Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 759/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt, 9, 14, 15, i 21, art. 17, art. 23 ust. 1 i 2 oraz art. 24 ust. 1-4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 41 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 821
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
article: art. 61 § 1 i art. 128
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Marek Szwed-Lipiński po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ż. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 8 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 1081/21 w sprawie ze skargi Ż. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Torunia z dnia [...] czerwca 2021 r., znak: [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu na rzecz Ż. M. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 8 grudnia 2021 r. sygn. II SA/Bd 1081/21 oddalił skargę Ż. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 15 lipca 2021 r., nr SKO-82-563/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Uzasadniając wyrok Sąd Wojewódzki wskazał, że decyzją z dnia 10 czerwca 2021 r., znak ŚR.4314.105.2021, Prezydent Miasta Torunia na podstawie art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt, 9, 14, 15, i 21, art. 17, art. 23 ust. 1 i 2 oraz art. 24 ust. 1-4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 - dalej jako: u.ś.r.), art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 735 - dalej jako: k.p.a.), art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 821 ze zm.) oraz art. 61 § 1 i art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 2020, poz. 1359) - odmówił przyznania Ż. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną – I. H. N. Wskazano, że do wniosku skarżąca dołączyła orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Toruniu z 7 kwietnia 2020 r., orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Bydgoszczy z 20 maja 2020 r. oraz prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Toruniu z 25 marca 2021 r., sygn. akt IV U 338/20. Z powyższych dokumentów wynika, że I. N. został zaliczony do osób niepełnosprawnych łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji na podstawie wniosku z dnia 18 lutego 2020 r. na okres do 30 kwietnia 2021 r. Rodzinny wywiad środowiskowy potwierdził sprawowanie przez skarżącą stałej opieki nad niepełnosprawnym oraz to, że zrezygnowała ona z możliwości podjęcia zatrudnienia w celu zapewnienia stałej opieki osobie niepełnosprawnej. Ustalono, że skarżąca została ustanowiona dla I. N. rodziną zastępczą niespokrewnioną. W tej sytuacji nie należy ona do grona osób, którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt pozostawania krewną dziecka, nad którym sprawuje opiekę, wobec brzmienia wskazanych przepisów prawnych, nie oznacza, że stanowi ona rodzinę zastępczą spokrewnioną.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła Ż. M. , Sądowi Wojewódzkiemu zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż z grona osób mogących otrzymać na podstawie tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne wyłączona jest rodzina zastępcza niespokrewniona a takowe uprawnienie przysługuje rodzinie zastępczej spokrewnionej, która to wykładnia jest sprzeczna z konstytucyjną zasadą równości oraz zasadą sprawiedliwości społecznej zawartą w art. 32 Konstytucji RP oraz godzi w konstytucyjne nakazy ochrony rodziny i opieki nad rodziną w ogólności (tj. art. 18 Konstytucji) oraz zasadę dobra rodziny i szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (tj. art. 71 ust, 1 Konstytucji) oraz poprzez jego błędną wykładnię polegającą na pominięciu zasady dobra dziecka wyrażonej w art. 72 ust 2 Konstytucji RP oraz będącej podstawą kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie niniejszej skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Na podstawie art. 176 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako: " p.p.s.a." wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Na podstawie art. 203 p.p.s.a. wniesiono o zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.

Omówienie motywów podjętego rozstrzygnięcia wymaga uwagi, że w sprawach dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych szczególne znaczenie ma rozważenie okoliczności faktycznych - konkretnej - sprawy i uważne rozpatrzenie ich przez pryzmat intencji ustawodawcy. Rozpoznając każdą sprawę, należy sytuację faktyczną, każdego wnioskodawcy indywidualnie zbadać i rozważyć w kontekście istoty świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, w tej kategorii spraw (dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych), nie sposób formułować uniwersalne wskazówki i przyjmować założenie, że zawsze (tj. bez żadnych wyjątków) będą one adekwatne do danych kategorii stanów faktycznych. Rozpatrując niniejszą sprawę należało wziąć pod uwagę fakt, że sprawy dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych bezpośrednio wiążą się z wrażliwymi aspektami życia - jak zdrowie, czy relacje rodzinne, które nie zawsze dokładnie wpisują się w przyjęte i zdefiniowane schematy.

Zaakcentować trzeba jednocześnie, że sądy administracyjne kontrolując legalność działalności administracji publicznej czynią to w ramach sprawowanego wymiaru sprawiedliwości (art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.). Sprawując wymiar sprawiedliwości i rozstrzygając sporne zagadnienia sądy uprawnione są do wyważenia racji stron procesu w ramach wykładni i stosowania relewantnych norm prawnych. Nie do pogodzenia natomiast z istotą wymiaru sprawiedliwości, w ocenie składu sprawę niniejszą rozpoznającego, byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących w sprawie przepisów, w sposób, który prowadziłby do pozbawienia skarżącej kasacyjnie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Ustalony w sprawie stan faktyczny jest bezsporny.

Skarżąca kasacyjnie Ż. M. - z urzędu - została ustanowiona rodziną zastępczą dla małoletnich dzieci swojej siostry, w tym dla I. N. Dokumentacja akt sprawy wskazuje, że I. N. został zaliczony do osób niepełnosprawnych łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Niesporne pozostaje, że na mocy orzeczenia Sądu Rejonowego w Toruniu z października 2015 r. skarżącej kasacyjnie została powierzona opieka nad I. oraz jego rodzeństwem. W złożonej do Sądu Wojewódzkiego skardze wskazano, że zarówno I. , jak i jego siostra Z. są dziećmi z zespołem FAS, cierpiącymi na stany lekowe. Wszystkie dzieci są niepełnosprawne. Rodzicom dzieci ograniczono władzę rodzicielską i nie wykazują oni zainteresowania ich losem. Skarżąca kasacyjnie opisała szczegółowo jak na przestrzeni lat zmieniała się sytuacja tej rodziny. Opisała, że aktualnie matka biologiczna dzieci ma znaczny stopień niepełnosprawności w związku z chorobą nowotworową, a babcie I. a są w podeszłym wieku i aktualnie same już wymagają pomocy, natomiast najstarszy brat I. a cierpi na schizofrenię.

Podsumowując, analiza akt sprawy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że na skarżącą kasacyjnie wiele lat temu - z urzędu - nałożono obowiązek, który de facto sprowadza się do roli zastąpienia jej siostry, w realizacji jej ustawowych obowiązków rodzicielskich. Co równie istotne, to fakt, że jak wynika z akt skarżąca kasacyjnie była i pozostaje jedyną osobą, która była zdolna do objęcia i sprawowania opieki nad dziećmi siostry. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Niewątpliwie, intencją ustawodawcy wyrażoną w art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r. było przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom osób niepełnosprawnych, pozostającym z nimi w trwałych relacjach (co do zasady, uwarunkowanych obowiązkiem alimentacyjnym). Nie może być jednak również uzasadnionych wątpliwości co do trwałości stosunku łączącego Ż. M. i I. N. Szczególne okoliczności tej konkretnej sprawy wskazują, że jakkolwiek instytucja pieczy zastępczej ma z założenia charakter tymczasowy, to w badanym stanie faktycznym, z uwagi na szczególne uwarunkowania faktyczne, ta konkretna relacja ma charakter trwały. Z akt sprawy wynika, że skarżąca kasacyjnie z nałożonych na nią

- z urzędu - obowiązków wywiązywała się i wywiązuje w sposób prawidłowy. Nie ulega jednak wątpliwości, że teraz ona sama znalazła się w sytuacji kryzysowej. Prawidłowo, mając na uwadze dobro powierzonego jej dziecka oraz prawidłowość realizacji nałożonego na nią orzeczeniem sądowym obowiązku opieki nad nim, wsparcia w tej kryzysowej sytuacji poszukuje w instytucji mającej służyć wspieraniu rodziny w realizacji jej funkcji, głównie opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Okoliczności tej konkretnej sprawy dowodzą, że zważywszy na fakty udokumentowane w aktach sprawy, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej kasacyjnie, niewątpliwie wpisuje się intencje ustawodawcy i jest zgodne z celem ustawy.

Zważywszy zatem, na konkretne uwarunkowania, tej sprawy, biorąc pod uwagę zasadność skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, jednocześnie uznając że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 188 p.p.s.a. i rozpoznał skargę. Uznając, że skarga wniesiona do sądu administracyjnego zasługiwała na uwzględnienie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 wyroku w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1945).