Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2048/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 285 ust. 1-2
journal: Dz.U. 2018 poz 1669
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
article: art. 151 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.
article: art. 137
journal: Dz.U. 2018 poz 1668
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia del. WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 maja 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 222/19 w sprawie ze skargi K. T. na decyzję Rektora Akademii [...] w K. z dnia 8 stycznia 2019 r. nr RN-sd/sdok/o/Z/17/2018/2019 w przedmiocie przyznania stypendium doktoranckiego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego od K.T. na rzecz Rektora Akademii [...] w K. w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 10 maja 2019 r. sygn. akt III SA/Kr III SA/Kr 222/19, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) dalej "p.p.s.a." oddalił skargę K. T. na decyzję Rektora Akademii [...] w K. z 8 stycznia 2019 r. nr RN-sd/sdok/o/Z/17/2018/2019 w przedmiocie przyznania stypendium doktoranckiego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że istota sporu sprowadza się do określenia wysokości stypendium doktoranckiego uczestnika stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 i jest związana ze zmianą stanu prawnego. Stosownie do art. 169 pkt 3 ustawy z 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1669) dalej zwanej "ustawą wprowadzającą", z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, traci moc ustawa z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm.) dalej zwana "p.s.w." W myśl art. 1 ustawy wprowadzającej, ustawa z 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668) dalej zwana "p.s.w.i.n." weszła w życie 1 października 2018 r. z wyjątkiem jej przepisów wymienionych w art. 1 pkt. 1) do 6). W konsekwencji, zdaniem Sądu od 1 października 2018 r. aktem prawnym określającym zasady funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego i nauki jest p.s.w.i.n., ale także przepisy ustawy wprowadzającej, w warunkach, na zasadach i w terminach określonych w jej Rozdziale 3 zatytułowanym: "Przepisy uchylające, przejściowe, dostosowujące i końcowe", w tzw. okresie przejściowym.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w powstałej sytuacji, wobec utraty mocy obowiązującej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, materialnoprawną podstawę przyznania stypendium doktoranckiego, objętego dyspozycją art. 200 ust. 1 ustawy uchylonej stanowi przepis art. 285 ust. 1 i ust. 2 ustawy wprowadzającej. Przepis ten przewiduje, że uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymywać stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy (art. 285 ust. 1 p.s.w.). W takim stanie prawnym organ prawidłowo określił kwotę minimalnego stypendium doktoranckiego przyznanego skarżącemu na rok akademicki 2018/2019 według dotychczasowych zasad, przyjmując za jej podstawę art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej, odsyłającego do przepisów wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 uchylonej ustawy p.s.w., tj. według zasad wynikających z rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 2 grudnia 2016 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2063). W konsekwencji Sąd uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem, co przesądzało o bezzasadności skargi.

Skargę kasacyjną złożył K. T., zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego (pkt I), tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 285 ust. 1 ustawy z 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668), dalej "przepisy wprowadzające", lub "ustawa wprowadzająca", przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że dyspozycja tego przepisu odsyła do art. 151 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z 27 lipca 2005 roku (Dz. U. z 2018 r. poz. 1838), dalej: "ustawa uchylona", "p.s.w." i do rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 2 grudnia 2016 roku w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2063), dalej: "stare rozporządzenie", "Rozporządzenie z 2016 r." w zakresie określenia wysokości minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta oraz niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów, podczas gdy w niniejszej sprawie do określenia wysokości stypendium winny znaleźć zastosowanie przepisy aktualnie obowiązujące, a nie uchylone ustawą wprowadzającą, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego oddalenia skargi,

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 151 ust. 1 w zw. z art. 200 ust. ustawy uchylonej przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że stanowią one podstawę prawną decyzji wydanych w niniejszej sprawie w ten sposób, że decyzja wydana w niniejszej sprawie oparta może być na tych przepisach ustawy uchylonej, które pozostają w mocy i należy je stosować również do określenia wysokości "minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta", która decyduje o wysokości stypendium doktoranckiego i w konsekwencji niezasadne oddalenie skargi,

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 137 ustawy z 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (dalej: "nowa ustawa", "p.s.w.i.n.") oraz wydanego na podstawie ust. 2 tego przepisu, § 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 25 września 2018 r. w sprawie miesięcznego minimalnego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora uczelni publicznej (Dz.U. z 2018 poz. 1838) dalej: "nowe rozporządzenie", "Rozporządzenie z 2018 r." - przez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego oddalenia skargi.

Ponadto skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (pkt II), tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 273 ust. 1 przepisów wprowadzających przez przyjęcie, że prawidłowa jest decyzja przyznająca stypendium doktoranckie przyznawane w dotychczasowej wysokości, podczas gdy przepis art. 273 ust. 1 przepisów wprowadzających nakazuje jedynie przyznawać je "na zasadach dotychczasowych i w trybie dotychczasowym", co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego oddalenia skargi skarżącego.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz wydanie orzeczenia reformatoryjnego uchylającego zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wniósł także o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu zwrotu kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rektor Akademii [...] w K. wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że zaskarżony wyrok jest prawidłowy. Art. 285 ust. 1 przepisów wprowadzających odwołuje się do art. 151 ust. 1 tej p.s.w, na podstawie którego to przepisu zostało wydane rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia grudnia 2016 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej (Dz.U. z 2016 r. poz. 2063). Z art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej wyraźnie wynika, iż przepisy wydane na podstawie art.151 ust. 1 stosuje się do ustalenia wysokości minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta. Zdaniem organu nie można się zgodzić ze stanowiskiem skarżącego, iż ww. rozporządzenie ma zastosowanie jedynie do określenia, co należy rozumieć przez minimalne wynagrodzenie zasadnicze asystenta, ale już nie w zakresie jego wysokości.

Zarządzeniem z 16 stycznia 2023 r. Przewodnicząca Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) skierowała sprawę na posiedzenie niejawne, informując strony o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia. Z powyższego uprawnienia skorzystał skarżący, który w odpowiedzi na zawiadomienie nadesłał do Sądu kserokopie przebiegu służby w latach 1975-1990.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Strony w niniejszej sprawie zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska, co oznacza, że standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Powyższe zaś przesądziło o przyjęciu przez Naczelny Sąd Administracyjny, że rozpoznanie niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym jest dopuszczalne.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny podziela w całości stanowisko Sądu I instancji.

Spór stron dotyczy wysokości stypendium doktoranckiego przyznanego skarżącemu i zaistniał on na tle zmiany stanu prawnego dotyczącego systemu kształcenia oraz uprawnień doktorantów. Stan faktyczny sprawy jest bezsporny, w szczególności nie budzi wątpliwości fakt, że skarżący rozpoczął studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020.

Na mocy art. 169 pkt 3 ustawy z 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z dniem jej wejścia w życie utraciła moc ustawa z 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, tj. ustawa, pod rządami której skarżący rozpoczął studia doktoranckie. Nowa ustawa z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce – stosownie do art. 1 Przepisów wprowadzających – weszła w życie z dniem 1 października 2018 r. z wyjątkiem części jej przepisów wymienionych w art. 1 pkt 1 - 6. Z powyższej regulacji wynika, że od 1 października 2018 r. aktem prawnym określającym zasady funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego i nauki jest ustawa z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a ponadto w tak zwanym okresie przejściowym także przepisy ustawy wprowadzającej z 3 lipca 2018 r., w warunkach, na zasadach i w terminach określonych w jej Rozdziale 3 zatytułowanym: "Przepisy uchylające, przejściowe, dostosowujące i końcowe". W powstałej sytuacji, wobec utraty mocy obowiązującej przez ustawę z 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, materialnoprawną podstawę przyznania stypendium doktoranckiego, objętego dyspozycją art. 200 ust. 1 ustawy uchylonej stanowią przepisy art. 285 ust. 1 i ust. 2 Przepisów wprowadzających. Powyższa okoliczność była bezsporna, a spór dotyczył jedynie ich interpretacji. Artykuł 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających stanowi, że "[u]czestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymywać stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy". Ustęp 2 tego artykułu stanowi, że "[d]ecyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w uczelni rektor, a w instytucie naukowym Polskiej Akademii Nauk, instytucie badawczym oraz międzynarodowym instytucie naukowym - dyrektor tego instytutu."

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadny jest zarzut błędnej wykładni art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających. Bowiem skarżący niezasadnie przyjmuje, że użyte w nim pojęcie "minimalne wynagrodzenie zasadnicze asystenta" przez odesłanie do art. 151 ustawy z 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i rozporządzenia z 2016 r. odnosi się jedynie do zdefiniowania tej instytucji jako "minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta", ale już nie do wynikającej z tych przepisów wysokości wynagrodzenia asystenta określonego kwotowo w wysokości 2450 zł. W rezultacie skarżący nietrafnie zarzuca też niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, bowiem wbrew jego twierdzeniom w niniejszej sprawie do określenia wysokości stypendium nie mają zastosowania "przepisy aktualnie obowiązujące" lecz art. 151 ust. 1 i art. 200 ust. 1 i 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Z treści art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających wynika, że decyzja w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego jest decyzją uznaniową, o czym świadczy użyty w nim zwrot "(...) uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich (...) mogą otrzymywać stypendium doktoranckie (...)". Skoro zatem ustawodawca wprost wskazał, że doktorantom funkcjonującym poza nowo powstałą szkołą doktorską może być przyznane stypendium w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy, to minimalna wysokość stypendium dla tej grupy wnioskodawców każdorazowo wyniesie 60% wynagrodzenia zasadniczego asystenta, określonego kwotowo w rozporządzeniu wykonawczym wydanym na tej podstawie, a więc w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 2 grudnia 2016 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej. W § 2 powołanego rozporządzenia wykonawczego wskazano, że w załączniku nr 1 do tego rozporządzenia ustala się tabele miesięcznych minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli akademickich, gdzie minimalne zasadnicze wynagrodzenie asystenta przewidziano w wysokości 2.450 zł (stosownie do lp. 3 tabeli A załącznika nr 1 do rozporządzenia). Mając to na uwadze, należy uznać, że zasadnie organ przyznał skarżącemu stypendium w wysokości 1.470 zł (to jest 60% z 2.450 zł).

Brak jest natomiast podstaw do przyjęcia stanowiska skarżącego, że wysokość przyznanego mu stypendium powinna być wyliczona przy uwzględnieniu aktualnego minimalnego wynagrodzenia zasadniczego dla asystenta, które - po utracie mocy obowiązującej przez ustawę z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i wydanych na jej podstawie aktów wykonawczych - wylicza się jako procentową pochodną wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej, to jest przy uwzględnianiu treści art. 137 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz wydanego na podstawie ust. 2 tego przepisu rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 25 września 2018 r. w sprawie miesięcznego minimalnego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora uczelni publicznej, w tym jego § 2. Zgodnie z tymi regulacjami stypendium doktoranckie wynosiłoby 1923 zł. Skarżący akcentuje przy tym, że wywodząc powyższe bierze pod uwagę zarówno wykładnię językową, systemową jak i funkcjonalną art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających. Jego zdaniem kwoty stypendiów i wynagrodzeń w nowej ustawie są zawsze zrelatywizowane do aktualnego wynagrodzenia profesora, co zapewnia automatyczną waloryzację stawek i równomierność zmian wysokości świadczeń uzyskiwanych na uczelni oraz brak jest podstaw do stosowania przepisów rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 2016 r., które zostało uchylone. W przeciwnym wypadku stypendium, które może zostać przyznane doktorantom, którzy rozpoczęli studia przed rokiem akademickim 2019/2020 zostałoby zamrożone do końca okresu ich studiów doktoranckich. Nadto, według skarżącego, przedstawiony przez organ sposób wyliczenia spornego stypendium doktoranckiego narusza zasadę wyrażoną w przepisach art. 32 ust. 1 i art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, to jest zasadę równości wobec prawa, w nieuprawniony sposób różnicując kwotę stypendiów doktoranckich przyznawanych doktorantom w zależności od czasu rozpoczęcia przez nich studiów doktoranckich, na niekorzyść tych osób, które stały się uczestnikami studiów doktoranckich przed rozpoczęciem funkcjonowania szkół doktorskich, o których mowa w art. 198 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, to jest przed 1 października 2019 r.

Rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy - na tle zaprezentowanych przeciwstawnych stanowisk organu (zaakceptowanego przez Sąd I instancji) i skarżącego, wymagało w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nieco poszerzonej kompleksowej wykładni art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających w stosunku do przedstawionej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Przede wszystkim należy podkreślić, że art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających jest przepisem intertemporalnym, mającym za zadanie uregulowanie sytuacji o charakterze tymczasowym, przejściowym (studia doktoranckie na dotychczasowych zasadach prowadzone będą bowiem do 31 grudnia 2023 r.). Wobec swej istoty przepisy intertemporalne odwołują się zwykle w swej treści również do przepisów, które utraciły moc obowiązującą. Istotą przepisów intertemporalnych jest bowiem wskazanie, czy do danego stanu faktycznego, który zaistniał przed wejściem w życie nowego prawa, zastosowanie mają przepisy nowe, czy też obowiązujące dotychczas. W art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających nie poprzestano - wbrew twierdzeniom skarżącego - na wskazaniu, że wysokość stypendium dla uczestników studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 odpowiada 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta. Dokonana przez skarżącego kasacyjnie interpretacja wskazanego przepisu, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w nieuprawniony sposób eliminuje z jego treści wyrażenie "o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 tej ustawy" i pomija jego znaczenie jako przepisu odsyłającego do aktu wykonawczego, to jest rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 2 grudnia 2016 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej. Nie ulega wątpliwości, że rozporządzenie to utraciło moc obowiązującą wraz z utratą mocy obowiązującej przez ustawę z 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. Jednak zawarte w art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających odesłanie do zasad określonych tym rozporządzeniem nie może być uznawane za błąd ustawodawcy. Jak wskazano wyżej, odesłanie to ma bowiem charakter przejściowy, umożliwiający przyznanie doktorantom, którzy studia doktoranckie rozpoczęli przed rokiem akademickim 2019/2020, stypendiów na dotychczasowych zasadach. Przy tego rodzaju treści odesłania nie można uznać, że odnosi się ono tylko do wybranych przepisów, a do pozostałych nie, bowiem ustawodawca w art. 285 ust. 1 takiego zastrzeżenia nie uczynił. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawodawca w powołanym rozporządzeniu określił kwotowo wynagrodzenie asystenta. Jeśli zatem przepisy wprowadzające odsyłają w celu określenia stypendium do tego rozporządzenia (wydanego na podstawie art. 151 ust. 1 ustawy z 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym), to nie sposób twierdzić, że odesłanie to nie dotyczy jednoznacznie określonej w nim kwoty, a jedynie definicji tego pojęcia. Gdyby taka była wola ustawodawcy, to analizowane odesłanie byłoby w ogóle zbyteczne. Brak podstaw, aby dokonywać wykładni językowej art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających, przyjmując za celowe odwołanie się ustawodawcy jedynie do pojęcia "minimalnego wynagrodzenia asystenta", a całkowicie pomijać treść dotyczącą obowiązku stosowania w celu ustalenia wysokości stypendium przepisów rozporządzenia wykonawczego wydanego na podstawie art. 151 ust. 1 ustawy z 25 lipca 2005 r. Nie można interpretować treści przepisu w taki sposób, że pewne zawarte w nim sformułowanie nie miałoby znaczenia. Stypendium doktoranckie przyznano zatem skarżącemu w kwocie wynikającej z art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających i przepisów prawa, do których ta regulacja odsyła.

Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega oczywiście, że minimalna wysokość stypendiów doktoranckich przyznawanych na podstawie art. 285 ust. 1 tej ustawy jest niższa od minimalnej wysokości stypendiów doktoranckich przyznawanych tym doktorantom, którzy rozpoczęli kształcenie w szkole doktorskiej, a więc po 1 października 2019 r. Wskazać jednak należy, że art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających wprost stanowi, że sporne stypendium przysługuje "w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta". Określa więc tylko jego dolną granicę i umożliwia przyznanie stypendium wyższego od ustalonego minimum. Nadto podkreślić należy, że nie było intencją ustawodawcy stosowanie w stosunku do doktorantów, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, tylko "części" przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 ustawy z 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. W uzasadnieniu do projektu ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce jednoznacznie stwierdzono, że w stosunku do doktorantów, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przez rokiem akademickim 2019/2020 wsparcie finansowe w postaci stypendiów doktoranckich, zwiększeń stypendiów doktoranckich i świadczeń pomocy materialnej będzie oparte na dotychczasowych zasadach. Wyjątkiem "będzie wyłącznie możliwość ubiegania się o stypendium ministra dla wybitnych doktorantów i zastąpienie jej przez prawo do ubiegania się o stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców". Dodatkowo należy zauważyć, że stypendia doktorskie na nowych zasadach są przyznawane uczestnikom szkół doktorskich nieposiadającym stopnia doktora. Przyznanie tym doktorantom stypendium doktorskiego nie wymaga wydania decyzji administracyjnej lecz jest czynnością materialno-techniczną. Zgodnie z przepisami nowej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (art. 209 ust. 3) wysokość miesięcznego stypendium doktoranckiego jest zróżnicowana i wynosi co najmniej: 37 % wynagrodzenia profesora – do miesiąca, w którym została przeprowadzona ocena śródokresowa, a 57 % wynagrodzenia profesora – po miesiącu, w którym została przeprowadzona ocena śródokresowa. Zgodnie z art. 279 ust. 1 przepisów wprowadzających doktoranci, którzy rozpoczęli studia przed rokiem akademickim 2019/2020 studiują według zasad dotychczasowych i nie podlegają ocenom śródokresowym. Dokonywanie takich ocen jest przewidziane tylko w odniesieniu do doktorantów, którzy rozpoczęli kształcenie od roku akademickiego 2019/2020 w szkołach doktorskich.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew stanowisku skarżącego, przedstawione wyżej zróżnicowanie nie narusza konstytucyjnej zasady równości, wynikającej z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP ani wynikającego z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP prawa do powszechnego i równego dostępu do wykształcenia. Zgodnie z licznym i utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok TK z 18 czerwca 2013 r. K 37/12, OTK ZU nr 5/A/2013, poz. 60) zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych) charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Dopuszczalne jest natomiast niejednolite traktowanie przez prawo podmiotów niemających istotnej cechy wspólnej. Jednocześnie z orzecznictwa Trybunału wynika, że na gruncie zasady równości dopuszczalne jest odmienne traktowanie podmiotów podobnych. Zasada ta nie ma bowiem charakteru absolutnego. Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą być jednak przekonująco uargumentowane. Muszą pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma, oraz służyć realizacji tego celu. Wymagają racjonalnego uzasadnienia. Zróżnicowanie musi być ponadto proporcjonalne, to znaczy pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku nierównego potraktowania podmiotów podobnych. Odstępstwa od zasady równości muszą także być uzasadnione innymi wartościami i zasadami konstytucyjnymi (zob. np. wyrok TK z 3 października 2000 r. K 33/99, OTK ZU nr 6/2000, poz. 188).

Dokonując porównania studiów doktoranckich prowadzonych w oparciu o przepisy ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, ze studiami doktoranckimi prowadzonymi na podstawie przepisów ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, stwierdzić należy, że system kształcenia, uprawnień i obowiązków doktorantów określony w obecnie obowiązującej ustawie zasadniczo odbiega od dotychczasowego. Niewątpliwie obydwie grupy doktorantów, zróżnicowane stosownie do daty, w której rozpoczęły studia doktoranckie zmierzają do tego samego celu, którym jest przygotowanie rozprawy doktorskiej oraz zdobycie stopnia naukowego doktora. Niemniej skala modyfikacji zasad studiów doktoranckich prowadzonych w ramach szkół doktorskich w odniesieniu do poprzedniego reżimu prawnego regulującego takie studia pozwala na stwierdzenie, że różnice między tymi grupami doktorantów uzasadniają zastosowanie przez ustawodawcę odmiennych zasad przyznawania stypendiów. Różnice te dotyczą nie tylko podmiotów, które mogą aktualnie prowadzić szkoły doktoranckie i zakresu dyscyplin jakich mogą być prowadzone. Zgodnie z ustawą z 2005 r. stypendium doktoranckie mogli uzyskać jednie doktoranci stacjonarnych studiów doktoranckich w wysokości nie niższej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta ustalonego w przepisach o wynagradzaniu nauczycieli akademickich. Stypendium doktoranckie nie było przyznawane automatycznie i nie było powiązane jedynie z posiadaniem statusu doktoranta, ale wymagało spełnienia innych kryteriów. Co istotne, stypendium doktoranckie dla uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich było również przyznawane niezależnie od otrzymywanych przez doktoranta: 1) świadczeń ze środków funduszu pomocy materialnej dla studentów i doktorantów, o którym mowa w art. 199 ust. 1 pkt 1 – 4 ustawy z 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym; 2) środków w ramach pomocy materialnej, o której mowa w art. 199a ustawy z 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym; 3) stypendiów naukowych, o których mowa w art. 199b ustawy z 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym; 4) stypendiów za wybitne osiągnięcia, o którym mowa w: a) art. 199 ust. 1 pkt 5 ustawy z 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym; b) art. 37a ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych; c) art. 70a ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk; 5) stypendium doktorskiego, o którym mowa w art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki.

Pod rządami nowej ustawy system kształcenia doktorantów został zasadniczo zmieniony poprzez wprowadzenie w art. 198 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce instytucji szkół doktorskich. Za kształcenie w szkole doktorskiej nie pobiera się opłat. Jednocześnie każdy doktorant nieposiadający stopnia doktora otrzymuje stypendium doktoranckie na łączny okres 4 lat. Zlikwidowane zostały dodatkowe warunki przyznania stypendium doktoranckiego - dla jego uzyskania co do zasady wystarczające jest obecnie posiadanie statusu doktoranta (o ile nie posiada się już wcześniej uzyskanego stopnia doktora). Oznacza to, że w przypadku osób, które miały rozpocząć studia doktoranckie w roku akademickim 2019/2020 i później, każdy z kształcących się w szkole doktorskiej otrzymuje z tytułu bycia doktorantem stypendium doktoranckie, a kwestie oceny przygotowania i realizacji planu badawczego pozostawione zostały komisjom (art. 202 ust. 2, 3, 4) i decydują o pozostaniu lub skreśleniu z listy doktorantów (art. 203 ust. 1 pkt 1), pozostając bez wpływu na przyznanie stypendium. Doktorant kształcony w systemie szkoły doktorskiej nie może być jednak zatrudniony jako nauczyciel akademicki ani pracownik naukowy poza wyjątkami dotyczącymi doktoranta: 1) zatrudnianego w celu realizacji projektu badawczego, o którym mowa w art. 199 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce; 2) zatrudnianego po ocenie śródokresowej zakończonej wynikiem pozytywnym, z tym, że w przypadku zatrudnienia w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, wysokość stypendium wynosi 40%; 3) doktoranta, któremu nie przysługuje stypendium doktoranckie.

Przepisy czasowe przewidują stopniowe wygaszanie dotychczas prowadzonych studiów doktoranckich, począwszy od 1 października 2019 r. Zgodnie z art. 279 Przepisów wprowadzających studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r. Pomimo, że oba te systemy nastawione są na tożsamy cel (umożliwienie przygotowania doktorantom rozprawy doktorskiej i uzyskania stopnia naukowego) charakteryzuje je - jak wskazano powyżej - szereg odrębności. W szczególności, doktorantom studiującym na dotychczasowych zasadach zachowano prawo do zatrudnienia na uczelni, bez ograniczeń, jakim podlegają doktoranci podporządkowani nowemu reżimowi prawnemu. Doktoranci, którzy rozpoczęli studia przed 2019 rokiem mogą także korzystać z różnorakich form pomocy finansowej, wymienionych wyżej, zaś doktorantów "nowych" możliwości takiej ustawodawca pozbawił. Przykładowo, stosownie do treści art. 286 ust. 1 przepisów doktoranci, którzy rozpoczęli stacjonarne studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, mogą otrzymywać zwiększone stypendium doktoranckie z dotacji projakościowej, o którym mowa w art. 200a ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym na zasadach dotychczasowych. Ustawodawca wprowadził zatem zupełnie nowy system kształcenia doktorantów i przyznawania stypendium, wywiązując się równocześnie z obowiązku zachowania zasad dotychczasowego systemu jako praw słusznie nabytych, dla tych, którzy w nim studia doktoranckie rozpoczęli, tak aby umożliwić im kontynuację kształcenia i złożenie pracy doktorskiej, przy udzieleniu wsparcia finansowego na dotychczasowych zasadach.

Należy także zauważyć, że doktoranci w szkole doktorskiej otrzymujący stypendium doktoranckie zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 7b i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 30 ze zm.) podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu: emerytalnemu, rentowemu oraz wypadkowemu i od wypłaconego im stypendium doktoranckiego uczelnia jako płatnik zobowiązana jest odprowadzać składki do ZUS. Natomiast doktoranci, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przez rokiem 2019/2020 i realizują kształcenie na dotychczasowych zasadach, nie podlegają obowiązkowo w/w ubezpieczeniom i od wypłacanego im stypendium nie są odprowadzane składki do ZUS.

Nie można zgodzić się z twierdzeniem o nierównym traktowaniu doktorantów ze względu na "zamrożenie stypendiów" w odniesieniu do doktorantów, którzy rozpoczęli kształcenie przed rokiem akademickim 2019/2020. Ani nowa ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce ani wydane na podstawie art. 137 ust. 2 tej ustawy rozporządzenie wykonawcze określające wysokość minimalnego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej nie przewiduje mechanizmu automatycznej waloryzacji stypendium doktoranckiego. Zmiana przedmiotowego wynagrodzenia dla profesora wymaga zmiany przepisów. Również wysokość stypendium doktoranckiego wypłacanego na dotychczasowych zasadach może zostać zmieniona w drodze zmiany przepisów ustawowych.

Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą skargę kasacyjną, zróżnicowanie systemów studiów doktoranckich związane z ich reformą uzasadnia nienaruszające art. 32 ust. 1 i art. 70 ust. 4 Konstytucji RP odmienne regulacje co do minimalnej wysokości stypendium dla doktorantów kształcących się w powyżej przedstawionych, odrębnych reżimach prawnych.

Powyższe rozważania prowadzą nie tylko do wniosku, że skarżący przedstawia błędną wykładnię art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających, ale także bezzasadnie zawęża zastosowanie art. 151 ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawa o szkolnictwie wyższym i wydanego na jego podstawie rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 2 grudnia 2016 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej tylko do zdefiniowania instytucji "minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta". Przepisy te winny również mieć zastosowanie do określenia jego wysokości w ujęciu kwotowym. Konsekwencją przyjęcia powyższego stanowiska jest uznanie niezasadności zarzutu kasacyjnego dotyczącego niezastosowania przez Sąd pierwszej instancji art. 137 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a także § 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 25 września 2018 r. w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni wyższej dla określenia wysokości wynagrodzenia asystenta, które w dalszej kolejności ma być wykorzystane dla określenia minimalnej wysokości stypendium doktoranckiego przyznanego doktorantowi, który rozpoczął studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020.

W rezultacie należy stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie przyjął, że zaskarżone decyzje Rektora [...] przyznające stypendium doktoranckie na podstawie dotychczasowych przepisów, nie naruszają prawa, w tym także art. 273 ust. 1 Przepisów wprowadzających, który stanowi, że stypendia doktoranckie dla doktorantów, którzy rozpoczęli kształcenie przez rokiem akademickim 2019/2020 przyznaje się na zasadach dotychczasowych i w trybie dotychczasowym. Dlatego z braku przesłanek z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Sąd I instancji nie naruszając art. 151 p.p.s.a. zasadnie oddalił skargę.

Powyższa ocena prawna jest zbieżna z ugruntowanym już stanowiskiem, jakie w podobnych stanach faktycznym zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z 16 kwietnia 2020 r. sygn. akt III OSK 3808/21, z 1 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3552/21, z 20 stycznia 2023 r. sygn. akt 1692/21, sygn. akt III OSK 1785/21, sygn. akt III OSK 1868/21. Stanowisko to zostało także zaaprobowane przez doktrynę (zob. M. Gubała "Zasady przyznawania stypendium doktoranckiego w aspekcie międzyczasowym", glosa do wyroku NSA z 1 lipca 2021 r. III OSK 3552/21, PPP 2022, nr 6, s. 119-129).

Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.

Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.