniu skazania za niebyłe i usunięciu wpisu o skazaniu z rejestru skazanych (art. 106 k.k.). Powstaje fikcja prawna, że skazany nie był w ogóle karany, chociaż taki fakt w rzeczywistości miał miejsce; w sferze prawnej zostaje wymazany fakt skazania. Osoba taka ma prawo do niewykazywania skazania w składanych przez siebie oświadczeniach, zawierających informację o uprzedniej karalności bez obawy o pociągnięcie do odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie (art. 233 § 1 k.k.). Oznacza to, że cudzoziemiec jest traktowany jako osoba niekarana w świetle przepisów prawa publicznego. Niemniej jednak na gruncie przepisów art. 31 pkt 2 u.o.o. fakt uprzedniego skazania, choć zatartego, nie może zostać pominięty przy uznawaniu danej osoby za polskiego obywatela (vide wyrok NSA z 18 października 2023 r. sygn. akt II OSK 1162/22). Należy bowiem pamiętać o tym, że decyzja o uznaniu za obywatela powoduje w zasadzie nieodwracalne skutki prawne i faktyczne. Ocena zatem, czy nabycie przez cudzoziemca obywatelstwa polskiego stanowi zagrożenie dla ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego wymaga uwzględnienia skutków nabycia przez cudzoziemca obywatelstwa polskiego i uwzględnienia konstytucyjnej ochrony trwałości nabytego obywatelstwa (art. 34 ust. 2 Konstytucji RP) – vide wyrok NSA z 13 lipca 2020 r. sygn. akt II OSK 933/20.

Przy czym wskazana ustawa nie definiuje tych pojęć, które mają charakter generalnych klauzul odsyłających i są elementem każdego porządku prawnego, a których konkretna zawartość normatywna podlega dekodowaniu przez organy stosujące prawo w danej sprawie. W orzecznictwie przyjmuje się szeroki zakres swobody przy definiowaniu "zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego" (por. wyrok NSA z 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1251/16). Przy czym nie jest konieczne, aby wystąpiły zdarzenia, fakty wyczerpujące znamiona owych pojęć. Wystarczające jest samo zagrożenie ich wystąpieniem.

Skoro przepisy u.o.o. wśród przesłanek pozytywnych uznania za obywatela polskiego nie zawierają wymogu niekaralności cudzoziemca (vide wyrok NSA z 25 stycznia 2024 r. sygn. akt II OSK 1345/21), fakt uprzedniego ukarania powinien być wzięty pod uwagę, ale nie w ramach historii karnej cudzoziemca (fakt ten nie został w ogóle wymieniony wśród warunków uzyskania obywatelstwa), lecz w ramach oceny dotychczasowej postawy cudzoziemca i dokonania prognozy na przyszłość w kontekście całokształtu informacji o cudzoziemcu. Ustalenia bowiem odnoszące się do cudzoziemca pod kątem zagrożenia z jego strony dla wartości określonych w art. 31 pkt 2 u.o.o. powinny być dokonywane na podstawie wszelkich dostępnych organom informacji o cudzoziemcu, w tym również informacji o skazaniu za popełnienie przestępstwa lub wykroczenia – nawet jeśli skazanie uległo zatarciu.

Tym samym słusznie organ dokonując oceny przesłanki z art. 31 pkt 2 u.o.o. uwzględnił i dokonał oceny nie tyle samych wyroków, które uległy zatarciu, co postępowania cudzoziemca potwierdzonego tymi wyrokami. Historia zachowań cudzoziemca świadczy o tym, że naruszył on cztery razy porządek publiczny obwarowany przepisami karnymi. Oczywiście jakościowo ma znaczenie, czy są to przestępstwa i jaki konkretnie ich rodzaj czy też wykroczenia, ale ocenie podlega sama postawa i dotychczasowe zachowanie skarżącego na terytorium RP. Niemniej jednak zachowania wyczerpujące znamiona wykroczenia skierowanego przeciwko bezpieczeństwu ruchu drogowego (popełniane przez niego kolejno) oraz przeciwko mieniu (jednorazowo) słusznie zostały ocenione jako uzasadniające tezę, że skarżący stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Mając powyższe na uwadze na podstawek art. 184 p.p.s.a. skarga kasacyjna została oddalona.