Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 717/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 4, art. 5 ust. 1 pkt 2 i art. 17 ust. 1, 2, 10 pkt 1 i pkt 2 oraz ust. 11, art. 2 pkt 26 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2018 poz 151
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi - tekst jedn.
article: § 3 pkt 1, 2, 3, 5, 9, 11 i 12, § 5
journal: Dz.U. 2016 poz 849
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych - tekst jedn.
article: art. 119 § 1, art. 29 ust. 1, art. 20 § 1 pkt 1, art. 7 § 3, art. 122 § 1 pkt 2 i § 2, art. 122 § 3, art. 33 i 34
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 134, art. 193 zd. drugie, art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze,  art. 183 § 1, art. 183 § 2 pkt 1-6, art. 125 § 1 pkt 1, art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
law: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędzia del. WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 1508/19 w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia [...] maja 2019 r., znak [...] w przedmiocie oddalenia zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 października 2019 r., VII SA/Wa 1508/19 oddalił skargę A. K. na postanowienie Ministra Zdrowia (zwanego dalej "Ministrem") z dnia [...] maja 2019 r., MDO.051.143.2019(2), którym utrzymano w mocy postanowienie Wojewody Kujawsko-Pomorskiego (zwanego dalej "Wojewodą") z dnia [...] kwietnia 2019 r., [...] o uznaniu zarzutu skarżącej w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej za niezasadny.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku A. K. zarzuciła naruszenie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (na datę zaskarżonego wyroku tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., obecnie Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej "P.p.s.a.") poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi, podczas gdy przy orzekaniu przez Sąd pierwszej instancji na mocy art. 134 P.p.s.a. w granicach sprawy, bez związania zarzutami skargi, istniały podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia jako wydanego z naruszeniem prawa materialnego polegającym na błędnej wykładni przepisów:

– art. 87 Konstytucji w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 151, dalej "u.o.z.o.z.") poprzez zaliczenie Komunikatu GIS do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż można nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli;

– naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1b u.o.z.o.z. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 849 z późn. zm., dalej "r.ws.o.s.o.") poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego F. K. w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam Sąd I instancji nie wskazał z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;

– art. 33 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (na datę zaskarżonego postanowienia tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 z późn. zm., dalej ".u.p.e.a.") w zw. z § 3 r.ws.o.s.o. poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu GIS, podczas gdy tenże akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 u.o.z.o.z. może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie GIS, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w treści r.ws.o.s.o., to jest do ukończenia przez dziecko 6. roku życia, 15. roku życia, 19. roku życia;

– art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284, dalej "EKPC") oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia, mimo iż wprowadzone ograniczenia nie spełniają przesłanek konieczności, proporcjonalności i wprowadzenia w drodze ustawy;

– art. 33 § 1 pkt 8 u.o.z.o.z. poprzez uznanie, że nałożona na skarżącą grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego;

2. art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary, stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej, jak również przez brak wskazania którego szczepienia dotyczy postępowanie.

Z uwagi na powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, a także przeprowadzenie dowodów z badań laboratoryjnych szczepionki lnfanrix Hexa oraz badań opublikowanych we wskazanym przez skarżącą czasopiśmie naukowym. Ponadto skarżąca wniosła o zwrócenie się z pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego odnośnie do zgodności art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i pkt 2 oraz ust. 11 u.o.z.o.z. z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2 i 3, art. 68 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim GIS ogłasza w formie komunikatu, czy też MZ w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie skarżąca wniosła o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) z pytaniem o wykładnię treści art. 8 ust. 1 EKPC odnośnie do tego, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi, nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 EKPC. Z uwagi na fakt, że zdaniem skarżącej powyższe zagadnienia mają charakter prejudycjalny, w skardze kasacyjnej wniesiono o zawieszenie postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy wskazać, że art. 193 zd. drugie P.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.

W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.

W kontekście zarzutu naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 11 u.o.z.o.z. należy wyjaśnić, że Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, że przyjęcie przez małoletniego syna skarżącej szczepień ochronnych przeciw chorobom wymienionym w treści tytułu wykonawczego pozostaje obowiązkiem, który ma charakter prawny. Wynika on bowiem z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.o.z.o.z., zgodnie z którym osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Szczepienie ochronne art. 2 pkt 26 u.o.z.o.z. definiuje jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. To zobowiązanie konkretyzują odpowiednie przepisy r.ws.o.s.o. W art. 17 ust. 10 u.o.z.o.z. ustawodawca zdecydował, że m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, a także osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby określa minister właściwy do spraw zdrowia w drodze rozporządzenia. Błędnie w skardze kasacyjnej podstawę unormowania powyższych zagadnień skarżąca kasacyjnie powiązał z art. 4 u.o.z.o.z., który dotyczy przyznania Radzie Ministrów prawa do określenia w drodze rozporządzenia programów zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych oraz lekooporności biologicznych czynników chorobotwórczych, wynikających z sytuacji epidemiologicznej kraju lub z konieczności dostosowania do programów międzynarodowych.

Oceny o prawnym (ustawowym) charakterze obowiązku poddania się szczepieniom nie zmienia, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczność, że w świetle art. 17 ust. 11 u.o.z.o.z. GIS jest zobowiązany ogłosić Program Szczepień Ochronnych na dany rok w formie komunikatu, ponieważ zawarte w tym akcie zostały jedynie specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczepienia (okresy życia, odstępy czasowe, warianty zaszczepienia, sposób podania szczepionki). Komunikat ten jest wydawany celem wykonania obowiązku nałożonego ustawą i nie można mu przypisywać charakteru samoistnego źródła prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2018 r., II OSK 1504/16 oraz z dnia 21 lutego 2018 r., II OSK 1089/16, orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy w pełni podzielić prezentowane w piśmiennictwie stanowisko, zgodnie z którym komunikat o kalendarzu szczepień ma status zbliżony do rekomendacji medycznych, dostarczając jedynie wykładni aktualnego stanu wiedzy medycznej z zakresu szczepień ochronnych pomocnej przy konkretyzowaniu norm zamieszczonych w przepisach r.ws.o.s.o. (por. M. Boratyńska [w:] System Prawa Medycznego. Regulacja prawna czynności medycznych, Tom II. Część 1, red. M. Boratyńska, P. Konieczniak, Warszawa 2019, s. 742-743). Powyższe powoduje, że to, iż obowiązkowe szczepienia ochronne prowadzone są zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok ogłaszanym w formie komunikatu przez GIS nie oznacza, że ich zakres – jak błędnie postrzega to skarżąca – powinien być traktowany jako oderwany od powszechnie obowiązującej materii normatywnej. W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym trafnie wskazuje się, że przyjęcie określonego kalendarza szczepień wynika przede wszystkim z konieczności uwzględnienia uwarunkowań medycznych, w tym czasu oraz rodzaju podawanych dzieciom szczepionek. Trudno byłoby oczekiwać, by materią tą miał zajmować się sam ustawodawca, który w przywołanym akcie prawnym wyraźnie stanowi o obowiązku szczepień ochronnych, kwestie szczegółowe pozostawiając rozstrzygnięciu na niższych poziomach decyzyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2018 r., II OSK 2547/18, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadnie skarżąca postawiła w sprawie zarzut braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), łącząc go z dyspozycją § 3 r.ws.o.s.o. Należy przypomnieć, że wymagalność obowiązku stanowi przesłankę dodatnią prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Wskazaną cechę charakteryzującą obowiązek definiuje się jako tę właściwość obowiązku, która pozwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku, a w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Wymagalność jest zatem stanem obowiązku istniejącym w określonym czasie łączonym z chwilą określającą najwcześniejszą możliwość żądania przez wierzyciela wykonania obowiązku (por. L. Klat-Wertelecka, Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, Wrocław 2009, s. 260-261). Jeżeli wymagalność odnosić do obowiązku poddania obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, to ma ona zasadniczo związek z momentem, w którym rozpoczął swój bieg termin podania osobie małoletniej dawki szczepionki określonej przedziałem wieku, w jakim się ona znajduje i obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych na dany rok. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że § 3 r.ws.o.s.o. nie określa granicznych terminów wykonania obowiązku szczepienia, wobec czego poszczególne terminy w tymże akcie określone nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanemu prawo do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej – jak to błędnie postrzega skarżąca – jako terminy, których upływ dopiero stanowi o wymagalności omawianego obowiązku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2019 r., II OSK 3322/17, orzeczenia.nsa.gov.pl). Podzielenie poglądu skarżącej niweczyłoby cele, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe.

W niniejszej sprawie niesporne pozostaje, że w świetle kalendarzowego wieku syna skarżącej (data urodzenia – [...] stycznia 2017 r.) oceniany obowiązek określony w tytule wykonawczym w dacie prowadzenia jego egzekucji miał charakter wymagalny, ponieważ w świetle Programu Szczepień Ochronnych doszło do uchybienia terminowi wyznaczonemu dla przyjęcia szczepionek przeciwko wymienionym w tytule siedmiu chorobom: gruźlicy; wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW B) – I i II dawka; błonicy, tężcowi i krztuścowi (dawki I-III); polio (I i II dawka); Haemophilus influanzae typu b (dawki I-III). Szczepienie przeciwko nim, włączając w to również przyjęcie ostatniej dawki, jeżeli szczepienie w danym przypadku oparte jest na przyjęciu więcej niż jednej dawki, powinno zostać wykonane przed ukończeniem pierwszego roku życia. O realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania lub inne względy sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych wiedzą medyczną i epidemiologiczną. Nie ma podstaw, by sprzeciwić się uznaniu, że cechę wymagalności danego obowiązku określa harmonogram szczepień, a konkretyzuje ją zawsze wiedza medyczna lekarza, który oceniając stan zdrowia dziecka, określa konkretny moment przeprowadzenia badania i wykonania obowiązku szczepienia.

Powołanego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. (skarżąca mylnie odwołała się do u.o.z.o.z.) w zakresie, w jakim Sąd pierwszej instancji miał nie ocenić nałożonej na skarżącą grzywny w celu przymuszenia jako środka zbyt uciążliwego, Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł objąć merytoryczną kontrolą. W postępowaniu wywołanym wniesieniem przez zobowiązanego zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny nie bada z urzędu, czy wystąpiła którakolwiek z sytuacji wymienionych w art. 33 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. Przedmiotem rozpoznania mogą być wyłącznie te zarzuty, które zobowiązany zgłosił organowi egzekucyjnemu w związku z doręczonym mu tytułem wykonawczym (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca wadliwość działania organu egzekucyjnego powiązała z dyspozycją art. 33 § 1 pkt 2, 5 i 9 u.p.e.a., co oznacza, że sytuacja zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, pomimo że pozostaje okolicznością wskazaną w art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., nie może stanowić kryterium prawnego oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny prawidłowości zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji, jeżeli skarżąca odstąpiła od powołania zarzutu w toku postępowania egzekucyjnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z postanowieniami Konstytucji. Z art. 68 ust. 4 Konstytucji wynika nałożony na władze publiczne jednoznaczny obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Przedmiotem ochrony konstytucyjnej pozostaje zdrowie publiczne (por. M. Safjan, L. Bosek, Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1-86, Warszawa 2016, komentarz do art. 68). Zakresem tego pojęcia powinny zostać objęte te działania, które wiążą się ze wszystkimi aspektami zdrowia ludzi, jego ochrony oraz poprawy. W jego skład bez wątpienia wchodzi również wymóg rozpoznawania i zapobiegania chorobom epidemicznym jako najistotniejszemu zagrożeniu zdrowia zbiorowości ludzi stanowiącego dobro publiczne. W piśmiennictwie trafnie zauważa się, że poddanie się szczepieniu ma dwa wymiary. Z jednej strony, osoba zaszczepiona sama uzyskuje ochronę przed zachorowaniem, z drugiej zaś strony, chroni innych przed zachorowaniem. Wysoki współczynnik osób zaszczepionych zabezpiecza osoby, które ze względów zdrowotnych nie mogły poddać się szczepieniu lub pomimo zaszczepienia nie wykształciły odporności immunologicznej. Szczepienie leży zatem nie tylko w interesie jednostki, lecz także w interesie społecznym, który polega na utrzymaniu koniecznego progu odporności populacyjnej, tj. określonego odsetka osób zaszczepionych, gwarantującego zahamowanie rozprzestrzeniania się choroby (por. K. Pałka [w:] System Prawa Medycznego. Tom 2. Szczególne świadczenia zdrowotne, red. L. Bosek, A. Wnukiewicz-Kozłowska, Warszawa 2018, s. 602). Współzależność stanu zdrowia ogółu ludzi od indywidualnych zachowań jednostek potwierdza, że publiczny system ochrony zdrowia musi być postrzegany całościowo. Tego rodzaju uwarunkowanie determinuje, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznanie, że obowiązek usuwania przez organy państwa zagrożeń zdrowia zbiorowości może w szczególnych przypadkach ograniczać konstytucyjną zasadę wolności i nietykalności osobistej (art. 41 Konstytucji) oraz podnoszone przez skarżącą prawo do samostanowienia (art. 47 Konstytucji), jeżeli inna forma perswazyjna aniżeli przymus leczniczy nie jest skuteczna, by osiągnięta została wysoka odporność populacyjna. W demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) konieczne jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego.

Wymaga dodatkowo podkreślenia, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje nie tylko wskazywaną w Konstytucji powinność państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa w związku z tym, że każdy ma prawo do ochrony zdrowia, ale nakierowany jest przede wszystkim na zapewnienie przez władze publiczne szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji). W piśmiennictwie trafnie wskazuje się, że regulacja zawarta w art. 68 ust. 4 Konstytucji w odniesieniu do zwalczania chorób epidemicznych u dzieci pozostaje bezpośrednio powiązana z prawem do szczególnej opieki zdrowotnej wynikającym z art. 68 ust. 3 i stanowi jego naturalne uzupełnienie w odniesieniu do tych jednostek chorobowych, które mogą bez odpowiedniej reakcji państwa rozprzestrzenić się na populację dzieci (por. M. Dercz, Konstytucyjne prawo dziecka do szczególnej opieki zdrowotnej, Warszawa 2016, s. 190 i n.).

Zaskarżonemu wyrokowi nie można postawić usprawiedliwionego zarzutu naruszenia art. 8 ust. 1 EKPC. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, obowiązkowe szczepienie jako przymusowy zabieg lekarski może stanowić ingerencję w gwarantowane na mocy wskazanego wyżej przepisu prawo do poszanowania życia prywatnego, niemniej na gruncie samej Konwencji prawo to nie jest prawem absolutnym. Skarżąca w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zasadnie zauważyła, że art. 8 ust. 2 EKPC dopuszcza ingerencję władzy publicznej w prawo do poszanowania życia prywatnego w przypadkach przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób. Wprowadzenie w polskim systemie prawnym szczepień obowiązkowych spełnia kryteria ingerencji przewidzianej przez ustawę, a ponadto koniecznej w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia oraz praw i wolności innych osób. Ochrona zdrowia społeczeństwa stanowi, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnione dobro publiczne, którego realizacja uprawnia do wprowadzenia obowiązkowych szczepień zabezpieczających przed chorobami zakaźnymi szczególnie niebezpiecznymi ze względu na ryzyko epidemii. Ogólny interes społeczeństwa oraz interes indywidualny poszczególnych jednostek nie mogących poddać się szczepieniom ochronnym i z tego względu szczególnie narażonych na niebezpieczeństwo zachorowania bądź śmierci w przypadku epidemii choroby zakaźnej, do której powstania przyczynić mogą się jednostki, które pomimo braku przeciwskazań uchyliły się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych, sprzeciwia się uznaniu, że te szczególnego rodzaju przymusowe zabiegi medyczne wykonywane w stosunku do osób, wobec których nie stwierdzono przeciwskazań do poddania się szczepieniom, naruszają art. 8 ust. 1 EKPC. Z twierdzenia, że obowiązek szczepień może zostać uznany za niezbędny w demokratycznym społeczeństwie wypływa wniosek, iż dopuszczalne jest stosowanie (finansowych) sankcji egzekucyjnych nakierowanych na doprowadzenie do wypełniania obowiązku szczepień (por. wyrok Wielkiej Izby ETPC z 8 kwietnia 2021 r., skarga nr 47621/13, Vavřička i inni).

Powyżej wskazane względy skutkowały nieznalezieniem przez Naczelny Sąd Administracyjny podstaw do zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym odnoszącym się do powołanego w skardze kasacyjnej zagadnienia.

Warto w tym miejscu odnotować, że przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła sprawa (SK 81/19) ze skargi konstytucyjnej o zbadanie zgodności części regulacji kwestionowanych przez skarżącą.

W konsekwencji jednak stanowiska przedstawionego powyżej, o braku zasadności postawienia prawnego sformułowanego w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny nie zawiesił postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. odnoszącym się do powołanego w skardze kasacyjnej zagadnienia.

Z kolei odnośnie wniosku o zwrócenie się do TSUE o dokonanie wykładni treści art. 8 ust. 1 EKPC zasadnicze wątpliwości budzić musi określenie we wniosku przez skarżącą organu sądowego, do którego Naczelny Sąd Administracyjny miałby skierować swoje wystąpienie. Jakkolwiek prawa podstawowe zagwarantowane w EKPC stanowią część prawa Unii jako zasady ogólne, to nie może ulegać wątpliwości, że Unia Europejska nie przystąpiła do EKPC i nie stanowi on aktu prawnego, który został formalnie włączony do unijnego porządku prawnego. Brak jest zatem łączności pomiędzy kompetencją TSUE do dokonywania wykładni aktów prawa unijnego a interpretacją art. 8 ust. 1 EKPC, której przeprowadzenie w sprawie miałoby być, zdaniem skarżącego, wymagane. Jeżeli intencją skarżącego było wystąpienie ze wskazanym w skardze kasacyjnej problemem prawnym do ETPC, a przywołanie TSUE ma charakter oczywistej omyłki, wymagane w sprawie było uprzednie rozważenie przez autora skargi kasacyjnej dopuszczalności wnioskowanego działania. Sprawa dotycząca interpretacji lub stosowania praw i wolności gwarantowanych w EKPC i jej protokołach dodatkowych, tak jak to ujmuje wniosek skargi kasacyjnej, powtarzający treść skargi wniesionej do Sądu pierwszej instancji, może się stać przedmiotem opinii doradczej ETPC wydawanej na żądanie sądu pytającego, niemniej wskazany instrument wynika z przepisów Protokołu nr 16 do EKPC, którego Rzeczpospolita Polska nie ratyfikowała. Pomimo, że Protokół ten wszedł w życie z dniem 1 sierpnia 2018 r., nie ma on w polskim porządku prawnym charakteru aktu obowiązującego, wobec czego analizowane żądanie zamieszczone w skardze kasacyjnej musiało zostać ocenione przez Naczelny Sąd Administracyjny nieuprawnione z przyczyn formalnych.

Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. pozostaje nieuzasadniony. Powyższy przepis mógłby zostać naruszony wtedy, gdyby uzasadnienie orzeczenia nie pozwalało jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta wykluczała kontrolę kasacyjną orzeczenia lub brak byłoby uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu. Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Wbrew stanowisku skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji szczegółowo przedstawił przyczyny, z powodu których uznał, że obowiązek prawny dochodzony w kontrolowanym postępowaniu podlega egzekucji administracyjnej. Wskazał również, dlaczego obowiązek zaszczepienia małoletniego syna skarżącej mógł być traktowany przez Ministra jako wymagalny. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji nie wymienił wprawdzie szczepień, które nie zostały przyjęte i z tego powodu podlegały one egzekucji, niemniej nie budzi wątpliwości ich rodzaj, albowiem zostały one przywołane w treści tytułu wykonawczego (pkt 5. część B. Treść obowiązku).

W tych warunkach Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 P.p.s.a. o oddaleniu skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.) na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] grudnia 2022 r. (k. [...] akt sądowych).