Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 204/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 3 par 1, art. 119 pkt 3, art. 120, art. 134 par 1, art. 145 par 1 i art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 306a par 1-5, art. 306b par 1-2, art. 306c
journal: Dz.U. 2023 poz 2383
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
article: art. 100
journal: Dz.U. 2023 poz 1984
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 lipca 2024 r. sprawy ze skargi H. M.spółka z o.o. w likwidacji w S. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 4 marca 2024 r. nr SKO IN-90/198/3/2024 w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie z 4 marca 2024 r. nr SKO IN-90/198/3/2024 Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach (dalej: kolegium. organ II instancji) utrzymujące w mocy postanowienie z 7 grudnia 2023 r. nr FPO.3141.10/107.2023 Burmistrza Stąporkowa (dalej: burmistrz, organ I instancji), mocą którego odmówiono H. M. sp. z o.o. w likwidacji w S. K. (dalej: spółka, skarżąca) wydania zaświadczenia.

Z akt sprawy wynika, że spółka złożyła do burmistrza wniosek o wydanie zaświadczenia o treści: "zaświadczenie pozwalające na wykreślenie hipoteki przymusowej z uwagi na przedawnienie zobowiązań podatkowych nią zabezpieczonych". We wniosku wskazała, że ma interes prawny w otrzymaniu zaświadczenia, bowiem jest ono niezbędne do przedłożenia w Sądzie Rejonowym w K. w celu wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej.

Określając ramy prawne sprawy, kolegium wskazało, że procedurę wydawania zaświadczeń przez organy podatkowe regulują przepisy 306a - 306k Ordynacji podatkowej. Przytoczyło treść art. 306a i art. 306b Ordynacji podatkowej. Wyjaśniło, że z uregulowań tych wynika, po pierwsze, że nie jest dopuszczalne wydanie zaświadczenia o treści innej niż żądana - jeżeli więc okoliczności faktyczne nie pozwalają wydać zaświadczenia o oczekiwanej przez wnioskodawcę treści, organ podatkowy jest zobowiązany do wydania w tym względzie postanowienia odmownego. Po drugie, w postępowaniu o wydanie zaświadczenia, które ma charakter uproszczony, organ nie prowadzi postępowania dowodowego ani nie zbiera materiału dowodowego w rozumieniu przepisów działu IV Ordynacji podatkowej. Zaświadczenie wydawane jest bowiem na podstawie prowadzonych ewidencji i rejestrów lub innych danych będących w posiadaniu organu podatkowego. Jeżeli wydane zaświadczenie takiego postępowania by wymagało, wówczas organ winien odmówić jego wydania.

W ocenie kolegium spółka domagała się w istocie potwierdzenia niezalegania w podatku od nieruchomości. Kolegium zaznaczyło, że spółka motywując swe żądanie, powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. sygn. SK 40/12. Argumentowała, że art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który nakazuje uznać, że zobowiązania zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu - jest niekonstytucyjny, a zatem nie wywiera skutków prawnych - jest nieistniejący, a zobowiązania spółki za lata 2012-2016 zabezpieczone hipoteką uległy już przedawnieniu, czyli wygasły. Przytaczając orzecznictwo sądów administracyjnych, kolegium wskazało, że w ramach instytucji objętej art. 306a w zw. z art. 306e Ordynacji podatkowej nie można żądać stwierdzenia przedawnienia zaległości podatkowej. Dodało, że zaświadczenie jest aktem wiedzy organu o określonych faktach lub stanie prawnym. Stanowi urzędowe oświadczenie tego, co jest organowi wiadome i sprowadza się do opisu sytuacji (faktycznej lub prawnej) wynikającej z posiadanych przez organ rejestrów. Nie może ono wobec tego w żaden sposób kształtować, czy determinować istnienia lub zakresu uprawnień lub obowiązków podmiotów wnioskujących o jego wydanie. Nie powinno tym samym rozstrzygać jakichkolwiek kwestii spornych. Mimo więc, że ustawodawca w ramach sprawy o wydanie zaświadczenia dopuszcza możliwość prowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego, to nie powinno to wpłynąć na zmianę charakteru omawianej instytucji. W analizowanym przypadku chodzi bowiem o postępowanie uproszczone, które nie może przekształcić się w postępowanie podatkowe, czy kontrolne.

Kolegium końcowo podsumowało swe rozważania, stwierdzając, że wbrew oczekiwaniom spółki, nie jest dopuszczalne badanie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. SK 40/12 dla przedawnienia zobowiązania podatkowego (zabezpieczonego hipoteką) w ramach czynności zmierzających do wydania (bądź odmowy wydania) zaświadczenia.

Na postanowienie kolegium spółka wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Zarzuciła naruszenie:

1/ art. 306a § 1 w zw. z art. 306e Ordynacji podatkowej poprzez ich błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżąca domaga się wydania zaświadczenia potwierdzającego fakt niezalegania w podatku od nieruchomości, co skutkowało odmową wydania zaświadczenia o treści żądanej przez skarżącą, w sytuacji gdy skarżąca nie żądała wydania takiego zaświadczenia;

2/ art. 306a § 2 ust. 2 w zw. z art. 306b § 2 Ordynacji podatkowej polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że działania organu w postępowaniu o wydanie zaświadczenia ograniczają się wyłącznie do potwierdzania faktów lub stanu prawnego i na całkowitym pominięciu obowiązków organu do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w niezbędnym zakresie, w szczególności na nieprawidłowym przyjęciu, że w ramach postępowania o wydanie zaświadczenia organ nie byt uprawniony do dokonania oceny kwestii dotyczących przedawnienia zobowiązań podatkowych, czy też dokonania ocen prawnych, w szczególności w zakresie konstytucyjności przepisu ustawy art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, co skutkowało odmową wydania wnioskowanego przez skarżącą zaświadczenia;

3/ art. 306a § 3 w zw. z art. 306 § 2 Ordynacji podatkowej poprzez ich błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że przed wydaniem zaświadczenia powinno zostać przeprowadzane postępowanie ustalające wysokość zobowiązań podatkowych skarżącej, gdy tymczasem na dzień złożenia wniosku takie zobowiązania nie istniały, ponieważ uległy przedawnieniu, o czym organ I instancji posiadał wiedzę lub mógł ją z łatwością powziąć na podstawie m.in. prowadzonych ksiąg rachunkowych;

4/ art. 306b § 2 Ordynacji podatkowej poprzez jego błędną interpretację polegającą na uznaniu, że wydanie wnioskowanego zaświadczenia wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego, podczas gdy wszystkie niezbędne dane znajdują się w posiadanych przez organ dokumentach, a nawet gdyby postępowanie dowodowe było konieczne, organ z mocy powołanej wyżej normy był zobowiązany do jego przeprowadzenia, co skutkowało niewydaniem wnioskowanego przez skarżącą zaświadczenia;

5/ art. 306b § 2 Ordynacji podatkowej poprzez jego błędne niezastosowanie i nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, w sytuacji gdy to organ, a nie skarżąca, miał wątpliwość co do istnienia lub nieistnienia zobowiązania podatkowego;

6/ art. 190 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. poprzez jego niezastosowanie polegające na odmówieniu wyrokowi TK z dnia 8 października 2013 r. (sygn. SK 40/12) mocy powszechnie obowiązującej, w sytuacji, gdy TK uznał w ww. wyroku przepis art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej (odpowiednik art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej) za niekonstytucyjny, zaś sam art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej został uznany przez TK w motywach uzasadniania ww. wyroku za "wtórnie" niekonstytucyjny (domniemanie jego konstytucyjności zostało obalone), co skutkuje uznaniem, iż zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką ulegają przedawnieniu na zasadach ogólnych - zatem w niniejszej sprawie brak było podstaw prawnych i formalnych do odmówienia wydania zaświadczenia o zawnioskowanej przez skarżącą treści;

7/ art. 100 w zw. z art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez odmowę dokonania czynności umożliwiającej wykreślenie hipoteki przymusowej polegającej na wydaniu zaświadczenia o zażądanej przez skarżącą treści, w sytuacji gdy w świetle ww. wyroku TK z 8 października 2013 r. i orzecznictwa sądów administracyjnych, zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką ulegają przedawnieniu na zasadach ogólnych, co prowadzi do wniosku, że zobowiązania podatkowe skarżącej uległy przedawnieniu, a w konsekwencji doszło do wygaśnięcia hipoteki;

8/ art.120 Ordynacji podatkowej poprzez działanie sprzeczne z obowiązującymi przepisami, tj. pominięcie wskazanych w zażaleniu wyroków Trybunału Konstytucyjnego, wojewódzkich sądów administracyjnych, a także wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego;

9/ art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie do organów podatkowych, a w szczególności poprzez instrumentalne stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej, celowe pomijanie obowiązujących norm lub wyroków Trybunatu Konstytucyjnego oraz wskazywanie skarżącej rozbieżnych dróg do uzyskania zaświadczenia.

W uzasadnieniu skargi spółka zarzuciła organowi II instancji, że ten dokonał błędnej oceny treści wniosku skarżącej, przyjmując, że ta domaga się wydania zaświadczenia potwierdzającego niezaleganie w podatku od nieruchomości. Stanowisko takie stoi w sprzeczności zarówno z treścią wniosku skarżącej, jak i treścią postanowienia organu I instancji, który wskazał skarżącej, że poza zaległościami podatkowymi zabezpieczonymi hipoteką posiada ona również inne zaległości z tytułu podatku od nieruchomości niezabezpieczone hipoteką. Niezrozumiałe jest także twierdzenie organu Il instancji, iż w ramach instytucji objętej naruszonymi przepisami (art. 306a § 3 w zw. z art. 306e Ordynacji podatkowej) nie można żądać stwierdzenia przedawnienia zaległości podatkowej. Zdaniem skarżącej organ dokonał również błędnej wykładni art. 306a § 2 ust. 2 Ordynacji podatkowej polegającej na uznaniu, iż w ramach postępowania o wydanie zaświadczenia nie podlegają ocenie kwestie dotyczące przedawnienia zobowiązań podatkowych oraz że wydanie zaświadczenia jest czynnością materialno-techniczną i w konsekwencji nie można w drodze zaświadczenia wywoływać skutków kształtujących stosunki prawne pomiędzy podatnikiem a organem podatkowym, a ponadto że organ nie może analizować zmian w stanie prawnym i dokonywać ocen prawnych, w szczególności w zakresie konstytucyjności przepisów ustawy, podczas gdy przepis ten nie wyłącza z zakresu swojego zastosowania zbadania kwestii przedawnienia zobowiązań podatkowych. Skarżąca wskazała też, że w przedmiotowej sprawie, jej zdaniem, brak jest kwestii spornej, która wymagałaby rozstrzygnięcia. Zobowiązania podatkowe skarżącej zabezpieczone hipoteką przedawniły się, a upływ czasu nie jest kwestią sporną. Powołując się na wyrok WSA we Wrocławiu z 16 maja 2023 r. w sprawie I SA/Wr 828/22 argumentowała, że organy, prowadząc postępowanie wyjaśniające w sprawie o wydanie zaświadczenia dotyczącego zobowiązań podatkowych, które mogły ulec przedawnieniu, nie tylko mogą, ale powinny rzetelnie zbadać, czy zobowiązania podatkowe są wymagalne czy też, pomimo zabezpieczenia rzeczowego, wygasły wskutek upływu terminu przedawnienia. Zdaniem skarżącej organ II instancji nie odniósł się do wskazywanej przez nią okoliczności, iż niezgodność z Konstytucją RP dotyczy określonej normy prawnej, którą przepis wyraża, a nie jednostek redakcyjnych, pełniących wyłącznie rolę porządkującą wewnątrz aktu prawnego, w którym się znajduje. Natomiast stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu ma istotne znaczenie dla oceny możliwości zastosowania przepisów o tożsamej bądź analogicznej treści.

W odpowiedzi na skargę kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492; ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 145 § 1 p.p.s.a., stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Wniesiona skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zdaniem sądu skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie były postanowienia w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia pozwalającego na wykreślenie hipoteki przymusowej. W ocenie sądu, zarówno postanowienie burmistrza, jak i kolegium nie naruszają przepisów prawa procesowego ani materialnego.

Składając do burmistrza wniosek o wydanie zaświadczenia pozwalającego na wykreślenie hipoteki przymusowej z uwagi na przedawnienie zobowiązań podatkowych nią zabezpieczonych i powołując się na treść art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej, a także skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. w sprawie SK 40/12 spółka wskazała, że jej zobowiązania podatkowe za lata 2012 – 2016, będące podstawą wpisu hipoteki przymusowej do księgi wieczystej, uległy przedawnieniu.

Zgodnie z art. 306a § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy wydaje zaświadczenia na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie. Stosownie do treści § 2 ww. przepisu zaświadczenie wydaje się, jeżeli:

1) urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa;

2) osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.

Zaświadczenie potwierdza stan faktyczny lub prawny istniejący w dniu jego wydania (§ 3). Zaświadczenie wydaje się w granicach żądania wnioskodawcy (§ 4). Zaświadczenie powinno być wydane bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia (§ 5). Natomiast wedle art. 306b § 1 Ordynacji podatkowej w przypadkach, o których mowa w art. 306a § 2, organ podatkowy jest obowiązany wydać zaświadczenie, jeżeli chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów lub z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Organ podatkowy, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w niezbędnym zakresie postępowanie wyjaśniające (art. 306b § 2 Ordynacji podatkowej). Z kolei z treści art. 306c Ordynacji podatkowej wynika, że odmowa wydania zaświadczenia lub zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.

Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych z przepisów wspomnianego Działu VIIIa Ordynacji podatkowej normujących instytucję zaświadczenia wynika, iż jest to czynność materialno-techniczna, co do zasady odtwórcza, która ze swej istoty stanowić ma jedynie odzwierciedlenie danych będących w dyspozycji organów, tj. informacji wynikających z prowadzonych przez nie ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się w posiadaniu organu (art. 306b § 1 Ordynacji podatkowej). Zaświadczenie potwierdza stan faktyczny lub prawny istniejący w dniu jego wydania. Zaświadczenie to jest aktem wiedzy organu o określonych faktach lub stanie prawnym, stanowi urzędowe poświadczenie tego, co jest organowi wiadome i sprowadza się do opisu sytuacji (faktycznej lub prawnej) wynikającej z posiadanych przez organ rejestrów (por. wyroki NSA: z 6 maja 2014 r., II FSK 760/14; z 2 grudnia 2015 r., II FSK 2891/13, z 30 stycznia 2019 r., I FSK2276/18, z 30 stycznia 2019 r., I FSK 2276/18, z 5 października 2023 r., III FSK 2927/21, z 27 lutego 2024 r., III FSK 4198/21, z 22 marca 2024 r., III FSK 1049/23; dostępne w CBOSA na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie wskazano, że nie może ono wobec tego kształtować, czy determinować istnienia bądź zakresu uprawnień lub obowiązków podmiotów wnioskujących o jego wydanie ani rozstrzygać jakichkolwiek kwestii spornych.

Skarżąca prezentowała stanowisko, zgodnie z którym organ podatkowy prowadząc postępowanie wyjaśniające w sprawie o wydanie zaświadczenia dotyczącego zobowiązań podatkowych, które mogły ulec przedawnieniu nie tylko może, ale powinien rzetelnie zbadać, czy zobowiązania podatkowe są wymagalne, czy też pomimo zabezpieczenia rzeczowego wygasły wskutek upływu terminu przedawnienia. Na poparcie tego stanowiska przywołała wyrok WSA we Wrocławiu z 16 maja 2023 r. (I SA/Wr 828/22). W tym miejscu orzekający w tej sprawie sąd zauważa, że wyrokiem z 22 marca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wskazany przez spółkę wyrok i oddalił skargę w rozstrzyganej przez siebie sprawie. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie NSA wyjaśnił, że "wprawdzie prawodawca w ramach sprawy o wydanie zaświadczenia dopuszcza możliwość prowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego w "niezbędnym zakresie" (art. 306b § 2 Ordynacji podatkowej), jednakże w opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego nie powinno to wpłynąć na ocenę charakteru omawianej instytucji. W tym przypadku chodzi o postępowanie uproszczone, które nie może przekształcić się w postępowanie podatkowe czy kontrolne, inne są bowiem cele tych postępowań i odmiennie kształtują się w tych przypadkach obowiązki organu (zob. np. wyroki NSA: z 27 kwietnia 2016 r., I FSK 1739/14; z 30 stycznia 2019 r., I FSK 2276/18). "Niezbędne" postępowanie wyjaśniające odnosić się może do zbadania okoliczności wynikających z posiadanych przez organ ewidencji, rejestrów i innych danych, czy też wyjaśnienia, czy dane te odnoszą się do osoby wnioskodawcy, faktów, stanu prawnego, którego poświadczenia domaga się wnioskodawca, a także ustalenia, jakiego rodzaju ewidencja i rejestry mogą zawierać żądane dane i ewentualnych dysponentów tych danych. Postępowanie wyjaśniające nie może natomiast być substytutem danych wynikających z prowadzonych przez właściwy organ ewidencji rejestrów bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (zob. np. wyrok NSA w Warszawie z 25 października 2000 r., V SA 760/00)".

Zgodnie ze stanowiskiem NSA wyrażonym w ww. wyroku, które sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela, "nie jest dopuszczalne badanie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. dla przedawnienia zobowiązania podatkowego (zabezpieczonego hipoteką przymusową) w ramach czynności zmierzających do wydania (bądź odmowy wydania) zaświadczenia. Nie można przyjąć, żeby w zakresie uproszczonego postępowania wyjaśniającego, zmierzającego do wydania w stosunkowo krótkim terminie (najpóźniej siedmiu dni) zaświadczenia, możliwe było dokonywanie analizy przypadków tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Brak jest podstaw, aby organ podatkowy w ramach uproszczonego postępowania wyjaśniającego oceniał sytuację prawną podmiotu wnioskującego o wydanie zaświadczenia, w kontekście konsekwencji ww. orzeczenia TK odnośnie do przepisu prawa o tożsamym bądź zbliżonym brzmieniu, co przepis uznany za niekonstytucyjny. Nie mieści się to w granicach postępowania wyjaśniającego, o którym mowa w art. 306b § 2 Ordynacji podatkowej".

Warto także zauważyć, że kwestie związane z wykreśleniem hipoteki z księgi wieczystej uregulowane zostały w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1984; ze zm.). Powoływany przez skarżącą przepis art. 100 tej ustawy stanowi, że w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Zgodzić się należy z poglądem wyrażonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w prawomocnym wyroku z 14 września 2023 r. (III SA/Gd 163/23; dostępny w CBOSA na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl), że wskazany przepis nie nakłada na organ, który jest wierzycielem hipotecznym obowiązku wyrażenia zgody na wykreślenie hipoteki w formie zaświadczenia w związku z przedawnieniem zobowiązania podatkowego. Wskutek wygaśnięcia (w tym wygaśnięcia na skutek przedawnienia) hipoteki wpisanej do księgi wieczystej powstaje stan niezgodności pomiędzy stanem wynikającym z treści księgi wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 listopada 1998 r.(I CKN 885/97), po wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką i odmowie dokonania przez wierzyciela czynności umożliwiającej wykreślenie hipoteki, dłużnik może domagać się wykreślenia wpisu w drodze powództwa (art. 10 w zw. z art. 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Z chwilą wygaśnięcia wierzytelności wygasa hipoteka, jak stanowi art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, a treść księgi wieczystej, w której taka hipoteka formalnie nadal figuruje, jest - od chwili wygaśnięcia wierzytelności - niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym. Jedyną drogą do usunięcia niezgodności pomiędzy stanem wynikającym z treści księgi wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym jest zatem powództwo na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności (por. też postanowienie SN z 5 listopada 1998 r., I CKN 354/98; J. Kuropatwiński, Podstawa wpisu do księgi wieczystej, Warszawa 2021, s. 729).

Biorąc pod uwagę powyższe, sąd stwierdził, że orzekające w sprawie organy prawidłowo oceniły żądanie skarżącej dotyczące wydania zaświadczenia. Organy działające w trybie zaświadczeniowym nie były upoważnione do oceny stanu przedawnienia zobowiązań podatkowych.

Organ I instancji nie mógł wydać żądanego zaświadczenia z przyczyn formalnych, w postępowaniu tym nie mogła zostać zbadana przez organ kwestia materialna, jaką jest okoliczność ewentualnego przedawnienia zobowiązania podatkowego.

W tej sytuacji, wszystkie podniesione w skardze zarzuty należało uznać za bezzasadne. W szczególności wskazać należy, że organ I instancji nie był zobowiązany do prowadzenia postępowania wyjaśniającego, zmierzającego do ustalenia, czy zobowiązanie podatkowe zabezpieczone hipoteką uległo przedawnieniu. Stwierdzenie tego faktu nie mogło bowiem doprowadzić do wydania zaświadczenia o żądanej we wniosku treści.

Biorąc pod uwagę powyższe i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.