Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 609/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
Powołane przepisy: article: art. 188, art. 86 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 3 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1426/23 w sprawie ze skargi B.K. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 5 maja 2023 r., nr 102/2023 w przedmiocie uchylenia postanowienia i orzeczenia o braku przesłanek do zawieszenia postępowania postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. przywrócić termin do uzupełnienia braków formalnych skargi.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 20 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1426/23 odmówił przywrócenia B.K. (dalej: skarżąca) terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, wskazując w uzasadnieniu, że powołane we wniosku argumenty nie świadczą, że skarżąca mimo dołożenia należytej staranności nie była w stanie dokonać czynności procesowej w terminie. W ocenie Sądu, nieuzupełnienie braku formalnego skargi poprzez podanie numeru PESEL było wynikiem niedostatecznej staranności, a okoliczność nieotrzymania przesyłki sądowej z wezwaniem nie została przez skarżącą uprawdopodobniona.

Pismem z 26 lipca 2024 r. skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, podnosząc, że jest osobą, która z uwagi na chorobę psychiczną ma orzeczoną niepełnosprawność i boryka się z kłopotami w życiu codziennym oraz właściwym reagowaniem na pisma urzędowe.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Zażalenie podlega uwzględnieniu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 712/08, z dnia 11 października 2017 r. sygn. akt II OZ 1052/17 oraz z dnia 14 lipca 2022 r. sygn. akt I OZ 293/22).

Sąd I instancji motywy rozstrzygnięcia oparł na dwóch okolicznościach, oceniając argumentację skarżącej w zakresie niepozostawienia w skrzynce awiza oraz wskazywanej przez nią nieobecności w miejscu zamieszkania.

Skarżąca w piśmie procesowym z 19 stycznia 2024 r. wyjaśniła, że nie zareagowała na wezwanie, gdyż w ogóle go nie otrzymała. Przede wszystkim, nie można zgodzić się z wywodami Sądu, że wykazanie wadliwości doręczenia (dowiedzenie niepozostawienia awiza w skrzynce) prowadzić mogłoby do przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wady w zakresie zachowania wymogów prawidłowego doręczenia przesyłki powodują w istocie nieskuteczność dokonanego doręczenia. Taki zaś stan rzeczy mógłby być zwalczany zażaleniem na postanowienie o odrzuceniu skargi, jako wydanym przedwcześnie.

W kolejnym piśmie (z 7 czerwca 2024 r.) skarżąca wskazała natomiast, że w lipcu i sierpniu kilkukrotnie przebywała poza miejscem zamieszkania "celem poratowania zdrowia". Nieobecność skarżącej w miejscu zamieszkania stanowiła drugą wskazaną przez nią okoliczność, która spowodowała brak reakcji na skierowane wezwanie. Oceniając tę argumentację Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarżąca przyznała, że w czasie gdy przesyłka była jej doręczana pozostawała poza miejscem zamieszkania, o czym nie zawiadomiła Sądu, nie wniosła o doręczanie korespondencji na inny adres, nie ustanowiła pełnomocnika do doręczeń, co świadczy o niedostatecznej dbałości i staranności w prowadzeniu własnych spraw. Konstatacja Sądu I instancji, co do zasady, nie jest błędna. Trudno bowiem uznać, że strona należycie dbająca o prowadzenie własnych spraw, w szczególności inicjując postępowanie sądowe i planując dłuższe czy wielokrotne wyjazdy, nie informuje sądu o okoliczności dłuższej nieobecności bądź nie wyraża zainteresowania postępowaniem po powrocie do miejsca zamieszkania.

Sąd I instancji nie zwrócił jednak uwagi, że już w piśmie z 19 stycznia 2024 r. skarżąca podniosła, że jest osobą samotną, chorą, bezrobotną i – co istotne - niepełnosprawną umysłowo. W wyniku tego pisma Sąd zwrócił się do skarżącej o wyjaśnienie intencji pisma - nazwanego zażaleniem, a zawierającym wniosek o przywrócenie terminu oraz zwrócił się z zapytaniem, czy w piśmie tym skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, zauważając niejednoznaczność skierowanych do Sądu żądań oraz mając na uwadze wskazane przez skarżącą osobiste ograniczenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie wyciągnął prawidłowych wniosków z udzielonej na wezwanie odpowiedzi. W piśmie z 7 czerwca 2024 r. skarżąca wskazała, że skierowała zażalenie, zgodnie z otrzymanym pouczeniem, ale jednocześnie podtrzymała wniosek o przywrócenie terminu. Nie wyjaśniła zatem, czy domaga się rozpoznania zażalenia, czy wnosi o przywrócenie terminu, nie odpowiedziała także w ogóle, czy wyraża wolę uzyskania w postępowaniu profesjonalnej pomocy prawnej.

Powołana w uzasadnieniu postanowienia o odmowie przywrócenia terminu argumentacja Sądu, iż skarżąca nie powiadomiła Sądu o pozostawaniu poza miejscem zamieszkania, nie podjęła wysiłku w celu ustanowienia pełnomocnika, czy wskazania innego adresu do doręczeń, co świadczyć ma o niedostatecznej dbałości i staranności w prowadzeniu własnych spraw była w okolicznościach sprawy nieuzasadniona.

Przede wszystkim z akt sprawy nie wynika, że rzeczywiście w czasie doręczania przesyłki skarżąca przebywała poza miejscem zamieszkania. W piśmie z 7 czerwca 2024 r. wskazała jedynie ogólnikowo, że w lipcu i sierpniu przebywała kilkukrotnie poza miejscem zamieszkania celem poratowania zdrowia. Nie ma zatem dowodu na okoliczność pozostawania przez skarżącą poza miejscem zamieszkania w czasie awizowania przesyłki sądowej. Z tego względu, konstatacja Sądu o zaniedbaniu prowadzenia swoich spraw przez skarżącą z powodu nieobecności w domu jest chybiona. Skarżąca nie przyznała, że w czasie, gdy przesyłka była jej doręczana pozostawała poza miejscem zamieszkania.

Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżąca w swoich pismach podniosła kilka argumentów – wskazała na nieotrzymanie awiz, na swoje tymczasowe nieobecności w domu, ale równocześnie na chorobę i niepełnosprawność umysłową. Okoliczność ograniczeń intelektualnych skarżącej została przez Sąd całkowicie pominięta, mimo, że o niepełnosprawności umysłowej skarżącej Sąd wiedzę uzyskał z pisma z 19 stycznia 2024 r. i uwzględniając argumentację w nim powołaną, że skarżąca jest osobą samotną chorą, od wielu lat bezrobotną i niepełnosprawną umysłowo, wystosował do skarżącej pismo z zapytaniem, czy wnosi o ustanowienie pełnomocnika. Okoliczność niepełnosprawności umysłowej skarżącej nie została przez Sąd oceniona jako mogąca mieć wpływ na uchybienie terminu. Nie zostało przez Sąd ustalone, czy i jaki związek z uchybieniem terminu mogła mieć oświadczona przez skarżącą niepełnosprawność umysłowa.

Na etapie zażalenia skarżąca podniosła, że ma orzeczoną niepełnosprawność, gdyż choruje psychicznie. Dodała także, że ma duże kłopoty w życiu codziennym, funkcjonowaniu, rozumieniu pism urzędowych i właściwym reagowaniu na nie. Do zażalenia załączyła odpis orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, który potwierdza podaną przez nią informację. Ujawnione okoliczności wskazują, że stan zdrowia skarżącej mógł pozostawać w związku z uchybieniem terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Skarżąca ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności okresowo do 31 marca 2026 r. Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo przejściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych (art. 4 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, Dz. U. z 2024 r., poz. 44). Niewątpliwie zatem stan jej zdrowia mógł stanowić przeszkodę we właściwym pokierowaniu swoim postępowaniem na wstępnym etapie postępowania sądowego. Zwrócić bowiem należy uwagę, że wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi było pierwszym pismem sądowym w tej sprawie skierowanym do skarżącej. To do niego dołączono stosowne pouczenia o prawach i obowiązkach strony postępowania sądowoadministracyjnego. Spełnienie obowiązku informacyjnego Sądu wobec stron wszczynających postępowanie ma na celu m.in. zapobieżenie możliwym uchybieniom. Celem wystosowywanych pouczeń jest zatem zapewnienie stronom postępowania odpowiedniej wiedzy o podstawowych prawach i obowiązkach. Brak zapoznania się przez skarżącą z pouczeniami, na skutek fikcji doręczenia przesyłki zawierającej pouczenia, w kontekście okoliczności sprawy, mógł być następstwem wskazywanych przez nią problemów zdrowotnych. Sytuacji takiej nie można wykluczyć. Na owym etapie postępowania trudno także zarzucić skarżącej nieodpowiednie prowadzenie własnych spraw poprzez zaniedbanie ustanowienia pełnomocnika bądź wskazanie adresu do doręczeń.

W związku z powyższym zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, a wobec uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona zachodziły podstawy do zastosowania art. 188 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) i rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi i przywrócenia terminu na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze konstytucyjnie gwarantowane prawo do sądu oraz istniejące w sprawie podstawy do uznania, że skarżąca uprawdopodobniła, że za uchybienie terminu winy nie ponosi.