Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 250/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 184
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a), art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 16 § 1, art. 155
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 października 2023 r., sygn. akt II SA/Go 517/23 w sprawie ze skargi J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia 22 czerwca 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 26 października 2023 r., sygn. akt II SA/Go 517/23, oddalił skargę J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z 22 czerwca 2023 r., nr [...], którą Kolegium uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Burmistrza [...] z 28 lutego 2023 r., nr [...] i w tym zakresie:

1. przyznało J. O. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad córką M. K., ur. [...] maja 1986 r., od 2 stycznia 2023 r. w kwocie 2458 zł miesięcznie na czas nieokreślony,

2. przyznało składkę na ubezpieczenia zwrotne w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z zastrzeżeniem, iż nie opłaca się składki, jeżeli strona podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z innych tytułów,

3. przyznało składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez okres niezbędny do uzyskania 20-letniego okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego), z zastrzeżeniem, że nie opłaca się składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, jeżeli podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów lub jest ubezpieczona na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiodła J. O. (dalej – skarżąca, skarżąca kasacyjnie), zastępowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na postawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej - p.p.s.a.) Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej - u.ś.r.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane skarżącej od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 listopada 2021 r., gdyż w okresie do 31 grudnia 2022 r. pozostawała w mocy decyzja przyznająca skarżącej prawo do zasiłku stałego,

2. art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu za niemożliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której w okresie od 1 listopada 2021 r. do 31 grudnia 2022 r. pozostawała w mocy decyzja przyznająca skarżącej prawo do zasiłku stałego, podczas gdy to rolą organu administracji jest znalezienie takiego rozwiązania procesowego, które umożliwiłoby jej skorzystanie z prawa wyboru świadczenia, które chce pobierać, aby możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o jego przyznanie.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej - p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącej kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej i orzeka w tych granicach.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na określonym w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucie naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) i art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. polegającą na uznaniu, iż skarżącej nie może zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia, tj. od 1 listopada 2021 r., gdyż w okresie do 31 grudnia 2022 r. pozostawała w mocy decyzja przyznająca skarżącej prawo do zasiłku stałego.

W skardze kasacyjnej nie postawiono zarzutów odnoszących się do poczynionych przez organy orzekające ustaleń faktycznych. Nie zakwestionowano zatem ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyroku Sądu I instancji.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od 1 listopada 2021 r., czy też dopiero od 2 stycznia 2023 r., tj. od uchylenia decyzji przyznającej jej zasiłek stały.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.

Zgodnie zaś z art. 37 ust. 4 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.) w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i renty socjalnej, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania lub zasiłku dla opiekuna, zasiłek stały nie przysługuje. Z przepisu tego wynika wprost, że zasiłek stały nie przysługuje, w razie posiadania uprawnienia zarówno do zasiłku stałego, jak i uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zatem z obu powyższych przepisów jasno wynika, że nie jest możliwe jednoczesne pobieranie zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyjaśnić trzeba, że zgodnie z ust. 2 art. 24 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W sytuacji więc, gdy – w momencie wydawania decyzji – jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, iż określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku stałego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest (bezwarunkowa) rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.

Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że skarżąca od lutego 2007 r. miała bezterminowo przyznany zasiłek stały. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną córką profesjonalny pełnomocnik skarżącej złożył w dniu 18 listopada 2021 r. W załączonym do wniosku oświadczeniu z 15 listopada 2021 r. skarżąca oświadczyła, że z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do zasiłku dla opiekuna. W piśmie z 18 lutego 2022 r. pełnomocnik profesjonalny skarżącej wskazał, że skarżąca nie pobiera zasiłku dla opiekuna, ani specjalnego zasiłku opiekuńczego, ale pobiera zasiłek stały. W dniu 27 grudnia 2022 r. wpłynęło do organu I instancji oświadczenie skarżącej z 19 grudnia 2022 r. o rezygnacji z przyznanego prawa do zasiłku stałego od miesiąca złożonego wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji Burmistrz [...] decyzją z 28 grudnia 2022 r. uchylił, w trybie art. 155 k.p.a., z dniem 1 stycznia 2023 r. decyzję z 5 lutego 2007 r., z ostatnią zmianą - decyzją z 10 stycznia 2022 r., przyznającą skarżącej prawo do zasiłku stałego.

Z powyższych okoliczności bezspornie wynika, że od 1 lutego 2007 r. do 1 stycznia 2023 r. skarżąca miała przyznany zasiłek stały. Do 1 stycznia 2023 r. w obrocie prawnym występowała bowiem ostateczna i prawomocna decyzja przyznająca skarżącej zasiłek stały. Podkreślić trzeba, że na mocy art. 16 § 1 k.p.a. ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tego powodu zarówno organ administracji, jak i sąd administracyjny, zobowiązane są do uwzględnienia decyzji ostatecznej przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia.

Podkreślić także trzeba, że uchylenie decyzji przyznającej skarżącej zasiłek stały skutkowało usunięciem tej decyzji z obrotu prawnego i zarazem spowodowało to, że organ odwoławczy ponowne rozpatrując sprawę w zaskarżonej decyzji nie mógł już zastosować nadzwyczajnego trybu wzruszenia decyzji określonego art. 155 k.p.a.

Zatem w warunkach rozpoznawanej sprawy, jak słusznie uznały Sąd I instancji i organ odwoławczy, dopiero na skutek uchylenia decyzji przyznającej skarżącej zasiłek stały wyeliminowana została negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w postaci ustalonego prawa do zasiłku stałego.

Wobec tego uznać należy, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych, na podstawie art. 184 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.