Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 990/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 145 par 1 pkt 1 lit c, art 135, art 200, art 205 par 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art 61a, art 7, art 77 par 1, art 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) sędzia WSA Elżbieta Lenart, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi M. P., E. D., G.B., A.R. i M.Z. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 marca 2023 r. nr DAP-WN-727-55/2022/WWP w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 maja 2022 r. nr DAP-WPK-727-1-456/2021/MSte; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz M. P., E. D., G.B., A.R. i M.Z. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 16 marca 2023 r., nr DAP-WN-727-55/2022/WWP Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu wniosku M. P., E. D., G. B., A. R. i M. Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej postanowieniem z tego organu z 27 maja 2022 r., nr DAP-WPK-727-1-456/2021/MSte o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z 9 kwietnia 1996 r., nr [...] dotyczącej nabycia przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości, utrzymał w mocy postanowienie z 27 maja 2022 r.

W uzasadnieniu postanowienia Minister wskazał, że Wojewoda [...] decyzją z 9 kwietnia 1996 r. działając na podstawie art. 18 ust 1 w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z póżn. zm.) stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów obręb [...], gmina [...], oznaczonej nr [...], tytuł własności decyzja kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z 27 września 1994 r., nr [...] w sprawie ustalenia mienia gminnego dla Gminy [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości nr [...], stanowiącej integralną część decyzji.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z 9 kwietnia 1996 r. wystąpili: M. P., E. D., G. B. A. R. i M. Z..

Postanowieniem z 27 maja 2022 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z 9 kwietnia 1996 r. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożyli: M. P., E. D., G. B. A. R. i M. Z..

Ponownie rozpoznając sprawę organ wskazał, że wnioskodawcy nie wykazali interesu prawnego w przedmiotowym postępowaniu, a tym samym nie posiadają oni legitymacji do zainicjowania postępowania w trybie art. 156 kpa.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 157 § 2 kpa wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności może nastąpić na żądanie strony, bądź z urzędu.

Przymiot strony postępowania ustala się na podstawie art. 28 kpa. Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym, to znaczy ustalić przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to znaczy sytuację, w której dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, będącymi podstawą skierowania żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji. Zatem o tym, czy interes lub obowiązek mają charakter prawny, czy tylko faktyczny, przesądza treść przepisów prawa materialnego.

Minister podkreślił, że stronami postępowania komunalizacyjnego prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z 10 maja 1990 r. są Skarb Państwa jako właściciel mienia i właściwa gmina, która mienie to przejmuje. Poza tym stroną tego postępowania może być również podmiot, który wykaże, że ma tytuł prawny do objętej postępowaniem komunalizacyjnym nieruchomości, wykluczający jej komunalizację.

Minister podniósł, że w decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z 9 kwietnia 1996 r. wskazana została nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów obręb [...], gmina [...] nr działki [...]. Jak wynika z decyzji oraz karty inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną jej część, Skarb Państwa stał się właścicielem tej nieruchomości w drodze decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z 27 września 1994 r., znak: [...]. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 3 i art. 8 ust. 1 ustawy z 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Wynika z niej, że działka nr [...] w dniu wejścia w życie ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych była we władaniu gminy - znajdowały się na niej obiekty szkoły podstawowej. W 1974 r. szkoła została przeniesiona do nowego budynku, a w starym obiekcie urządzono Gminny Ośrodek Kultury i bibliotekę. W rejestrze gruntów przed odnowieniem ewidencji gruntów Miasta [...] ww. działka uwidoczniona jest jako we władaniu Urzędu Gminy.

Minister wyjaśnił, że decyzja przewidziana w przepisie art. 8 ust. 1 ustawy z 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych ma charakter deklaratywny i poświadcza stan prawny ustalony w dniu jej wejścia w życie, który trwa nadal do czasu przewidzianej prawem ewentualnej zmiany. Decyzje deklaratywne nie tworzą żadnych praw ani obowiązków. Potwierdzają jedynie nabycie praw i przejście obowiązków wynikających z ustawy. Oznacza to, że 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła mienie gminne.

Pełnomocnik wnioskodawców przesłał dokumenty, z których wynika, że działka nr [...] stanowi część działki nr [...], podzielonej aktualnie na działki nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...]. Organ podkreślił, że wnioskodawcy zarówno w chwili złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z 9 kwietnia 1996r., jak również w chwili złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie udokumentowali tytułu własności, na 27 maja 1990 r., do nieruchomości objętej decyzją komunalizacyjną.

Organ podkreślił, że postępowanie prowadzone przed Wojewodą [...] o wydanie na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, decyzji stwierdzającej, że nieruchomości położone w granicach administracyjnych osady [...] składające się, m.in. z działek nr [...], nr [...] i nr [...] obręb [...], jednostka ewidencyjna [...] nie podlegały działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie zostało zakończone. Ponadto decyzja kończąca ww. postępowanie, nie oznacza, że prawo własności nieruchomości wraca automatycznie do byłych właścicieli lub ich następców prawnych.

Organ wskazał, że brak przedłożenia dokumentu potwierdzającego istnienie praw rzeczowych na 27 maja 1990 r. uniemożliwia wykazanie, że określony podmiot miał i ma interes prawny we wszczęciu postępowania nadzwyczajnego w celu wzruszenia decyzji komunalizacyjnej. Bez istnienia tego rodzaju dokumentu stwierdzającego prawo rzeczowe do skomunalizowanej nieruchomości na 27 maja 1990 r. nie można stwierdzić interesu prawnego i przymiotu strony w postępowaniu komunalizacyjnym i w postępowaniu nadzwyczajnym jego dotyczącym. Nie można bowiem pomijać, iż w postępowaniu mającym za przedmiot stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej w charakterze strony może brać udział jedynie ten, kto legitymuje się tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości. Nie wystarczy jednak powoływać się na taki tytuł, lecz konieczne jest udokumentowanie go na 27 maja 1990 r. Tylko wówczas dany podmiot ma w przedmiotowym postępowaniu interes prawny i nabywa w nim przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa.

Minister podkreślił, że każdy organ prowadząc postępowanie ma obowiązek na wstępie ustalić, czy podmiot inicjujący postępowanie jest do tego uprawniony, tj. czy ma przymiot strony. Jeżeli ocena ta wykaże brak przymiotu strony organ zastosuje przepis art. 61a kpa.

Odnosząc się do kwestii zawieszenia postępowania Minister wskazał, że skoro postępowanie nie zostało wszczęte z uwagi na brak przymiotu strony wnioskodawców, to nie jest możliwe wstrzymanie jego toku, a tym samym zawieszenie postępowania.

Skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 16 marca 2023 r. wnieśli: M. P., E. D., G. B. A. R. i M. Z.. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie:

1. art 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 61a § 1 i 2 kpa w zw. z art. 28 kpa, poprzez błędne utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia i przyjęcie, że skarżący nie mają interesu prawnego, a tym samym legitymacji do zainicjowania postępowania administracyjnego podczas, gdy są oni następcami prawnymi właściciela spornej działki nr [...], która odpowiada działce nr [...], a która następnie uległa podziałowi na działki nr [...], nr [...] oraz nr [...], a w sprawie prowadzone jest postępowanie administracyjne przed Wojewodą [...] o stwierdzenie, że te trzy działki nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r., nr 3, poz. 13 z zm.), a która to nieruchomość nigdy nie została przejęta na podstawie tego dekretu, a zatem nie mogła być skomunalizowana, jako nieruchomość nie stanowiąca własności Skarbu Państwa zwłaszcza, że działka nr [...] w dniu 27 maja 1990 r. była ujawniona wyłącznie w księdze hipotecznej pn. "[...]", prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych, która w tym wykazie w dziale I była ujawniona pn. "[...] składająca się z [...] i następne od 2-28 pod nr [...], gdzie wymieniono z: "Wsiami a) [...], b) [...] c) i inne", a w której do dnia dzisiejszego, jako właściciel w dziale II wpisany jest ojciec skarżących (ich poprzednik prawny) J. Z. na podstawie wpisu z 16 grudnia 1947 r., a ponadto doszło do odmowy wszczęcia postępowania wbrew utrwalonej linii orzeczniczej, w której przyjmuje się zgodnie, iż ostateczna decyzja w przedmiocie niepodpadania nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej rozstrzyga wiążąco kwestię braku nabycia przez Skarb Państwa prawa własności bezprawnie przejętej nieruchomości (skarżący powołali szereg wyroków sądów administracyjnych);

2. art. 28 kpa w zw. z art. 157 § 2 kpa poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie mają interesu prawnego do bycia stroną postępowania nieważnościowego, skoro prejudycjalne postępowanie administracyjne jakie jest prowadzone przed Wojewodą [...] potwierdzi, że działka nr [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a 27 maja 1990 r. była prowadzona wyłącznie księga hipoteczna pn. "[...]" przez Sąd Rejonowy w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych, która w tym wykazie w dziale I była ujawniona pn. "[...] składająca się z [...] i następne od 2-28 pod nr 12, gdzie wymieniono z: "Wsiami a) [...], b) [...] c) i inne", a w której do dnia dzisiejszego, jako właściciel w dziale II wpisany jest ojciec wnioskodawców J. Z. na podstawie wpisu z 16 grudnia 1947 r.;

3. art 7 kpa oraz art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa, poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, polegający na:

a) niedopuszczalnym pominięciu, że działka nr [...] jest podwójnie hipotekowana, gdyż do dnia dzisiejszego nie została wykreślona z księgi hipotecznej "[...]", prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...] dla przedmiotowej nieruchomości, która w tym wykazie w dziale I była ujawniona pn. "[...] składająca się z [...] i następne od 2-28 pod nr 12, gdzie wymieniono z: "Wsiami a) [...], b) [...] c) i inne", a w której do dnia dzisiejszego jako właściciel w dziale II wpisany jest ojciec skarżących J. Z. na podstawie wpisu z 16 grudnia 1947 r., a ta księga wieczysta (hipoteczna) nie utraciła mocy prawnej do dnia dzisiejszego na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed 1 stycznia 1947 r. oraz utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg (Dz.U.1986.28.141) [por. wyrok WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2481/21];

b) nieustaleniu, czy dla działki nr [...] w dacie 27 maja 1990 r. była prowadzona inna księga wieczysta, aniżeli księga hipoteczna " [...]";

c) błędnym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie dowodów powołanych przez skarżących oraz błędnej ocenie dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym, a zwłaszcza:

• braku oceny treści pisma Sądu Rejonowego w [...] VI Wydział Ksiąg Wieczystych z 7 czerwca 2010 r., [...];

• braku oceny treści zaświadczenia Sądu Rejonowego w [...] VI Wydział Ksiąg Wieczystych z 9 czerwca 2011 r., [...];

• braku oceny treści dokumentu dział pierwszy majętności ziemskiej [...] składającej się z dóbr - m.in. na str. 3 pod pkt 12 wpisano, iż składa się "z [...]" z wsiami: "a [...]" oraz w dalszej kolejności wpisy z działu II i III wraz ze statutami [...], które potwierdzają przysługujące do przedmiotowej nieruchomości prawo własności J. Z.;

4. art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 126 kpa, art. 7 kpa oraz art. 8 kpa w zw. z art. 16 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego (obecnie art. 8 § 1 i 2 kpa), poprzez zaniechanie ustalenia w toku postępowania rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości na 27 maja 1990 r. składającej się z działki nr [...] i w konsekwencji błędnego wyjaśnienia sprawy polegającego na tym, iż pomimo toczącego się prejudycjalnego postępowania administracyjnego przed Wojewodą [...] w sprawie ustalenia niepodpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej przedmiotowej działki nr [...], które to postępowanie administracyjne było Ministrowi znane i nie było kwestionowane, a mimo to Minister odmówił wszczęcia postępowania i błędnie przyjął, iż doszło do komunalizacji nieruchomości decyzją Wojewody [...], pomimo wiedzy, że 27 maja 1990 r. Skarb Państwa nie był właścicielem spornej nieruchomości, a zatem z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 w zw. art. 18 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych;

5. art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 5 ust. 1 w zw. art. 18 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r., poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy postanowienia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...], w sytuacji gdy działka nr [...], nie stanowiła 27 maja 1990 r. własności Skarbu Państwa;

6. art. 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji poprzez wydanie postanowienia naruszającego zasadę ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz bezpieczeństwa prawnego jednostki;

7. art. 1 Protokołu nr 1 do EKPCz i art. 14 EKPCz poprzez bezprawne wywłaszczenie

poprzednika prawnego skarżących z objętej postępowaniem nieruchomości z naruszeniem prawa krajowego obowiązującego w dacie wywłaszczenia (nacjonalizacji) oraz poprzez wytworzenie stanu niepewności wnioskodawców z powodu przeszkód, za które odpowiedzialne są władze RP, a także art. 14 EKPCz poprzez nierówne traktowanie, które nie jest obiektywne i racjonalnie usprawiedliwione, to znaczy, że owo nierówne traktowanie nie zmierza do realizacji legitymowanego celu a dodatkowo, że między zastosowanymi środkami a zamierzonym celem nie istnieje racjonalny stosunek proporcjonalności, a także poprzez nieuzasadnione odejście od utrwalonej linii orzeczniczej w podobnych sprawach;

8. art. 97 § 1 pkt 4 kpa, poprzez jego błędne niezastosowanie i niezawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania administracyjnego przed Wojewodą [...] na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej decyzji stwierdzającej, że działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] nie podlegały działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej;

9. art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności - sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 10 lipca 1993 r., nr 61, p. 284, dałej: "EKPC") i art. 14 EKPC w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 EKPC nie realizując wymogów dotyczących jednolitego stosowania prawa, prawa do rzetelnego, publicznego procesu sądowego obejmującego też zasadę pewności prawnej, a także zasady pewności prawnej gwarantującej stabilność prawną i przyczyniającą się do publicznego zaufania do organów administracyjnych oraz całkowite zlekceważenie obowiązku utrzymywania spójności orzeczeń administracyjnych.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia z 27 maja 2022 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinęli w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Sąd kontrolując zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z 27 maja 2022 r. z punktu widzenia ich zgodności z prawem uznał, że wydane zostały co najmniej przedwcześnie, z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 61a § 1 kpa organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 kpa (a zatem żądanie wszczęcia postępowania) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte.

Zważyć należy, że organ administracji może odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 kpa z powodu braku legitymacji wnioskującego, tylko wówczas, gdy brak interesu prawnego po stronie wnioskodawcy jest na tyle oczywisty i bezsporny, że nie ma potrzeby wyjaśniania tej kwestii. Jednakże, jeżeli zbadanie legitymacji procesowej wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz szerszej analizy prawnej, to organ ma obowiązek wszcząć postępowanie i w zależności od rezultatów tych czynności albo umorzyć postępowanie w przypadku, gdy postępowanie wykaże brak legitymacji wnioskodawcy albo wydać decyzję merytoryczną w sytuacji, gdy przymiot strony zostanie wykazany. Natomiast w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła sytuacja, w której uprawnione byłoby stwierdzenie oczywistego, dostrzegalnego prima facie, braku legitymacji wnioskodawców.

Organ nie podjął żadnych czynności w celu zbadania legitymacji wnioskodawców w kontekście zebranych w sprawie dowodów, w tym przedłożonych przez skarżących.

Organ nadzoru wskazując na przepisy art. 157 § 2 kpa i art. 28 kpa uznał, że skarżący nie są uprawnieni do skutecznego zainicjowania postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalzacyjnej z 9 kwietnia 1996 r.

Zgodnie z art. 157 § 2 kpa postępowanie w spawie stwierdzenia nieważności wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. O tym, kto jest stroną postępowania rozstrzyga z kolei art. 28 ka, zgodnie z którym jest nią każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istoty interesu prawnego należy z kolei upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem.

W przedmiotowej sprawie podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej stanowił art. 7 ust 1 ustawy z 10 maja 1990 r., zgodnie z którym, mienie gminne w rozumieniu przepisu, o którym mowa w art. 2 ust.1 pkt 1 staje się z dniem wejścia w życie ustawy o samorządzie terytorialnym, z mocy prawa mieniem gminy, na której obszarze jest położone. Z decyzji i akt sprawy wynika, że na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z 27 września 1994 r. ustalono, że działka nr [...] stanowi mienie gminne. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Z powyższego Minister wywiódł, że 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła mienie gminne, a nie mienie będące własnością poprzednika prawnego skarżących, wobec czego nie było przeszkód do komunalizacji mienia.

Należy zgodzić się z Ministrem, że zarówno w postępowaniu komunalizacyjnym, jak i w postępowaniu nadzorczym nie jest wystarczające samo powoływanie się na tytuł prawnorzeczowy do skomunalizowanej nieruchomości, lecz konieczne jest jego udokumentowanie na 27 maja 1990 r. Kwestia ustalenia prawa własności do skomunalizowanej nieruchomości jest zagadnieniem, którego wynik przesądza o posiadaniu przez określony podmiot interesu prawnego warunkującego jego udział w charakterze strony w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji komunalizacyjnej.

Analiza zebranego w sprawie materiału prowadzi do wniosku, że organ przedwcześnie zanegował interes prawny skarżących.

Interes ten skarżący wywodzą z następstwa prawnego po właścicielu działki nr [...], odpowiadającej działce nr [...], podzielonej na działki nr [...], nr [...] oraz nr [...], wobec których prowadzone jest postępowanie w przedmiocie niepodpadania ich pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu o reformie rolnej oraz wskazują, że działka nr [...] była 27 maja 1990 r. ujawniona w księdze hipotecznej pn. "[...]" i w której do dnia dzisiejszego, jako właściciel, wpisany jest ojciec skarżących - J. Z., na podstawie wpisu z 16 grudnia 1947 r.

Odnośnie do prowadzonego postępowania w przedmiocie niepodpadania nieruchomości pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej, należy podzielić stanowisko Ministra, że ewentualne przedłożenie przez skarżących ostatecznej decyzji orzekającej, że sporna nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisów wskazanego dekretu nie oznacza automatycznego powrotu prawa własności do właściciela lub jego następców prawnych.

Jednakże wskazać należy, że skarżący w toku postępowania podnosili, że w dacie komunalizacji dla spornej nieruchomości prowadzona była księga hipoteczna pn. "[...]", gdzie w dziale I była ujawniona "[...] składająca się z [...] i następnie od 2-28 pod nr 12 wymieniono, m.in. z "Wsiami a) [...]". Podnosili, że w dziale II tej księgi na wniosek z 16 grudnia 1947 r., wpisany jest (do chwili obecnej) ojciec skarżących J. Z.. Skarżący powołując § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed 1 stycznia 1947 r. oraz utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg podnosili, że księga wieczysta nie utraciła mocy prawnej do dnia dzisiejszego. Zdaniem skarżących, powyższe oznacza, że przedmiotowa działka w dniu wejścia w życie ustawy z 10 maja 1990 r. stanowiła wyłączną własność poprzednika prawnego skarżących i nie była mieniem gminnym. Na potwierdzenie powyższego skarżący powołali się także na pismo Sądu Rejonowego w [...] z 7 czerwca 2010 r., zaświadczenie Sądu Rejonowego w [...] VI Wydział Ksiąg Wieczystych z 9 czerwca 2011 r. oraz dział pierwszy majętności ziemskiej [...] składającej się z dóbr - m. in. na str. 3 pod pkt 12 wpisano, że składa się "z [...]" z wsiami: "a) [...]" oraz w dalszej kolejności wpisy z działu II i III wraz ze statutami [...], które w ocenie skarżących potwierdzają przysługujące J. Z. prawo własności. Skarżący zarzucili, że organ nadzoru nie zbadał, czy dla działki nr [...] była 27 maja 1990 r. i 9 czerwca 1996 r. prowadzona inna księga wieczysta niż księga hipoteczna "[...]".

Zarzuty te należy podzielić. Organ nadzoru nie poddał analizie wpisu w księdze wieczystej [...] oraz wyżej wskazanych pism Sądu Rejonowego w [...]. Nie zbadał, czy przedmiotowa nieruchomość jest uregulowana tylko tą księgą hipoteczną, czy też inną księgą wieczystą.

Wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Domniemanie prawne zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest nieodłącznym atrybutem ksiąg wieczystych. Zatem do czasu skutecznego obalenia domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wiązać ono będzie wszystkich, w tym organy administracji i sądy.

Biorąc powyższe pod uwagę organ powinien wyjaśnić, czy księga wieczysta [...] miała w dacie istotnej dla komunalizacji, to jest 27 maja 1990 r., status czynnej księgi wieczystej, czy też była wówczas przeniesioną do archiwum zamkniętą księgą wieczystą.

Wskazać należy, że w dacie komunalizacji obowiązywało rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r. oraz utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg (Dz. U. z 1986 r., Nr 28 poz. 141), które regulowało zasady prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed 1 stycznia 1947 r., w tym zasady zamykania ksiąg dawnych. Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia z dniem 1 stycznia 1989 r. tracą moc prawną i podlegają zamknięciu z urzędu księgi dawne nie zawierające w działach odpowiadających działowi drugiemu, trzeciemu i czwartemu obecnej księgi wieczystej wpisów dokonanych po dniu 31 grudnia 1946 r. Mając na uwadze powyższy przepis oraz, że wpis prawa własności w księdze hipotecznej [...] nastąpił po dniu 31 grudnia 1946 r. (16 grudnia 1947 r.) nie można wykluczyć, że księga ta jest nadal czynna i nie utraciła mocy prawnej.

Natomiast, w przypadku istnienia w dacie istotnej dla komunalizacji jeszcze innej księgi zawierającej odmienny wpis w zakresie prawa własności, to wówczas nie działa domniemanie z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, że ujawnione w księdze wieczystej prawo jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Istnienie dwóch ksiąg wieczystych dla jednej nieruchomości - z różnymi wpisami prawa własności - w sposób oczywisty nie pozwala na osiągnięcie ustawowego celu instytucji księgi wieczystej, jakim jest ustalenie stanu prawnego nieruchomości. Nie pozwalałyby to organowi na ustalenie na ich podstawie stanu prawnego spornej nieruchomości w dacie komunalizacji. Tylko w takiej sytuacji ostateczna decyzja orzekająca, że sporna nieruchomość nie podlegała pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej mogłaby stanowić o legitymacji wnioskodawców do żądania stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej.

Z powyższych przyczyn uznać należy, że zaskarżone postanowienie i postanowienie z 27 maja 2022 r. zostały wydane z naruszeniem art. 61a kpa oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy - z powodów powyżej omówionych. Natomiast zaskarżone postanowienie wydane zostało także z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 144 kpa.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ppsa, orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu i zbada legitymację skarżących, we wszczętym postępowaniu, dokonując analizy całokształtu materiału dowodowego, w tym także w odniesieniu do wniosków i zarzutów skarżących.