Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 469/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Przyznano pełnomocnikowi wynagrodzenie za zastępstwo prawne w ramach prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 9 sierpnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Lubasińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2019 roku sprawy ze skargi P. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. K. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ul. R kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 469/19

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie ar.t 83 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 1, 2, 3a, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 300) – dalej: u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku P. M. odmówił umorzenia:

1. należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 27.223, 94 zł , w tym:

- ubezpieczenia społeczne za okres 08/2010-11/2011 w łącznej kwocie 16 881, 80 zł obejmującej odsetki liczone na dzień 4 grudnia 2018 r. oraz koszty upomnienia;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2010-02/2010, 04/2010-11/2011 w łącznej kwocie 9.576,80 zł obejmującej odsetki liczone na dzień 4 grudnia 2018 r. oraz koszty upomnienia;

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń pracowniczych w łącznej kwocie 765,34 zł obejmującej odsetki liczone na dzień 4 grudnia 2018 r. oraz koszty upomnienia;

2. należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej wysokości 24.427,97 zł, w tym:

- ubezpieczenia społeczne za okres 08/2010-11/2011 w łącznej kwocie 14.217 zł obejmującej odsetki liczone na dzień 4 grudnia 2018 r. oraz koszty upomnienia;

- ubezpieczenia zdrowotne za okres 01/2010- 02/2010, 04/2010-11/2011 w łącznej kwocie 9.473,80 zł obejmującej odsetki liczone na dzień 4 grudnia 2018 r. oraz koszty upomnienia;

- Fundusz Pracy za okres 08/2010 -09/2010, 05/2011-11/2011 w łącznej kwocie 737,17 zł obejmującej odsetki liczone na dzień 4 grudnia 2018 r. oraz koszty upomnienia.

Uzasadniając wydane rozstrzygniecie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że wnioskiem z dnia 3 grudnia 2018 r. P. M. wniósł o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne obejmujące okres od 1 maja 2009 r. do 14 listopada 2011 r. oraz wszelkich należności wynikających z w/w zaległości, należnych z tytułu prowadzonej w okresie od 31 grudnia 1998 r. do 1 września 2012 r. pozarolniczej działalności gospodarczej. Skarżący wyjaśnił, że dochód uzyskiwany przez jego trzyosobową rodzinę, kształtujący się w kwocie około 1.107, 40 zł miesięcznie nie pozwala na spłatę powstałego zadłużenia. Oświadczył, że po opłaceniu stałych miesięcznych obciążeń finansowych, pozostaje mu do dyspozycji kwota 165, 69 zł na osobę. Powyższe świadczy, iż opłacenie zaległych należności pozbawiłoby wnioskodawcę oraz jego rodziną możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący wyjaśnił, że z uwagi na jego chorobę, a nadto z uwagi na konieczność sprawowania przez jego żonę opieki nad jej chorymi rodzicami nie mają możliwości uzyskania jakiegokolwiek dochodu, który pozwalałby na poprawę ich życia. Dalej skarżący, wskazując na wyjątkowy charakter sytuacji w jakiej się znalazł, która w jego ocenie czyni przedmiotowy wniosek zasadnym, odwoła się do faktu wypowiedzenia przez Bank A w P. z dniem 31 października 2011 r. umowy dzierżawy lokalu usługowego, w którym prowadził działalność gospodarczą, a następie przymusowe jego opuszczenie. Powyższe wiązało się z rzeczywistą likwidacją prowadzonej przez niego działalności. Skarżący wskazał także na swoje problemy zdrowotne, w tym niedowidzenie na jedno oko, zdiagnozowane stwardnienie rozsiane , zawroty i bóle głowy, nadciśnienie tętnicze oraz zespół lękowo-depresyjny, co znacznie ogranicza możliwość wykonywania wielu czynności, wymaga stałej opieki lekarzy specjalistów, a nadto wyklucza z czynnego życia publicznego.

Z załączonego do wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz małoletnią ucząca się córką. Na miesięczny dochód gospodarstwa domowego składają się: dochód skarżącego z tytułu produkcji rolnej w kwocie 550 zł, dochód żony skarżącego w kwocie 400 zł, oraz zasiłki pobierane z pomocy społecznej. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem kształtują się, zgodnie z oświadczeniem skarżącego w łącznej kwocie około 597 zł. Skarżący posiada inne zobowiązania podatkowe na kwotę 160 zł, spłacane w miesięcznych ratach po 13,33 zł . Strona oświadczyła nadto, że posiada majątek nieruchomy w postaci domu o powierzchni 80 m2 położonego w miejscowości G.18, gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,36 ha oraz zabudowanej (budynkiem magazynowym) działki zlokalizowanej w P. przy ul. B 2 działki o pw. 467 m2, która stanowi przedmiot zajęcia komorniczego. Jest także właścicielem sprzętu RTV/AGD o łącznej wartości około 440 zł.

Ponadto w oparciu o dane znane organowi z urzędu ustalono, że decyzją z dnia [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez osoby zgłoszone do ubezpieczenia oraz w części finansowanej przez płatnika. Dalej organ wskazał, iż w związku z dokonanym przez komornika sądowego, w dniu 29 stycznia 2019 r. przekazaniem kwoty 21.381,05 zł pochodzącej z przeprowadzonej licytacji nieruchomości skarżącego (nr [...]) dokonano rozliczenia stanu zaległości, co skutkowało wydaniem w dniu [...] decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie wniosku o umorzenie zaległych składek, wszczętego wnioskiem skarżącego z 3 grudnia 2018 r., w części dotyczącej składek na ubezpieczenia społeczne za okres 05/2009-07/2010; ubezpieczenie zdrowotne za okres 05/2009 – 12/2009; Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 05/2009- 07/2010. Organ wskazał nadto, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w S. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] skarżący jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowym od 1 stycznia 1999 r. do 14 listopada 2011 r. Ustalono nadto, że na dwóch nieruchomościach skarżącego, położonych w miejscowości G. dokonano zabezpieczenia na rzecz Zakładu, w postaci wpisu hipoteki przymusowej. Ponadto zgodnie z danymi w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPIK) skarżący figuruje jako właściciel trzech pojazdów: Toyota Coolla rok prod. 1993 , KIA Ceres rok prod. 1997, Volkswagen Passat rok prod. 1990, Jednakże na podstawie posiadanych przez organ informacji pojazd marki KIA został przez skarżącego sprzedany , pojazd marki Volkswagen został skarżącemu skradziony, natomiast pojazd marki Toyota jest uszkodzony i niesprawny technicznie.

W oparciu o powyższe dane Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, iż w sprawie nie wystąpiła żadna z określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek całkowitej nieściągalności, uzasadniającej uwzględnienie żądania strony, w szczególności przesłanki wymienione w pkt 1-2, 4 – 4b powołanego przepisu. Ponadto organ wskazał, iż co prawda skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej jednakże dysponuje on majątkiem, z którego możliwym jest egzekwowanie przedmiotowych należności, a które jak już wcześniej wskazano zostały zabezpieczone hipoteką przymusową. Co więcej prowadzone w stosunku do skarżącego postępowanie egzekucyjne jest w toku oraz jest skuteczne, co oznacza, iż w sprawie nie wystąpiły także przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5, 6 u.s.u.s.

Dalej organ wskazał, iż w sprawie brak jest także podstaw do umorzenia przedmiotowych w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365), które to rozporządzenie umożliwia pozytywne rozpatrzenie żądania zobowiązanego , w sytuacji, gdy jego stan majątkowy i rodzinny nie pozwala na ich uregulowane , ponieważ pociągnęło by to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Organ stwierdził, iż z akt sprawy nie wynika, że skarżący, który co istotne nie prowadzi już dzielności gospodarczej, poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności mogłoby go pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. Tym samym w sprawie nie występuje przesłanka określona w §3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia. Natomiast, co do przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia, to jest przesłanki pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wskutek opłacenia należności oraz braku możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na spłatę zaległości, w wyniku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, Zakład wskazał, iż z przedłożonych do akt dokumentów, w tym odnoszących się do stanu zdrowia skarżącego, nie wynika, iż wymaga on stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jak również, że musi on sprawować opiekę nad chorym członkiem rodziny, co uniemożliwia mu podjęcia pracy zarobkowej. Tym bardziej, że ze złożonego orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, orzeczonym do dnia 30 czerwca 2021 r. wynika, że skarżący może podjąć prace w warunkach chronionych. Z uwagi na powyższe brak jest podstaw do umorzenia na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Natomiast, co do możliwości umorzenia zaległych składek w oparciu o pkt 1 powołanego przepisu Zakład stwierdził, ż strona nie udowodniła, że ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną, spłata należności skutkowała by pozbawieniem skarżącego i jego rodziny podstawowych potrzeb życiowych. Organ wskazał, iż skarżący i jego rodzina niewątpliwe uzyskują aktualnie niewielki dochód, wynikający z prowadzonego gospodarstwa rolnego oraz zasiłków z pomocy społecznej, jednakże miejsce zamieszkania skarżącego stanowi równocześnie miejsce zamieszkania jego teściów – małżonków K., którzy co Zakładowi wiadomo z urzędu, posiadają stały dochód z tytułu wypłacanych im świadczeń emerytalnych. Fakt wspólnego zamieszkania w jednym miejscu pozwala na przypuszczenie, iż teściowie skarżącego partycypują w kosztach utrzymania. Ponadto skarżący poza złożonym oświadczeniem o wysokości stałych opłat eksploatacyjnych nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów pozwalających na jego weryfikacje.

Reasumując Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż w jego ocenie aktualna sytuacja materialno-bytowa nie świadczy, że trudności płatnicze skarżącego maja charakter trwały. Co więcej skarżący posiada majątek nieruchomy, w tym jedną nieruchomość, która nie stanowi miejsca zamieszkania jego rodziny, a tym samym może ona stanowić źródło pozyskania środków niezbędnych na spłatę przedmiotowego zadłużenia. Ponadto, z uwagi na toczące się w stosunku do skarżącego, co istotne skuteczne postępowanie egzekucyjne brak jest podstaw do uwzględnienia żądania. Tym bardziej, że spłata zadłużenia nie musi nastąpić jednorazowo, lecz w ramach przewidzianego prawem układu ratalnego, o zwarcie którego skarżący może wystąpić. Zakład wskazał także na publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia, ich przeznaczenie i odnosząc powyższe do ustalonego w sprawie stanu faktycznego stwierdził, że uwzględnienie wniosku skarżącego było by sprzeczne z interesem publicznym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi P. M. oświadczył, że nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem, z uwagi na błędy interpretacyjne, które w jego ocenie mogą mieć wpływ na wynik sprawy. Oświadczył także, że decyzja jest bardzo obszerna, zawiera dużo przepisów na których się nie zna i nie potrafi się broni. Z uwagi na powyższe wnosi o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia 27 czerwca 2019 r., ustanowiony z urzędu, na mocy postanowienia referendarza sądowego z 28 maja 2019 r., III SPP/Łd 106/19, pełnomocnik skarżącego oświadczył, że zobligowany stanowiskiem jego mandanta podtrzymuje wszelkie twierdzenia i zarzuty zawarte w skardze. Ponadto zarzuca naruszenie art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1rozporządzenia z 2003 r. poprzez wadliwe uznanie, iż sytuacja majątkowo rodzinna skarżącego nie uzasadnia jego żądania o umorzenie przedmiotowych należności. Wniósł także o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), - dalej:p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi wniesionej w trybie art. 52 § 3 p.p.s.a. P. M. uczynił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...], nr [...] orzekającą o odmowie umorzenia zaległości z tytułu: składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadząca działalność gospodarczą, odsetek za zwłokę od zaległych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych – w łącznej kwocie 27.223,94 zł oraz składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek – w łącznej kwocie 24.427,97 zł, za wskazane w w/w decyzji okresy.

Natomiast podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.)- dalej: u.s.u.s.

Na wstępie niniejszych rozważań wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Cytowany powyżej art. 28 ust. 1 u.s.u.s., dopuszcza zatem możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano natomiast podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym upoważnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dalej należy wskazać, że rozstrzygnięcia organów administracji wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek mogą być w umarzane w całości lub w części". Powyższe oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, wyrok WSA w Łodzi z 3 listopada 2009 r., I SA/Łd 584/09; www.cbois.nsa gov.pl). Podkreślić przy tym również należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji z umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

Istotnym dla rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległych składek jest także ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej, jak i rodzinnej ( w zależności od podmiotu wnioskującego) strony wnoszącej o przyznanie jej ulgi. Przy czym przyjmuje się, że to strona żądająca umorzenia zaległości, w treści wniesionego wniosku oraz w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych toku postępowania, powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Oczywistym jest jednak fakt, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, gdyż to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia. Natomiast ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do treści art. 80 k.p.a., organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego przedłożonego przez skarżącego. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej strony wnioskującej, czym wypełnił obowiązki wynikające z art. 7 k.p.a. polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 k.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Przed wydaniem decyzji zapewnił skarżącemu, na podstawie art. 10 § 1 k.p.a., zapoznanie się i wypowiedzenie co do zebranego materiału dowodowego sprawy.

Z załączonego do akt sprawy materiału dowodowego, w szczególności ze złożonych przez stronę oświadczeń o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz małoletnią ucząca się córką. Na miesięczny dochód gospodarstwa domowego składają się: dochód skarżącego z tytułu produkcji rolnej w kwocie 550 zł, dochód żony skarżącego w kwocie 400 zł, oraz zasiłki pobierane z pomocy społecznej. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem kształtują się, zgodnie z oświadczeniem skarżącego w łącznej kwocie około 597 zł. Jednakże powyższe wydatki nie zostały przez skarżącego w żaden sposób udokumentowane. Skarżący posiada inne zobowiązania podatkowe na kwotę 160 zł, spłacane w miesięcznych ratach po 13,33 zł. Ponadto skarżący posiada majątek nieruchomy w postaci domu o powierzchni 80 m2 położonego w miejscowości G. 18, gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,36 ha oraz zabudowanej (budynkiem magazynowym) działki zlokalizowanej w P. przy ul. B 2 działki o pw. 467 m2, która to nieruchomość, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji został sprzedana w drodze licytacji komorniczej, a uzyskane z tego tytułu środki zostały przekazane na poczet zaległych składek. Na pozostałych dwóch nieruchomościach ustanowiona została hipoteka przymusowa, celem zabezpieczenia należności przysługujących Zakładowi. Powyższe oznacza, iż pozostające w toku, prowadzone w stosunku do skarżącego postępowanie egzekucyjne jest skuteczne i istnieje majątek, z którego Zakład ma możliwość dochodzenia przysługujących mu należności z tytułu zaległych składek. Tym samym zasadnie prawidłowe Sąd uznał stanowisko organu, co do braku wystąpienia przesłanek umorzenia należności z uwagi na całkowitą nieściągalność, wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 3, pkt 5, pkt 6 u.s.u.s. W sprawie, co bezsporne nie wystąpiły także przesłanki wymienione w pkt 1-2, 4-4b powołanego wyżej przepisu.

Za prawidłowe w ocenie Sądu uznać również należało, odmowę umorzenia zaległości skarżącego na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 powołanego wcześniej rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 4 marca 2014 r., I SA/Gd 119/14 (www.cbois.nsa.gov.pl) stwierdził, że zadaniem w/w regulacji jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

Przy badaniu wystąpienia przesłanek z art. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione, czy też subiektywnie niezawinione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2011 r., II GSK 832/10, www.cbois.nsa.gov.pl).

Bezsporne pomiędzy stronami jest, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, bowiem nie jest możliwym łączne spełnienie przesłanek wymienionych w powołanym przepisie, to jest: straty materialnej w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia (czego wystąpienia skarżący nie wykazał) oraz pozbawienie możliwości dalszego prowadzenia dzielności w związku z opłaceniem należności z tytułu składek (gdyż skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej z dniem 1 września 2011 r. ). Ponadto skarżący nie wykazał w żaden sposób, że powstałe na jego koncie zaległości były następstwem klęski żywiołowej czy też innego nadzwyczajnego zdarzenia, które uniemożliwiły terminowe opłacanie składek, gdyż jak wynika z treści złożonego w dniu 3 grudnia 2018 r. wniosku, główną przyczynę jego problemów finansowych stanowił fakt wypowiedzenia umowy najmu lokalu usługowego, w którym prowadził działalność gospodarczą, co skutkowało likwidacją mieszczącego się tam sklepu. Powyższa okoliczność nie może zostać uznana za nadzwyczajną okoliczność w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, lecz stanowi zwyczajne ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, które to ryzyko skarżący mógł przewidzieć.

Za zasadne w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę uznać również należy stanowisko organu, co do braku wystąpienia przesłanki umorzenia z §3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd nie neguje niewątpliwie ciężkiej sytuacji zdrowotnej skarżącego, jak i konieczności, czy zasadności sprawowania przez żonę skarżącego opieki nad chorymi rodzicami, którzy jak wynika z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych zamieszkują w tym samym domu, co rodzina skarżącego. Niemniej jednak z przedłożonych do akt sprawy dokument ów nie wynika, że choroby, które dotknęły skarżącego pozbawiają go możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Wręcz przeciwnie skarżący wnosząc o umorzenie przedmiotowy należności deklaruje dochód z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego, a nadto z wydanego w stosunku do niego orzeczenia lekarskiego o uznaniu skarżącego za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym do dnia 30 czerwca 2021 r. wyraźnie wynika, że skarżący jest zdolny do podjęcia pracy zarobkowej w warunkach chronionych. Ponadto skarżący nie wykazał w jakikolwiek sposób, iż konieczność sprawowania opieki nad swoimi teściami, uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej.

Natomiast, co do podnoszonej przez pełnomocnika skarżącego, jak i skarżącego zasadności umorzenia zaległych składek w oparciu o przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. Sąd twierdza, że niewątpliwie aktualna sytuacja majątkowa skarżącego, w szczególności wysokość uzyskiwanego stałego miesięcznego dochodu, na który składają się, zgodnie z oświadczeniem dochody z prowadzonej działalności rolnej, dochody uzyskiwane przez żonę (bez podania źródła tych dochodów), jak i zasiłki wypłacane skarżącemu przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, nie pozwalają aktualnie na spłatę powstałego zadłużenia. Niemniej jednak automatyczne uznanie, iż niewielki dochód osiągany przez rodzinę skarżącego uzasadnia umorzenie zaległych składek, byłby w ocenie Sądu, na tle niniejszego stanu faktycznego przedwczesny. Wskazać bowiem należy, że poza powołaną wyżej możliwością podjęcia przez skarżącego pracy zawodowej dysponuje on majątkiem nieruchomym, w postaci działki zabudowanej domem mieszkalnym o powierzchni 80 m2 położonej w miejscowości G. 18, oraz położonego w tej samej miejscowości gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,36 ha. Na nieruchomościach tych ustanowiona została hipoteka przymusowa celem zabezpieczenia należności przysługujących ZUS. Tym samym uznać należy, że skarżący posiada majątek, który mógłby spieniężyć choćby w części, a uzyskane z tego tytułu środki finansowe przeznaczyć na spłatę powstałego po jego stronie zadłużenia. Tym bardziej, że jedna z tych nieruchomości (gospodarstwo rolne) nie stanowi miejsca zamieszkania skarżącego. Po drugie jak już wcześniej wskazano dokonane na majątku skarżącego zabezpieczenie gwarantuje choćby częściową spłatę zaległych składek, w następstwie ewentualnej licytacji przedmiotowych nieruchomości. Ponadto zdaniem Sądu, uwzględnienie w takiej sytuacji wniosku skarżącego i umorzenie zaległych składek pozostawałoby w sprzeczności z interesem publicznym, przez który rozumie się obowiązek respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władz, sprawność działania aparatu państwowego, jak również stanowiłoby niczym nie uzasadnione uprzywilejowanie innych osób, które terminowo regulują ciążące na nich zobowiązania składkowe, jak i tych , które pomimo braku majątku spłacają powstałe po ich stronie zaległości z tytułu składek. Co więcej jak wynika dokonanych przez Zakład ustaleń, a czego skarżący nie neguje, miejsce zamieszkania rodziny skarżącego stanowi również miejsce zamieszkania jego teściów – małżonków K., którzy osiągają stałe miesięczne dochody z tytułu wypłacanych im świadczeń emerytalnych. Co prawda wspólne zamieszkiwanie w danym miejscu nie świadczy automatycznie o fakcie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, niemniej jednak skarżący nie wykazał w jakikolwiek sposób, że on i jego rodzina (żona z małoletnią córką) oraz jego teściowie ponoszą odrębne koszty utrzymania domu, wskazując wysokość obciążeń przypadających na każda rodzinę. W związku z powyższym za uzasadnione uznać należy twierdzenie organu, że wspólne zamieszkiwanie z rodziną skarżącego jego teściów pozwala na przypuszczenie, że partycypują oni w kosztach utrzymania.

Tym samym w ocenie Sądu wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącego, nie można przypisać organowi naruszenia prawa w zakresie, w jakim odmówił umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych zarówno w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. regulujący przesłanki umorzenia w przypadku wystąpienia całkowitej nieściągalności, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, jak i w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pozwalający w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sformułowany w przepisie § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2013 r. katalog sytuacji pozwalających na umorzenie należności w "uzasadnionych przypadkach" wskazuje, że powinno mieć ono zastosowanie w sytuacjach naprawdę skrajnych. Wskazać przy tym należy, że nadanie treści pojęciu "uzasadnionego przypadku" w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi uwzględniać nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny.

Reasumując Sąd stwierdza, iż w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Wskazać należy, że zasady ogólne k.p.a. mają chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, ale nie zwalniają jej od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej. Przypomnienia bowiem wymaga, że to na wnioskodawcy, który domaga się umorzenia zaległych składek, ciąży obowiązek przedstawienia wszelkich okoliczności uzasadniających wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z jego żądaniem. ZUS rozpatrując wniosek o umorzenie zaległych należności nie jest bowiem zobowiązany do wyręczania strony i poszukiwania z urzędu dowodów wskazujących na zasadność jej twierdzeń. Rozpatrując przedmiotowy wniosek organ w sposób prawidłowy ocenił kwestię niewystąpienia przesłanek przemawiających za umorzeniem należności skarżącego. Podkreślenia nadto wymaga, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów strona może kolejny raz wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ z uwzględnieniem nowych okoliczności.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. 2018 r. poz. 68).

a.l.