Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 360/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2022 r. sygn. akt V SA/Wa 4482/21 w sprawie ze skargi F. w W. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 22 lipca 2021 r. bez numeru w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 listopada 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 4482/21, po rozpoznaniu skargi Fundacji P. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 22 lipca 2021 r. w przedmiocie zwrotu części dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 11 marca 2021 r.; w pkt 2. zasądził od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz P. z siedzibą w W. kwotę 7417 zł (siedem tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego wyroku wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Autor skargi kasacyjnej zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 kpa oraz art. 11 kpa polegające na:

1) pominięciu zbadania przez Sąd podstaw faktycznych zawartych w decyzji, które stanowiły podstawę jej wydania;

2) nie odniesieniu się przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do sposobu realizacji przez Fundację umowy z dnia 21 listopada 2019 r. o powierzenie realizacji zadania publicznego, w tym w szczególności:

— czy Fundacja wykorzystała sporną część dotacji zgodnie z przeznaczeniem,

— czy w wyniku zużycia przez Fundację dotacji zostało zrealizowane zadanie publiczne zgodnie z umową z dnia 21 listopada 2019 r.,

— w efekcie - czy IPN miał podstawę do wydania zaskarżonej decyzji o obowiązku zwrotu dotacji;

3) nie odniesieniu się przez Sąd do działań podejmowanych przez IPN, mających na celu spowodowanie prawidłowego wykonania zadania publicznego przez Fundację;

4) pominięciu przez Sąd akt sprawy: korespondencji kierowanej przez IPN do Fundacji, w której IPN wskazuje na nieprawidłowości Fundacji w realizacji zadania publicznego;

5) stwierdzeniu rzekomych braków w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w odniesieniu do kwestii, które zostały w niej wyjaśnione;

6) wybiórczym ustaleniu przez Sąd stanu faktycznego, ograniczającym się do przywołania niektórych działań Fundacji, podjętych przez Nią w następstwie niewykonania przez Nią umowy;

7) niewskazaniu przez Sąd, jakie okoliczności w Jego ocenie IPN pominął bądź których nie wyjaśnił przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, a w efekcie - ograniczeniu się przez Sąd do zobowiązania IPN do wydania "stosownego" rozstrzygnięcia przy ponownym rozpoznaniu sprawy;

— podczas, gdy zarówno w aktach administracyjnych, jak i w zaskarżonej decyzji dnia 22 lipca 2021 r. jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia 11 marca 2021 r., IPN odniósł się do argumentów oraz dokumentów przedstawionych przez Fundację w toku postępowania administracyjnego oraz wskazał konkretne zaniechania i działania poczynione przez Fundację w toku realizacji umowy z dnia 21 listopada 2019 r., skutkujące niewykonaniem przez Nią zadania publicznego i stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Fundacja P. w W. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie oraz o rozpatrzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie tego, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dopuścił się w zaskarżonym wyroku naruszenia art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 tej ustawy oraz art. 77 § 1, 107 § 1 pkt 6) w zw. z art. 107 § 3 KPA oraz 11 KPA, tj. tych przepisów, które Skarżący wskazał jako naruszone wyrokiem WSA. Autor odpowiedzi na skargę kasacyjną zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.

Za podstawę wyroku z 4 listopada 2022 r., V SA/Wa 4482/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął ustalenia faktyczne dokonane przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu. 21 listopada 2019 r., pomiędzy Skarbem Państwa Instytutem Pamięci Narodowej, a Fundacją P. została zawarta umowa dotycząca realizacji zadania publicznego pn. "Pozyskiwanie, weryfikacja i opracowanie informacji dotyczących faktów pomocy udzielanej ludności żydowskiej przez polskich obywateli w okresie II wojny światowej". Fundacja nie wykonała w okresie 1 stycznia 2020 - 30 maja 2020 zadania publicznego w sposób określony w umowie, ofercie i planie zatwierdzonym przez Komisję Ekspertów IPN, Instytut Pamięci Narodowej nie zatwierdził pod względem merytorycznym przedłożonego przez Fundację sprawozdania, a w konsekwencji złożył Fundacji oświadczenie o rozwiązaniu Umowy. Wskazał, że powoływanie się przez Fundację na przepis art. 15 zzl ustawy o Covid było całkowicie bezprzedmiotowe, ponieważ przepis ten nie miał zastosowania w sprawie. Prezes IPN nie zaliczył również do kategorii uchybień spowodowanych pandemią nieprawidłowości polegających na nieopracowaniu przez Skarżącą programu zabezpieczającego bazę. Wskazał, że Fundacja nie przeprowadziła pełnej kwerendy w literaturze polskojęzycznej związanej z tematyką projektu, nie wykonała digitalizacji oraz nie wprowadziła do bazy danych akt Komitetu dla Upamiętniania Polaków Ratujących Żydów przechowywanych w Archiwum Akt Nowych w Warszawie a także wprowadziła do bazy dokumenty nieczytelne o niskiej jakości. Prezes IPN stwierdził, że wskazane elementy dotyczyły w dużej mierze esencji zdania publicznego, bo ich prawidłowa realizacja miała doprowadzić do poszerzenia zakresu danych o polskich obywatelach, którzy z narażeniem własnego życia nieśli pomoc ludności żydowskiej w czasie II wojny światowej. Charakter i zakres uchybień w zakresie realizacji tak określonego zadania publicznego wskazują, że cel jaki miał być osiągnięty w wyniku wykonania umowy, w istocie rzeczy nie został zrealizowany w tej części, która miała być finansowana transzą dotacji w wysokości 100.000 złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ustalił, że akta administracyjne nie zawierają załącznika nr 2 do umowy z 21 listopada 2019 r. Natomiast z § 1 umowy wynika, że zleceniobiorca (czyli Fundacja) zobowiązuje się wykonać zadanie publiczne na warunkach określonych w niniejszej umowie oraz w ofercie, stanowiącej załącznik nr 1 do umowy. W ofercie opisano działania, które ma wykonać Strona, jak również zakres czasowy realizacji działania. Przewidziano również w § 8, że terminy realizacji poszczególnych etapów ustala się na 30 grudnia 2019 r. i 30 listopada 2020 r. Fundacja uzyskała pozytywne zatwierdzenie pierwszego etapu swoich działań (protokół z posiedzenia Komisji Ekspertów z 24 stycznia 2020 r.- załącznik Nr 4 akt administracyjnych), skierowała nadto propozycję aneksu do umowy, jak również wskazywała na kłopoty związane z możliwością uzyskania dostępu do Archiwum Akt Nowych w Warszawie w związku z trwającą epidemią COVID-19. Fundacja przekazała również Sprawozdanie częściowe z wykonania zadania (za okres od 1 stycznia 2020 r. do 30 maja 2020 r.), przy piśmie z 1 czerwca 2020 r. (załącznik Nr 14 akt administracyjnych). Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego zawiera zatem jednoznaczne stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.

Według art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. prezentując następujące stanowisko: " W ocenie Sądu, w zaistniałym stanie faktycznym, w którym występuje sprzeczność między twierdzeniami Strony a twierdzeniami Organu odnośnie wykonania zadań określonych umową z dnia 21 listopada 2019 r., Organ winien przed wydaniem decyzji zbadać okoliczności podnoszone przez Stronę skarżącą i ustalić wszystkie okoliczności na podstawie rzeczywistego stanu faktycznego. Powyższe ustalenia zaś powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w materiale dowodowym akt sprawy oraz w treści uzasadnienia decyzji kończącej postępowanie.

Sposób uzasadnienia zaskarżonej decyzji w rozpatrywanej sprawie stanowi o istotnym naruszeniu art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., z uwagi na brak dostatecznego ustosunkowania się do okoliczności wskazywanych przez Stronę w toku postępowania oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, która była kluczowa z perspektywy rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Nie przedstawiono w sposób wyczerpujący i rzetelny toku rozumowania organu stojącego za wydaniem orzeczenia administracyjnego, co stanowi zarazem zaprzeczenie zasady przekonywania wynikającej z art. 11 k.p.a."

Jeśli chodzi o zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., sąd administracyjny najpierw po zamknięciu rozprawy wydaje wyrok, a potem w ustawowym terminie sporządza jego uzasadnienie. Z tego też powodu wadliwe uzasadnienie nie może być naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku. Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego spełnia wymogi ustawowe.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przepis ten ma zastosowanie jedynie w razie uwzględnienia skargi, podstawą jego zastosowania jest stwierdzenie, że akty lub czynności poprzedzające wydanie zaskarżonego aktu lub podjętej czynności naruszyły przepisy prawa materialnego lub procesowego. Warunkiem zastosowania art. 135 p.p.s.a. jest niezbędność takiego rozstrzygnięcia do końcowego załatwienia sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uzasadnił, dlaczego zastosował art. 135 p.p.s.a.; "Podkreślić należy, że Organ całkowicie pominął ocenę argumentów podniesionych przez Stronę skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, pominął również wnioski dowodowe tam przedstawione w celu wykazania wykonania określonych umową zadań, mino iż zagadnienie to ma istotne znaczenie dla Strony skarżącej."

Zgodnie z art. 107 § 3 kpa, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wymagane jest, aby uzasadnienie decyzji ostatecznej stanowiło logiczną, zwartą całość, aby prześledzić tok rozumowania organu odwoławczego i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem. Tworzy to po stronie organu odwoławczego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi nie powinno budzić wątpliwości wojewódzkiego sądu administracyjnego, że zaskarżona decyzja została wydana po gruntownej analizie zebranego materiału dowodowego i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione. Obowiązkiem organu odwoławczego jest przyjąć określony stan faktyczny i go przedstawić, nie chodzi jednak o przedstawienie jakiegokolwiek stanu faktycznego, lecz stanu rzeczywistego, ustalonego i przyjętego zgodnie z obowiązującym prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonując oceny legalności decyzji ostatecznej stwierdził, że decyzja ta nie spełnia wymogów z art. 107 § 1 pkt 6) kpa oraz z art. 107 § 3 kpa. Decyzja ostateczna spełnia ustawowe wymogi, kiedy zawiera wszystkie elementy określone w art. 107 § 1 kpa, w tym uzasadnienie faktyczne i prawne (pkt 6) oraz konieczne elementy uzasadnienia. Należy wskazać, że organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, która rozstrzyga sprawę co do jej istoty w całości lub w części. Ze względów czasowych, uzasadnienie decyzji nie może mieć istotnego wpływu na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji, ponieważ organ administracji publicznej najpierw rozstrzyga sprawę, a dopiero potem to rozstrzygnięcie uzasadnia. Tym samym, nawet stwierdzone przez Sąd I instancji inne naruszenie przepisów postępowania (art. 107 § 3 kpa) nie może mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ uzasadnienie prawne decyzji nie jest wynikiem sprawy, jest nim decyzja (jej sentencja) załatwiająca sprawę. Kiedy uzasadnienie decyzji ostatecznej sporządzone jest w taki sposób, że uniemożliwia przeprowadzenie jej kontroli przez sąd administracyjny zachodzi sytuacja, że sąd administracyjny nie może wykonać ustawowej funkcji sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej po względem jej zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a.). W rozumieniu art. 3 § 1 p.p.s.a., zachodzi zatem konieczność zastosowania środka przewidzianego w ustawie tj. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a.: Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję, ponieważ stwierdził naruszenie przepisów postępowania (przepisów dotyczących wymogów uzasadnienia decyzji). W omawianej sytuacji, przepis art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. ma odpowiednie zastosowanie, ponieważ wadliwie sporządzone uzasadnienie decyzji z przyczyn już wskazanych, nie może mieć istotnego wpływu na wynik sprawy administracyjnej. Wadliwie sporządzone uzasadnienie decyzji ostatecznej skutkuje również tym, że sąd administracyjny nie może skutecznie skontrolować, czy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy ponownie rozpoznał i rozstrzygnął sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji w jej całokształcie, czy rozpatrzył wszystkie żądania strony i ustosunkował się do nich merytorycznie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył art. 7 kpa oraz art. 77 § 1 kpa, które miały zastosowanie postępowaniu administracyjnym, stwierdzając, że uzasadnienie decyzji ostatecznej sporządzone jest w taki sposób, że uniemożliwia przeprowadzenie jej kontroli przez sąd administracyjny. W tych ramach wyraził następującą ocenę: "(...) Organ przed wydaniem zaskarżonej decyzji, nie dopełnił obowiązków wynikających z art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a., dotyczących podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Podkreślić należy, że Organ całkowicie pominął ocenę argumentów podniesionych przez Stronę skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, pominął również wnioski dowodowe tam przedstawione w celu wykazania wykonania określonych umową zadań, mino iż zagadnienie to ma istotne znaczenie dla Strony skarżącej."

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy z art. 174 pkt 2) p.p.s.a.

Przepisy art. 153 i art. 141 § 4 zdanie drugie p.p.s.a. zakreślają granice postępowania przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Przez ocenę prawną wyrażoną przez wojewódzki sąd administracyjny rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Także Naczelny Sąd Administracyjny związany jest oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w orzeczeniu wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Przy ponownym rozpoznaniu granice sprawy podlegają zawężeniu do granic, w jakich wojewódzki sąd administracyjny rozpoznał skargę, w tym postępowaniu nie ma już zastosowania art. 134 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy wojewódzki sąd administracyjny jest związany zarzutami i wnioskami skargi i nie bada już w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, lecz w zakresie wytyczonym przepisem art. 153 p.p.s.a. Inaczej mówiąc, prawodawca założył, że wojewódzki sąd administracyjny uwzględniając skargę, będąc związany przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a. dostrzegł już wszystkie naruszenia prawa, a w uzasadnieniu wyroku wyraził pełną ocenę prawną oraz zawarł wszystkie wskazania co do dalszego postępowania przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Artykuł 153 p.p.s.a. jest przepisem ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Według art. 1 p.p.s.a., prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej (...). Art. 153 p.p.s.a. ma zastosowanie, kiedy sąd administracyjny uwzględnieni skargę i sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji publicznej. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracji publicznej nie stosuje wskazanego przepisu p.p.s.a., lecz wypełnia ciążący na nim z mocy tego przepisu obowiązek uwzględnienia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu. Przepis art. 153 p.p.s.a. jest przepisem prawa materialnego (zawartym w tym samym akcie co przepisy postępowania), ponieważ nakłada na organy administracji publicznej, a także sądy administracyjne określony obowiązek, którego nie wykonanie skutkuje sankcją w postaci uchylenia decyzji, bądź uchylenia wyroku sądu administracyjnego. Przepis ten reguluje stosunki pomiędzy podmiotami postępowania sądowoadministracyjnego, najpierw w postępowaniu przed organami administracji publicznej, a po wniesieniu skargi na ponownie wydaną decyzję ostateczną przed sądem administracyjnym.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.