Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 303/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6160 Ochrona gruntów rolnych i leśnych
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1, ust. 3, art. 129 ust. 1 pkt 5,
journal: Dz.U. 2022 poz 1072
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze - t.j.
article: art. 4 pkt 18, art. 20 ust. 5, art. 22 ust. 2 pkt 2 3 oraz ust. 2 pkt 1 i 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2409
law: Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 13 lipca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Asesor WSA Marcin Olejniczak Protokolant St. sekretarz sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2023 roku sprawy ze skargi R. B. i A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 2 stycznia 2023 r. nr SKO.4170.12,13.22 w przedmiocie określenia kierunku i terminu rekultywacji gruntów oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z 2 stycznia 2023 r., nr SKO.4170.12,13.22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) – w skrócie: "k.p.a." – w zw. z art. art. 20 ust. 1, 3 i 4, art. 22 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 2409) – powoływanej jako: "u.o.g.r.l." – utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z 4 października 2022 r., znak: [...], w sprawie określenia kierunku i terminu rekultywacji gruntów dla obszaru i terenu pogórniczego wyrobiska poeksploatacyjnego ze złoża kruszywa naturalnego [...], położonego na nieruchomości, oznaczonej działkami o nr ewid. [...] i [...], obręb ewid. [...], gmina W., powiat [...].

Kolegium wyjaśniło, że R.B. i A. A.K. są właścicielami nieruchomości położonej w miejscowości [...], obręb [...] [...], gmina W., powiat [...], województwo [...], stanowiącej działki o nr ewid. [...] i [...], dla której Sąd Rejonowy w S. prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Własność ww. nieruchomości nabyli od B.G. i M.G. na mocy umowy sprzedaży z [...] lutego 2017 r., przed notariuszem B.C.

Decyzją z 28 maja 2012 r., znak: [...], Marszałek Województwa [...] udzielił B.G. i M.G., wspólnikom ",,Ż."" Spółka cywilna z siedzibą w miejscowości [...],[...] Z., koncesji na wydobywane kruszywa naturalnego (piasku) ze złoża "[...] " położonego w miejscowości [...], gmina W., powiat [...], województwo [...], na działce oznaczonej nr ewid. [...] i [...] - obręb [...] [...], ustalając jej ważność do 31 grudnia 2023 r. Decyzją z 15 października 2013 r., znak: [...], dokonano zmian w decyzji z 28 maja 2012 r. Kopalinę wydobywano do 2015 r., a wydobycie w latach od 2015 do 2017 było zerowe. Z kolei, decyzją z 26 kwietnia 2022 r. Marszałek Województwa [...] stwierdził wygaśnięcie ww. koncesji, zobowiązał przedsiębiorców do wykonania obowiązków dotyczących ochrony środowiska i likwidacji zakładu górniczego, z zastrzeżeniem, że wygaśnięcie przedmiotowej koncesji nie zwalnia z obowiązku wywiązania się z ewentualnych roszczeń osób trzecich.

Pismem z 13 kwietnia 2022 r. B.G. i M. G., wspólnicy spółki cywilnej ",,Ż."", zawnioskowali o ustalenie rolnego kierunku rekultywacji na obszarze 50825 m2, w granicach działek o nr ewid. [...] i [...], obręb [...] [...], w których udokumentowano złoże "[...] ", wskazując jednocześnie, że w złożu tym wydobyciu podlega kopalina sucha, a wyrobisko poeksploatacyjne będzie zrekultywowane w fazie techniczne poprzez wypełnienie odpadami obojętnymi w procesie R5.

Wobec powyższego, wszczęto postępowanie i wystąpiono do Burmistrza W. oraz do Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w K. o wydanie opinii w sprawie. Dyrektor Okręgowego Urzędu górniczego w K. w postanowieniu z 25 maja 2022 r., znak: [...], pozytywnie zaopiniował rolny kierunek rekultywacji. Burmistrz W. postanowieniem z 19 maja 2022 r., znak: [...], pozytywnie zaopiniował rolny kierunek rekultywacji wspomnianego terenu z możliwością wykorzystania odpadów obojętnych w fazie technicznej rekultywacji.

A.K. i R.B. wnieśli zażalenie na ww. postanowienie Burmistrza W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, wskutek jego rozpatrzenia, utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie Burmistrza W. z 19 maja 2022 r. Na powyższe postanowienie A.K. i R.B. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, która została oddalona 23 listopada 2022 r. (sygn. akt: II SA/Łd 860/22).

Decyzją z 4 października 2022 r., znak: [...], Starosta [...] ustalił, że osobami zobowiązanymi do dokonania rekultywacji gruntów obszaru i terenu pogórniczego wyrobiska poeksploatacyjnego ze złoża kruszywa naturalnego "[...] ", o łącznej powierzchni 5,1 ha, położonego na nieruchomości, oznaczonej działkami o nr ewid. [...] i [...], obręb ewid. [...], gmina W., powiat [...] są B.G. i M. G., wspólnicy spółki cywilnej ",,Ż."" jako podmioty, które spowodowały utratę albo ograniczenie wartości użytkowej ww. gruntów; ustalił rolny kierunek rekultywacji ww. obszaru; dopuścił możliwość wykorzystania odpadów obojętnych w rekultywacji; wyznaczył termin wykonania rekultywacji na dzień 31 grudnia 2028 r.; zobowiązał wspólników "Ż." Spółka cywilna do powiadomienia organu o zakończeniu rekultywacji ww. gruntów.

Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli A.K. i R.B., zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący są właścicielami nieruchomości położonej w miejscowości [...], gmina W., obejmującej działki o nr ewid. [...] i [...] od 2017 r., a wydana decyzja narusza ich prawo własności w zakresie korzystania z niego. Skarżący, posiadając stosowne kompetencje, sami chcą dokonać rekultywacji gruntów i ich zdaniem nie jest konieczne nakładanie tego obowiązku na inne podmioty, tj. poprzednich właścicieli nieruchomości.

Organ II instancji odwołał się do treści art. 3 ust. 1,art. 5 ust. 1 art. 20 ust. 1, 2, 2a, 3 i 4 u.o.g.r.l. i wyjaśnił zasady rekultywacji gruntów, a następnie wskazał, że w kwestii podmiotów zobowiązanych do rekultywacji w trybie cytowanych przepisów, ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych nakazuje rozróżnić dwie sytuacje. Pierwsza występuje wtedy, kiedy została ustalona osoba powodująca utratę lub ograniczenie wartości użytkowej gruntów. Wtedy obowiązek rekultywacji obciąża tę osobę, przy uwzględnieniu definicji zawartej w art. 4 pkt 3 u.o.g.r.l. Może nią być każdy podmiot: 1) osoba fizyczna, 2) osoba prawna, 3) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jeżeli tylko jej działalność spowodowała utratę lub ograniczenie wartości użytkowej gruntów. Wtedy osoba ta dokonuje rekultywacji na własny koszt. Druga sytuacja obejmuje alternatywnie trzy warianty, kiedy grunty zostały zdewastowane lub zdegradowane: 1) przez nieustalone osoby; 2) w wyniku klęsk żywiołowych w rozumieniu ustawy z 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1897); 3) w wyniku ruchów masowych ziemi, w rozumieniu art. 4 pkt 28 u.o.g.r.l., odsyłającego do odpowiednich przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska. Wtedy rekultywacji dokonuje właściwy organ w rozumieniu art. 5 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych.

Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego Kolegium wskazało, że obowiązek rekultywacji gruntów powiązany jest każdorazowo z działalnością powodującą utratę albo ograniczenie wartości użytkowej gruntów. Natomiast osobą zobowiązaną do rekultywacji, może być jedynie ten podmiot, który spowodował utratę albo ograniczenie wartości użytkowej gruntów. Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie osobami, które spowodowały utratę, czy też ubytek albo ograniczenie wartości gruntów rolnych działek nr ewid. [...] i [...] - obręb [...] [...], stanowiących aktualnie własność skarżących, są B.G. i M. G., wspólnicy spółki cywilnej "Ż.".

Organ II instancji podkreślił, że zgodnie z art. 20 ust. 6 u.o.g.r.l., w przypadku zmiany osoby zobowiązanej do rekultywacji gruntów, w drodze decyzji właściwego organu wymienionego w art. 5, następuje przekazanie praw i obowiązków wynikających z wcześniej wydanych decyzji. Powyższe sprowadza się do tego, że zmiana osoby zobowiązanej do rekultywacji gruntów oznacza zmianę podmiotu powodującego utratę albo ograniczenie wartości użytkowej gruntów - w miejsce tego, który zobowiązany został do rekultywacji decyzją wydaną na podstawie art. 20 ust. 1 w zw. z art. 22 ust. 1 ustawy. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika jakoby doszło do zmiany podmiotu zobowiązanego do rekultywacji przedmiotowego wyrobiska na mocy decyzji właściwego organu. Powyższe oznacza nic innego jak to, że podmioty powodujące utratę albo ograniczenie wartości gruntów wskutek dokonywania czynności wydobywczych, mają ustawowy obowiązek dokonania rekultywacji i obowiązku tego nie może wyłączyć wola aktualnego właściciela gruntów. Nie można zatem twierdzić, że wskazanie przez organ podmiotu zobowiązanego do rekultywacji gruntu stanowi ograniczenie prawa własności aktualnych właścicieli. Jest wręcz odwrotnie, bowiem doprowadzenie danego gruntu do stanu zgodnego z prawem oraz treścią decyzji organu administracji leży w interesie właściciela gruntu, podobnie jak wskazanie osoby, na której ów obowiązek ciąży. Organ nie posiada kompetencji ustawowych do zmiany w tym postępowaniu osoby zobowiązanej do rekultywacji z uwagi na brzmienie art. 20 ust. 1 i 6 u.o.g.r.l. Brak jest zatem podstaw do ustalenia przez organ w decyzji dotyczącej określenia kierunku i terminu rekultywacji gruntów oraz osoby do tego zobowiązanej poprzez wskazanie skarżących jako właścicieli zdegradowanych gruntów, bowiem to nie skarżący doprowadzili do utraty czy ograniczenia jego wartości użytkowej wskutek czynności wydobywczych.

Kolegium wskazało, że obowiązkiem organu administracji jest określenie m.in. osoby obowiązanej do rekultywacji gruntów. Dzieje się to w oparciu o art. 20 ust. 1 i n. cytowanej ustawy. Nie ma przy tym znaczenia, dla potrzeb określenia podmiotu obowiązanego, że doszło do zmiany właściciela gruntu w trakcie wydobycia czy też w trakcie trwania koncesji, bowiem kryterium oceny w tym wypadku stanowi tożsamość podmiotu obowiązanego do rekultywacji z tożsamością podmiotu powodującego utratę lub ograniczenie wartości użytkowej gruntu. W świetle powyższych rozważań podmiotem tym są wspólnicy spółki cywilnej ",,Ż."", tj. B.G. i M. G.. Dopiero, gdyby - mocą decyzji właściwego organu - doszło do zmiany podmiotu powodującego utratę lub ograniczenie wartości gruntu, można by ustalić, że ten inny, nowy podmiot jest obowiązany do rekultywacji zdegradowanego gruntu. Taka okoliczność nie zachodzi w tej sprawie.

Zdaniem organu odwoławczego bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jest posiadanie stosownych kompetencji przez aktualnych właścicieli nieruchomości do podjęcia i przeprowadzenia rekultywacji we własnym zakresie. Zaskarżona decyzja wskazuje bowiem nie tylko podmioty obowiązane do rekultywacji, ale także jej sposób i kierunek oraz termin zakończenia. Obowiązani do tego B.G. i M. G. muszą się rozliczyć z podjętych działań w czasie określonym decyzją. Nie jest także prawdą, co podniesiono w odwołaniu, że nie ma potrzeby nakładania obowiązku rekultywacji na inny niż właściciele gruntu podmiot - z uwagi na brzmienie art. 22 ust. 1 pkt 2 u.o.g.r.l., w którym to przepisie ustawodawca nakłada wprost na organ administracji taki obowiązek.

Kolegium zwróciło także uwagę na fakt, że skarżący, nabywając nieruchomość, stanowiącą podstawę niniejszej sprawy, mieli świadomość i wiedzę w zakresie wcześniejszego wydobycia na zakupionej nieruchomości kopalin ze złóż oraz skutków prawnych tej okoliczności. Odwołując się do orzecznictwa sądowego organ odwoławczy podkreślił, że przepis art. 20 ustawy z 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych ma w istocie charakter zasady ustawowej, a organy administracji właściwe do wydawania decyzji dotyczących rekultywacji gruntów mają na celu nie tyle ochronę indywidualnych interesów właścicieli gruntów, co ochronę interesu publicznego, leżącego u podstaw ustawowej regulacji ochrony gruntów rolnych i leśnych jako dobra publicznego. Dlatego też wydanie decyzji w przedmiocie rekultywacji wymaga od organu wszechstronnego rozważenia wszystkich występujących w sprawie okoliczności.

Kolegium uznało, że skoro działki nr [...] i [...] były gruntami rolnymi przed rozpoczęciem na nim wydobycia kopaliny przez przedsiębiorcę, to właściwym i uzasadnionym jest przywrócenie gruntom tych działek wartości użytkowych jako gruntom rolnym, stosownie do art. 4 pkt 18 u.o.g.r.l. Również wykorzystanie do tego celu odpadów obojętnych w fazie technicznej rekultywacji w procesie R5, jak to planuje wnioskodawca, jest dopuszczalne, nie sprzeciwiają się temu bowiem przepisy prawa, a w szczególności przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 11 maja 2015 r. w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 796) przy spełnieniu warunków szczegółowo wymienionych w Załączniku do przedmiotowego rozporządzenia. Taki kierunek rekultywacji został też pozytywnie zaopiniowany przez organy współdecydujące (Dyrektora Okręgowego Urzędu górniczego w K. oraz Burmistrza W.).

Organ II instancji wskazał następnie, że zgodnie z art. 20 ust. 6 u.o.g.r.l. termin zakończenia rekultywacji określany w decyzji w sprawie rekultywacji związku z postanowieniami art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy nie powinien być dłuższy niż 5 lat od zaprzestania prowadzenia działalności przemysłowej. Właściwie zatem organ I instancji przyjął, iż rekultywacja powinna zakończyć się w terminie do 5 lat od upływu terminu na jaki została wydana koncesja lub w terminie do 5 lat terminu od momentu wygaszenia, jeżeli termin ten będzie wcześniejszy niż koncesja została udzielona.

W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie, organ I instancji prawidłowo ocenił interes społeczny oraz indywidualny interes właścicieli gruntów, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyli R.B. i A.K. podnosząc, że zaskarżona decyzja narusza ich prawo do korzystania z przysługującego im prawa własności. Skarżący oświadczyli, że dokonają rekultywacji sami, do czego są przygotowani zarówno, jeżeli chodzi o wiedzę, jak i zasób roślin niezbędnych w procesie rekultywacji, gdyż R.B. prowadzi szkółkę drzewek. Tym samym nie ma potrzeby nakładać na inny podmiot obowiązku rekultywacji, jeśli dokonają tego z należytą starannością obecni właściciele nieruchomości.

W związku z powyższym skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) – powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." – sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Kontrolowaną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z 4 października 2022 r., określającej kierunek i termin rekultywacji gruntów dla obszaru i terenu pogórniczego wyrobiska poeksploatacyjnego ze złoża kruszywa naturalnego "[...]", położonego na nieruchomości, oznaczonej działkami o nr ewid. [...] i [...], obręb ewid. [...], gmina W., powiat [...].

Dokonując formalnej i merytorycznej oceny kwestionowanego rozstrzygnięcia stwierdzić należy, że podjęto je zgodnie z obowiązującymi w dacie wydania przepisami prawa materialnego, a stan faktyczny ustalony w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy dawał organowi podstawę do zastosowania przywołanych przepisów ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych.

W niniejszej sprawie bezspornym jest bowiem fakt, że ostateczną decyzją z 18 lipca 2022 r., nr [...] Minister Klimatu i Środowiska, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania A. K. oraz R. B., utrzymał w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z 26 kwietnia 2022 r. nr [...], którą w pkt 1 stwierdzono wygaśnięcie koncesji udzielonej decyzją Marszałka Województwa [...] z 28 maja 2012 r., nr [...], na wydobywanie kruszywa naturalnego (piasku) ze złoża "[...] ", położonego w miejscowości [...], gmina W., powiat [...], województwo [...], na działce oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...] obręb - [...] [...], zmienionej w całości przez Marszałka Województwa [...] decyzją z 15 października 2013 r., nr [...], udzielającej B.G. i M.G. – wspólnikom spółki cywilnej ",,Ż."" z siedzibą w [...], [...] Z., koncesji na wydobywanie kruszywa naturalnego (piasku) ze złoża "[...] ", położonego w miejscowości [...], gmina W., na działkach oznaczonych w ewidencji gruntów numerami [...] i [...] obręb - [...] [...]. Tym samym zniesiono obszar i teren górniczy o nazwie "[...]" wyznaczony w decyzji Marszałka Województwa [...] z 15 października 2013 r., nr [...]. Z kolei w pkt 2 zobowiązano przedsiębiorców, tj. B. G. i M. G. działających w spółce cywilnej ",,Ż."" Spółka Cywilna, w związku z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze ustawy (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1072 ze zm.) – dalej: "p.g.g." – do wykonania obowiązków dotyczących ochrony środowiska i likwidacji zakładu górniczego w oparciu o art. 129 ww. ustawy.

Na marginesie wskazać jedynie wypada, że wyrokiem z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 2521/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R. B. i A.K. na ww. decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z 18 lipca 2022 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia koncesji. Wyrok ten, wobec wniesienia skargi kasacyjnej, jest nieprawomocny.

Stosownie do art. 39 ust. 1 p.g.g. cofnięcie koncesji, jej wygaśnięcie lub utrata jej mocy, bez względu na przyczynę, nie zwalnia dotychczasowego przedsiębiorcy z wykonania obowiązków dotyczących ochrony środowiska i likwidacji zakładu górniczego, z zastrzeżeniem art. 39a ust. 1.

Natomiast zgodnie z art. 129 ust. 1 pkt 5 p.g.g. w przypadku likwidacji zakładu górniczego, w całości lub w części, przedsiębiorca jest obowiązany m.in. przedsięwziąć niezbędne środki w celu ochrony środowiska oraz rekultywacji gruntów po działalności górniczej. Do rekultywacji gruntów, o których mowa w ust. 1 pkt 5, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (art. 129 ust. 2 ustawy Prawo geologiczne i górnicze ustawy).

We wskazanym powyżej wyroku WSA w Warszawie stanął na stanowisku, że utrata przez dotychczasowego koncesjonariusza tytułu prawnego do nieruchomości nie świadczy o braku możliwości rekultywacji gruntów po zakończeniu działalności górniczej. Sąd jednoznacznie stwierdził, że warunki realizacji obowiązków w ww. zakresie określa (i umożliwia) przepis art. 39 ust. 5 p.g.g. stanowiąc, że podmiotowi, na który nałożono obowiązki określone w ust. 1 i 3, przysługuje prawo korzystania z przedmiotu własności górniczej w celu i w zakresie niezbędnym do wykonania tych obowiązków. Zdaniem Sądu nie budziło wątpliwości, że z p.g.g. wynikają ograniczenia prawa własności, jednak realizują one wartości wskazane w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Tak więc nałożenie przez organ na przedsiębiorców – wspólników spółki cywilnej ",,Ż."" – obowiązków dotyczących ochrony środowiska i likwidacji zakładu górniczego stanowi uprawnioną ingerencję w sferę praw i wolności aktualnych właścicieli nieruchomości, na których działała kopalnia.

Warto przy tym dodać, że w art. 39 ust. 3 p.g.g. ustawodawca w sposób jednoznaczny ustalił kolejność podmiotów, na których spoczywają obowiązki dotyczące ochrony środowiska i likwidacji zakładu górniczego. Z przepisu tego wprost wynika, że dopiero gdy nie istnieje przedsiębiorca oraz jego następca prawny, to obowiązki, o których wyżej mowa wykonuje właściciel nieruchomości (lub osoba posiadająca inny niż własność tytuł prawny do nieruchomości). W przypadku potrzeby osobę obowiązaną oraz zakres i sposób wykonania obowiązków określonych w art. 39 ust. 1 p.g.g. ustala, w drodze decyzji, organ koncesyjny.

Stosownie natomiast do art. 20 ust. 1 u.o.g.r.l. osoba powodująca utratę albo ograniczenie wartości użytkowej gruntów jest obowiązana do ich rekultywacji na własny koszt. Jeżeli działalność przemysłowa powodująca obowiązek rekultywacji gruntów prowadzona jest przez kilka osób, obowiązek ten ciąży na każdej z nich, odpowiednio do zakresu działalności powodującej potrzebę rekultywacji (art. 20 ust. 5 u.o.g.r.l.).

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że wydając decyzje dotyczące rekultywacji gruntów, organy administracji przede wszystkim mają chronić interes publiczny, leżący u podstaw ustawowej regulacji ochrony gruntów rolnych i leśnych, jako dobro publiczne (por. wyrok WSA w Łodzi z 21 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 271/21 – dostępny w CBOSA).

Z kolei w wyroku z 26 kwietnia 2019 r. WSA Lublinie stwierdził, że wynikający z ustawy z 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych bezwzględny obowiązek rekultywacji, skonkretyzowany w decyzji administracyjnej, ma charakter publicznoprawny i stanowi realizację zasady bezpieczeństwa ekologicznego i ochrony środowiska wynikającej z art. 74 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Obowiązku tego nie można przenieść w drodze czynności cywilnoprawnej, między innymi przez zobowiązanie nabywcy nieruchomości do przeprowadzenia rekultywacji terenu, na którym prowadzona była działalność górnicza skutkująca decyzją rekultywacyjną" (dostępny w CBOSA).

Wreszcie wskazać wypada, że obowiązek rekultywacji gruntów powiązany jest każdorazowo z działalnością powodującą utratę albo ograniczenie wartości użytkowej gruntów. Natomiast osobą zobowiązaną do rekultywacji, może być jedynie ten podmiot, który spowodował utratę albo ograniczenie wartości użytkowej gruntów (tak w wyroku NSA z 14 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 736/20 – dostępny w CBOSA).

Z powyżej wskazanych przepisów ustawy Prawo geologiczne i górnicze oraz ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, a także przytoczonego orzecznictwa wynika, że jedynym podmiotami zobowiązanymi do wykonania rekultywacji gruntów obszaru i terenu pogórniczego wyrobiska poeksploatacyjnego ze złoża kruszywa naturalnego "[...]", położonego w miejscowości [...], gmina W., na działkach oznaczonych w ewidencji gruntów numerami [...] i [...] obręb - [...], są B.G. i M. G. prowadzący przedsiębiorstwo w formie spółki cywilnej ",,Ż."" z siedzibą w [...] jako podmioty, które spowodowały utratę albo ograniczenie wartości użytkowej ww. gruntów na skutek prowadzonej przez siebie działalności wydobywczej. Nie było natomiast żadnych podstaw prawnych do nałożenia czy też do przeniesienia obowiązków, o których mowa, na aktualnych właścicieli terenów po byłej kopalni.

Ponadto, jak słusznie zauważyły organy administracji, z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika jakoby doszło do zmiany podmiotu zobowiązanego do rekultywacji przedmiotowego wyrobiska na mocy decyzji właściwego organu (art. 20 ust. 6 u.o.g.r.l.). Natomiast decyzja nakładająca obowiązek na wskazanych wyżej przedsiębiorców jest ostateczna i pozostaje w obrocie prawnym.

Przechodząc natomiast do oceny poszczególnych elementów decyzji w sprawie rekultywacji gruntów obszaru i terenu pogórniczego wyrobiska poeksploatacyjnego ze złoża kruszywa naturalnego "[...] ", o łącznej powierzchni 5,1 ha, położonego na nieruchomości, oznaczonej działkami o nr ewid. [...] i [...], obręb ewid. [...], gmina W., powiat [...], należy stwierdzić, że decyzja odpowiada wymogom art. 22 ust. 1 u.o.g.r.l., zgodnie z którym decyzje w sprawach rekultywacji i zagospodarowania określają:

1) stopień ograniczenia lub utraty wartości użytkowej gruntów, ustalony na podstawie opinii, o których mowa w art. 28 ust. 5;

2) osobę obowiązaną do rekultywacji gruntów;

3) kierunek i termin wykonania rekultywacji gruntów;

4) uznanie rekultywacji gruntów za zakończoną.

Natomiast zgodnie z art. 22 ust. 2 u.o.g.r.l. w sprawach, o których mowa w ust. 1, decyzje wydaje starosta, po zasięgnięciu opinii:

1) dyrektora właściwego terenowo okręgowego urzędu górniczego - w odniesieniu do działalności górniczej;

2) dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych lub dyrektora parku narodowego - w odniesieniu do gruntów o projektowanym leśnym kierunku rekultywacji;

3) wójta (burmistrza, prezydenta miasta).

W myśl art. 4 pkt 18 u.o.g.r.l. przez pojęcie rekultywacji gruntów rozumie się nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg. Trafnie zatem orzekające w sprawie organy przyjęły, że skoro działki nr [...] i [...] były gruntami rolnymi przed rozpoczęciem na nich wydobycia kopaliny przez przedsiębiorcę, to właściwym i uzasadnionym jest przywrócenie gruntom tych działek wartości użytkowych jako gruntom rolnym.

Z kolei wykorzystanie do powyższego celu odpadów obojętnych w fazie technicznej rekultywacji w procesie R5 jest dopuszczalne, gdyż nie sprzeciwiają się temu bowiem przepisy prawa, a w szczególności przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 11 maja 2015 r. w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 796) przy spełnieniu warunków szczegółowo wymienionych w Załączniku do przedmiotowego rozporządzenia. Co istotne, taki kierunek rekultywacji został pozytywnie zaopiniowany przez organy współdecydujące (Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w K. oraz Burmistrza W.).

Warto w tym miejscu wspomnieć, że skarga R.B. i A.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z 28 lipca 2022 r., utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza W. z 19 maja 2022 r. w przedmiocie pozytywnego zaopiniowania kierunku rekultywacji wyrobiska poeksploatacyjnego ze złoża kruszywa naturalnego została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (wyrok z 23 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 860/22).

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.