Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 532/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 24, art. 25 ust. 3, art. 26 ust. 1, art. 33 ust. 4, art. 89 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 324
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej - t.j.
article: § 8 ust. 1, § 6 ust. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 102 poz 1119
law: Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 września 2001 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wynalazków i wzorów  użytkowych
article: art. 190
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J.W. oraz I.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 1682/22 w sprawie ze skargi J.W. oraz I.M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października 2016 r. nr Sp.8.2016 w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 października 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 1682/22 oddalił skargę J.W. oraz I.M. (dalej: Uprawnieni, Skarżący) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Urząd, UP) z 24 października 2016 r. nr Sp. 8.2016 w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

F. Sp. z o.o. w R. (dalej: Wnioskodawca, Spółka, Uczestnik postępowania) wystąpiła w dniu 18 stycznia 2016r. do Urzędu z wnioskiem o unieważnienie patentu pt.: "Łoże broni automatycznej" nr PL 206715, udzielonego dnia 30 marca 2010 r. (powinno być 22 grudnia 2009 r.), z pierwszeństwem od 29 sierpnia 2005 r., na rzecz Uprawnionych. Interes prawny w wystąpieniu o unieważnienie patentu uzasadniała, że jest konkurentem Uprawnionych w zakresie produkcji łoża broni automatycznej o cechach według spornego patentu, które produkuje według swojego wzoru przemysłowego Rp.18689, a który według Uprawnionych narusza sporny patent. Jako podstawę żądania Spółka wskazała art. 24, art. 25 ust. 1-3, art. 26 ust. 1 i art. 27 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2021 r., poz. 324; dalej: p.w.p.). Podniosła brak nowości, brak poziomu wynalazczego spornego wynalazku oraz, że sporny wynalazek nie nadaje się do stosowania ze względu na jego niedostateczne ujawnienie, a w szczególności brak ujawnienia sposobu mocowania łoża do broni. Na dowód braku zdolności patentowej spornego wynalazku wnioskodawca przedłożył szereg kopii dokumentów, w tym: opisów zgłoszeń patentowych, artykułów prasowych, stron z katalogów, opinii Wojskowej Akademii Technicznej.

Uprawnieni, ustosunkowując się do przedłożonych materiałów, stwierdzili, że nie wskazują one na brak nowości lub poziomu wynalazczego spornego wynalazku, przy czym podważali wiarygodność materiałów stanowiących wydruki internetowe. Uważali, że żaden z materiałów dowodowych nie przedstawia wszystkich zastrzeganych cech spornego wynalazku. Przedłożyli także materiał dowodowy: wyciąg z CEIDG dotyczący działalności gospodarczej R.M. wraz z umową licencyjną z 17 stycznia 2014 r. pomiędzy R.M. i Uprawnionymi dotyczącą korzystania z przedmiotowego wynalazku oraz egzemplarz łoża ostatnio wyprodukowanego według przedmiotowego wynalazku na okoliczność stosowalności spornego wynalazku.

Urząd ww. decyzją, na podstawie art. 26 w związku z art. 24 i art. 89 ust. 1 p.w.p. oraz art. 98 k.p.c. w związku z art. 256 ust. 2 p.w.p. unieważnił patent pt.: "Łoże broni automatycznej" nr PL 206715 oraz przyznał Spółce solidarnie od Uprawnionych zwrot kosztów postępowania.

Organ, kierując się definicją patentu zawartą w art. 24 i art. 26 ust. 1 p.w.p., zajął się cechą nieoczywistości i wskazał, że przy ocenie nieoczywistości rozwiązania konieczne jest uwzględnienie w zasadzie całego stanu techniki. Rozwiązanie zaś uważa się za oczywiste, gdy w świetle stanu techniki ujawnionego w jednym lub łącznie w kilku rozwiązaniach wynika ono w sposób oczywisty dla znawcy posiadającego przeciętną wiedzę z danej dziedziny. Sposób uwzględnienia stanu techniki polega na wybraniu jednego dokumentu najbliższego rozwiązaniu przedmiotowemu (lub kilku dokumentów, gdy przedmiotowe rozwiązanie ma charakter agregatu kilku rozwiązań cząstkowych) i rozpatrywaniu nieoczywistości przedmiotowego rozwiązania w stosunku do tego dokumentu. Dopuszcza się zastosowanie dwóch dokumentów przy ocenie nieoczywistości każdego rozwiązania cząstkowego w przypadku prostego zastąpienia znanych środków technicznych w znanym rozwiązaniu ich ekwiwalentami. Urząd, kierując się zakresem ochrony spornego patentu, przedstawionym w zastrzeżeniu oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 września 2001 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Dz. U. Nr 102, poz. 1119 z późn. zm.; dalej: rozporządzenie wykonawcze) określającym niezbędne cechy zastrzeżenia niezależnego, ujętego w art. 33 ust. 4 p.w.p. stwierdził, że przedłożone przez Spółkę materiały dowodowe dowodzą braku poziomu wynalazczego spornego wynalazku.

Organ podał, że część nieznamienna zastrzeżenia spornego wynalazku (w tym przypadku jedynego zastrzeżenia) określa znany Uprawnionym stan techniki, tj. znane im rozwiązanie. Odwołał się do artykułu pt. "Beryl - jak daleko do ideału?", czasopisma RAPORT Wojsko Technika Obronność nr 09/2004 zawierającego zdjęcie fińskiego karabinka SAKO M92. W oparciu o to zdjęcie UP szczegółowo opisał budowę elementów składowych i uznał, że ujawnia ono wszystkie cechy znamienne zastrzeżenia spornego patentu, a co najmniej wskazuje na przystosowanie pokazanego łoża do ich realizacji. Wobec znajomości rozwiązania zastrzeganego w części niezamiennej zastrzeżenia spornego patentu, tj. rozwiązania obejmującego łoże broni automatycznej składające się z korpusu o kształcie litery U, do którego bocznych ścianek trwale przymocowane są boczne szyny montażowe, na których suwliwie mocowane są uchwyty wyposażenia oraz rękojeści blokowanej przy pomocy wkręcanego do jej obudowy trzpienia z gwintem i uszczelką zakończonego w górnej części bolcem lub blokowanej przy pomocy przelotowego otworu wykonanego w górnej części rękojeści, zdjęcie to stanowiło wystarczający dowód braku poziomu wynalazczego spornego wynalazku w rozumieniu art. 26 p.w.p.

Urząd stwierdził, że również pozostałe materiały przedłożone przez Wnioskodawcę potwierdzały brak poziomu wynalazczego spornego wynalazku, a szczególnie opis amerykańskiego patentu US 6,508,027 B1 z 21.01.2003 r., dowodził powszechnej znajomości w tej dacie cech wskazanych jako "łoże broni automatycznej składające się z korpusu o kształcie litery U do bocznych ścianek którego, trwale przymocowane są boczne szyny montażowe na których suwliwie mocowane są uchwyty wyposażenia" oraz "do poziomej ścianki korpusu trwale przymocowana jest dolna szyna montażowa".

Co do cechy zastrzeganych jako "rękojeść blokowana przy pomocy wkręcanego do jej obudowy trzpienia z gwintem i uszczelką zakończonego w górnej części bolcem lub blokowanej przy pomocy przelotowego otworu wykonanego w górnej części rękojeści", UP przyjął, że znane są np. z wydruku internetowego rysunku bloku i systemu SOPMOD M4, gdzie wskazano rękojeść (w tłumaczeniach określaną jako "chwyt") firmy K. (K.), która, jak wynika ze zdjęć pokazujących jej konstrukcję, była blokowana przy pomocy wkręcanego do jej obudowy trzpienia z gwintem i uszczelką zakończonego w górnej części bolcem lub blokowana przy pomocy przelotowego otworu wykonanego w górnej części rękojeści.

W związku z powyższym UP uznał, że brak nieoczywistości jest wystarczającą przesłanką do unieważnienia spornego patentu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA), po rozpoznaniu skargi Uprawnionych, wyrokiem z 20 listopada 2017r. sygn. akt VI SA/Wa 2689/16, uchylił zaskarżoną decyzję. Według WSA organ przyjął niewłaściwą metodę badania patentowalności wynalazku. Przed oceną poziomu wynalazczego rozwiązania Urząd powinien był najpierw zbadać, czy wynalazek jest nowy. Sąd zalecił, aby organ ponownie rozpatrując sprawę w pierwszej kolejności, uwzględniając materiały złożone przez Spółkę, zbadał, czy sporny wynalazek spełniał przesłankę nowości, tj. czy nie stanowił stanu techniki. Dopiero po ustaleniu, że rozwiązanie jest nowe, zasadna miała być ocena, czy spełniona została przesłanka nieoczywistości.

Po rozpoznaniu skarg kasacyjnych: Urzędu i Wnioskodawcy, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 25 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 1516/18 uchylił ww. wyrok i przekazał sprawę WSA do ponownego rozpoznania.

Sąd kasacyjny podzielił pogląd skarżących kasacyjnie, że art. 89 ust. 1 pkt 1 p.w.p. nie nakłada na Urząd obowiązku, aby w trakcie postępowania w sprawie unieważnienia patentu badał spełnianie przez opatentowany wynalazek przesłanek decydujących o udzieleniu ochrony patentowej w określonej kolejności, ani obowiązek badania czy wynalazek posiada wszystkie cechy wynalazku patentowalnego, wymienione w art. 24 p.w.p., które są ważne, równorzędne, samodzielne i brak którejkolwiek z nich prowadzi do konieczności unieważnienia udzielonego patentu, w świetle treści art. 89 ust. 1 pkt 1 p.w.p.

Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że wprawdzie Wnioskodawca jako podstawę żądania wskazał art. 24, art. 25 ust. 1-3, art. 26 ust. 1 i art. 27 p.w.p., podnosząc brak nowości, brak poziomu wynalazczego spornego wynalazku oraz to, że sporny wynalazek nie nadaje się do stosowania ze względu na jego niedostateczne ujawnienie, a UP uznał, że sporny wynalazek nie posiada poziomu wynalazczego i w związku z tym niecelowe jest rozpatrywanie pozostałych zarzutów sformułowanych we wniosku o unieważnienie, ponieważ brak tej jednej cechy wystarczy do unieważnienia spornego patentu, to jednocześnie zauważył, że nie jest zasadna ocena dokonana przez Sąd I instancji co do naruszenia przez UP takim działaniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, WSA w Warszawie wyrokiem w sprawie VI SA/Wa 1682/22 (obecnie skarżonym), na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) skargę oddalił.

Odwołał się do art. 190 p.p.s.a., wiążącego sąd, któremu sprawa została przekazana, wykładnią prawa dokonaną w danej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, zarówno, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego.

W sprawie, związanie wyrokiem NSA w sprawie II GSK 1516/18, oznaczało dla WSA konieczność dokonania oceny prawidłowości stanowiska UP wyrażonego w skarżonej decyzji, że sporny wynalazek nie posiada poziomu wynalazczego, co skutkowało unieważnieniem patentu na ten wynalazek. Sąd kasacyjny podzielił opinię Urzędu, uznając, że sporny wynalazek nie posiada poziomu wynalazczego wymaganego od wynalazku patentowalnego, nie był zobowiązany do rozpatrywania pozostałych zarzutów sformułowanych we wniosku.

Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach, WSA stwierdził, że skarga nie jest zasadna, a zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Sąd I instancji odwołał się do treści art. 26 p.w.p. określającego w jakiej sytuacji wynalazek posiada poziom wynalazczy, to jest, kiedy nawet znawca w danej dziedzinie nie będzie mógł odtworzyć tego wynalazku bez dokonań twórczych, w sposób zawodowo rutynowy dojść do zastrzeganego rozwiązania. Za rozwiązanie oczywiste uznał z kolei rutynowe dostosowanie znanego rozwiązania do danych warunków, proste wykorzystanie znanej zasady dla osiągnięcia oczywistego w świetle tej zasady celu, proste zastąpienie znanych środków technicznych w znanym rozwiązaniu ich ekwiwalentami, proste skojarzenie kilku znanych rozwiązań, itp. Wynalazek jest oczywisty, jeżeli specjalista, analizując stan techniki z daty pierwszeństwa mógł dojść do tego rozwiązania bez inwencji twórczej. Za specjalistę/znawcę uważa się przeciętnego fachowca dysponującego przeciętną wiedzą z danej dziedziny techniki, który jest w stanie dokonać w sposób obiektywny, bez nadmiernego wysiłku umysłowego, porównania określonych rozwiązań i wyciągnąć z tego porównania odpowiednie wnioski. Aby zapewnić obiektywną ocenę nieoczywistości należy zastosować sposób "problem-rozwiązanie", który obejmuje etapy: 1) znalezienie najbliższego stanu techniki, 2) określenie problemu, który powinien zostać rozwiązany, 3) rozważenie, czy zastrzegany wynalazek, biorąc pod uwagę najbliższy stan techniki i rozwiązanie określonego problemu, mógł być oczywisty dla znawcy w danej dziedzinie.

W ocenie Sądu, organ prawidłowo zastosował opisaną metodologię badania wynalazku pod kątem jego nieoczywistości, Dokonał najpierw prawidłowego ustalenia stanu techniki, w oparciu o przeciwstawione przez Spółkę dowody, po czym doszedł do zasadnego wniosku, że w tak ustalonym stanie techniki znawca będzie mógł dojść do rozwiązania problemu technicznego wynikającego ze spornego wynalazku, bez wysiłku twórczego, wykorzystując jedynie w sposób standardowy posiadane umiejętności i dostępną wiedzę. Podkreślił, że w opisie wynalazku nieoczywistość zgłaszanego przez Skarżących rozwiązania miała wyeliminować niedogodności wynikające z funkcjonujących konstrukcji łoża broni, ograniczających możliwości montowania dodatkowego wyposażenia na broni, w szczególności związanych z ograniczeniami, w realiach bojowych, przykręconej w jednej ustalonej pozycji, rękojeści broni. Analizując zastrzeżenia patentowe spornego wynalazku, WSA podzielił pogląd UP o powszechnej znajomości tego typu rozwiązań technicznych, chociażby z opisu amerykańskiego patentu US 6,508,027 B1 z 21 stycznia 2003 r. wraz z załączonym do niego rysunkiem, artykułu pt. "Beryl - jak daleko do ideału?" (RAPORT Wojsko Technika Obronność nr 09/2004), w którym umieszczono kolorowe zdjęcie fińskiego karabinka SAKO M92, rysunków systemu SOPMOD M4 produkowanego przez firmę K. (K.).

Sąd podzielił stanowisko organu, że znawca w dziedzinie konstrukcji broni, chcąc wyeliminować niedogodności wynikające z przykręcenia do łoża broni w jednej określonej pozycji rękojeści (tudzież pozostałych akcesoriów), i mając jednocześnie wiedzę opartą na dokumentach stanowiących podstawę ustalenia stanu techniki, w rutynowy sposób znalazłby dla tego problemu rozwiązanie tożsame z ujętym w spornym wynalazku, czyli wprowadzenia stałej szyny dolnej a także umieszczenia w suwliwie przemieszczających się w szynach elementów (np. rękojeści) z odpowiednim mechanizmem ich blokowania w wybranej pozycji.

Sąd nie podzielił zarzutów Uprawnionych o nieprzydatności przedstawionych przez Spółkę dowodów do wykazania nieoczywistości spornego rozwiązania.

Nie podzielił także postulowanej w skardze konieczności przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżących jako twórców spornego rozwiązania, skoro, posiadając status strony postępowania mieli możliwość przedstawienia swego stanowiska w toku postępowania, czy w formie pisemnej, czy też w ramach rozpraw administracyjnych. Za bezzasadny uznał także zarzut dotyczący oddalenia wniosku o przeprowadzenie dowodu z oględzin oryginalnego prototypu łoża, podkreślając, że ocena zaistnienia przesłanek patentowalności odbywa się w oparciu o treść zgłoszenia (opis, zastrzeżenia oraz rysunki). Niezasadnym okazał się także zarzut pominięcia przez UP wniosku Skarżących o przeprowadzenie dowodu z instrukcji obsługi loża broni do strzelby Mossberg, gdyż nie został on przez nich przedłożony w toku postępowania przed organem.

W rezultacie WSA uznał, że materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący, uzasadnienie faktyczne decyzji zawierało wskazanie faktów, które UP uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, a uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W sprawie nie doszło więc do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.

Nie zgadzając się z powyższym orzeczeniem WSA, Uprawnieni wystąpili ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżyli wyrok w całości. Wskazując na art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucili:

1. Naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję Urzędu w sytuacji, gdy została ona wydana z naruszeniem art. 7 [Zasada prawdy obiektywnej, zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli], art. 77 § 1 [Postępowanie dowodowe], art. 78 [Wnioski dowodowe strony], art. 80 k.p.a. [Swobodna ocena dowodów] ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), poprzez brak zgromadzenia pełnego materiału dowodowego niezbędnego do rozpoznania sprawy i pominięcie wniosków dowodowych zgłaszanych przez wnioskodawców oraz brak analizy pełnego, znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego z pominięciem znajdujących się w aktach opisów patentowych w oparciu wyłącznie o subiektywną ocenę wybiórczych ilustracji;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję Urzędu w sytuacji, gdy została ona wydana z naruszeniem § 8 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, tj. z pominięciem okoliczności, iż elementy wskazane jako: cecha nieznamienna są nieistotne dla określenia zakresu ochrony przyznanej; na zastrzeżone rozwiązanie,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję Urzędu w sytuacji, gdy została wydana z naruszeniem art. 156 § 2 k.p.a., tj. unieważniała decyzję o przyznaniu patentu z dnia 2009-12-22 pomimo, iż od jej wydania upłynęło 10 lat,

2. Ponadto zaskarżonemu wyrokowi zarzucili również naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję Urzędu, tj. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w sytuacji gdy została ona wydana z naruszeniem:

- art. 26 ust. 1 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie przez organ, że wynalazek, na który udzielono patent o nr 206715, pt. "Łoże broni automatycznej", nie posiada poziomu wynalazczego, tj. wynika on dla znawcy w sposób oczywisty, ze stanu techniki, podczas gdy taka sytuacja nie ma miejsca w przypadku spornego wynalazku, co sprawia, że posiada on poziom wynalazczy i zdolność patentową;

- art. 89 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 24 w zw. z art. 26 ust. 1 i art. 25 ust. 3 p.w.p., poprzez ich błędne zastosowanie i unieważnienie patentu, pomimo że sporny wynalazek posiada poziom wynalazczy i spełnione zostały warunki wymagane do uzyskania patentu.

W oparciu o wymienione podstawy, wskazując każdą z osobna, jak również wszystkie łącznie wnosili o: na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uchylenie w całości wyroku WSA oraz decyzji Urzędu, ewentualnie na podstawie art 185 § 1 o uchylenie w całości wyroku WSA oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie, na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. zasądzenie na rzecz Skarżących zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za tę i poprzednie instancje, a stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a. o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżący przedstawili argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółka wnosiła o oddalenie skargi kasacyjnej, dopuszczenie dowodu z wydruku dotyczącego patentu na sporny wynalazek i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Obecni na rozprawie przed NSA w dniu 7 grudnia 2023 r. pełnomocnik Skarżącego i pełnomocnik Spółki podtrzymali stanowiska zajęte, odpowiednio w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na tę skargę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wszystkie podniesione w niej zarzuty są nietrafne i nieusprawiedliwione, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Należy wyjaśnić, że przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Ponadto, na mocy art. 190 p.p.s.a. WSA i obecnie Sąd odwoławczy byli związani wykładnią prawa dokonaną w sprawie II GSK 1516/18 przez Naczelny Sąd Administracyjny, gdyż nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Sąd kasacyjny zaś stwierdził, że postępowanie Urzędu, który po przeprowadzeniu postępowania, uznał, iż sporny wynalazek nie posiada poziomu wynalazczego wymaganego od wynalazku patentowalnego i to wystarczy do unieważnienia spornego patentu, bez potrzeby rozpatrywania pozostałych zarzutów sformułowanych we wniosku o unieważnienie, nie naruszyło art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę WSA miał skupić się na wnikliwej ocenie decyzji Urzędu i poprzedzającego wydanie tej decyzji postępowania we wskazanym zakresie.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, Sąd I instancji wywiązał się z tego obowiązku.

W analizowanej skardze kasacyjnej sformułowano zarówno zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego, jak i prawa procesowego.

Sąd I instancji przedstawił podstawę prawną, na mocy której UP unieważnił patent na sporny wynalazek. Były to art. 26 w zw. z art. 24 i art. 89 ust. 1 p.w.p z tym, że według wersji p.w.p. opublikowanej w: Dz. U. z 2003 r. Nr 119 poz. 1119 z późn. zm., z uwagi na to, że wynalazek został zgłoszony do ochrony 29 sierpnia 2005 r. Na mocy art. 89 ust. 1 pkt 1 p.w.p. patent może być unieważniony w całości lub w części, na wniosek osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże ona, że nie zostały spełnione warunki wymagane do uzyskania patentu (Dz. U. z 2013 r. poz. 1410 z późn. zm.), które to warunki na mocy art. 315 ust. 3 p.w.p. ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku w Urzędzie (w sprawie: w dniu 29 sierpnia 2005r.).

Zgodnie z art. 24 ust. 1 p.w.p. patenty są udzielane - bez względu na dziedzinę techniki - na wynalazki, które są nowe, posiadają poziom wynalazczy i nadają się do przemysłowego stosowania. Z kolei według art. 26 ust. 1 p.w.p. wynalazek uważa się za posiadający poziom wynalazczy (jest nieoczywisty), jeżeli wynalazek ten nie wynika dla znawcy, w sposób oczywisty, ze stanu techniki, przy czym w myśl ust. 2 tego art. przy ocenie poziomu wynalazczego nie uwzględnia się zgłoszeń, o których mowa w art. 25 ust. 3 (Za stanowiące część stanu techniki uważa się również informacje zawarte w zgłoszeniach wynalazków lub wzorów użytkowych, korzystających z wcześniejszego pierwszeństwa, nieudostępnione do wiadomości powszechnej, pod warunkiem ich ogłoszenia w sposób określony w ustawie).

Skarżący w pkt 2.tiret pierwsze petitum skargi kasacyjnej zarzucili naruszenie art. 26 ust. 1 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię, choć w rzeczywistości zgłaszałli niewłaściwe zastosowanie wspomnianego przepisu do ocenianego wynalazku. Uważali bowiem, że błędnie przyjął WSA, iż rozwiązanie nie posiada poziomu wynalazczego, że wynika dla znawcy w sposób oczywisty ze stanu techniki. Natomiast interpretacji pojęcia poziomu wynalazczego przez WSA, który podzielił argumentację organu, nie podważali. Również w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie przedstawili argumentów, jak rozumieli to pojęcie, co powinni uczynić mając na uwadze treść art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie). Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, Skarżący powinni bowiem wykazać, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, czyli wadliwie zrekonstruował normę prawnej z konkretnego przepisu prawa, wyrażające się w mylnym zrozumieniu jego treści. Zatem, aby zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię mógł być rozpatrzony, wymagał wykazania na czym dokładnie polegała błędna wykładnia przepisu prawa, którego zarzut kasacyjny dotyczy oraz, jaka powinna być jego wykładnia prawidłowa, co równocześnie oznaczało potrzebę podjęcia merytorycznej polemiki ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odnośnie do tej kwestii spornej, czyli wymagało przeciwstawienia stanowisku nieprawidłowemu, stanowiska, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną jest prawidłowe (por. wyrok NSA z 12 października 2023 r., sygn. akt II GSK 2058/22; opublikowany jak dalej cyt. orzeczenia: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wspomnianych elementów zabrakło w kontrolowanej skardze kasacyjnej.

Dlatego zarzut powyższy okazał się nieskuteczny. Oznacza to, że nie została podważona wykładnia wspomnianego przepisu, przyjęta przez WSA, a co za tym idzie zaakceptowana metodologia oceny poziomu wynalazczego (nieoczywistości) spornego wynalazku.

Także drugi zarzut zgłoszony w ramach podstawy naruszenia przepisów prawa materialnego w pkt 2. tiret drugie poprzez uchybienie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 24 w zw. z art. 26 ust. 1 i art. 25 ust. 3 p.w.p. podnosił niewłaściwe ich zastosowanie.

Kwestię nieprawidłowego zastosowania ww. uregulowań będzie można rozpoznać po odniesieniu się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania sformułowanych w pkt 1.petitum skargi kasacyjnej.

Najdalej idącym zarzutem jest ten, zgłoszony w pkt 1. tiret trzecie – naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. (WSA stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.; dalej: k.p.a.), wobec tego, że unieważniono decyzję o przyznaniu patentu z 22 grudnia 2009 r., pomimo że od jej wydania upłynęło 10 lat.

Przede wszystkim należy zauważyć, że Urząd w kontrolowanym postępowaniu nie stwierdził nieważności decyzji z 22 grudnia 2009 r.o udzieleniu patentu na sporny wynalazek; unieważnił natomiast patent na sporny wynalazek decyzją z 24 października 2016 r. Podstawą ostatniego rozstrzygnięcia były ww. powołane przepisy p.w.p., a nie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Skarżący odwoływali się do art. 253 p.w.p,, który nie dotyczy decyzji wydanych w postępowaniu spornym, a wyrok WSA kontrolował decyzję UP wydaną w postępowaniu spornym o unieważnienie patentu (art. 255 ust. 1 pkt 1 p.w.p.). Należy zauważyć, że na mocy art. 63 ust. 3 p.w.p. czas trwania patentu wynosi 20 lat od daty dokonania zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym i nie budzi wątpliwości, że w tym okresie można żądać unieważnienia patentu. Przy tym zupełnie inny był przedmiot rozstrzygnięcia UP niż w decyzji wydawanej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Należy odwołać się do wyroku z 21 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 508/15, w którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że postępowanie sporne nie stanowi nadzwyczajnego trybu, którego celem jest weryfikacja zgodności z prawem (materialnym i przepisami postępowania, które w sprawie o udzieleniu prawa miały zastosowanie) decyzji o udzieleniu prawa z rejestracji, lecz jest postępowaniem, w którym organ ocenia na podstawie dowodów przedłożonych przez strony tego postępowania czy zaistniała konkretna, wskazana we wniosku przesłanka unieważnienia tego prawa. (por.: Szewc/Sieńczyło-Chlabicz [w:] Prawo własności przemysłowej, Komentarz, red. J. Sieńczyło-Chlabicz, C.H. Beck, Warszawa 2020,s. 1236-1237). Skład orzekający w pełni podziela ten pogląd.

Dlatego niezasadny był zarzut z pkt 1.tiret trzecie petitum skargi kasacyjnej.

Niezasadny okazał się także zarzut zgłoszony w pkt 1 tiret drugie petitum skargi kasacyjnej, tj. naruszenia przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.), że decyzja została wydana z naruszeniem § 8 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego. Przepis § 8 ust. 1 ww. rozporządzenia stanowi, że zastrzeżenie niezależne, o którym mowa w art. 33 ust. 4 p.w.p. (Oprócz zastrzeżenia niezależnego lub zastrzeżeń niezależnych, które powinny przedstawiać ogół cech zgłaszanego wynalazku bądź kilku wynalazków, ujętych zgodnie z art. 34 w jednym zgłoszeniu, w zgłoszeniu może występować odpowiednia liczba zastrzeżeń zależnych dla przedstawienia wariantów wynalazku lub sprecyzowania cech wymienionych w zastrzeżeniu niezależnym lub innym zastrzeżeniu zależnym.) może zawierać część:

1) nieznamienną, rozpoczynającą się od sformułowania określającego przedmiot wynalazku zastrzeganego danym zastrzeżeniem oraz podającą zespół cech technicznych niezbędnych do określenia przedmiotu wynalazku, w całości traktowany jako stan techniki,

2) znamienną, poprzedzoną wyrazami "znamienny tym, że", podającą zwięźle te cechy techniczne (cechy znamienne) zastrzeganego wynalazku, które mają go wyróżniać spośród innych rozwiązań technicznych mających zespół cech określonych w części nieznamiennej; w przypadku związku chemicznego powinna przedstawiać ona strukturę związku łącznie z określeniem podstawników.

Generalnie powołane uregulowanie ma istotne znaczenie w postępowaniu o udzielenie patentu, bo dotyczy prawidłowości konstrukcji zastrzeżenia oraz zakresu wynalazku (np. art. 31 p.w.p.). Jednakże po udzieleniu patentu i obecnego postępowania o jego unieważnienie powołany przepis był przydatny do interpretacji zastrzeżenia niezależnego, zwłaszcza że w świetle art. 33 ust. 4 p.w.p. zastrzeżenie to powinno przedstawiać ogół cech zgłaszanego wynalazku. Z kolei § 8 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, dopełniając uregulowanie art. 33 ust. 4 p.w.p. określa części, z jakich zastrzeżenie niezależne się składa i ich rolę.

Sporny wynalazek w zastrzeżeniach patentowych scharakteryzowany został przez Uprawnionych w ten sposób: "Łoże broni automatycznej składające się z korpusu o kształcie litery U do bocznych ścianek którego, trwale przymocowane są boczne szyny montażowe na których suwliwie mocowane są uchwyty wyposażenia oraz rękojeści blokowanej przy pomocy wkręcanego do jej obudowy trzpienia z gwintem i uszczelką zakończonego w górnej części bolcem lub blokowanej przy pomocy przelotowego otworu wykonanego w górnej części rękojeści, znamienne tym, że do poziomej ścianki korpusu /1/ trwale przymocowana jest dolna szyna montażowa /2/ na której umieszczona jest przemieszczająca się po niej suwliwie rękojeść /3/ zaś uchwyt wyposażenia /10/ zamontowany na bocznych szynach montażowych /11/ posiada otwór /12/ do mocowania wyposażenia oraz śrubę /13/ wkręcaną w dolną nagwintowaną część uchwytu wyposażenia /10/ przy czym na każdej szynie montażowej: bocznej /11/ lub/i dolnej /2/ zamiennie jest umieszczona co najmniej rękojeść /3/ lub/i co najmniej jeden uchwyt wyposażenia /10/".

Zatem według § 8 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia wykonawczego, elementy znajdujące się przed sformułowaniem: "znamienne tym, że" należało traktować jako stan techniki, na co zwrócił uwagę Urząd, wskazując, że w akapicie drugim Opisu wynalazku Uprawnieni także podali, że "Znane dotychczas łoża składają się z korpusu o kształcie litery U" (s. 8 decyzji), co podkreślił Sąd I instancji. Dlatego prawidłowe było stanowisko organu i WSA, że sam kształt korpusu jak litera U nie miał znaczenia, jako już znany stan techniki, dla przesłanek poziomu wynalazczego rozwiązania. Nadto przedstawione przez Wnioskodawcę dowody wykazywały, że znany był korpus łoża o kształcie litery U w chwili zgłoszenia do Urzędu spornego wynalazku. Niekonsekwentne w tym zakresie opinie Uprawnionych w postępowaniu o unieważnienie patentu były polemiką z ww. stanowiskiem, linią obrony przeczącą opisowi wynalazku i części nieznamiennej zastrzeżenia patentowego.

Dlatego niezasadny okazał się także zarzut z pkt 1.tiret drugie petitum skargi.

Natomiast nieoczywistością rozwiązania miało być, że miały być wyeliminowane niedogodności wynikające z funkcjonujących konstrukcji łoża broni, ograniczających możliwości montowania dodatkowego wyposażenia na broni, w szczególności związanych z ograniczeniami, w realiach bojowych, przykręconej w jednej ustalonej pozycji, rękojeści broni, podczas gdy "suwliwe mocowanie oraz blokada położenia pozwala na umieszczenie rękojeści na dowolnie wybranej szynie montażowej, również bocznej, jak również dokładne dopasowanie jej do położenia budowy fizycznej osoby trzymającej broń" (tak opis wynalazku), na co słusznie zwrócił uwagę WSA zgadzając się i w tym zakresie z Urzędem.

Na mocy § 6 ust, 1 rozporządzenia wykonawczego, opis wynalazku powinien w kolejności określać: tytuł wynalazku, który precyzyjnie i zwięźle określa techniczne przeznaczenie wynalazku i jest pozbawiony wszelkiego rodzaju wyszukanych nazw (pkt 1), dziedzinę techniki, której dotyczy wynalazek (pkt 2), stan techniki, znany zgłaszającemu i przydatny do zrozumienia wynalazku, a zwłaszcza jego nowości i poziomu wynalazczego, do poszukiwań w stanie techniki związanym z wynalazkiem i do badania wynalazku; zaleca się, aby w tej części opisu przytaczać także dane bibliograficzne publikacji dotyczących stanu techniki; dopuszcza się zobrazowanie stanu techniki rysunkami na osobnych arkuszach z zaznaczeniem, że dotyczą one stanu techniki (pkt 3), ujawnienie wynalazku, zgodnie z zastrzeżeniami patentowymi, w taki sposób, aby zarówno problem techniczny, nawet jeżeli nie jest wprost przedstawiony, jak i jego rozwiązanie, były zrozumiałe (pkt 4), ewentualne korzystne skutki wynalazku w odniesieniu do dotychczasowego stanu techniki (pkt 5), figury rysunków, jeżeli zgłoszenie wynalazku zawiera rysunki (pkt 6). Przepis ten stanowi rozwinięcie wymogów dla opisu wynalazku określonych w art. 33 ust. 1 p.w.p., że powinien przedstawiać wynalazek na tyle jasno i wyczerpująco, aby znawca mógł ten wynalazek urzeczywistnić. W szczególności opis powinien zawierać tytuł odpowiadający przedmiotowi wynalazku, określać dziedzinę techniki, której wynalazek dotyczy, a także znany zgłaszającemu stan techniki oraz przedstawiać w sposób szczegółowy przedmiot rozwiązania, z objaśnieniem figur rysunków (jeżeli zgłoszenie zawiera rysunki) i przykładem lub przykładami realizacji bądź stosowania wynalazku.

Skarżący nie podważyli stanowiska Urzędu i WSA co do problemu technicznego, który miał rozwiązywać sporny wynalazek.

Organ i oceniający pozytywnie jego argumentację Sąd I instancji odnieśli się do szeregu dokumentów wskazujących na powszechność rozwiązań technicznych, które miał rozwiązać sporny wynalazek przed datą jego pierwszeństwa. Stanowisko to nie zostało oparte tylko na ilustracjach, jak sugerują Skarżący, znajdujących się w artykule "Beryl - jak daleko do ideału?" (RAPORT Wojsko Technika Obronność nr 09/2004), w którym umieszczono kolorowe zdjęcie fińskiego karabinka SAKO M92, ale i zawarto opis sposobu i możliwych do zamontowania akcesoriów, rysunków systemu SOPMOD M4, wprowadzanych na rynek przez firmę K. (K.) zawartych w katalogu tej firmy z 2004 r., opisie patentowym amerykańskiego wynalazku US 6,508,027 BI, ale i streszczenia oraz opisu preferowanego przykładu wykonania wspomnianego patentu w odniesieniu do rysunku 3-9.

Uprawnieni nie przeciwstawili ww. dowodom, dowodów, które podważyłyby ich wiarygodność, ich stanowiska były polemiką z dowodami dołączonymi przez Wnioskodawcę.

Oczekiwanie przez Skarżących przeprowadzenia postępowania dowodowego w szerszym zakresie było niezasadne, a dodatkowo zdaje się wskazywać na niezrozumienie przez nich istoty postępowania spornego przed Urzędem i istoty postępowania przed sądem administracyjnym. Postępowanie sporne przed UP charakteryzuje się tym, że: "zasada działania organu z urzędu w postępowaniu spornym w kwestiach ustalania stanu faktycznego sprawy i jej wszechstronnego wyjaśnienia, zawarta w przepisach art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a., podlega odpowiedniej modyfikacji, stosownie do istoty i specyfiki tego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II GSK 849/09). W postępowaniu spornym Urząd nie może wyjść poza granice wniosku i wskazaną przez wnioskodawcę podstawę prawną, określające na tym etapie sprawę administracyjną. Przy takim unormowaniu nie można przenosić do postępowania spornego przez art. 256 ust. 1 p.w.p., wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., obowiązków Urzędu w zakresie zbierania dowodów, ponieważ art. 255 ust. 4 p.w.p. jest przepisem zawierającym objętą nim pełną regulację wykluczającą możliwość uzupełniającego zastosowania w tym zakresie przepisów k.p.a. (por. wyroki NSA z: 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt II GSK 350/06; 30 października 2023 r., sygn. akt II GSK 727/20).

Nie został także naruszony przez Urząd przepis art. 78 k.p.a. wskutek nieuwzględnienia wniosków dowodowych Uprawnionych przez Urząd, a następnie przez WSA wobec ponowienia ich w skardze, jako nieprzydatnych. Postępowanie o unieważnienie patentu dotyczy prawa objętego decyzją o udzieleniu tego prawa. W oparciu o dokumentację zgłoszeniową, stanowiącą podstawę udzielenia patentu, ustalany jest zakres prawa z patentu. W postępowaniu o unieważnienie nie ma znaczenia zakres aktualnego zastosowania wynalazku. Słusznie zauważono, że Skarżący w ramach aktywności procesowej mogli przedstawiać swoje stanowiska. Przy tym dowód z przesłuchania strony, na mocy art. 86 zd. pierwsze k.p.a. w zw. z art. 256 ust. 1 p.w.p. stosuje się, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, która to sytuacja w sprawie nie wystąpiła.

Wobec powyższego niezasadny okazał się zarzut zgłoszony w pkt 1.tiret pierwsze petitum skargi kasacyjnej.

Wobec nie budzących wątpliwości ustaleń faktycznych odnośnie do poziomu wynalazczego spornego wynalazku, przeprowadzonych w granicach wyznaczonych przez art. 24 i art. 26 w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 1 p.w.p., przy zastosowaniu prawidłowej metodologii badania rozwiązania, niezasadne okazały się zarzuty z pkt 2 petium skargi kasacyjnej podnoszące nieprawidłowe zastosowanie ww. przepisów.

Nie zasługiwał na uwzględnienie zamieszczony w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosek o dopuszczenie dowodu z wydruku z strony internetowej dotyczący patentu na sporny wynalazek. Okoliczności podnoszone przez Spółkę wykazywały akta dotyczące zgłoszenia spornego wynalazku i udzielenia na niego patentu, stanowiące część akt administracyjnych.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Nie mógł zostać uwzględniony wniosek Uczestnika o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zgodnie z art. 204 p.p.s.a. w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez:

1) organ - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę;

2) skarżącego - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę.

Żadna z tych sytuacji nie występuje w niniejszej sprawie, gdyż Wnioskodawca nie jest ani organem, ani też skarżącym w pierwszej instancji.