Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 406/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 119 pkt 2, art. 134 par 1, art.  145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 200, art. 205 par 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 24 ust. 4 i 5, art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 44 par 4, art. 77 par 1, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 27
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.
article: art. 28
journal: Dz.U. 1997 nr 28 poz 153
law: Ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.
article: par 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Asesor WSA Andrzej Mącznik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi B. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz B. T. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, organ) decyzją z 11 sierpnia 2023 r. nr [...]:

- w punkcie pierwszym - na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009), zwanej dalej "u.s.u.s.", odmówił B. T. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł, w tym na ubezpieczenia społeczne - za okres 09.2003 r. - 08.2004 r., 08.2005 r. – 02.2007 r., 04.2007 r. – 09.2010 r., 03.2011 r. - 12.2013 r., ubezpieczenie zdrowotne - za okres 09.2003 r. - 08.2004 r., 08.2005 r. – 02.2007 r., 04.2007 r. – 09.2010 r., 03.2011 r. – 12.2013 r., Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres 09.2003 r. - 04.2004 r., 06.2004 r. – 08.2004 r., 08.2005 r. – 02.2007 r., 04.2007 r. – 09.2010 r., 03.2011 r. - 12.2013 r.

- w punkcie drugim - na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", odmówił B. T. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na ubezpieczenia społeczne - za okres 09.2003 r. - 04.2004 r., 08.2005 r. – 02.2007 r., 04.2007 r. – 09.2010 r., 03.2011 r. - 12.2013 r., ubezpieczenie zdrowotne - za okres 09.2003r. - 08.2004 r., 08.2005 r. – 02.2007 r., 04.2007 r. – 09.2010 r., 03.2011 r. - 12.2013 r., Fundusz Pracy - za okres 09.2003 r. - 04.2004 r., 08.2005 r. – 02.2007 r., 04.2007 r. – 09.2010 r., 03.2011 r. - 12.2013 r.

Organ ustalił, że wnioskiem z 26 sierpnia 2021 r. B. T. zwrócił się do Zakładu o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Poinformował, że nie ma możliwości spłaty zobowiązania. Jest osobą bezdomną, bez pracy oraz środków do życia. Mieszka u swoich sąsiadów, dzięki którym ma możliwość zarobienia pieniędzy. Sąsiedzi zlecają mu drobne prace dorywcze, dzięki którym jest w stanie zarobić miesięcznie ok. [...] zł - [...] zł. Uzyskiwany dochód wystarcza na podstawowe potrzeby życiowe, tj. zakup żywności, środki czystości. Wskazał również, że uzyskuje wsparcie w postaci ubrań i leków. Rozwód i choroba alkoholowa doprowadziły go do ubóstwa. Nie wiedział o zadłużeniu w ZUS. Ma 60 lat, posiada wykształcenie średnie i niewielkie szanse na znalezienie pracy.

Decyzją nr [...] z 22 października 2021 r. Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyrokiem z 17 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Ke 700/21 uchylił ww. decyzję.

Organ, dokonując ponownej analizy sprawy 12 października 2022 r. wydał decyzję nr [...], którą ponownie orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Zakład stwierdził, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność, określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stanowiąca przesłankę umorzenia należności. Nadto Zakład uznał, że nie wykazano przesłanek przemawiających za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku o umorzenie, wynikających z art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Wobec wniesienia skargi na ww. decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyrokiem z 9 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Ke 630/22, uchylił decyzję z 12 października 2022 r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Sąd podał, że Zakład, ponownie rozstrzygając sprawę, powinien przede wszystkim wyjaśnić i wykazać w decyzji to, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu z odniesieniem do kwot należności za poszczególne okresy, czyniąc to na podstawie zgromadzonego w sprawie i dołączonego do akt sprawy materiału dowodowego potwierdzającego m.in. ustanowienie zabezpieczenia hipotecznego. Podniósł, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynikały także rozważania organu co do kwestii wymeldowania wnioskodawcy ze stałego miejsca zamieszkania i jego wpływu na toczące się postępowania, w szczególności pod kątem skuteczności tzw. fikcji prawnej doręczenia (art. 44 § 4 k.p.a.).

Rozpoznając ponownie sprawę organ ustalił, że wnioskodawca nie przedłożył aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej. W piśmie z 10 maja 2023 r. podał, że jego sytuacja zdrowotna, finansowa i majątkowa nie uległa zmianie. Wyjaśnił, że nie jest w stanie spłacić figurującego na koncie zadłużenia z tytułu składek. Sytuacja finansowa nie pozwala również na przyjęcie założenia, że w przyszłości będzie mógł podjąć próbę spłaty bez narażania na siebie utraty zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Wobec powyższego Zakład przyjął dane wynikające z oświadczenia o stanie rodzinnym z 24 czerwca 2022 r.

Zakład ustalił, że wnioskodawca nie pracuje zarobkowo oraz nie posiada dochodu z innych źródeł. Wnioskodawca nie pobiera zasiłku/świadczenia z Urzędu Pracy i pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nadto zadeklarował, że nie ponosi stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem oraz nie posiada zobowiązań pieniężnych.

Na podstawie informacji z C. B. Ksiąg Wieczystych wynika, że jest właścicielem nieruchomości o pow. 2,3000 ha nr KW [...] położonej w [...], na której Zakład dokonał zabezpieczenia należności poprzez wpisanie hipoteki przymusowej.

Z danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynika natomiast, że na stronę są zarejestrowane dwa pojazdy, tj. samochód ciężarowy [...] rok prod. 1984 i [...] rok prod. 1990.

Odnośnie kwestii doręczenia korespondencji Zakład podał, że wysyłano ją na adres zgłoszony przez stronę w 2004 r. ([...], ul. [...]) jako adres zamieszkania i siedziby firmy. Strona nie podała innego adresu do doręczeń. Z kolei z dostępnych rejestrów wynikało, że ww. adres zameldowania był aktualny (brak informacji o wymeldowaniu). Organ wyjaśnił, że zastosowano przepis, o którym płatnik zostaje pouczony otrzymując tytuł wykonawczy i zacytował art. 36 u.p.e.a. Następnie podał, że zobowiązany wielokrotnie odbierał korespondencję pod tym adresem przed dniem wydania postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, w którym informowano o tym, że zobowiązany tam nie mieszka.

Następnie w nawiązaniu do zaleceń zawartych w wyroku WSA w Kielcach z 9 lutego 2023r. Zakład dokonał analizy kwestii przedawnienia zaległości z tytułu wskazanych składek (2005r. – 2013r.).

Stwierdził, w oparciu o uregulowania zawarte w art. 24 u.s.u.s., że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności te mogą być dochodzone. W tym zakresie organ przytoczył przepisy prawa dotyczące przedawnienia zaległości składkowych na przestrzeni lat 2002-do 2013 oraz podał które czynności spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności za podane okresy (str. 7-16 decyzji).

W dalszej kolejności przedstawił zestawienie czynności, jakie podjęto w stosunku do należności, które mogły być dochodzone tylko z przedmiotu hipoteki, tj należności za 09.2003 – 04.2004, 05.2004 – 08.2004, 02.2006 – 08.2006, 11.2006, 12.2006, 01, 02.2007, 04.2007 – 12.2009, 06-12.2012 (str. 16-20).

Podał m.in., że postanowieniami z 16 grudnia 2013 r. i 15 lutego 2019 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne, z uwagi na bezskuteczność egzekucji. W toku postępowania ustalono, że zobowiązany nie osiągał dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę, nie posiadał nadpłaty w podatkach, z zastosowanych środków egzekucyjnych w postaci zajęć rachunków bankowych nie uzyskano kwot na poczet zadłużenia.

Organ wyjaśnił, że aktualnie wobec strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Dnia 20 września 2022 r. skierowano dalsze tytuły wykonawcze do NUS z wnioskiem o prowadzenie egzekucji z nieruchomości, na której ZUS posiada zabezpieczenie.

Powołując przepis art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ w stosunku do działalności strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne.

Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również w tej sytuacji nie znalazła zastosowania.

Skoro strona dysponuje majątkiem nieruchomym, na którym Zakład posiada zabezpieczanie hipoteczne – tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na tej podstawie zdaniem organu wykluczeniu podlegały przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Z ww. powodów nie zachodzą wobec strony przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygniecie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zdaniem Zakładu umorzenie zadłużenia na obecnym etapie byłoby przedwczesne. Dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym.

Następnie organ przeszedł do omówienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie przepisów Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej "rozporządzenie".

Ustalił, że przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 w stosunku do strony nie zachodzi, ponieważ nie prowadzi ona działalności gospodarczej.

Z kolei z zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci choroby wnioskodawcy lub jego członka rodziny. Wprawdzie wnioskodawca poinformował, że cierpi na chorobę alkoholową, jednak w toku postępowania nie przedłożył żadnej dokumentacji medycznej w tym zakresie.

Organ wyjaśnił, że wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości pozyskiwania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia.

Nadto Zakład przeanalizował i rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (przesłanka § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

W tym zakresie podniósł, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Z jego wyjaśnień wynika, że nie ponosi stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem oraz nie posiada zobowiązań pieniężnych. Wykazał, że nie pracuje zarobkowo oraz nie posiada dochodu z innych źródeł. Nadto podał, że nie pobiera zasiłku/świadczenia z Urzędu Pracy i pomocy społecznej oraz, że nie korzysta z innych form pomocy.

Zdaniem Zakładu aktualny brak zatrudnienia nie jest wystarczającą podstawą umorzenia należności. Analiza konta strony wykazała, że nie posiada aktualnego tytułu do ubezpieczeń, nie figuruje również jako osoba bezrobotna zarejestrowana w Urzędzie Pracy. Wskazał, że rejestracja w PUP daje możliwość skorzystania ze wsparcia m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej, czy też pomoc w znalezieniu pracy.

W uznaniu organu brak jest podstaw, że obecna sytuacja materialno-bytowa w przyszłości nie ulegnie poprawie, tym bardziej, że skarżący pozostaje w wieku aktywności zawodowej i nie udowodnił istnienia problemów zdrowotnych uniemożliwiających lub w znacznym stopniu ograniczających możliwość zdobycia środków na spłatę zadłużenia.

W ocenie ZUS aktualny status materialny strony nie jest stanem trwałym i istnieje szansa na poprawę kondycji finansowej.

Wnioskodawca nie udowodnił też, aby w związku z akcentowaną trudną sytuacją finansową podjął działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych. Nie wykazał korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej (np. na zakup opału, opłat za media czy zakup posiłków lub żywności).

Tym samym, w ocenie Zakładu, nie wystąpiły przesłanki do umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Końcowo organ dodał, że zadłużenie względem Zakładu powstało na skutek nieopłacania w ustawowym terminie składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej, a nie na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia).

Na decyzję Zakładu B. T. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o jej uchylenie.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 8, 77, 80 i 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez dowolne rozstrzygnięcie z pominięciem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności wykazania, że należności składkowe nie uległy przedawnieniu, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego co skutkowało błędnym rozstrzygnięciem sprawy, z uzasadnienia decyzji nie wynika czy należności nie uległy przedawnieniu bowiem organ rentowy nie wskazuje od jakiej daty doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia a jedynie opisuje jakie czynności podejmował,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez dowolne rozpoznanie sprawy a nie swobodne przy uwzględnieniu prawidłowych wniosków wynikających z poczynionych ustaleń;

3. naruszenie art. 24 ust 5 w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. w sprawie K 40/12 poprzez nieuprawnione przyjęcie, że należności z tytułu składek za okresy 09-12/2003, 01-08/2004, 08/2005 - 02/2007, 04/2007 - 09/2009 nie uległy przedawnieniu ze względu na dokonane przez organ rentowy zabezpieczenie hipoteczne.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że ustalenia, co do istnienia objętych wnioskiem należności składkowych, powinny być poczynione w pierwszej kolejności i wyprzedzać analizę przesłanek dopuszczających umorzenie zaległości z tytułu składek w rozumieniu art. 28 u.s.u.s. Merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jako załatwienie sprawy, co do istoty może być bowiem wydane tylko wobec faktycznie istniejących należności.

Podniósł, że obowiązkiem organu – z którego się nie wywiązał – było ustalenie i wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji czy należności objęte wnioskiem nie wygasły w całości lub w części na skutek upływu terminu przedawnienia, ewentualnie czy zaistniały okoliczności, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia. Tymczasem Zakład powołał szereg czynności jakie podejmował ale nigdzie nie wyjaśnił od kiedy oraz do kiedy bieg terminu przedawnienia został zawieszony.

Uchybienie to powoduje, że decyzja nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a.

Nadto organ wskazał również na czynności mające wpływ na dalszy bieg terminu przedawnienia, a mianowicie: umorzenie postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego postanowieniem z 15 lutego 2019 r. z uwagi na jego bezskuteczność. W związku z tym powstaje kolejne pytanie, czy jest to data od której bieg terminu przedawnienia biegł dalej.

Organ nie wskazał czy podejmowane czynności w ramach egzekucji administracyjnej były skuteczne pomimo, że dysponował informacją, że wnioskodawca nie mieszka w miejscu, które zostało określone jako ostatnie miejsce zamieszkania.

Dodatkowo brak działań w postępowaniu egzekucyjnym lub jednorazowe zajęcie rachunku bankowego świadczy o bierności organu i braku możliwości zakwalifikowania tego okresu jako okresu zawieszenia postępowania. Brak takich działań powinien zostać poczytywany jako negatywna przesłanka do zawieszenia biegu terminu przedawnienia bowiem organ egzekucyjny naraził się na bezczynność.

Ponadto, pomimo ustalenia, że skarżący nie dysponuje majątkiem, z którego organ może prowadzić skuteczną egzekucję, postępowanie egzekucyjne nie zostało umorzone, co jest sprzeczne z prawem.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 28 u.s.u.s. stwierdził, że organ rentowy sporządzając uzasadnienie zaskarżonej decyzji naraził się na zarzut dowolności w podejmowanym rozstrzygnięciu.

Wskazał, że zadaniem regulacji zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony i jej rodziny, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten czas minimum socjalnego oraz minimum egzystencji w takich warunkach, w jakich strona przebywa, a wiec odniesionych do jej środowiska.

Zatem powinnością organu przy rozstrzyganiu tego rodzaju wniosków jest w pierwszej kolejności ustalenie wszelkich dochodów oraz wszelkich niezbędnych wydatków wnioskodawcy oraz kwotę zapewniającą minimum egzystencji, a następnie rozważenie czy zachodzą okoliczności wskazane we wniosku o umorzenie należności, pod kątem usprawiedliwionych przesłanek umorzenia, dokonując rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Niedopuszczalne jest przykrywanie niejako braków wymaganych działań organu w tym kierunku powoływaniem się na uznaniowy charakter decyzji albo niedostateczne wykazanie przez wnioskodawcę. W niniejszej sprawie lektura uzasadnienia decyzji nie wyjaśnia dostatecznie jasno, czy organ przyjął występowanie takich przesłanek.

Natomiast samo prawdopodobieństwo osiągnięcia w przyszłości dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, dana osoba uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa materialnego i procesowego. Przy czym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, jak też powołaną podstawą prawną, jest natomiast związany granicami sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259, określanej dalej jako "p.p.s.a.").

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach, sąd stwierdził, że skarga jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Organ naruszył bowiem art. 153 p.p.s.a. oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Sprawa została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, ponieważ spełniony został warunek z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Stanowi on, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Na wstępie rozważań nad zgodnością z prawem zaskarżonej decyzji, w pierwszej kolejności należy wskazać, że niniejsza sprawa była przedmiotem rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, który wyrokiem z 9 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Ke 630/22 uchylił decyzję Zakładu z 12 października 2022 r.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Sformułowania o związaniu sądów, jak i organów oznacza, że danym orzeczeniem będzie związany w sprawie zarówno wojewódzki sąd administracyjny jak i Naczelny Sąd Administracyjny.

W uzasadnieniu wyroku z 9 lutego 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wskazał, że (wbrew zaleceniom uprzednio wydanego przez tut. sąd prawomocnego wyroku z dnia 17 marca 2022r., sygn. akt I SA/Ke 700/21) organ nie przedstawił dokumentów mających dowodzić zasadność twierdzenia o nieprzedawnieniu objętych wnioskiem zaległości, zatem zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego we wskazanym zakresie. Sąd zwrócił uwagę m.in. na brak dokumentów dotyczących zabezpieczenia nieruchomości hipoteką.

Zdaniem sądu decyzja nie poddawała się pełnej kontroli w zakresie przedawnienia zaległości, a ponadto uzasadnienie decyzji nie zawierało odniesienia do konkretnych kwot należności za poszczególne okresy.

Dodatkowo sąd wytknął, że uzasadnienie decyzji nie zawiera stosownych rozważań w kwestii wymeldowania skarżącego ze stałego miejsca zamieszkania (o którym organ dowiedział się z uzasadnienia postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z 12 grudnia 2013 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) i jego wpływu na toczące się postępowania, w szczególności pod kątem skuteczności tzw. fikcji prawnej doręczenia (art. 44 § 4 k.p.a.).

Kontrolując zaskarżoną decyzję sąd doszedł do przekonania, że organ nie sprostał zaleceniom sądu, nadal bowiem brak jest kompletnych rozważań w zakresie przedawnienia zaległości, jak i zajęte w tej kwestii stanowisko organu nadal nie ma potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Organ w sposób ogólnikowy i niedostateczny odniósł się również do kwestii doręczeń korespondencji na adres, pod którym skarżący nie mieszkał, a okoliczność ta była organowi znana.

Doszło więc do naruszenia przez organ art. 153 p.p.s.a.

Tytułem wstępu do rozważań należy podać, że zgodnie z przepisem art. 28 u.s.u.s., instytucja umorzenia ma zastosowanie jedynie wtedy, gdy istnieje należność, znana jest jej wysokość i ta wysokość nie jest sporna. Wysokość należności z tytułu składek może mieć bowiem znaczenie dla oceny przesłanek umorzenia i może rzutować na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przesłanek ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i w konsekwencji ewentualnej zapłaty należności, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych i dochodzonych od niej należności.

W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją.

Powyższe jest wyrazem przyjęcia poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyrokach z 14 stycznia 2021 r. I GSK 1569/20 i z 7 września 2021 r. I GSK 171/21, zgodnie z którym w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek sądy administracyjne mają obowiązek skontrolowania postępowania dotyczącego umorzenia należności z tytułu składek, tj. czy postępowanie to posiadało swój przedmiot, czy składki te istniały podczas procedowania przez Zakład w przedmiocie ich umorzenia.

Obowiązek kontroli decyzji przez sąd pod kątem jej przedmiotowości wynika z powinności Zakładu, procedowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek w stosunku do składek, które na dzień podjęcia decyzji w zakresie umorzenia nadal istnieją. W innej sytuacji doszłoby do prowadzenia postępowania, które byłoby bezprzedmiotowe. Warunkiem koniecznym prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jest ich istnienie. Ustalenie, że składki, co do których został złożony wniosek o umorzenie istnieją (np. nie uległy przedawnieniu), to warunek wstępny do procedowania w przedmiocie umorzenia tych należności.

Zatem Zakład w pierwszej kolejności winien zbadać przedmiotowość złożonego wniosku, jeśli choćby w części należności uległy przedawnieniu, wtedy w tej części organ zobowiązany będzie do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, w pozostałej zaś części nieprzedawnionej, organ zobowiązany będzie wydać decyzję umarzającą należności z tytułu składek lub odmówić ich umorzenia.

Nie budzi wątpliwości, że w granicach sprawy administracyjnej dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek, rozpoznawanej na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a także § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia dotyczącego umarzania należności z tytułu składek, mieści się kontrola przedawnienia tych składek. Tylko bowiem istnienie należności z tytułu składek pozwala na merytoryczną ocenę przesłanek umorzenia. W przypadku ich przedawnienia postępowanie staje się bezprzedmiotowe, co w konsekwencji winno skutkować umorzeniem tego postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (orzeczenia dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wnioskiem o umorzenie zostały objęte zaległości z tytułu składek za poszczególne okresy od września 2003 r. do grudnia 2013 r. Przepisy dotyczące przedawnienia składek za w/w okresy ulegały na przestrzeni lat istotnym zmianom.

Zasada przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określona została w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Zgodnie z brzmieniem ww. przepisu - w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2002 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Nowe zasady przedawnienia należności z tytułu składek, wprowadzające 10-letni okres przedawnienia, weszły w życie 1 stycznia 2003 r. Zostały one wprowadzone ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U.2002.241.2074 ze zm.). Z dniem 1 stycznia 2012 r. został zmieniony przepis art. 24 ust. 4, przez określenie 5 letniego terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. 2011.232.1378) do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 27 ust 2 tej ustawy). Wskazać należy, że w przepisie art. 24 przewidziano zdarzenia, które mają wpływ na bieg terminu przedawnienia; układ ratalny, zawieszenie, przerwanie biegu terminu przedawnienia (art. 24 ust 5, 5a, 5b, 5c).

Składki na fundusze pozaubezpieczeniowe (tj. Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) ulegają przedawnieniu na takich samych zasadach, jak składki na ubezpieczenia społeczne.

Powyższa zasada odnosi się również do składek na ubezpieczenia zdrowotne, z tym że 10-letni okres przedawnienia liczony jest dla składek, które nie przedawniły się przed 1 lipca 2004 r. Stosownie do art. 28 ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U.1997.28.153 ze zm.), która obowiązywała do 1 kwietnia 2003 r., a następnie na podstawie art. 33 ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U.2003.45.391 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2004 r., należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna, przy czym bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty na raty i każda inna czynność zmierzającą do ściągnięcia należności, jeżeli o tej czynności został zawiadomiony dłużnik. Od dnia 1 lipca 2004 r. termin przedawnienia na podstawie tej ostatniej ustawy wynosi 10 lat. Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, która obowiązywała do 31 marca 2003 r. stanowiła samodzielny akt normatywny regulujący zakres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Odrębnie również od zasad przewidzianych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, regulowała terminy przedawnienia roszczeń. Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (obowiązująca od 1 kwietnia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r.) kwestię przedawnienia regulowała w taki sam sposób, jak to czyniła poprzednio obowiązująca ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Zmiana art. 33 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia dokonana przez art. 17 pkt 1 lit. a ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2004.121.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. wydłużyła w sposób niekorzystny dla ubezpieczonych termin przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne. Termin ten został wydłużony do lat 10. Również art. 93 ust. 2 obowiązującej od dnia 1 października 2004 r. ustawy z art. 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U.2004.210.2135 ze zm.), zawiera regulację, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Obowiązujące od 1 stycznia 2003 r. zasady wyrażone w przepisie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. określały natomiast, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Uwzględniając fakt, że przedmiotem niniejszego postępowania są należności z tytułu składek poczynając od września 2003 r., obowiązkiem organu było ustalenie i wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji, czy należności te nie wygasły w części na skutek upływu terminu przedawnienia, ewentualnie czy zaistniały okoliczności, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia. Jednocześnie organ winien zgromadzić materiał dowodowy, który potwierdzałby zajęte w tym zakresie stanowisko.

Organ nie wypełnił należycie obowiązku zgromadzenia dowodów oraz kompleksowej analizy przedawnienia konkretnych zaległości składkowych objętych wnioskiem, pomimo, że już dwukrotnie tut sąd w wydanych wyrokach – z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Ke 700/21 oraz z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Ke 630/22 uchylając zaskarżone decyzje wskazywał braki w zakresie zarówno prawidłowych rozważań organu jak i braki w materiale dowodowym sprawy w kwestii przedawnienia.

Dla pełnej, a tym samym poddającej się ocenie sądu analizy kwestii przedawnienia konkretnych zaległości nie jest wystarczające zacytowanie przepisów prawa i wymienienie dat zdarzeń z którymi organ wiąże określony skutek, w ty, zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Należy w tym względzie dokonać kompleksowego wywodu w zakresie powodów zawieszenia, okresów zawieszenia, terminów dalszego biegu przedawnienia oraz przede wszystkim oceny – w stosunku do każdej zaległości – daty upływu terminu jej przedawnienia z uwzględnieniem zmian przepisów prawa w tym zakresie oraz przepisów ustaw zmieniających regulujących pierwszeństwo stosowania przepisów dotychczasowych przed nowymi.

Jak słusznie zauważył skarżący w uzasadnieniu decyzji organ wymienia jedyne daty zdarzeń, nie analizuje jednak w powyżej wskazany sposób kwestii przedawnienia poszczególnych zaległości.

Nie ulega również wątpliwości, że wszystkie ustalenia organu winny znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy tak, by była możliwa kontrola zajętego w sprawie stanowiska.

W tym kontekście należy zwrócić uwagę na niezgodności pomiędzy podanymi przez organ informacjami, a materiałem dowodowym zgromadzonym i dołączonym do akt administracyjnych sprawy. Przykładowo - na stronach 12 i 13 decyzji, w przypadku składek za styczeń luty i marzec 2012 roku organ podaje odrębne daty doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania celem wydania decyzji o zadłużeniu, a następnie odrębnie daty doręczenia tych decyzji. Tymczasem z akt sprawy wynika, że zarówno decyzje jak i zawiadomienia były wysyłane w jednej przesyłce pocztowej. Nie sposób zatem ustalić dlaczego organ przyjmuje różne daty doręczeń w/w zawiadomień i decyzji.

Do naruszenia art. 153 p.p.s.a. doszło także poprzez niedostateczną analizę przedawnienia składek, w zakresie których dokonano zabezpieczenia hipotecznego.

W aktach sprawy znajdują się wnioski o wpis hipoteki skierowane przez organ do Sądu Rejonowego w S. Wydziału Ksiąg Wieczystych, jednakże jak wskazał WSA w uzasadnieniu wyroku z 9 lutego 2023 r. (odwołując się do uzasadnienia wyroku tut. Sądu z 17 marca 2022 r.) oprócz tych dokumentów (związanych z zabezpieczeniem) akta sprawy powinny zawierać również i takie dowody, które pozwoliłyby ocenić, czy określone składki nie uległy przedawnieniu przed ustanowieniem hipoteki. W sprawie należało zatem zgromadzić taki materiał dowodowy, który pozwoliłby na jednoznaczne przyjęcie braku przedawnienia konkretnych składek w dacie zabezpieczenia hipotecznego. Z treści uzasadnienia decyzji winna zaś wynikać analiza poszczególnych zdarzeń, zaistniałych w określonych datach na bieg terminu przedawnienia poszczególnych zaległości.

Analiza ta nie może jednak polegać (jak już wyżej zostało podniesione) na wyliczeniu czynności lecz powinna zawierać kompleksowe zestawienie terminu przedawnienia danej składki (z ewentualnym uwzględnieniem zmiany przepisów i przepisów przejściowych mających znaczenie dla określenia tego terminu w przypadku składek nie przedawnionych na dzień 1 stycznia 2012 r. – art. 27 ust 2 ustawy zmieniającej z 16 września 2011 r.) z konkretnymi czynnościami zawieszającymi ten bieg, wskazanie z uwzględnieniem okresu zawieszenia od kiedy termin ten biegnie dalej i kiedy się zakończy.

Tymczasem materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy w kontekście przedawnienia składek, z tytułu zaległości których organ skorzystał w 2019 r. z zabezpieczenia hipotecznego, nie pozwala na dokonanie skutecznej kontroli założenia organu, że składki te nie uległy przedawnieniu przed dniem ustanowienia hipoteki.

Wskazać w tym względzie w szczególności należy, że organ omawiając okoliczności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia składek powołuje okoliczność toczącego się postępowania egzekucyjnego zakończonego postanowieniem o umorzeniu postępowania z 16 grudnia 2013 r. Jakkolwiek postanowienie to zostało włączone do akt administracyjnych, to zauważyć należy, że w jego treści wymienionych jest szereg tytułów wykonawczych, lecz do poszczególnych tytułów nie przyporządkowano składki za konkretny okres. Posłużono się ogólnym stwierdzeniem "składka na FUS, składka na ubezpieczenie zdrowotne, wpłaty na rzecz FGŚP i FP". Nie ma zatem możliwości zidentyfikowania (a więc i skontrolowania) których konkretnie składek dochodzono w tym postępowaniu. Wymienione tytuły wykonawcze, na co wskazują ich numery zostały wystawione w latach 2005 – 2010, jednak nie zostały one załączone do akt niniejszej sprawy. Nie ma zatem możliwości ustalenia których składek dotyczyło to postępowanie. Tym samym nie ma możliwości skontrolowania, czy doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia wymienionych przez organ składek w związku z okolicznością wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego zakończonego w 2013 roku.

Akta nie zawierają również pełnej dokumentacji zdarzeń, które wymienia organ w kontekście podjęcia czynności skutkujących zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, np. doręczenie zajęć 10 czerwca 2010 r. – co do składek od 09.2003 do 04.2004 oraz 02.2006 – 05.2006, doręczenie tytułu wykonawczego 23 czerwca 2005 r. – co do składek za okres 05-08.2004.

Powyżej podane przykładowe braki potwierdzają, że organ nie wykonał prawidłowo zaleceń sądu, po raz kolejny uniemożliwiając dokonanie prawidłowej kontroli zapadłego rozstrzygnięcia w zakresie założenia braku przedawnienia zaległości składkowych objętych wnioskiem o ich umorzenie.

Organ naruszył też art. 153 p.p.s.a. poprzez niedostateczną i wewnętrznie sprzeczną analizę prawidłowości adresu pod który doręczano korespondencję dla strony – w kontekście przyjęcia skutku fikcji doręczenia.

W powyższym zakresie organ wskazał, że adres do doręczeń – K., [...] [...] został zgłoszony przez skarżącego i wynika z dostępnego rejestru. Nie dołączył jednak do akt sprawy żadnego dowodu wskazującego na taką właśnie treść zgłoszenia, czy rejestru, którego danymi się sugerował. Okoliczność ta uchyla się więc spod kontroli sądu.

Dalej organ podał, że pod w/w adresem skarżący wielokrotnie podejmował korespondencję. Jest to założenie nie znajdujące odzwierciedlenia w aktach sprawy. Ich analiza wykazała bowiem jedną przesyłkę odebraną osobiście przez skarżącego pod tym adresem w dniu 3 marca 2010 roku – było to zawiadomienie z 24 lutego 2010r. o wszczęciu postępowania, którego celem jest wydanie decyzji zobowiązującej do zapłaty należnych składek.

Organ nie odnosi się przy tym również (wbrew zaleceniom sądu) do treści uzasadnienia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z 12 grudnia 2013 r., gdzie organ egzekucyjny, na podstawie notatki poborcy skarbowego z 9 grudnia 2013 r. oraz oświadczenia byłej żony zobowiązanego wskazał, że B. T. został wymeldowany z adresu [...] [...], mieszka i pracuje we [...].

Dodać w tym względzie należy, że także z uzasadnienia kolejnego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dnia 15 lutego 2019 r. wynika, że pracownik organu nie zastał zobowiązanego pod w/w adresem, a według oświadczenia sąsiadów nie mieszka tam od kilku lat.

Błędnie również organ, omawiając to zagadnienie, powołuje brzmienie art. 36 u.p.e.a. Dotyczy on bowiem obowiązków zobowiązanego po wszczęciu egzekucji lub skutecznym doręczeniu upomnienia.

Tymczasem niemal cała korespondencja dołączona do akt sprawy – w tym decyzje, postanowienia, tytuły wykonawcze - była doręczana zastępczo.

Organ winien w związku z tym ponownie przeanalizować kwestię prawidłowości adresu pod który wysyłana była wszelka korespondencja do zobowiązanego.

Zdaniem sądu organ w realiach sprawy naruszył również art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000), dalej jako "k.p.a." i art. 80 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W powyższym kontekście zauważenia wymaga, ze organ dokonując ustaleń w sprawie w zakresie sytuacji majątkowej skarżącego powołuje w uzasadnieniu decyzji treść wniosku, którym zainicjowano postępowanie administracyjne o umorzenie zaległości jak i oświadczeń o stanie majątkowym złożonych przez wnioskodawcę w dniach 26 sierpnia 2021 r. i 24 czerwca 2022 r.

Akta sprawy nie zawierają jednak ani wniosku strony ani oświadczeń o stanie majątkowym, w oparciu o treść których organ dokonuje wiążących ustaleń.

Organ nie załączył także jakichkolwiek dowodów potwierdzających fakt prowadzenia w 2022 roku kolejnego postępowania egzekucyjnego wobec strony, natomiast okoliczność tą organ podnosi w uzasadnieniu decyzji.

Braki te obciążają procesowo organ orzekający w sprawie, bowiem jego obowiązkiem jest należyte gromadzenie i kompletowanie akt sprawy administracyjnej, a następnie przekazanie kompletnych akt administracyjnych sądowi, celem skontrolowania wydanego aktu administracyjnego.

Po raz kolejny więc decyzja organu uchyla się spod kontroli sądu, zarówno ze względu na wadliwe i niepełne wyjaśnienie kwestii przedawnienia zaległości składkowych objętych wnioskiem strony oraz brak poparcia stanowiska organu w tej kwestii w materiale dowodowym sprawy, jak i z uwagi na niedołączenie niezbędnych dokumentów- samego wniosku strony i oświadczeń o stanie majątkowym, które są niezbędne dla skontrolowania wniosków organu w zakresie ustalonej sytuacji ekonomicznej strony i zaistnienia przesłanek umorzenia zaległości. Organ winien również dołączyć dokumenty dotyczące okoliczności na które zwraca uwagę w uzasadnieniu decyzji.

Końcowo podniesienia wymaga, że sąd – uchylając zaskarżoną decyzję, nie podzielił wszystkich podniesionych w skardze argumentów.

Zdaniem sądu wadliwie skarżący zarzuca organowi jakoby w ramach postępowania o umorzenie zaległości z tytułu składek miał obowiązek wypowiadać się o przebiegu postępowania egzekucyjnego, jego efektywności, czy rokowań co do skutecznego jego prowadzenia. W postępowaniu z wniosku o umorzenie zaległych składek badane jest rzeczywiste ich istnienie i wysokość oraz przesłanki od spełnienia których uzależnione jest zastosowanie tej instytucji. Z całą pewnością dla dokonywanych w sprawie o umorzenie ustaleń mają znaczenie czynności podejmowane w ramach prowadzonych postępowań egzekucyjnych, albowiem mają związek z biegiem terminu przedawnienia składek. Jednak w ramach tego postępowania nie można skutecznie zwalczać celowości podjętych w egzekucji działań, czasu trwania postępowania egzekucyjnego. Do kwestionowania prawidłowości prowadzonych postępowań egzekucyjnych służą przewidziane w tym celu środki określone w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które przysługiwały zobowiązanemu. Ocena tych okoliczności pozostaje natomiast poza zakresem sprawy administracyjnej, obecnie kontrolowanej przez sąd, którą stanowi umorzenie zaległości składkowych objętych wnioskiem B. T. z 26 sierpnia 2021 r.

Również nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 24 ust 5 u.s.u.s. w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. w sprawie K 40/12 poprzez nieuprawnione przyjęcie, że należności z tytułu składek za okresy 09-12/2003, 01-08/2004, 08/2005 - 02/2007, 04/2007 - 09/2009 nie uległy przedawnieniu z dokonane przez organ rentowy zabezpieczenie hipoteczne.

Należy bowiem zauważyć, że w przedmiocie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jednoznacznie wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18, stwierdzając, że jest on zgodny z Konstytucją RP.

W związku z tym sąd stwierdza, że przy ocenie konstytucyjności tego przepisu należy kierować się wskazaniami TK z powołanego orzeczenia z 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18, natomiast zastrzeżenia konstytucyjne na tle wskazanego przepisu podnoszone we wcześniejszym orzecznictwie utraciły przymiot aktualności.

Stanowisko takie wyrażono już w pierwszym zapadłym w sprawie prawomocnym wyroku tut. sądu z dnia 17 marca 2022 r., gdzie podano, że rozstrzygnięcie kwestii wymagalności składek jest konieczne również w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18.

Zdaniem sądu, niewyjaśnienie prawidłowości kwestii przedawnienia oraz braki w materiale dowodowym sprawy powodują niemożność (na tym etapie postępowania) oceny istnienia przesłanek umorzenia należności skarżącego z tytułu zaległych składek.

Zakład, ponownie rozstrzygając sprawę, odniesie się do kwestii przedawnienia poszczególnych zaległości uwzględniając wytyczne sądu wskazane w uzasadnieniu wyroku. Kompleksową analizę przedawnienia należności przedstawi w uzasadnieniu decyzji, zważając, by przyjęte okoliczności znajdowały potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy.

Organ wyjaśni też kwestię poprawności adresu, pod który kierowana była korespondencja dla zobowiązanego.

Organ zobowiązany będzie nadto do dołączenia do akt sprawy wszelkich dokumentów niezbędnych do oceny przyjętych założeń, w tym wniosku i oświadczeń majątkowych wnioskodawcy, jak również dowodów na inne okoliczności, które będą istotne dla uzasadnienia wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 200 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych(t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265; ze zm.).