Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1696/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Beata Machcińska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi S. sp. z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 26 października 2022 r. nr 2401-IEE.711.802.2022.5/AD UNP: 2401-22-237494 w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji zajętej wierzytelności pieniężnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S. spółka z o.o. w S. (dalej "Spółka", "Zobowiązana" lub "Skarżąca") jest postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. o odmowie zwolnienia z egzekucji zajętej wierzytelności pieniężnej.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Dyrektor Oddziału ZUS w S. (wierzyciel i jednocześnie organ egzekucyjny) prowadzi wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych obejmujących składki na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, składki na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, oraz składki na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

2. W toku tego postępowania organ egzekucyjny dokonał zajęć wierzytelności skarżącej spółki wobec "S1." spółki z o.o. w S. (dalej "S1.").

3. Skarżąca wnioskiem z dnia 2 marca 2022 r. zwróciła się do organu egzekucyjnego o zwolnienie spod egzekucji część wierzytelności Skarżącej w stosunku do S1. w kwocie 273.561,44 zł, w celu umożliwienia wypłaty pracownikom należnych wynagrodzeń za luty 2022 r. Do wniosku Spółka załączyła wydruki list płac z 1 i 3 marca 2022 r. i wskazała, że pracownicy świadczyli pracę na rzecz S1.. Kolejnym pismem z dnia 2 marca 2022 r. Skarżąca wyjaśniła, że umowy zlecenia mają charakter wynagrodzenia za pracę w rozumieniu przepisów u.p.e.a. i są wypłacane okresowo.

4. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2022 r. Dyrektor Oddziału ZUS w S. nie wyraził zgody na zwolnienie spod egzekucji wierzytelności pieniężnej przysługującej Skarżącej, zajętej w S1..

Po rozpatrzeniu zażalenia Skarżącej Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "DIAS" lub "organ nadzoru"), postanowieniem z dnia 2 czerwca 2022 r., uchylił w całości ww. postanowienie wierzyciela i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

5. Ostatecznie zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 października 2022 r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000) (dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 2, § 4 pkt 1 i art. 13 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela z dnia 29 lipca 2022 r. o odmowie zwolnienia z egzekucji w części wierzytelności pieniężnej Spółki zajętej w S1..

Organ nadzoru nie uwzględnił zażalenia Spółki, w którym zarzuciła naruszenie art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj. odmowę zwolnienia z egzekucji ww. wierzytelności, mimo że zwolnienie było uzasadnione ważnym interesem Spółki. W ocenie Spółki instytucja uznania administracyjnego jest rozumiana przez Dyr. O. ZUS w sposób całkowicie błędny. Spółki argumentowała, że wskazywany w piśmie z dnia 2 marca 2022 r. ważny interes uzasadnia zwolnienie z egzekucji w części ww. wierzytelności. S1. przekazała ZUS na poczet składek Spółki: 769.583,40 zł (w 2020 r.), 338.037,62 zł (w 2021 r.), 255.000,00 zł (w 2022 r.), zatem zwolnienie z egzekucji we wnioskowanym zakresie w żadnym razie nie prowadzi do bezskuteczności egzekucji. Wierzytelność Spółki zajęta w S1. dotyczy zapłaty wynagrodzenia za usługi produkcji ubrań, które zostały wyprodukowane przez pracowników Spółki na zlecenie S1.. Część zajętej wierzytelności, której dotyczy wniosek z 2 marca 2022 r. pokryje wyłącznie wynagrodzenia pracowników Spółki i zostanie przeznaczona wyłącznie na ten cel, a ważny interes Spółki polega na konieczności realizacji zobowiązania do wypłaty wynagrodzeń swoim pracownikom. Nieuwzględnienie ważnego interesu i brak zwolnienia godzi również w interes publiczny, gdyż bezpośrednim skutkiem zaskarżonego postanowienia jest pozbawienie pracowników Spółki środków utrzymania, co doprowadzi do drastycznych, negatywnych skutków społecznych. W ocenie Spółki wierzyciel zaskarżonym postanowieniem pozbawił skuteczności art. 81 § 4 u.p.e.a., godząc w ważne społeczne względy, które uzasadniały wprowadzenie tego przepisu do ustawy. Ponadto ważny interes Spółki przejawia się również tym, że brak zwolnienia z egzekucji ww. wierzytelności skutkować będzie brakiem możliwości zatrudnienia jakichkolwiek pracowników, a tym samym prowadzenia jakiejkolwiek działalności gospodarczej. W tym aspekcie interes Spółki jest zgodny z interesem publicznym.

W uzasadnieniu wydanego postanowienia DIAS wskazał, że przepisem normującym wnioskowane przez zobowiązaną zwolnienie spod zajęcia wierzytelności pieniężnej zajętej w S1. jest art. 13 u.p.e.a. Z przepisu tego w sposób jednoznaczny wynika, że niezbędnym warunkiem ewentualności jego zastosowania jest zaistnienie wymienionej w nim przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego", tj. takiego interesu, który przeważa nad podstawowym celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego jakim jest doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku. O jego istnieniu nie decyduje subiektywne przekonanie zobowiązanego, lecz zobiektywizowane kryteria. Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego nie może jednak prowadzić do takiej sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Zobowiązany musi więc wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. Instytucja zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego zobowiązanego służy wyłącznie zmniejszeniu uciążliwości prowadzonej egzekucji, a ochrona ważnego interesu zobowiązanego nie może doprowadzić do sytuacji, w której niemożliwe będzie przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej (wyrok WSA w Białymstoku z 20.03.2019 r., sygn. akt I SA/Bk 647/18). Ponadto, rozstrzygnięcie w sprawie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego o którym mowa w art. 13 u.p.e.a., organ egzekucyjny podejmuje na zasadzie uznania administracyjnego. Konstrukcja uznania administracyjnego (na jakiej oparto zaskarżone postanowienie) oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ egzekucyjny w sprawie istnienia określonych przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie sprawy znajduje się w wyłącznej w gestii organu egzekucyjnego, co nie oznacza oczywiście dowolności w działaniu organu.

W ocenie organu nadzoru, ważny interes wskazany w piśmie z dnia 2 marca 2022 r., przejawiający się w chęci zapłaty zatrudnionym pracownikom wynagrodzeń za luty 2022 r. (pod warunkiem uprzedniego zwolnienia z egzekucji w części wierzytelności zajętych w S1. poprzez wyrażenie zgody na przelew przez S1. środków pieniężnych na rachunek bankowy Spółki), w stanie faktycznym i prawnym przedmiotowej sprawy nie uzasadnia zwolnienia z egzekucji ww. składnika majątkowego w tej części, w trybie art. 13 u.p.e.a. Spółka ważny interes utożsamia z ważnym interesem zatrudnionych przez nią osób. Niemniej to obowiązkiem Spółki, jako pracodawcy, jest zaspokajanie potrzeb i praw swoich pracowników, co obejmuje również wypłatę wynagrodzeń, a także regulowanie zobowiązań składkowych od wpłacanych wynagrodzeń. Tymczasem, jak wskazał wierzyciel w treści zaskarżonego postanowienia, Spółka od 2018 r. nie przekazuje składek również w części finansowanej przez pracowników, które potrącane są z ich wynagrodzeń. Ponadto, ochronie interesu innych osób - pracowników, a także uprawnionych z tytułu alimentów i rent o charakterze alimentacyjnym - służy art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a., który stanowi gwarancję wypłaty wskazanych w nim świadczeń bez zgody organu egzekucyjnego i bez oparcia o zasadę uznania administracyjnego. Zarówno we wniosku z dnia 2 marca 2022 r., jak i w zażaleniu, Spółka nie wykazała, że możliwe jest prowadzenie egzekucji administracyjnej i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych Spółki. W przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym jest egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych w S1..

Odnosząc się do zarzutów zażalenia, organ nadzoru wskazał, że w związku z kontrolą dłużnika zajętej wierzytelności (S1.) przeprowadzoną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. (protokół kontroli z 13 czerwca 2022 r.) na wniosek Dyr. O. ZUS, ustalono, że 9 marca 2022 r. S1., bez zgody organu egzekucyjnego, przekazała na rachunek bankowy Spółki zajętą wierzytelność w kwocie 273.961,44 zł, z przeznaczeniem na wypłaty dla pracowników Spółki. Zatem wniosek Spółki z dnia 2 marca 2022 r. dotyczy zwolnienia z egzekucji części wierzytelności, którą Spółka otrzymała 9 marca 2022 r. bez zgody organu egzekucyjnego. Tym samym argumenty zawarte w zażaleniu są całkowicie chybione, a uwzględnienie wniosku prowadziłoby do naruszenia interesu publicznego. Argumenty przedstawione przez Spółkę w zażaleniu przeczą rzeczywistości i mogły wprowadzić w błąd organ odwoławczy.

Reasumując, organ nadzoru wskazał, że Spółka nie wykazała ważnego interesu przemawiającego za zwolnieniem z egzekucji ww. składnika majątkowego w ww. części, który przeważałby nad podstawowym celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego, jakim jest doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku. Uwzględnienie żądania Spółki skutkowałyby tym, że łączna kwota egzekwowanych należności ulegałaby stałemu zwiększaniu i nie było by możliwe skutecznie przeprowadzenie egzekucji.

W ocenie organu nadzoru Dyr. O. ZUS uzasadnił przekonująco swoje rozstrzygnięcie - wyjaśnił przesłanki, które skłoniły go do sformułowania zaskarżonego postanowienia oraz dlaczego zaskarżone postanowienie było odmienne (tj. negatywne dla Spółki) od poprzednich siedemnastu rozstrzygnięć, na mocy których zwolniono z egzekucji składniki majątkowe Spółki. W treści zaskarżonego postanowienia Dyr. O. ZUS dokonał oceny sytuacji finansowej Spółki oraz przedstawił wysokość zadłużenia (stały wzrost zadłużenia; na dzień 8 czerwca 2022 r. - 7.293.319,59 zł).

6. W skardze Spółka zarzuciła naruszenie:

1) art. 13 § 1 u.p.e.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie poprzez odmowę zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności zobowiązanej wobec S1., mimo że zwolnienie takie jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego,

2) art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w związku z art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia przez organy stanu faktycznego sprawy w zakresie koniecznym dla zważania ważnego interesu strony i interesu społecznego oraz dokonanie błędnych ustaleń i brak właściwego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia.

Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu omówiła istotę działania organu w ramach uznania administracyjnego, podnosząc, że władza organu nie jest tu dyskrecjonalna i organ powinien kierować się zasadą proporcjonalności.

Dalej skarżąca argumentowała, że wskazywany przez nią ważny interes uzasadnia zwolnienie składnika majątku spod egzekucji. Zajęta wierzytelność wobec S1. jest wierzytelnością o zapłatę wynagrodzenia za usługi produkcji ubrań. Ubrania te na zlecenie S1. wyprodukowała Skarżąca siłami zatrudnionych przez siebie pracowników. Część wierzytelności, której dotyczy wniosek o zwolnienie, pokrywa wyłącznie wynagrodzenia tych pracowników i zwolniona kwota zostałaby przeznaczona wyłącznie na wypłatę wynagrodzeń. Na żaden inny cel nie mogłaby być zresztą przeznaczona, gdy wpłynęłaby na zajęty przez ZUS rachunek bankowy, z którego bank wstrzymał wszystkie inne wypłaty.

Wskazała, że nie posiada żadnych innych środków na wypłatę wynagrodzeń pracownikom, niż środki należne za usługi produkcji ubrań, które pracownicy ci wykonali. Brak zwolnienia oznacza, że pracownicy nie otrzymają należnego im wynagrodzenia za wykonaną pracę. Ważny interes zobowiązanego polega zatem na konieczności realizacji zobowiązania do wypłaty wynagrodzeń zatrudnianym pracownikom, co jest możliwe jedynie w przypadku zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności, które zapewni wpływy na tę wypłatę.

Zdaniem Skarżącej nieuwzględnienie tego interesu i brak zwolnienia, nie tylko nie jest uzasadnione interesem publicznym lecz wręcz przeciwnie, godzi również i w ten interes. Bezpośrednim skutkiem zaskarżonego postanowienia jest bowiem pozbawienie pracowników środków utrzymania. Osoby te wykonywały pracę licząc, że w ten sposób uzyskają wynagrodzenie pozwalające na zaspokajanie potrzeb życiowych swoich i swoich rodzin, a w wyniku wydania przez organ zaskarżonego postanowienia zostaną wynagrodzenia tego pozbawione. Brak zwolnienia doprowadzi do drastycznych, negatywnych skutków społecznych.

Skarżąca zauważyła, że u.p.e.a. przewiduje w art. 81 § 4, iż zakaz wypłat z zajętego rachunku bankowego nie dotyczy wypłat za bieżące wynagrodzenia za pracę. Ustawa przewiduje, że zobowiązany mimo prowadzenia przeciwko niemu egzekucji administracyjnej może wypłacać swoim pracownikom wynagrodzenia za pracę. Uzasadnieniem wprowadzenia takiego przepisu były oczywiście ważne względy społeczne, które nie pozwalają, aby pracownicy wykonujący pracę mogli być pozbawieni środków utrzymania. Sam ustawodawca uznaje, że zapewnienie środków na wynagrodzenia dla pracowników leży w interesie publicznym, który przeważa nad interesem wierzyciela publicznoprawnego. Aby wypłacić bieżące wynagrodzenie z rachunku bankowego, odpowiednie środki muszą na ten rachunek wpłynąć. Wpływ taki nie może nastąpić, jeżeli zajęta zostanie w całości wierzytelność o wynagrodzenie za świadczenie usług, które wykonali zatrudnieni pracownicy. Zaskarżone postanowienie ZUS pozbawia więc jakiejkolwiek skuteczności art. 81 § 4 u.p.e.a., godząc tym samym w ważne społeczne względy, które uzasadniały wprowadzenie tego przepisu.

Zdaniem Skarżącej ważny interes zobowiązanego przejawia się również w tym, że brak zwolnienia kwot potrzebnych na wypłatę wynagrodzeń skutkować będzie brakiem możliwości zatrudniania przez skarżącą jakichkolwiek pracowników, a tym samym prowadzenia jakiejkolwiek działalności gospodarczej (w tym oczywiście wykonywania jakichkolwiek zleceń dla S1.). Również i w tym aspekcie interes ten jest zgody z interesem publicznym, który przejawiać się będzie w braku konieczności wypłaty pracownikom świadczeń ze środków publicznych - wypłaty wynagrodzenia z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wypłacania zasiłku dla bezrobotnych, świadczeń przedemerytalnych, itp. Interes społeczny zrealizuje się także poprzez uchronienie pracowników przed bezrobociem, w tym w szczególności kobiet zatrudnionych na stanowiskach szwaczek, których sytuacja na rynku pracy jest bardzo trudna. Brak wnioskowanego zwolnienia spod egzekucji przyniesie istotne negatywne skutki społeczne również z tego powodu.

Skarżąca podniosła, że żadnej z powyższych okoliczności organy nie wzięły w ogóle pod uwagę. Organy twierdzą, że w sprawie interes prowadzącego egzekucję wierzyciela publicznoprawnego przeważać musi nad interesem strony, jednakże w ogóle nie ustaliły i nie rozważyły w jakim zakresie interes, strony jest zgodny z interesem publicznym i w jakim zakresie zwolnienie spod egzekucji będzie realizować interes społeczny.

Aby odmówić zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności przeznaczonej wyłącznie na wypłatę wynagrodzeń, musiałoby zostać jednoznacznie ustalone, że zwolnienie takie doprowadziłaby do całkowitej bezskuteczności egzekucji i braku możliwości ściągnięcia w jej wyniku jakichkolwiek kwot.

Również i w tym zakresie organy nie dokonały wymaganych ustaleń i nie wyjaśniły stanu faktycznego. Składnikiem majątku, którego dotyczy wniosek o zwolnienie spod egzekucji jest jedynie część wierzytelności skarżącej wobec S1., która pozwala zobowiązanemu wypłacić wynagrodzenia zatrudnianym przez siebie pracownikom. W pozostałej części wierzytelność ta pozostaje zajęta. Wniosek dotyczył więc zwolnienia z egzekucji tylko części składnika majątku, a w pozostałym zakresie zajęcie tego składnika pozostaje w mocy. Dłużnik zajętej wierzytelności – S1. w roku 2020 przekazała ZUS na poczet zajętej wierzytelności łącznie kwotę 769.583,40 zł, w roku 2021 kwotę 338.067,62 zł (przy czym ostatnia wpłata w kwocie 65.000 zł miała miejsce 22 grudnia 2021 r.), a w roku 2022 przed wniesieniem w skargi kwotę 255.000 zł. Tak więc, w ocenie Spółki, wnioskowane zwolnienie w żadnym razie nie prowadzi do bezskuteczności egzekucji.

Skarżąca zaznaczyła, że jednak jeszcze istotniejszy, a wręcz kluczowy w sprawie jest fakt, iż organy w ogóle nie wyjaśniły, czy w sprawie została wszczęta procedura przewidziana w art. 71a i art. 71b u.p.e.a. Jej wszczęcie i przeprowadzenie dorowadzić może przecież co najmniej do częściowego zaspokojenia należności wierzyciela. Art. 71b u.p.e.a. wprowadza bowiem uprawnienie przysługujące organowi egzekucyjnemu, który stwierdzi, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania całości lub części zajętej wierzytelności i który wyda postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty, do ściągnięcia zajętej sumy od dłużnika w trybie egzekucji administracyjnej. W wyniku zatem stwierdzenia, iż doszło do bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności, może zostać ściągnięta od dłużnika w trybie egzekucji administracyjnej. Egzekucja taka może być prowadzona ze wszystkich składników majątku dłużnika zajętej wierzytelności.

Skarżąca wskazała, że organ w ogóle nie wyjaśnił, czy procedura taka została wszczęta, a jeżeli tak to z jakim skutkiem, jakimi składnikami majątku dysponuje S1. (dłużnik zajętej wierzytelności), jaką mają one wartość, jakie kwoty można uzyskać po skierowaniu egzekucji do tych składników majątku, itp. Ustalenia w tym zakresie muszą mieć zasadniczy wpływ na decyzję organu egzekucyjnego w przedmiocie zwolnienia z egzekucji części zajętej wierzytelności w celu wypłaty wynagrodzeń pracownikom. Tylko bowiem na podstawie tych ustaleń można by dojść do wniosku, że zwolnienie części wierzytelności spod egzekucji będzie skutkować całkowitą bezskutecznością egzekucji, a tym samym, że interes publiczny bezwzględnie nie powala na uwzględnienie ważnego interesu zobowiązanego uzasadniającego takie zwolnienie.

Na koniec Skarżąca zaznaczyła, że WSA w Gliwicach w trzech analogicznych sprawach wyrokami z 15 czerwca 2022 r., I SA/Gl 459/22, I SA/Gl 460/22 i I SA/Gl 461/22, uchylił zaskarżone postanowienia organu nadzoru.

7. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wyjaśnił, że zarówno w treści ww. postanowienia Dyr. O. ZUS z 29 lipca 2022 r. jak i zaskarżonego postanowienia wskazano, że u dłużnika zajętej wierzytelności – S1. została przeprowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. kontrola, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a. (protokół kontroli z 13 czerwca 2022 r.). Przedstawiono również ustalenia tej kontroli w odniesieniu do kwoty objętej ww. wnioskiem zobowiązanej o zwolnienie z egzekucji części wierzytelności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga została oddalona, ponieważ kontrolowane postanowienie jest zgodne z prawem.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zasadności odmowy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnej zajętej w S1. w ramach postępowania egzekucyjnego.

Na wstępie wskazać należy, iż tut. Sąd orzekał już wielokrotnie w analogicznych sprawach ze skargi skarżącej. Sąd podziela stanowisko WSA zawarte w wyroku z dnia 23 marca 2023 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1564/22 i przyjmuje je za własne, wobec czego w rozpatrywanej sprawie wykorzystana została ocena omawianego zagadnienia zawarta w tym wyroku.

Zakreślając ramy prawne sprawy, należy zwrócić w pierwszym rzędzie uwagę na art. 7 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Z § 2 ww. przepisu wynika zaś, że organ stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Należy w tym kontekście zwrócić uwagę na zasadę celowości, będącą jedną z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 sierpnia 2012 r., II FSK 139/11, oznacza ona podejmowanie w toku postępowania takich postanowień i innych czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku.

Organ egzekucyjny może jednak, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego, o czym stanowi art. 13 § 1 u.p.e.a.

Na tle art. 13 § 1 u.p.e.a. w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że rozstrzygnięcie w sprawie zwolnienia z egzekucji ma charakter uznaniowy (wyroki: NSA z 9 marca 2022 r., III FSK 4721/21; WSA w Warszawie z 14 sierpnia 2007 r., III SA/Wa 4373/06; WSA w Bydgoszczy z 7 czerwca 2022 r., I SA/Bd 264/22). Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania zwolnienia z egzekucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy.

To zobowiązany ubiegając się o zwolnienie spod egzekucji, musi wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji.

Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy z egzekucji, ale jako obiektywne uwarunkowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (wyrok NSA z 1 września 2011 r., II FSK 489/10).

Uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (wyrok NSA z 10 czerwca 2014 r., II FSK 1791/12). Należy przyjąć, że skoro ustawodawca nie zabezpiecza obecnie interesów wierzyciela, poprzez uzależnienie od jego zgody możliwości pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji, to okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego można przeciwstawiać okoliczności związane z interesem wierzyciela. W szczególności niemożność zaspokojenia wierzyciela może być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego.

Instytucja zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego, stanowiąca ochronę dla zobowiązanego, nie może jednocześnie doprowadzić do zaprzepaszczenia całkowicie celu postępowania egzekucyjnego, którym jest zaspokojenie wierzyciela i nie może całkowicie pomijać interesu wierzyciela (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 15 grudnia 2022 r., II SA/Go 596/22).

Zachowuje zatem aktualność pogląd, że zobowiązany musi nie tylko przedstawić argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. Uwzględnienie wniosku o zwolnienie spod egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 13; wyrok NSA z 23 czerwca 2022 r., III FSK 9/22; wyrok NSA z 1 czerwca 2016 r., II GSK 154/15; wyrok WSA w Łodzi z 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07). Organ egzekucyjny może wezwać zobowiązanego do złożenia stosownych wyjaśnień w tym zakresie. Ciężar udowodnienia powyższych okoliczności spoczywa na zobowiązanym.

Trafna będzie zatem odmowa zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji w sytuacji, gdy zobowiązany nie posiada innych składników majątkowych podlegających egzekucji (wyroki: WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., I SA/Bd 442/10; WSA w Łodzi z 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07).

Wymaga zatem ponownego uwydatnienia, że uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania zwolnienia z egzekucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, trzeba podkreślić, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyroki NSA: z 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; z 13 października 2000 r., III SA 3416/99).

Odnosząc do tej materii stan faktyczny zaistniały w przedmiotowej sprawie, należy zauważyć, iż organy słusznie podniosły, że wniosek o udzielenie ulgi podyktowany wypłatą wynagrodzeń dla pracowników za wykonaną przez nich pracę znajduje się w granicach wytyczonych przesłanką ważnego interesu zobowiązanego, jednakże Spółka nie wykazała, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych.

Zasadnie przyjęto, że ochrona ważnego interesu zobowiązanego nie może doprowadzić do sytuacji, w której niemożliwe będzie przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej.

Zaznaczono, iż Spółka ma kilkumilionowe zadłużenie z tytułu składek, które nadal rośnie, a zarazem nie podejmuje ona wysiłków zmierzających do uskutecznienia jego spłaty.

Co istotne, Spółka siedemnastokrotnie (sic!) korzystała już ze zwolnienia ww. składnika majątku spod egzekucji w celu wypłaty wynagrodzeń dla pracowników, nie wdrażając przy tym żadnych działań restrukturyzacyjnych, o których podjęciu zapewniała wierzyciela.

Skarżąca nie posiada żadnego majątku (tak ruchomego, jak i nieruchomości), który mógłby stanowić przedmiot zabezpieczenia. Spółka utraciła zatem zdolność do spłaty zobowiązań.

W konsekwencji organy doszły do prawidłowego wniosku o braku okoliczności przemawiających za zwolnieniem spod egzekucji wierzytelności spółki.

Sąd podkreśla, że Skarżąca "ważny interes zobowiązanego" utożsamia z ważnym interesem zatrudnionych przez stronę skarżącą osób. Jednak to Spółka jako pracodawca zatrudnionych u niej osób, zobowiązana jest do zaspokajania ich potrzeb i praw jako pracowników, co obejmuje m. in. wypłatę wynagrodzeń. Tymczasem - co należy podkreślić - od 2018 r. Spółka nie przekazuje składek również w części finansowanej przez pracowników, które potrącane są z ich wynagrodzeń.

Sąd ponownie zauważa, iż celem art. 13 § 1 u.p.e.a. jest ochrona interesów zarówno zobowiązanego jak i wierzyciela. Instytucja ukształtowana w tym przepisie nie może jednak prowadzić do sytuacji, w której egzekucja okaże się bezskuteczna. Tym samym organy trafnie uznały, że tym razem w interesie publicznym leży odmowa obecnemu wnioskowi strony skarżącej – co ważne – po udzieleniu skarżącej innych ulg, a także po uprzednim 17- krotnym zwolnieniu tego samego składnika majątku (wierzytelności wobec spółki S1.) spod egzekucji w celu wypłaty wynagrodzeń dla pracowników, tyle że za inne okresy.

Zdaniem Sądu wyrażone w kontrolowanym postanowieniu stanowisko zostało właściwie i szczegółowo uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego, jak i powołaniem stanu prawnego. Co prawda, rozstrzygnięcie jest treściowo niesatysfakcjonujące dla strony skarżącej, ale nie prowadzi to do uznania, że postępowanie w niniejszej sprawie przeprowadzono w sposób wadliwy. Raz jeszcze zaakcentować należy, że instytucja zwolnienia spod egzekucji działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Uznanie administracyjne samo w sobie nie stanowi przedmiotu kontroli sądu, gdyż kontrola ta koncentruje się wokół kwestii, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, w szczególności czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny poddał wnikliwej analizie stan sprawy w aspekcie przesłanek z art. 13 § 1 u.p.e.a. Wbrew podniesionym przez skarżącą zarzutom nie doszło do naruszenia tego przepisu. Organy egzekucyjne, rozpatrując wniosek skarżącej o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności pieniężnej w sposób należyty ustaliły i rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz przesłanki wymagane przepisami prawa, czemu dały wyraz w uzasadnieniach swych postanowień. Nie doszło więc do naruszenia art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a.

Jak już Sąd wskazał w analogicznych sprawach tej samej skarżącej doszło już do wydania przez WSA w Gliwicach wyroków - zarówno wyroków oddalających, jak i uwzględniających skargi.

WSA w Gliwicach wydał wyroki oddalające w sprawach o sygn. akt: I SA/Gl 363/22, I SA/Gl 410/22, I SA/Gl 410/22 i I SA/Gl 1564/22. Natomiast w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 459-461/22 Sąd uchylił wydane w sprawie postanowienia z uwagi na to, że organ nie wyjaśnił, czy w sprawie została wszczęta procedura z art. 71a i art. 71b u.p.e.a. Jak zauważył w uzasadnieniach, Skarżąca oraz Spółka S1. nie tylko prowadzą działalność gospodarczą pod tym samym adresem, ale też są własnością tej samej osoby fizycznej.

W niniejszej sprawie w treści zaskarżonych postanowień wskazano, że u dłużnika zajętej wierzytelności – S1. została przeprowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. kontrola, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a. (protokół kontroli z 13 czerwca 2022 r.). Przedstawiono również ustalenia tej kontroli w odniesieniu do kwoty objętej wnioskiem Skarżącej o zwolnienie z egzekucji części wierzytelności. Mianowicie ustalono, że Skarżąca otrzymała od S1., bez zgody organu egzekucyjnego, środki w wysokości 273.961,44 zł, z przeznaczeniem na wypłaty dla pracowników Spółki. Prawidłowo zatem organ argumentował, że wniosek Spółki z dnia 2 marca 2022 r. dotyczy zwolnienia z egzekucji części wierzytelności, którą Spółka otrzymała 9 marca 2022 r., bez zgody organu egzekucyjnego.

Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), Sąd skargę oddalił.