Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1058/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2, 3, 3a
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Protokolant Specjalista Agnieszka Rupińska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 marca 2024 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 września 2023 r. nr 1884/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 480,- (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 19 września 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie (dalej: ZUS, organ rentowy) działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1230.) - zwanej dalej "u.s.u.s.", w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - zwanego dalej "rozporządzeniem, odmówił M. B. (dalej: Strona, Wnioskodawczyni, Skarżąca) umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 207.629,34 zł.

W zaskarżonej decyzji przedstawiono następujący stan faktyczny sprawy:

Wnioskiem z dnia 5 października 2022 r. Strona zwróciła się do organu rentowego z prośbą o umorzenie w całości zadłużenia w zakresie składek wraz z kwotą odsetek, kosztów egzekucji i kosztów manipulacyjnych wynikających z 96 tytułów wykonawczych. Wniesiono także o ustalenie wysokości zadłużenia wraz z wskazaniem wszelkich kosztów ubocznych.

Z uzasadnienia wniosku wynikało, że Wnioskodawczyni pozostawała w przeświadczeniu, że obowiązki względem organów państwa są w całości i terminowo regulowane przez jej męża. Jesienią 2021 r. dowiedziała się, że jej mieszkanie obciążone jest licznymi hipotekami przymusowymi wobec ZUS. W związku z powyższym wystąpiła do ZUS z wnioskiem o rozliczenie konta i przedstawienie należności. Pismem z dnia 18 stycznia 2022 r. organ rentowy ustalił niedopłatę, z dołączonego zestawienia wynikało, wobec Skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne a łączna kwota zadłużenia na 18 stycznia 2022 r. (wraz z odsetkami) wynosi 46.156,34 zł. Wnioskodawczyni podała, że ZUS odmówił jej wydania na wniosek z dnia 11 marca 2022 r. odpisów tytułów wykonawczych, ponieważ zostały one przesłane jej i skutecznie doręczone i przesłał zestawienie aktualnych tytułów wykonawczych oraz zajęć egzekucyjnych z określeniem należności na łączną kwotę zadłużenia około 110.000,00 zł. W związku ze wskazanymi rozbieżnościami oraz z niewydaniem jej odpisów tytułów wykonawczych Wnioskodawczyni nie miała możliwości ustalenia ostatecznej kwoty zaległości, stąd w maju 2022 r. jej Pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy, z których wynikało, że żaden z tytułów wykonawczych nie został skutecznie doręczony Wnioskodawczyni. Wskazano, że większość pism kierowanych do niej odbierał mąż, który nie był do tego uprawniony, lub w aktach sprawy brak jest zwrotki potwierdzającej doręczenie tytułów wykonawczych i odebranie ich przez Wnioskodawczynię. Nieprawdziwe są więc twierdzenia ZUS, że tytuły wykonawcze zostały nadane na prawidłowy adres i skutecznie doręczone. W ocenie Strony egzekucje zostały więc wszczęte w sposób wadliwy i uległy przedawnieniu.

W dalszej części Skarżąca przedstawiła swoją sytuację rodzinną i finansową uzasadniając konieczność umorzenia należności.

Pismem 18 października 2023 r. ZUS zawiadomił Stronę o wszczęciu postępowania oraz możliwości przedłożenia dokumentów przedstawiających sytuację materialną, zdrowotną i innych potwierdzających okoliczności podnoszone we wniosku o umorzenie. Zawiadomiono również o prawie do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu.

Oceniając sytuacje Wnioskodawczyni ZUS wskazał, że do akt sprawy dołączono następujące dokumenty: oświadczenie męża Wnioskodawczyni z dnia 14 marca 2022 r., poświadczenie notarialne podpisu złożonego pod ww. oświadczeniem, oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis, oświadczenie Wnioskodawczyni o nieotrzymaniu pomocy de minimis, formularz informacji przedstawionych przy ubieganiu się o pomoc de minimis, oświadczenie o nienaruszeniu ograniczeń, nakazów i zakazów ustanowionych w związku z wystąpieniem stanu epidemii, oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości, pismo z dnia 11 stycznia 2023 r. oraz z dnia 2 marca 2023 r.

ZUS dokonał własnych ustaleń na podstawie poniższych danych: decyzji nr 15/2021 Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku z dnia 2 lutego 2021 r. określającej Wnioskodawczyni okres podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu, decyzji nr 180/2022/UBS Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku Inspektorat w Tczewie z dnia 27 października 2022 r. zmieniającej decyzję nr 15/2021 z dnia 2 lutego 2021 r w zakresie okresów podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom, postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z 13 marca 2023 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z 23 sierpnia 2023 r. o utrzymaniu w mocy postanowienia pierwszej instancji, o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych, decyzji z 8 sierpnia 2023 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku Inspektorat w S. określającej zadłużenie, informacji z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, informacji z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów.

ZUS uzasadniając decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek wskazał, że w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z tytułu prowadzenia działalności Wnioskodawczyni figuruje od 1 kwietnia 2009 r. z tym, że od 10 lutego 2022 r. zgłosiła zawieszenie wykonywania działalności. W związku z niewywiązywaniem się z obowiązku opłacania składek na koncie płatnika składek powstały zaległości.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku Inspektorat w S. decyzją nr 15/2021 z 2 lutego 2021 orzekł, że Wnioskodawczyni nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od 1 stycznia 2013 r. Następnie 27 października 2022 r. został wydana decyzja nr 180/2022/UBS stwierdzająca, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej podlega pani ubezpieczeniom w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 9 lutego 2022 r. Decyzja uprawomocniła się 19 grudnia 2022 r.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z dnia 28 lutego 2023 r., Wnioskodawczyni poinformowała, że jej przychody/dochody z tytuły wykonywanej działalności kształtowały się następująco: za 2020 r. przychód 39.400,-zł, koszty 3.566,45 zł, dochód 35.833,55 zł, za 2021 r. przychód 67.560,-zł, koszty 2.435,45 zł, dochód 65.127,75 zł, 01-02. 2022 r. przychód 2.150,-zł, koszty 2.150,-zł, dochód 0,- zł. Wnioskodawczyni wskazała, że nie pracuje zarobkowo, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy i osiąga dochody z wynajmu (pokoi, mieszkania itp.) 1.280,-zł i pracy dorywczej 250,-zł. We wniosku o umorzenie należności dochód z tytułu wynajmu został oszacowany na kwotę 1.400,-zł, z prac dorywczych (związanych z przedmiotem zawieszonej działalności) w przedziale od 300,-zł do 600,-zł. Wnioskodawczyni pobiera świadczenia z programu 500+ w łącznej kwocie 1.000,-zł. Aktualnie nie jest zgłoszona do ubezpieczeń, nawet do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba bezrobotna.

Wnioskodawczyni jest zamężna i gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem oraz dwójką dzieci (11 i lat 7). Mąż osiąga dochody w wysokości 5.032,-zł netto. Z informacji zawartych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że mąż Wnioskodawczyni zgłoszony jest od 21 marca 2022 r. do ubezpieczeń jako pracownik w pełnym wymiarze podstawowego czasu pracy, a jego podstawa wymiaru składek za czerwiec 2023 r. wyniosła 7.500,-zł, za lipiec 2023 r. 7.000,-zł i za sierpień 2023 r. 7.159,09 zł . Ponadto za okres od 17 lipca 2023 r. do 18 lipca 2023 r. zostało mu wypłacone wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy w kwocie 405,64 zł. Zgodnie z kalkulatorem wynagrodzeń, gdy podstawa wymiaru składek w wynosi 7.500,-zł, to wynagrodzenie netto wynosi około 5.400,-zł, a dla podstawy 7.159,09 zł około 5.180,-zł.

Koszty utrzymania w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 28 lutego 2023 r. Wnioskodawczyni oszacowała na kwotę 2.140,-zł, w tym z tytułu: miesięcznych opłat 1.000,-zł, opłat eksploatacyjnych 900,-zł, wydatków na leczenie 100,-zł i innych 140,-zł. Z kolei z dołączonej 5 strony oświadczenia, do pisma z dnia 11 stycznia 2023 r. wynika, że koszty utrzymania, to 6.650,-zł, w tym z tytułu: miesięcznych opłat 2.000,-zł, opłat eksploatacyjnych 1.150,-zł i innych 3.500,-zł.

Organ podkreślił, że Wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnych faktur, umów czy wyciągów bankowych potwierdzających kwotę ponoszonych wydatków. Przedstawiła jedynie decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 5 października 2022 r. o rozłożeniu na raty zapłaty zaległości podatkowej, zgodnie z którą kwota zaległości wynosi 33.040,-zł i została rozłożona na 66 rat po około 500,-zł i 1 ratę (ostatnią) w wysokości 40,04 zł. Termin płatności ostatniej raty upływa 20 kwietnia 2028 r.

ZUS wskazał, że Wnioskodawczyni nie udokumentowała wysokości zobowiązań wobec Spółdzielni Mieszkaniowej (deklarowana kwota zaległości 12.000,-zł) i z tytułu hipoteki (kwota miesięcznej spłaty 1.000,-zł) oraz dokonywanych wpłat na rzecz posiadanych zobowiązań.

ZUS wskazał, że Wnioskodawczyni nie powoływała się na problemy zdrowotne lub konieczność sprawowania stałej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny i nie przedłożyła żadnej dokumentacji medycznej.

Wnioskodawczyni jest właścicielką mieszkania o pow. 49,8 m2 w S. przy al. [...] dla którego prowadzona jest księga wieczysta o nr [...]. Na powyższej nieruchomości na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nieopłacone należności z tytułu składek za okres 04.2010-0-08.2017 zostały zabezpieczone hipotecznie. Wnioskodawczyni wskazała, że posiada inne składki mienia ruchomego (komputer stacjonarny, monitor, aparat fotograficzny) o łącznej wartości 1.000,-zł. ZUS nie ustalił innego majątku nieruchomości bądź środków transportu należących do Wnioskodawczyni.

ZUS wskazał, że nieopłacone należności od 5 lipca 2011 r sukcesywnie kierował do przymusowego dochodzenia. Decyzją nr 15/2021 z 2 lutego 2021 r. stwierdził, że w okresie od 1 stycznia 2013 r. Wnioskodawczyni nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu. Oznacza to, że dochodzony obowiązek opłacenia składek na podstawie 46 tytułów wykonawczych o wskazanych w decyzji numerach - nie istniał, a egzekucja była niedopuszczalna. W związku z powyższym Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku, jako organ egzekucyjny, umorzył prowadzoną egzekucję do należności powstałych od 1 stycznia 2013 r.

Natomiast egzekucją objęte są nieopłacone składki za okres 04.2010-12.2012, w tym: za okres 04 2010-08.2010, 09.2011-12.2011 i 12.2014 na podstawie tytułów wykonawczych WP 5482/2010-5483/2010, RB 5751-5753/2010, WP 4669/2011, WP 4671/2011-4672/2011, WP 4674/2011, RB 1132/2014 o za okres 01.2011-12.2013 na podstawie tytułów wykonawczych od TW11011111001334 do TW11011111001339, od TW4101112001972 do TW4101112001983, od TW41011120003240 do TW41011120003242, od TW4101113001009 do TW4101113001011, od TW4101113002420 doTW4101113002422.

Organ podał, że wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia miały prowadzone postępowania w sprawie wydania decyzji określających zadłużenie:

- za okres 03-05/2010 - decyzja nr 367K/2010 z 28 czerwca 2010 r. , doręczona 30 czerwca 2010 r., prawomocna 31 lipca 2010 r.,

- za okres 06-08/2010 - decyzja nr 510K/2010 z 27 września 2010 r., doręczona 8 października 2010 r, prawomocna 9 listopada 2010 r.,

- za okres 09-12/2010 - decyzja nr 111K/2011 z 10 lutego 2011 r. doręczona 14 lutego 2011 r., prawomocna 15 marca 2011 r.,

- za okres 01-03/2011 - decyzja nr 101100/451/1420/2011 z 11 maja 2011 r., doręczona 27 maja 2011 r., prawomocna 27 czerwca 2011 r.,

- za okres 04/2011-05/2012 - decyzja nr 101100/451/2866/2012/RKS z 29 sierpnia 2012 r., doręczona 31 sierpnia 2012 r., prawomocna 1 października 2012 r.,

- za okres 06-08/2012 - decyzja nr 101100/451/3342/2012/RKS z 11 października 2012 r. , doręczona 29 października 2012 r., prawomocna 28 listopada 2012 r.,

- za okres 09-11/2012 decyzja nr 101100/451/315/2013/RKS z 30 stycznia 2013 r. , doręczona 1 lutego 2013 r., prawomocna 4 marca 2013 r.,

- za okres 12/2012-02/2013 decyzja nr 101100/451/1049/2013/RKS z 10 kwietnia 2013 r., doręczona 29 kwietnia 2013 r., prawomocna 29 maja 2012 r.

- za okres 01/2013-02/2022 decyzja nr 101171/DZPDZ23/000589 z 8 sierpnia 2023 r., doręczona 28 sierpnia 2023 r. (doręczenie zastępcze).

Zawieszenie biegu przedawnienia spowodowały również decyzje ZUS z dnia 2 lutego 2021 r. i z dnia 27 października 2022 r. w sprawie podlegania ubezpieczeniom. Dodatkowo zadłużenie z tytułu składek za okres 04.2010-0-08.2017 zostało zabezpieczone hipotecznie na nieruchomości Wnioskodawczyni.

Następnie ZUS przytoczył w zakresie przedawnienia wskazując, że w związku z powyższym zadłużenie figurujące na koncie Wnioskodawczyni, jako płatnika składek nie uległo przedawnieniu i jest wymagalne.

ZUS podkreślił, że kwestia prowadzenia egzekucji na podstawienie niektórych tytułów wykonawczych oraz umorzenia powstałych w następstwie kosztów egzekucyjnych, została rozstrzygnięta postanowieniem Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku z dnia 13 marca 2023 r. które zostało postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2023 r. utrzymane w mocy. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uznał, że tytuły wykonawcze zostały doręczone prawidłowo, a bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek został zawieszony od pierwszego dnia miesiąca w którym nastąpiło podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust 5b u.s.u.s).

Następnie ZUS dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Odnosząc się do stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek ZUS wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4a, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ w stosunku do działalności Wnioskodawczyni nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Wysokość Pani zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

ZUS uznał, że także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi: Wnioskodawczyni zawiesiła wykonywania działalności gospodarczej, jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji. W związku z prowadzoną egzekucją na koncie płatnika w okresie od 05.2022-01.2023 księgowane były wpłaty egzekucyjne. Z akt sprawy wynika, że Wnioskodawczyni posiada nieruchomość (lokal mieszkalny) i uzyskuje dochody z tytułu jego najmu w wysokości od 1.280,-zł do 1.400,-zł i prac dorywczych pomiędzy 300,-zł a 600,-zł. W związku z powyższym nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Mając na uwadze powyższe brak jest podstaw by przyjąć, że zostały spełnione przesłanki określone w 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 .

ZUS stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek i podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić dłużnika możliwości dalszego prowadzenia działalności nie ma zastosowania. Wnioskodawczyni zawiesiła wykonywanie działalności gospodarczej, stąd omawiana przesłanka nie zachodzi.

ZUS rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby Wnioskodawczynię możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazał, że Strona jedynie zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej. Uzyskuje dochody z najmu lokalu mieszkalnego, które wahają się od 1.280,-zł do 1.400,-zł i prac dorywczych pomiędzy 300,-zł ą 600,-zł. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem, który na przestrzeni ostatnich 3 miesięcy osiągał dochody w wysokości około 5.180,-zł – 5.400,-zł netto oraz dwójką małoletnich córek, na które Wnioskodawczyni pobiera świadczenie wychowawcze 500+ w wysokości 1.000,-zł, które również należało uwzględnić przy ocenie ich sytuacji finansowej. Zatem suma miesięcznych dochodów gospodarstwa domowego wynosi od 7.760,-zł do 8.400,-zł. Wg danych Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 4 osobowego gospodarstwa pracowniczego minimum socjalne za I kwartał 2023 r. zostało ustalone w wysokości 5.489,-zł. i w każdym wariancie jest niższe od dochodów osiąganych przez gospodarstwo domowe Wnioskodawczyni. Trzeba podkreślić, że ww. kwota minimum socjalnego uwzględnia wydatki na żywność, mieszkanie (użytkowanie i energia, wyposażenie), edukację, kulturę i rekreację, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność oraz pozostałe wydatki. Pomimo wydatków deklarowanych na poziomie około 6.650,00 zł i zgłaszanej w związku z tym trudnej sytuacji materialnej reguluje Wnioskodawczyni zobowiązania wobec spółdzielni mieszkaniowej oraz podjęła się spłaty zobowiązań wobec Urzędu Skarbowego w wysokości 500,-zł. Nie powoływała się na problemy zdrowotne, stąd w każdym czasie Wnioskodawczyni może wznowić działalność gospodarczą, z której w 2021 r. uzyskała dochód w wysokości 65.127,25 zł lub podjąć zatrudnienie, co niewątpliwie będzie miało korzystny wpływ na sytuację materialną Wnioskodawczyni oraz członków jej rodziny. O sytuacji materialnej nie decydują tylko osiągane dochody, ale też posiadany majątek. Natomiast Wnioskodawczyni jest właścicielką lokalu mieszkalnego, który obecnie nie stanowi jej miejsca zamieszkania. W związku z powyższym ZUS uznał, że nie zachodzi przesłanka trudnej sytuacji materialnej , a splata zadłużenia np. w układzie ratalnym nie zagrozi egzystencji Wnioskodawczyni j członków jej rodziny.

Organ przy podejmowaniu decyzji rozważył również, czy nie wystąpiły przesłanki do umorzenia ze względu na interes publiczny bądź z uwagi na ważny interes zobowiązanego.

Wskazano, że Wnioskodawczyni zawiesiła wykonywanie działalności gospodarczej, z której uzyskiwała zarówno przychody jak i dochody. Dysponuje majątkiem nieruchomym oraz osiąga dochody z tytułu wynajmu oraz prac dorywczych. Nieopłacone należności z tytułu składek objęte są skuteczną egzekucją, stąd podjęcie decyzji o umorzeniu należności byłoby przedwczesne. Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala ZUS na obecnym etapie postępowania na umorzenie powstałych zobowiązań. Z powyższych względów ZUS odmówił umorzenia należności składkowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Pełnomocnik Skarżącej zaskarżył ww. decyzję w całości zarzucając jej naruszenie:

art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.pa. i art. 80 k.p.a. poprzez brak stosownego odniesienia się przez organ do głównego wniosku skarżącej o umorzenie należności z uwagi na ich przedawnienie wywołane wadliwym wszczęciem egzekucji co było wynikiem nieprawidłowych doręczeń tytułów wykonawczych, podczas gdy powyższa kwestia była kluczowa dla niniejszego postępowania,

art. 24 ust. 5b u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że decyzje ustalające zadłużenie tj. decyzja nr 367K/2010 z dnia 28 czerwca 2010 r., decyzja nr 510K/2010 z dnia 27 września 2010 r., decyzja nr 111K/2011 z dnia 10 lutego 2011 r., decyzja nr 101100/451/1420/2011 z dnia 11 maja 2011 r., decyzja nr 101100/451/2866/2012/RKS z dnia 29 sierpnia 2012 r., decyzja nr 101100/451/3342/2012/RKS z dnia 11 października 2012 r., decyzja nr 101100/451/315/2013/RKS z dnia 30 stycznia 2013 r. decyzja 101100/451/1049/2013/RKS z dnia 10 kwietnia 2013 r., decyzja z 2 lutego 2021 r. i 27 października 2022 r. stanowiły czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek i spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia, podczas gdy czynnościami takimi nie były;

art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, że odbiór przez Skarżącą jednej przesyłki w dniu 13 czerwca 2012 r. zawierającej trzy tytuły wykonawcze potwierdza tezę o wiedzy Skarżącej na temat zaległości z tytułu składek, podczas gdy w aktach ubezpieczeniowych Skarżącej brak jest podpisanej zwrotki co do tej przesyłki a Skarżąca zaprzecza by ta przesyłka została jej doręczona - a nawet gdyby uznać, że Skarżąca faktycznie ww. list odebrała to byłaby to jedyna przesyłka zawierająca tytuły wykonawcze doręczona skutecznie Skarżącej na tle wszystkich pozostałych tytułów albo odbieranych przez jej męża albo niezawierających potwierdzeń odbioru co nie może przesądzać o wiedzy Skarżącej w zakresie zaległości;

art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez przyjęcie przez organ, że suma należności z tytułu składek wynosi 207.629,34 zł bez poczynienia w tym zakresie jakiegokolwiek szczegółowego uzasadnienia, podczas gdy w toku postępowania Skarżąca zgłaszała wątpliwości co do wysokość zarzucanego jej zadłużenia, inny wymiar zadłużenia wynika również z konta płatnika składek prowadzonego przez ZUS;

art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez dokonanie przez organ wewnętrznie sprzecznych ustaleń, zgodnie z którymi w decyzji wskazano na odmowę umorzenia należności w kwocie 207.629,34 zł powstałej w okresie od 2010 r. do 2022 r. podczas gdy w uzasadnieniu decyzji podniesiono, że egzekucją objęte są nieopłacone składki jedynie za okres 04.2010-12.2012 w tym: za okres 04.2010-08.2010, 09.2011-12.2011, 12.2014, 01.2011-12.2013 r. z uwagi na niedopuszczalność egzekucji i umorzenie ich co do należności powstałych od 1 stycznia 2013 r.

art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia poprzez ich niezastosowanie i odmowę umorzenia należności, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że Skarżąca ze względu na swój stan majątkowy i sytuację rodzinną nie byłaby w stanie opłacić należności bez ciężkich skutków dla siebie i rodziny,

art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nierozważenie w sposób kompleksowy, wnikliwy i rzetelny wszystkich okoliczności związanych z sytuacją osobistą Skarżącej, która w związku z nieuczciwymi działaniami męża została wciągnięta w zadłużenie, o którym nie posiadała wiedzy do zimy 2021/2022 r. i co za tym idzie błędne ustalenie przez organ, że w niniejszej sprawie nie występująca przesłanki przemawiające za umorzeniem z uwagi na ważny interes zobowiązanego;

art. 107 § 3 , art. 11 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nierozważenie w sposób kompleksowy, wnikliwy i rzetelny wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową Skarżącej, która została przez nią wykazana i udokumentowana - w tym w postępowaniu toczącym się z tego samego wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych i co za tym idzie błędne ustalenie przez organ, że w niniejszej sprawie nie występująca przesłanki przemawiające za umorzeniem z uwagi na ważny interes zobowiązanego.

Wskazując na powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i orzeczenie zgodnie z wnioskiem Skarżącej, zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz wyznaczenie i przeprowadzenie w sprawie rozprawy.

Ponadto Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z:

wniosku o udzielenie informacji o stanie konta płatnika składek z października 2023 r. oraz dokumentów z systemu Nowy Portal Informacyjny Platforma Usług Elektronicznych dla Klientów ZUS z których wynika saldo zaległej należności w wysokości 138.761,84 zł (na dzień 28.10.2023 r.) tj. wysokości diametralnie innej niż w zaskarżonej decyzji i w pismach ZUS określających stan zadłużenia na styczeń i kwiecień 2022 r.,

porozumienia z dnia 23 grudnia 2022 r. zawartego między Skarżącą a jej mężem, z którego wynika brak wiedzy Skarżącej o realnych działaniach jej męża i zarazem pełnomocnika któremu Skarżąca powierzyła pieczę nad regulowaniem składek w imieniu jej działalności,

dokumentów znajdujących się w aktach postępowania zainicjowanego wnioskiem o umorzenie należności i zawisłego przed Dyrektorem Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku (100300/71/127169/2022) a następnie Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (2201-IEW.4268.16.2023/EP) w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych (tj. dokumentów, do których miał dostęp Prezes ZUS przy wydawaniu zaskarżonej decyzji), a w szczególności:

- odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia materiału dowodowego z dnia 4 lipca 2023 r. wraz z załącznikami: umowy najmu lokalu mieszkalnego z dnia 10 czerwca 2022 r., umowy najmu lokalu mieszkalnego z dnia 1 lipca 2023 r., umowy o pracę męża ubezpieczonej T. B. z dnia 30 września 2022 r., umowy o dzieło z dnia 17 maja 2023 r. na kwotę 150,- zł brutto, umowy o dzieło z dnia 26 maja 2023 r. na kwotę 500,-zł brutto, kartoteki finansowej za okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. wystawionej przez Spółdzielnię Mieszkaniową "K." w S., zadłużenie 12.713,61 zł (wysokość zadłużenia w 2022 r.), kartoteki finansowej za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 lipca 2023 r. wystawionej przez Spółdzielnię Mieszkaniową "K." w S., zadłużenie 9.023,27 zł (wysokość zadłużenia w 2023 r.),

- pisma uzupełniającego złożone zażalenie z dnia 18 maja 2023 r. wraz z załącznikami: szczegółowymi dokumentami potwierdzającymi wysokość wydatków ubezpieczonej wyliczonych na przestrzeni ostatnich czterech pełnych miesięcy tj. za miesiące luty 2023 r., marzec 2023 r., kwiecień 2023 r. oraz maj 2023 r.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w niniejszej sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Pismem z dnia 15 marca 2024 r. Pełnomocnik Skarżącej cofnął wniosek o rozpoznaje sprawy na rozprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przez ZUS przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Należy również podkreślić, że zgodnie z art. 133 p.p.s.a. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS odmawiająca Skarżącej umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 207.629,34 zł, gdzie najstarsza należność dotyczy kwietnia 2010 r., a najnowsza lutego 2022 r. Należy wyjaśnić, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i FP może być prowadzone wyłącznie wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, istnieją. Zgodnie z art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa umorzenie należności i przedawnienie stanowią przyczyny wygaśnięcia zobowiązania z tytułu należności składkowych. Przedawnienie należności z tytułu należności składkowych uniemożliwia zatem prowadzenie postępowania w przedmiocie ich umorzenia i nie pozwala na rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, a w konsekwencji skutkuje koniecznością umorzenia postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości. Dlatego też w celu rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek w pierwszej kolejności organ rentowy zobowiązany jest do poczynienia ustaleń w kwestii przedawnienia. Należy pokreślić, że Skarżąca nie zgadza się z wysokością zaległości, powołuje się na rozbieżności w dokumentach, a nadto kwestionuje skuteczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Z tego względu ustalenia co do istnienia należności składkowych, powinny wyprzedzać analizę przesłanek dopuszczających umorzenie zaległości z tytułu składek w rozumieniu art. 28 u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia. Merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jako załatwienie sprawy co do istoty może być wydane tylko wobec faktycznie istniejących należności.

Należy zwrócić uwagę, że objęte wnioskiem Skarżącej (oraz wynikające z treści decyzji) należności składkowe dotyczą różnych okresów, począwszy od kwietnia 2010 r. kończąc na lutym 2022 r. Stąd, mając na względzie okres powstania części składek, organ rentowy przystępując do rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości, zobowiązany był w pierwszej kolejności podać, czy są one wymagalne, dokonując w tym zakresie ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia, z uwzględnieniem zdarzeń powodujących przerwę lub zawieszenie biegu przedawnienia. Ustalenia w tym przedmiocie powinny być szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji oraz potwierdzone w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

W niniejszej sprawie ZUS nie przedstawił materiału dowodowego, z którego jego zdaniem wynikało, że należności z tytułu składek nie przedawniły się. Przede wszystkim organ rentowy nie przedstawił dokumentów, z których wynikałoby, że tytuły wykonawcze zostały doręczone zobowiązanej w sposób prawidłowy. Skarżąca powoływała się na doręczenie części tytułów wykonawczych pod niewłaściwy adres oraz wskazywała, że odnośnie niektórych tytułów wykonawczych nie było w aktach zwrotnych poświadczeń odbioru. Natomiast z odpowiedzi na skargę wynika, że ocena prawidłowości doręczenia poszczególnych tytułów wykonawczych i wynikających z nich skutków prawnych należy do innej komórki organizacyjnej, która dysponuje dokumentacją egzekucyjną. Z powyższego wynika, że ZUS w tej sprawie samodzielnie nie weryfikował twierdzeń Skarżącej o przedawnieniu części należności, nie dysponował bowiem aktami egzekucyjnymi. Organ oparł się jedynie na stanie faktycznym przedstawionym w innym rozstrzygnięciu i nie dokonywał samodzielnych analiz, nie weryfikował też twierdzeń przedstawionych przez Stronę, skoro w momencie orzekanie nie był w posiadaniu akt egzekucyjnych. Natomiast akta te były niezbędne do zweryfikowania okoliczności, czy należności składkowe, których umorzenia domagała się Skarżąca istnieją.

Okoliczności nieprawidłowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak materiału dowodowego są nieweryfikowalne. Wobec braku akt dotyczących postępowania egzekucyjnego Sąd nie jest w stanie odnieść się do zarzutów dotyczących nieprawidłowego doręczenia tytułów wykonawczych, w tym braku dowodów doręczenia niektórych tytułów wykonawczych. Wobec braku tytułów wykonawczych oraz zwrotnych potwierdzeń odbioru weryfikacja prawidłowości wszczęcia postępowania okazała się niemożliwa.

Należy podkreślić, że Skarżąca podnosiła, że niektóre z tytułów wykonawczych nie zostały nadane na adres zamieszkania Wnioskodawczyni ani na adres wskazany do korespondencji. W konsekwencji wyjaśnienia wymagała również okoliczność, czy organ wysłał tytuły wykonawcze na prawidłowy adres. Zatem również dokumenty, które dotyczą tej kwestii powinny znaleźć się w aktach przedmiotowej sprawy, ponieważ podnoszonej okoliczności przesłania korespondencji na nieprawidłowy/nieaktualny adres nie można bez akt zweryfikować.

Organ rentowy powołując się na czynności, które miały wpływ zawieszenie biegu terminu przedawnienia, takie jak wydanie decyzji określających zadłużenie i ich prawomocność również nie przedłożył ich do akt sprawy.

Nadto powołując przepisy ustawy w zakresie przedawnienia (które były wielokrotnie nowelizowane) nie powiązał ich z poszczególnymi należnościami i nie wskazał, kiedy upływa termin przedawnienia poszczególnych należności i jaka czynność przypisana do konkretnych składek skutkowała zawieszeniem (na jaki okres) / przerwaniem terminu przedawnienia. Kwestia przedawnienia powinna być przez organ jasno przedstawiona, a stanowisko w tym przedmiocie winno być wyartykułowane w taki sposób, aby nie było wątpliwości, co do poszczególnych należności. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera jednak dostatecznych ustaleń i rozważań w tym zakresie.

Przepisy dotyczące przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne były na przestrzeni lat kilkukrotnie nowelizowane.

Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. zmieniła m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawą tą dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego okresu (por. m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s ( w brzmieniu od 1 stycznia 2022 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Na podstawie art. art. 24 ust. 5 nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Natomiast zgodnie z art. 24 ust 5b bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W konsekwencji organ powinien był jasno wypowiedzieć się jaki termin przedawnienia wynika z powyższych przepisów. Podkreślenia wymaga, że w niniejszej sprawie najstarsza egzekwowana należność dotyczy kwietnia 2010 r., a najnowsza lutego 2022 r. W decyzji brakuje precyzyjnego wskazania, że do najstarszych należności z tytułu nieopłaconych składek zastosowanie znajduje termin pięcioletni, albowiem termin przedawnienia liczony od dnia 1 stycznia 2012 r. nastąpiłby wcześniej niż w przypadku 10 letniego terminu przedawnienia liczonego od daty wymagalności składek. Strona otrzymując decyzję powinna mieć wiedzę jakie ustalenia legły u podstaw decyzji. W tej decyzji tego zabrakło także w kontekście zdarzeń mających wpływ na przerwanie bądź zawieszenie terminu przedawnienia.

Dla pełnej, a tym samym poddającej się ocenie Sądu analizy kwestii przedawnienia konkretnych zaległości nie jest wystarczające zacytowanie przepisów prawa i wymienienie zdarzeń, z którymi organ wiąże określony skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Wszystkie ustalenia organu winny znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy tak, by była możliwa kontrola zajętego w sprawie stanowiska. Za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy wskazać, że organ winien wskazać, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Nie jest przy tym wystarczające zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do wszystkich zaległości, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności, a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia (wyrok z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1046/20 (publ. LEX nr 3100612).

W sytuacji niezbadania przez organ kwestii prawidłowości wszczęcia postępowania co do poszczególnych należności z tytułu składek również stanowisko odnośnie zabezpieczenia hipotecznego jest niewystarczające, niewynikające z materiału dowodowego. Wprawdzie przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. stanowi o wyłączeniu przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, lecz organ nie udokumentował swoich twierdzeń o braku przedawnienia przedmiotowych należności. W aktach administracyjnych sprawy nie ma dokumentacji, na podstawie której możliwa byłaby weryfikacja twierdzeń organu o ustanowieniu hipoteki na nieruchomości należącej do Skarżącej, czy o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia z uwagi na postępowanie egzekucyjne. Organ powinien był rozwinąć swoją wypowiedź i ustalić czy określone składki nie uległy przedawnieniu przed ustanowieniem hipoteki. W sprawie należało zatem zgromadzić taki materiał dowodowy, który pozwoliłby na jednoznaczne przyjęcie braku przedawnienia konkretnych składek również w dacie zabezpieczenia hipotecznego.

Podkreślenia wymaga, że ustalenia stanu faktycznego winny znajdować odzwierciedlenie w dowodach znajdujących się w aktach sprawy, a tak się nie dzieje w niniejszej sprawie. Omówienie wskazanego zagadnienia w sposób niepełny i nie dający się zweryfikować, stanowi o istotnej wadliwości podjętej decyzji. Decyzja ta została bowiem oparta na niepełnym materiale dowodowym, który nie pozwala na jednoznaczną ocenę kwestii związanej z przedawnieniem części należności objętych wnioskiem Skarżącej.

W konsekwencji Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak jednoznacznego ustalenia czy i ewentualnie które spośród składek objętych wnioskiem o umorzenie uległy przedawnieniu. Organ nie dokonał stosownej analizy przedawnienia w odniesieniu do poszczególnych należności składkowych. Braki w tym zakresie mogą wskazywać na wadliwe ustalenia stanu faktycznego dotyczące wysokości należności z tytułu składek, których dotyczy wniosek.

Powyższe uchybienia nie pozwalają Sądowi na dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji i odniesienie się do stanowiska Skarżącej o spełnieniu przesłanek warunkujących umorzenie należności. W świetle powyższego decyzja wydana przez organ uchyla się spod kontroli Sądu, albowiem niemożliwa jest weryfikacja twierdzeń organu, w zakresie kluczowych w sprawie okoliczności – tj. przedawnienia zaległości z tytułu składek.

Ponownie rozpoznając sprawę ZUS będzie zobowiązany do dokonania analizy kwestii przedawnienia, która będzie zawierała zestawienie terminu przedawnienia danej składki z uwzględnieniem zmian w przepisach mających znaczenie dla określenia tego terminu z konkretnymi czynnościami zawieszającymi ten bieg oraz uwzględnienia okresu zawieszenia od kiedy termin ten biegnie dalej i kiedy się zakończy. Ponadto zgromadzi stosowną dokumentację w ww. zakresie, a poczynionym ustaleniom i płynącym z nich wnioskom da wyraz w treści uzasadnienia decyzji.

Następnie Zakład dokona oceny istnienia przesłanek umorzenia przedstawiając jej wynik w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Organ dołoży przy tym staranności, aby dokonane ustalenia – w szczególności, te zainicjowane i przeprowadzone z urzędu – znalazły odzwierciedlenie w aktach sprawy, co umożliwi ich dalszą, ewentualną kontrolę.

Z uwagi na charakter stwierdzonych i powyżej opisanych naruszeń Sąd uznał, że przedwczesna była ocena istnienia przesłanek umorzeniowych.

Z przedstawionych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie do art. 200, art. 205 § 2 i § 4 oraz art. 209 p.p.s.a. Do niezbędnych kosztów postępowania Sąd zaliczył koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480,- zł wynikającej z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964).