Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 334/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 11, art. 15, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 24, art.  28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 334/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 maja 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: Sędzia WSA Waldemar Michaldo, Sędziowie: Sędzia WSA Wiesław Kuśnierz (spr.), Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski, , Protokolant: Referent stażysta Marcin Mastej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2023 r, sprawy ze skargi M. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 lutego 2023 r. nr UP-145/23 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 grudnia 2022 r. nr 2703/22.


UZASADNIENIE

M. D. (dalej: Strona, Skarżący) wnioskiem z dnia 5 października 2022 r. (data wpływu do organu 6 października 2022 r.) zwrócił się z prośbą do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności składkowych. We wniosku podał, że jest w ciężkiej sytuacji materialnej. Od 2011 r. nie pracuje z powodów zdrowotnych, cierpi na schizofrenię urojeniową oraz zaburzenia depresyjno-lękowe, które uniemożliwiają podjęcie pracy zarobkowej. Strona nadmieniła, że posiada II grupę inwalidzką i stara się o rentę. Ma złożoną całą dokumentację medyczną w Oddziale ZUS Kraków Pędzichów. Strona wskazała także, że pomimo chęci nie jest w stanie spłacić zadłużenia. Oznajmiła, że jest dłużnikiem alimentacyjnym na kwotę 300000,00 zł i ma tylko zasiłek z MOPS w kwocie 512 zł, z którego opłaca alimenty.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: PZUS, organ) decyzją z dnia 16 grudnia 2022 r. nr 2703/22, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1009, ze zm.; dalej: u.s.u.s.), a także przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie MGPiPS) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 13.600,91 zł, w tym na:

- ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 8.704,17 zł, w tym z tytułu składek za okresy kwiecień – maj 2010 r. oraz październik 2010 r. – marzec 2011 r. – w kwocie 4 057,17 zł, oraz odsetek za zwłokę naliczonych na 6 października 2022 r. przypadających od ww. składek w kwocie 4.647,00 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 4.081,35 zł, w tym z tytułu składek za styczeń 2010 r. oraz okresy kwiecień – maj 2010 r. i październik 2010 r. – marzec 2011 r. - w kwocie 1 904,35 zł oraz odsetek za zwłokę naliczonych na 6 października 2022 r. przypadających od ww. składek - w kwocie 2.177,00 zł,

- Fundusz Pracy w łącznej kwocie 815,39 zł, w tym z tytułu składek za okres kwiecień – maj 2010 r. oraz październik 2010 r. - marzec 2011 r. - w kwocie 379,39 zł oraz odsetek za zwłokę naliczonych na 6 października 2022 r. przypadających od ww. składek - w kwocie 436,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ odnosząc się do kwestii wymagalności składek wskazał, że "Należności figurujące na Pana koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. W stosunku do należności za okres 01.2010-03.2011 jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zostało wszczęte 9 stycznia 2013 r.

Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności, zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego."

Dalej organ stwierdził, że nie zachodzą wobec Strony przesłanki pozwalające na stwierdzeń całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a to uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne.

Z kolei odnosząc się do przesłanek z art. 28 ust. 3a i § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS organ wskazał, że nie znajduje przesłanek uzasadniających umorzenie należności figurujących na koncie płatnika, gdyż Strona nie wykazała, że:

- spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego Strony;

- powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły Stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Strona pismem z dnia 8 stycznia 2023 r. (data wpływu do organu 9 stycznia 2023 r.) złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek wykazanych w decyzji z dnia 16 grudnia 2022 r. Strona podniosła, że jest w ciężkiej sytuacji finansowej. Nie pracuje od kilku lat, otrzymuje zasiłek stały w wysokości 520,00 zł. Żona pobiera świadczenie z tytułu 500 plus na troje dzieci w wysokości 1.500,00 zł oraz zasiłek rodzinny w wysokości 430,00 zł. Cały dochód na rodzinę wynosi 2.500,00 zł.

Strona wskazała, że z tej kwoty wpłaca 250,00 zł do komornika tytułem alimentów na dziecko z pierwszego związku. Ponadto na lekarstwa wydaje około 250 zł, tym samym po uregulowaniu opłat i opłaceniu leków na życie pozostaje zaledwie 1.000,00 zł. Strona wskazała, że dzieci mają opłacone obiady przez opiekę społeczną.

Następnie Strona wskazała, że ma duże problemy ze zdrowiem, leczy się psychiatrycznie bez pomyślnych rokowań. Ciężko Jej podjąć pracę, gdyż na co dzień zmaga się z depresją oraz z silnymi zaburzeniami lękowymi. Od 20 lat nie jeździ komunikacją miejską z powodu lęków. W 2017 r. Stronie zostało odebrane prawo jazdy. Samochód R. z 2000 r. zakupiła 29-letnia córka, do wspólnej dyspozycji (np. po zaopatrzenie opału na zimę), który został zarejestrowany na Stronę i żonę, z uwagi na niższe składki OC. Obecnie samochód jest niesprawny technicznie i bez przeglądu. Natomiast nieruchomość położoną w gminie O., którą posiada Strona, otrzymała w spadku po ojcu i jest jej współwłaścicielem wraz z synem. Dom ma 100 lat, mieszka w nim z żoną, trójką małych dzieci oraz schorowaną - 85 letnią matką. Strona chciałaby przepisać dom na wszystkie dzieci, lecz nie stać Jej obecnie na taki wydatek. Nie posiada innego majątku. Posiada zobowiązania alimentacyjne.

Dalej Strona wskazała, że miała zgłosić się na Komisję Lekarską w ZUS, lecz nie stawiła się z powodów zdrowotnych. Poinformowała Komisję o tym fakcie telefonicznie. Po kilku dniach otrzymała decyzję, że jest całkowicie zdolna do pracy oraz, że jest alkoholikiem. Strona uważa to za absurd, gdyż jest całkowitym abstynentem. Dodatkowo Strona zauważyła, że lekarz orzecznik jej nie widział i nie zbadał, ale również nie przeczytał dokładnie kart informacyjnych, a lekarz Strony zna jej dolegliwości. Strona stwierdziła, że na dzień dzisiejszy jest niezdolna do pracy.

Do wniosku Strona dołączyła szereg dokumentów, w tym oświadczenie o stanie majątkowym

PZUS po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 23 lutego 2023 r. nr UP-145/23 utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 16 grudnia 2022 r.

W uzasadnieniu decyzji PZUS wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności, wynikają następujące okoliczności. Strona: jest żonata, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera renty czy emerytury, nie posiada dochodu z innych źródeł, pobiera zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 512,40 zł miesięcznie, nie korzysta z innych form pomocy, ponosi koszty związane z utrzymaniem: z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 560,00 zł, koszty związane z leczeniem w wysokości 240,00 zł, inne w wysokości 180,00 zł oraz alimenty w wysokości 250,00 zł (a powinna ponosić je w wysokości 2.000,00 zł miesięcznie), prowadzi gospodarstwo domowe z żoną K. D., która uzyskuje dochód w wysokości 1.938,00 zł, na utrzymaniu pozostaje trójka małoletnich dzieci, nie posiada zobowiązań finansowych innych niż alimenty, we współwłasności posiada dom o powierzchni 64 m2, jest współwłaścicielem samochodu marki R. model [...], rok produkcji 2000, posiada lodówkę, pralkę oraz telefon o wartości 1.800,00 zł, nie posiada mieszkania, gospodarstwa rolnego, innych nieruchomości oraz praw majątkowych, ma ciężką sytuację materialną, mieszka z żoną i trójką małych dzieci, od 20 lat choruje na nerwicę depresyjno-lękową, podjęcie pracy z tymi schorzeniami jest ciężkie, gdyż miewa lęki na wyjścia z domu oraz problem z poruszaniem się komunikacją miejską, utrzymuje się wraz z rodziną z zasiłku rodzinnego 500 plus i zasiłku stałego w wysokości 512,00 zł z opieki społecznej, posiada również zadłużenie w Funduszu Alimentacyjnym w wysokości 349.000,00 zł, nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej z powodów zdrowotnych, mimo to bardzo chciałaby spłacić zaległość w ZUS.

Dalej organ wskazał, że z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych (CEIDG; Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych) ustalił, że Strona:

- prowadziła działalność gospodarczą M. (kod PKD 25.11.Z - Produkcja konstrukcji metalowych i ich części),

- od 1 października 2019 r. jest świadczeniobiorcą, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej, wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma opłacać składki; obecnie zasiłek wynosi 512,40 zł;

- jest współwłaścicielem w ½ części nieruchomości - grunty rolne zabudowane w miejscowości P., gminie O. o powierzchni 0,1000 ha,

- posiada samochód ciężarowy R. z 2000 r.

Następnie organ stwierdził, że "w decyzji organu I instancji z 16 grudnia 2022 r. nr 2703/2022 ZUS prawidłowo stwierdził, że należności figurujące na Pana koncie jako płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu."

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ przytoczył przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wskazał, że:

"- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi - zgodnie z Centralną Ewidencją i Informacją o Działalności Gospodarczej zaprzestanie wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej nastąpiło 28 października 2011 r., jednocześnie nie wystąpiło kryterium braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem jest Pan współwłaścicielem nieruchomości; ponadto nie wystąpiła przesłanka braku następców prawnych (żona, dzieci);

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których Pan wnosił przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym -zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi - Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż do zaległości widniejących na Pana koncie płatnika 9 stycznia 2013 r. zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora ZUS Oddziału w Krakowie.

Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Należy podkreślić, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek bowiem związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

W związku z powyższym nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s."

Kolejno organ przytoczył przepisy § 3 ust.1 rozporządzenia MGPiPS i wskazał, że "Przesłanka wykazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do Pana zastosowania, ponieważ nie prowadzi Pan już działalności gospodarczej.

Natomiast wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności.

Powołał się Pan na swoją sytuację zdrowotną. Poinformował Pan, że od 20 lat choruje na nerwicę depresyjno-lękową, choć lekarze stawiają Panu różne diagnozy. Ponadto choruje Pan także na POHP, nadciśnienie tętnicze oraz choroby zwyrodnieniowe. Do akt sprawy przedłożył Pan orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z 26 września 2019 r. Orzeczenie zostało wydane na czas określony, tj. do 30 września 2023 r. Zgodnie z nim może Pan podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Nie wymaga Pan konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie neguje Pana problemów zdrowotnych i podchodzi do nich ze zrozumieniem. Wskazane problemy zdrowotne mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że może Pan podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej.

Ponadto uzyskanie orzeczenia o niezdolności do pracy nie jest bowiem równoznaczne z zakazem jej wykonywania. Również przepisy o inwalidztwie, niezdolności do pracy oraz o niepełnosprawności zawarte w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573) nie ograniczają osobom spełniającym warunki w nich określone, uprawnień do podjęcia lub kontynuowania pracy. Nawet uznanie danej osoby za osobę całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emerytach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.) nie oznacza, że nie może ona być zatrudniona w ramach stosunku pracy lub świadczyć pracy w oparciu o umowy cywilnoprawne (umowę-zlecenie, agencyjną lub umowę o dzieło). Ponadto decyzją z 17 sierpnia 2022 r. ZUS odmówił Panu prawa do renty. Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy nie można stwierdzić, że w Pana sytuacji przewlekła choroba definitywnie pozbawia Pana możliwości uzyskiwania dochodu. ZUS nie posiada także informacji o konieczności sprawowania przez Pana opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W związku z powyższym przesłanka zdrowotna nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

Również Pana bardzo ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

ZUS ustalił, że od 1 października 2019 r. jest Pan świadczeniobiorcą, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej, wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma opłacać składki. Zasiłek z tego tytułu wynosi 512,40 zł.

Pana żona - Pani K. D. nie podlega obecnie do ubezpieczeń społecznych w ZUS. Jest zgłoszona wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego przez Pana jako małżonka pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym.

Wg Pana oświadczenia - Pana rodzina pobiera świadczenie z tytułu 500+ na troje dzieci w wysokości 1.500,00 zł oraz zasiłek rodzinny w wysokości 430,00 zł. ZUS wyjaśnia, że wlicza świadczenie wychowawcze z programu 500+ do dochodu opierając się w tej kwestii na wyroku NSA z 26 lutego 2020 r. sygn. akt I GSK 1359/19, w którym orzekł, że organ administracji publicznej, przeprowadzając postępowanie w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek winien dokonać analizy sytuacji materialnej oraz rodzinnej strony. Dokonując takiej analizy nie ma podstaw, aby oceniając sytuację materialną nie uwzględniać świadczeń, które nie są dochodem, ale nie można mieć wątpliwości, że stanowią przysporzenie majątkowe strony oraz jej rodziny wpływając jednocześnie na jej sytuację materialną. Nie ma przy tym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, znaczenia to, że tego rodzaju świadczenia nie mogą być przeznaczane na inne cele niż pokrycie (częściowe) wydatków na utrzymanie dziecka oraz to, że zgodnie z art. 10 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479) nie podlegają egzekucji administracyjnej.

ZUS dokonując rozeznania sytuacji finansowej płatnika każdorazowo jest zobligowany do analizy dochodów osiąganych w gospodarstwie na podstawie minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych.

Minimum socjalne ustalone 5 grudnia 2022 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2022 r. dla 5 - osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 6.136,55 zł, co oznacza, że dochód otrzymywany w Pana gospodarstwie jest znacznie niższy. Również nie przekracza minimum egzystencji ustalonej 30 marca 2022 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, które dla wykazanego modelu rodziny wynosi 2.994,93 zł.

Jednakże podniesione przez Pana okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Analizując bowiem możliwość umorzenia należności należy mieć na uwadze to, czy trudności finansowe mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Pana obecna sytuacja materialno-bytowa nie uzasadnia stwierdzenia, że jest stanem trwałym. Nie stwierdzono braku możliwości uzyskiwania przez Pana środków finansowych chociażby w warunkach pracy chronionej. Dodatkowo na uwagę zasługuje fakt, że Pana żona również nie podejmuje pracy. Zatrudnienie podjęte chociażby przez Pana lub małżonkę w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę pozwoliłoby uzyskać dochód wynoszący od 1 stycznia 2023 r. - 3.490,00 zł brutto, natomiast od lipca br. 3.600,00 zł brutto, co znacznie poprawiłoby sytuację finansową rodziny. Podkreślić należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), małżonkowie są obowiązani, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 powołanej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny.

Oświadczył Pan, że cały dochód na rodzinę wynosi 2.500,00 zł - po opłaceniu alimentów na dziecko z pierwszego związku, opłat i leków na życie pozostaje Panu zaledwie 1.000,00 zł. Na podkreślenie zasługuje fakt, że w sprawach o umorzenie należności, ocenie ZUS podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia. Dlatego wykazane zobowiązania alimentacyjne nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności. W podniesionej sytuacji jest Pan zobligowany dołożyć należytej staranności, wykorzystując swoje możliwości, do zapewnienia zarówno uprawnionym - alimentów, jak również regulować zobowiązania publicznoprawne, na które ZUS nie miał żadnego wpływu.

Nie każde kłopoty finansowe mogą stanowić podstawę do umorzenia należności z tytułu składek. Zauważyć należy, że niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swoich zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy.

Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej dłużnik wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i respektowania ich tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek.

ZUS ocenia Pana sytuację finansową rodziny jako przejściową - jest trudna, ale nie stała i ostateczna. Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej okoliczności, istnieje realna szansa - przy odpowiednim zaangażowaniu - na poprawę, w określonej perspektywie czasowej sytuacji materialnej, jak również pozyskanie środków na spłatę zadłużenia.

Podnieść należy, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Osoby korzystające z pomocy społecznej nie mogą wykazywać się jedynie roszczeniową postawą wobec organów pomocy społecznej, lecz w ramach możliwości, powinny same dążyć do rozwiązania własnej trudnej sytuacji życiowej.

Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą."

Skarżący wniósł na ww. decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając naruszenie:

- art. 28 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., poprzez odmowę umorzenia w całości zaległości z tytułu składek w sytuacji, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne,

- art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, poprzez odmowę umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji, gdy wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, a także zdrowotną - nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla Niego i Jego rodziny.

Skarżący na podstawie powyższych zarzutów wniósł o uchylenie decyzji PZUS.

W uzasadnieniu zarzutów skargi Skarżący podniósł, że "Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek możliwe jest w sytuacji, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wedle dokumentacji zalegającej w aktach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - niezapłacone przeze mnie składki dot. 2010 r. i 2011 r. Od 9 stycznia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie twierdzi, że prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec mnie. Zauważyć jednak należy, że w tym czasie nie została wyegzekwowana jakakolwiek kwota pieniężna na poczet spłaty zadłużenia".

Postępowania egzekucyjne trwają już ponad 10 lat - a zatem wydaje się być oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uzyskał kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. Ponadto wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, a także zdrowotną - nie jest w stanie opłacić zaległych składek wraz z odsetkami, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla Niego i Jego rodziny.

"Mam ciężką sytuację zdrowotną i majątkową. Choruję od 20 lat na nerwicę depresyjno-lękową; choruję także na POMP, nadciśnienie tętnicze oraz choroby zwyrodnieniowe. Przedłożyłem do akt stosowną dokumentację medyczną oraz orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Uzyskuję aktualnie zasiłek z MOPS w wysokości 512,40 zł i jest to mój jedyny dochód. Nie jestem w stanie podjąć pracy, gdyż za każdym razem kiedy mam rozpocząć zarobkowanie - dostaję napadów lękowych i nie jestem w stanie egzystować. Mam wydatki miesięczne w kwocie 300 zł - prąd, 80 zł - śmieci, 250 zł - leki, 600 zł - wyżywienie, 600 zł - opał. Już te wydatki przekraczają uzyskiwane przeze mnie dochody. Wydatki uzupełniane są przez żonę. Żyjemy jednak bardzo skromnie, ledwo starcza nam na zaspokojenie podstaw egzystencji. Konieczność zapłacenia składek ZUS spowoduje, że nie będę w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych. Moja sytuacja majątkowa i życiowa została zresztą dokładnie opisana we wnioskach do ZUS i pozostaje aktualna. Na marginesie wskazuję, że zaległości podatkowe sięgają 2010 r. a zatem powinny się już przedawnić."

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest w oczywisty sposób zasadna. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja ewidentnie narusza prawo w sposób wymagający usunięcia jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję PZUS, którą odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy z odsetkami, za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 13.600,91 zł za okresy wymienione na wstępie niniejszego uzasadnienia, zawierające się w okresie prowadzenia działalności gospodarczej przez Skarżącego w 2010 r. i 2011 r.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl ust. 3 art. 28 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W przedmiotowej sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga w pierwszej kolejności, że postępowanie w przedmiocie umorzenia "należności z tytułu składek" (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s.: składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia, opłaty dodatkowej), unormowane w przywołanych powyżej przepisach art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia.

Kluczowym, a zarazem wstępnym zagadnieniem dla rozpatrywanej sprawy, jest zagadnienie przedawnienia należności objętych wnioskiem Skarżącego. Organ rozpoznając powyższą kwestię powinien zebrać materiał dowodowy odnośnie przedawnienia należności objętych decyzją i szczegółowo przedstawić jego ocenę w uzasadnieniu decyzji.

W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W świetle powyższego uznać trzeba, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Od tych bowiem ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość.

Wskazane ustalenia są konieczne niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje. Organ powinien dać temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zatem przystępując do rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek organ obowiązany był w pierwszej kolejności ustalić, czy są one wymagalne i przedstawić to szczegółowo w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Obowiązkiem PZUS rozpoznającego ponownie sprawę było wyjaśnienie treści podstawy prawnej, w oparciu o którą przyjął, że nie doszło do przedawnienia należności.

W okolicznościach analizowanej sprawy konieczność ta była tym bardziej uzasadniona, że należności z tytułu składek dotyczą 2010 r. i 2011 r. Od tego czasu przepisy dotyczące przedawnienia składek zmieniały się w sposób istotny zarówno przepisy regulujące termin przedawnienia należności, jak również określające przesłanki przerwania, a następnie zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności.

Przepis art. 24 ust. 5b z dniem 1 lipca 2004 r. – został znowelizowany na postawie art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (por. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Z kolei składki na ubezpieczenie zdrowotne zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. z 1997 r., nr 28, poz. 153 ze zm.) ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W przypadku przerwania biegu przedawnienia termin dochodzenia należności ulegał wydłużeniu do 10 lat, licząc od dnia wymagalności składki. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty lub każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik został zawiadomiony. Należności z tytułu składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu wymagalności upłynęło 10 lat. W myśl art. 33 ust. 2 ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. z 203 r., nr 45, poz. 391 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r. należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Odnośnie składek na Fundusz Pracy, to ma do nich również zastosowanie termin przedawnienia odnoszący się do składek na ubezpieczenie społeczne. Wynika to z treści art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. nr 58, poz. 514 ze. zm.) oraz art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 200 4 r., nr 99, poz. 1001 ze zm.).

Uwzględniając wskazane unormowania obowiązkiem organu było ustalenie i przedstawienie w uzasadnieniu decyzji daty początkowej, od której liczony jest bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do poszczególnych konkretnych należności będących przedmiotem postępowania; czy jest to data wymagalności należności, czy też początkiem biegu terminu przedawnienia jest dzień 1 stycznia 2012 r., oraz zdarzeń które w odniesieniu do konkretnych należności mogły mieć wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia. Innymi słowy, organ był zobligowany dokonać ustaleń i przedstawić w uzasadnieniu decyzji, czy do przedawnienia należności za okresy od marca do sierpnia 2011 r., przy uwzględnieniu zdarzeń mających wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia, ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r. czy też termin 10 letni liczony od dnia wymagalności. Ma to istotne znaczenie, bowiem do należności składkowych nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. (wedle reguł z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma, co do zasady, zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r., przy zachowaniu wynikającej z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. zasady stosowania ustawy względniejszej.

W uzasadnieniu decyzji takich odpowiednich rozważań organ nie zawarł.

Rozpatrując zagadnienie przedawnienia należności z tytułu składek organ powinien mieć w polu widzenia powyższe ramy prawne.

Inne regulacje obowiązywały bowiem w tej mierze w okresie pomiędzy 2002 r. a końcem 2011 r., inne od 2012 r. a jeszcze inne od 2021 r. Do tego należy dostrzec istotną na gruncie tej sprawy problematykę intertemporalną dotyczącą nie tylko relacji pomiędzy zmieniającymi się okresami przedawnienia (5-10 lat), ale także wystąpienia i skuteczności poszczególnych okoliczności przerywających i zawieszających bieg terminu przedawnienia.

Sąd wskazuje, że PZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie przeprowadził wystarczającej analizy w oparciu o przedstawione przepisy kwestii przedawnienia poszczególnych składek, nie zauważając przy tym, że takiej analizy nie przeprowadził w dostatecznym zakresie również w decyzji z dnia 16 grudnia 2022 r.

Organy ograniczyły się do wskazania, że należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika za okres za styczeń 2010 r. oraz okresy kwiecień – maj 2010 r. i październik 2010 r. – marzec 2011 r. nie uległy przedawnieniu, a bieg terminu przedawnienia należności zawieszony został w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego.

Należy tu podkreślić, że nawet jeśli przyjąć, że z chwilą doręczenia upomnień obejmujących zaległości z tytułu składek za ww. okresy, wystąpił na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia, to trwa on jedynie do chwili umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Sąd zaznacza przy tym, że prawidłowo opisane przez organ okresy zawieszenia muszą być skorelowane (pozostawać we współzależności) z okresami przedawnienia wynikającymi z przedstawionych powyżej przepisów, czyli organ musi wskazać do każdej z zaległości z tytułu składek, na jakiej podstawie przyjął okres przedawnienia np. 5 letni czy 10 letni. W kontekście powyższego należy zauważyć, że w odniesieniu do żadnej z należności z tytułu składek organ nie wskazał początkowej daty biegu terminu przedawnienia, jak również nie wskazał ile trwały okresy przedawnienia poprzedzające okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Odnośnie wszystkich okresów najistotniejsze stwierdzenie organu sprowadza się do wskazania, że skoro wszczęto postępowanie egzekucyjne w dniu 9 stycznia 2013 r., to należności nie uległy przedawnieniu.

Nie budzi przy tym najmniejszych wątpliwości, że jeżeli organy wiążą skutki prawne w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, to do akt sprawy należy dołączyć (odpisy albo oryginały) zawiadomień o wszczęciu postępowań, wydanych upomnień oraz dowody ich doręczenia. Tylko wtedy sąd będzie mógł zweryfikować skuteczność tych czynności (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 października 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1156/21). Brak udokumentowania okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia uniemożliwia rzeczywistą kontrolę sądową zaskarżonej decyzji.

Niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie zgodności z prawem odmowy umorzenia należności Skarżącego z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 165/21).

Organ winien był wskazać, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do wszystkich zaległości nie jest wystarczające, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności, a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1046/20).

Należy ponownie podkreślić, że w decyzjach organów obu instancji nie przedstawiono w wystarczający sposób dotychczasowego przebiegu postępowania egzekucyjnego, a przede wszystkim nie przedstawiono dokumentów źródłowych, które pozwalałaby Sądowi zweryfikować ustalenia organu w zakresie wymagalności należności.

Przedawnienie jest obiektywnym stanem prawnym. Jego zaistnienie nie jest zależne od woli, czy uznania organu. Gdy organ orzeka po upływie okresu przedawnienia (a tak jest bezspornie w niniejszej sprawie) zobowiązany jest w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości wykazać, że nie doszło do upływu terminu przedawnienia należności z tytułu składek, o których orzeka, co jest oczywistym warunkiem dalszego procedowania. W niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony.

Nieudokumentowanie przez organ rozpoznający ponownie sprawę okoliczności wpływających na bieg terminu przedawnienia należności składkowych stanowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775, dalej: K.p.a.) Zgodnie bowiem z treścią art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a według art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z treści tych przepisów wynika, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Wniosek dotyczący okoliczności faktycznych (w tym przypadku zakłócających bieg terminu przedawnienia) powinien być zatem oparty na dowodach zdobytych przez organ i przezeń sprawdzonych.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że ustanowiona w art. 15 K.p.a. zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego oznacza, że każda sprawa administracyjna na skutek wniesionego odwołania jest dwukrotnie rozpatrywana i rozstrzygana: po raz pierwszy przez organ administracji publicznej pierwszej instancji i po raz drugi - na skutek wniesionego odwołania - przez organ odwoławczy (art. 127 § 1 i § 3 K.p.a.). Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stronie przysługuje wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Oznacza to, że rozstrzygnięcia organu dwukrotnie rozpoznającego sprawę powinny być poprzedzone przeprowadzeniem przez niego każdorazowo postępowania merytorycznego w zakresie ustalenia stanu faktycznego, zebrania i oceny dowodów, przeanalizowania wszystkich argumentów i żądań strony oraz rozważań prawnych stosownych dla rozstrzygnięcia, a wszystko to powinno znaleźć dodatkowo odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Dwukrotne rozpoznanie nie oznacza weryfikacji (kontroli) decyzji, ale obowiązek ponownego rozpoznania sprawy. O braku rozpoznania ponownie sprawy świadczy właśnie przytoczone przez Sąd stanowisko organu ponownie rozpoznającego sprawę w zakresie przedawnienia.

Wbrew stwierdzeniu w zaskarżonej decyzji, PZUS nie dokonał prawidłowej analizy kwestii przedawnienia w decyzji organu I instancji z dnia 16 grudnia 2022 r.

Podsumowując należy wskazać, że w świetle powyższych okoliczności organ ponownie rozpoznając sprawę zobowiązany był do przedstawienia w uzasadnieniu swojej decyzji stosownej analizy odnośnie kwestii przedawnienia poszczególnych składek oraz załączenia do akt administracyjnych niezbędnej dokumentacji, na podstawie której ustalił, że należności z tytułu składek ciążących na Skarżącym nie uległy przedawnieniu.

Mając to na uwadze, Sąd odstąpił od weryfikacji, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, podjętej w ramach uznania administracyjnego, organ dokonał prawidłowego ustalenia, na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego, że nie zostały wypełnione przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a w szczególności przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS

Sąd wskazuje, że ocena sprawy w pełnym zakresie jest przedwczesna, ponieważ organy nie ustaliły w sposób prawidłowy kwestii przedawnienia poszczególnych składek, co w istocie powoduje, że nie wiadomo jaka kwota należności z tytułu składek powinna być przedmiotem rozpoznawanej sprawy.

To również oznacza, że organ nie ustalił jaki jest rzeczywisty przedmiot postępowania w sprawie o umorzenie należności składkowych. W takiej sytuacji pełna analiza przesłanek określonych w wymienionych powyżej przepisach jest przedwczesna.

Abstrahując nawet od powyższego i odnosząc się z kolei do samego stanowiska organu przedstawionego w uzasadnieniu decyzji, Sąd dodatkowo stwierdził, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji cechuje dowolność oceny dokonanej przez organ zarówno w zakresie całkowitej nieściągalności jak również w zakresie oceny przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. oraz przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia MGPiPS.

Należy zatem wskazać, że z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wynika, że to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego realnie nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z dnia: 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14, 13 lutego 2018 r. sygn. akt 1263/17, 28 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 58/18, 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 263/18; WSA w Opolu z dnia: 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12; 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572), które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela. Ponadto, jak wskazał NSA w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II FSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności.

Należy również podkreślić, że wbrew stanowisku organu, dla przyjęcia niezaistnienia całkowitej nieściągalności nie może być przesądzającym fakt, że w dacie wydania decyzji Skarżący jest współwłaścicielem 10 arowej działki rolnej i ponad 20-letniego samochodu, bez dokonania oceny rzeczywistej możliwości egzekucyjnej sprzedaży zarówno nieruchomości jak i samochodu. Argumentu tego nie powiązano z ustaleniami dotyczącymi przewidywanej ściągalności zadłużenia, ani nie przedstawiono prognoz co do efektywności egzekucji w przyszłości. W ocenie Sądu samo powoływanie się przez PZUS na fakt posiadania przez Skarżącego tego majątku, czy też fakt będącego w toku postępowania egzekucyjnego, jest absolutnie niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Zatem organ powinien dokonać samodzielnie oceny tej przesłanki, w trakcie której winien mieć na uwadze, czy Skarżący posiada majątek nadający się w ogóle do skutecznej egzekucji. Organ zdaje się a priori przyjmować, że skoro Skarżący posiada nieruchomość i samochód, to egzekucja pozwoli na wyegzekwowanie zaległości i uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jest to zdaniem Sądu stanowisko w okolicznościach niniejszej sprawy całkowicie bezpodstawne, ponieważ jak już Sąd wskazywał, nie koresponduje ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym w zakresie wartości posiadanego majątku. Znamienne jest to, że jak podaje organ postępowanie egzekucyjne prowadzone jest od 9 stycznia 2013 r., czyli ponad 10 lat i zaległości z tytułu składek nie zostały wyegzekwowane. Ta ostatnia okoliczność tylko potwierdza dowolność oceny dokonanej przez organ w zakresie tej przesłanki.

Kolejno Sąd wskazuje, że z akt administracyjnych sprawy, jak również z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika niezbicie, że PZUS nie przeprowadził należycie postępowania merytorycznego, którego wynik uprawniałby do zaakceptowania stanowiska organu, co do niewystąpienia w sprawie przesłanki do umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia MGPiPS.

Należy tu nadmienić, że Sąd co do zasady w pełni zgadza się z twierdzeniami organu, że decydując się na założenie działalności gospodarczej Skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej Skarżący wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Co do zasady skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie powinny być przerzucane na ogół obywateli.

Sąd przyznaje też, że jako naganne jawi się zaniedbanie przez Skarżącego opłacania ww. składek. Czym innym jednak jest ocena takiego zachowania, a czym innym obiektywna ocena bieżącej sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej Skarżącego w sensie Jego możliwości i rokowania na uzyskanie spłaty zaległych należności.

Mając zatem na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazujący na trudną sytuację materialną, zdrowotną i rodzinną Skarżącego, co zresztą przyznaje organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, należało rzetelnie rozważyć, czy egzekucja przedmiotowej należności z majątku zobowiązanego nie spowoduje niemożności zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych.

W szczególności w orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, który Sąd również podziela, że sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa (korzystanie z pomocy społecznej) nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13). Zdaniem Sądu, organ nie może pominąć w sprawie o umorzenie składek oceny, czy egzekucja tych należności z majątku zobowiązanego może pozbawić zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji zmusi go do dalszego korzystania z pomocy społecznej. Pozbawione racjonalności byłoby takie działanie organów państwa, które egzekwując powstałe zadłużenie z tytułu należności składkowych prowadziło do konieczności dalszego korzystania z pomocy społecznej przez dłużnika w jeszcze szerszym zakresie. Wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS należy także mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14).

Tymczasem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżący i jego rodzina już korzysta z pomocy społecznej, czyli jest dłużnikiem bardzo biednym i uzyskuje dochody, co przyznaje sam organ, poniżej minimum egzystencji, co oznacza, że żyje w ubóstwie.

W tym kontekście Sąd zauważa, że według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych minimum egzystencji dla pięcioosobowego gospodarstwa domowego w lutym 2023 r., tj. dacie wydawania decyzji wynosiło 3.490,46 zł (https://www.ipiss.com.pl/wp-content/uploads/2023/04/ME), a w minimum socjalne wynosiło 6.422,14 zł (https://www.ipiss.com.pl/wp-content/uploads/2023/04/MS-4Q_ver_31-03.pdf). Natomiast dochody Skarżącego i jego rodziny stanowią zaledwie około 58% minimum egzystencji, a około 31% minimum socjalnego.

Pomimo porównania dochodu Skarżącego do obowiązującego w dacie składania wniosku, minimum egzystencji i minimum socjalnego organ doszedł do całkowicie dowolnych wniosków (podkreślenie Sądu).

Minimum socjalne, nie mówiąc już nawet o minimum egzystencji, jest kategorią wyznaczającą próg, poniżej którego istnieje obszar niedostatku i ubóstwa i ta okoliczność powinna być podstawowym miernikiem oceny dokonywanej przez organ.

PZUS nie zwrócił również zupełnie uwagi na realia ekonomiczne występujące w dacie wydawania decyzji, czyli w lutym 2023 r. PZUS nie dostrzegł, że w Polsce od kilku miesięcy występuje bardzo wysoka inflacja (np. ceny towarów i usług konsumpcyjnych w lutym 2023 r. w porównaniu z lutym 2022 r. wzrosły o 18,4%, przy wzroście cen towarów – o 20,2% i usług – o 13,3% - https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ceny-handel/wskazniki-cen/wskazniki-cen-towarow-i-uslug-konsumpcyjn ych-w-lutym-2023-roku,2,136.html), która w sposób oczywisty zmniejsza wartość nabywczą złotego. Podwyżki cen towarów i usług konsumpcyjnych mają przecież bezpośredni wpływ na wydatki Skarżącego i jego rodziny, który musi płacić więcej za te same towary i usługi, które wcześniej kupował po cenie niższej o blisko 20%.

W tych warunkach nie sposób przyjąć za PZUS, że łączny dochód pięcioosobowej rodziny na poziomie 2012,40 zł (na który składa się 1500,00 zł świadczenia 500 plus i zasiłek ze środków pomocy społecznej 512,40 zł) umożliwi Skarżącemu pokrycie jakiejkolwiek części zaległości wobec ZUS, bez jednoczesnego narażenia się na brak możliwości pokrycia kosztów jej usprawiedliwionego utrzymania i leczenia (podkreślenie Sądu).

Zatem stanowisko organu, że de facto przy takich dochodach widzi możliwość egzekwowania zaległych składek, w świetle zasad doświadczenia życiowego nie znajduje żadnego uzasadnienia.

Sąd wskazuje, że wobec jednoznacznej wymowy ustalonego w sprawie stanu faktycznego, stwierdzenie organu, że sytuacja finansowa rodziny Skarżącego jest przejściowo trudna, ale nie stała i ostateczna i istnieje realna szansa - przy odpowiednim zaangażowaniu - na poprawę, w określonej perspektywie czasowej sytuacji materialnej, jak również pozyskanie środków na spłatę zadłużenia, jawi się jako dowolne, sprzeczne z doświadczeniem życiowym i zdrowym rozsądkiem.

Sąd podkreśla, że przy rozważaniu przesłanek umorzenia zaległych składek trzeba zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego przy uwzględnieniu stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. PZUS nie wyjaśnił z jakich środków Skarżący ma uregulować zaległe składki, bez dalszego pogarszania swojej i tak bardzo trudnej sytuacji materialnej.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera pogłębionej analizy zdolności Skarżącego do ponoszenia obciążenia z tytułu składek, przy jednoczesnej możliwości zaspokajania podstawowych i elementarnych potrzeb życiowych. Zabrakło w nim kompleksowego i przekonującego wartościowania wszystkich okoliczności związanych z sytuacją życiową w tym zdrowotną i materialną Skarżącego i jego rodziny. PZUS powinien zestawić wysokość dochodu Skarżącego i jego rodziny z niezbędnymi kosztami jej utrzymania (np. wydatki na: żywność, mieszkanie, wodę, energię elektryczną, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność) w celu ustalenia, czy jest On w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez zagrożenia swej egzystencji i naruszania godności ludzkiej.

Skazywanie ludzi na życie w ubóstwie stanowi pogwałcenie godności ludzkiej. Każdy człowiek na prawo do życia w godnych warunkach. Art. 30 Konstytucji stanowi, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.

Trudno jest przedstawić wyczerpujący katalog zachowań, które stanowiłyby naruszenie godności człowieka. W ujęciu najprostszym idzie o zapewnienie każdemu człowiekowi pewnego minimum materialnego stwarzającego podstawę samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie i jednocześnie pewnego minimum kulturalnego i obyczajowego, które umożliwiałoby mu, stosownie do jego zdolności, uczestniczenie w życiu społecznym i czerpanie z jego bogactw. Tak więc z jednej strony jest to minimum egzystencji, a z drugiej strony minimum szacunku dla każdego o odmiennych zdolnościach, charakterze i obyczajach (por. Konstytucje Rzeczypospolitej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 roku pod red. J. Bocia, Wrocław 1998, s. 68).

W świetle art. 30 Konstytucji na władze publiczne państwa został nałożony obowiązek poszanowania i ochrony godności człowieka. W konsekwencji wszelkie działania władz publicznych powinny z jednej strony uwzględniać istnienie pewnej sfery autonomii, w ramach której człowiek może się w pełni realizować społecznie, a z drugiej działania te nie mogą prowadzić do tworzenia sytuacji prawnych lub faktycznych odbierających jednostce poczucie godności. Przesłanką poszanowania tak rozumianej godności człowieka jest między innymi istnienie pewnego minimum materialnego zapewniającego jednostce możliwość samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 kwietnia 2001 r., K 11/00; opublikowano: OTK 2001/3/54).

Wydając zaskarżoną decyzję Prezes ZUS nie rozpatrzył zebranego w sprawie materiału dowodowego z powyższego punktu widzenia, tzn. czy spłata zaległości z tytułu składek nie pozbawiałaby Skarżącego i jego i rodziny (w tym trójki małoletnich dzieci) możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych i nie naruszałaby godności ludzkiej, co stanowiłoby naruszenie art. 30 Konstytucji.

Sąd stwierdza, że wprawdzie decyzje dotyczące umorzenia zaległych składek mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS może przybrać charakter wyłącznie "papierowy" i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw, czego zdaje się PZUS nie zauważać (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 485/07).

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Na podstawie przepisu art. 153 P.p.s.a., organ zobowiązany będzie przy ponownym rozpoznaniu sprawy do uwzględnienia przedstawionej przez Sąd oceny prawnej.

W szczególności ponownie rozpoznając sprawę organ w pierwszej kolejności powinien poddać analizie kwestię przedawnienia należności składkowych. W tym zakresie powinien mieć na uwadze regulacje prawne wskazane przez Sąd w uzasadnieniu wraz z zarysowanymi tam kwestiami intertemporalnymi. Po wtóre, powinien udokumentować wszystkie okoliczności, na które się powołuje w związku z instytucją zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, a także z możliwością skutecznej egzekucji zaległych składek i odsetek za zwłokę, po upływie terminu przedawnienia należności.

Dopiero po ustaleniu, że pozostały nieprzedawnione zaległości z tytułu składek organ powinien rozpoznać wniosek Skarżącgo o umorzenie przeprowadzając postępowanie, w trakcie którego w sposób wyczerpujący zbierze i rozpatrzy cały materiał dowodowy, w szczególności w aspekcie wykazania braku lub nie całkowitej nieściągalności, a także ewentualnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia MGPiPS. Zebrany materiał dowodowy PZUS podda ocenie zgodnie z przepisem art. 80 K.p.a. Motywy rozstrzygnięcia organ przedstawi w uzasadnieniu decyzji, odpowiadającym wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. i realizującym zasadę wynikającą z art. 11 K.p.a.

Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że Skarżący, po pierwsze była zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca, która zaskarżyła działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie Skarżący w sprawie występował osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika.