Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1702/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Mirosław Trzecki Protokolant Paweł Cholewski po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 848/22 w sprawie ze skargi N. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 stycznia 2022 r. nr DZP-I.6011.1.2022 w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę aplikantów adwokackich oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 1 czerwca 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 848/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na skutek skargi N. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 stycznia 2022 r. w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę aplikantów adwokackich uchylił zaskarżoną decyzję oraz umorzył postępowanie administracyjne.

Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpił Minister Sprawiedliwości zaskarżając ten wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi N. W. na decyzję organu poprzez jej oddalenie w całości, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Skarżący organ wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 69a ust. 1 w zw. z art. 69 ust. 2 w zw. z art. 65 pkt 1 oraz w zw. z art. 75 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1184 z późń. zm) poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że Minister Sprawiedliwości wydając decyzję z dnia 21 stycznia 2022 r. nr DZP-I.6011.1.2022 uchybił terminowi do wyrażenia sprzeciwu, podczas gdy do uchybienia terminowi w istocie nie doszło, a w konsekwencji błędne uchylenie ww. decyzji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania według norm przyjętych prawem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę aplikantów adwokackich stwierdził, że decyzja ta nie jest zgodna z prawem, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i § 3 p.p.s.a. Zdaniem Sądu I instancji – jak wynika to z uzasadnienia wyroku, gdy chodzi o zasadnicze jego motywy – podejmując zaskarżoną decyzję o sprzeciwie organ nadzoru naruszył swoim działaniem art. 69 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, albowiem pierwotnie przesłane w dniu 4 listopada 2021 r. organowi nadzoru (wraz z uchwałą o wpisie na listę aplikantów adwokackich) akta osobowe strony skarżącej nie były niekompletne, w związku z czym brak było podstaw, aby dokonywać ich zwrotu w trybie tego przepisu prawa w celu ich uzupełnienia, w konsekwencji czego naruszył także art. 69a ust. 1 przywołanej ustawy, albowiem kontrolowaną decyzję organ ten wydał po upływie terminu, o którym mowa w tym przepisie prawa, a mianowicie po upływie 30 dni od doręczenia (w dniu 4 listopada 2021 r.) uchwały organu samorządu zawodowego o wpisie na listę aplikantów adwokackich.

Skarga kasacyjna, której zarzuty, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, wyznaczają granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, nie uzasadnia twierdzenia, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie tego wyroku, której konsekwencją powinno być jego uchylenie.

Odpowiadając na wniesioną w rozpatrywanej sprawie skargę kasacyjną oraz stawiany w niej, i oparty na podstawie z pkt 1 art. 174 p.p.s.a., zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, trzeba przede wszystkim trzeba podkreślić, że podstawowy charakter skargi kasacyjnej, jako środka zaskarżenia, wynika przede wszystkim z faktu, że umożliwia ona z inicjatywy stron oraz niektórych organów państwowych przeprowadzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny kontroli wyroków wydawanych w pierwszej instancji przez wojewódzkie sądy administracyjne oraz niektórych postanowień tych sądów kończących postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej, a istotą wywołanego skargą kasacyjną postępowania jest weryfikacja, w granicach wyznaczonych stawianymi zarzutami kasacyjnymi, zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Nie zaś – co trzeba podkreślić – ponowne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie.

Jeżeli tak, to za nie mniej uzasadniony należałoby uznać i ten wniosek, że skarga kasacyjna stanowi środek służący – albowiem tak właśnie należałoby do tego podejść – podjęciu na gruncie stawianych w niej zarzutów merytorycznej polemiki z zaskarżanym nią wyrokiem wojewódzkiego sądu administracyjnego.

W tym też kontekście wymaga podkreślenia, że ocena zasadności, a co za tym idzie skuteczności stawianych w skardze kasacyjnej zarzutów, nie może abstrahować od znaczenia konsekwencji wynikających z faktu, że w przypadku skargi kasacyjnej, będącej kwalifikowanym środkiem zaskarżenia, czytelności formułowanego w niej komunikatu jest istotna z tego powodu, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym wniesieniem tego pisma (jak w przypadku skargi czy też zażalenia), ale także z jego treścią (zob. wyrok NSA z dnia 13 października 2017 r., sygn. akt II FSK 1445/17).

Wobec zaś znaczenia konsekwencji wynikających z art. 174 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 176 p.p.s.a. oraz określonych tymi przepisami prawa koniecznych wymogów, którym powinny czynić zadość stawiane na ich podstawie zarzuty, ocena ich zasadności nie może pomijać tego, że z zasady dyspozycyjności, o której mowa była na wstępie wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może domniemywać granic zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, albowiem te wyznaczają właśnie zarzuty skargi kasacyjnej, a nie jest dopuszczalna rozszerzająca wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków, uzupełnianie, konkretyzowanie, uściślanie lub interpretowanie niejasno sformułowanych zarzutów kasacyjnych, czy też nadawanie im innego znaczenia niż wynika to z ich treści i towarzyszącej im argumentacji, czy też stawianie jakichkolwiek hipotez i snucie domysłów w zakresie uzasadnienia podstaw kasacyjnych i domniemywanie tym samym intencji wnoszącego skargę kasacyjną (zob. np. wyroki NSA z dnia: 14 października 2022 r., sygn. akt III OSK 5181/21; 6 maja 2021 r., sygn. akt I GSK 1542/20; 29 października 2020 r. sygn. akt I GSK 285/18; 16 lipca 2020 r. sygn. akt I GSK 611/20; 4 grudnia 2019 r. sygn. akt II FSK 2031/18; 17 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1695/13).

Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, że nie jest usprawiedliwiony i nie może odnieść skutku oczekiwanego przez skarżący kasacyjnie organ, zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie zarzut naruszenia "[...] art. 69 ust. 2 w zw. z art. 65 pkt 1 oraz w zw. z art. 75 ust. 2 ustawy [...] Prawo o adwokaturze [...] przez ich błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że Minister Sprawiedliwości wydając decyzję z dnia 21 stycznia 2022 r. [...] uchybił terminowi do wyrażenia sprzeciwu, podczas gdy do uchybienia terminowi w istocie nie doszło, a w konsekwencji błędne uchylenie w/w decyzji."

Odpowiadając na tak postawiony zarzut kasacyjny przypomnienia wymaga, że błędna wykładnia prawa materialnego, o której mowa w pkt 1 art. 174 p.p.s.a., to wadliwe zrekonstruowanie normy prawnej z konkretnego przepisu (przepisów) prawa, wyrażające się w mylnym zrozumieniu jego (ich) treści (w tym, poprzez wadliwą klaryfikację znaczeń), a przez to w wadliwym ustaleniu jego (ich) sensu normatywnego przez sąd administracyjny I instancji, co – aby zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię mógł być rozpatrzony – wymaga wykazania na czym dokładnie polegała błędna wykładnia przepisu prawa, którego zarzut kasacyjny dotyczy oraz, jaka powinna być jego wykładnia prawidłowa, co równocześnie oznacza potrzebę podjęcia merytorycznej polemiki ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odnośnie do tego rodzaju kwestii spornej, a więc innymi, słowy wymaga przeciwstawienia stanowisku nieprawidłowemu, stanowiska, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną jest prawidłowe (zob. np. wyroki NSA z dnia: 6 listopada 2020 r., sygn. akt II GSK 742/20; 13 stycznia 2021 r., sygn. akt II FSK 2368/18; 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1925/21).

O braku skuteczności stawianego zarzutu kasacyjnego należy więc wnioskować przede wszystkim na tej podstawie, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby w odniesieniu do przepisów art. 69 ust. 2, art. 65 pkt 1 i art. 75 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze oraz w kontekście wskazywanym przez skarżący kasacyjnie organ – w tym także w kontekście eksponującym, jak wynika to z konstrukcji omawianego zarzutu, funkcjonalny związek tych przepisów prawa – Sąd I instancji podejmował jakiekolwiek zabiegi interpretacyjne, w rezultacie których miałby w błędny i nieprawidłowy sposób ustalić treść rekonstruowanej z nich w normy prawnej. Zwłaszcza, gdy w tej mierze podkreślić – co nie jest bez znaczenia – że przepis art. 75 ust. 2 wymienionej ustawy nie został nawet przywołany przez Sąd I instancji.

Co więcej, w relacji do przywołanego powyżej rozumienia błędu wykładni – a także wymogów, którym powinien czynić zadość zarzut błędu wykładni stawiany na podstawie z pkt 1 art. 174 p.p.s.a. – w skardze kasacyjnej nie podjęto również próby wykazania na czym zarzucany Sądowi I instancji błąd wykładni miałby polegać. Stanowisko zaś skarżącego kasacyjnie organu – a w istocie rzeczy teza – że zarzucany błąd wykładni miałby wyrażać się w przyjęciu, że "[...] Minister Sprawiedliwości wydając decyzję z dnia 21 stycznia 2022 r. [...] uchybił terminowi do wyrażenia sprzeciwu, podczas gdy do uchybienia terminowi w istocie nie doszło, a w konsekwencji błędne uchylenie w/w decyzji.", w oczywisty wręcz sposób nie odnosi się do wykładni wymienionych przepisów prawa, lecz do ich stosowania w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, co nota bene wynika również z argumentacji prezentowanej w skardze kasacyjnej (zob. s. 4 – 9) stanowiąc jednocześnie podstawę wnioskowania odnośnie do braku korespondencji stawianego w jej petitum zarzutu z jego uzasadnieniem. Zarzutu zaś niewłaściwego zastosowania przywołanych przepisów prawa skarga kasacyjna – abstrahując już nawet od tego, że nie stawia zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 68 ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze, ani też nie odnosi się do relacji, w jakiej przepis ten pozostaje do art. 69 ust. 2 wymienionej ustawy (por. w tej mierze wyrok NSA z dnia 19 lutego 2021 r., sygn. akt II GSK 596/20) – nie podnosi.

W świetle znaczenia konsekwencji wynikających z zasady dyspozycyjności obowiązującej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, skarga kasacyjna nie mogła być więc uznana za usprawiedliwioną, a co za tym idzie i skuteczną.

Podważeniu zgodności z prawem zaskarżonego wyroku – z wszystkich powyżej przedstawionych powodów – nie mógł bowiem służyć zarzut błędnej wykładni przywołanych przepisów ustawy Prawo o adwokaturze.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.