Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 42/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Skarżony organ: Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Burmistrzem Miasta i Gminy [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku B.M. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Miasta i Gminy [...] jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta [...] — Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] pismem z 2 lutego 2023 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, jaki zaistniał pomiędzy organem wnioskującym a Burmistrzem Miasta i Gminy [...] w sprawie rozpoznania wniosku dotyczącego skierowania B.M. do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wskazano, że Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] zwrócił się o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego z B.M. ubiegającą się o umieszczenie w domu pomocy społecznej. Z dołączonego podania strony wynikało, że urodziła się w [...], gdzie spędziła prawie 90 lat [pic]swojego życia. W [...] ma bratową, która opiekuje się niepełnosprawnym synem i sama ma problemy zdrowotne. Wnioskodawczyni wskazała, że z uwagi na stan zdrowia uniemożliwiający samodzielne funkcjonowanie prosi o umieszczenie w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...], gdzie zamieszkuje jej jedyna siostra ze swoją rodziną, u której obecnie przebywa.

W dniu 12 grudnia 2022r. pracownik socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] udał się do miejsca pobytu B.M. celem przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Podczas wizyty pracownika strona oświadczyła ustnie, że nie wyraża zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Niezależnie od powyższego — w ocenie pracownika — stan świadomości B.M. był ograniczony i niemożliwe było przeprowadzenie z nią wywiadu. Obecna w tym czasie siostrzenica B.M. — G.B. została poinformowana przez pracownika socjalnego o procedurze umieszczenia w domu pomocy społecznej. Ostatecznie G.B. zadeklarowała, że podejmie stosowne działania w kierunku ubezwłasnowolnienia ciotki, ustanowienia dla niej opiekuna prawnego oraz uzyskania zgody sądu na jej umieszczenie w domu pomocy społecznej.[pic] Z materiału dowodowego przekazanego przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] wynika, że G.B. nie podjęła żadnych czynności we wskazanym wyżej zakresie.

Zawiadomieniem z 9 stycznia 2023r. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] przekazał wniosek B.M. o umieszczenie w domu pomocy społecznej, stwierdzając że to Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] jest właściwy do jego rozpatrzenia.

[pic]Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że B.M. przez kilkadziesiąt lat swojego życia zamieszkiwała w [...] w mieszkaniu będącym własnością siostrzenicy i jej męża, gdzie miała zapisane prawnie dożywocie (informacje z MGOPS w [...]). Cztery miesiące temu przeniosła się do [...], do siostry T.S., gdyż nie była w stanie samodzielnie funkcjonować w dotychczasowym miejscu [pic]zamieszkania. Z dokumentacji medycznej wynika, że B.M. ma zdiagnozowane otępienie mieszane w chorobie Alzheimera, które nie rokuje poprawy. Wykazuje znaczne deficyty poznawcze oraz językowe, ma problemy z nazywaniem. Jest w nielogicznym kontakcie. Orientacja co do czasu i miejsca jest zaburzona.

Bezsprzecznie z uwagi na wiek i stan zdrowia B.M. wymaga leczenia i opieki. Stosowną opiekę i leczenie postanowiła zapewnić jej rodzina zamieszkująca w [...]. W ocenie organu, strona z uwagi stan zdrowia nie była w stanie podjąć świadomej i racjonalnej decyzji w kwestii zmiany swojego miejsca zamieszkania, a decyzję o przeniesieniu jej z [...] podjęła rodzina. W niniejszej sprawie nie można zatem mówić o zamiarze stałego pobytu B.M. w [...] i założenia w tym mieście aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów, zwłaszcza, że strona przebywa w nim zaledwie od czterech miesięcy. Nie bez znaczenia jest również fakt, że wniosek o umieszczenie w domu pomocy społecznej został złożony przez stronę w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...]. Z nadesłanego przez MGOPS w [...] pisma z dnia 9 stycznia 2023r. [pic]wynika, że strona ma miejsce zamieszkania w [...], przy ul. [...] tj. w domu, w którym [pic]przysługuje jej prawo dożywocia związane prawdopodobnie z przeniesieniem prawa własności na członków jej rodziny.

Prezydent Miasta [...] uznał, że organem właściwym do rozpatrzenia sprawy [pic]dotyczącej skierowania B.M. do domu pomocy społecznej jest Burmistrz Miasta i Gminy [pic][...]. [pic]

W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta i Gminy [...] wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego w ten sposób, że jako organ właściwy wskazuje się Prezydenta Miasta [...] działającego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...].

Organ uzasadnił swoje stanowisko tym, że wnioskodawczyni co najmniej od października 2022 r. przebywa pod adresem [...], ul. [...] u siostry T.S. i jej rodziny. Organ wymienił szereg dokumentów dowodzących stanu zdrowia wnioskodawczyni, jak również braku możliwości jej powrotu do zdrowia.

W ocenie tego organu z powodu stanu zdrowia i wieku nie wydaje się aby B.M. zmieniła miejsce zamieszkania . Faktycznie przez kilkadziesiąt lat jej miejscem zamieszkania był [...], jednak sytuacja ta zmieniła się po opuszczeniu [...] jesienią 2022 roku z przyczyn zdrowotnych i taki stan faktyczny trwa do tej pory. Wobec faktu, że B.M. podała we wniosku 7 listopada 2022 adres [pic]zameldowania: [...] ul. [...], Kierownik Miejsko — Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej uznając się na daną chwilę za organ właściwy, zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co okazało się niemożliwe. Niemniej jednak już we wniosku B.M. podawała, że jej adresem zamieszkania jest [...], ul. [...].

Rodzina Pani B.M. u której zainteresowana w chwili obecnej mieszka, mimo deklaracji nie podjęła czynności w kierunku ani ubezwłasnowolnienia ani o wyrażenie zgody na umieszczenia w domu pomocy społecznej.

Miejsko — Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] podjął korespondencję mailową z faktyczną opiekunką G.B., która w emailu z dnia [...] [pic]stycznia 2023 potwierdziła, że w chwili obecnej zapewnia cioci B.M. miejsce stałego pobytu u siebie w domu w [...], w tym opiekę i utrzymanie .

Zgodnie z art. 101ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 0 pomocy społecznej [pic]właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Dlatego analizując dokumenty posiadane w sprawie oraz sytuację mieszkaniową B.M., organ uznał w styczniu 2023 że od października 2022 r. B.M. z zamiarem stałego pobytu przebywa w [...] a nie w [...], co oznacza ,że aktualnym miejscem zamieszkania B.M. jest miasto [...], a jednostką właściwą do rozpoznania wniosku o umieszczenie w domu[pic] pomocy społecznej lub podejmowanie innych czynności co do stanu zdrowia i opieki nad B.M. jest Prezydent Miasta [...].

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej jako "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość powstałe między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, jeżeli odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami jednostek rządowych.

W niniejszej sprawie występuje spór negatywny w zakresie właściwości miejscowej organu, albowiem zarówno Prezydent Miasta [...], jak i Burmistrz Miasta i Gminy [...] uznali się niewłaściwymi do wydania decyzji w sprawie skierowania B.M. do domu pomocy społecznej.

Zasady kierowania do domu pomocy społecznej uregulowane są w ustawie z dnia 12 marca 2014 r. o pomocy społecznej (Dz.U. tj. z 2023 r. poz. 901), powoływanej dalej jako: "u.p.s." Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu opieki społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwy dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W myśl natomiast art. 101 ust. 1 u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Z treści art. 25 k.c. wynika, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle cytowanego przepisu, o miejscu zamieszkania decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Oznacza to, że dla uznania faktu zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości, konieczne jest ustalenie kumulatywnego występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości.

Spór o właściwość, który wystąpił w rozpoznawanej sprawie dotyczył ustalenia miejsca zamieszkiwania B.M., wnioskującej o przyjęcie do domu pomocy społecznej, a dokładnie, czy miejscem tym było miasto [...], czy miasto [...]. Z ustaleń organów pozostających w sporze wynikało, iż B.M. jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną i wymagającą stałej opieki. Aktualnie cierpi na zespół otępienny w chorobie Alzheimera objawiający się zaburzeniami poznawczymi oraz orientacji co do miejsca i czasu. Do października 2022 r. niewątpliwie zamieszkiwała w [...] przy ul. [...], w lokalu mieszkalnym, do którego miała tytuł prawny wynikający z umowy dożywocia. Pod tym adresem była również zameldowana na pobyt stały. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia i konieczność pomocy ze strony osób trzecich w codziennym funkcjonowaniu, B.M. w październiku 2022 r. została przewieziona do swojej siostry i jej rodziny zamieszkującej w [...]. Z oświadczenia siostrzenicy zainteresowanej wynika, że zabrano zainteresowaną z dotychczasowego miejsca zamieszkania ponieważ jej stan zdrowia nie pozwalał na samodzielne funkcjonowanie.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie składu orzekającego, należało zatem w niniejszej sprawie przyjąć, iż miejscem zamieszkania B.M. było Miasto i Gmina [...]. Przed pojawieniem się bowiem u zainteresowanej choroby, uniemożliwiającej jej samodzielne funkcjonowanie, zamieszkiwała ona w mieszkaniu położonym w [...], gdzie cały czas była zameldowana i gdzie koncentrowały się jej sprawy życiowe. Zmiana miejsca jej przebywania związana była natomiast jedynie z jej stanem zdrowia oraz koniecznością zapewnienia jej doraźnej opieki. Pobyt B.M. w [...] nie był, z uwagi na jej stan zdrowia, jej świadomym wyborem. Trudno zatem w warunkach tej sprawy uznać, że zainteresowana przebywała w [...] z zamiarem stałego pobytu. Powyższe potwierdza również okoliczność, że już 7 listopada 2022 r. został złożony wniosek o umieszczenie jej w domu pomocy społecznej. Zatem pobyt w [...] miał charakter doraźny i wynikał z konieczności zapewnienia B.M. stosownej opieki przed umieszczeniem jej w dps. Z tej przyczyny pobytu zainteresowanej u jej siostry i jej rodziny nie można było oceniać w kontekście przesłanek z art. 25 k.c., zwłaszcza, że ze względu na występujące u B.M. zaburzenia wynikające z choroby Alzheimera, niemożliwa była w tym przypadku ocena wystąpienia u niej przesłanki zamiaru stałego pobytu w [...] (animus).

W związku z tym - stosownie do treści art. 101 ust. 1 u.p.s. – należało przyjąć, że organem właściwym miejscowo do skierowania B.M. do domu pomocy społecznej był Burmistrz Miasta i Gminy [...], jako organ gminy właściwej ze względu na miejsce jej zamieszkania.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.