Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 282/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Świadczenie socjalne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 listopada 2023 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 stycznia 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 5 października 2022 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz Skarżącego kwotę 480 zł (słownie czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19 stycznia 2023 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "Samorządowe Kolegium Odwoławcze" lub "organ"), po rozpatrzeniu odwołania J. M., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 05 października 2022 r. nr [...]

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.

Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z dnia 05 października 2022 r. odmówił J. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na osobę: J. M..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki. Nadto Burmistrz wskazał na stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dot. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. akt: K 38/13, stwierdzając, że wykonanie tego wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, a przepis art. 17 ust.1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) nadal obowiązuje.

Od decyzji odwołanie złożył J. M. zarzucając jej:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

- dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Odwołującego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje,

- błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. akt: K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6 , art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowanie zatrudnienia przez Odwołującego a pogarszającym się stanem zdrowia jego matki.

Wskazując na powyższe zarzuty Odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i bezpośrednie przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 19 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję podnosząc, po przytoczeniu treści przepisów prawa, że w dniu 30 marca 2007 r. zostało wydane orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS, zgodnie z którym J. M., ur. [...].1936 r. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji i w którym zaznaczono, że data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji to luty 2007 r. Z uwagi na powyższe, zdaniem organu I instancji w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21.10.2014 r., sygn. akt: K 38/13 stwierdził, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Kolegium zaznaczyło, iż od momentu wejścia w życie w/w wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. W stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. wyroki NSA: z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19; z dnia 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z dnia 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z dnia 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16; z dnia 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z dnia 2 marca 2017 r., I OSK 2407/16).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż pomimo powyższego rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe.

Następnie organ po przytoczeniu stanowiska orzecznictwa wskazał, iż jedną z przesłanek uprawniających do świadczenia pielęgnacyjnego jest stała, osobista i długotrwała opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi przy tym stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, co oznacza konieczność istnienia ścisłego i bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnia albo jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką.

W ocenie Kolegium, dla oceny, czy w danej sprawie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. niewystarczające jest samo wydanie wobec osoby niepełnosprawnej orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym wraz z odpowiednimi wskazaniami. W tym przypadku istotne jest szczegółowe ustalenie zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, dostosowanej do stanu osoby niepełnosprawnej i jej potrzeb, co następuje przede wszystkim podczas wywiadu środowiskowego (art. 23 ust. 4aa u.ś.r.).

Organ zaznaczył, iż przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy z J. M., którego zabrakło przy pierwszym postępowaniu. Organ ustalił, że wnioskodawca po raz ostatni podejmował zatrudnienie w 2002 r., a zrezygnował z niego z uwagi na niesatysfakcjonujące wynagrodzenie, później podejmował prace dorywcze bez umowy. Wnioskodawca podał, że opiekuje się matką ok 8 lat: robi zakupy, przyrządza posiłki, uiszcza opłaty, myje matce włosy, zmienia pościel, sprząta.

Zdaniem Kolegium przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zostały spełnione w niniejszej sprawie. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że pomoc J. M. wobec matki koncentruje się wokół czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które są wykonywane w ogólnie przyjętych stosunkach pomiędzy rodzicami a dziećmi.

Ustalenia dokonane w toku wywiadu środowiskowego wskazują, że J. M. nie wykonuje czynności związanych ściśle z osobą matki. Robienie zakupów, prowadzenie gospodarstwa domowego, gotowanie, załatwianie spraw urzędowych, czy pomoc w myciu włosów są wykonywane również przez osoby pracujące zawodowo, a ich charakter i zakres nie wyklucza podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu.

Ponadto organ wskazał, iż z materiału dowodowego nie wynika, by J. M., pomimo orzeczonej niepełnosprawności, była osobą leżącą, wymagającą ciągłej (całodziennej) obecności i pomocy ze strony syna, w stopniu uniemożliwiającym mu jakąkolwiek aktywność zawodową.

W ocenie Kolegium o braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką świadczy również fakt, że J. M. po raz ostatni był zatrudniony w 2002 r., natomiast nie udowodnił, kiedy pracował bez umowy ani że poszukiwał pracy. Materiał dowodowy nie wskazuje, by w późniejszym okresie występowały przeciwskazania do podjęcia przez niego pracy zawodowej. Jak ustalono wnioskodawca zrezygnował z pracy z uwagi na niesatysfakcjonujące wynagrodzenie, a nie konieczność sprawowania opieki nad matką. Co więcej, nawet jeśli przyjąć, że Wnioskodawca opiekuje się matką od 8 lat, to formalnie bez zatrudnienia jest już od ponad 20 lat.

Ponadto Kolegium podniosło, iż ma wiedzę o tym, że J. M. został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy na okres zasiłkowy 2021/2022 (decyzją z dnia 17.12.2021 r.), jednakże w ocenie organu odwoławczego fakt pobierania tego zasiłku nie świadczy o spełnieniu w przypadku strony przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium nie jest w tym zakresie związane ustaleniami i oceną dokonaną przez inny organ administracyjny w odrębnej sprawie.

Kolegium podzieliło stanowisko wyrażone w wyroku WSA z dnia 26 stycznia 2022 r. sygn. akt: IV SA/Po 3/22, zgodnie z którym "Zasada zaufania do organów administracji publicznej nie może być rozumiana w ten sposób, że ustalenia przyjęte na potrzeby rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczenie rodzinnego okresowego będą przejmowane bez weryfikacji przy rozstrzyganiu sprawy bezterminowego świadczenia pielęgnacyjnego i to tylko dlatego, że niektóre przesłanki przyznania tych świadczeń ustawodawca określił w tożsamy sposób".

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł J. M. zarzucając jej

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego a sprawowaną przez Niego opieką nad matką podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo – skutkowy,

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącego nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie decyzji organu I instancji. Ponadto Strona wniosła o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie zauważyć należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: P.p.s.a.). W myśl cytowanego art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył Skarżący, natomiast organ w odpowiedzi na skargę nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy odmawiającej przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

Przesłanki przedmiotowe i podmiotowe przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określa art. 17 ust. 1 u.ś.r..

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej.

W związku z powyższym przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania przez organ I instancji wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie, na co słusznie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

W tym miejscu wskazać należy, iż poza sporem jest kwestia, że matka Skarżącego spełnia przesłanki do uznania jej za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 3 pkt 21 u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności to:

1) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych;

2) całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;

3) stała albo długotrwała niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach;

4) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów;

5) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W niniejszej sprawie J. M. legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS ustalający, iż jest ona trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji.

Analiza uzasadnień decyzji wskazuje również, iż organy co do zasady nie kwestionują faktu udzielania przez Skarżącego pomocy matce ale uznały, że niespełniona została przesłanka "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oraz że udzielana pomoc nie spełnia warunku "sprawowania opieki" nad osobą niepełnosprawną.

Dokonując oceny zasadności odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazać należy, iż w uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zaznaczył, że J. M. został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy na okres zasiłkowy 2021/2022.

W ocenie organu fakt pobierania tego zasiłku nie świadczy o spełnieniu w przypadku strony przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium nie jest w tym zakresie związane ustaleniami i oceną dokonaną przez inny organ administracyjny w odrębnej sprawie.

O ile zgodzić należy się z organem, iż nie jest związany ustaleniami i oceną dokonaną przez inny organ administracyjny w odrębnej sprawie, to jednakże organ winien mieć na uwadze treść art. 8 K.p.a.

Z treści art. 8 § 1 k.p.a. wynika, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

Poza tym organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (art. 8 § 2 k.p.a.).

Wobec powyższego wskazać należy, iż zgodnie z art. 16 a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zestawienie treści cytowanego wyżej przepisu z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, iż zarówno w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego przesłanką jego przyznania jest rezygnacja lub nie podejmowanie zatrudnienia celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W ocenie Sądu, skoro kwestia rezygnacji czy też nie podejmowania zatrudnienia przez Skarżącego celem sprawowania "stałej opieki" nad niepełnosprawną matką została oceniona przez organ I instancji pozytywnie pod kątem spełniania przesłanek z art. 16a u.ś.r., to należy zauważyć, iż przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia" i "sprawowania opieki" są tożsame z przesłanką z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Fakt użycia w art. 16 a ust. 1 u.ś.r. sformułowania "stałej opieki", a nie wyłącznie "w celu sprawowania opieki" jak ma to miejsce w art. 17 u.ś.r. nie może oznaczać, iż mamy do czynienia z różnymi przesłankami.

Sądowi znany jest odmienny pogląd wyrażony m.in. w wyroku tutejszego Sądu (zob. wyrok z dnia 26 stycznia 2022 r., sygn. akt IV SA/Po 3/22, CBOSA), iż "zasada zaufania do organów administracji publicznej nie może być rozumiana w ten sposób, że ustalenia przyjęte na potrzeby rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczenie rodzinnego okresowego będą przejmowane bez weryfikacji przy rozstrzyganiu sprawy bezterminowego świadczenia pielęgnacyjnego i to tylko dlatego, że niektóre przesłanki przyznania tych świadczeń ustawodawca określił w tożsamy sposób".

Sąd w niniejszym składzie powyższego poglądu nie podziela. Zdaniem Sądu fakt że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane bezterminowo, a specjalny zasiłek opiekuńczy jest przyznawany na okres zasiłkowy nie może prowadzić do całkowitego ignorowania dokonania odmiennie oceny identycznej przesłanki tj. rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki w prawdopodobnie identycznym stanie faktycznym sprawy.

Warto w tym miejscu wskazać, iż odpowiedzią na fakt bezterminowego przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego jest art. 23 ust. 4aa u.ś.r. zgodnie z którym jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1876, z późn. zm.).

Powyższy przepis umożliwia zatem późniejszą kontrolę czy w dalszym ciągu są spełnione przesłanki do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto wskazać należy, iż brak wskazania w art. 23 ust. 4aa u.ś.r. specielnego zasiłku opiekuńczego nie oznacza, że organ przyznając to świadczenie nie weryfikuje czy wnioskodawca faktycznie zrezygnował z pracy oraz czy sprawuje faktyczną opiekę nad osobą niepełnosprawną. Organ dokonuje weryfikacji powyższego przed przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Z powyższych względów zdaniem Sądu, odmienna ocena prawna sytuacji Skarżącego w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne w stosunku do wcześniejszego postępowania o specjalny zasiłek opiekuńczy, przy tożsamych przesłankach ich przyznania i żądaniu Skarżącego przyznania korzystniejszego świadczenia nie może zostać całkowicie zignorowana z uwagi na treść przytoczonego wyżej art. 8 k.p.a.

W tym miejscu podkreślić należy, iż niniejszy wyrok nie oznacza, że obowiązkiem organu jest automatyczne przyznanie Skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast obowiązkiem organu przy wydaniu ewentualnej decyzji odmownej będzie wykazanie jakie to przyczyny uzasadniały odmienną ocenę stanu faktycznego sprawy ewentualnie wykazanie, iż w okresie między przyznaniem specjalnego zasiłku opiekuńczego, a rozpoznawaniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zmienił się stan faktyczny sprawy, co wymagałoby uzyskania akt administracyjnych postępowania zakończonego wydaniem decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Ponadto oceniając kwestię spełnienia przesłanek "rezygnacji z zatrudnienia" i "sprawowania opieki" Sąd podziela stanowisko organu, iż zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18, CBOSA).

Zgodzić należy się z organem, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r.

Ponieważ ustawodawca nie zdefiniował opieki w ramach regulacji u.ś.r., należy dokonać rekonstrukcji tego znaczenia w oparciu o znaczenie słownikowe. I tak, "opieka" jest to "troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś" (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, s. 608). Słownikowe znaczenie słowa "opieka" obejmuje zatem szerokie spektrum czynności zmierzających do zachowania dobrostanu osoby, nad którą sprawuje się ją. Wszystkie te czynności mają na względzie konieczność utrzymania podopiecznego w możliwie niezmienionym stanie życia odpowiadającemu godności człowieka.

Warto w tym miejscu zauważyć, iż orzecznictwo sądów administracyjnych wypracowało interpretację pojęć "stała opieka" i "długotrwała opieka". I tak, określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20 i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako: "CBOSA"). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 02 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. Jednocześnie stwierdzono także, że wobec braku w samej ustawie o świadczeniach rodzinnych definicji legalnej "opieki" czy "sprawowania opieki", nie chodzi o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych i pielęgnacyjnych bez przerwy, tj. przez 24 godziny na dobę ale pozostawanie do dyspozycji podopiecznego poprzez udzielanie pomocy oraz wykazywanie ciągłej gotowości jej niesienia. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w przepisie chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie.

Jak wskazuje się w orzecznictwie zaprzestanie, bądź niepodejmowanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane potrzebą wykonywania opieki, którą należy rozumieć jako wystąpienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją, bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. O istnieniu wskazanego związku przesądza to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń (zob. wyrok WSA z 04 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1197/20, CBOSA).

W konsekwencji, zdaniem Sądu w niniejszym składzie, dla oceny istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką zasadniczo nie powinna mieć istotnego znaczenia okoliczność, kiedy ostatnio i jaką aktywność zawodową wykazywał opiekun przed podjęciem się sprawowania opieki nad osobą wymagającą tej opieki.

Poza tym art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie – po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia – wystąpi on o to świadczenie, dlatego nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia [...]. Zauważyć bowiem należy, że może się zdarzyć taka sytuacja, w której osoba niepełnosprawna z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności nie wymaga opieki, która absorbuje opiekuna w taki sposób, aby rezygnował z zatrudnienia lub z tego powodu jej nie podejmował. Dlatego istotne jest, czy w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca spełnia ustawowe przesłanki do jego przyznania" (zob. wyrok NSA z 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1939/21, CBOSA).

W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności legitymowanie się pozytywną decyzją o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r..

Sąd w tym miejscu pragnie wskazać, iż Skarżący w toku postępowania wskazywał, że opiekuje się matką od 8 lat w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb żywnościowych (zakupy, przygotowywanie posiłków), czynności związanych z utrzymaniem higieny osobistej (mycie włosów, zmiana bielizny) czynności dotyczące utrzymania pomieszczenia w czystości.

Ponadto należy mieć na uwadze, iż w odwołaniu od decyzji Skarżący wyraźnie zaznaczył, iż jego matka jest osobą schorowaną, wymagającą całodobowej opieki. Skarżący zaznaczył, iż nie sposób przyjąć, aby w okolicznościach niniejszej sprawy stan zdrowia osoby wymagającej opieki był na tyle dobry, by przez większość czasu mogła ona funkcjonować samodzielnie. Odwołujący podkreślił, iż z uwagi na zły stan zdrowia matki nie ma możliwości świadczenia pracy chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Organ poza lakonicznym stwierdzeniem, iż czynności podejmowane przez Skarżącego wykonywane są również przez osoby pracujące zawodowo nie wyjaśnił dlaczego wskazane w trakcie wywiadu środowiskowego czynności tj. pomoc w higienie, przygotowywanie posiłków czy też załatwianie bieżących spraw nie wykracza poza podstawowe obowiązki.

Warto w tym miejscu wskazać, iż w sprawie nie było przeszkód, mając na uwadze obowiązek należytego wyjaśnienia sprawy (art. 7, art. 77 K.p.a.), aby organ wezwał Skarżącego do uszczegółowienia jakie dokładnie czynności przy matce wykonuje.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej powyżej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265), zasądzając kwotę 480;- zł

Rozpoznając sprawę ponownie organ winien uzupełnić materiał dowody poprzez dołączenie do akt sprawy dokumentacji zgromadzonej w toku postępowania zakończonego pozytywnym załatwieniem wniosku Skarżącego o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, co pozwoli organowi jak i ewentualnie następnie Sądowi, na ocenę odmiennej oceny przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką.

Ponadto w toku postępowania organ winien podjąć czynności celem ustalenia jaki dokładnie jest obecnie rzeczywisty zakres sprawowanej przez Skarżącego opieki.

Dopiero na podstawie tak zgromadzonego materiału dowodowego, uwzględniając stanowisko zawarte w niniejszym wyroku, organ dokona oceny zaistnienia przesłanek z art. 17 u.ś.r. pamiętając o braku możliwości stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz o konieczności należytego wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji motywów rozstrzygnięcia.