Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 231/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a art. 200 art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 stycznia 2024 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego W. P. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta P., po ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszej instancji, decyzją z dnia 26.10.2023r. (nr [...]), odmówił W. P. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką A. P..

W oparciu o wywiad środowiskowy organ ustalił, że wnioskodawca od dwóch lat sprawuje całodobową opiekę nad matką (ur. 30.05.1936r.). Podopieczna wstaje zdezorientowana co do pory dnia, nie jest w stanie samodzielnie zlokalizować i dotrzeć do toalety, nie poznaje swojego pokoju.

Prezydent uznał jednak, że w sprawie nie zostały zrealizowane prawne warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Strona nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Ostatnie zatrudnienie wnioskodawcy miało miejsce w okresie od 01.06.2013r. do 31.01.2019r. Aktualnie, na mocy decyzji z dnia 27.12.2021r., wnioskodawca pobiera zasiłek stały. Organ wyjaśnił, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawca musi celowo, intencjonalnie zaprzestać wykonywania pracy, z której otrzymuje wynagrodzenie.

W kontekście pobieranego zasiłku stałego, powołując się na wyrok NSA z 14.03.2023r. o sygn. akt I OSK 1714/22, organ wskazał, że niemożliwym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres, co do którego w obrocie prawnym pozostaje rozstrzygnięcie przyznające zasiłek dla opiekuna, które zostało już skonsumowane.

Prezydent, pomimo przeciwnej oceny zaprezentowanej już w tej sprawie przez organ odwoławczy (decyzja kasacyjna z dnia 07.08.2023r.), podtrzymał stanowisko, że niespełniona pozostaje przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Znaczny stopień niepełnosprawności podopiecznej datuje się bowiem od 24.10.2022r. Niepełnosprawność podopiecznej nie powstała więc do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, decyzją z dnia 15 stycznia 2024 roku (nr [...]), uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie organu I instancji w całości.

Kolegium uznało, że postępowanie z uwagi na treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która obowiązuje od dnia 1 stycznia 2024 roku stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a.

Treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na mocy art. 43 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym, została zmieniona.

Od dnia 1 stycznia 2014 roku, zgodnie z nowym brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

W. P., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego.

Skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 105 § 1 K.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz zażądał uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

W ocenie skarżącego nie było podstaw prawnych, aby stwierdzić, że postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe.

W świetle art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast w świetle art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.

Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w styczniu 2023 roku. Jednocześnie wyraził gotowość uchylenia prawa do pobieranego zasiłku stałego. Zatem jeżeli skarżący otrzyma możliwość wyboru świadczenia pielęgnacyjnego będzie mógł uchylić z datą wsteczną prawo do zasiłku stałego np. od dnia 30 grudnia 2023 roku i następnie będzie mógł nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazując na przepis art. 135 P.p.s.a. skarżący podniósł, że sąd ma obowiązek orzekania "w głąb sprawy". Zdaniem autora skargi w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd może uchylić decyzję dotyczącą zasiłku stałego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi oraz podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492).

Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz. 259; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

Sprawa zgodnie z wnioskiem strony skarżącej została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z treścią art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.), gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Odwołując się do poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie prawniczej Kolegium trafnie wskazało, że bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. zachodzi wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdza brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Przesłanka umorzenia postępowania zachodzi wówczas, gdy brak jest przedmiotu żądania (sprawy administracyjnej), dla którego postępowanie zostało wszczęte, bądź podmiot, który domaga się rozstrzygnięcia nie może być adresatem decyzji, bądź nie istnieje norma prawna, która dany stan faktyczny nakazuje lub pozwala rozstrzygać w formie decyzji.

Sąd nie podziela oceny, że kontrolowane postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe.

Przedmiot kontrolowanego postępowania administracyjnego został określony we wniosku strony o wszczęcie postępowania i jest nim żądanie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Brak jest podstaw prawnych do formułowania oceny, że po zmianach wprowadzonych ustawą z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.) nie istnieją podstawy prawne dla rozstrzygania w formie decyzji spraw dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym do rozstrzygania o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych

Analiza treści art. 63 ust. 1-16 ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.) nakazuje przyjmować, że wskazane przepisy normują kwestie związane z przyznawaniem, wypłatą, waloryzacją oraz nienależnym pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego na podstawie przepisów dotychczasowych. Zatem także po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym możliwe jest ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczas obowiązujących zasadach.

Skarżony organ błędnie przyjmuje, że do rozstrzygania o zasadności wniosku skarżącego należało stosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 roku.

Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 roku, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Dostrzegać zatem należy, że stosownie do art. 24 ust. 2 i 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

W konsekwencji na gruncie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym przyjmować należy, że o możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy na dzień złożenia wniosku, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 roku.

Stanowisko o tym, że powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego wiązać należy z datą złożenia wniosku potwierdza także treści uzasadnienia do projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym. Wskazano w nim, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 roku i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do ww. świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad która jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego.

Reguły ustalone w art. 63 ust. 1-16 ustawy o świadczeniu wspierającym są wyrazem konstytucyjnej ochrony praw nabytych.

Przy ocenie, czy wsteczne działanie przepisu nie czyni go sprzecznym z Konstytucją, należy brać pod uwagę, w zależności od rodzaju sprawy, takie zasady jak zaufanie obywateli do państwa, bezpieczeństwo i pewność obrotu, stabilność stosunków przez prawo regulowanych, ochronę praw nabytych itd. Odstępstwo od zasady nieretroakcji może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy przemawiają za tym ważne powody i gdy wynika ono wyraźnie z brzmienia ustawy. Natomiast cel ustawy w żadnym razie nie uzasadnia przyjęcia wstecznego jej działania.

Skoro z woli ustawodawcy zachowana zostaje możliwość przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych, to przeciągające się postępowanie administracyjne nie może pozbawiać wnioskodawcy możliwości uzyskania tego świadczenia na zasadach dotychczasowych.

Z uwagi na powyższe materialnoprawną podstawę dla oceny zasadności wniosku skarżącego stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 roku oraz przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.).

Sąd nie podziela stanowiska autora skargi, że kwestie dotyczące uchylenia prawa do zasiłku stałego pozostają w granicach sprawy dotyczącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W opisanej sytuacji w oczywisty sposób zachodzi brak tożsamości podstawy materialnoprawnej obu pokrewnych świadczeń, których nie można pobierać łącznie.

Dostrzegać również należy, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego.

Skoro organ odwoławczy nie wypowiadał się merytorycznie, co do zasadności żądań skarżącego, to przedwczesna na gruncie kontroli sądowoadministracyjnej jest ocena konieczności uchylenia prawa do zasiłku stałego.

Do oceny zasadności wniosku skarżącego znajdują zastosowanie przepisy dotychczasowe. Stąd brak jest podstaw do przyjmowania oceny, że postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stało się bezprzedmiotowe za okres, który nie został skonsumowany pobieraniem zasiłku stałego, a przypadający po dacie 1 stycznia 2024 roku. Jednocześnie aktualne pozostaje prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że w sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłkiem stałym, organ administracji powinien podjąć takie działania, aby osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich (wyrok WSA w Poznaniu z 23.11.2023 r., IV SA/Po 684/23, LEX nr 3649533).

Przy rozstrzyganiu sprawy organy zobowiązane są uwzględnić, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443) w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

W konsekwencji moment powstania niepełnosprawności podopiecznej A. P. nie ma znaczenia dla możliwości przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ta okoliczność, że nie może stanowić przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.