Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 41/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 marca 2013 r. sprawy ze skargi E. B. i K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności dokumentu nadania ziemi oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] E. B. i K. K. wystąpili o stwierdzenie nieważności dokumentu nadania ziemi z dnia [...], wydanego w związku z dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6. września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, dalej powoływanego też jako dekret), a stwierdzającego na podstawie orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w B. z dnia [...], otrzymanie przez S. K. nadziału ziemi o obszarze [...] ha z nieruchomości ziemskiej w G. stanowiącej własność Skarbu Państwa. W oparciu o przesłankę z art. 156 §1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej powoływanej jako kpa) wnioskodawcy wskazali we wniosku, że ww. dokument nadania ziemi został wydany z rażącym naruszeniem prawa, gdyż M. K. - poprzedniczka prawna wnioskodawców- od urodzenia aż do śmierci posiadała obywatelstwo polskie i nigdy nie podpisywała przynależności do niemieckiej grupy narodowościowej, w związku czym do jej nieruchomości oznaczonej aktualnie jako działki nr [...] i [...] nie mógł mieć zastosowania art. 2 ust. 1 pkt b dekretu dotyczący nieruchomości ziemskich będących własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej. Zdaniem wnioskodawców, S. K. rzeczywiście uzyskała nieruchomość od Skarbu Państwa na podstawie dokumentu nadania ziemi, jednak nie były to grunty należące do M. K., lecz zupełnie inne ziemie (ziemie K. W.). Ponadto wnioskodawcy zaznaczyli, że art. 2 ust. 1 pkt b dekretu nie powinien mieć zastosowania w sprawie także z tego powodu, że nieruchomość aktualnie oznaczona działkami nr [...] i [...], nie miała charakteru nieruchomości ziemskiej, gdyż znajdowała się w obrębie miasta G. Wskazali również, że sporna nieruchomość po wejściu w życie ww. dekretu oraz dekretu z dnia 8 marca 1946 o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie została zakwalifikowana jako nieruchomość poniemiecka i nie została przejęta na własność Skarbu Państwa.

Decyzjami z dnia [...] (w I instancji) i z dnia [...] (w II instancji) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. (SKO) odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowego dokumentu nadania ziemi wskazując, że dokument ten nie jest decyzją administracyjną, lecz formą rozporządzenia nieruchomością Skarbu Państwa, oraz że wnioskodawcom nie służy przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności spornego dokumentu, albowiem osoby te nie wykazały w toku postępowania, że są następcami prawnymi M. K., a poza tym ewentualne stwierdzenie nieważności dokumentu nadania ziemi nie wpływa bezpośrednio na sferę ich praw i obowiązków, co uzasadnia stwierdzenie o braku interesu prawnego wnioskodawców w przedmiotowym postępowaniu.

W związku ze skargą E. B. i K. K. na ww. decyzję SKO z dnia [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 1 czerwca 2010 r. (sygn. akt II SA/Bd 252/10) oddalił skargę wnioskodawców, podzielając stanowisko SKO i zaznaczając, że wnioskodawcy nie legitymowali się w postępowaniu administracyjnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku po M. K.

Wyrokiem z dnia 18 października 2011 (sygn. akt I OSK 1738/10) Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej wniesionej przez E. B. i K. K. orzekł o uchyleniu wyroku z dnia 1 czerwca 2010 r. i przekazaniu sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd II instancji podkreślił, że postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku ma jedynie charakter deklaratoryjny oraz wskazał, że skoro grunty wnioskodawców tj. działka E. B., która jest właścicielką nieruchomości oznaczonej jako działka [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [..] w Sądzie Rejonowym w B. oraz działka K. K., który jest właścicielem nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], były częściami nieruchomości, której dotyczy dokument nadania ziemi, a domniemania prawa własności nie zostały obalone w wyniku toczącego się postępowania o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, to tym samym wnioskodawcy nie mają obowiązku wykazywania, że wpis w księgach jest prawdziwy i tym samym należy ich – na tym etapie postępowania – traktować jako właścicieli nieruchomości i z tego faktu wywodzić ich uprawnienie do występowania jako strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności kwestionowanego aktu nadania ziemi.

Na skutek powyższego wyroku Sądu II instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 22 lutego 2012 r. (sygn. akt II SA/Bd 5/12) uchylił oba rozstrzygnięcia SKO z dnia [...] i [...] stwierdzając, że wnioskodawców należy traktować jako właścicieli przedmiotowej nieruchomości i z tego tytułu wywodzić ich uprawnienie do bycia stroną postępowania, oraz że dokument nadania ziemi z dnia [...] stanowi decyzję administracyjną.

W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w wyniku ponownego rozpoznania przedmiotowej sprawy, decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 18 dekretu w zw. z art. 156 § 1, art. 157 § 1 i art. 158 § 1 kpa, orzekło o odmowie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji - dokumentu nadania ziemi z dnia [...]. Decyzję tę SKO, po rozpatrzeniu odwołania E. B. i K. K., utrzymało w mocy decyzją z dnia [...] nr [...].

W wydanych w sprawie rozstrzygnięciach SKO stwierdzając, że sporny dokument nadania ziemi nie jest obarczony jakąkolwiek z kwalifikowanych wad prawnych z art. 156 § 1 kpa, powołało się przede wszystkim na okoliczność, że zarzuty wnioskodawców nie dotyczą samego dokumentu nadania ziemi, lecz w istocie odnoszą się do faktu przejęcia nieruchomości oznaczonej obecnie jako działki nr [...] i [...] na cele reformy rolnej, że dokument nadania ziemi nie rozstrzyga o przejęciu nieruchomości stanowiących własność M. K. na cele reformy rolnej, że w dokumencie tym stwierdza się otrzymanie przez S. K., na podstawie orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w B. z dnia [...], na własność gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa i nie wskazuje się w nim, z jakich działek geodezyjnych (parceli) składa się grunt przekazany osobie uprawnionej. Wskazano, że skoro przejęcie na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt b - e dekretu następowało z mocy samego prawa i co do zasady nie wymagało wydawania decyzji administracyjnej, a kognicja organów administracji publicznej ograniczała się z mocy § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 4 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51, dalej powoływanego też jako rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r.) wyłącznie do orzekania o zaistnieniu bądź też nie przesłanek z art. 2 ust. 1 pkt e tego dekretu, a więc kwestii, czy z uwagi na obszar majątku ziemskiego podlegał on działaniu dekretu, to tym samym przepisy dekretu wyłączają, poza wskazanym wyjątkiem z § 5, możliwość rozstrzygania w drodze decyzji administracyjnej o prawidłowości przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej. SKO zaznaczyło także, że w sprawie nie zaistniały podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonego akt nadania ziemi na podstawie art. 156 § 1 pkt 5 kpa wskazując, że określona w tym przepisie podstawa nieważności w postaci niewykonalności decyzji ma miejsce jedynie w przypadku trwałego pozbawienia strony możliwości wykonania nałożonego na nią obowiązku.

Nie godząc się z podjętymi przez SKO rozstrzygnięciami E. B. i K. K. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się uchylenie zarówno decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [....], jak i poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...]. Skarżący w złożonej skardze, tak jak i w odwołaniu powtórzyli argumentację zawartą we wniosku o stwierdzenie nieważności dokumentu nadania ziemi oraz podtrzymali zawarty w nim wniosek, że działki nr [...] i [...] objęte kwestionowanym dokumentem nie stanowiły własności Skarbu Państwa akcentując jednak, że powodem tego stanu rzeczy była okoliczność, iż działki te nie spełniały żadnego z kryteriów określonych w art. 2 ust. 1 dekretu, w związku z czym nie było podstaw do wydania dokumentu nadania ziemi w oparciu o art. 33 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. Wskazali, że domagają się oni rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej o prawidłowości nadania spornym dokumentem przedmiotowych działek S. K., a nie o prawidłowości przejęcia ich na cele reformy rolnej i jednocześnie zaznaczyli, że choć dokument nadania ziemi przesądza jedynie o nadaniu ziemi beneficjentowi reformy rolnej, to jednak wydanie tego dokumentu wymagało ustalenia jako przesłanki pozytywnej zaistnienia tej okoliczności tj. czy miało miejsce przejęcie działek stanowiących własność M. K. na cele reformy rolnej. Dlatego też kwestię przejścia przedmiotowych gruntów na cele reformy rolnej SKO powinno było zbadać i wyjaśnić w toku postępowania, a nie przyjmować a priori, że stanowiły one własność Skarbu Państwa, zwłaszcza że dokument nadania ziemi stanowił tytuł do ujawnienia własności w księdze wieczystej, a sąd cywilny związany jest treścią tego dokumentu i istnieje w obrocie prawny związanie ustaleniem, że własność gruntów nim objętych przeszła na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej. Ponadto skarżący powtórzyli zarzut odwołania, iż dokument nadania ziemi obarczony jest również wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 5 kpa, z powodu jego niewykonalności w dniu wydania, mającej charakter trwały, będącej efektem określenia w dokumencie nadania ziemi przekazywanej nieruchomości jedynie poprzez wskazanie jej obszaru ([...] ha), nie odwołując się przy tym do oznaczeń geodezyjnych lub konkretnej księgi wieczystej. W konsekwencji więc, jak podsumowali, dokument ten dotyczyć może jakichkolwiek nieruchomości w dawnej gminie G., i nie może on zatem z powodu braku dostatecznego skonkretyzowania jego przedmiotu stanowić tytułu własności nadanej działki i być podstawą do dokonania wpisu prawa własności w księdze wieczystej (§ 33 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r.), a zatem na jego podstawie nie jest możliwe przejście własności nieruchomości na beneficjenta reformy rolnej. Skarżący powołali się także na okoliczność zawieszenia postępowania prowadzonego przed sądem powszechnym w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym staniem prawnym, do czasu zakończenia sprawy o stwierdzenie nieważność dokumentu nadania ziemi podkreślając przy tym, że odmowa zbadania przez organ administracyjny okoliczności przejścia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej, co zostało stwierdzone w zaskarżonej do Sądu decyzji, powoduje de facto w realiach niniejszej sprawy, że ani na drodze cywilnej, ani administracyjnej, nie mogą oni kwestionować ustaleń co do przejęcia przedmiotowych gruntów na cele reformy rolnej. Zdaniem skarżących stwierdzenie nieważności przedmiotowego aktu nadania ziemi oznaczałoby, iż własność nadanych tych aktem ziemi nie przeszła na S. K. i jej następców prawnych, oraz ostatecznie pozwoliłaby na stwierdzenie, że grunty stanowiące własność M. K. nie były przeznaczone na cele reformy rolnej i jako takie pozostały przy wstępnej skarżących.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy nie dopatrzył się naruszeń prawa materialnego, czy też procesowego, skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności przedmiotowego rozstrzygnięcia, wobec czego skarga strony nie została uwzględniona.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że ocena legalności zaskarżonego aktu dokonana została z uwzględnieniem przedmiotu sprawy, wyznaczonego wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji, który zainicjował niniejsze postępowanie. Skoro w przedmiotowej sprawie wniosek strony o stwierdzenie nieważności aktu nadania ziemi oparty został na okolicznościach związanych z brakiem podstaw do przeznaczenia gruntów skarżących na cele reformy rolnej na postawie przepisu art. 2 ust. 1 pkt b dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, to też organy administracyjne, jaki i Sąd w ramach oceny legalności podjętych przez organy rozstrzygnięć w sprawie, dokonały weryfikacji kwestionowanego przez skarżących aktu administracyjnego, w ramach wyznaczonego przez nich przedmiotu sprawy.

Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że niniejszą sprawę zainicjował wniosek skarżących o stwierdzenie w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 kpa nieważności dokumentu nadania ziemi z dnia [...], stwierdzającego otrzymanie przez S. K., na podstawie orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w B. z dnia [...], nadziału ziemi – [...] ha, ze stanowiącej własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej G., gminy G., powiat [...], województwo [...]. Jako powód uznania, iż przedmiotowy aktu nadania ziemi wydany został z rażącym naruszeniem prawa skarżący wskazali na okoliczność nie przejścia na własność Skarbu Państwa nieruchomości objętej ww. aktem nadania ziemi, aktualnie oznaczonej geodezyjnie jako działki nr [...] i [...], z uwagi na brak podstaw do zastosowania do tej nieruchomości art. 2 ust. 1 pkt b dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż przepis ten dotyczy nieruchomości ziemskich będących własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej, a właścicielka tej nieruchomości – M. K. (poprzedniczka prawna skarżących) od urodzenia aż do śmierci posiadała obywatelstwo polskie i nigdy nie podpisywała przynależności do niemieckiej grupy narodowościowej, a poza tym sporna nieruchomość nie miała charakteru nieruchomości ziemskiej, bowiem znajdowała się w obrębie miast G., a także nie została ona zakwalifikowana jako nieruchomość poniemiecka.

Biorą pod uwagę przedmiot wniosku o stwierdzenie nieważności wyjaśnić należy, że objęty wnioskiem akt administracyjny tj. dokument nadania ziemi z dnia [...] wydany został w wykonaniu dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dekret ten określał enumeratywnie w art. 2 ust. 1 pkt a – e nieruchomości ziemskie, które przeznaczone były na cele reformy rolnej, wśród których wymienione zostały w pkt b nieruchomości ziemskie będące własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej. Akapit trzeci art. 2 ust. 1 stanowił, iż wszystkie nieruchomości wymienione w punktach b, c, d i e przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art.1 tego dekretu, a wiec cele reformy rolnej. Z powyższego wynika, że wskazane nieruchomości ziemskie przechodziły na własność Skarbu Państwa z mocy samego prawa (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2011 r., sygn. akt III CZP 121/10, publ. lex nr 700663), z dniem wejścia w życie dekretu, co zgodnie z art. 19 dekretu miało miejsce z dniem jego ogłoszenia tj. 13 września 1944 r. Z tym też dniem nastąpiła jednorazowa zmiana stosunków własnościowych zastanych w momencie wejścia w życie dekretu, dotyczących wszystkich nieruchomości określonych w art. 2 ust. 1 pkt a – e dekretu. Istota tej zmiany polegała na tym, że wszystkie te nieruchomości przeszły w tym dniu z mocy prawa na własność Skarbu Państw, z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Zaistnienie skutków rzeczowych w postaci przejścia nieruchomości ziemskich na własność Skarbu Państwa nie było uzależnione ani od wystawienia zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego stwierdzającego, że nieruchomość jest przeznaczona na cele reformy rolnej, ani od dokonania na jego podstawie wpisu w księdze wieczystej (§ 12 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r.). Tym samym więc, również nieruchomości wymienione w art. 2 ust. 1 lit. b dekretu, a więc nieruchomości będące własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej, przeszły z dniem 13 września 1944 r. na własność Skarby Państwa. Nieuniknioną konsekwencją przyjętego w dekrecie rozwiązania prawego było zaistnienie- na skutek realizacji postanowień dekretu-sporów co do praw rzeczowych do nieruchomości objętych reformą rolną. Skutek prawnorzeczowy w postaci przejścia prawa własności nieruchomości ziemskich na rzecz Skarbu Państwa, następował bowiem z mocy samego prawa, gdyż brak w dekrecie oraz w aktach wykonawczych do niego regulacji wskazujących na konieczność wydawania w tym zakresie jakichkolwiek aktów stosowania prawa o charakterze konstytutywnym. Takiego charakteru nie miało też ww. zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego stwierdzającego, że nieruchomość jest przeznaczona na cele reformy rolnej, ani też dokonany na jego podstawie wpisu w księdze wieczystej.

W tym miejscu podkreślić należy, że sprawy ze stosunków rzeczowych stanowią ze swej istoty sprawy cywilne. Do orzekania o sprawach cywilnych, a więc i o prawach rzeczowych osób, w tym tych pozbawionych nieruchomości w ramach reformy rolnej, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego, właściwe są sądy powszechne. Odstępstwo od tej zasady przewiduje art. 2 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego stanowiąc, iż nie są rozpoznawane w postępowania sądowym (przed sądem powszechnym) sprawy cywilne przekazane przez przepis szczególny do właściwości innych organów. Zatem tylko przepis szczególnych może spowodować przekazanie sprawy cywilnej, a taką jest sprawa o własność nieruchomości ziemskiej, na drogę postępowania administracyjnego. Przepisu takiego odnośnie nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b dekretu nie ma (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 890/02, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Przepis § 5 rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej określa bowiem drogę administracyjną, na zasadzie wyjątku z art. 2 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego, wyłącznie co nieruchomości ziemskich określonych w art. 2 ust. 1 pkt e dekretu stanowiąc, iż orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 pkt e dekretu należy w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich oraz, że od decyzji wojewódzkich urzędów ziemskich służy stronom prawo odwołania do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, za pośrednictwem tegoż urzędu w ciągu 7 dni, licząc od dnia następnego po doręczeniu decyzji. Z powyższego wynika, że na mocy § 5 ww. aktu wykonawczego w stosunku do dekretu wyłączona została droga przed sądami powszechnymi wyłącznie w zakresie orzekania, czy dana nieruchomość ze względu na przyjęte normy obszarowe wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt e dekretu. Tylko zatem w przypadku tych nieruchomości na podstawie przepisu szczególnego przewidziana została droga administracja, gdyż jedynie sprawom dotyczącymi nieruchomościom z art. 2 ust. 1 pkt e dekretu nadano charakter spraw administracyjnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej (por. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011r.,sygn.akt I OPS3/10, dostępna na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

Skoro więc z przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. wynika, że decyzja administracyjna dotyczyć może tyko kwestii podpadania danej nieruchomości ziemskiej pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu, to tym samym brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do stosowania do nieruchomości przejętych na podstawie art. 2 ust. 1 pkt b dekretu § 5 tego rozporządzenia i w konsekwencji do wyłączania drogi przed sądem powszechnych w sprawach dotyczących przejęcia tych nieruchomości przez Skarb Państwa. Dochodzenie w związku z tym praw dotyczących nieruchomości z art. 2 ust. 1 pkt b, a więc praw cywilnych, może mieć miejsce nie przed organami administracyjnymi, lecz w postępowaniu przed sądem powszechnym w drodze np. powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, powództwa windykacyjnego, czy też poprzez żądanie ustalenia prawa na podstawie art. 189 kpc.

Odnosząc powyższe do przedmiotu sprawy, w której to skarżący zakwestionowali dokument nadania ziemi z dnia [...], zarzucając mu rażące naruszenie prawa z powodu braku podstaw do przyjęcia, iż nieruchomość której dotyczy ten dokument nadania ziemi, aktualnie oznaczona geodezyjnie jako działki nr [...] i [...], spełniała wymagania określone w art. 2 ust. 1 pkt b dekretu, i tym samym wchodziła w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w tym przepisie, stwierdzić należy po pierwsze, że wszelkie kwestie związane z przejęciem bądź też nie przez Skarb Państwa nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 pkt b dekretu z przyczyn podanych powyżej nie należą do zakresu kognicji organów administracyjnych, w związku z czym dokonywanie jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie (tj. czy to grunty skarżących zostały przejęta przez Skarb Państwa, czy istniały ku temu postawy określone w art. 2 ust. 1 pkt b dekretu, jaka była historia następstw własnościowych dotyczących spornej nieruchomości, jaka była i jaka powinna być treść ksiąg wieczystych dotyczących tej nieruchomości) w postępowaniu administracyjnym, a tym bardziej w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym, było -wbrew stanowisku skarżących- niemożliwe z uwagi na brak właściwości organów administracyjnych w tym zakresie. Po drugie, przedmiotowy akt nadania ziemi z dnia [...] w ogóle nie rozstrzygał o przejęciu spornej nieruchomości, lecz stanowiąc kolejny etap całościowej procedury przeprowadzania reformy rolnej, normował jedynie stosunki pomiędzy Skarbem Państwa a S. K., a nie między skarżącymi a Skarbem Państwa, czy też między skarżącymi a S. K. W związku z tym zarzuty skarżących sprowadzające się de facto do podważenia zasadności przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa są bezprzedmiotowe dla oceny ważności aktu administracyjnego w postaci przedmiotowego dokumentu nadania ziemi. Ze znajdującego się w aktach sprawy dokumentu nadania ziemi z dnia [...] wynika, że został od wydany w wykonaniu dekretu Polskiego Komitetu Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, że dotyczył on nieruchomości ziemskiej G., gminy G., stanowiącej własność Skarbu Państwa i że stwierdzono nim otrzymanie z tej nieruchomości przez S. K., na podstawie orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w B. z dnia [...], nadziału ziemi o wielkości [...] ha. W ocenie Sądu skarżący nie wskazali żadnego naruszenia prawa dotyczącego któregokolwiek ze wskazanych elementów dokumentu nadania ziemi, które uzasadniałby stwierdzenie wady kwalifikowanej tego dokumentu. Z regulacji prawnych dekretu, w szczególności tych dotyczących podmiotów uprawnionych do korzystania z reformy rolnej i zasad nabywania gruntów objętych reformą (art. 1, art. 9 – art. 18 dekretu) oraz z przepisu art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U. z 1946 r. Nr 39, poz. 233) wynika, iż dokument nadania ziemi, jako jeden z dokumentów realizujących cele reformy rolnej, miał umocowanie w przepisach prawa i stanowił wraz z odpisem wykonalnej decyzji właściwej władzy w przedmiocie klasyfikacji i szacunku działki łącznie z oszacowaniem przydzielonego nabywcy inwentarza, tytuł do wpisania w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nadanej działki na rzecz nabywcy. Oba wskazane akty zostały wydane w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z przepisami dekretu sporny dokument stwierdzał otrzymanie przez S. K. gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, a więc także i w tym zakresie odpowiadał on wymogom ówczesnego prawa. Kwestie natomiast, czy rzeczywiście grunty objęte tym dokumentem stały się własnością Skarbu Państwa w związku z wejściem w życie postanowień dekretu, czy powodem tego stanu rzeczy była faktycznie podstawa przewłaszczenia określona w art. 2 ust. 1 lit. b dekretu, i czy w skład gruntów wchodziły ziemie skarżących, z przyczyn podanych powyżej, w przypadku nieruchomości wymieniona w art. 2 ust. 1 lit. b dekretu, nie mogły być badane przez organy administracyjne, jako że należą one do kompetencji sądu powszechnego. Do czasu ewentualnego rozstrzygnięcia tych kwestii przez sąd powszechny nie ma żadnych podstaw do stwierdzenia nieważności przedmiotowego dokumentu nadania ziemi z dnia [...] w oparciu o przesłankę z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, o czym prawidłowo orzekły w niniejszej sprawie organy administracyjne obu instancji. Tego stanu rzeczy nie zmienia fakt, że sąd cywilny zawiesił postępowania w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym staniem prawnym do czasu zakończenia sprawy o stwierdzenie nieważność dokumentu nadania ziemi, albowiem brak jest możliwości badania na drodze administracyjnej okoliczności przejścia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej, poza wyjątkiem z art. 2 ust. 1 pkt e dekretu, wynika z obowiązujących przepisów prawa (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2011 r. sygn. akt III CZP 21/11, publ. lex nr 811908 oraz uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10, dostępna na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query) i faktu tego nie zmienia żaden akt stosowania prawa. Wyraźnie podkreślić należy, że pomimo, iż warunkiem wydania aktu nadania ziemi, jako kolejnego dokumentu całej procedury zmian własnościowych związanych z realizacji na ziemiach polskich reformy rolnej, było wcześniejsze przejście danej nieruchomości ziemskiej wymienionej w art. 2 ust. 1 dekretu na rzecz Skarbu Państwa (co następowało z mocy prawa), to jednak wbrew twierdzeniom skarżących podważenie tego faktu prawnego, poprzedzającego akt nadania ziemi, poza przypadkiem przejścia własności na podstawie z art. 2 ust. 1 pkt e dekretu, może mieć miejsce wyłącznie w postępowaniu sądowym przed sądem powszechnym. I to rozstrzygnięcie właśnie tej kwestii na drodze postępowania cywilnego może ewentualnie wpłynąć na ocenę ważności dokumentu nadania ziemi. Odwrócenie kolejności w tym zakresie nie ma żadnego uzasadnienia faktycznego i prawnego. Kwestionowany akt nadania ziemi przesądzał jedynie o nadaniu S. K. określonych gruntów, stanowiących z mocy prawa własność Skarbu Państwa. Legalność tego dokumentu, na tym etapie sprawy, mogła być zatem podważana jedynie zarzutami odnoszącymi się wyłącznie do kwestii związanych z samym nadaniem gruntów S. K., a więc np. że nie była ona w świetle postawień dekretu beneficjentem nadania, że wskazany dokument wydany został bez podstawy prawnej, że wydał go organ niewłaściwy itd. Zarzuty te nie mogły jednak, jak wykazano powyżej, dotyczyć okoliczności poprzedzających nadanie ziemi S. K., a mających miejsce w [...], a więc związanych z samym przejściem z mocy prawa ziem objętych aktem nadania ziemi na rzecz Skarbu Państwa. Skoro wiec w przedmiotowej sprawie skarżący nie podnieśli żadnych takich skutecznych zarzutów dotyczących samego aktu nadania ziemi S. K., a w gruncie rzeczy w toku prowadzonego postępowania wykazywali brak podstaw do przejęcia gruntów M. K. przez Skarb Państwa, to tym samym nie było podstaw do uwzględnienia ich skargi.

Takiego skutecznego zarzutu nie mógł też stanowić zarzut skarżących oparty na przesłance z art. 156 § 1 pkt 5 kpa, a uzasadniony brakiem wykonalności kwestionowanego aktu nadania ziemi z powodu nieprecyzyjnego określenia w nim jego przedmiotu. W rozumieniu bowiem art. 156 § 1 pkt 5 kpa, decyzja jest niewykonalna, gdy zachodzi przeszkoda w jej wykonaniu wynikająca z określonych przepisów prawa lub jest ona faktycznie niemożliwa do wykonania. Niewykonalność ta musi istnieć w momencie wydania decyzji i mieć charakter trwały. Immanentnym elementem niewykonalności decyzji jest brak obiektywnej możliwości jej wykonania np. brak przedmiotu wykonania. Od niewykonalności decyzji należy więc odróżnić sytuacje, w których zachodzą lub mogą zachodzić pewne trudności z jej wykonaniem będące np. następstwem właśnie braku dostatecznego skonkretyzowania jej przedmiotu. Taka sytuacja nie kwalifikuje się bowiem do stwierdzenia obiektywnej niewykonalności decyzji.

Należy jednocześnie przypomnieć, że rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U.1945 r., Nr 10, poz.51 ze zm.). określało szczegółowe zasady podziału ziemi uzyskanej w wyniku reformy rolnej i wprowadzania nabywców w jej posiadanie. W § 33 ust.2 tego aktu wskazano, że dokument nadania ziemi stanowi tytuł własności nadanej działki i jest podstawą dla dokonania wpisu prawa własności w księdze wieczystej. W myśl dalszych przepisów wskazanego rozporządzenia powiatowe urzędy ziemskie powoływały dla oszacowania przydzielonych działek gruntów i inwentarza komisje klasyfikacyjno – szacunkowe, które po klasyfikacji i oszacowaniu sporządzały protokół zawierający m.in. szkic rozparcelowanych gruntów z naniesioną klasyfikacją. Następnie powiatowy urząd ziemski wydawał decyzję w przedmiocie klasyfikacji i szacunku, od której stronom i osobom zainteresowanym przysługiwało odwołanie ( § 34 - § 40 ). Z kolei wspomniany wyżej dekret o wpisywaniu w księgach hipotecznych ( gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej z dnia 8 sierpnia 1946 r. w art.2 ust.1 stanowił, że tytułem do wpisania w księdze hipotecznej ( gruntowej) prawa własności nadanej działki na rzecz nabywcy jest dokument nadania ziemi wraz z odpisem wykonalnej decyzji właściwej władzy w przedmiocie klasyfikacji i szacunku działki łącznie z oszacowaniem przydzielonego nabywcy inwentarza. Zatem z treści art.2 ust.1 wymienionego dekretu wynikała konieczność wydania decyzji w sprawie klasyfikacji i szacunku gruntów, co było też warunkiem do dokonania wpisu prawa własności w księdze wieczystej. Natomiast z regulacji przewidzianej w § 33 ust.2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej wynika wprost, że dokument nadania stanowił tytuł własności i podstawę wpisu tego prawa w księdze wieczystej. Z przepisów tych należy wywieść, że dokument nadania ziemi stanowił tytuł własności, lecz dla ujawnienia tego tytułu w księdze wieczystej konieczne było wydanie decyzji w sprawie klasyfikacji i szacunku gruntu.

Mając na uwadze powyższe regulacje należy wywieść, że decyzja ustalająca klasyfikację i szacunek gruntów określała rodzaj gruntów, ich klasę oraz powierzchnię i stanowiła dokument pozwalający na identyfikację gruntów będących przedmiotem nadania. Za takim też stanowiskiem przemawia treść aktu nadania ziemi S. K. ze stosowną adnotacją o decyzji z dnia [...]. Szczegółowego opisu nieruchomości będących przedmiotem nadania należało zatem poszukiwać w decyzji w sprawie klasyfikacji i szacunku gruntów. Mając na względzie powyższą regulację prawną należy uznać, że pewna ogólnikowość, czy też brak precyzyjnego określenia przedmiotu zaskarżonego aktu nie może być oceniana z punktu widzenia aktualnych standardów prawnych, a tym bardziej nie może stanowić przesłanki jego nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 5 kpa.

Wobec powyższego, uwzględniając wszystkie przytoczone w motywach wyroku argumentu i przywołane przepisy prawa, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi skarżących.