Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 382/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2025-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Przyznano wynagrodzenie pełnomocnikowi z urzędu
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 pkt 1 -6
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant sekr. sąd. Karolina Gołąbek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 czerwca 2024 r. nr 1290/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek 1) oddala skargę, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie adwokatowi M. K. – Kancelaria Adwokacka w K. w kwocie 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt i 40/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 110,40 (sto dziesięć i 40/100) złotych, za pomoc prawną udzieloną z urzędu.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. O. (dalej: skarżący, zobowiązany) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) z 20 czerwca 2024 r. nr 1290/2024, którą organ odmówił zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] złotych za okresy wymienione w decyzji.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 18 kwietnia 2023 r. zobowiązany, za pośrednictwem pełnomocnika, zwrócił się do ZUS o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w związku z trudną sytuacją życiową oraz problemami zdrowotnymi. Pełnomocnik powołując się na przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych motywowała, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uznanie należności za całkowicie nieściągalne oraz że zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3a ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczań społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, dalej: u.s.u.s.), tj. trudna i nadzwyczajna sytuacja materialna oraz rodzinna, zaś spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych. We wniosku wskazano, że zobowiązany od 19 września 2022 r. przebywa w zakładzie karnym, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, poza domem w którym mieszka żona i córka. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, dysponuje dochodem w wysokości ok. 800 zł z tytułu wykonywanych dorywczo prac, z którego pokrywa swe wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 200 zł miesięcznie. Posiada zobowiązania alimentacyjne w wysokości ponad 18.000 zł, które nie są spłacane. Zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na wykonywaniu konstrukcji i pokryć dachu w 2014 r. Od 9 listopada 2022 r. wykonuje pracę na podstawie skierowania w ramach odbywania kary pozbawienia wolności. Ponadto podano, że zobowiązany zmaga się z chorobą [...]. Wskazano również, że 25 stycznia 2023 r. w miejscu zamieszkania rodziny miał miejsce pożar i koszt naprawy będzie wynosił ok. 5.000 zł, a dom nie jest ubezpieczony, w związku z czym straty będą musiały zostać pokryte z własnych środków.

Organ decyzją z 6 czerwca 2023 r., nr 1139/2023, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 u.s.u.s odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazano, że sytuacja rodzinna, majątkowa, zdrowotna oraz osobista zobowiązanego z uwagi na jego chorobę [...] oraz brak majątku (poza domem w którym zamieszkuje wraz z rodziną) oraz dochodów jest trudna i mieści się w dyspozycji art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U.2003.141.1365, dalej: rozporządzenie). Zaznaczono, że z uzyskanego wynagrodzenia za prace dorywcze skarżący nie jest w stanie zaspokoić swoich potrzeb życiowych, dodatkowo musi kupić żywność, lekarstwa, środki higieny osobistej, środki czystości. Dom stanowi zaś centrum życiowe jego córki i małoletniej wnuczki, a spłata zobowiązania sprawi, że bardzo trudna sytuacja zobowiązanego i jego rodziny, która już znajduje się w niedostatku, ulegnie pogorszeniu.

Kolejno Decyzją nr UP - 511/2023 z 18 lipca 2023 r. Zakład utrzymał w mocy decyzję nr 1139/2023 z 6 czerwca 2023 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek.

Na powyższą decyzję zobowiązany złożył w dniu 14 sierpnia 2023 r. skargę do Wojewódzkiego Sadu administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów art. 7 i 77 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2024 r. poz. 572, dalej: K.p.a.) poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niezebranie całego materiału w sprawie, a w konsekwencji przyjęcie, że sytuacja osobista (majątkowa) skarżącego nie mieści się w dyspozycji przepisu art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tym samym nie dopuszczalne jest zastosowanie przewidzianego powyższym przepisem prawa do umorzenia należności z tytułu składek. Zarzucono również naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że sytuacja osobista (materialna) skarżącego nie mieści się w dyspozycji powyższego przepisu, który przewiduje nadzwyczajne przypadki umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i tym samym nie możliwości zastosowania powyższego przepisu w niniejszej sprawie oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie pomimo zaistnienia przesłanki, co w konsekwencji skutkowało odmową umorzenia zaległych składek.

Wyrokiem z 16 stycznia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżoną decyzję nr UP - 511/2023 z 18 lipca 2023 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z 6 czerwca 2023 r., nr 1139/2023.

W uzasadnieniu wyroku Sąd zarzucił, że organ nie udokumentował swoich twierdzeń o braku przedawnienia przedmiotowych należności. W aktach administracyjnych sprawy brak bowiem dokumentacji, na podstawie której możliwa byłaby weryfikacja twierdzeń organu o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia z uwagi na postępowanie egzekucyjne. Wskazał ponadto, że brak jest także dokumentacji, na podstawie której możliwa byłaby weryfikacja twierdzeń organu o ustanowieniu hipotek na nieruchomości pozostającej w współwłasności skarżącego. Sąd podkreślił, że ustalenia co do stanu faktycznego winny znajdować odzwierciedlenie w dowodach znajdujących się w aktach sprawy, a tak się nie stało. Nie ma zatem pewności co do tego, czy przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu, chociażby w części. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie kwestii przedawnienia składek, z podaniem daty wymagalności, a także ewentualnych okresów przerw lub zawieszenia biegu przedawnienia. Ponadto, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie została w wystarczającym stopniu wyjaśniona sytuacja materialna skarżącego.

W ramach ponownego rozpoznania sprawy organ pozyskał informacje od strony dotyczące bieżącej sytuacji materialnej i osobistej zobowiązanego. Wskazano w piśmie od strony że zobowiązany od dnia 19 września 2022 r. do dnia 12 września 2023 r. przebywał w zakładzie karnym, cierpi na chorobę [...] i nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, poza domem w którym mieszka córka i wnuczką. Ponadto posiada zobowiązanie alimentacyjne w wysokości 12.678,42 zł oraz inne zobowiązania, tj. z tytułu prawomocnego wyroku w kwocie 5.242,01 zł i zadłużenie w Funduszu inwestycyjnym Zamkniętym w kwocie 12.092,94 zł, które nie są spłacane, a do 19 marca 2024 r. był zarejestrowany w PUP w B. Natomiast córka choruje na [...], jest zarejestrowana w PUP w B. jako osoba bezrobotna oraz utrzymuje się ze świadczenia wychowawczego 800+ i zasiłku rodzinnego. Pełnomocnik podniósł, że 25 stycznia 2023 r. w miejscu zamieszkania zobowiązanego wybuchł pożar, a koszt naprawy wyniósł 5.000 zł. Przez to, że dom nie był ubezpieczony straty musiały zostać pokryte ze środków własnych rodziny, przez pracującego syna, a następnie zostały zwrócone przez córkę skarżącego.

Kolejnym pismem z 7 maja 2024 r. pełnomocnik zobowiązanego oświadczyła, że zobowiązany nie posiada maszyn, urządzeń oraz środków transportu. Dodała, że wydatki związane z utrzymaniem, które ponosi to ok. 100 zł za energię elektryczną oraz 89 zł za butlę gazową.

Po przeprowadzeniu postepowania wyjaśniającego decyzją z 20 czerwca 2024 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 210.185,35 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 04/2000 r. - 03/2001 r., 04-08/2002 r., 02/2004 r. - 05/2006 r" 03/2009 r. - 10/2011 r., 12/2011 r. - 07/2014 r. w łącznej kwocie 146.533,84 zł, w tym z tytułu: składek - 57.656,05 zł, odsetek - 86.568,00 zł, dodatkowej opłaty za okres 01-02/2000 r., 04/2000 r. - 03/2001 r., 04-08/2002 r., 03/2004 r.-11/2011 r.- 1.931,79 zł, kosztów upomnienia-378,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne — za okres 04/2000 r. - 03/2001 r., 04-08/2002 r., 03/2004 r. - 05/2006 r., 03/2009 r. - 07/2014 r. w łącznej kwocie 52.556,49 zł, w tym z tytułu: składek - 21.902,84 zł, odsetek - 29.883,00 zł, dodatkowej opłaty za okres 01-02/2000 r., 04/2000 r. - 03/2001 r., 04-08/2002 r., 03/2004 r. - 11/2011 r. - 683,05 zł, kosztów upomnienia - 87,60 zł,

c) Fundusz Pracy — za okres 06/2000 r. — 03/2001 r., 04-08/2002 r., 02/2004 r. — 05/2006 r., 03/2009 r. - 07/2014 r. w łącznej kwocie 11.095,02 zł, w tym z tytułu: składek - 4.522,82 zł, odsetek - 6.321,00 zł, dodatkowej opłaty za okres 01-02/2000 r., 04/2000 r. - 03/2001 r., 04-08/2002 r., 03/2004 r. -11/2011 r. - 154,80 zł, kosztów upomnienia - 96,40 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ZUS wskazał, że należności objęte wnioskiem są wymagalne i nie uległy przedawnieniu przedstawiając zestawienie czynności, które spowodowały wydłużenie terminu poszczególnych należności. W celu rozpatrzenia sprawy skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej. Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Uznano też, że wobec zobowiązanego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek co uniemożliwia umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nie wystąpiły również przesłanki wskazane w § 3 ust.1 rozporządzenia z 2003 r. Zobowiązany nie wykazał, że stan zdrowia całkowicie uniemożliwia mu zarobkowanie, brak jest m.in. orzeczenia o niezdolności do pracy co tym samym należy uznać za brak dyskwalifikacji do podjęcia pracy zarobkowej. Ponadto jest on właścicielem majątku nieruchomego, a więc posiada składniki majątkowe ze sprzedaży, których mógłby pozyskać środki na spłatę zobowiązań wobec ZUS. Organ zwrócił również uwagę, że podnoszony przez pełnomocnika wybuch pożaru miał miejsce 25 stycznia 2023 r., natomiast działalność skarżącego została zamknięta 1 sierpnia 2014 r. dlatego też okoliczność ta nie miała bezpośredniego wpływu na trudności w opłacaniu składek. Podsumowując organ wskazał, że instytucja umorzenia zaległości jest ściśle uregulowana prawnie, co za tym idzie możliwa jest tylko w oparciu o przesłanki wynikające z art. 28 u.s.u.s. Skorzystanie z prawa umorzenia zaległości wobec ZUS uzasadnione jest wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek nie może być również traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych, co skutkowałoby przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Organ podkreślił, że skarżący ma zawarty układ ratalny, z którego wywiązuje się terminowo i dokonuje wpłat w pełnej wysokości.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący składając do tut. Sądu skargę, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie przepisów postępowania, w stopniu w którym miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7, 77 oraz 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: K.p.a.) poprzez niedostateczne wyjaśnienie oraz wykazanie wszystkich okoliczności zmierzających do bezspornego udowodnienia, że w przedmiotowej sprawie żadna z należności nie uległa przedawnieniu z powodu długoterminowego zawieszenia/wstrzymanie biegu przedawnienia a w konsekwencji brak możliwości weryfikacji oraz ustalenia zasadności twierdzeń organu co do braku przedawnienia.

b) art. 7 i 77 oraz 80 K.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy a przede wszystkim niezebranie całego materiału dowodowego w sprawie a w konsekwencji przyjęcie, iż sytuacja osobista (majątkowa) skarżącego nie mieści się w dyspozycji przepisu art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych a co za tym idzie nie jest dopuszczalne zastosowanie przewidzianego powołanym przepisem prawa do umorzenia należności z tytułu składek.

c) art. 7 w zw. z art. 8 § 1 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych niniejszej sprawy a w szczególności brak merytorycznego ustalenia sytuacji materialnej skarżącego skutkującej błędem w ustaleniach faktycznych polegających na całkowicie pozbawionym logiki przyjęciu, iż sytuacja skarżącego polegająca na przebywaniu w zakładzie karnym, posiadaniu ogromnego zadłużenia (w tym zadłużenia alimentacyjnego), braku zatrudnienia, cierpienia na chorobę [...], bycia na utrzymaniu swojej córki nie jest sytuacją trudną a co za tym idzie wyjątkową oraz zasługującą na umorzenie należności w trybie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 rozporządzenia

2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 24 ust 4 u.s.u.s poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy znaczna część zobowiązań stała się wymagalna ponad dwadzieścia lat temu z kolei okres przedawnienia w brzmieniu obowiązującej ustawy wynosi tylko 5 lat co skutkowało przyjęciem, iż żadna z należności nie uległa przedawnieniu.

b) art. 28 ust 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s poprzez błędną wykładnię całkowicie pozbawioną logiki, skutkującą przyjęciem, że sytuacja osobista (materialna) skarżącego nie mieści się w dyspozycji powołanego przepisu, który przewiduje nadzwyczajne przypadki umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności co skutkuje zdaniem organu brakiem możliwości zastosowania powyższego przepisu w niniejszej sprawie.

c) § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia poprzez jego błędną wykładnię a w konsekwencji również jego niezastosowanie pomimo zaistnienia przesłanki co w konsekwencji skutkowało odmową umorzenia zaległych składek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U.

z 2024 r. poz. 935, dalej jako P.p.s.a.) - tj. w przypadku istnienia istotnych wad

w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badaniu Sądu podlegała decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 czerwca 2024 r. w przedmiocie odmówienia skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie 210.185,35 zł. Analiza akt sprawy jak i treści zaskarżonej decyzji doprowadziła Sąd do przekonania, że organ nie dopuścił się sugerowanych skargą naruszeń prawa. Podkreślenia wymaga, że wyrokiem z dnia 16 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Rz 436/23 WSA w Rzeszowie zobowiązał organ do wykazania w decyzji to i w czy jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, przedstawienia sposobu naliczania odsetek oraz precyzyjnego wyjaśnienia sytuacji materialnej i osobistej skarżącego.

Jeżeli o chodzi o pierwsze ze wskazanych zagadnień stwierdzić przychodzi, że organ wywiązał się ze zleconych mu czynności i przedstawił w odniesieniu do każdego z okresów nieopłacania składek czynności/działania organu, które skutecznie zapobiegły przedawnieniu dochodzenia obecnie tych składek i nie ma wątpliwości, że istnieje z tego tytułu zaległość po stronie skarżącego. Sąd w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę zwraca jednak uwagę, że celem przedmiotowego postepowania nie jest ustalenie istnienia czy tez nieistnienia zobowiązania z tytułu zaległych składek lecz stwierdzenie przesłanek do ich umorzenia, a więc całkowitego uwolnienia zobowiązanego od obowiązku zapłaty zaległych składek. Z punktu widzenia takiego przedmiotu niniejszego postępowania sprawą drugorzędną jest jaka jest dokładna skala zadłużenia z tego tytułu. Dopóty dopóki nie ma wątpliwości, tak jak w niniejszej sprawie, że istnieje zaległość w opłacaniu składek, dla prowadzenia postępowania z wniosku o umorzenie zaległych składek nie jest istotne jaka jest dokładnie wysokość zadłużenia z tego tytułu i czy za któryś okres uległo ono przedawnieniu.

Niemniej jednak stwierdzić należy, że organ wywiązał się z obowiązku podania okoliczności, w związku z którymi jego zdaniem nie doszło do przedawnienia zobowiązań składkowych za poszczególne, wymienione w zaskarżonej decyzji okresy, przy uwzględnieniu zmian przepisów prawa w tym zakresie. I tak organ wyjaśnił słusznie skarżącemu, że zgodnie z zapisami ustawy w brzmieniu obowiązującym od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawnienia należności z tytułu składek do 5 lat licząc od. dnia, w którym składka stała się wymagalna. W świetle powołanego przepisu dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Występują jednak pewne zdarzenia, które powodują, iż bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu, co oznacza, że pięcioletni okres jest wydłużany. Zgodnie z zapisem art. 24 ust. 5f u.s.u.s.. w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wobec dochodzonych zaległości za czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należy uznać fakt wszczęcia przez Dyrektora Oddziału ZUS w J. postępowania egzekucyjnego. Organ zatem przedstawił dwa zasadnicze zdarzenia, obok szeregu innych opisanych w decyzji, które wpłynęły na bieg terminu przedawnienia znacznej większości zobowiązań składkowych skarżącego, a mianowicie wydanie decyzji określających wysokość zadłużenia na określony moment (zawieszenie następuje z chwilą doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postepowania) oraz wszczęcie postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. w 2014 r. (sukcesywnie z dniem doręczenia danego tytułu wykonawczego). Skarżący tych zdarzeń nie kwestionuje, jedynie gołosłownie twierdzi, że nie otrzymał tytułu wykonawczego, nie precyzując o jaki tytuł wykonawczy o który okres mu chodzi. Zwrócić należy uwagę skarżącemu, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z dnia 13 grudnia 2018 r. umorzył postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu, i to nie bynajmniej z tego powodu, że nie doszło do skutecznego wszczęcia postepowania egzekucyjnego (co obecnie gołosłownie wywodzi skarżący), lecz wskutek jej bezskuteczności. Oznacza to, że postępowanie egzekucyjne realnie toczyło się, aż do jego umorzenia, wywołując skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Następnie Zakład powziąwszy wiadomość o posiadaniu składnika majątkowego przez skarżącego to jest nieruchomości o pow. 0,87 ha (rola i las) położonej w G. wystąpił z kolejnymi wnioskami (4 września 2019 r. i 29 października 2020 r.) o wszczęcie egzekucji należności z tytułu składek z w/w nieruchomości. W trakcie tego postępowania egzekucyjnego, zapewne w celu zapobieżenia tej egzekucji, skarżący zawarł z Zakładem w dniu 17 października 2022 r. układ ratalny, w związku z czym Zakład wniósł o zawieszenie postepowania egzekucyjnego.

W ocenie Sądu przedstawiona przez organ w uzasadnieniu skarżonej decyzji argumentacja, której istotne elementy uwypuklił powyżej Sad, wskazuje jednoznacznie, że należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne nie uległy przedawnieniu. Tym samym nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 4 u.s.u.s.

Przechodząc do istoty sprawy wskazać wpierw należy, że organ prawidłowo ustalił, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek z art. 28 ust. 3 pkt 1 -6 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2024 r., poz. 794 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 ze zm.);

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tymczasem organ bezspornie ustalił, poza oczywistymi faktami, że nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. ponieważ prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza została wykreślona z rejestru 1 sierpnia 2014 r., jednak nie zostało spełnione kryterium braku majątku podlegającego egzekucji, ponieważ skarżący jest właścicielem nieruchomości: działek rolnych i lasów o powierzchni 0,8700 ha w miejscowości G., o nr [...], na których Zakład dokonał zabezpieczenia należności z tytułu składek. Niespornie nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie występuje przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. jako, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, przeciwnie, w dniu 4 września 2019 r. organ wystąpił z wnioskiem o wszczęcie egzekucji z nieruchomości do Komornika Sądowego z działki nr [...] będącej częścią składową nieruchomości objętej [...], a 29 października 2020 r. Zakład wystąpił z wnioskiem o rozszerzenie egzekucji z nieruchomości o kolejne działki nr [...], [...], [...], [...]. 21 stycznia 2021 r. Komornik Sądowy wszczął postępowanie egzekucyjne z tej nieruchomości. Powyższe oznacza zaś, że nie jest spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Zgodzić się należy także z organem, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Poczynione w sprawie ustalenia oparte przede wszystkim na twierdzeniach i dowodach zaprezentowanych przez samego skarżącego, pomimo, ze wskazują na trudną sytuacje życiową, skarżącego, zdaniem Sądu nie dają podstaw uznania, że wystąpiły przesłanki egzemplifikacyjnie wymienione w omawianym przepisie § 3 ust. 1 rozporządzenia. Przede wszystkim należy zauważyć, nie negując tego co starał się przedstawić skarżący, że nie jest osoba niezdolna do pracy, a co więcej przed Sądem na rozprawie deklarował chęć i możliwości podjęcia pracy. Odnośnie zaś przesłanki przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia), trzeba przyznać racje organowi, że podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie stan majątkowy będący efektem choroby. W toku postępowania skarżący nie podnosił argumentu konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, aczkolwiek poinformował, o chorobie [...] wskazując, że [...] wielokrotnie przebywał w szpitalu [...]. Jednakże w aktach sprawy brak orzeczenia o niezdolności do pracy, które wykluczałoby skarżącego częściowo lub całkowicie z rynku pracy, jak również innej dokumentacji poświadczającej istnienie przeciwskazań zdrowotnych, które ograniczałyby możliwości zarobkowe.

Analizując § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ciężar udowodnienia, że nie ma żadnej możliwości spłaty zadłużenia ciąży na osobie zobowiązanej. Niewątpliwie wskazana przez pełnomocnika sytuacja materialna skarżącego jest trudna, aczkolwiek nie przesądza o swojej definitywności. Istnienie innych zobowiązań nie może oznaczać ich uprzywilejowania względem należności publicznoprawnych, co de facto oznaczałoby uwzględnienie wniosku skarżącego. Pożar który dotknął miejsce zamieszkania skarżącego, jak zauważył trafnie organ nie maił wpływu na powstanie zaległości z tytułu składek, a poza tym należy zauważyć, że skala poniesionych strat wskutek tego pożaru (ok. 4.100 zł) także nie może być uznana, za taką, która pozbawia całkowicie zobowiązanego środków do życia, zwłaszcza, że układ ratalny jest przez niego realizowany.

Miernikiem trudnej sytuacji materialnej mogą być dochody, których wysokość powoduje konieczność sięgnięcia do środków pomocy Państwa. Natomiast z przedstawionej przez pełnomocnika dokumentacji nie wynika aby zobowiązany z uwagi na trudną sytuację materialną korzystał z pomocy społecznej należnej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej. Należy zaznaczyć, że udzielenie pomocy ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Korzystanie z form wsparcia, jakie oferuje pomoc społeczna nie jest obowiązkowe, jednak stanowi dodatkowe potwierdzenie, że wnioskodawca znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, ponieważ jego dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb.

Na sytuację finansową zobowiązanego ma wpływ również posiadanie majątku nieruchomego. Należy zaznaczyć, że skarżący jest właścicielem nieruchomości, a więc posiada składniki majątkowe, z których sprzedaży choćby w części mógłby pozyskać środki na spłatę zobowiązań wobec Zakładu. Niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych powinna być brana pod uwagę przy umarzaniu zaległości, jeśli wynika ona z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym stroną nie jest w stanie się przeciwstawić, mimo podjętego w tym kierunku wysiłku. Umorzenie należności w tej sprawie jak słusznie zauważył organ byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek. Fakt opłacania składek nie jest okolicznością nadzwyczajną, a spełnieniem obowiązku wynikającego z przepisów prawa, natomiast umorzenie zaległości nie może być traktowane jako kredytowanie zobowiązanego. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdza, że organ prawidłowo ustalił i ocenił sytuację rodzinną, zdrowotna i materialna skarżącego. Zgodzić się należy z organem, że umorzenie żądanych należności w okolicznościach niniejszej spawy naruszałoby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Nie budzi wątpliwości, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków wyjątkowych. Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno obecnym jak i przyszłym. Mając na uwadze obowiązek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza, zgodzić się należy z organem, także w tym, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie takie okoliczności nie zachodzą.

Zdaniem Sądu ograniczone możliwości płatnicze skarżącego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów skargi, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia należności wobec ZUS w niniejszej sprawie. Przesłanki umorzenia wynikające z u.s.u.s. jak również z rozporządzenia nie odnoszą się do subiektywnego odczucia wnioskodawcy o dolegliwości z powodu konieczności uregulowania zobowiązań, lecz oznaczają obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Sąd podziela stanowisko organu, że w przedmiotowej sprawie tego rodzaju sytuacja nie została wykazana, a jak już zostało nadmienione, ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona, spoczywa na niej, skoro z tych faktów wywodzi skutki prawne.

Jeśli zatem nie istnieją szczególne przesłanki natychmiastowego umorzenia zaległości, tj. osobie zobowiązanej nie grozi niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, niemożność prowadzenia dalszej działalności gospodarczej i odprowadzania w związku z tym należnych danin po klęsce żywiołowej, wykluczenie całkowite z rynku pracy czy też konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, to trudno dopatrywać się przesłanek do umorzenia należności, a tym samym, aby naruszone zostały wskazane w skardze przepisy prawa materialnego.

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło także do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez skarżącego okoliczności aktualne na dzień orzekania i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy, jak też w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, tyle, że ocenił je odmiennie od oczekiwań skarżącego.

Niezależnie od powyższych rozważań podkreślić również należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia ma charakter uznaniowy, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji poniekąd do tego aspektu rozstrzygnięcia nawiązuje. Oznacza to, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. W sytuacji zaś gdy organ dostrzega możliwości zaspokojenia swoich roszczeń, nawet w dłuższej perspektywie, to trudno uznać za racjonalne decydowanie się na definitywną rezygnację z pozyskania należnych środków dla wspólnego systemu, co oznaczałoby w istocie zastosowanie najdalej idącej ulgi. Tymczasem organ jednoznacznie ustalił, że skarżący jest właścicielem nieruchomości o powierzchni 0,87 ha, obciążonej hipoteką przymusową na rzecz ZUS, a ponadto 17 października 2022 r. zawarty został pomiędzy skarżącym a organem układ ratalny obejmujący należności za okres 01/2000 r. – 07/2014 r., który jest na bieżąco spłacany (miesięczna rata w wysokości 311 zł), co notabene skutkowało zawieszeniem postępowania egzekucyjnego skierowanego do nieruchomości skarżącego.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, dlatego na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przez wyznaczonego adwokata Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763).