Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1018/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 7, art. 15, art. 76 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 23 marca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Asesor WSA Beata Czyżewska Protokolant starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2023 roku sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 4 października 2022 roku nr SKO.4141.414.22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. MR


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 4 października 2022 r., znak: SKO.4141.414.22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, po rozpatrzeniu odwołania B.R., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a." oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r." utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Wierzchlas z dnia 5 sierpnia 2022 r., znak: GOPS.ŚP.524.169.2022 odmawiającą B.R. świadczenia pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na J.L. z uwagi na brak daty powstania niepełnosprawności.

Z akt sprawy wynika, że B.R. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad matką J.L. Decyzją z dnia 8 lipca 2022 r., znak: GOPS.ŚP.524.152.2022 organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na okoliczność, że niepełnosprawność podopiecznej powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia. W wyniku rozpoznania odwołania od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, decyzją z dnia 29 lipca 2022 r., znak: SKO.4141.370.22, uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia 5 sierpnia 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia uznając, że nie zostały spełnione warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ brak jest daty powstania niepełnosprawności J.L. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła B.R. podnosząc, że jej matka ma 89 lat i z powodu swojego wieku nie jest w stanie wykonać samodzielnie czynności dnia codziennego. Wskazała, że matka jest osoba otyłą przez co ma duże problemy z poruszaniem się, do przemieszczania potrzebuje drugiej osoby. Następnie wskazała, że mama, mimo ciągłej opieki, ostatnio uległa wypadkowi, w wyniku którego jest obecnie osobą leżącą. Podczas upadku uderzyła się w głowę, co przyczyniło się do dużych zawrotów głowy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, po rozpoznaniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium, po przywołaniu treści art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b i ust. 5 oraz art. 24 ust. 2 i ust. 4 u.ś.r., wskazało, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Lekarza Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 13 grudnia 2021 r., nr akt: [...], potwierdzającym jej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Jak wynika ze wskazanego orzeczenia daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Oznacza to, że spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Organ II instancji w pierwszej kolejności stwierdził, że pominięcie przez organ I instancji derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparcie decyzji na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowiło naruszenie prawa materialnego, którego postać bezpośrednio wpłynęła na treść wydanego rozstrzygnięcia, jednak pomimo błędnej wykładni ww. przepisu, w sprawie występuje negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Kolegium stwierdziło, że Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma ustalenie, czy w tym konkretnym stanie faktycznym zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Organ wskazał jednak, że należy odróżnić okoliczność legitymowania się przez członka rodziny orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki, gdyż fakt posiadania ww. orzeczenia przez matkę skarżącej nie gwarantuje automatycznie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi być bowiem tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania. Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych.

Z materiału dowodowego wynika, że skarżąca do dnia 31 grudnia 2021 r. pracowała w sklepie jako sprzedawca na 1/2 etatu. Od stycznia 2022 r. skarżąca zaczęła opiekować się mamą (zabrała ją do siebie), gdyż J.L. zachorowała na zapalenie płuc i oskrzeli oraz dostawała częste wylewy do oka (z wysiłku gdyż mieszkając u wnioskodawczyni matka musiała wchodzić po schodach). W dniu 11 kwietnia 2022 r. B.R. wyjechała do pracy do N., gdzie przebywała do 18 czerwca 2022 r. W tym czasie matką opiekowała się druga córka J.L.

J.L. mieszkała wraz z wnuczką, która pracuje zawodowo, z jej mężem, dwójka dzieci wnuczki oraz mężem zmarłej córki L. Matka skarżącej wyprowadziła się od niej, gdyż jak mówiła nie mogła się wyspać w domu skarżącej i nie czuła się w nim swobodnie. Skarżąca mieszka w tej samej miejscowości wraz z pracującym mężem i dwiema córkami w wieku 26 i 22 lata. Matka wnioskodawczyni choruje na cukrzycę, ma zwyrodnienie stawu biodrowego (biodro wymaga operacji, ale J.L. nie chce się na nią zgodzić bo ma słabe serce), ma migotanie przedsionków, zaćmę na jednym oku (drugim okiem nie widzi od urodzenia). Leczy się również na nerki i na nadciśnienie. Matka "zapomina się", nie pamięta gdzie coś położyła, ale powyższe nie było diagnozowane u żadnego lekarza. W sierpniu 2022 r. J.L. złamała lewy wyrostek poprzeczny L2. Z tego powodu miała zalecony wypoczynek, "fotelowo-łóżkowy" tryb życia przez 3-6 tygodni, ograniczenie chodzenia do niezbędnego po domu, do czasu ustąpienia dolegliwości bólowych. Jak wskazała skarżąca w odwołaniu, J.L. jest osobą otyłą przez co ma duże problemy z poruszaniem się, do przemieszczania się potrzebuje drugiej osoby. W odwołaniu oświadczyła ponadto, że matka "jest osobą leżącą", która wymaga całodobowej opieki oraz że we względu na swój wiek nie jest w stanie samodzielnie wykonać codziennych czynności.

Podczas wysłuchania w dniu 21 września 2022 r. skarżąca wyjaśniła, że matka jest bardzo słaba. Przeważnie siedzi, a jak musi iść do toalety, to idzie o lasce. Matka przeważnie siedzi w swoim pokoju i nigdzie nie wychodzi, bo ma duszności. Matka na noc jest pampersowana. Posiłki zjada samodzielnie. B.R. do matki idzie około godziny 9:00 - zanosi jej śniadanie, pomaga jej się ubrać i pomaga przy toalecie (zanosi do pokoju miskę i matka tam się myje). Następnie daje lek na żołądek, matka zjada śniadanie i podaje pozostałe leki. Następnie skarżąca odkurza matce pokój, sprząta, kroi owoce, przygotowuje picie i siemię lniane. Po śniadaniu matka wnioskodawczyni siedzi w pokoju i przeważnie słucha radia. W tym czasie skarżąca wraca do domu robić obiad. W międzyczasie jeszcze raz idzie do matki zapytać się czy czegoś nie potrzebuje. Około godziny 13:00 skarżąca przychodzi do matki z obiadem, przygotowuje jej picie, a po obiedzie idzie z matką do toalety. Po południu skarżąca nie podaje matce leków, gdyż te J.L. przyjmuje jedynie rano i wieczorem. Nieraz po obiedzie J.L. chce iść do córki, gdzie przebywa do wieczora. Jak zostaje w domu to po obiedzie skarżąca przebywa u matki około godziny aby z nią porozmawiać i znów wraca do domu do swoich obowiązków. Następnie przychodzi do matki po godzinie/półtorej i np. zanosi jej ciasto, kisiel, siedzi z matką przez chwilę i znowu wraca do domu. Później około 18:00 idzie do matki z kolacją i podaje jej leki. Po kolacji przynosi do pokoju matki miskę żeby się umyła, zakłada jej pampersa i pomaga ubrać się do snu. J.L. noce przesypia dobrze. Skarżąca mierzy matce ciśnienie (3/4 razy dziennie) i cukier (co 2/3 dni). J.L. leczy się u lekarza rodzinnego (wizyty odbywają się średnio co miesiąc, aby lekarz przepisał te same leki), a jak jest słaba to lekarzy przyjeżdża na wizyty domowe. Matka leczy się również u kardiologa (wizyty co pół roku), okulisty (ostatnia wizyta 4 miesiące temu).

J.L., poza skarżącą, posiada jeszcze czworo dzieci. Pierwsza córka Z. mieszka w P. (ok. 150 km od T., jest na emeryturze, choruje na astmę. Druga córka D. mieszka w Ł. (10-15 km od T.) - pracuje zawodowo. Trzecia córka G. mieszka w Z. i jest na emeryturze. Syn H. mieszka 30 km od T., ma gospodarstwo i pracuje zawodowo jako kierowca TlRa.

W ocenie Kolegium pomimo posiadania przez matkę skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości zarobkowania przez B.R., gdyż stan zdrowia matki nie wymaga jej całodobowej lub chociażby wielogodzinnej obecności przy niepełnosprawnej. Żadne z czynności wymienionych podczas wysłuchania nie wymagają całodobowej, bądź nawet wielogodzinnej w ciągu dnia obecności skarżącej (dwukrotne w ciągu dnia przyniesienie miski z wodą i podanie leków, zmierzenie ciśnienia, przyniesienie posiłków). Niektóre z tych czynności nie muszą być też wykonywane codziennie (zmierzenie poziomu insuliny, wizyty lekarskie). Nie sposób również przyjąć, że matka wnioskodawczyni (jak wskazano w odwołaniu) jest osobę leżącą, która wymaga całodobowej opieki, bowiem przeczy temu nie tylko pozostała cześć odwołania, w której wskazano, że matka jest osobą otyłą przez co ma duże problemy z poruszaniem się, a do przemieszczania potrzebuje drugiej osoby lecz również oświadczenie złożone w czasie wysłuchania w dniu 21 września 2022 r. w którym wskazano, że matka do toalety idzie o lasce, jak również treść karty informacyjnej Izby Przyjęć SPZOZ w W. z dnia 7 sierpnia 2022 r. z której wynika, że matka wnioskodawczyni, w związku z urazem kręgosłupa, miała jedynie zalecony wypoczynek, "fotelowo-łóżkowy" tryb życia przez 3-6 tygodni, ograniczenie chodzenia do niezbędnego po domu, do czasu ustąpienia dolegliwości bólowych. Z powyższych względów Kolegium uznało, że zakres ewentualnych czynności, jakie konieczne są do wykonania przy matce, a które wynikają z ograniczeń w jej funkcjonowaniu wywołanych jej niepełno[?]sprawnością (a nie otyłością), nie wymagają całodobowej, bądź nawet wielogodzinnej w ciągu dnia obecności wnioskodawczyni. Zakres samodzielności matki, choć ograniczony, to jednak nie wyklucza dalszego zarobkowania przez B.R., choćby wymiarze 1/2 etatu jak do tej pory.

Poza tym niepełnosprawna choruje na typowe dla swojego wieku schorzenia (nadciśnienie tętnicze, migotanie przedsionków, zaćma), które nie powodują dodatkowych ograniczeń w jej codziennym funkcjonowaniu (podopieczna nie jest osobą leżącą, nie trzeba jej stale podłączać kroplówek, nie jest cewnikowana). Kolegium zaznaczyło również, że po podjęciu się opieki nad matką, skarżąca wyjechała na dwa miesiące do pracy do N., co w niczym nie zagroziło egzystencji matki. Ponadto niepełnosprawna poza skarżącą posiada jeszcze czworo pełnoletnich dzieci, które niewątpliwie winny wspomóc siostrę (osobiście lub finansowo) w opiece nad matką, co wynika prawnego i moralnego obowiązku dzieci względem rodziców do wzajemnej pomocy.

Zdaniem organu zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości zarobkowania przez B.R., gdyż stan zdrowia matki całodobowej opieki. W okresie zaś, gdy matka wnioskodawczyni okresowo wymaga zwiększonej opieki (w związku np. ze złamaniem wyrostka poprzecznego L2), B.R. skorzystać może z zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w rozdziale 7 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn. Dz. U. z 2021, poz. 1133 ze zm.), czy też z pomocy pozostałych, także zobowiązanych do alimentacji matki w równym stopniu ze skarżącą, dorosłych dzieci J.L. Zdaniem Kolegium uzasadnione jest stwierdzenie braku bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad matką a tym, że skarżąca po powrocie z pracy w N. nie podjęła zatrudnienia. Nie można uznać w tym przypadku, że to właśnie opieka nad matką, z racji czasochłonności, uniemożliwia skarżącej aktywność zawodową.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, B.R. zaskarżyła w całości decyzję organu II instancji zarzucając naruszenie przepisów:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie przejawiającej się w uznaniu, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyłącza możliwości zarobkowania przez skarżącą, wskutek czego miało to wpływ na treść orzeczenia, polegający na tym, że organ utrzymał w mocy decyzję organu I instancji;

2. art. 17 u.ś.r. poprzez błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że organy całkowicie nieprawidłowo oceniły jej sytuację życiową i uznały, że skoro podjęła pracę to znaczy, że może zarabiać, a przez to że stan zdrowia matki na to pozwala. W istocie sytuacja wygląda dokładnie odwrotnie. Skarżąca wyjaśniła, że jej starania o uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego trwają od kilku miesięcy, wobec czego zmuszona została podjąć tymczasowe zatrudnienie na 1/2 etatu, a następnie wyjechać tymczasowo do pracy za granicę. Gdyby zostało jej przyznane świadczenie, nie musiałaby szukać źródeł utrzymania. Było do zdarzenie incydentalne, wymuszone i uzasadnione okolicznościami. Obecnie nie pracuje, gdyż opiekuję się matką.

Z przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego wynika jednoznacznie, że skarżąca przeznacza po co najmniej kilka godzin dziennie na opiekę nad matką i pomoc w zakupach czy wizytach u lekarza. Samo przygotowanie posiłków, pomoc w codziennej toalecie, mycie naczyń, pranie ubrań i pościeli, sprzątanie oraz doglądanie matki zajmuje większość dnia. Oczywistym jest, że bywają dni kiedy czas przeznaczony na opiekę jest krótszy a bywają, że jest dłuższy, jednak skarżąca nieustannie pozostaje w gotowości. Konieczność stałej łub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. W tym znaczeniu opieka lub pomoc musi być tyle absorbująca czasowo w sensie krótkoterminowym (dobowym) jak i długoterminowym (miesięcy, lat), że podejmowane w ich ramach czynności warunkują egzystowanie osoby wymagającej opieki w warunkach odpowiadających godności człowieka, a jednocześnie ich wykonywanie bezwzględnie stoi na przeszkodzie wykonywaniu przez opiekuna pracy zarobkowej (bądź wymusza na nim rezygnację z takiej pracy), co ma miejsce w niniejsze sprawie.

Zdaniem skarżącej organ nie wziął pod uwagę realnej sytuacji życiowej. Organ nie przedstawił żadnych przekonujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad matką z określonym zajęciem zarobkowym. Już tylko fakt znacznie ograniczonej, potwierdzonej przez właściwy organ, możliwości matki skarżącej do samodzielnej egzystencji, spowodowany obciążającymi ją licznymi i poważnymi schorzeniami, wyznacza zakres niezbędnej pomocy innej osoby, którą wypełniają czynności opiekuńcze i inne czynności życia codziennego wykonywane przez skarżącą, których niezbędności nie zdołały poważyć organy. Wszystkie wskazane czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne.

Skarżąca zaznaczyła, że stała opieka powinna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Organ dokonał jedynie wybiórczej oceny materiału dowodowego, skupiając się i odnotowując w treści decyzji wyłącznie niektóre okoliczności, wywodząc wniosek o samodzielności matki skarżącej i związanej z tym możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia.

Organ zauważył że matka skarżącej wskutek swoich schorzeń ma problemy z poruszaniem się, jednak o własnych siłach korzysta ona z toalety i łazienki i wykonuje przy sobie zabiegi higieniczne. Pominął jednak jednocześnie, że z materiału dowodowego wynika oprócz powyższego, że matka skarżącej ma istotne problemy z poruszaniem się (biodro wymaga operacji). Organ nie wyprowadził zatem z oceny materiału dowodowego prawidłowego wniosku, bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny. Konfrontacja potwierdzonego w orzeczeniu o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji matki skarżącej wymagającej stałej lub długotrwałej opieki innej osoby ze wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi jej w sposób ciągły i stały przez skarżącą, nie pozostawia, wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Ponadto w ocenie skarżącej fakt zamieszkiwania w oddzielnym mieszkaniu, nie jest przeszkodą do sprawowania opieki uzasadniającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z żadnego przepisu ustawy nie wynika, aby warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było wspólne zamieszkiwanie z osobą, nad którą sprawowana jest opieka.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 4 października 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad matką.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Kolegium w zakreślonych powyżej granicach Sąd stwierdził, że decyzja ta narusza prawo w stopniu, który w świetle powołanego art. 145 pkt 1 p.p.s.a. uzasadnia jej uchylenie w całości.

Podstawę materialonprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 z zm.), powoływanej w niniejszym uzasadnieniu także jako: "u.ś.r.". Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Kontrolując zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję z perspektywy powołanych regulacji w pierwszej kolejności należy zauważyć, na co trafnie uwagę zwróciło wcześniej Kolegium, że w kontrolowanej sprawie brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b) u.ś.r., a to z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443). W tym względzie wyjaśnić należy, że w powyższym wyroku Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b) ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art.32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b) u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Wskazany wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b) u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia, tj. od 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. W powyższym zakresie Sąd uznał więc stanowisko Kolegium negujące przedstawiony w sprawie pogląd organu pierwszej instancji za prawidłowe.

Podzielając stanowisko Kolegium w kwestii powyższej argumentacji negującej błędne stanowisko organu pierwszej instancji w niniejszej sprawie Sąd uznał za istotne dla oceny legalności zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcie kwestii, czy Kolegium, utrzymując w mocy odmowną decyzję organu pierwszej instancji, w prawidłowy sposób ustaliło, że skarżąca nie spełnia wymogu osoby niepodejmującej/rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Tym samym Sąd uznał za konieczne dokonanie w tym kontekście oceny, czy Kolegium w oparciu o zgromadzony w kontrolowanej sprawie materiał dowodowy prawidłowo przyjęło, nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieką nad niepełnosprawną matką.

W tym kontekście należy przede wszystkim zauważyć, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ustawa nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, ale z treści jej art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tej ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępny pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Z analizowanego przepisu, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015r., I OSK 2820/13, CBOSA).

Wychodząc z powyższych ustaleń należy stwierdzić, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do podjęcia (względnie wykonywania pracy zawodowej). Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Niewątpliwie ustalenia powyższego związku powinno odbywać się z zachowaniem podstawowych zasad kodeksu postępowania administracyjnego kształtujących postępowanie dowodowe w sprawie. Organ odwoławczy nie może przy tym zapominać, że w postępowaniu odwoławczym obowiązują te same zasady co w postępowaniu przed organem I instancji, w zakresie zebrania całego materiału dowodowego i jego pełnej prawidłowej oceny (art. 7 i art. 77 § 1w zw. z art. 15 k.p.a.), uwzględniającej znaczenie i wartość dowodów dla toczącej się sprawy, wskazując, którym dowodom organ przyznał rację, a którym odmówił (art. 80 k.p.a.). Obowiązek prawidłowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest przy tym związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Jednakże swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj.: po pierwsze - opierać się na materiale dowodowym zebranym w sprawie, po drugie - ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego i po trzecie - organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń, dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny. W końcu, po czwarte - rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z zasadami logiki i znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten wymaga, by uzasadnienie faktyczne decyzji w szczególności zawierało wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Natomiast uzasadnienie prawne powinno wyjaśniać podstawę prawną decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (por. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 2 sierpnia 2012 r., II SA/Łd 426/12, CBOSA). Organ zobowiązany jest przy tym odnieść się do zarzutów i argumentacji strony zawartych w odwołaniu. Nieodniesienie się do tych argumentów jest naruszeniem art. 7 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 października 2018 r., IV SA/Gl 384/18, CBOSA)

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z perspektywy powyższych podstawowych zasad postępowania administracyjnego (zasad kształtujących właściwy przebieg postępowania wyjaśniającego) Sąd stwierdził, że w kontrolowanej sprawie Kolegium nie sprostało w pełni powyższym obowiązkom. O ile bowiem większych zastrzeżeń Sądu nie nastręcza realizacja obowiązku zgromadzenia niezbędnego w sprawie materiału dowodowego (prawidłowo podjęta uprzednio w sprawie decyzja kasacyjna Kolegium z dnia 29 lipca 2022 r.), o tyle zasadnicze zastrzeżenia Sądu budzi ocena zgromadzonych w sprawie dowodów leżąca u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Z wyjaśnień skarżącej złożonych na rozprawie w dniu 23 marca 2023r., wynika że miała już przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mamą od stycznia do marca 2022r. Skarżąca oświadczyła także, że stan mamy się pogarsza.

W rozważanym aspekcie należy zauważyć, że z akt kontrolowanej sprawy wynika, iż matka skarżącej – J.L. legitymuje się orzeczeniem Lekarza Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 13 grudnia 2021 r., nr akt: [...], potwierdzającym jej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Jak wynika ze wskazanego orzeczenia daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Jednocześnie matka skarżącej cierpi na choroby takie jak: nadciśnienie, migotanie przedsionków, zaćma na jednym oku (na drugie oko nie widzi od urodzenia), zwyrodnienie stawów biodrowych i cukrzyca. Matka skarżącej w dniu wydawania decyzji przez organ II instancji mieszkała w miejscowości T. przy ul. [...], oddalonej od miejsca zamieszkania skarżącej około 300m. Skarżąca, jak wynika z wywiadu środowiskowego, przychodzi do matki codziennie około godziny 9:00, zanosi jej śniadanie, pomaga jej się ubrać i pomaga przy toalecie (zanosi do pokoju miskę i matka tam się myje). Następnie daje lek na żołądek, matka zjada śniadanie i podaje pozostałe leki. Następnie skarżąca odkurza matce pokój, sprząta, kroi owoce, przygotowuje picie i siemię lniane. Po śniadaniu matka wnioskodawczyni siedzi w pokoju i przeważnie słucha radia. W tym czasie skarżąca wraca do domu robić obiad. W międzyczasie jeszcze raz idzie do matki zapytać się czy czegoś nie potrzebuje. Około godziny 13:00 skarżąca przychodzi do matki z obiadem, przygotowuje jej picie, a po obiedzie idzie z matką do toalety. Po obiedzie J.L. chce iść do córki, gdzie przebywa do wieczora. Jeżeli zostaje w domu to po obiedzie skarżąca przebywa u matki około godziny aby z nią porozmawiać i znów wraca do domu do swoich obowiązków. Następnie przychodzi do matki po godzinie/półtorej i np. zanosi jej ciasto, kisiel, siedzi z matką przez chwilę i znowu wraca do domu. Później około 18:00 idzie do matki z kolacją i podaje jej leki. Po kolacji przynosi do pokoju matki miskę żeby się umyła, zakłada jej pampersa i pomaga ubrać się do snu. Ponadto z oświadczenia złożonego na rozprawie przez skarżącą w dniu 23 marca 2023 r., wynika, że matka w ostatnim okresie była 3 razy w szpitalu i obecnie przebywa u niej w domu skarżącej.

W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, Kolegium błędnie przyjęło, że w okolicznościach sprawy uzasadnione jest stwierdzenie braku bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad matką a tym, że skarżąca nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nieprawidłowo też uznały, że opieka nad matką, z racji czasochłonności, nie uniemożliwia odwołującej podjęcia aktywności zawodowej. Zdaniem Sądu, całokształt i rozmiar schorzeń, na które cierpi matka skarżącej i związany z nimi konieczny zakres opieki skarżącej, skutkuje uznaniem, że w sprawie niewątpliwie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością stałej opieki nad matką skarżącej a tym, że skarżąca nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia. Jest to o tyle oczywiste, że organy administracji już raz uznały, że zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością stałej opieki nad matką skarżącej a tym, że skarżąca nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia. Wynika to zarówno z oświadczenia skarżącej na rozprawie jak i z treści decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu z dnia 29 lipca 2022 r. znak: SKO.4141.370.22 gdzie na stronie 5 potwierdzono, że skarżąca otrzymywała świadczenie. Fakt wyjechania skarżącej do pracy do N., gdzie przebywała do 18 czerwca 2022 r. nie może wpływać na ocenę związku przyczynowo-skutkowy między koniecznością stałej opieki nad matką skarżącej a tym, że skarżąca nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia w nowym postępowaniu administracyjnym. Skarżąca wiarygodnie wskazuje, że nie mogąc się doczekać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego musiała pojechać do pracy za granicą z powodu ciężkiej sytuacji finansowej a matką w tym czasie opiekowała się siostra która mieszka w Z.

Z powyższych względów Sąd nie podzielił w niniejszej sprawie stanowiska Kolegium, że sprawowanie przez skarżącą opieki nad osobą niepełnosprawną (matką) nie koliduje z potencjalnym podjęciem zatrudnienia. Tym samym, w ocenie Sądu, Kolegium błędnie przyjęło, że w sprawie nie zachodzą podstawy do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak wskazanego wyżej związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem art. 80 k.p.a., nieprawidłowa zaś ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skutkowała nieprawidłowym zastosowaniem przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Naruszenia wskazanych przepisów miały istotny wpływ na wynik kontrolowanej sprawy, co tym samym uzasadniło uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ stosownie do art. 153 p.p.s.a. uwzględni ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wyrażone w niniejszym wyroku, biorąc przy tym pod uwagę wskazania dotyczące konieczności dokonania prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd oceny wystąpienia w sprawie związku przyczynowo-skutkowego. Swoje stanowisko w sprawie organ uzasadni zaś zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a., odnosząc się przy tym do argumentacji skarżącej zawartej w odwołaniu.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

is