Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2046/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji i uchylono poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 86  ust. 2-4  art. 95
journal: Dz.U. 2023 poz 742
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
article: art. 145  par. 1  pkt 5  art. 151   par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Artur Kuś, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, asesor WSA Paweł Konicki (spr.), Protokolant ref. staż. Oliwia Nawrocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Rektora [...] Wyższej Szkoły [...] w [...] z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie wypłaconego stypendium I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. uchyla decyzję Komisji Stypendialnej [...] Wyższej Szkoły [...] w [...] z dnia [...] maja 2023 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. P. jest decyzja Rektora [...] Wyższej Szkoły [...] w W. (dalej jako Rektor) z [...] czerwca 2023 r. (znak [...]), utrzymująca w mocy decyzję Komisji Stypendialnej [...] Wyższej Szkoły [...] w W. (dalej jako Komisja Stypendialna) z [...] maja 2023 r. (Nr [...]) o uchyleniu decyzji ostatecznych w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego i stypedniu rektora oraz o orzeczeniu obowiązku zwrotu nienależnie wypłaconych stypendiów.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy:

Decyzją z [...] listopada 2022 r. Nr [...] Komisja Stypendialna przyznała A. P. stypendium socjalne na okres od października 2022 r. do lutego 2023 r. w kwocie 435 zł miesięcznie.

Decyzją z [...] listopada 2022 r. Nr [...] Komisja Stypendialna przyznała A. P. stypendium Rektora na okres od października 2022 r. do marca 2023 r. w kwocie 2000 zł miesięcznie.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2023 r. Komisja Stypendialna na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wznowiła z urzędu postępowanie administracyjne dotyczące ww. decyzji, wskazując na pozyskanie z systemu POLON informacji o przekroczeniu przez studentkę łącznego okresu przysługiwania świadczenia, który wynosi 12 semestrów.

Decyzją z [...] maja 2023 r. Komisja Stypendialna na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w zw. z art. 86 ust. 2 a contrario i art. 93 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742 ze zm.) oraz § 9 ust. 1 i 2 w zw. z § 7 ust. 2 a contrario, § 8 ust. 2 i 3 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń z Funduszu Stypendialnego dla studentów [...] Wyższej Szkoły [...] w W. (Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr [...] Rektora [...]WS[...] z dnia [...] września 2022 r. – zwanego dalej Regulaminem):

1. uchyliła z dniem [...] maja 2023 r. decyzję Komisji Stypendialnej nr [...] z [...] listopada 2022 r. oraz decyzję nr [...]z [...] listopada 2022 r. w związku z ujawnieniem istotnych dla sprawy okoliczności faktycznie istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi, który wydał decyzję,

2. orzekła o obowiązku niezwłocznego zwrotu przez skarżącą łącznej kwoty 12.870 zł tytułem nienależnie wypłaconego stypendium socjalnego oraz stypendium Rektora w semestrze zimowym roku akademickiego 2022/2023.

W uzasadnieniu decyzji Komisja Stypendialna wskazała, że w chwili wpisywania do systemu POLON informacji o przyznaniu przedmiotowych stypendiów w kwietniu br. system wykazał następującą ścieżkę kształcenia studentki:

w okresie od:

01.10.2016 – 10.07.2019 = 6 semestrów kryminologia UG,

01.10.2019 – 20.03.2020 = 1 semestr prawo UG,

14.04.2020 – do dnia dzisiejszego = 6 semestrów prawo [...]WS[...]

Łączny okres studiów do dnia podjęcia decyzji przez Komisję Stypendialną w listopadzie 2022 r. wynosił zatem 12 semestrów, a nie jak wynikało z oświadczenia 6 plus 5. Ponieważ przekroczono łączny okres przysługiwania świadczenia (art. 93 ust 4 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym), który wynosi 12 semestrów, bez względu na jego pobieranie przez studenta, stwierdzono konieczność uchylenia decyzji w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego i Rektora. Jednocześnie Komisja Stypendialna uznała, że decyzje te zostały podjęte przez Komisję w dobrej wierze, na podstawie złożonego przez studentkę niekompletnie wypełnionego oświadczenia i wobec braku istnienia wówczas formalnych przesłanek do wydania decyzji odmownej - informacja o ich zaistnieniu pojawiła się w Zintegrowanej Sieci Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym POLON w czasie ostatniego miesiąca, w związku ze wzrostem aktywności uczelni wyższych w Polsce w zakresie uzupełniania danych studentów.

Mając na względzie zapisy ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz w oparciu o przepis § 8 ust. 2. Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń z Funduszu Stypendialnego dla studentów [...] Wyższej Szkoły [...] w W. - zaszła konieczność orzeczenia o zwrocie kwoty wypłaconych stypendiów w wysokości [...] PLN za okres, w którym świadczenia były nienależne.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A.P..

Decyzją z [...] czerwca 2023 r. Rektor na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz § 16 ust. 3 Regulaminu utrzymał w mocy decyzję Komisji Stypendialnej w całości.

Jak wskazał Rektor, okres 12 semestrów, w trakcie których studentowi przysługują świadczenia, rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów). Do okresu przysługiwania świadczeń wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, w tym także semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów od zajęć. Komisja Stypendialna, podejmując decyzje w kwestii uznania lub odrzucenia wniosków o udzielenie pomocy stypendialnej, zobowiązana jest do szczegółowego obliczania łącznego okresu trwania studiów wszystkich aplikujących, a do limitu 12 semestrów należy wliczyć każdy rozpoczęty semestr nauki na studiach I, II stopnia lub magisterskich (ze wskazanymi przez ustawodawcę wyjątkami), bez względu na fakt pobierania przez studenta stypendium w tym czasie. Uczelnia, będąc jedynie dysponentem środków pochodzących z budżetu Państwa, zobowiązana jest do bezwzględnego przestrzegania zapisów ustawy, a ta wyraźnie określa, że właśnie fakt posiadania statusu studenta musi być rozważany przy ustalaniu okresu, przez który przysługują mu świadczenia stypendialne.

Zdaniem Rektora w przypadku skarżącej okres 12 semestrów został przekroczony w październiku 2022 r., a dyspozycja art. 93 ust. 4 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym stanowiła bezwzględną przesłankę do podjęcia decyzji dotyczącej uchylenia obu decyzji przyznających studentce stypendium socjalne i stypendium Rektora wobec faktu niewłaściwie obliczonego okresu, w którym skarżąca posiadała status studenta przed rozpoczęciem kształcenia w Europejskiej Wyższej Szkole Prawa i Administracji, niezależnie od tego z jakich powodów czas przysługiwania świadczeń został źle oszacowany. W oświadczeniu złożonym w październiku 2022 r. skarżąca wskazała studia na Uniwersytecie [...] w latach 2016 - 2019, informując jednocześnie, ze studia nie zostały ukończone. Tym samym wskazanie przez studentkę w oświadczeniu faktu rozpoczęcia studiów II stopnia lub jednolitych magisterskich, które trwały 4 miesiące mogło oznaczać rozpoczęcie nauki na studiach jednolitych magisterskich od nowa, w zakreślonym wcześniej przedziale czasowym 3 lat od 2016 do 2019 roku. Kluczowym w interpretacji danych zawartych oświadczeniu było wskazanie faktu nie ukończenia studiów I stopnia oraz brak określenia daty rozpoczęcia trwających 4 miesiące studiów na poziomie magisterskim. Weryfikacja dokonana przez Komisję Stypendialną w systemie POLON w kwietniu 2023 r. ujawniła ścieżkę kształcenia studentki, tak że łączny okres studiów do dnia podjęcia decyzji przez Komisję Stypendialną w listopadzie 2022 r. wynosił 12 semestrów, a nie 6 plus 5 (w [...]WS[...]), jak przyjęła Komisja stypendialna, co spowodowało zaistnienie przesłanek opisanych w § 7 pkt 2 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń z Funduszu Stypendialnego dla studentów [...]WS[...]. Dane odnośnie kształcenia skarżącej przed rozpoczęciem edukacji w [...]WS[...] pojawiły się w systemie POLON w roku 2023, a podobna weryfikacja studentki na przełomie listopada i grudnia 2022 r. nie dała podstawy do odrzucenia jej wniosku o przyznanie stypendium. Powyższe wynika ze wzrostu aktywności polskich uczelni w zakresie uzupełniania bieżących oraz archiwalnych danych studentów.

Skargę na powyższą decyzję złożyła A.P., zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie:

1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niedopełnieniu przez organ obowiązków wynikających z art. 7 K.p.a. poprzez nieposzanowanie obowiązku stania na straży praworządności oraz niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego;

2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu zasady zaufania i niedopełnieniu przez organ obowiązków wynikających z art. 8 § 1 K.p.a. poprzez:

a. niedostosowanie do zmienionych przepisów materialnoprawnych oświadczenia będącego załącznikiem do wniosku o przyznanie świadczeń, powołując się w nim na nieaktualną podstawę prawną i prosząc o informacje niedostosowane do aktualnego stanu prawnego;

b. przerzucenie na skarżącą skutków błędnych działań organu polegających na narzuceniu własnej interpretacji treści oświadczenia skarżącej, bez dołożenia jakichkolwiek starań w celu wyjaśnienia wątpliwości dotyczących treści tego oświadczenia;

3. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niedopełnieniu przez organ obowiązków wynikających z art. 77 § 1 K.p.a., poprzez nierzetelne rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie;

4. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną interpretację art. 93 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r. poz. 478 ze zm.), polegającą na niewłaściwym założeniu, że okres przysługiwania stypendium socjalnego i stypendium Rektora tożsamy jest z pierwotnym nabyciem statusu studenta.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że wzór oświadczenia o przyznanie stypendium został określony przez organ, a skarżąca podawała w nim, że odbywała studia na Uniwersytecie [...] w latach 2016-2019 na kierunku kryminologia (6 semestrów), oświadczyła, że nie posiada tytułu magistra ani równorzędnego i odbywała już studia II stopnia lub jednolite magisterskie po ukończeniu studiów I stopnia przez 4 miesiące, co z kolei daje jeden rozpoczęty semestr. W oświadczeniu skarżąca podała, że studiowała kryminologię, co wyklucza, aby w zakreślonym przedziale czasowym podjęła jednolite studia magisterskie, bowiem ten kierunek nie jest realizowany w tym trybie. Natomiast w razie jakichkolwiek wątpliwości co do treści oświadczenia, Komisja powinna wezwać skarżącą do uzupełnienia braków lub do złożenia wyjaśnień. Ponadto Komisja powinna dostosować oświadczenie do aktualnie obowiązujących przepisów i zredagować je w sposób, który pozbawiony byłby jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych - obecnie ustawodawca posługuje się określeniem 12 semestrów, a nie jak uprzednio 6 lat. Komisja to organ profesjonalny, doświadczony, a więc powinien zachować pewne standardy pomagające studentowi.

Nadto w ocenie skarżącej wykładnia art. 93 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r. poz. 478 ze zm.), prowadzi do wniosku, że okres przysługiwania świadczeń należy liczyć od momentu, w którym stypendium socjalne oraz stypendium Rektora faktycznie jej przysługiwało, a nie wiązać z pierwotnym nabyciem statusu studenta. Ustawodawca wskazał, że bez znaczenia pozostaje fakt pobierania świadczeń przez studenta, jednak równolegle nie określił w przepisach, że świadczenia automatycznie przysługują z chwilą rozpoczęcia pierwszych studiów. W przypadku stypendium socjalnego, przysługuje ono zależnie od spełnienia kryterium dochodowego, a w przypadku stypendium Rektora m.in. w zależności od uzyskanej średniej ocen i dodatkowo – w odniesieniu do skarżącej – dopiero po pierwszym roku nauki.

Skarżąca podkreśliła również, że nie było jej zamiarem zatajenie faktu rozpoczęcia jednolitych studiów magisterskich po ukończeniu studiów I stopnia na innej uczelni. W oświadczeniu ujawniła informacje dotyczące poprzednich studiów.

Odpowiedź na skargę złożył Rektor, wnosząc o jej oddalenie.

Pismem z 26 września 2023 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie w sprawie rozprawy.

Pismem z 29 lutego 2024 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymała dotychczasowe stanowisko i wnioski skargi oraz wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, na które składa się opłata w wysokości według norm przepisanych oraz wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu w kwocie 40,80 zł (koszt dojazdu do czytelni Sądu w dniu 9 lutego 2024 r. w celu przejrzenia akt P. 20 km x 2 = 40 km- 4 litry x 6,8 zł = 27,20 zł; koszty przesyłki poleconej do skarżącej i do Sądu 2 x po 6,80 zł).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – zwanej dalej P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, niebędąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. w sytuacji, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega natomiast wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając niniejszą sprawę uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podkreślić należało, że niniejsze postępowanie prowadzone było w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego, tj. wznowieniowa postępowania. Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym wydano decyzję, było dotknięte przynajmniej jedną z kwalifikowanych wad procesowych (przesłanek wznowienia), wyliczonych wyczerpująco w przepisach prawa procesowego. W związku z tym, że wznowienie postępowania stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji ostatecznych, przesłanki wznowienia podlegają ścisłej wykładni. Katalog podstaw wznowienia postępowania został enumeratywnie wyliczony w przepisach art. 145 – art. 145b K.p.a. Wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 oraz art. 145a-145b następuje tylko na żądanie strony (art. 147 K.p.a.). Wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia (art. 149 § 1 K.p.a.). Po przeprowadzeniu postępowania, organ administracji publicznej wydaje jeden z rodzajów rozstrzygnięć kończących postępowanie wznowieniowe, wymienionych w art. 151 K.p.a., tj.: odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej (§ 1 pkt 1), uchyla decyzję dotychczasową i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy (§ 1 pkt 2) albo stwierdza wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa, w której wskazuje okoliczności, z powodu których nie została ona uchylona (§ 2).

Wskazując na powyższe, stwierdzić należy wydane w sprawie decyzje organów obu instancji w żaden sposób nie przystają do katalogu decyzji wymienionych w art. 151 K.p.a. Komisja Stypendialna po wznowieniu postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. postanowieniem z 27 kwietnia 2023 r. w punkcie pierwszym decyzji uchyliła decyzje własne (dotychczasowe) z 17 listopada 2022 r., jednak nie wydała nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy, a więc rozstrzygającej sprawę z wniosku o przyznanie stosownego stypendium. Brzmienie art. 151 K.p.a. nie pozostawia wątpliwości, że przedmiot wznowionego postępowania ograniczony jest wyłącznie do sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną, a możliwym rozstrzygnięciem w tym postępowaniu jest jedynie uchylenie dotychczasowej decyzji i wydanie nowego rozstrzygnięcia lub też odmowa jej uchylenia. Zakres przedmiotowy postępowania wznowieniowego wyznaczony jest decyzją ostateczną i nie można do niego dodawać innych elementów niż te, które były przedmiotem oceny organów w zakończonym postępowaniu jurysdykcyjnym (zwykłym). W okolicznościach niniejszej sprawy zakres sprawy wyznaczyły wnioski studentki o przyznanie stypendium socjalnego i stypendium rektora i tylko orzeczenie w tym przedmiocie mogło znaleźć wyraz w rozstrzygnięciu kończącym postępowanie w tej sprawie. Organ nie mógł zatem, niejako dodatkowo, zamieścić w decyzji tej rozstrzygnięcia opisanego w punkcie drugim decyzji, a więc orzec o obowiązku niezwłocznego zwrotu przez studentkę (skarżącą) łącznej kwoty pieniężnej tytułem nienależnie wypłaconego stypendium socjalnego i stypendium rektora. Orzeczenie w tym przedmiocie stanowiło niedopuszczalne rozszerzenie postępowania wznowieniowego o dodatkowy element, nie będący przedmiotem rozstrzygania w sprawie z wniosku o przyznanie stypendium. Co równie istotne, organ nałożył na skarżącą obowiązek zwrotu pobranych stypendiów w sytuacji, gdy nie została rozstrzygnięta kwestia, czy świadczenie to zostało nienależnie pobrane. Samo uchylenie decyzji w przedmiocie przyznania stronie skarżącej stypendiów tej kwestii jeszcze nie przesądza, gdyż w takiej sytuacji wniosek skarżącej o ich przyznanie nie został przez organ rozpatrzony. Z tego też względu decyzja organu I instancji jak i utrzymującą ją w mocy decyzja Rektora zostały wydane z naruszeniem art. 151 § 1 K.p.a. Rektora, powielając powyższą wadę, sam dodatkowo wskazał błędnie podstawę prawną swojej decyzji jako art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., przy rozstrzygnięciu utrzymującym w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolejną kwestią wymagającą oceny jest ustalenie, czy wskazana w podstawie wznowienia postępowania przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. zaistniała w sprawie. Zauważyć należy, że jej wystąpieniu rozpoznające w sprawie organy upatrywały w tym, że po wydaniu decyzji o przyznaniu stypendium socjalnego i stypendium rektora Komisja Stypendialna dokonała weryfikacji oświadczenia skarżącej o przyznanie stypendiów w systemie POLON, ustalając, że przy wydaniu decyzji pominięto jeden semestr studiów skarżącej na kierunku prawo na Uniwersytecie [...].

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.: "[w] sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję". Podkreślić jednak należy, że wzruszenie w wyniku wznowienia decyzji ostatecznej ma charakter wyjątkowy i dopuszczalne jest wyłącznie wówczas, gdy z pewnych, znajdujących prymat nad pewnością obrotu względów, postępowanie w sprawie należy przeprowadzić ponownie bądź w celu wyeliminowania powstałych w nim wad o charakterze procesowym bądź to uwzględnienia zaistniałych po wydaniu decyzji, istotnych dla jej bytu czy treści okoliczności. Do tego rodzaju zdarzeń ustawodawca zaliczył ujawnienie nowych dowodów, istniejących w dniu wydania decyzji, ale nieznanych organowi, który ją wydał (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 sierpnia 2022 r. sygn. akt I GSK 2733/18). Uchylenie decyzji ostatecznej z uwagi na wystąpienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. obwarowane jest łącznym wystąpieniem czterech warunków: ujawnione okoliczności faktyczne i dowody są istotne dla sprawy (1), okoliczności faktyczne lub dowody są nowe (2), okoliczności faktyczne lub dowody istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej (3), okoliczności faktyczne lub dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję (4). Jeżeli którykolwiek z warunków nie został spełniony, niemożliwe jest uchylenie decyzji ostatecznej. Do nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. należy zaliczyć okoliczności lub dowody nowo odkryte lub po raz pierwszy zgłoszone przez stronę, dotyczące przedmiotu sprawy i mające znaczenie prawne, istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznej, lecz nieznane organowi, który wydał decyzję. Rozstrzygający jest moment, w którym strona lub organ dowiaduje się o możliwości wznowienia, a nie subiektywne uświadomienie sobie konsekwencji wyjścia na jaw nowych okoliczności (por. wyrok NSA z 6 maja 2021 r. sygn. akt III FSK 3344/21).

Podobnie należy ocenić uzupełnienie wiedzy przez organ odnośnie stanu faktycznego sprawy przyjętego za podstawę wydania decyzji ostatecznej, która stanowi przedmiot niniejszego postępowania wznowieniowego. Postępowanie wznowieniowe nie może bowiem służyć ponownej ocenie wniosku rozstrzygniętego w postępowaniu jurysdykcyjnym tylko dlatego, że organ nie dostrzegł jakiejś kwestii lub ją pominął, pomimo że wynikała ona z akt sprawy. Podstawowa pozostaje bowiem w tym przypadku ww. cecha nowości okoliczności faktycznej lub dowodu, które nie były znane organowi w dniu wydania decyzji ostatecznej. Błędna ocena dowodu, który istniał i był znany organowi nie może stanowić uzasadnienia wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Dowody na istnienie okoliczności, o których mowa w tym przepisie, nie mogą znajdować się w aktach sprawy administracyjnej zakończonej wydaniem ostatecznej decyzji, aby możliwe było na podstawie tych okoliczności wznowienie postępowania. Regułą w postępowaniu administracyjnym jest prowadzenie postępowania dowodowego przed wydaniem decyzji, a nie wydanie decyzji ostatecznej i dopiero w postępowaniu wznowieniowym prowadzenie postępowania dowodowego. Sama zmiana oceny dowodów nie może stanowić podstawy do podważenia trwałości decyzji w trybie wznowienia postępowania. Chodzi zatem o nowe okoliczności faktyczne, nie zaś o ponowną ocenę, lecz inaczej dokonaną (por. wyrok NSA z 12 czerwca 2023 r. sygn. akt I OSK 236/20 – orzeczenia przywołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazując na powyższe, stwierdzić należy, że składając wniosek o przyznanie stypendium rektora skarżąca złożyła oświadczenie, z którego wynika, że odbywała studia na Uniwersytecie [...], 2016-2019, licencjat, kryminologia, które nie zostały ukończone i nie posiada tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego. Ponadto w oświadczeniu tym skarżąca wskazała, że odbywała studia II stopnia lub jednolite magisterskie po ukończeniu studiów I stopnia przez 4 miesiące. Z oświadczenia tego w ocenie Sądu jednoznacznie wynika, że skarżąca odbyła 6 semestrów na kierunku kryminologia oraz wskazała na rozpoczęty kolejny semestr na studiach magisterskich. Z kolei przebieg studiów w [...] Wyższej Szkoły [...] Sąd przyjmuje, że był znany organom z urzędu.

To jednak, czy oświadczenie strony jest weryfikowalne w systemie POLON i którymi danymi posłużył się organ, przyznając skarżącej stypendium, nie miało w ocenie Sądu znaczenia dla sprawy. Istotne pozostaje jedynie to, że w świetle złożonego w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania stypendium oświadczenia skarżącej, weryfikacja systemu POLON po wydaniu decyzji ostatecznej nie ujawniła żadnego nowego faktu, który nie byłby dostępny organowi w toku postępowania jurysdykcyjnego. Za niewystarczające należy uznać tłumaczenie przedstawione przez Rektora w decyzji z [...] czerwca 2023 r., że wskazanie przez studentkę faktu rozpoczęcia studiów II stopnia lub jednolitych studiów magisterskich, które trwały 4 miesiące mogło oznaczać rozpoczęcie nauki na studiach jednolitych magisterskich od nowa w zakreślonym wcześniej przedziale czasowym 3 lat od 2016 do 2019 r. Skarżąca złożyła bowiem oświadczenie o przebiegu studiów na formularzu przygotowanym przez Uczelnię, zgodnie z jej wzorem, zaś jeżeli organ miał jakiekolwiek wątpliwości co do przebiegu nauki skarżącej mógł ją wezwać do złożenia stosownych wyjaśnień, a nie podejmować próby weryfikacji tychże oświadczeń po wydaniu decyzji ostatecznej, wprost naruszając art. 16 K.p.a. Ustalenie, jaki charakter miał rozpoczęty semestr studiów (4 miesiące) w ramach studiów II stopnia lub jednolitych studiów magisterskich mogło nastąpić w toku postępowania jurysdykcyjnego (zwykłego), a nie następczo poprzez interpretację złożonego oświadczenia. Wzruszenie w wyniku wznowienia decyzji ostatecznej ma charakter wyjątkowy i nie może służyć naprawieniu błędów w ocenie materiału dowodowego, których dopuścił się organ w postępowaniu jurysdykcyjnym.

Z tej też przyczyny w ocenie Sądu organy we wznowionym postępowaniu nie wykazały, że zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.

Niezależnie od powyżej ujawnionych wadliwości w kontrolowanych w sprawie decyzjach w ocenie Sądu konieczną do zbadania pozostała również kwestia, czy Rektor był uprawniony do rozpoznania odwołania od decyzji Komisji Stypendialnej, a więc czy jest on organem odwoławczym od decyzji wydawanych przez tę Komisję.

Analizując powyższą kwestię, stwierdzić należy, że zgodnie z art. 86 ust. 2 – 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce:

"2. Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej.

3. Na wniosek samorządu studenckiego świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną. Większość członków komisji stanowią studenci. Decyzję podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji.

4. Rektor, w drodze decyzji administracyjnej, uchyla decyzję komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej niezgodną z przepisami prawa".

Powyższy przepis odnosi się do funkcjonowania komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej oraz reguluje uprawnienia nadzorcze rektora nad działalnością tych komisji. Do wydania decyzji w przedmiocie przyznania stypendium uprawnione są komisja stypendialna w pierwszej instancji i odwoławcza komisja stypendialna w drugiej, które co istotne, mają zachować odrębność od organów uczelni poprzez sformułowanie, że większość członków tychże komisji mają stanowić studenci. Ustawodawca w tym też zakresie określił, w jaki sposób komisje te podpisują wydane przez siebie decyzje. Co istotne w świetle przepisów ustawy powołanie tychże komisji jest obowiązkowe, skoro w art. 95 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wśród elementów, jakie ma zawierać regulamin świadczeń dla studentów wymieniono tryb powołania oraz skład komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej (pkt 4). Posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "regulamin (...) określa" wskazuje na obowiązek powołania obu ww. komisji, a nie ich fakultatywny charakter lub możliwość zastępowania którejkolwiek z nich przez inny organ uczelni, w tym Rektora. Takie działanie musiałoby mieć wyraźną podstawę prawną, jak ma to miejsce w przypadku stypendium socjalnego, gdzie w art. 88 ust. 4 i 5 ww. ustawy wyraźnie wskazano na właściwość rektora albo komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej. Posłużenie się w tym przypadku alternatywą rozłączną "albo" oraz alternatywą łączną "lub" wskazuje na właściwość w sprawie rektora z jednej strony i właściwość komisji stypendialnych obu instancji jako drugich podmiotów do wydawania decyzji w sprawie. Nie można jednak przyjąć, aby podmioty te mogły rozpoznawać sprawę w dowolnych konfiguracjach procesowych, bez przypisania im właściwości instancyjnej. Sprawę przyznania stypendium socjalnego rozpoznaje albo rektor z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy do tego organu, albo komisja stypendialna z odwołaniem do odwoławczej komisji stypendialnej.

Z analizy powyższych przepisów nie można natomiast wywieść, aby rektor mógł zastępować odwoławczą komisję stypendialną jako organ odwoławczy. Po pierwsze naruszałoby to deklarowaną przez ustawodawcę niezależność od organów uczelni poprzez wymagany skład komisji – "większość członków stanowią studenci" (art. 86 ust. 3 ww. ustawy), po drugie – pomijałoby do obowiązkowy charakter tego organu, kształtowany regulaminem świadczeń dla studentów (art. 95), po trzecie – pomijałoby to nadzorczy (poza tokiem instancji) charakter uprawnień rektora powołanego do oceny zgodności z przepisami prawa decyzji komisji stypendialnych lub odwoławczych komisji stypendialnych. Ustawodawca bowiem przewidział specjalne uprawnienie dla rektora, który w drodze decyzji administracyjnej uchyla decyzję komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej niezgodną z przepisami prawa, wprowadzając nadzór nad legalnością wydanych przez te organy decyzji, z zapewnieniem jednocześnie środka odwoławczego od tak wydanej decyzji w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i skargą do sądu administracyjnego na taką decyzję.

Z tego też względu w świetle powyższych przepisów Rektor nie był uprawniony do rozpoznania w sprawie odwołania od decyzji komisji stypendialnej. I chociaż Rektor w tym zakresie wskazał na swoją właściwość wynikającą w regulaminu ustalenia wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń z Funduszy Stypendialnego dla studentów [...] Wyższej Szkoły [...] w W. (§ 16 ust. 3 i § 18), to jednak w ocenie Sądu takie określenie właściwości organu odwoławczego nie jest prawidłowe, bowiem narusza wyżej wymienione przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Regulamin świadczeń dla studentów, jako akt wewnętrzny, ale ustalany na podstawie ustawy nie może być z tą ustawą sprzeczny. Także przyznana w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP uczelniom wyższym autonomia nie może uzasadniać sprzeczności regulaminu z ustawą, ani tym bardziej usprawiedliwiać wprowadzania regulacji wewnętrznych uczelni sprzecznych z regulacją ustawową, w tym przypadku art. 86 ust. 2 – 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Skoro bowiem na podstawie przepisów ustawy określono tryb wydawania decyzji administracyjnych oraz obowiązek powołania na uczelni wyższej określonych organów uprawnionych do wydawania tych decyzji, to nie można z powołaniem się na ww. autonomię zmieniać norm prawa powszechnie obowiązującego. Tym samym Rektor nie mógł dowolnie kształtować swojej właściwości jako organu odwoławczego z powołaniem się na tenże regulamin, a z pomięciem regulacji ustawowych. Pominięcie przy wydawaniu decyzji przepisów ustawowych prowadzi z kolei do konkluzji o wydaniu przez Rektora decyzji z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). Kwestia naruszenia właściwości miała w tym przypadku charakter wtórny, bowiem Rektor wywiódł ją z regulaminu wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń obowiązujących na Uczelni, który pozostawał w sprzeczności z przepisem art. 95 ww. ustawy. Rektor pominął przy tym przepisy regulujące procedurę przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, czym dokonał ich rażącego naruszenia.

Zauważyć należy, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, tj. skutki, które wywołuje decyzja (por. wyrok NSA z 9 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 1134/04). Oczywistość naruszenia prawa polega na ewidentnej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę jego działania. Z zasady musi to być wada tkwiąca w samej decyzji. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyroki NSA: z 28 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1888/10; 21 października 2010 r. sygn. akt I OSK 28/10). Wszystkie te przesłanki wystąpiły w okolicznościach niniejszej sprawy, szczególnie uwzględniając fakt, że przyznanie świadczeń studentowi, o których mowa powyżej, w toku postępowania administracyjnego zostało powierzone komisjom składającym się w większości z studentów, przy zachowaniu uprawnień rektora do badania podejmowanych przez nie uchwał pod względem zgodności z prawem, jednakże nie w toku instancyjnym ale w trybie nadzorczym. Takie działanie należy ocenić jako niezgodne z prawem ograniczenie uprawnień samorządu studenckiego, nieakceptowalne w demokratycznym państwie prawnym, podobnie jak próby zastępowania przepisów prawa powszechnie obowiązującego normami prawa wewnętrznego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku, a na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a., jak w punkcie II.