Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 749/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Sędzia WSA Donata Starosta Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 sierpnia 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), w wyniku rozpatrzenia odwołania M. P. (dalej również: wnioskodawca; skarżący; strona), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) - dalej: k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza T. (dalej również: Burmistrz; organ I instancji) z dnia 30 czerwca 2023 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzje te zostały wydane w następujących okolicznościach sprawy.

W dniu 2 czerwca 2023 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w T. wpłynął wniosek M. P. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką H. P., która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 5 maja 2023 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności; stopnień niepełnosprawności datuje się od 22 marca 2023 r.; nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje; orzeczenie zostało wydane na stałe.

Nadto wnioskodawca przedłożył zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy, że był zarejestrowany jako osoba bezrobotna od 28 stycznia 2021 r. do 1 czerwca 2023 r. i pobierał zasiłek dla bezrobotnych od 28 kwietnia 2021 r. do 27 stycznia 2022 r.

W wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z dnia 20 czerwca 2023 r. w miejscu zamieszkania H. P. pracownik socjalny odnotował, że syn niepełnosprawnej oświadczył, że matka ma początki demencji starczej (zapomina się, gubi rzeczy). W wywiadzie stwierdzono, że H. P. przyjmuje stałe leki, które podaje jej syn M. ; porusza się samodzielnie (jedynie poza domem wymaga pomocy innych osób), nie jest pampersowana, z toalety korzysta samodzielnie, czynności higieniczne wykonuje samodzielnie (mycie), sama je. Pracownik socjalny odnotował, że w trakcie wywiadu kontrakt z matką wnioskodawcy był rzeczowy i logiczny (wiedziała gdzie posiada dowód osobisty); z informacji uzyskanych od syna wynika, że do jego zadań należy: codzienne przygotowywanie posiłków, podawanie leków, załatwianie spraw urzędowych i medycznych, prowadzenie gospodarstwa domowego, tj. pranie, sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, pomiar cukru i ciśnienia. Wnioskodawca oświadczył, że nie może podjąć pracy, gdyż musi kontrolować matkę, bo często zapomina się. Podczas wywiadu ustalono również, że ostatnio M. P. pracował w kwietniu 2021 r.; H. P. ma 6 dzieci.

Burmistrz T. decyzją z dnia 30 czerwca 2023 r. odmówił wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką H. P..

Odmowę przyznania świadczenia Burmistrz uzasadnił tym, że nie jest spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) - dalej: u.ś.r. Nadto organ I instancji wskazał na to, że opieka nad matką pozostaje bez związku z rezygnacją z zatrudnienia.

W odwołaniu od tej decyzji M. P., podnosząc, że opiekuje się matką całodobowo, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium), motywując swoje rozstrzygnięcie, w uzasadnieniu decyzji z dnia 29 sierpnia 2023 r. stwierdziło, że brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony jeden z warunków określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ II instancji wyjaśnił, że od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu.

Organ II instancji stwierdził, że M. P. jest osobą zobowiązaną wobec matki do alimentacji i zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że czynności pomocowe wykonywane przez syna względem matki nie wykraczają poza standardowe obowiązki wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, które wykonywane są także przez osoby pracujące nawet w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ odwoławczy uznał, że czynności te nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia, zwłaszcza, że M. P. ma 5 rodzeństwa, z których każde mogłyby choć czasowo sprawować opiekę bądź opłacać usługi opiekuńcze. W ocenie Kolegium, w takich warunkach w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W skardze na decyzję odwoławczą M. P. podniósł, że jego matka wymaga konieczności stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną zdolnością do samodzielnej egzystencji, co wprost wynika z orzeczenia o niepełnosprawności. Dodał, że pracował dorywczo, do lutego 2023 r. , a od marca 2023 r. stan zdrowia matki zaczął ulegać pogorszeniu i nie mógł już podjąć pracy, gdyż nie mógł zostawić matki samej w domu na wiele godzin. Wyjaśnił, że matka ma [...] od marca 2022 r., cierpi na nadciśnienie tętnicze, chorobę wieńcową serca, ciężką postać cukrzycy i znaczne zaniki pamięci. Od kilkunastu tygodni jest w ciągu dnia pampersowana z uwagi na nietrzymanie moczu i biegunki spowodowane częściową niewydolnością trzustki. Skarżący podniósł, że obecnie musi jej pomagać "we wszystkich czynnościach życiowych, łącznie z myciem". Zaznaczył, że mieszka z matka sam, a jego rodzeństwo mu nie pomaga w opiece nad matką, gdyż każde z ich pracuje, a zamieszkują w innych miejscowościach [do skargi dołączył 5 oświadczeń pozostałego rodzeństwa, że nie koga opiekować się matką z powodu wykonywania pracy zawodowej]. Podniósł również, że w grudniu 2023 r. skończy [...] lata i chciałby jeszcze pracować, ale nie może z uwagi na konieczność sprawowania całodobowej opieki nad matką.

Przy takiej argumentacji skarżący stwierdził, że decyzja Kolegium jest krzywdząca, gdyż spełnia on warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie rozważań należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs(4) ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (aktualnie: Dz.U. z 2023 r., poz. 1327 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału w tym przedmiocie.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom [niż wymienione w pkt 1-3], na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z wywiadu środowiskowego oraz innych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynikają uwarunkowania wykonywanej przez wnioskodawcę opieki nad matką, która jest osobą w podeszłym wieku (rocznik [...]), wymaga świadczenia jej pomocy poprzez wykonywanie szeregu czynności opiekuńczych i usługowych. Matka skarżącego jest wdową (według ustaleń wywiadu środowiskowego). Poza skarżącym H. P. ma jeszcze 5 innych dzieci, które jednak nie mieszkają z matką.

Trafnie zauważyło Kolegium, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., wprowadzający kryterium okresu powstania niepełnosprawności, nie mógł stanowić w przedmiotowej sprawie przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak to wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w jednym z nowszych orzeczeń (patrz: wyrok z dnia 26 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1639/21, dostępny w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w toku dekodowania treści normy prawnej z oparciem się m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. powinien znaleźć zastosowanie jako zgodny w tym zakresie z przepisami Konstytucji. Jednocześnie, w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Stanowisko to jest wynikiem przyjęcia, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443) nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu (patrz np. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2021 r. sygn. I OSK 1530/20, dostępny jw.).

Trzeba jednakże stwierdzić, że organ II instancji przedstawił w niniejszej sprawie taki sposób rozumienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., który doprowadził do nieuprawnionego zawężenia rozumienia przesłanki dotyczącej rezygnacji z aktywności zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Co też spowodowało błędy w ocenie stanu faktycznego i brak wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy. Organ odwoławczy w istocie powielił bowiem jedynie stanowisko organu I instancji.

Sąd podkreśla, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo takim, które takiego zarobkowania nie podejmują z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. in fine w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowić może w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 12 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 328/16, dostępnym jw.). Celem tej regulacji jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie to przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów, względnie potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16, dostępny jw.). Stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie (por. np. wyroki WSA w Rzeszowie z dnia 14 września 2021 r. sygn. akt II SA/Po 3/23 i WSA w Poznaniu z dnia 10 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Po 3/23, dostępne jw.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia (zarobkowania) lub jego niepodejmowanie musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana podjęciem się sprawowania opieki. Organ jest zobowiązany do ustalenia, czy osoba występująca o świadczenie pielęgnacyjne jest zdolna do pracy, zaś opieka nad osobą niepełnosprawną musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "opieki" ("sprawowania opieki" czy "wykonywania opieki"). Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. Zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczą jedynie wymogów orzeczenia o niepełnosprawności.

Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (patrz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Po 806/22, dostępny jw.). Dlatego też zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp. Innego zakresu opieki wymaga bowiem np. osoba sprawna ruchowo, lecz niewidoma, a innego osoba widząca, ale stale leżąca (tak NSA w wyroku z dnia 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1637/22, dostępnym jw.). Wobec tego nie można przyjmować, że tylko osoby leżące lub niezdolne do jakiegokolwiek samodzielnego poruszania się czy samoobsługi wymagają opieki ze strony innych osób. Także osoby, które nie są w takim stanie, mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach w celu zapewnienia im egzystencji z zachowaniem względów godności człowieka. Dotyczy to m.in. osób dotkniętych takimi chorobami układu krążenia, układu oddechowego, układu wydzielania lub układu nerwowego, z którymi wiązać się może konieczność interwencyjnego podania lekarstw lub udzielenia innego wsparcia chociażby w razie nagłego zasłabnięcia (por. np. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 3 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 835/23, dostępny jw.).

Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też tylko za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Stąd też w judykaturze prezentowany jest pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. powoływany w późniejszym orzecznictwie wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11, dostępny jw.). Zdaniem Sądu, nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę życiowo-organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki (tak np. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 10 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Po 60/22, dostępnym jw.). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać na to, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia (por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1867/21, dostępny jw.).

Należy podkreślić, że fakt rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania powinien być oceniany na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie świadczenia. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla bowiem żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, warunkiem jest jednak, by stan ten w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwał (patrz np. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2799/20, dostępny jw.). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie – po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia – wystąpi on o to świadczenie. Dlatego nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Dlatego istotne jest, czy w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona spełnia ustawowe przesłanki do jego przyznania (zob. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1939/21, dostępny jw.).

Z wywiadu środowiskowego oraz innych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynikają uwarunkowania wykonywanej przez skarżącego opieki nad swoją matką. Nie pozwalają one jednak na przyjęcie takich końcowych wniosków, jak uczyniło to Kolegium.

Sąd podkreśla, że przedwczesne jest stanowisko organu, że okoliczności wykonywania przez skarżącego opieki nie świadczą o spełnieniu warunku sprawowania opieki w sposób wyłączający możliwość podjęcia pracy zarobkowej, a zatem nie potwierdzają zaistnienia wymaganego związku przyczynowo-skutkowego. O stałości czy też długotrwałości opieki może bowiem również świadczyć ciągłe wykonywanie wielu pomniejszych czynności pomocowych czy usługowych, które przekładają się na stałe pozostawanie w dyspozycji osoby wymagającej opieki i gotowości do niezwłocznego udzielenia jej pomocy w sprawach codziennych, jak i incydentalnych.

Zdaniem Sądu ocenić należy, czy skarżący zapewnia matce odpowiednią opiekę, w tym pozostaje w stałej gotowości do niezwłocznego udzielenia jej niezbędnej pomocy. Tym samym wyniki postępowania wyjaśniającego nie były wystarczające dla uzasadnienia tezy, że sprawowana przez wnioskodawcę opieka nad matką nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia.

Ponadto ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym ubiegający się o świadczenie wystąpił o przyznanie świadczenia. Jak już wspomniano, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, zatem od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do jego przyznania wystąpi o przyznanie prawa do tego świadczenia. Kolegium powinno zatem ocenić, czy skarżący jest zdolny do pracy i przejawiał aktywność zawodową, względnie pozostawał w gotowości do jej podjęcia, od czego jednak odstąpił w związku z podjęciem się opieki nad niepełnosprawną matką. Dla rozstrzygnięcia sprawy istotne jest, czy rezygnacja z zatrudnienia (lub niepodejmowanie pracy zarobkowej) pozostaje w bezpośrednim związku z koniecznością wykonywania opieki nad osobą niepełnosprawną, co z kolei stanowi przeszkodę dla podjęcia pracy zarobkowej. Jeżeli powód takiej rezygnacji byłby inny, brak byłoby jednej z przesłanek do uzyskania świadczenia. Wyjaśnienie okoliczności pozwalających na rozstrzygnięcie tej kwestii należy do organu.

Nie można też przyjąć takiego rozumienia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jak sugerowałoby to Kolegium, że istnienie rodzeństwa wyklucza możliwość uznania warunku rezygnacji z zarobkowania w celu wykonywania opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też, że w sposób determinujący wpływa to na ocenę zakresu wykonywanej opieki i istnienia związku z koniecznością rezygnacji z zarobkowania. To skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. On też deklaruje wykonywanie tej opieki, a nie inni członkowie rodziny. Możliwość skorzystania z pomocy rodzinnej (co w niektórych sytuacjach jest wręcz niezbędne) przy sprawowaniu tej opieki w żaden sposób nie stanowi przeszkody do uznania, że to skarżący opiekuje się matką w zakresie wynikającym z jej potrzeb. Nie może też przekreślać takiej oceny powołanie się przez organ na powinność współfinansowania czynności opiekuńczych przez innych członków rodziny.

Poza tym względy doświadczenia życiowego również powinny zostać wzięte pod uwagę przy ocenie, czy osoba w podeszłym wieku, schorowana (choroby układu krążenia i wydzielania, ograniczenia ruchowe) wymaga tego rodzaju opieki, która stanowi przeszkodę do podjęcia zatrudnienia. Stan takiej osoby może bowiem zmieniać się wręcz z dnia na dzień [np. względem ustaleń poczynionych w czasie wywiadu środowiskowego]. Przy tym skarżący wskazał w skardze konkretne okoliczności dotyczące pogorszenia stanu zdrowia matki i wymagania w zakresie całodobowej opieki.

Wszystko, co zostało powyżej powiedziane, wskazuje na to, że w sprawie miało miejsce naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. z uwagi na przedstawienie przez Kolegium takiego sposobu rozumienia pojęcia rezygnacji z zatrudnienia i konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, która nie mogła znaleźć aprobaty Sądu z przyczyn wyłożonych w niniejszym uzasadnieniu. Błąd ten doprowadził również do naruszenia art. 7 (zasada prawdy obiektywnej) i art. 8 (zasada wzbudzania zaufania do władzy publicznej) oraz szczegółowych przepisów dotyczących ustalania i rozpatrywania materiału dowodowego oraz wymogów stawianych uzasadnieniu decyzji, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 107 § 3 k.p.a.

W takich warunkach Sąd uznał zasadność skargi i stwierdził podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ odwoławczy uwzględni wyżej wskazaną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Powinno to znaleźć swoje odpowiednie przełożenie na ponowienie postępowania wyjaśniającego w niezbędnym zakresie (art. 136 k.p.a.) i poczynienie wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz dokonanie pogłębionej oceny okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (niepodejmowania zatrudnienia) przez skarżącego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Konieczne są ponowne ustalenia i ocena charakteru wykonywanych przez wnioskodawcę czynności w ramach opieki i pomocy udzielnej matce w zakresie niezbędnym dla zapewnienia jej opieki zgodnej z potrzebami osoby niepełnosprawnej, niezdolnej do samodzielnej egzystencji.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.