Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1441/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 26 lipca 2022 r. nr SKO-NP-4115-325/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta N. decyzją z dnia 7 czerwca 2022 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącemu T. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę C. S.

Zdaniem organu w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bowiem niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w wieku 77 lat.

W odwołaniu skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 32 ust. 1, art. 190 ust. 1 i 3, art. 8 ust. 1 i 2, art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 i art. 8 k.p.a. W związku z powyższym wniósł o jej uchylenie w całości i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skarżący wskazał, że matka jest osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności i wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia. Zdaniem skarżącego organ nie powinien oprzeć swojej decyzji na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził TK w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 26 lipca 2022 r. nr SKO-NP-4115-325/22 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że stanowisko organu l instancji, co do treści art. 17 ust.1b jest nieprawidłowe i wynika z błędnie przeprowadzanej wykładni tego przepisu. SKO wyjaśniło, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku z dnia 21 października 2014 r. W konsekwencji powyższego organ wskazał, że okoliczność, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki (ur. 1 marca 1943 r.) powstała w wieku 77 lat, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przechodząc w dalszej części uzasadnienia do pozostałych przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, SKO wyjaśniło, że skarżący sprawuje osobistą opiekę nad matką, która ze względu na wiek i schorzenia wymaga stałej opieki. Ww. ma trudności w samodzielnym poruszaniu się z uwagi na częste zawroty głowy. Skarżący zabezpiecza wszystkie niezbędne potrzeby bytowe matki. Zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa domowego, robieniem zakupów, sprzątaniem, przygotowaniem posiłków, podawaniem leków, pomiarami ciśnienia oraz załatwianiem spraw w urzędach i placówkach służby zdrowia. Matka skarżącego natomiast samodzielnie wykonuje takie czynności jak mycie się i ubieranie, wymaga jedynie asekuracji podczas wchodzenia do wanny. Skarżący towarzyszy matce podczas wizyt lekarskich raz w miesiącu. Ponadto co 6 miesięcy matka skarżącego wymaga konsultacji endokrynologicznej w klinice. Skarżący na opiekę nad matką poświęca łącznie ok. 6 godzin dziennie - po 2 godziny rano, w porze obiadowej oraz 2 godziny w porze wieczornej. Jak oświadczył opiekę nad matką sprawuje od września 2020 r., a ww. zakres sprawowanej opieki uniemożliwia mu kontynuowanie i podjęcie zatrudnienia w żadnym zakresie godzinowym. Ponadto, jak wynika z oświadczenia złożonego przez skarżącego osobami zobowiązanymi do alimentacji względem matki są jego dwaj bracia, którzy w jednobrzmiących oświadczeniach wskazali, że nie mogą sprawować opieki nad ww. albowiem posiadają własne rodziny i pracują zawodowo, nie są w stanie również wspomóc finansowo matki ze względu na niskie dochody.

W ocenie organu odwoławczego wykazany przez skarżącego zakres opieki, nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał go do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy czy też pracy dorywczej. Z akt sprawy wynika bowiem, iż skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką od września 2020 r., z tym że w okresie od 20 września 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. (przy niezmienionym zakresie opieki) był w stanie połączyć opiekę nad matką z zatrudnieniem w B. Sp. z o.o. w T. Organ uznał zatem, że w przedmiotowej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką.

Ponadto zdaniem Kolegium, czynności wykonywane przez skarżącego nad matką to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Mając zatem na względzie zakres i rozmiar opieki możliwe jest podjęcie przez skarżącego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ uznał też, że w istniejącym stanie faktycznym sprawy trudno przyjąć, iż bracia skarżącego nie są w stanie współdzielić z nim opieki wykonując ww. czynności, które nie wymagają takiego zaangażowania i nakładu czasu, który wykluczałaby ich współudział w opiece nad matką, zważywszy na fakt, iż cała trójka rodzeństwa mieszka pod tym samym adresem. Co istotne - jak ustalono podczas wywiadu środowiskowego - niepełnosprawna jest osobą samodzielną, a skarżący na opiekę nad nią poświęca łącznie ok. 6 godzin dziennie. Zatem - w ocenie Kolegium - brak jest podstaw do tego, aby skarżący rezygnował z aktywności zawodowej z powodu opieki nad niepełnosprawną matką.

W skardze skarżący zarzucił błędne ustalenia faktyczne w zakresie przyczyn rezygnacji z zatrudnienia i utrzymywania stanu bezrobocia oraz obrazę przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że fakt zamieszkiwania z innymi członkami rodziny wraz z osobą wymagającą opieki automatycznie powoduje, że nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W dniu 3 marca 2023 r. skarżący przedłożył dokumenty dotyczące stanu zdrowia jego matki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja SKO w Nowym Sączu utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał ww. art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutki tego wyroku mają znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy. Mimo bowiem, że wyrok Trybunału nie doprowadził do wyeliminowania przez ustawodawcę niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę̨ interpretacyjną. Co więcej, przepis uznany przez sąd konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć́. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność́ powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, iż orzeczenie to nie ma żadnego wpływu na sytuację prawną skarżącego. Wręcz przeciwnie - data ustalenia niepełnosprawności matki skarżącego nie mogła być negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji rozstrzygając w zakresie przedmiotowego wniosku miał obowiązek procedować́ zatem w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, na co trafnie zwróciło uwagę SKO w zaskarżonej decyzji.

Organ odwoławczy prawidłowo przyjął także, że w sprawie nie zostały spełnione pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze ww. art. 17 ust. 1 ustawy, wyjaśnić bowiem należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania ww. świadczenia jest nie tylko sprawowanie stałej, ciągłej opieki, ale aby opieka ta (jej zakres) wykluczała możliwość podjęcia zatrudnienia lub powodowała konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, czy też niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. np. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19), przy czym w każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

Podkreślić należy w tym miejscu, mając na uwadze zasady ogólne wyrażone w dziale I rozdział 2 k.p.a., że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08).

W sprawie nie ulega wątpliwości, że matka skarżącego wymaga opieki jako osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji oraz że opiekę nad nią sprawuje skarżący. Sporne natomiast jest, czy zakres opieki świadczonej przez skarżącego wymaga całkowitej rezygnacji przez niego z zatrudnienia.

Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącego ma trudności w samodzielnym poruszaniu się, wymaga asekuracji podczas wchodzenia do wanny. Samodzielnie wykonuje jednak takie czynności jak np. mycie się i ubieranie. Skarżący zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa domowego, robieniem zakupów, sprzątaniem, przygotowaniem posiłków, podawaniem leków, dokonuje pomiarów ciśnienia oraz załatwia sprawy w urzędach i placówkach służby zdrowia. Towarzyszy matce podczas wizyt lekarskich raz w miesiącu. Ponadto, co 6 miesięcy matka skarżącego wymaga konsultacji w klinice endokrynologicznej. Skarżący na opiekę nad matką poświęca łącznie ok. 6 godzin dziennie - po 2 godziny rano, w porze obiadowej oraz 2 godziny w porze wieczornej. Jak oświadczył opiekę nad matką sprawuje od września 2020 r. Ponadto, jak wynika z oświadczenia złożonego przez skarżącego osobami zobowiązanymi do alimentacji względem matki są jego dwaj bracia, którzy wskazali, że nie mogą sprawować opieki nad matką albowiem posiadają własne rodziny i pracują zawodowo, nie są w stanie również wspomóc finansowo matki ze względu na niskie dochody.

W okresie od 20 września 2020 r. do 31 grudnia 2021 r. skarżący pracował, był zatem w stanie pogodzić opiekę nad matką z zatrudnieniem. Nie zostało wykazane aby od stycznia 2022 r. znaczne nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia matki skarżącego.

Biorąc powyższe pod uwagę prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że skarżący nie wykazał wymaganego ustawą bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. Co istotne, skarżący nie wykazał, aby zakres opieki istotnie uniemożliwiał mu podjęcie zatrudnienia.

Z kolei, co do zakresu opieki, to pamiętać należy, że utrzymywanie porządku w mieszkaniu/domu, robienie zakupów, pranie, przygotowywanie posiłków, nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Są to bowiem typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, czy też w dni wolne od pracy. Natomiast czynności polegające na pomocy matce w utrzymaniu higieny (asekuracja przy wchodzeniu do wanny), kontaktowanie się z lekarzem, organizacja wizyt lekarskich i uczestnictwo w nich, wykupywanie i dawkowanie leków nie są czynnościami uniemożliwiającymi podjęcie zatrudnienia.

Mając na uwadze powyższe nie sposób przyjąć, aby zakres i rozmiar opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką powodował brak możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Prawidłowo też Kolegium uwzględniło, oceniając konieczność rezygnacji przez skarżącego z całkowitego zatrudnienia, że skarżący posiada jeszcze dwóch braci, a zatem mogą oni (i mają taki obowiązek) wspólnie realizować obciążający ich z mocy prawa obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, a zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Sąd podziela pogląd, iż wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (zob. np. wyroki: WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., II SA/Op 79/21, WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., IV SA/Po 66/21, WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, czy posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności, który nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości (w nin. sprawie – wszyscy synowie są zameldowani w tym samym domu, dwóch z nich w nim mieszka) niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki nad osobą wymagającą opieki, jednakże okoliczności takie tego nie uniemożliwiają, tym bardziej że wykonanie obowiązku alimentacyjnego nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych. W aktach brak dowodu aby skarżący, czy też jego matka próbowali wyegzekwować spełnienie ww. obowiązku od pozostałego rodzeństwa. W konsekwencji, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie zostały wykazane jakiekolwiek obiektywne przeszkody w wywiązywaniu się przez nich z obowiązku alimentacyjnego względem matki.

Pomoc Państwa ma, jak już wyżej wskazano, charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Jest zatem możliwa jedynie wówczas gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w nin. sprawie - skorzystał z pomocy rodzeństwa, czy z usług opiekuńczych), a pomimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, z posiadanych przez nią schorzeń) – istnieje konieczność rezygnacji przez niego z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.

Zdaniem Sądu, w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia (a dokładniej nie było przeszkód aby takie zatrudnienie podjął) w celu opieki nad matką. Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do – z jednej strony - uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony - dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców a mimo to, ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa (art. 83 Konstytucji RP). Zdaniem Sądu, uzależnienie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców. Dlatego, zdaniem Sądu, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże, że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć (vide: wyroki WSA w Krakowie z dnia 24 października 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 669/22, czy z dnia 5 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 918/22).

Reasumując, prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione. Podkreślić należy, że pomimo niekwestionowanego złego stanu zdrowia matki skarżącego i konieczności pomocy przez syna (do czego jest zobowiązany zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które odpowiada prawu.

Odnosząc się do przedłożonych przez skarżącego dokumentów (dokumentacja medyczna matki skarżącego od 2002 r.) wyjaśnić należy, że pozostają one bez znaczenia dla wyniku kontroli nin. sprawy, z powodów wyżej wskazanych. Jeszcze raz powtórzyć należy, że organy nie zakwestionowały stanu zdrowia matki skarżącego ale konieczność rezygnacji przez niego z zatrudnienia ze względu na zakres wymaganej opieki nad matką, którą może dzielić z braćmi.

Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że Kolegium w zaskarżonej decyzji, wbrew zarzutom skargi, w sposób prawidłowy dokonało wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wobec czego na podstawie art. 151 w zw. z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2021.2095 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.