Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 72/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lutego 2024 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta O. . z dnia 22 listopada 2023 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14 grudnia 2023 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia 22 listopada 2023 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego M. R. w związku z opieką nad matką W. P..

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 11 października 2023 r. M. R. zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Decyzją z dnia 22 listopada 2023 r. Prezydent Miasta O. orzekł o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 20 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2023r, poz. 390 z poźn. zm., dalej jako: "u.ś.r.")

W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 14 listopada 2002 r. W. P. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. W ww. orzeczeniu wskazano, że niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała [...] r. tj. w wieku [...] lat. Fakt ten powoduje, że zdaniem organu I instancji nie została spełniona przesłanka art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Dodatkowo organ I instancji wskazał, że brak jest bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad matką, a tym, że M. R. nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wymiar i sposób sprawowania opieki nie pozostawia wnioskującej w sytuacji osoby, której opieka nad niepełnosprawną matką uniemożliwia wykonywanie pracy. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby mieć do czynienia z opieką w jej rozumieniu musi być opieka stała, długoterminowa.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M. R.. W uzasadnieniu wskazała, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nakładający ograniczenia wiekowe podopiecznej dla przyznania uprawnień osobie sprawującej opiekę, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego RP z dnia 21 października 2014 r. został uznany za normę niekonstytucyjną (sygn. alt K 38/13). Zgodnie z zawartym w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP zapisem o powszechnie obowiązującym charakterze orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego powołany w zaskarżonym postanowieniu przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić prawnej podstawy do podejmowania orzeczeń przez organy władzy i administracji publicznej co winno skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia.

Po drugie, Odwołująca się wskazała, że w sugerowanym w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, wbrew ustaleniom, nie ma ona ustalonego prawa do renty ani innych świadczeń przewidzianych w przepisie art. 17 ust. 5 pkt. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, co powoduje, że przywołanie tej normy jako podstawy prawnej wydanego postanowienia jest błędne w istniejących okolicznościach sprawy

Końcowo M. R. argumentowała, że nie sposób zgodzić się z interpretacją organu I instancji sugerującą, że opieka stała musi oznaczać opiekę całodobową osobiście sprawowaną przez opiekuna, co jest zazwyczaj niemożliwe. Z pewnością wystarczające jest aby opiekun w czasie kiedy nie wykonuje opieki osobiście, miał zapewniony kontakt z podopiecznym i w każdej chwili był w stanie podjąć działania w zakresie niezbędnej pomocy i opieki. Ustalenia poczynione w toku postępowania, fakt sprawowania przez Odwołującą się opieki nad matką potwierdzają.

Końcowo wskazano, że zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia konkluzja wskazuje ostatecznie na to, że odmowa przyznania świadczenia, pomimo nie podważania przez organ I instancji faktu sprawowania opieki nad matką przez Odwołującą się, spowodowana była orzeczeniem o niezdolności W. P. do samodzielnej egzystencji od [...] r., narusza prawo.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 14 grudnia 2023 r., SKO w K. utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.

W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Ta cecha różni świadczenie pielęgnacyjne od specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowiącego wsparcie dla osób, które pozostają niezatrudnione, bez względu na to, czy prowadzi do tego rezygnacja, czy niepodejmowanie pracy zarobkowej, z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W ocenie Kolegium, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika zaś, aby czynności opiekuńcze sprawowane przez Odwołującą się nad matką uniemożliwiały jej podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że matka Odwołującej się legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że M. R. zamieszkuje w innej miejscowości i przyjeżdża do matki 1 raz dziennie i łącznie poświęca na opiekę nad ojcem [sic] 8 godzin dziennie. W ocenie Kolegium zgromadzony w sposób prawidłowy materiał dowodowy oraz całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Odwołującą się, a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej nad matką w związku z jej niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Niewątpliwie matka Odwołującej się legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rolą organu administracyjnego w takiej sytuacji było zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową odwołującej a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do matki. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Zdaniem organu przypadek Odwołującej się jest tego wyraźnym przykładem.

SKO odwołując się do treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazało, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być tak, jak ma to miejsce w omawianym przypadku, że opieka świadczona jest niecodziennie, a jeśli codziennie, to tylko przez niewielką część doby.

Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej ojcu [sic] przez Odwołującą się za uzasadnione organ uznał stwierdzenie, że jej zakres 8 godzin dziennie nie usprawiedliwia bierności zawodowej. W ocenie Kolegium Odwołująca się nie wykonuje zaś przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową tym bardziej prowadzenie gospodarstwa rolnego. Nadto, charakter wykonywanych przez Odwołującą się w stosunku do matki czynności, które zostały ustalone podczas wywiadu środowiskowego, nie uprawnia do stwierdzenia, że ich wykonywanie uniemożliwia Odwołującej się podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W niniejszej sprawie nie wykazano bowiem, aby zaangażowanie M. R. w opiekę nad matką było przeszkodą w podjęciu aktywności zawodowej. Przyjąć, więc należy, że zakres wykonywanych przez Odwołującą się czynności opiekuńczych w stosunku do matki nie stoi na przeszkodzie podjęciu przez nią zatrudnienia. W ocenie Kolegium, mając na uwadze deklarowany przez M. R. rozmiar sprawowanej opieki nad matką uznać należy, że zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez Odwołującą się, tym bardziej w formie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Odwołującą się zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką, który przemawiałby za przyznaniem jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wskazało, iż w pełni przy tym aprobuje ugruntowane stanowisko odnośnie odstąpienia od stosowania przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia. Znajduje ono bowiem oparcie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Okoliczność ta pozostaje jednak bez wpływu na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia z uwagi na ustalenie w toku postępowania braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Odwołującą się, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym jej matką.

Końcowo Kolegium podało, że w przypadku, gdy opiekun rezygnuje z prowadzenia gospodarstwa rolnego, ocena czy istnieje bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z jego prowadzenia a opieką nad osobą niepełnosprawną powinna uwzględniać również okoliczność, że w przypadku prowadzenia gospodarstwa rolnego istnieje większa możliwość elastycznego planowania pracy i dostosowania jej do opieki nad osobą niepełnosprawną, niż w przypadku umowy o pracę.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła M. R. zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 (dalej jako: "u.ś.r."), poprzez błędną wykładnię pojęcia "opieki" i w konsekwencji uznanie, że opieka świadczona przez niepełną część doby nie uzasadnia przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego,

2) nieprawidłową subsumpcję stanu faktycznego pod normę prawną, tj. nieprawidłowe uznanie, że opieka sprawowana przez skarżącą nad matką nie jest stała, długotrwała i nie stanowi opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., i pominięcie przy tym okoliczności związanych z gotowością skarżącej do niesienia opieki podopiecznej przez całą dobę, a w konsekwencji nieprzyznanie świadczenia skarżącej, która zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki nad matką, naruszenie przepisów postępowania art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a., polegające na niezebraniu i nierozpatrzeniu materiału dowodowego oraz niepodjęciu niezbędnych działań celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji dokonanie błędnych ustaleń oraz brak wyczerpującego uzasadnienia, w szczególności polegające na:

a) braku precyzyjnego ustalenia w jakim zakresie stan W. P. wymaga pozostawiania opiekuna w gotowości do niesienia pomocy, podczas gdy ustalenia te są kluczowe dla stwierdzenia czy zakres pomocy jakiej w niniejszej sprawie wymaga W. P. nie pozwala opiekunowi podjęcia zatrudnienia lub wymusza konieczność rezygnacji z pracy zarobkowej,

b) braku precyzyjnych ustaleń w zakresie dobowej proporcji czasu poświęcanego na wykonywanie czynności opiekuńczych oraz czasu pozostawiania do dyspozycji podopiecznego, podczas gdy ustalenia te są kluczowe dla stwierdzenia czy zakres pomocy jakiej w niniejszej sprawie wymaga W. P. nie pozwala opiekunowi podjęcia zatrudnienia lub wymusza konieczność rezygnacji z pracy zarobkowej,

c) nieprawidłowym ustaleniu, że sprawowanie opieki przez skarżącą ogranicza się jedynie do "podawania leków, sporadycznego przyrządzania posiłków, robienia zakupów i utrzymaniu higieny osobistej", podczas gdy w rzeczywistości pomoc skarżącej obejmuje przygotowywanie zbilansowanych posiłków, dbałość o ich spożywanie w odpowiednich porach, zapewnienia i podawanie leków 3 razy dziennie, planowanie, umawianie i odbywanie wizyt u lekarzy specjalistów, organizowanie transportu, utrzymywania miejsca zamieszkania w czystości (sprzątanie, mycie naczyń, pranie, zmiana pościeli), organizowaniu matce wolnego czasu przez czynności, które mogą umożliwić osobie starszej rozwój psychofizyczny oraz większe usamodzielnienie się i wsparcie emocjonalne, a które to czynności uniemożliwiają skarżącej wykonywanie pracy zarobkowej;

Mając powyższe na uwadze Skarżąca wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

2) przeprowadzenie dowodu z karty informacyjnej leczenia szpitalnego na

okoliczność aktualnego stanu zdrowia W. P..

W uzasadnieniu wskazano, że ustalenia organu w zakresie opieki jaką sprawuje Skarżąca w stosunku do swojej matki są nierzetelne. W. P. jest osobą starszą - ma [...] lat, co przekłada się na znacznie większy zakres opieki. W. P. jest po zatorowości płucnej, choruje na nadciśnienie tętnicze, zmaga się z żylakami odbytu (w efekcie czego czynności związane z wydalaniem generują u niej ogromny ból). Nadto W. P. ma także żylaki kończyn dolnych. W związku z powyższym, W. P. przyjmuje leki takie jak [...], [...] - niezbędne jest przyjmowanie leków dwa razy dziennie - rano i wieczorem. Skarżąca podała, że co istotne, samo przygotowanie leków dla W. P. jest niewystarczające - podopieczna wymaga stałego nadzoru przy zażywaniu leków, gdyż z uwagi na objawy demencji podopieczna zapomina wziąć leków nawet gdy są one dla niej przygotowane. Ponadto, niejednokrotnie zdarzało się że leki wypadały jej z buzi lub wpadały do szklanki przy popijaniu. Dlatego też kluczowe znaczenie ma nadzór sprawowany nad podopieczną przy zażywaniu leków. Szczególne znaczenie w kontekście powyższego ma fakt, że pominięcie przyjęcia tabletek Xarelto może skutkować zwiększeniem ryzyka wystąpienia zawału lub zakrzepu.

Dalej argumentowano, że W. P. zmaga się z nerwicą lękową. Zaburzenie to powoduje u W. P. lęk przed samotnością - niejednokrotnie zdarzało się, że matka dzwoniła do skarżącej w godzinach wieczornych, w których krzyczała że potrzebuje z kimś porozmawiać, bo boi się samotności. Jej wypowiedzi niejednokrotnie przepełnione są paniką, w związku z czym Skarżąca w takich sytuacjach niezwłocznie przyjeżdża do swojej mamy, aby ją uspokoić.

Zdaniem M. R. osoba W. P. wymaga od opiekuna całodobowej gotowości do opieki. W. P. w związku z nerwicą lękową zmaga się z objawami psychotycznymi takimi jak silne bóle brzucha oraz kręgosłupa. Z uwagi na fakt, że są to objawy psychosomatyczne, leki przeciwbólowe nie wywołując pożądanych skutków - w zw. z tym w przypadku nagłych objawów przyjmuje ona Cloranxen. Co ważne, W. P. nie może samodzielnie zażywać leków, gdyż z uwagi na demencję istnieje duże ryzyko, że pomyli leki, co stanowi ogromne zagrożenie dla jej zdrowia i życia, zwłaszcza mając na uwadze podeszły wiek podopiecznej. Z natury rzeczy przewidzenie wystąpienia objawów psychosomatycznych jest niemożliwe. W związku z powyższym, Skarżąca musi być w każdej chwili gotowa by przyjechać do mamy i zapewnić jej w potrzebie rzetelną pomoc.

Skarżąca podkreślała, że W. P. w związku z demencją niejednokrotnie zapomina o spożyciu posiłku, w efekcie czego skarży się na uczucie słabości, nie zdając sobie przy tym sprawy z czego taki stan wynika. W związku z powyższym, wymaga ona stałego nadzoru przy spożywaniu posiłków - 4 razy dziennie. Należy przy tym podkreślić, że posiłki te są oparte na zbilansowanej diecie, albowiem z uwagi na podeszły wiek skarżącej, zaparcia a także żylaki odbytu potęgujące ból przy wypróżnianiu, W. P. musi stosować tzw. [...] opartą na produktach będących bogatym źródłem błonnika pokarmowego. Gdy powyższe nie pomaga, W. P. wymaga stosowania środków przeczyszczających, co powoduje konieczność pomocy opiekuna.

Dalej podano, że z uwagi na demencję której objawy są z wiekiem coraz bardziej dostrzegalne u W. P., Skarżąca stara się zapewniać mamie odpowiednie ćwiczenia mające na celu spowolnienie rozwoju demencji. W związku z powyższym zdaniem Skarżącej nie sposób przyznać rację organowi, jakoby sprawowanie opieki przez Skarżącą ograniczało się jedynie do podawania leków, sporadycznego przyrządzania posiłków, robienia zakupów i utrzymaniu higieny osobistej.

Skarżąca podała, że przedstawiała wyżej opisane okoliczności w toku wywiadu środowiskowego co zostało całkowicie pominięte w treści kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego. Skarżąca podkreśliła, że czuje się wprowadzona w błąd przez pracownika socjalnego, który powiedział jej że treść protokołu ma jedynie charakter roboczy, a ostatecznej treści protokołu zostanie odrębnie powiadomiona. Skarżąca nie miała podstaw, by nie dać wiary pracowników socjalnemu zwłaszcza mając na uwadze fakt, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

M. R. podała, że co istotne, w treści kwestionariusza rodzinnego brak jest jakiejkolwiek charakterystyki W. P. - w szczególności w zakresie jej aktualnego stanu zdrowia. Pracownik socjalny w treści protokołu w sposób wyjątkowo lakoniczny przedstawił zakres czynności wykonywanych przez skarżącą, całkowicie abstrahując od ustalenia tego czy W. P. jest w sianie wykonywać jakiekolwiek czynności bez pomocy skarżącej - a jeśli tak to jakie. Powyższe jest o tyle istotne, że W. P. posiada stałą niezdolność do samodzielnej egzystencji już od 2002 r. a naturalnym jest, że na przełomie 20 lat, zwłaszcza mając na uwadze wiek W. P. (blisko [...] lat) stan zdrowia W. P. uległ jeszcze głębszemu pogorszeniu.

Tymczasem zdaniem Skarżącej dla oceny spełnienia przesłanek, określonych wart. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest rzetelne, szczegółowe ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki.

Końcowo podano, że gotowość skarżącej do niezbędnej pomocy mamie w wymiarze całodobowym potwierdza między innymi sytuacja z dnia 28 grudnia 2023 r. kiedy to W. P. w wyniku upadku doznała złamania ręki. Skarżąca niezwłocznie udała się do swojej mamy, którą następnie zawiozła na Szpitalny Oddział Ratunkowy. W. P. założono gips, który uniemożliwia jej samodzielnie podjęcie jakiejkolwiek czynności. Obecna sytuacja uniemożliwia skarżącej wykonywanie jakiejkolwiek pracy, gdyż przebywa ona z mamą niemal przez cały czas.

W odpowiedzi na skargę SKO w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w treści wydanej decyzji.

Pismem procesowym z dnia 12 lutego 2024 r. Skarżąca złożyła wniosek dowodowy o przeprowadzenie dowodu z oświadczenia datowanego, w którym wskazała, że sprawuje całodobową opiekę na matką od października 2023 r. i że w związku z tym zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz dowodu z dokumentacji medycznej W. P..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 roku, poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 grudnia 2023 r., w której utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia 22 listopada 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego M. R. w związku z opieką nad matką.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, zwanej dalej: "u.ś.r.", obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji), a w szczególności art. 17 ust 1 tej ustawy.

W myśl art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Bezspornie w niniejszej sprawie, Skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpiła do organu w dniu 11 października 2023 r. (data złożenia w organie k. 13 akt adm.). Osoba niepełnosprawna posiada orzeczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 14 listopada 2002 r. o zaliczeniu do stale niezdolnych do pracy w gospodarstwie rolnym, a także stwierdzono niezdolność W. P. do samodzielnej egzystencji od [...] r. (k. 6 akt adm.). Stan zdrowia osoby niepełnosprawnej został poświadczony powyższym orzeczeniem uprawnionego podmiotu, zatem rolą organów administracji, ani Sądu nie jest ustalenie, a tym bardziej kwestionowanie jej stanu zdrowia. Bez znaczenia, zatem dla rozstrzygnięcia sprawy są przedstawione przez Skarżącą dokumenty medyczne W. P.. Wystarczające dla organów i Sądu jest to, że osoba niepełnosprawna posiada orzeczenie o stałej niezdolności do pracy i stałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, które jest tożsame z orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Ta przesłanka przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego została spełniona. Osoba wymagająca opieki jest [...], więc M. R., jako jej córka jest co do zasady uprawniona do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Niekwestionowane było również to, że Skarżąca sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką (wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 25 października 2023 r. – na k. 19 akt adm. I inst., uzasadnienie decyzji organu I inst. – k. 25 akt adm. I inst.).

Wskazać po pierwsze należy, że - w ocenie Sądu orzekającego w sprawie -słusznie organ II instancji nie przyjął w ślad za Prezydentem Miasta O. ., jako podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, okoliczności powstania niepełnosprawności u matki Skarżącej po 18 lub 25 roku życia. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji ww. wyroku TK sama okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec powyższego, w dalszej kolejności ocenie należało poddać stanowisko organów co do braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Organy obu instancji stanęły na stanowisku, że w okolicznościach niniejszej sprawy związek ten nie zachodzi, a to z uwagi na fakt, że Skarżąca świadczy opiekę nad matką w wymiarze, który nie uniemożliwia jej podjęcia pracy, przy uwzględnieniu jej szczególnej sytuacji związanej z pozostawaniem rolniczką i prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

Zdaniem Sądu, w świetle ustalonego przez organy stanu faktycznego, decyzja o odmowie przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, była przedwczesna. Dla oceny spełnienia przesłanek, określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., konieczne jest bowiem szczegółowe i pełne ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki. W rozpatrywanym przypadku zaniechano takich wnikliwych ustaleń faktycznych.

Zasadne okazały się zarzuty Skarżącej, że z wywiadu środowiskowego nie wynika dokładnie jakie są potrzeby opiekuńcze W. P. w świetle jej stanu zdrowia. W wywiadzie pracownik organu ograniczył się do stwierdzenia w jakich godzinach M. R. sprawuje opiekę nad matką oraz do lapidarnego wyliczenia podstawowych czynności opiekuńczych, tj. podawanie posiłków, sporadyczne ugotowanie obiadów, sprzątanie, pomoc w dowozie do lekarzy, zrobienie zakupów, wykup lekarstw, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej.

Zdaniem Sądu, w postępowaniu administracyjnym nie zweryfikowano dokładnie, czy matka Skarżącej jest samodzielna, czy też nie, jakie czynności może wykonywać sama, a w jakich wymaga opieki i w jakim zakresie. Nie ustalono, na przykład, czy jest ona osobą siedzącą, czy może leżącą, jak się porusza, czy potrzebuje w zakresie poruszania się pomocy i w jakim zakresie, czy jest w stanie samodzielnie załatwiać swoje potrzeby fizjologiczne i higieniczne, czy wymaga w tym zakresie opieki i w jakiej formie. Co istotne, nie wiadomo również, w jakim zakresie stan W. P. wymaga pozostawania przez opiekuna w gotowości do niesienia pomocy. Organ nie poczynił ustaleń, czy opieka ta ma charakter stały i długotrwały przyjmując, że opieka trwa przez 8 godzin dziennie głównie w tygodniu jednak "w godzinach do popołudniowych". Sąd podkreśla, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. nie wymaga wspólnego zamieszkiwania opiekuna i osoby wymagającej opieki. Z okoliczności braku wspólnego zamieszkiwania organ wywiódł, że Skarżąca nie udziela pomocy w godzinach nocnych. Podczas, gdy Skarżąca podnosiła, że zdarza się że jedzie do matki w późnych godzinach wieczorno-nocnych by jej pomagać. Brak jest, zatem precyzyjnych ustaleń w zakresie dobowej proporcji czasu pozostawania do dyspozycji podopiecznego, które wymagają odniesienia do możliwości wykonywania przez opiekuna pracy zarobkowej. Uchybień tych nie dostrzegł i nie usunął organ odwoławczy.

Ustalenia te są natomiast kluczowe dla stwierdzenia, czy zakres pomocy, jakiej w konkretnym przypadku wymaga niepełnosprawna nie pozwala opiekunowi tej osoby na pojęcie zatrudnienia, bądź wymusza konieczność rezygnacji z pracy zarobkowej. Dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest bowiem szczegółowe i zindywidualizowane ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, CEBOSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, CBOSA).

W niniejszej sprawie, ustalenia organu dotyczące zakresu sprawowanej opieki zakwestionowała Skarżąca w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżąca podała, że z uwagi na schorzenia układu naczyniowego W. P. wymaga koniecznego nadzoru i pomocy przy właściwym i systematycznym zażywaniu leków, czego nie można ograniczyć do potocznego podawana leków, jak to opisał organ I instancji. Dodatkowo, schorzenia nerwicowo-lękowe wzmagają objawy psychosomatyczne, których wystąpienie jest trudne do przewidzenia, co wymaga stałej gotowości do udzielanie pomocy matce. Dodatkowo ze skargi wynika, że konieczny jest też stały nadzór nad przyjmowaniem posiłków przez W. P. oraz stosowania innych środków czy rehabilitacji.

Na próżno szukać choćby wzmianki o wszystkich tych czynnościach wykonywanych względem matki przez Skarżącą w treści wywiadu środowiskowego. Jest on bardzo lakoniczny, na co słusznie wskazuje Skarżąca w treści skargi. Zastrzeżenia w tym zakresie Skarżąca podnosiła już w odwołaniu. Słusznie również wskazuje M. R., że nie bez znacznie pozostaje w okolicznościach sprawy wiek osoby wymagającej opieki, która niebawem ukończy [...] lat. Również względy doświadczenia życiowego powinny być wzięte pod uwagę przy ocenie, czy osoba w podeszłym wieku, schorowana, posiadająca orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji od 2002 r., wymaga już tego rodzaju opieki, która stanowi przeszkodę do podjęcia zatrudnienia, a właściwie przesłankę do rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak to wskazała wnioskodawczyni od października 2023 r. Przy tym, Skarżąca wskazała w skardze konkretne okoliczności dotyczące pogorszenia stanu zdrowia matki, co wiąże się z koniecznością sprawowania przez nią opieki całodobowej.

Podkreślić należy raz jeszcze, że dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej lub rezygnację z tego zatrudniania. Ocena charakteru sprawowanej w rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, CBOSA). Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie tych zindywidualizowanych ustaleń zabrakło.

Dodatkowo należy zauważyć, że organy podstawę do odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego upatrywały również w ustaleniu, że opieka jest sprawowana wobec matki Skarżącej tylko w określonych godzinach dnia, a nie przez całą dobę. Do cech opieki uprawniającej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego faktycznie należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, CBOSA), ale istotne jest, że o stałości czy też długotrwałości opieki może również świadczyć ciągłe wykonywanie wielu pomniejszych czynności pomocowych czy usługowych, które przekładają się na stałe pozostawanie w dyspozycji osoby wymagającej opieki i gotowości do niezwłocznego udzielenia jej pomocy w sprawach codziennych, jak i incydentalnych.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy nie ustaliły precyzyjnie, czy Skarżąca pozostaje w stałej gotowości do niezwłocznego udzielenia matce niezbędnej pomocy. W ocenie Sądu, niepełne ustalenia faktyczne nie mogły stanowić wystarczającej podstawy faktycznej do wydania decyzji odmownej w sprawie. Tym samym wyniki postępowania wyjaśniającego nie były wystarczające dla uzasadnienia tezy, że sprawowana przez wnioskodawczynię opieka nad matką nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia, albowiem w wydanych decyzjach nie uwzględniono wszechstronnych aspektów opieki nad matką. Znaczenie w sprawie ma też fakt, że Skarżąca jednoznacznie potwierdziła w oświadczeniu nadesłanym pismem z dnia 12 lutego 2024 r. do Sądu, że od października 2023 r. sprawuje całodobową opiekę nad matką.

Odnosząc się natomiast do rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego przez Skarżącą należy wskazać, że zgodnie z art. 17b u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

2. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań."

W świetle cytowanych przepisów nie może być wątpliwości, że rolnicy, ich małżonkowie bądź domownicy, poza spełnieniem szczególnych wymogów określonych w art. 17b u.ś.r. – które w tej grupie zawodowej zastępują generalny wymóg niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej – muszą spełniać także pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazane w art. 17 u.ś.r. (por. B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, pod red. P. Rączki, Warszawa 2021, uw. 3 do art. 17b). Oznacza to w szczególności, że do zaprzestania prowadzenia przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez niego pracy w gospodarstwie rolnym musi dojść "w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

Przy czym, to w dacie złożenia wniosku musi być spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powodu konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską, która to opieka wyklucza dalsze zatrudnienie lub podjęcie pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22, czy z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20; CBOSA). Istotą świadczenia jest bowiem zrekompensowanie wynagrodzenia za pracę, z którego osoba opiekująca się musi zrezygnować z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą bliską w taki sposób, że sprawowanie tej opieki uniemożliwia dalsze zatrudnienie lub jego podjęcie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W niniejszej sprawie już w treści wniosku o przyznanie świadczenia i to pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia Skarżąca podała, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od 10 października 2023 r. (k. 9 akt adm. I inst.), co potwierdziła w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (k. 18 akt adm.), a następnie w oświadczeniu załączonym do pisma procesowego z dnia 12 lutego 2024 r. (k. 32 akt sąd.).

W tym kontekście bez znaczenia pozostaje stanowisko SKO w K. wyrażone w treści decyzji z dnia 14 grudnia 2023 r., jakoby w przypadku prowadzenia gospodarstwa rolnego istniała większa możliwość elastycznego planowania jego pracy i dostosowania jej do opieki nad osobą niepełnosprawną.

W tym miejscu, wskazać należy, że organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji bezzasadnie przywołał niemający zastosowania w sprawie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit c u.ś.r. podkreślając prawo do renty, czym wprowadził wnioskodawczynię w błąd, a organ odwoławczy w treści uzasadnienia swojej decyzji kilkukrotnie odnosił się do "ojca" Odwołującej się, jako do osoby wymagającej opieki, co świadczy o niedokładnym rozpatrzeniu niniejszej sprawy i naruszeniu zasady zaufania do organów administracji publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.).

Końcowo wskazać należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r. - na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm., dalej: "u.ś.w.") znowelizowano u.ś.r., w tym m.in. jej art. 17 ust. 1. Obecne brzmienie przepisu stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Analiza tego uregulowania prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia.

Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Brzmienie art. 63 ust. 1 u.ś.w. Sąd interpretuje w ten sposób, że jeżeli na skutek ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustali, że zakres opieki sprawowanej przez M. R. spełniał przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad W. P., to przyjąć należy że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. Przy czym, jak wskazano powyżej, spełnione już zostały pozostałe przesłanki ustawowe, jak posiadanie przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o stałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, a osoba uprawniona do świadczenia należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki i złożyła oświadczenie o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Nadto, dalej Sąd wskazuje, że w niniejszej sprawie, skoro prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w dotychczasowym brzmieniu art. 17 u.ś.r. powstało w dacie złożenia przez Skarżącą wniosku, to dodatkowo treść przepisu art. 63 ust. 2 u.ś.w. wprost daje możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także (...) "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r." (...). Z uwagi na to organ winien stosować w ponownie prowadzonym postępowaniu przepisy dotychczasowe, sprzed nowelizacji, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 r.

Odnosząc się do wniosków dowodowych zgłoszonych w skardze oraz piśmie procesowym z dnia 12 lutego 2024 r. Sąd wskazuje, że brak było przesłanek uzasadniających przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd podkreśla, że zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. rozpoznał niniejszą sprawę na podstawie całokształtu akt sprawy, odpowiedzi organu na skargę i pism procesowych, jeżeli mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie. Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym ma jedynie uzupełniający charakter, na co wskazuje w sposób jednoznaczny brzmienie przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające tylko z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W okolicznościach badanej sprawy postępowanie dowodowe musi zostać przeprowadzone ponownie w znacznym zakresie, w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym, a nie uzupełniająco przez Sądem.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest trzecią instancją postępowania administracyjnego, ale wyłącznie w przypadku prowadzenia uzupełniającego i ograniczonego do dowodu z dokumentów postępowania dowodowego może wyjątkowo dopuścić dowód w celu rozwiania wątpliwości zaistniałej już w toku postępowania przed organami administracji publicznej. Co do zasady, nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżony akt, co wynika z art. 133 § 1 p.p.s.a. Przez dostateczne wyjaśnienie sprawy należy rozumieć stan zdolności sprawy do wydania wyroku, a więc dokonania przez sąd oceny legalności zaskarżonego aktu według kryteriów wynikających z art. 3 § 1 p.p.s.a. Z powyższego wynika ponadto, że sąd administracyjny nie powinien przeprowadzać środków dowodowych i dokonywać ustaleń, które miałyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy, a jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, sąd powinien wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżony akt i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt V SA 671/00, LEX nr 50129). Taka sytuacja właśnie zaistniała w niniejszej sprawie i stała się przesłanka do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji.

Z tych wszystkich względów, uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a także postępowania, tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., a uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd za uzasadnione uznał wyeliminowanie obu tych decyzji z obrotu prawnego i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpatrując sprawę, organy uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. Po pierwsze, organ I instancji poczyni szczegółowe, wyczerpujące i konkretne ustalenia faktyczne oraz dokona pogłębionej oceny okoliczności związanych z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego) przez Skarżącą w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Konieczne są ponowne zindywidualizowane i wszechstronne ustalenia oraz ocena charakteru wykonywanych przez wnioskodawczynię czynności w ramach opieki i pomocy udzielnej matce w zakresie niezbędnym dla zapewnienia jej opieki zgodnej z potrzebami osoby niepełnosprawnej, niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Po pozytywnej, weryfikacji tej przesłanki organ wyda decyzję przyznającą M. R. prawo do świadczenie pielęgnacyjnego.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs? ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, z późn. zm. w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 kwietnia 2023 r.) zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału IV z 31 stycznia 2024 r. (k. 20 akt sąd.). Stronom umożliwiono złożenie dodatkowych wniosków dowodowych lub twierdzeń, które miałyby być podnoszone na rozprawie.