Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 428/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-02-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 85 ust. 1 pkt 7, art. 108 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 742
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Anna Strzelec, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, Protokolant: Starszy asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lutego 2024 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego w Lublinie z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2023 r., nr [...] Rektor Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] maja 2023 r., nr [...], w sprawie skreślenia I. K. (dalej jako "skarżąca") z listy studentów II roku studiów niestacjonarnych kierunku lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Lublinie w roku akademickim 2022/2023.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie sprawy.

I. K. na podstawie decyzji Dziekana Wydziału Lekarskiego nr [...] otrzymała zgodę na warunkowy wpis na semestr letni w roku akademickim 2021/2022 z koniecznością powtórzenia przedmiotu "Podstawy Medycyny Fizjologia Człowieka" w semestrze zimowym w roku akademickim 2022/2023.

Wobec tego, że skarżąca przedmiotu tego nie zaliczyła, pismem z [...] marca 2023 r. wszczęto postępowanie administracyjne w sprawie skreślenia skarżącej z listy studentów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie z powodu braku postępów w nauce – niezaliczenie powtarzanego przedmiotu "Podstawy Medycyny Fizjologia Człowieka".

Decyzją z [...] maja 2023 r. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Lublinie (dalej jako "organ" lub "Rektor UM") skreślił I. K. z listy studentów II roku studiów niestacjonarnych kierunku lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Lublinie w roku akademickim 2022/2023.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Rektor Uniwersytetu Medycznego w Lublinie utrzymał w mocy decyzję z [...] maja 2023 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że skarżąca nie dopełniła ciążących na niej obowiązków wynikających z regulaminu studiów i nie dołożyła należytej staranności w zakresie wywiązania się z obowiązków w zakresie uzyskania zaliczeń w wyznaczonym terminie.

Rektor podkreślił, że z przepisu § 39 ust. 2 pkt 2 regulaminu studiów bezspornie wynika, że w stosunku do studenta, który wykazuje brak postępów w nauce dziekan może wydać decyzję o skreśleniu go z listy studentów. Za brak postępów w nauce regulamin uznaje niezaliczenie powtarzanego przedmiotu.

Organ stwierdził, że skarżąca nie spełniła warunku dotyczącego uzyskania zaliczenia z powtarzanego przedmiotu "Podstawy Medycyny Fizjologia Człowieka". Rektor UM wskazał, że skarżąca nie uzyskała również zaliczenia z przedmiotów "Patomorfologia – Praktyczne Podstawy Diagnostyki Chorób", "Podstawy chorób A", "Podstawy chorób B oraz BBCG 4 – Biochemia i biologia molekularna", w semestrze zimowym w roku akademickim 2022/2023.

Organ wyjaśnił, że dla cyklu kształcenia na kierunku lekarskim w roku akademickim 2021 - 2027, w którym skarżąca rozpoczynała studia, program i plan studiów przewidywał realizację przedmiotu "Fizjologia Człowieka – Podstawy Medycyny A, B, C", natomiast dla rocznika 2022 - 2028, z którym skarżąca była zobligowana do powtórzenia przedmiotu został on nazwany "Podstawy Medycyny Fizjologia Człowieka".

Organ wskazał, że z informacji Kierownika Katedry i Zakładu Fizjologii Człowieka z 1 czerwca 2023 r. wynika, że w cyklu kształcenia 2022 – 2028 zmniejszono liczbę efektów uczenia się o trzy efekty, zmieniono rozkład czasu trwania ćwiczeń z krwi (Podstawy medycyny C) i przesunięto niektóre treści w ćwiczeniach z układu oddechowego. Natomiast liczba godzin, obciążenie studenta, liczba ECTS, cel kształcenia, literatura oraz pomoce dydaktyczne w obydwu cyklach kształcenia pozostały bez zmian.

Mając powyższe na względzie organ stwierdził, że przedmiot, który w programie studiów ustalonym dla rocznika 2022 - 2028, w semestrze zimowym widnieje pod nazwą "Podstawy Medycyny Fizjologia Człowieka" jest przedmiotem, który w cyklu kształcenia 2021 - 2027 w semestrze zimowym, figurował pod nazwą "Fizjologia Człowieka Podstawy Medycyny A, B ,C" i jako taki był przedmiotem powtarzanym przez studentkę.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących naruszenia § 28 ust. 1 regulaminu studiów, pkt 18 Wewnętrznego Regulaminu zajęć i warunków uzyskiwania zaliczeń w Katedrze i Zakładzie Fizjologii Człowieka UM Lublinie dla studentów kierunku lekarskiego oraz art. 75 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r., poz. 742), organ stwierdził, że w regulaminach wewnętrznych jednostek określana jest szczegółowa organizacja oraz porządek odbywania i zaliczania zajęć, ale tylko i wyłącznie w zakresie nieuregulowanym w regulaminie studiów.

Jeśli natomiast chodzi o osobę egzaminującego, organ wyjaśnił, że skarżąca przystąpiła do zaliczenia z oceną z przedmiotu "Podstawy Medycyny Fizjologia Człowieka" u dr n. med. M. S., który prowadził seminaria z tego przedmiotu, także kończące się zaliczeniem i pełnił funkcję koordynatora przedmiotu. W tym zakresie organ odwołał się do § 30 regulaminu studiów.

Organ wyjaśnił, że skarżąca przystąpiła do zaliczenia poprawkowego w pierwszym i drugim terminie poprawkowym w formie pisemnej i nie zgłaszała wniosku o egzamin komisyjny, co oznacza, że w terminie określonym przez regulamin studiów nie złożyła zastrzeżeń, co do prawidłowości przeprowadzenia, warunków lub oceny zaliczenia przedmiotu.

Organ podkreślił, że w interesie społecznym jest zagwarantowanie przez uczelnię kształcenia na odpowiednim poziomie, zapewniającym właściwą jakość wykształcenia absolwentów. Zawód lekarza jest zawodem zaufania publicznego, a zatem osoba wykonująca ten zawód musi spełniać określone warunki, w szczególności posiadać odpowiednie kwalifikacje zawodowe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie I. K. zaskarżyła w całości decyzję Rektora UM z [...] czerwca 2023 r.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- § 39 ust. 5 regulaminu studiów, stanowiącego załącznik do uchwały 167/2022 Senatu Uniwersytetu Medycznego w Lublinie z dnia 27 kwietnia 2022 r., poprzez oparcie skreślenia na stwierdzeniu niezaliczenia powtarzanego przedmiotu bez jednoznacznego wskazania, czy chodzi o przedmiot "Fizjologia Człowieka Podstawy Medycyny ABC" czy "Podstawy Medycyny Fizjologia Człowieka", które to przedmioty różnią się nie tylko nazwą, ale treścią karty i efektów uczenia się, co wykracza poza zakres zmian jakie dopuszcza § 7 rozporządzenia do art. 81 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a więc nie zachodzi przesłanka wskazana w § 39 ust. 5 regulaminu, gdyż powtarzano inny przedmiot niż niezliczony;

- § 28 ust. 1 regulaminu studiów i art. 75 ustawy – Prawo szkolnictwie wyższym, poprzez określenie w "wewnętrznym regulaminie" tego co wykracza poza zakres tam wskazany ("organizację, porządek odbywania i zaliczania zajęć"), tj. merytorycznych warunków zaliczenia danego przedmiotu, podczas gdy art. 75 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym wskazuje, że "organizację studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta" ma określać regulamin studiów a nie jakikolwiek innych akt, nawet z subdelegacji; a następnie egzekwowaniu wymagań opartych na tej regulacji których zarzucane niespełnienie miało lec u podstaw kwestionowanego rozstrzygnięcia;

- art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.", poprzez uzasadnienie, które jedynie powierzchownie odnosi się do zarzutów z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że nie powtarzała tego samego przedmiotu, lecz przedmiot inny. Powinna powtarzać taki sam przedmiot, bez jego zmiany w nazwie czy efektach uczenia się. Ewentualny brak takiego przedmiotu w ofercie rocznika niższego nie może obciążać skarżącej. Skarżąca wskazała, że nowy przedmiot wprowadzono uchwałą Nr 138/2022 Senatu Uniwersytetu Medycznego w Lublinie z dnia 26 stycznia 2022 r. W stosunku do przedmiotu widniejącego w programie przyjętym uchwałą Nr XL/2021 Senatu Uniwersytetu Medycznego w Lublinie z dnia 27 stycznia 2021 r. inne są nie tylko nazwa, ale i efekty w zakresie B.W.2, B.W.25, B.W.29. Zdaniem skarżącej formalnie jest to inny przedmiot, a fakt że niektóre elementy pozostały jak we wcześniejszym (liczba godzin, cele, literatura, słowa w nazwie) nie oznacza, że nie zmieniono przedmiotu. Cykl kształcenia dla skarżącej rozpoczął się w roku akademickim 2021 - 2027 i wobec niej nie było podstawy zmieniania efektów uczenia się i nazwy.

Uzasadniając zarzut naruszenia § 28 ust. 1 regulaminu studiów i art. 75 ustawy – Prawo szkolnictwie wyższym, skarżąca podniosła, że organizacja czy porządek zaliczania zajęć to nie ustalanie wymogów czy warunków ich zaliczania. Tego aspektu rektor w uzasadnieniu decyzji nie zbadał, ograniczając się do twierdzeń o zapoznaniu się z regulaminem wewnętrznym czy przywołania delegacji i wyjaśnieniu kwestii osoby egzaminującej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W pismach z 9 października 2023, 30 listopada 2023 r., 6 grudnia 2023 r., 7 grudnia 2023 r. i 26 lutego 2024 r. skarżąca przedstawiła dodatkowe zarzuty, argumenty i swoje stanowisko.

Organ w pismach z 6 grudnia 2023 r. i 22 grudnia 2023 r. odniósł się do argumentów skarżącej przedstawionych w wyżej wymienionych pismach i przedstawił swoją argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem skargi jest decyzja Rektora Uniwersytetu Medycznego w Lublinie o skreśleniu skarżącej z listy studentów.

Jako podstawę podjęcia decyzji o skreśleniu skarżącej z listy studentów organ wskazał art. 108 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa" lub "ustawa o szkolnictwie wyższym" oraz z § 39 ust. 2 pkt 2 i ust. 5 regulaminu studiów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, stanowiącego złącznik do uchwały Senatu Uniwersytetu Medycznego w Lublinie z dnia 27 kwietnia 2022 r. w sprawie uchwalenia Regulaminu studiów Uniwersytetu Medycznego w L., powoływanego dalej jako "regulamin" lub "regulamin studiów".

Ustawa o szkolnictwie wyższym przewiduje obligatoryjne i fakultatywne skreślenie z listy studentów.

Wskazany przez organ art. 108 ust. 2 pkt 2 ustawy stanowi, że student może być skreślony z listy studentów w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce. Ustawa nie precyzuje, jakie przypadki uznawane są brak postępów w nauce.

Odpowiednikiem przepisów ustawy dotyczących skreślenia z listy studentów jest § 39 regulaminu studiów. Zgodnie z § 39 ust. 2 pkt 2 regulaminu, dziekan na podstawie upoważnienia rektora może skreślić studenta z listy studentów w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce. Jednocześnie § 39 ust. 5 regulaminu precyzuje, że za brak postępu w nauce uważa się niezaliczenie powtarzanego przedmiotu.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca rozpoczęła studia niestacjonarne na Uniwersytecie Medycznym w Lublinie w 2021 r., na kierunku lekarskim. W semestrze zimowym roku akademickiego 2021/2022 skarżąca nie uzyskała zaliczenia z przedmiotu o nazwie "Fizjologia Człowieka Podstawy Medycyny A, B, C", trzykrotnie otrzymała bowiem ocenę niedostateczną (8 lutego 2022 r., 10 lutego 2022 r. i 15 lutego 2022 r.).

We wniosku z 17 lutego 2022 r. skarżąca zwróciła się do dziekana wydziału z prośbą o umożliwienie jej powtarzania tego przedmiot w III semestrze roku akademickiego 2022/2023.

Decyzją z [...] marca 2022 r. Dziekan Wydziału Lekarskiego UM udzielił skarżącej zgody na powtarzanie przedmiotu "Podstawy Medycyny Fizjologia Człowieka" w semestrze zimowym roku akademickiego 2022/2023.

Skarżąca po raz kolejny nie zaliczyła jednak powtarzanego przedmiotu. Jak wynika z "Protokołu zaliczenia przedmiotu" z 16 marca 2023 r., skarżąca trzykrotnie uzyskała ocenę niedostateczną (3 lutego 2023 r., 16 lutego 2023 r. i 16 marca 2023 r.).

Niezaliczenie powtarzanego przedmiotu spowodowało skreślenie skarżącej z listy studentów.

Skarżąca nie kwestionuje, że nie zaliczyła przedmiotu "Fizjologia Człowieka Podstawy Medycyny A, B, C" w semestrze zimowym 2021/2022 oraz że uzyskała zgodę na powtarzanie niezaliczonego przedmiotu.

Skarżąca podnosi natomiast liczne zarzuty co do tożsamości powtarzanego przedmiotu w roku akademickim 2022/2023 oraz co do formy, terminów i zasad zaliczenia powtarzanego przedmiotu. Kwestionuje także obowiązujące na uniwersytecie wewnętrzne regulacje dotyczące organizacji zajęć i zaliczeń.

W pierwszej kolejności – w związku z przedstawianiem przez skarżącą kopii prac zaliczeniowych i kwestionowaniem oceny poszczególnych odpowiedzi na testach zaliczeniowych – wyjaśnić należy, że przedmiotem oceny sądu nie jest merytoryczna treść zaliczeń przeprowadzanych przez uczelnię oraz ocena prawidłowości odpowiedzi skarżącej na poszczególne pytania testów zaliczeniowych, lecz zgodność z prawem decyzji o skreśleniu skarżącej z listy studentów.

Nie ulega wątpliwości, że skreślenie z listy studentów jest daleko idącą i dotkliwą sankcją, organ obowiązany jest zatem szczegółowo i wnikliwie przeprowadzić postępowanie dowodowe, zebrać wyczerpująco materiał dowodowy i wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że student dopuścił się naruszenia nałożonych na niego obowiązków i spełnione zostały przesłanki skreślenia z listy studentów, określone w ustawie i regulaminie studiów. Z uwagi na to, że decyzja podejmowana na podstawie art. 108 ust. 2 ustawy jest decyzją uznaniową, organ powinien wyważyć także interes społeczny i słuszny interes studenta.

W ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie organ szczegółowo i wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko i wykazał, że przesłanki skreślenia z listy studentów zostały spełnione. Nie przekroczył także granic uznania administracyjnego.

Zarzuty skarżącej są nieuzasadnione.

Najdalej idący zarzut dotyczy braku tożsamości powtarzanego przedmiotu. Z twierdzeń skarżącej wynika, że miała prawo powtarzać przedmiot niezaliczony, tj. przedmiot o nazwie "Fizjologia Człowieka Podstawy Medycyny A, B, C", jednak uczelnia nie zaoferowała jej możliwości powtarzania takiego przedmiotu. Powtarzała bowiem przedmiot o nazwie "Podstawy Medycyny Fizjologia Człowieka", co – jak zdaje się stwierdzić skarżąca – powoduje, że niezaliczenie tego przedmiotu nie mogło stanowić podstawy skreślenia jej z listy studentów.

Ze stanowiskiem skarżącej nie można się zgodzić.

W myśl art. 85 ust. 1 pkt 7 ustawy o szkolnictwie wyższym student ma prawo do powtarzania określonych zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce – na zasadach określonych w regulaminie studiów. Zgodnie z § 36 ust. 1 regulaminu, powtarzany przedmiot jest realizowany we wszystkich przewidzianych planem i programem studiów formach, za wyjątkiem zaliczonego kształcenia praktycznego.

Program studiów określa (art. 67 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym):

1) efekty uczenia się, o których mowa w ustawie z dnia 22 grudnia 2015 r. o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji, z uwzględnieniem uniwersalnych charakterystyk pierwszego stopnia określonych w tej ustawie oraz charakterystyk drugiego stopnia określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 7 ust. 3 tej ustawy;

2) opis procesu prowadzącego do uzyskania efektów uczenia się;

3) liczbę punktów ECTS przypisanych do zajęć.

Z prawidłowych i niekwestionowanych ustaleń organu wynika, że w programie kształcenia dla rocznika 2022/2023 (cykl kształcenia 2022 – 2028), przewidziany został przedmiot o zmienionej nazwie – "Podstawy Medycyny Fizjologia Człowieka", w którym w stosunku do cyklu 2021 - 2027:

- zmniejszono liczbę efektów uczenia się o trzy efekty (w zakresie B.W.2; B.W.25; B.W.29),

- zmieniono rozkład czasu trwania ćwiczeń z krwi (Podstawy medycyny C) z 3h/3h/4h na 3,15h/3,15h/3,15h (tj. 3x 3,15 h);

- przesunięto treści w ćwiczeniach z układu oddechowego krążenie płucne z ćwiczeń nr [...] do ćwiczeń nr [...].

Ze znajdującej się w aktach administracyjnych informacji Kierownika Katedry i Zakładu Fizjologii Człowieka z 1 czerwca 2023 r. wynika jednocześnie, że nie uległa zmianie liczba godzin, obciążenie studenta, liczba punktów ECTS, cel kształcenia, literatura oraz pomoce dydaktyczne.

Sąd podziela zatem stanowisko organu, że mimo zmiany nazwy przedmiotu oraz wskazanych wyżej niewielkich zmian, nie zmieniła się istota przedmiotu, który obejmował nadal te same treści i przypisana została mu taka sama liczba punktów ECTS, które stanowią miarę średniego nakładu pracy studenta niezbędnego do uzyskania efektów uczenia się (art. 67 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym).

Podkreślenia wymaga, że w stosunku do rocznika 2021/2022 nie zwiększono ani zakresu przekazywanej studentom wiedzy ani wymagań, co więcej zmniejszenie liczby efektów uczenia wskazuje raczej na złagodzenie wymagań. Zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji (Dz. U. z 2020 r. poz. 226 z późn. zm.), efekty uczenia się to wiedza, umiejętności oraz kompetencje społeczne nabyte w procesie uczenia się. Efekty uczenia określone są w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz. U. z 2021 r. poz. 755 z późn. zm.). Efekty uczenia się B.W.2, B.W.25 i B.W.29 zawarte są w pkt III.2.B. "Naukowe podstawy medycyny". Usunięcie tych efektów w programie dla kolejnego cyklu kształcenia oznacza, że zagadnienia określone tymi efektami nie są objęte zakresem wiedzy, którą nabyć powinni studenci studiów medycznych.

Należy ponadto zauważyć, że uzyskując zgodę na powtarzanie przedmiotu o nazwie "Podstawy Medycyny Fizjologia Człowieka", a więc przedmiotu określonego dla cyklu kształcenia 2022 – 2028, skarżąca nie zgłosiła w żadnej formie jakichkolwiek zastrzeżeń co do tożsamości obu przedmiotów, co więcej przystąpiła do powtarzania przedmiotu oraz do zaliczenia z oceną.

Od decyzji dziekana z [...] marca 2022 r., wyrażającej zgodę na warunkowy wpis na semestr letni w roku akademickim 2021/2022 z koniecznością powtórzenia przedmiotu "Podstawy Medycyny Fizjologia Człowieka" skarżąca nie wniosła odwołania, decyzja ta jest zatem ostateczna.

Skarżąca zarzuca, że obowiązkiem uczelni było umożliwienie jej powtarzania niezaliczonego przedmiotu w takiej postaci, jaka przewidziana była w programie studiów dla rocznika 2021/2022. Innymi słowy, skarżąca oczekuje, że uczelnia zorganizuje dla niej indywidulane zajęcia z przedmiotu o takiej samej nazwie, jak przedmiot niezaliczony, mimo że w programie studiów dla rocznika, z którym skarżąca zobowiązana była uczęszczać na zajęcia przedmiot ten nazwany został "Podstawy Medycyny Fizjologia Człowieka" i ujęty został w programie dla cyklu kształcenia 2022 – 2028.

Jak wskazano wyżej, zgodnie z § 36 ust. 1 regulaminu, powtarzany przedmiot jest realizowany we wszystkich przewidzianych planem i programem studiów formach, z wyjątkiem zaliczonego kształcenia praktycznego.

Skarżąca zobowiązana była zatem do powtarzania przedmiotu obowiązującego w programie dla rocznika 2022/2023. Dodać należy, że rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 27 września 2018 r. w sprawie studiów (Dz. U. z 2023 r. poz. 2787), określające wymagania dotyczące programu studiów (§ 1 pkt 1) przewiduje, że w celu doskonalenia programu studiów można dokonywać w nim zmian (§ 7 ust. 3). Zgodnie z § 7 ust. 5, zmiany w programach studiów są wprowadzane z początkiem nowego cyklu kształcenia.

Zmiana w programie wprowadzona została w rozpoznawanej sprawie dla nowego cyklu kształcenia (2022 – 2028), zgodnie z powołanym wyżej przepisem. Wbrew twierdzeniom skarżącej nie była to więc zmiana dotycząca jej cyklu kształcenia i nie była zmianą wprowadzoną w trakcie cyklu kształcenia, dopuszczalną w ściśle określonych przypadkach.

Kolejny daleko idący zarzut dotyczy zasad organizacji zaliczeń z przedmiotu "Podstawy Medycyny Fizjologia Człowieka". Skarżąca zarzuca, że zasady przyjęte w Wewnętrznym regulaminie zajęć i warunków uzyskiwania zaliczeń w Katedrze i Zakładzie Fizjologii Człowieka UM w Lublinie dla studentów kierunku lekarskiego naruszają § 28 ust. regulaminu studiów oraz art. 75 ustawy o szkolnictwie wyższym.

Zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy, organizację studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. W obowiązującym na Uniwersytecie Medycznym w Lublinie regulaminie zasady i tryb zaliczania semestru/roku studiów określone zostały w rozdziale IV (§ 26 – § 41).

W przepisach regulaminu określone zostały jednoznacznie okresy, terminy i warunki zaliczenia semestru/roku, egzaminy lub zaliczenia z oceną oraz zaliczenia bez oceny, nieobecności na zajęciach, warunki przystąpienia do egzaminu, oceny stosowane na egzaminach i zaliczeniach, osoby egzaminatorów oraz przeprowadzających zaliczenie przedmiotu, sposób uzyskania Informacji o uzyskanych wynikach egzaminów i zaliczeń, terminy odbywania egzaminów i liczba egzaminów w czasie jednej sesji, zasady podawania studentom informacji o formie egzaminu i zakresie wymagań wraz z podaniem zagadnień egzaminacyjnych, prawo do zdawania egzaminu poprawkowego z każdego niezdanego przedmiotu/modułu w przypadku uzyskania na egzaminie oceny niedostatecznej, zasady przeprowadzania egzaminu komisyjnego, zasady wpisu na kolejny rok/semestr studiów, decyzje wydawane przez dziekana w stosunku do studenta, który nie zaliczył semestru/roku studiów lub nie spełnił innych wymagań warunkujących kontynuowanie studiów, zasady wyrażania zgody na warunkowy wpis na następny semestr studiów, powtarzanie jednego lub większej liczby przedmiotów, obowiązek uiszczenia opłaty, tryb i przesłanki skreślania z listy studentów, ponowne przyjęcie na studia.

Uregulowania dotyczące egzaminów stosuje się odpowiednio do zaliczenia z oceną (§ 32 ust. 10 regulaminu), z zastrzeżeniem, że zaliczenie z oceną może być przeprowadzane poza terminami sesji egzaminacyjnej. Do zaliczenia powtarzanego przez skarżącą przedmiotu zastosowanie mieć będą zatem przepisy regulaminu dotyczące egzaminów.

Zgodnie z § 32 ust. 9 regulaminu, w przypadku uzyskania na egzaminie oceny niedostatecznej studentowi przysługuje prawo do zdawania egzaminu poprawkowego z każdego niezdanego przedmiotu/modułu. W przypadku ponownego uzyskania oceny niedostatecznej student może skorzystać z drugiego egzaminu poprawkowego, który może odbyć się w dotychczasowym trybie lub w formie egzaminu komisyjnego, jeśli zajdą przesłanki określone w § 33 ust. 1. Termin drugiego egzaminu poprawkowego może przypadać w okresie sesji lub w terminie określonym w § 34 ust. 2.

Zgodnie natomiast z § 28 ust. 1 regulaminu, szczegółową organizację, porządek odbywania i zaliczania zajęć w zakresie nieuregulowanym w Regulaminie określają regulaminy wewnętrzne poszczególnych jednostek, dostosowane do aktualnego regulaminu studiów.

Kierownicy jednostek zobowiązani są do ustalenia regulaminów wewnętrznych na dany rok akademicki i opublikowania ich na stronie internetowej jednostki, z uwzględnieniem projektowania uniwersalnego, nie później niż przed datą rozpoczęcia roku akademickiego (§ 28 ust. 2).

Skarżąca podnosi zarzut, że uchwalając regulamin studiów senat nie miał podstaw do przeniesienia dalszych uregulowań do regulaminów wewnętrznych. Zarzut ten jest nieuzasadniony. Ustawa o szkolnictwie wyższym nie zawiera zakazu przyjmowania w poszczególnych jednostkach uczelni regulaminów organizacyjnych i porządkowych. Wprawdzie art. 75 ustawy stanowi, że prawa i obowiązki studentów określa regulamin studiów, nie oznacza to jednak, że w regulaminie studiów uregulowane powinny być wszystkie, szczegółowe, porządkowe i techniczno-organizacyjne kwestie.

Nie jest także uzasadnione odwoływanie się do statutu uczelni, który przewiduje wydawanie aktów przez organy uczelni, którymi nie są poszczególne jednostki organizacyjne uczelni.

W ocenie sądu regulaminy wewnętrzne poszczególnych jednostek przyjmowane na podstawie § 28 ust. 1 regulaminu studiów, w tym "Wewnętrzny regulamin zajęć i warunków uzyskiwania zaliczeń w Katedrze i Zakładzie Fizjologii Człowieka UM w Lublinie dla studentów kierunku lekarskiego", powoływany dalej jako "regulamin wewnętrzny", są wiążące i nie wykraczają poza zakres określony w § 28 regulaminu studiów. Regulamin wewnętrzny nie reguluje sprzecznie z ustawą i regulaminem studiów praw i obowiązków studentów. Regulamin wewnętrzny określa szczegółową organizację, porządek odbywania i zaliczania zajęć. Zasady zaliczania ćwiczeń z poszczególnych działów przedmiotu "Fizjologia Człowieka" nie wykraczają poza unormowania regulaminowe i nie są z nimi sprzeczne. Podział obszernego przedmiotu na części i ustalenie kolejności ich zdawania mieści się w zakresie szczegółowej organizacji, porządku odbywania i zaliczania zajęć, o których mowa w § 28 ust. 1 regulaminu.

Należy zauważyć, że zgodnie z pkt 7 regulaminu wewnętrznego, warunkiem przystąpienia do zaliczenia końcowego z poszczególnych działów fizjologii człowieka jest uzyskanie zaliczenia części teoretycznej i praktycznej ze wszystkich ćwiczeń i seminariów. Student jest dopuszczany do zaliczenia końcowego z danego działu, jeśli osiągnie minimum ocenę "zal." z części teoretycznej i praktycznej wszystkich seminariów i ćwiczeń (pkt 9 regulaminu wewnętrznego).

Jest okolicznością niekwestionowaną, że skarżąca nie zaliczyła seminarium nr 2 z działu drugiego fizjologii człowieka (układ nerwowy). Z tego powodu otrzymała z tego działu ocenę niedostateczną. Należy jednak zauważyć, że skarżąca dwukrotnie zaliczała ćwiczenie nr 1 i ćwiczenie nr 2, trzykrotnie seminarium nr 1, a niezaliczenie seminarium nr 2 stwierdzone zostało dopiero czwartej próbie poprawienia zaliczenia tego seminarium. Skarżąca nie została zatem pozbawiona możliwości poprawiania zaliczeń cząstkowych (tzw. wejściówek) w celu uzyskania oceny pozytywnej z ćwiczeń i seminariów danego działu.

Ocena niedostateczna z działu drugiego fizjologii człowieka spowodowała niezaliczenie przez skarżącą przedmiotu. Zgodnie bowiem z pkt 17 regulaminu wewnętrznego, zaliczenie semestru student uzyskuje po uzyskaniu pozytywnych ocen z zaliczeń poszczególnych działów. Podkreślenia jednak wymaga, że studenci mają prawo poprawiania zarówno niezaliczonego działu, jak i całego przedmiotu. Zgodnie bowiem z regulaminem wewnętrznym, student, który nie uzyskał zaliczenia danego działu ma prawo przystąpić dwukrotnie do zaliczenia poprawkowego (pkt 15 regulaminu wewnętrznego). Zgodnie natomiast z pkt 18 regulaminu wewnętrznego, studenci, którzy nie spełnią kryteriów zaliczenia semestru mogą dwukrotnie przystąpić do semestralnego zaliczenia poprawkowego, obejmującego materiał z ćwiczeń, seminariów i wykładów. Określone w regulaminie wewnętrznym zasady nie pozbawiają zatem studentów prawa dwukrotnego poprawiania każdego zaliczenia, które to uprawnienie przewiduje § 32 ust. 9 regulaminu studiów.

Jak wynika z kart okresowych ocen studenta, skarżąca dwukrotnie poprawiała całość materiału objętego zaliczeniem i niestety nie uzyskała oceny pozytywnej. Skarżąca nie została zatem pozbawiona jakiekolwiek uprawnienia wynikającego z regulaminu studiów. Miała prawo powtarzania niezaliczonego w poprzednim roku przedmiotu oraz prawo dwukrotnego poprawiania oceny niedostatecznej, uzyskanej w pierwszym terminie zaliczenia powtarzanego przedmiotu.

Nie ma żadnych podstaw do kwestionowania wiarygodności protokołów zaliczeń oraz kart okresowych osiągnięć skarżącej. Twierdzenia skarżącej o pozbawieniu jej możliwości zaliczenia przedmiotu i wpisaniu ocen niedostatecznych są całkowicie bezpodstawne. Z akt sprawy wynika, że ocena niedostateczna z przedmiotu "Podstawy medycyny Fizjologia człowieka" wpisana została w I (pierwszym) terminie zaliczenia z datą 3 lutego 2023 r. Odnosząc się do zarzutu skarżącej, że w dniu 3 lutego 2023 r. nie odbyło się zaliczenie i – jak twierdzi skarżąca – ocena niedostateczna wpisana została bez jakiekolwiek podstawy prawnej, organ szczegółowo wyjaśnił, jaki porządek zaliczania poszczególnych części powtarzanego przez skarżącą przedmiotu obowiązywał w 2023 r., dołączył wszystkie prace zaliczeniowe i wyjaśnił, że z datą 3 lutego 2023 r. wpisana została ocena końcowa z trzech działów, co w przypadku skarżącej równoznaczne było z oceną niedostateczną, ponieważ skarżąca nie zaliczyła działu drugiego.

Termin II (drugi) zaliczenia z oceną odbył się 16 lutego 2023 r., a termin III (trzeci) – 16 marca 2023 r. Skarżąca wyczerpała zatem możliwość poprawiania niezaliczonego przedmiotu.

W świetle przytoczonych uregulowań nie sposób twierdzić, że wewnętrzny regulamin Katedry i Zakładu fizjologii Człowieka przewiduje sprzeczne z regulaminem, w szczególności działające na niekorzyść studenta rozwiązania, pozbawiające go uprawnień wynikających z regulaminu studiów. Podział przedmiotu na działy i umożliwienie zaliczania materiału partiami jest w istocie rozwiązaniem korzystniejszym dla studentów, ułatwiającym zaliczenie całego przedmiotu.

Bezpodstawne są zarzuty skarżącej, że nie wiedziała, jakie wymagania stawiane będą na zaliczeniu i jakie kryteria oceny będą stosowane. Zarzuciła również, że nie uzyskała informacji, na co zwrócić uwagę, żeby uzyskać pozytywną ocenę. Nie sposób w tym miejscu nie zauważyć, że skarżąca powtarzała przedmiot, a więc wymagania były jej znane. Ponadto od studentów uczelni wyższych o statusie uniwersytetów wymaga się pewnej samodzielności w zdobywaniu wiedzy. Niezależnie jednak od powyższego stwierdzić należy, że skarżąca miała możliwość zapoznawania się z materiałami umożliwiającymi przygotowanie się do zajęć i zaliczeń, dostępnymi na platformie Moodle, jednak jak słusznie zauważa organ, skarżąca większości plików zawierających materiały do nauki nigdy nie otwierała. W uzupełnionych aktach administracyjnych znajdują się wydruki zagadnień do zajęć, dostępne na platformie Moodle. Skarżąca miała także obowiązek zaznajomienia się z informacjami dla studentów dostępnymi na stronie internetowej uczelni, gdzie znajdują się sylabusy dla każdego roku akademickiego, zawierające szczegółowe dane co do każdego przedmiotu, tematyki poszczególnych zajęć, podstawowej literatury, wymagań i warunków zaliczenia zajęć. Skarżąca nie kwestionuje, że znane jej były sylabusy.

Nie sposób w tym miejscu nie zauważyć, że skarżąca mocno akcentuje swoje prawa, całkowicie natomiast pomija obowiązki, wynikające z ustawy i regulaminu studiów.

Bezpodstawny jest także zarzut, że zaliczenie przeprowadzone zostało nie przez osobę, która prowadziła ćwiczenia. Słusznie zwraca uwagę organ, że dr n. med. M. S. jest jedną z osób prowadzących zajęcia z powtarzanego przez skarżącą przedmiotu (seminarium). Przepis § 30 ust. 2 regulaminu nie został zatem naruszony.

Podsumowując tę część rozważań stwierdzić należy, że prawidłowe jest ustalenie organu, że skarżąca nie zaliczyła powtarzanego przedmiotu. Ustalenie to nie zostało w żaden sposób podważone przez skarżącą. Przesłanka skreślenia z listy studentów, określona w § 39 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 39 ust. 5 regulaminu studiów została zatem spełniona.

Ustawa jako przesłankę skreślenia wskazuje brak postępów w nauce. Niedookreślona przesłanka braku postępów w nauce wymieniona w art. 108 ust. 2 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym sprecyzowana została w regulaminie studiów w § 39 ust. 5 przez wskazanie niezaliczenia powtarzanego przedmiotu jako przyczyny stwierdzenia braku postępów w nauce. Nie ulega wątpliwości, że takie doprecyzowanie pojęcia niedookreślonego w akcie prawa zakładowego, jakim jest regulamin studiów nie jest sprzeczne z ustawą o szkolnictwie wyższym. Senat uczelni miał zatem prawo sprecyzować w regulaminie studiów, jakie przypadki uznaje się za brak postępów w nauce.

Błędny jest pogląd skarżącej, że wskazanie w § 39 ust. 5 regulaminu przesłanki niezaliczenia powtarzanego przedmiotu narusza zasadę uznania administracyjnego. Należy zatem przypomnieć, że przepis § 39 ust. 2 regulaminu wyraźnie stanowi, że dziekan na podstawie upoważnienia rektora może skreślić studenta z listy studentów w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce. Nie ulega zatem wątpliwości, że skreślenie studenta z listy studentów pozostawione zostało uznaniu organu.

Nie jest uzasadniony zarzut skarżącej, że skoro regulamin nie określa wprost, ile razy student może powtarzać dany przedmiot, to nie było podstaw do skreślenia jej z listy studentów. W ocenie skarżącej organ powinien był poinformować skarżącą o możliwości powtarzania niezaliczonego przedmiotu po raz trzeci. Rozważania w tym zakresie są bezprzedmiotowe. Przede wszystkim zauważyć należy, że przedmiotem skargi jest decyzja o skreśleniu z listy studentów, a nie decyzja w przedmiocie zgody na powtarzanie niezaliczonego przedmiotu. Ponadto skarżąca nie składała wniosku o powtarzanie przedmiotu po raz trzeci ani innego wniosku dotyczącego jej ewentualnego dalszego studiowania. Niemniej jednak stwierdzić należy, że z przepisów regulaminu nie da się wyinterpretować – jak to czyni skarżąca – możliwości wielokrotnego powtarzania niezaliczonego przedmiotu, skoro niezaliczenie powtarzanego przedmiotu może stanowić podstawę skreślenia z listy studentów.

Bezpodstawny jest zarzut, że zaskarżona decyzja wydana została z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.

Jak wskazano wyżej, decyzja o skreśleniu z listy studentów na podstawie art. 108 ust. 2 i § 39 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 39 ust. 5 regulaminu studiów jest decyzją uznaniową.

Z uznaniem administracyjnym mamy do czynienia, gdy ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. W doktrynie (por. J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Warszawa 2018, s. 409 i nast.) podkreśla się, że wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie. Przyjmuje się, że w przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także uwzględnia zasady celowości, sprawiedliwości oraz szczególne cechy stanu faktycznego. Podkreśla się jednocześnie, że skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty uznaniowe, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowano szereg reguł dotyczących kontroli decyzji uznaniowej. Szczególnie podkreśla się znaczenie kontroli zgodności decyzji uznaniowej z art. 7 k.p.a. oraz z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołanie się przez organ administracji na interes społeczny wymaga wskazania, na czym polega interes społeczny w konkretnej sytuacji i dlaczego przemawia przeciwko załatwieniu sprawy zgodnie z wnioskiem strony.

Kontroli sądu podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki NSA: z 20 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 130/10 i z 6 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK1981/14).

W ocenie sądu w niniejszej sprawie organ prawidłowo ustalił, że spełniona została przesłanka skreślenia skarżącej z listy studentów i jednocześnie wystarczająco uzasadnił swoje stanowisko co do wyboru konsekwencji prawnych stwierdzenia braku postępów w nauce przejawiających się w tym konkretnym przypadku jako niezaliczenie powtarzanego przedmiotu.

Rozważając możliwość wyboru innego rozstrzygnięcia organ podkreślił, iż nie znalazł podstaw do odstąpienia od wydania decyzji. Przy wydawaniu decyzji miał na uwadze wskazany przez ustawodawcę interes społeczny. Organ uznał, że interesem społecznym w jest umożliwienie kontynuacji kształcenia studentom, którzy w co najmniej minimalnym stopniu opanowali wymagania stawiane programem studiów. Podkreślił, że zawód lekarza jest zawodem zaufania publicznego, co oznacza, że osoba wykonująca zawód zaufania publicznego musi spełniać określone warunki, w szczególności zaś posiadać powinna odpowiednie kwalifikacje zawodowe, które są jednym z czynników stanowiącym rękojmię prawidłowego wykonywania tego zawodu.

Zgodzić się należy z organem, że wykonywanie czynności zawodowych zdecydowanie wymaga profesjonalnego przygotowania, a uniwersytet jest zobowiązany wobec społeczeństwa w pierwszym rzędzie zagwarantować kształcenie na takim poziomie, który zapewni właściwą jakość wykształcenia swoich absolwentów.

Trafnie podnosi organ, że uczelnia odpowiada za jakość kształcenia zgodnie ze standardami kształcenia, o których mowa w art. 68 ustawy o szkolnictwie wyższym. Nie ulega wątpliwości, że poziom wykształcenia studentów leży w interesie społecznym i interes ten wymaga przejęcia przez uczelnię odpowiedzialności za jakość wykształcenia absolwentów i przygotowanie ich do wykonywania zawodu lekarza. W świetle powyższego twierdzenie skarżącej, że w dobie niedoboru lekarzy w interesie społecznym leży umożliwienie skarżącej wielokrotnego poprawiania niezaliczonego przedmiotu nie może się ostać. Zauważyć należy, że skarżąca już sześciokrotnie usiłowała zaliczyć ten przedmiot. Uczelnia umożliwiła jej nie tylko powtarzanie przedmiotu, ale także dalsze studiowanie. Skarżącą nie wykorzystała danej jej szansy. Nie tylko bowiem nie zaliczyła powtarzanego przedmiotu, ale jak wynika z karty okresowych osiągnięć skarżącej w semestrze III, skarżąca nie zaliczyła także dwóch innych przedmiotów.

Zgodzić się należy zatem ze stanowiskiem organu, że skarżąca nie dołożyła należytej staranności w zakresie wypełniania jej obowiązków jako studentki.

Skarżąca nie powołała się ani w toku postępowania administracyjnego, ani w skardze na jakiekolwiek okoliczności, które wskazywałaby na istnienie jej słusznego interesu, który organ powinien wziąć pod uwagę.

Całkowicie bezpodstawny jest zarzut, że zaskarżona decyzja godzi w prawo do nauki, które gwarantuje art. 70 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżąca miała możliwość studiowania, nie wypełniała jednak swoich obowiązków i została skreślona z listy studentów zgodnie z ustawą o szkolnictwie wyższym. Nie zamyka to skarżącej drogi do ponownego ubiegania się o przyjęcia na studia.

W ocenie sądu organ przeprowadził prawidłowo postępowanie, zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności faktyczne i prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego. Zaskarżona decyzja odpowiada wymogom art. 107 § 1 i 3 k.p.a., zawiera bowiem wszystkie wskazane w tym przepisie elementy oraz wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Z tych wszystkich względów, uznając, że brak podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.).