Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2089/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 15, art. 77 § 4 i art. 80, art. 86, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 2 pkt 1 i 2, art. 3 ust. 2 w zw. z art. 13 ust. 2 oraz art. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2097
law: Ustawa z dnia 5 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.M., J.F. i J.L., od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z dnia 26 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1320/20, w sprawie ze skargi A.M., J.F. i J.L., na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, z dnia 6 marca 2020 r. nr DAP-WOSRFR-7280-17/2020/KB, w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty, , uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję;, zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz A.M., J. F. i T.L. solidarnie kwotę 1.120 (tysiąc sto dwadzieścia), złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.,


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1320/20, oddalił skargę J.L., A.M. i J.F. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 marca 2020 r., nr DAP-WOSRFR-7280-17/2020/KB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Uzasadniając zaskarżony wyrok wskazano, że celem ustawy była rekompensata za prawo własności pozostawionych poza obecnymi granicami RP nieruchomości (w tym znajdujących się na nich naniesień), istniejące w dniu wybuchu II Wojny Światowej. Odmienna wykładnia nie jest, w ocenie Sądu pierwszej instancji, do pogodzenia z ratio legis ustawy. Rację ma zatem, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, Minister twierdząc, że niezłożenie przez skarżących wymaganych przez organ I instancji dokumentów powoduje, że w aktach sprawy brak jest dowodu na potwierdzenie, że na terenie majątku A znajdowała się willa należąca do J.R., [...] gajówek, [...] leśniczówka i młyn wodny. Zdaniem Sądu pierwszej instancji stanowisko organu odwoławczego należało uznać za trafne, bowiem słusznie wskazał Minister, że istnieją uzasadnione wątpliwości, co do ewentualnego miejsca posadowienia zabudowań, ich ilości i wielkości. Uzasadniając swoje stanowisko, Sąd pierwszej instancji wskazał, że należy zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że przy braku dowodów potwierdzających w sposób jednoznaczny położenie ww. zabudowań na terenie majątku "A" - mimo wezwań organu I instancji do uzupełnienia w tym zakresie materiału dowodowego brak było podstaw do potwierdzenia w tym zakresie rekompensaty.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli Skarżący, zarzucając Sądowi pierwszej instancji:

I. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 4 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., a to naruszenie zasady legalności, zasady podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zasady załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela, a przeprowadzone postępowanie nie było prowadzone w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, poprzez ponowną odmowę przyznania prawa do rekompensaty w decyzji Wojewody, utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją, z powodu nieuwzględnienia zeznań świadków, dokumentów, map WIG, treści encyklopedii (w tym słownika geograficznego) i tym samym rażące zaniechanie przez organ dopełnienia obowiązków z art. 9 k.p.a., polegającego na czuwaniu, aby strony postępowania nie poniosły szkody.

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77, art. 80 i 86 k.p.a., gdyż organy nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący i całościowy materiału dowodowego oraz nie ustaliły prawidłowo okoliczności faktycznych. Dokonano wybiórczego i niekorzystnego dla stron doboru materiału dowodowego, w tym pominięto fakty powszechnie znane, wskutek czego nieprawidłowo ustalono, że prawo do rekompensaty nie przysługuje skarżącym w zakresie obejmującym willę, [...] gajówek, [...] leśniczówkę i młyn wodny, podczas gdy z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika fakt wprost przeciwny.

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8, art. 11 i art. 15 k.p.a., poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności, której wymogiem jest ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ odwoławczy w pełnym zakresie, w tym ustosunkowanie się do zarzutów podniesionych w odwołaniu. Tymczasem, organ II instancji jedynie powielił argumentację I instancji, nie odnosząc się szczegółowo do opisanych w odwołaniu dowodów, m.in. do treści książki "Na osi" Zofii Stanek, fotografii willi, pism Nadleśnictwa Lasów W. oraz protokołu badania lasów W. z 1935 r.

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 35, art. 76 § 1, art. 80 i art. 81 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 k.p.a., przez tendencyjne, niczym nieuzasadnione prowadzenie postępowania, wbrew podstawowym zasadom wyartykułowanym przez ustawodawcę w "obrażonym" zakresie, oraz podważenie mocy dowodowej złożonych przez stronę dokumentów urzędowych bez uzasadnionych podstaw, co w konsekwencji doprowadziło do wydania niesłusznego orzeczenia, naruszającego słuszne prawa strony.

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik postępowania:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 2, art. 7, art. 31 oraz art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz Konwencją o ochronie praw i podstawowych wolności, a także art. 1 Protokołu nr 1 do ww. Konwencji, gdyż organy naruszyły podstawowe zasady ustrojowe Rzeczypospolitej Polskiej. W szczególności dotyczy to zasady państwa prawnego realizującego pryncypia sprawiedliwości społecznej, zasady działania na podstawie i w granicach prawa, zapewnienia praw człowieka i obywatela, w tym ochrony dziedziczenia, oraz zakazu ograniczania obywatelowi praw, skutkującego w tej sprawie brakiem rekompensaty za część majątku (nieruchomości) pozostawionego na Kresach Wschodnich przez spadkodawców skarżących. Jest to szczególnie rażące w świetle orzeczeń fundamentalnych dla kwestii rekompensat, tj. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8.11.1989 r., K 7/89, OTK 1989 Nr 1 poz. 8, orzeczenia SN z 10.10.2003 r., II CK 36/02, oraz treści wyroku Wielkiej Izby ETPC w Strasburgu z 22 czerwca 2004 r., w sprawie Broniowski przeciwko Polsce.

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 2 pkt 1 i 2, art. 3 ust. 2 w zw. z art. 13 ust. 2 oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez bezzasadną odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Zgłoszono wniosek o zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Złożono wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2024, poz. 935 – dalej jako: "p.p.s.a." Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Dokonując oceny zasadności zgłoszonych zarzutów skargi kasacyjnej wskazać trzeba, że w sprawie przesądzone pozostaje, że z odpisów wyciągów hipotecznych z kart stanu majątkowego, własności i ciężarów z 1934 r. i z dnia 27 września 1938 r. wynika, że wskutek uchwały lwowskiego c.k. Sądu krajowego z dnia 10 lipca 1886 r. wymienione na Karcie A.II za Lp.3 parcele zostały przeniesione do osobnego wykazu hipotecznego L.751. Natomiast pozostała majętność B objęta wykazem hipotecznym L. [...] otrzymała nazwę "A". Do 1886 r. istniał majątek W. objęty wykazem hipotecznym L. [...]. W 1886 r. majątek ten został podzielony w ten sposób, że z części parcel został utworzony majątek "C", który został przeniesiony do wykazu hipotecznego L. [...], zaś część parcel, która z majątku W. pozostała w wykazie hipotecznym L. [...] otrzymała nazwę "A". Istnienie obu tych majątków potwierdza także umowa o dział spadku po W.S. sporządzona we Lwowie 19 marca 1936 r. Tak więc po 1886 r. funkcjonowały dwa majątki powstałe z majątku W. i wpisane były do dwóch odrębnych wykazów hipotecznych. Sprawa majątku C zakończyła się prawomocnie, wyrokiem NSA z dnia 05 lipca 2018 r. sygn. I OSK 1987/16 oddalającym skargę kasacyjną od wyroku oddalającego skargę od decyzji odmawiającej prawa do rekompensaty, z powodu złożenia w tym zakresie wniosku po terminie. Nie ulega jednak wątpliwości, że kwestią przesądzoną pozostaje, iż majątek "A" nie jest tożsamy z majątkiem "W". Ta uwaga porządkująca ma zasadnicze znaczenie dla oceny zebranego materiału dowodowego, bo konieczne było odniesienie poczynionych - precyzyjnie - ustaleń co do majątku A". Wskazać również trzeba, że decyzją nr 1 z dnia 22 stycznia 2015 r. Wojewoda Małopolski potwierdził prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości A, pow. [...], woj. [...]. Wojewoda potwierdził J.L. w całości prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J.S. udziału w prawie własności nieruchomości A, powiat [...], województwo [...] oraz J.F. i A.M. w udziałach po 1/2 części prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J.R. udziału w prawie własności w/w nieruchomości. W pkt 10 tej decyzji Wojewoda Małopolski - odmówił - potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J.S. i J.R. na terenie majątku A, willi należącej do J.R., [...] gajówek i [...] leśniczówki oraz młyna wodnego (k. 619-628). Decyzją z dnia 05 marca 2015 r., znak: DRiR.580.158.2015.1.DR Minister Skarbu Państwa uchylił zaskarżony pkt 10 decyzji nr 1 Wojewody Małopolskiego z dnia 22 stycznia 2015 r., znak; SN.VIII.MS.7725-l-1272-08 i przekazał w tej części sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując, że dokonując oceny zasadności złożonego wniosku w tym zakresie organ nie zaprezentował oceny materiału dowodowego. Podsumowując, przedmiotowe postępowanie administracyjne dotyczy - wyłącznie - potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia willi należącą do J.R., [...] gajówek, [...] leśniczówki i młyna wodnego, jako stanowiących majątek ziemski "A", gmina W., powiat [...], województwo [...].

Naczelny Sąd Administracyjny, dokonując oceny podniesionych zarzutów, stwierdza, że zarówno organy administracji, jak i Sąd pierwszej instancji, nie odniosły się w sposób wyczerpujący do całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego. W istocie, w sprawie nie przeprowadzono wnikliwej analizy całokształtu przedłożonych zgromadzonych dokumentów, zeznań świadków, opracowań rzeczoznawców majątkowych oraz map Wojskowego Instytutu Geograficznego, które w sposób zasadniczy rzutowały na dokładne ustalenie granic i charakteru nieruchomości, a także na właściwe umiejscowienie wskazanych obiektów (willa, młyn wodny, gajówki i leśniczówka) na terenie majątku "A".

Brak należytej oceny tych dowodów doprowadził do niepełnego oraz wybiórczego ustalenia stanu faktycznego. Sąd pierwszej instancji, rozpoznając skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, winien był rozważyć, czy organ administracji II instancji, a uprzednio organ I instancji, rzetelnie przeanalizowały zebrany materiał dowodowy. Akceptacja ustaleń organów bez wnikliwej kontroli sądowej spowodowała, że skarga została rozpoznana niewystarczająco wnikliwie. Należy zaakcentować, że w przepisy k.p.a. wymagają, aby każdy z dowodów został należycie oceniony, z uwzględnieniem jego wiarygodności, spójności z pozostałymi dowodami, jak również logiki i zasad doświadczenia życiowego. Tylko w ten sposób można wykluczyć dowolność w ustaleniach faktycznych i zapewnić ochronę praw majątkowych osób domagających się rekompensaty. Wskazać przy tym należy, że przy rozstrzyganiu tego rodzaju spraw (dotyczących potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej) szczególne znaczenie ma wyczerpujące rozważenie wszelkich dokumentów historycznych, archiwalnych materiałów kartograficznych i opinii ekspertów, a także wyjaśnienie ewentualnych rozbieżności pomiędzy poszczególnymi źródłami informacji. Taka analiza pozwala na skrupulatne odtworzenie stanu z lat trzydziestych XX wieku, niezbędnego do ustalenia miejsca położenia nieruchomości i rzeczywistego istnienia określonych obiektów w granicach majątku A.

Organy administracji publicznej zobligowane były do szczegółowego i kompleksowego zbadania przedstawionych dowodów, wskazania, które z nich uznano za wiarygodne i jakim przypisano znaczenie, a także dlaczego innym odmówiono wiarygodności. Konieczne było uwzględnienie i poddanie wnikliwej ocenie wszelkich elementów zgromadzonego materiału, w tym opinii rzeczoznawców oraz dokumentów historycznych, celem pełnego i bezspornego ustalenia, jakie nieruchomości i obiekty faktycznie znajdowały się w granicach majątku A, będącego podstawą do przyznania prawa do rekompensaty.

Odnosząc się zatem do poszczególnych składników majątku z tytułu pozostawienia, których poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, rekompensaty dochodzą skarżący, wskazać trzeba, że odnosząc się do materiału dowodowego zebranego na okoliczność pozostawienia willi należącej do T.R., Minister kwestionuje aby na terenie majątku W. w ogóle znajdowała się willa. Wskazując na zeznania świadków organ ten przyjmuje, że nowobudowana willa znajdowała się majątku T. Odnosząc się do tego stanowiska, trzeba wskazać, że z Wyciągu hipotecznego majętności A (whl. [...]) wynika, że w jej skład wchodziły parcele budowlane, "droga domowa", ogród. Jednocześnie, w Opinii na okoliczność ustalenia granic majątku W., autorstwa rzeczoznawcy J.Z., sporządzonej 18 kwietnia 2013 r. wskazano, że "ujawniono W. gminę oraz obszar dworski". Jak natomiast wynika z akt, dnia 23 kwietnia 2014 r. rzeczoznawca J.Z. sporządził Opinię w przedmiocie lokalizacji leśniczówek i gajówek wchodzących w skład majątku A, wpisując m.in. dwór w obrębie Enklawy I. Szczególnie należy też zwrócić uwagę na tabelę na s. 54 Operatu szacunkowego z dnia 20 sierpnia 2024 r. gdzie powołując się na treść map WIG, rzeczoznawca majątkowy J.Z. stwierdził, że treść map WIG z lat 1919-1935 wskazuje na zmianę położenia budynku dworu, co sugeruje powstanie w tym okresie nowego budynku. Jeżeli budynek powstał w drugiej dekadzie XX wieku, jak to wynika z map 1916-1919, to jego wiek na 1939 r. wynosi około 23 lata. Jeżeli budynek powstał w 1933 r. jak to wynika z mapy wydanej w 1935 r., to jego wiek na 1939 r. wynosi 6 lat. Przyjęto wartość środkową. W uzasadnieniu prezentowanego przez organ stanowiska, nie odniesiono się szczegółowo do tych ustaleń, które literalnie odnoszą się do dworu położonego w majątku A. Tymczasem, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać, w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę - oraz przyczyn - dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Uzasadnienie faktyczne winno być spójne i logiczne, a organ winien ocenić na podstawie - całokształtu materiału dowodowego - czy dana okoliczność została udowodniona. Rację mają w tej sytuacji skarżący kasacyjnie, zarzucając organom pobieżną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, na okoliczność pozostawienia przez T.R. willi, położonej w majątku A.

Odnosząc się do kwestii młyna, organ II instancji powołał się na kopię Spisu nieruchomości ziemskich, wskazując, że z akt nie wynika, na której części majątku W.S. znajdował młyn. Organ wyraził stanowisko, że młyn ten znajdował się w majątku K. W ocenie Sądu, ta ocena organu nie znajduje oparcia w zebranym materiałem dowodowym. Prezentowane przez organ stanowisko jest o tyle nieuzasadnione, że majątek K. położony był w gm. T. w powiecie Ż. Tymczasem, majątek A położony był w innym powicie – G. Nie sposób też nie dostrzec, że w Spisie nieruchomości ziemskich, na który wskazuje Minister - "młyn i gorzelnię" - wymieniono w rubryce opisującej majątek i gminę nazwaną "W.". W aktach sprawy znajduje się również umowa o dział majątku spadkowego zawarta przed zastępcą notariusza E.K. dnia 19 marca 1936 r. obejmująca m.in. majętność A, objętą liczbą wykazu hipotecznego [...] ("Stronica pierwsza"). Jak wynika z tego dokumentu, J.S. otrzymał na swą wyłączną i nieograniczoną własność, wedle stanu na 1 września 1935 r. wchodzące w skład majętności A, objętej liczbą wykazu hipotecznego [...] całe parcele gruntowe o znaczone liczbami katastralnemi: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] – wraz ze znajdującymi się na parcelach tych zabudowaniami mieszkalnemi i gospodarczymi, a w szczególności także wraz z gorzelnią (a/) – ("Stronica czwarta"). Z kolei w opracowaniu z dnia 09 grudnia 2012 rzeczoznawca majątkowy J.Z. podaje, że w oparciu o skany map opracowanych przez Wojskowy Instytut Geograficzny w katach 1919-1939, w obrębie majątku W. ujawniono lokalizacje budynków, w tym gajówek, dworu i młyna wodnego. Na temat wiarygodności archiwalnych map Wojskowego Instytutu Geograficznego opinię sporządził również rzeczoznawca majątkowy J.Z. dnia 02 lutego 2015 r., wskazując, że stanowią one cenne źródło informacji. Jednocześnie, Opinia na temat rodzaju i powierzchni zabudowań znajdujących się na terenie majątku ziemskiego W., autorstwa rzeczoznawcy majątkowego M.B. potwierdza, że analiza symboli na mapie WIG z 1935 r. wskazuje na istnienie młyna na terenie majątku W. na potoku B. Doprecyzowano przy tym, że młyn wodny znajdował się pomiędzy wsiami K. i S. Do tych dowodów w istocie nie odniosły się organy. Z akt nie wynika również aby podjęto próbę weryfikacji danych wynikających z przywołanych dokumentów. Nie udokumentowano również działań skierowanych na wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości, czy służących weryfikacji źródeł wskazywanych przez rzeczoznawców majątkowych, jako podstawa sporządzonych przez nich opinii.

Również materiał dowodowy zebrany na okoliczność pozostawienia gajówek i leśniczówki nie został rozpatrzony we właściwy sposób. W opracowaniu z dnia 09 grudnia 2012 rzeczoznawca J.Z. podał, że w oparciu o skany map opracowanych przez Wojskowy Instytut Geograficzny w katach 1919-1939 w obrębie majątku W. ujawniono lokalizację budynków, w tym gajówek i leśniczówek. Następnie w Opinii na okoliczność ustalenia granic majątku W., autorstwa rzeczoznawcy J.Z., sporządzonej 18 kwietnia 2013 r. wskazano, że w oparciu o materiały archiwalne i mapy WIG stwierdzono, że w granicach majątku W. znajdowały się położone w jego centralnej i zachodniej części [...] gajówek i [...] leśniczówki. Jednocześnie, w Opinii mgr inż. B.S. z dnia 27 tycznia 2014 r. przyjęto założenie, że plan sytuacyjny w skali 1:288000 został sporządzony w roku 1935, z którego pochodzi mapa WIG. Wskazano, że w tej sytuacji opierając się na elementach w terenie takich jak np.: drogi, rzeki, przecięcia szlaków komunikacyjnych, granic użytków - lasów, wskazać można prawdopodobne położenie gajówek i leśniczówek w wyżej wymienionym obszarze. Doprecyzowano, że położenie gajówek i leśniczówek, oznaczonych na planie sytuacyjnym symbolami L1, L2 oraz G2 (bliżej centrum analizowanego terenu) jest bardziej prawdopodobne, niż obiektów oznaczonych symbolami G1, G2, G3 i G5, położonych przy granicach tego terenu. Natomiast, dnia 23 kwietnia 2014 r. rzeczoznawca J.Z. sporządził Opinię w przedmiocie lokalizacji leśniczówek i gajówek wchodzących w skład majątku A, wpisując gajówki i leśniczówki w obrębie poszczególnych Enklaw. Z akt sprawy nie wynika, aby podejmowano próbę weryfikacji tych dowodów w zestawieniu z powoływanymi przez rzeczoznawców majątkowych materiałami źródłowymi. Nie udokumentowano też działań ukierunkowanych na wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości, we współpracy z rzeczoznawcami majątkowymi.

Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty skargi kasacyjnej są uzasadnione. Sąd pierwszej instancji, oddalając skargi, nie uwzględnił w wystarczającym stopniu nieprawidłowości w postępowaniu dowodowym organów administracji i nie przeprowadził należycie wnikliwej kontroli legalności i rzetelności ich działań. Brak należytego rozważenia całości materiału dowodowego, a także niewystarczające ustosunkowanie się do argumentów stron świadczy o nierzetelnym wyjaśnieniu kluczowych okoliczności. Zarówno materiał dowodowy, jak i jego ocena winny - zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. - znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji. Norma ta jest uzupełnieniem postanowień zawartych w art. 11 k.p.a. zgodnie z którym organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy. Uzasadnienie winno być spójne i logiczne, tak by z jego treści w sposób nie budzący wątpliwości wynikał ustalony przez organ administracji publicznej stan faktyczny, stanowiący podstawę rozstrzygnięcia. Na organach ciążą obowiązki prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie (art. 8 k.p.a.) oraz zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.), które wyrażają się w obowiązku stosownego uzasadnienia decyzji. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać, w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika na czym konkretnie organ opiera swoje ustalenia. Nie jest też jasne jakim dowodom organy dano wiarę, a którym tej wiary odmówiono. Konstrukcja prawna zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) pozwala jedynie na twierdzenie, że organ przy ustalaniu prawdy materialnej nie jest związany jakimikolwiek przepisami prawa, które określałyby wartość poszczególnych rodzajów dowodów. Analizując materiał dowodowy, organ może wyciągać swobodne wnioski i swobodnie decydować o tym, jakie przepisy materialnego prawa zastosuje, uwzględniając przyjęte przez siebie w sprawie ustalenia faktyczne. Ocena dowodów przez organ staje się jednak dowolną wówczas, gdy w danej sprawie przekroczone zostaną granice swobodnej oceny dowodów. Te granice nie są w żaden sposób bezpośrednio określone przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Dlatego przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów rozpatrywane być musi w każdej konkretnej sprawie, przy uwzględnieniu reguł logicznej interpretacji faktów i zdarzeń. Stwierdzone i opisane powyżej nieprawidłowości powodują, że ustalenia prezentowane w zaskarżonej decyzji wymykają się kontroli sądowoadministracyjnej.

Zgodzić trzeba się w tej sytuacji ze skarżącymi kasacyjnie, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania i to w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stwierdzone uchybienia, skutkują uwzględnieniem skargi kasacyjnej. W świetle stwierdzonych wad postępowania, przedwczesne byłoby odniesienie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, sformułowanych w rozpatrywanej skardze kasacyjnej.

Wziąwszy pod uwagę okoliczności sprawy, uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną do rozstrzygnięcia, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, w zakresie, w jakim organ uzna to za zasadne, rzeczą organu będzie uzupełnienie materiału dowodowego, weryfikacja źródeł powoływanych przez rzeczoznawców majątkowych, ze szczególnym uwzględnieniem map, a następnie wnikliwa i kompleksowa ocena materiału dowodowego. Organ zobowiązany będzie zająć jednoznaczne stanowisko, uzasadniając je ze wskazaniem faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności tak, aby możliwa była jego ocena.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.