Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 363/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy: article: art. 35 ust. 3 pkt 7,  art. 389 pkt 1,  art. 341 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1478
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
article: art. 146  par. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Protokolant starszy referent Weronika Siedlaczek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi Gminy Z. na zarządzenie pokontrolne Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód Polskich w Gliwicach z dnia 15 stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie uregulowania stanu formalnoprawnego w zakresie odprowadzania wód opadowych lub roztopowych uchyla zarządzenie pokontrolne.


UZASADNIENIE

Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód Polskich w Gliwicach (dalej – Dyrektor RZGW, organ) zarządzeniem pokontrolnym z dnia 15 stycznia 2024 r. nr [...] (znak [...]) działając na podstawie art. 341 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1478 – dalej u.p.w.) oraz w oparciu o wyniki kontroli gospodarowania (Protokół kontroli nr [...]) nałożył na Gminę Z. zalecenia:

1) uregulowania stanu formalnoprawnego, dotyczącego korzystania z usługi wodnej polegającej na odprowadzaniu wód opadowych i roztopowych ujętych w zamknięty system kanalizacji deszczowej do urządzenia wodnego (rowu) zlokalizowanego na działce nr 1. obręb [...] w K., tj. wystąpienia z kompletnym wnioskiem do odpowiedniego organu o wydanie pozwolenia wodnoprawnego na usługę wodną, zgodnie z art. 389 pkt 1 w związku art. 35 ust. 3 pkt 7 u.p.w. lub zaprzestania odprowadzania wód opadowych i roztopowych;

2) pisemnego powiadomienia Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gliwicach o realizacji niniejszego zarządzenia, w terminie do 31 lipca 2024 r.

W jego uzasadnieniu wskazano, że ustalenia dowodzą, że środek trwały o nr inwentarzowym [...], obejmujący budowlę zlokalizowaną na działce nr 1. obręb [...], został przekazany przez J. S.A. na rzecz Gminy Z., co potwierdza protokół przekazania nr [...] z dnia [...] r. sporządzony na podstawie aktu notarialnego Repertorium A nr [...] z dnia [...] r. Dyrektor RZGW podniósł również, że z dokumentacji zawartej w aktach przekazanych przez Starostę [...] (dotyczącej wygaszenia pozwolenia wodnoprawnego) wynika, że kolektor o nr inwentarzowym [...] odprowadzający wody deszczowe obejmował odcinek zamkniętego i otwartego systemu kanalizacji deszczowej od oczyszczalni (obecnie przepompowni ścieków) do zrzutu wód deszczowych do rzeki O.

Ponadto – jak zaznaczył organ - analiza akt spraw przekazanych przez Starostwo Powiatowe w C. oraz dokumentacji graficznej przesłanej, zarówno przez Gminę Z., jak i J. S.A. wykazała, że pierwotnie za pomocą wylotu do rzeki O. odprowadzane były poprzez rów otwarty oczyszczone ścieki z obiektu oczyszczalni oraz poprzez istniejący system kanalizacji deszczowej wody deszczowe z terenu K., obiektów oczyszczalni ścieków w K. i obiektów po byłej M.. Następnie w 2006 r. oczyszczalnia ścieków w K. została przebudowana na przepompownię w związku z powyższym Gmina Z., jako właściciel przepompowni, zaprzestała odprowadzania oczyszczonych ścieków do kolektora o nr inwentarzowym [...]. Dyrektor RZGW zauważył, że brak jest natomiast informacji dotyczących sposobu zagospodarowania wód opadowych i roztopowych pochodzących z nieruchomości 2. obręb [...] (działka, na której obecnie zlokalizowana jest przepompownia ścieków). W oparciu o materiał dowodowy przyjął, że tak jak pierwotnie, wody opadowe i roztopowe z terenu przepompowni ścieków ujęte w zamknięte systemy kanalizacji deszczowej wprowadzane są do kolektora wód deszczowych. Zatem – według organu - obecnie system kanalizacji deszczowej odprowadza wody opadowe i roztopowe do urządzenia wodnego (rowu) z terenu K., obiektów przepompowni ścieków w K. (dawna oczyszczalnia ścieków w K.) oraz obiektów po byłej M..

W związku z powyższym Dyrektor RZGW uznał, że to Gmina, jako właściciel wylotów i rurociągu na odcinku od oczyszczalni ścieków do budowli zrzutowej (wylotów) zlokalizowanej na działce nr 1. obręb [...] oraz korzystająca z usługi wodnej polegającej na odprowadzaniu wód opadowych i roztopowych ujętych w zamknięty system kanalizacji deszczowej do urządzenia wodnego (rowu) zlokalizowanego na działce nr 1., winna uregulować stan formalnoprawny w zakresie korzystania z usług wodnych, zgodnie z art. 389 pkt 1 w związku art. 35 ust. 3 pkt 7 u.p.w.

Gmina w skardze z dnia 21 lutego 2024 r. wniosła o uchylenie powyższego zarządzenia pokontrolnego. Zarządzeniu pokontrolnemu zarzuciła:

1) nie wyjaśnienie w sposób wystarczający stwierdzonych naruszeń, jak też wynikających z nich obowiązków kontrolowanego;

2) błędne ustalenie stanu faktycznego, stanowiącego podstawę sporządzenia protokołu pokontrolnego, sprowadzające się do ustalenia, że Gmina Z. przejęła cały odcinek kolektora odprowadzającego wody deszczowe do rzeki O., w sytuacji, kiedy z dokumentów stanowiących podstawę przejęcia tego kolektora, wynika, że Gmina Z. przejęła wyłącznie jego część, która znajdowała się na działce nr 2., a to zgodnie z postanowieniami zawartymi w akcie notarialnym z dnia [...] r.

W motywach skargi Gmina zwróciła uwagę na rozbieżności pomiędzy pismami J. S.A. z dnia 1 czerwca 2023 r. oraz z dnia 27 czerwca 2023 r. (drugie stanowi odpowiedz na wezwanie organu). Mianowicie, jak zauważyła Skarżąca, "nowe" mapy w sposób odmienny prezentują przebieg spornych urządzeń, a także nie są zgodne z mapą stanowiącą załącznik do protokołu ze spotkania z dnia 5 stycznia 2005 r. w sprawie ustalenia zakresu środków trwałych, obiektów, budowli i gruntów podlegających przekazaniu wraz z oczyszczalnią ścieków w K. po dostosowaniu jej do funkcji przepompowni. Tymczasem organ w żaden sposób nie wyjaśnił wynikłych stąd rozbieżności. W dalszej części skargi zwrócono uwagę, że nie została wyjaśniona kwestia sposobu odprowadzania wód opadowych i roztopowych z terenu kopalni M. w K. przed jej likwidacją i przyjętych w tym zakresie rozwiązań oraz ewentualnych pozwoleń z tym związanych, na co zwrócił uwagę WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 20 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/GI 1329/22. Natomiast powołane w Zarządzeniu pokontrolnym pozwolenia wodnoprawne dotyczą jedynie eksploatacji oczyszczalni ścieków i odprowadzania oczyszczonych ścieków do rzeki O. Dodatkowo Gmina wskazała, że wskazane przez organ przepisy nakładają obowiązek uzyskania pozwolenia nie na właściciela urządzenia, lecz na podmiot odprowadzający wody opadowe lub roztopowe do wód lub do urządzeń wodnych. Na dzień dzisiejszy – jak podkreślono w skardze - Gmina nie jest właścicielem sieci kanalizacji deszczowej, a jest nim J. S.A.

Gmina podkreśliła, że przedmiotem przekazania nie została objęta cała sieć składająca się na budowlę w postaci kanału odprowadzającego wody deszczowe, lecz jedynie część sieci kolektorowej, zlokalizowanej wyłącznie na nieruchomościach stanowiących obecnie własność Gminy, a przejętych uprzednio od J. S.A. wskazanym aktem notarialnym. Natomiast sieć kanału odprowadzającego wody deszczowe zlokalizowana jest na działkach stanowiących własność różnych podmiotów w tym: Skarbu Państwa (początek kolektora), a jego wylot znajduje się na działce nr 1. obręb [...] stanowiącej własność osób prywatnych. Z sieci tej – według Gminy – mają więc korzystać różne podmioty. Organ nie ustalił zatem wszystkich właściciel, na których terenie zlokalizowana jest sieć odprowadzająca wody opadowe, jak też możliwości i zakresu odprowadzanych z tych terenów wód opadowych, a jedynie skoncentrował się na części sieci kolektorowej, której właścicielem jest Gmina.

W skardze podniesiono również, że od momentu przejęcia określonych w akcie notarialnym środków trwałych, w tym także kolektora odprowadzającego wody deszczowe, Gmina całkowicie wyłączyła ten środek trwały z eksploatacji, bowiem w miejsce oczyszczalni ścieków wybudowano i zainstalowano przepompownię odprowadzającą wody deszczowe do oczyszczalni ścieków w K.. Gmina zatem w ogóle nie korzysta z przejętego kolektora.

W odpowiedzi na skargę z dnia 19 marca 2024 r. Dyrektor RZGW wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi wyraził pogląd, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza fakt przekazania Skarżącej środka trwałego w postaci budowli zrzutowej zlokalizowanej na działce nr 1., stanowiącej element przekazywanej kanalizacji deszczowej. Natomiast wobec rozbieżności w informacjach Spółki dotyczących przebiegu kanalizacji przeanalizowano dokumentację przekazaną przez Starostwo Powiatowe w C. Przyjęto, że Gmina jest właścicielem kanalizacji deszczowej o nr inwentarzowym [...], tj. kolektora odprowadzającego wody opadowe i roztopowe na odcinku od oczyszczalni do budowli zrzutowej zlokalizowanej na działce 1.. Ponadto organ stwierdził, że obecnie system kanalizacji deszczowej odprowadza wody opadowe i roztopowe do urządzenia wodnego rowu z terenu K., obiektów przepompowni ścieków w K. (dawna oczyszczalnia ścieków w K.) oraz obiektów po byłej M..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy Gmina odprowadza wody opadowe i roztopowe do urządzenia wodnego zlokalizowanego na działce nr 1. w K., a w konsekwencji czy korzysta z usług wodnych wymagających uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, o którym mowa w art. 389 pkt 1 w związku z art. 35 ust. 3 pkt 7 u.p.w.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że niniejsza sprawa podlegała już kontroli sądowej. Mianowicie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z dnia 20 stycznia 2023 r. o sygn. akt II SA/Gl 1329/22 uchylił zarządzenie pokontrolne Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w Gliwicach z dnia 5 lipca 2022 r. nr [...], którym nakazano Skarżącej uregulowanie stanu formalno-prawnego, dotyczącego korzystania z usług wodnych polegających na odprowadzaniu wód opadowych i roztopowych do rzeki O. w km [...] poprzez rów otwarty, którego początek stanowi wylot z kolektora, zlokalizowany na działce nr 1. obręb [...] w K., tj. wystąpienia z kompletnym wnioskiem do odpowiedniego organu o wydanie pozwolenia wodnoprawnego na usługi wodne, zgodnie z art. 389 pkt 1 w związku z art. 35 ust. 3 pkt 7 u.p.w. lub zaprzestania odprowadzania.

Dlatego też Sąd w składzie orzekającym, rozpatrując sprawę, na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. – dalej p.p.s.a) jest związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. W myśl bowiem powołanego wyżej przepisu, zarówno organy administracyjne, których działanie lub bezczynność było przedmiotem skargi, jak i sąd orzekający w sprawie, ilekroć dana sprawa będzie ponownie przez nie rozpoznawana będą związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy prawa, na podstawie których sąd orzekał. Związanie sądu oceną prawną wyrażoną w wyroku wydanym w danej sprawie oznacza, że przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym nie może on formułować ocen odmiennych od wiążącej go oceny prawnej, ale musi się do niej zastosować oraz konsekwentnie reagować na naruszenie tych zasad przez organ przy rozpoznawaniu skargi na akt wydany po wyroku formułującym ocenę prawną. Sąd administracyjny nie wnika natomiast w materię objętą już zakresem wcześniejszych ocen.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we wspomnianym orzeczeniu wskazał na potrzebę przeprowadzenia analizy formalnoprawnej, tj. wyjaśnienia, czy okoliczność wykonania spornych urządzeń w latach 70-tych ubiegłego wieku ma wpływ na ich obecny stan prawny oraz korzystanie z nich w sposób ustalony przez organ, a ponadto dokonania analizy stanu faktycznego w zakresie definicji "usługi wodnej" określonej w art. 35 ust. 3 pkt 7 u.p.w., w tym ustalenia czy odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych odbywa się za pośrednictwem systemu kanalizacji deszczowej (otwartej lub zamkniętej) uwzględniając, iż w przeciwieństwie do systemów kanalizacji zbiorczej systemy kanalizacji deszczowej powinny służyć wyłącznie odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych, a nie ścieków. Wskazano, że w tym zakresie należy wziąć pod uwagę wydane pozwolenia wodnoprawne. Dostrzeżono również potrzebę kwestii właścicielskich, gdyż Gmina neguje, aby przejęła kanalizację deszczową J. S.A.

Przystępując do rozważań podnieść należy, że w myśl art. 341 ust. 1 u.p.w. na podstawie ustaleń kontroli, o której mowa w art. 335 ust. 1 u.p.w., organ wykonujący kontrolę albo minister właściwy do spraw gospodarki wodnej mogą: 1) wydać kontrolowanemu zarządzenie pokontrolne; 2) wystąpić do właściwego organu z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego przewidzianego przepisami ustawy; 3) wystąpić do właściwego organu o dopuszczenie do udziału w toczącym się postępowaniu na prawach strony; 4) nałożyć grzywnę w drodze mandatu karnego za wykroczenia określone w przepisach ustawy. Ponadto podnieść należy, że kontrolowany, w terminie wyznaczonym w zarządzeniu pokontrolnym, jest obowiązany powiadomić organ wykonujący kontrolę albo ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej o realizacji zaleceń wskazanych w tym zarządzeniu (art. 341 ust. 2 u.p.w.).

Z kolei, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pozwolenie wodnoprawne jest wymagane na usługi wodne (art. 389 pkt 1 u.p.w.). Do usług wodnych zalicza się m.in. odprowadzanie do wód lub do urządzeń wodnych - wód opadowych lub roztopowych, ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych albo w systemy kanalizacji zbiorczej w granicach administracyjnych miast (art. 35 ust. 3 pkt 7 u.p.w.).

W ramach czynności kontrolnych wykazano, że środek trwały o nr inwentarzowym [...] nazwany kolektorem odprowadzającym wody deszczowe, biegnie od oczyszczalni do rzeki O.. Na fakt przebiegu tego urządzenia wskazuje w sposób bezpośredni Protokół ze spotkania z dnia 5 stycznia 2005 r. w sprawie ustalenia zakresu środków trwałych, obiektów, budowli i gruntów podlegających przekazaniu wraz z oczyszczalnią ścieków w K. po dostosowaniu jej do funkcji przepompowni. Co więcej, w dokumencie tym kolektor ten uznano jako niezbędny dla funkcjonowania przyszłej przepompowni ścieków. W dalszej kolejności w Protokole uzgodnień z dnia 20 maja 2005 r. Wójt Gminy potwierdził przejęcie rowu o nr inwentarzowym [...] na wspomnianym wcześniej odcinku. Dodatkowo wskazano, że rów ten służy do odprowadzania wód deszczowych z terenu K., obiektów byłej kopalni, a także oczyszczalni ścieków. Ponadto wspomnianą okoliczność, tj. zakres przejęcia przedmiotowego środka trwałego, potwierdza Protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...]r. podpisany m.in. przez przedstawicieli Gminy. Natomiast przejęcie przedmiotowego urządzenia przez Skarżącą potwierdza akt notarialny z dnia [...] r. Repertorium A nr [...]

Nie sposób również nie wskazać na rozstrzygnięcie Starosty [...], który decyzją z dnia 13 lipca 2005 r. nr [...] (następnie zmienianej, co do daty wygaszenia pozwolenia wodnoprawnego) wygaszając pozwolenie wodnoprawne na prowadzenie oczyszczalni ścieków i odprowadzanie ścieków do rzeki O. orzekł o niezbędności pozostawienia urządzenia wodnego - rowu, będącego dotychczas odprowadzalnikiem oczyszczonych ścieków z oczyszczalni ścieków do rzeki O. w km [...] wraz z istniejącym wylotem, który od daty stwierdzenia wygaszenia pozwolenia wodnoprawnego z dnia 30 grudnia 1999 r. nr [...] ma pełnić funkcję odprowadzalnika wód deszczowych z terenów przyległych. Wskazano w jej uzasadnieniu, że jest to urządzenie mające ok. 800 m, które biegnie od oczyszczalni do rzeki O., gdzie znajduje się jego wylot. Zaznaczono także, jest ono częściowo zarurowane, a częściowo jest to rów półotwarty.

Zatem, o ile bez wątpienia sporne urządzenie pozostaje własnością Skarżącej i do utrzymania, którego została zobligowana decyzją Starosty [...] z dnia 13 lipca 2005 r., to brak jest wyjaśnienia kwestii, czy Gmina z wykorzystaniem tego urządzenia odprowadza wody opadowe i roztopowe. Brak jest dowodów, które pozwalałby na przyjęcie takiego twierdzenia, a w konsekwencji brak podstaw do nałożenia na Gminę obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Skoro tak, to nie można wymagać od Gminy uregulowania (wystąpienia o wydanie pozwolenia wodnoprawnego) czegoś, co nie zostało wykazane. Wspomniana decyzja Starosty [...] ogranicza się do sformułowania, iż urządzenie [...] służyć będzie wyłącznie do odprowadzania wód deszczowych z terenów przyległych do rzeki O. Nie mówi nic o wykorzystywaniu go do odprowadzania wód opadowych i roztopowych przez Gminę, które wymaga pozwolenia wodnoprawnego.

Prowadzi to do wniosku, że organ nie sprostał wymaganiom określonym w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 20 stycznia 2023 r. o sygn. akt II SA/Gl 1329/22, czym naruszył art. 153 p.p.s.a. Nakazano w nim na konieczność ustalenia, czy odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych odbywa się za pośrednictwem systemu kanalizacji deszczowej (otwartej lub zamkniętej) uwzględniając, iż w przeciwieństwie do systemów kanalizacji zbiorczej systemy kanalizacji deszczowej powinny służyć wyłącznie odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych, a nie ścieków. Ponadto wskazano w tym orzeczeniu na potrzebę przeprowadzenia rozważań, czy okoliczność wykonania spornych urządzeń w latach 70-tych ubiegłego wieku ma wpływ na ich obecny stan prawny oraz korzystanie z nich w sposób ustalony przez organ.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżone zarządzenie pokontrolne.

O zwrocie kosztów Sąd nie orzekł, ponieważ do zakończenia rozprawy Gmina nie zgłosiła wniosku w tym przedmiocie (art. 210 § 1 p.p.s.a.).