Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 46/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: par. 5 ust. 2 i ust. 3, par. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
article: art. 235 prim
journal: Dz.U. 2020 poz 1320
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Bd 127/22 w sprawie ze skargi E.K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy z dnia [...] grudnia 2021 r. [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy; 2. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy na rzecz E.K. 377 (trzysta siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 29 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 127/22 oddalił skargę E.K. (dalej: Skarżąca, Strona) na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy (dalej: PWIS, Inspektor Wojewódzki) z 2 grudnia 2021 r. nr 29/2021 w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Inowrocławiu (dalej: PPIS) decyzją z 8 października 2021 r. nie stwierdził u Strony choroby zawodowej - przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat, wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Stanowisko oparł na opracowanej przez siebie ocenie narażenia zawodowego, orzeczeniu lekarskim Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. z [...]czerwca 2021 r., nr [...] (dalej: WOMP, jednostka orzecznicza I) i orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy im. prof. dra med. Jerzego Nofera w Łodzi (dalej: Instytut, jednostka orzecznicza II stopnia) nr [...]z [...] września 2021 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

Po rozpatrzeniu odwołania Strony, Inspektor Wojewódzki ww. decyzją utrzymał w mocy decyzję PPIS. Ustalił, że Strona pracę zawodową rozpoczęła [...]1982 r. w Szkole Podstawowej w B., (obecnie Szkoła Podstawowa [...], [...]B.) na stanowisku nauczyciela w wymiarze pełnego etatu. Była aktywna zawodowo do chwili przejścia na emeryturę z dniem [...]2019 r. Do jej obowiązków na stanowisku nauczyciela należało m.in. prowadzenie zajęć z realizacją podstawy programowej, prowadzenie i dokumentowanie zajęć w klasach 1-3, prowadzenie wychowawstwa klasy, organizowanie i uczestnictwo w wycieczkach klasowych, uczestniczenie w naradach pedagogicznych, prowadzenie kółek zainteresowań, pełnienie dyżurów na korytarzu i boisku, pełnienie obowiązków Wicedyrektora Szkoły. Skarżąca brała także czynny udział w organizowaniu imprez w szkole, a także prowadziła zebrania z rodzicami.

Zdaniem PWIS jednostki orzecznicze I i II stopnia, uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych, wydały spójne orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Zarówno WOMP, jak i Instytut jednoznacznie wykluczyli u Strony chorobę zawodową pod postacią przewlekłych chorób narządu głosu spowodowanych nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym co najmniej 15 lat w postaci guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych bądź niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną i trwałą dysfonią. Badania: laryngologiczne i foniatryczne przeprowadzone podczas hospitalizacji w Instytucie nie wykazały zmian w obrębie narządu głosu charakterystycznych dla skutków wieloletniego narażenia na nadmierny wysiłek głosowy i nie dały podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Natomiast różnice w rozpoznaniu jednostek chorobowych u Strony nie wpłynęły na zmianę decyzji, gdyż wskazane przez obie jednostki orzecznicze schorzenia nie figurują w wykazie chorób zawodowych.

W ocenie Inspektora Wojewódzkiego orzeczenie lekarskie, w rozumieniu art. 84 k.p.a., miało kluczowe znaczenie w postępowaniu dotyczącym choroby zawodowej i stanowiło obligatoryjny dowód w sprawie, mający walor opinii biegłego, wiążący organ prowadzący postępowanie. Podał, że organ nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia, niż to uczyniły upoważnione jednostki orzecznicze; jest związany ustaleniami orzeczeń placówek diagnostycznych i wynikami badań stanowiących podstawę ww. orzeczeń.

Organy i jednostki orzecznicze nie kwestionowały wieloletniego narażenia zawodowego Strony, ale samo wykonywanie pracy związanej z nadmiernym wysiłkiem głosowym nie dawało podstaw do rozpoznania choroby o etiologii zawodowej. Stwierdzone schorzenia: przewlekły nieżyt krtani i dysfonia hyperfunkcjonalna nie figurują w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367 z późn. zm.).

W ocenie organu II instancji postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej Strony zostało przeprowadzone przez PPIS w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami. Podkreślił, że państwowy inspektor sanitarny w toku prowadzonego postępowania jest upoważniony do kontroli formalnej poprawności orzeczenia lekarskiego, ale nie posiada kompetencji do merytorycznej weryfikacji orzeczenia lekarskiego we własnym zakresie. Ocenił, że ww. orzeczenia lekarskie były obiektywne, przekonujące oraz wyczerpująco umotywowane i wyjaśniały wszelkie wątpliwości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA), po rozpoznaniu skargi Strony na ww. decyzję uznał, że rozstrzygnięcie odpowiada prawu, a stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo i na mocy art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.) skargę oddalił.

Sąd, kierując się definicją choroby zawodowej, sformułowaną w art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Da. U. z 2020 r., ;oz. 1320; dalej: k.p.) oraz w wydanym na podstawie delegacji ustawowej z art. 237 § 1 k.p. rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych i załączniku do tego rozporządzenia, który zawiera wykaz chorób zawodowych, wyjaśnił, że wykaz chorób zawodowych ma charakter normatywny i wyklucza możliwość uznania za chorobę zawodową schorzenia, które nie jest wymienione w wykazie, bez względu na jego powiązanie z wykonywaną pracą.

Postępowanie dotyczyło choroby zawodowej wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia. Sąd I instancji podał, że jeżeli u pracownika (lub byłego pracownika) lekarz orzecznik wyspecjalizowanej placówki diagnostycznej stwierdziłby którąkolwiek z tych chorób, a inspektor ustalił, że pracownik wykonywał pracę w warunkach narażenia na nadmierne obciążenie aparatu głosu, to taką chorobę narządu głosu należałoby zakwalifikować jako chorobę zawodową.

W sprawie organy sanitarne obu instancji, w oparciu o wyniki oceny narażenia zawodowego, zgodnie ustaliły, że Skarżąca wykonując zawód nauczyciela od 1982 r. pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej narządu głosu. Jednakże potwierdzenia świadczenia pracy w środowisku narażającym na powstanie choroby zawodowej nie uznano za wystarczające. Konieczne było jeszcze stwierdzenie orzeczeniem lekarskim wystąpienia choroby zawodowej ujętej w wykazie chorób zawodowych, będącym załącznikiem do ww. rozporządzenia. Uprawnionymi do rozpoznania charakteru choroby u Strony są lekarze wyłącznie z placówek określonych w § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Nadto lekarze zatrudnieni w tych placówkach, zgodnie z § 5 w związku z § 6 ust. 1 ww. rozporządzenia, muszą spełniać wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach dotyczących służby medycyny pracy. Wspomniany lekarz wydaje orzeczenie lekarskie na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika i dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 ust. 1 rozporządzenia).

Skarżąca była badana w dwóch jednostkach medycznych spełniających ww. wymagania, tj. w Poradni Chorób Zawodowych WOMP oraz w Instytucie. Obie placówki medyczne, po przeprowadzeniu specjalistycznych badań diagnostycznych, nie rozpoznały u Strony choroby zawodowej narządu głosu wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Orzeczenia uznał WSA za zbieżne i jednoznaczne i zgodził się, że organ uprawniony był do przyznania im wiarygodności. Zauważył, że u Strony rozpoznano chorobę narządu głosu, lecz nie była to choroba ujęta w wykazie chorób zawodowych - załączniku do rozporządzenia, czego wymagał natomiast art. 2351 k.p.

Legalności decyzji nie podważyły zarzuty skargi, oparte na argumentach, że decyzja została wydana w oparciu o niepełny materiał dowodowy oraz że pomiędzy orzeczeniami ww. placówek medycznych zachodzą rozbieżności. Odnosząc się do tych argumentów WSA zauważył, że Skarżąca w piśmie z [...] marca 2022 r., skierowanym do Sądu, podnosiła, że do złożonego w dniu [...] października 2019 r. skierowania na badania w związku z podejrzeniem choroby zawodowej dołączono dokumentację medyczną, w tym wyniki badań laryngoskopowych oraz dokumentację medyczną poradni foniatrycznych w B. i T.. Zarówno w aktach administracyjnych, jak i sądowych brak jest tych materiałów, ale dla rozpoznania sprawy nie ma to większego znaczenia. Zresztą Skarżąca tę kwestię podniosła dopiero po złożeniu skargi do Sądu. Trudno zatem przyjąć, jak tego domagała się Strona, by materiał dowodowy sprawy był niepełny. Według WSA, powoływanie się przez Skarżącą na etapie postępowania sądowego na badania dotyczące diagnozy jej stanu zdrowia przeprowadzone w innych placówkach służby zdrowia, nie mogło być uwzględnione. Badania te nie stanowiły bowiem potwierdzenia wystąpienia choroby zawodowej. Podkreślił, że opinia innej jednostki medycznej nie może być uznawana za podstawę kwestionowania opinii podmiotów uprawnionych do stwierdzenia choroby zawodowej.

W ocenie WSA organy zachowały określony w rozporządzeniu tryb postępowania, wymagany przy ustalaniu choroby zawodowej, a dokonana przez nie ocena znajduje oparcie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Nie znalazł podstaw do powoływania innego biegłego lekarza czy też innego instytutu. Podkreślił, że w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej organy inspekcji sanitarnej są związane rozpoznaniem choroby podanym w orzeczeniu lekarskim i nie są uprawnione do dowolnej, samodzielnej oceny zebranej w sprawie dokumentacji medycznej. Jednocześnie określony przez ustawodawcę tryb postępowania w sprawie chorób zawodowych nie przewiduje możliwości powoływania biegłych przez organ czy sąd celem dalszej weryfikacji wydanych orzeczeń przez jednostki orzecznicze I i II stopnia. Ocena stanu zdrowia pracownika (byłego pracownika) pod kątem występowania choroby zawodowej dokonywana jest już bowiem na etapie postępowania administracyjnego przez specjalizujące się w medycynie pracy jednostki orzecznicze. Zakwestionowania orzeczenia lekarskiego można dokonać tylko pod względem formalnym (na przykład wydanie przez nieuprawnionego lekarza, czy w nieprawidłowej formie), co w sprawie nie miało miejsca, a nie - w zakresie dotyczącym merytorycznej treści tychże orzeczeń. Zatem organy administracji były związane ustaleniami tych orzeczeń i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie miały podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia danej osoby kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących ich postawę.

Z wyrokiem WSA nie zgodziła się Strona; zaskarżyła orzeczenie w całości, wnosząc skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA). W myśl art. 174 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1 naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wadliwego - które nie zawierało odniesienia się do zarzutów skarżącej podniesionych w skardze z 7 stycznia 2022 r. oraz pismach skarżącej z 9 marca 2022 r. i 13 kwietnia 2022 r. polegających na zarzuceniu, że przekroczony został dwuletni okres wskazany w poz. 15 załącznika do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, w którym wystąpienie dokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, a tym samym że orzeczenie lekarskie wydane w dniu 10 września 2021 r., z pominięciem dokumentacji medycznej sporządzonej w okresie narażenia i bezpośrednio po jego zakończeniu, nie upoważniało do wydania rozstrzygnięcia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - co uniemożliwia kontrolę prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia wobec niewypowiedzenia się przez Wojewózki Sąd Administracyjny w zarzucanej kwestii mającej istotne znaczenie dla oceny prawidłowości wydanego orzeczenia lekarskiego i zaskarżonej decyzji, a co skutkuje ograniczeniem możliwości kontroli legalności postępowania administracyjnego;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. poz. 15 Wykazu chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych w zw. z § 1 ust. 1 pkt 2 rzeczonego rozporządzenia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie choroby zawodowej orzeczenia lekarskiego Instytutu wydanego w dniu 10 września 2021 r., a więc po dwuletnim okresie, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia przez Skarżącą pracy w narażeniu zawodowym z dniem 21 czerwca 2019 r. z jednoczesnym pominięciem wcześniejszej dokumentacji medycznej pochodzącej z dwuletniego okresu wskazanego w ww. rozporządzeniu i potwierdzającej u Skarżącej występowanie objawów choroby zawodowej narządu głosu;

3. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 133 § 1 w zw. z art. 54 § 2 p.p.s.a. oraz art. 8 § 1 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej: k.p.a.) polegające na wydaniu przez Sąd wyroku na podstawie niepełnego materiału dowodowego z pominięciem dokumentacji medycznej załączonej przez Skarżącą do skierowania na badania w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, w tym pominięcie badań specjalistycznych z okresu od 29 marca 2010 r. do 19 września 2019r. stwierdzających u Skarżącej występowanie objawów choroby zawodowej narządu głosu, która to dokumentacja jako przekazana przez Skarżącą w zaufaniu do władzy publicznej organowi w toku postępowania administracyjnego winna zostać następnie przekazana Sądowi administracyjnemu wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę do rozpoznania, gdyż rozpoznanie całego materiału dowodowego oraz wydanie wyroku na podstawie wszystkich dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy na etapie postępowania administracyjnego w tym przedmiotowej dokumentacji medycznej mogło doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji PWIS celem podjęcia dalszych czynności zmierzających do stwierdzenia czy w okresie dwuletnim po zakończeniu pracy wystąpiły udokumentowane objawy chorobowe upoważniające do rozpoznania choroby zawodowej, a także zweryfikowania czy tenże organ przed wydaniem decyzji zapoznał się z rzeczoną dokumentacją oraz czy w konfrontacji z dokumentacją medyczną materiał dowodowy nie wymaga uzupełnienia w trybie § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, a w konsekwencji mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia w przedmiocie choroby zawodowej;

4. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo zaistnienia podstaw do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, wynikające z niewłaściwego zastosowania art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 7, 77, 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, spowodowane niedostrzeżeniem wad procesowych związanych z nieuwzględnieniem całości materiału dowodowego przedłożonego przez Skarżącą obejmującego dokumentację medyczną, w sytuacji, gdy prawidłowo przeprowadzona sądowa kontrola legalności winna doprowadzić do uchylenia decyzji PWIS oraz poprzedzającej ją decyzji PPIS.

Nadto Skarżąca kasacyjnie wnosiła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z załączonych do niniejszej skargi kopii dokumentów:

1) wyników badań laryngostroboskopowych ze Szpitala Uniwersyteckiego nr 2 im dr J. Biziela w Bydgoszczy oraz Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. L Rydygiera w Toruniu z okresu 29 marca 2010 r. do 19 września 2019 r. - 7 kart,

2) historii zdrowia i choroby z Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. L.Rydygiera w Toruniu z okresu od 7 września 2017 r. do 19 września 2019 r. - 4 karty,

3) dokumentacji medycznej ze Szpitala Uniwersyteckiego nr 2 im dr J. Biziela w Bydgoszczy- 12 kart

na okoliczność złożenia do WOMP w dniu [...] października 2019 r. jako załączników do Skierowania na badania w związku z podejrzeniem choroby zawodowej ww. dokumentacji medycznej potwierdzającej wystąpienie objawów choroby zawodowej narządu głosu w okresie narażenia i bezpośrednio po jego zakończeniu, która to dokumentacja winna zostać uwzględniona jako element materiału dowodowego przez organy przy wydaniu orzeczeń oraz decyzji w przedmiocie choroby zawodowej, a nie została przedstawiona wraz z aktami sprawy Sądowi administracyjnemu do rozpoznania zasadności skargi.

W oparciu o powyższe zarzuty Strona wnosiła o uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy oraz o zasądzenie na jej rzecz od organu zwrotu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norma przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Strona przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

W piśmie z 12 października 2022 r. stanowiącym uzupełnienie skargi kasacyjnej oświadczyła, że zrzeka się rozprawy w celu rozpoznania skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wobec faktu, że skarżąca kasacyjnie zrzekła się przeprowadzenia rozprawy, a organ w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 182 § 2 i § 3 p.p.s.a. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Przechodząc do rozpoznania skargi kasacyjnej, należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Skargę kasacyjną, w granicach której podejmuje czynności Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Przez "wpływ", o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu I instancji. Związek ten, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wynikającym z art. 176 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w przypadku zgłoszenia zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z potrzebą co najmniej uprawdopodobnienia istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy, że następstwa zarzucanych uchybień przepisów postępowania były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło, wyrok ten byłby inny.

W konkluzji należy więc wyjaśnić, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Kierując się powyższymi wytycznymi, należało skargę kasacyjną uznać za zasadną, choć nie wszystkie zarzuty były usprawiedliwione.

Nieuzasadniony okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., zgłoszony w pkt 1.petitum skargi kasacyjnej. W myśl powołanego przepisu, jego zdania pierwszego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. dochodzi, gdy uzasadnienie nie odpowiada wymogom tego przepisu, gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09; wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08; opubl. podobnie jak poniżej cytowane orzeczenia: orzeczenia.nsa.gov.pl) albo zawierając wprawdzie wszystkie elementy wynikające z powołanego przepisu, uzasadnienie jest wewnętrznie niespójne lub zawiera niedające się wyjaśnić sprzeczności, co skutkuje, że nie pozwala na kontrolę zaskarżonego wyroku. Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest bowiem przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawierało wszystkie wymagane przez art. 141 § 1 p.p.s.a. elementy i poddawało się kontroli instancyjnej.

Wymaga podkreślenia, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego.

Natomiast odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej naruszenia art. 141 § 1 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się przez WSA do zarzutu skargi, uzupełnionego w pismach z 9 marca 2022 r. i 13 kwietnia 2022 r., że został przekroczony dwuletni okres zakreślony w pkt 15 załącznika do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, co oznaczało, że orzeczenie lekarskie Instytutu z 10 września 2021 r. wydane po upływie 2 lat, gdy Strona skończyła z dniem 21 czerwca 2019 r. pracę w narażeniu zawodowym, do tego wydane z pominięciem dokumentacji sporządzonej w okresie narażenia i bezpośrednio po jego zakończeniu, nie pozwalało na wydanie rozstrzygnięcia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, a w konsekwencji uniemożliwiało kontrolę zaskarżonego rozstrzygnięcia, należało uznać go za niezasadny i nieskuteczny.

Owszem, WSA nie wypowiedział się co do tego zarzutu wprost, ale to nie oznaczało, że w podnoszonej kwestii zabrakło stanowiska Sądu I instancji. Zgodzić się należy ze Skarżącą, że w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji brak jest wyraźnych rozważań odnośnie wpływu na wynik postępowania ewentualnego upływu okresu dwóch lat, liczonych od momentu zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, wskazanego w poz. 15 pkt 1-3 załącznika do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, w którym to okresie także wystąpiłyby udokumentowane objawy chorobowe, do daty wydania orzeczenia lekarskiego na podstawie § 6 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Jednakże ten brak nie miał wpływu na wynik postępowania, wbrew twierdzeniom Strony, która uważała, że orzeczenie lekarskie wydane po upływie ww. 2 lat nie upoważniało do wydania rozstrzygnięcia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. A z drugiej strony WSA akceptując stanowisko organów Inspekcji Sanitarnej - oparte na orzeczeniach lekarskich, w tym i orzeczeniu Instytutu z 10 września 2021 r.(s. 9-10 uzasadnienia) - że zachowały określony we wspomnianym rozporządzeniu tryb postępowania wymagany przy ustalaniu choroby zawodowej (s. 9 uzasadnienia) podzielił przyjętą przez nie wykładnię uregulowań ww. rozporządzenia, w tym dotyczących rozumienia spornego terminu.

Należy równocześnie podnieść, że przy formułowaniu dalszych zarzutów, Skarżąca tak też odczytała stanowisko WSA, mając na uwadze pkt 2. petitum skargi kasacyjnej zawierający zarzut naruszenia prawa materialnego – właśnie poz. 15 załącznika "Wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym" do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych w zw. z § 1 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia poprzez niewłaściwe przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia orzeczenia lekarskiego Instytutu z 10 września 2021 r., wydanego po upływie okresu dwóch lat, w którym wystąpiły udokumentowane objawy chorobowe do rozpoznania choroby zawodowej Strony i od zakończenia przez Skarżącą pracy w narażeniu zawodowym z dniem 21 czerwca 2019r., z jednoczesnym pominięciem wcześniejszej dokumentacji zawodowej, by w pkt 3.petitum skargi kasacyjnej opinię WSA zaakceptować, skoro sugerowała, że materiał dowodowy w konfrontacji z dokumentacją medyczną mógł wymagać uzupełnienia w trybie § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

Stanowiska Strony co do rozumienia i stosowania ww. regulacji – poz. 15 wykazu załącznika do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych w zw. z § 1 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia, nie można podzielić. Niezasadny okazał się więc zarzut z pkt 2.

W myśl art. 2352 k.p. "rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych".

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 k.p., uprawniającej Radę Ministrów do wydania rozporządzenia, mającego uregulować m.in. okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym (pkt 4), sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych (pkt 5), podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych (pkt 6) - przy uwzględnieniu aktualnej wiedzy w zakresie patogenezy i epidemiologii chorób powodowanych przez czynniki szkodliwe dla człowieka występujące w środowisku pracy oraz kierując się koniecznością zapobiegania występowaniu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, zostało wydane rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych. Przepis § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia wyznacza zakres jego regulacji, w tym okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym (pkt 2), który został doprecyzowany w odniesieniu do poszczególnych chorób zawodowych w załączniku do ww. rozporządzenia. W przypadku przewlekłych chorób narządu głosu spowodowanych nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat, wyszczególnionych w poz. 15 pkt 1-3 ww. załącznika, okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, wynosi 2 lata.

Omawiane regulacje należy interpretować, że ustawodawca uzależnił możliwość stwierdzenia choroby zawodowej, w przypadku ustania narażenia zawodowego, od wystąpienia zobiektywizowanych objawów choroby w zamkniętym, wyznaczonym okresie czasu (w sprawie -2lat), i udokumentowania tego faktu. Nie można uwzględnić dokumentacji, która potwierdza wystąpienie jednostki chorobowej po okresie wskazanym przez ustawodawcę od ustania narażenia zawodowego. Zatem nie chodzi o wydanie w omawianym okresie (jak w sprawie – 2 lat) orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 6 ust. 1

i § 7 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych), ale o wystąpienie w wymaganym okresie objawów chorobowych oraz ich udokumentowanie (por. wyroki NSA z: 28 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 803/12; 23 czerwca 2015 r., sygn. akt IIOSK 2810/13; 4 listopada 2020 r., sygn. akt II OSK 2047/18; 21 października 2021r., sygn. akt II GSK 1261/21).

Takie stanowisko przyjęły organy, a WSA je zaakceptował, skoro uznał, że organy zachowały określony w rozporządzeniu tryb postępowania.

Jak już zaznaczono, Skarżąca wykazała się niekonsekwencją, również w tym, że twierdząc, iż we wspomnianym dwuletnim okresie powinny zostać także wydane orzeczenia lekarskie w kwestii rozpoznania choroby zawodowej, oczekiwała natomiast uwzględnienia jako nowego dowodu - historii zdrowia i choroby z 6 lipca 2021 r. (w aktach adm.), przyjmując, że okres narażenia zawodowego upłynął 21 czerwca 2019 r., czyli dokumentu wydanego po upływie 2 lat od zakończenia możliwego okresu narażenia zawodowego. Wymaga zaś zauważenia, że organy i WSA przyjęli, że okres narażenia zawodowego upłynął 31 sierpnia 2019 r. A co ważniejsze, Strona nie wytłumaczyła, dlaczego wskutek przyjęcia jej interpretacji omawianego okresu, po wyeliminowaniu orzeczenia Instytutu z 10 września 2021 r. miałaby je akurat zastąpić dokumentacja medyczna pochodząca z dwuletniego okresu po zakończeniu okresu narażenia. Z przepisów nie wynika zgłaszany postulat Strony.

Natomiast zasadny okazał się, sformułowany w pkt 3.petitum skargi kasacyjnej, zarzut naruszenia art. 133 § 1 w zw. z art. 54 § 2 p.p.s.a., wskutek przekazania przez organ Sądowi I instancji niepełnego materiału dowodowego i brak działań WSA w celu go uzupełnienia, a w konsekwencji orzekanie przez WSA na podstawie materiału, nie obejmującego wyników badań specjalistycznych z okresu od 29 marca 2010 r. do 19 września 2019 r., załączonych do skierowania Skarżącej na badania w związku z podejrzeniem choroby zawodowej.

Sąd I instancji potwierdził zarzut Strony zgłoszony w piśmie z 9 marca 2022r., stanowiącym uzupełnienie skargi co do braku w aktach sprawy opisanej dokumentacji, w aktach administracyjnych i sądowych nie było ww. dokumentów, ale równocześnie uznał, że brak ten nie miał dla rozpoznania sprawy większego znaczenia. Skarżąca tę kwestię podniosła dopiero po złożeniu skargi do Sądu. Zatem powoływanie się przez Stronę dopiero na etapie postępowania sądowego na badania dotyczące diagnozy jej stanu zdrowia, nie oznaczało, że materiał dowodowy w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym był niepełny. Nadto dokumenty te nie mogły być brane pod uwagę, gdyż powoływanie się na badania przeprowadzone w innych placówkach służby zdrowia jest nieuzasadnione, albowiem nie stanowiły one potwierdzenia wystąpienia choroby zawodowej, a opinia innej jednostki medycznej nie może być uznawana za podstawę kwestionowania opinii podmiotów uprawnionych do stwierdzenia choroby zawodowej. (s. 8 uzasadnienia wyroku). Opinii Sądu I instancji o spóźnionym charakterze i nieistotnym walorze dowodowym żądania Strony nie można podzielić, gdyż została wyrażona przedwcześnie.

Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2, przy czym wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi.

Z kolei art. 54 § 2 zd. pierwsze p.p.s.a. zobowiązuje organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi, do przekazania skargi sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej.

Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jego wydania. Do naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. dochodzi wówczas, gdy sąd oddali skargę, mimo niekompletnych akt sprawy, gdy pominie istotną część tych akt, gdy przeprowadzi postępowanie dowodowe z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a. bądź oprze orzeczenie na własnych ustaleniach, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z: 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2741/20; 1 sierpnia 2023 r., sygn. akt III FSK 2088/21).

W postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej dla oceny, co powinny obejmować akta sprawy, należy mieć na uwadze także, że na mocy § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych obligatoryjnym jest skierowanie pracownika lub byłego pracownika, którego dotyczy podejrzenie, na badanie w celu wydania orzeczenia lekarskiego, a decyzję, zgodnie z § 8 ust. 1 ww. aktu wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 ww. rozporządzenia).

Z kolei orzeczenie lekarskie, w myśl § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, jest wydawane na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. W sytuacji, gdy zakres informacji zawartych w dokumentacji, o której mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz, mający wydać orzeczenie, występuje o ich uzupełnienie do podmiotów wskazanych w § 6 ust. 5 pkt 1 – 5 ww. rozporządzenia.

Na podstawie ww. uregulowań rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych w orzecznictwie przyjmuje się, że orzeczenie lekarskie jest -co do zasady – wiążące dla organów w zakresie poczynionych w nim ustaleń, dotyczących stwierdzonego schorzenia i jego przyczyn (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 14 wrzesnia 2023 r., sygn. akt II OSK 3105/20 26 października 2021 r., sygn. akt II GSK 1567/21 i powołane w nim inne orzeczenia; 12 lutego 2013 r. sygn. II OSK 2492/12, z 19 stycznia 2017 r. sygn. II OSK 1056/15), a wręcz jest traktowane jak opinia biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. (por. wyroki NSA w sprawie II OSK 2047/18; 14 września 2023 r., sygn. akt II OSK 3105/20). Bez orzeczenia lekarskiego (opinii), bądź sprzecznie z nim organ nie może dokonać rozstrzygnięcia w sprawie choroby zawodowej i pozostaje związany treścią orzeczenia lekarskiego, jeśli nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Nie wynika jednak z tego, że jest organ zwolniony od oceny całości materiału dowodowego w sprawie. Innymi słowy, brak prawa organu do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania choroby zawodowej powoduje tylko ten skutek, że organ pozostaje związany treścią orzeczenia lekarskiego, ale tylko wówczas, jeśli nie pozostaje ono w sprzeczności z pozostałymi dowodami (por. wyrok NSA w sprawie II GSK 1261/21; z 20 stycznia 2023r., sygn. akt II GSK 847/22; 10 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 400/18).

Sąd I instancji podzielił powyższe stanowisko, co do mocy orzeczenia lekarskiego, ale błędnie odrzucił możliwość kontroli przez organ, czy podczas wydawania orzeczenia lekarskiego rozpatrywano dokumentację medyczną dotyczącą badanego, załączoną do akt sprawy, co wynika z § 6 i § 8 ust. 2 ww. rozporządzenia.

W aktach sprawy brak jest dokumentacji medycznej, którą wskazano jako załącznik do skierowania Strony na badania w związku z podejrzeniem choroby zawodowej. Miały to być dowody z lat 2010 do września 2019 r. dotyczące zgłaszanej choroby. Wobec tego powstały uzasadnione wątpliwości, czy ze wspomnianą dokumentacją zapoznano się i rozważano ją podczas wydawania orzeczeń lekarskich przez lekarzy z jednostki orzeczniczej I stopnia, jak i II stopnia, i czy organy przy ocenie materiału dowodowego (§ 8 ust. 1 ww. rozporządzenia) uwzględniły sporną dokumentację. Sąd nie prześledził i nie ocenił, czy rozważono ww. dokumentację zarówno przy wydawaniu obu orzeczeń lekarskich, jak i przy wydawaniu obu decyzji, przedwcześnie zajmując stanowisko, że dokumentacja ta nie miała większego wpływu na wynik sprawy, a wręcz uznając, że była nieprzydatna (s. 8 uzasadnienia). Stanowisko Strony co do potrzeby uwzględnienia dokumentacji lekarskiej nie było także spóźnione, skoro WSA miał obowiązek orzekania na podstawie całości akt, a sporne dokumenty miały zostać złożone w postępowaniu administracyjnym. Sąd nie zapoznając się ze spornymi dokumentami przesądził, że ich brak nie miał znaczenia dla sprawy, gdyż i tak nie mogły być uwzględnione. Nie chodziło więc o dokumentację medyczną, którą przedstawiłaby Skarżąca po zakończeniu postępowania administracyjnego, ale którą dysponowały organy od samego początku postępowania (bo załączoną do skierowania na badania w związku z podejrzeniem choroby zawodowej) i która powinna podlegać ocenie przy wydawaniu orzeczeń lekarskich i przez organ w kontekście, czy wywody i wnioski w tych orzeczeniach są należycie uzasadnione i zgodne z innymi dowodami (por. wyroki NSA z: 15 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 2272/17; 14 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 415/16; w sprawie II OSK 400/18).

Sąd I instancji nie wyjaśniając, czy sporną dokumentację medyczną rozpatrywano podczas wydawania orzeczeń lekarskich i potem podczas wydawania kwestionowanych decyzji, a równocześnie uznając brak konieczności jej dołączenia do akt, i brak podstaw do postawienia organom zarzutu naruszenia przepisów postępowania, przedwcześnie przyjął, że nie doszło do naruszenia art. 7 (nakazu podejmowania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy) i doprecyzowujących obowiązki organu – art. 77 § 1 (Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.) oraz art. 80 (Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.) k.p.a., czy art. 8 § 1 k.p.a., nakazującego organom prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej naruszył art. 151 p.p.s.a. w powiązaniu z art. 1 § 2 p.u.s.a., zobowiązującym sąd do przeprowadzenia kontroli pod względem zgodności z prawem (zarzut z pkt 4.petitum skargi kasacyjnej).

Strona do skargi kasacyjnej dołączyła kopie dokumentacji medycznej, którą miano dołączyć do skierowania Strony na badania w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, wnosząc o przeprowadzenie dowodu z tej dokumentacji. Choćby z tego powodu nie było możliwe dopuszczenie ww. dowodów, gdyż stanowić miały już znajdujący się w aktach materiał dowodowy, a art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. odnosi się do nowych dowodów, mających charakter uzupełniający.

Z powyższych względów na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy WSA na podstawie akt administracyjnych zbada, czy orzeczenia lekarskie oraz zaskarżone rozstrzygnięcia organów Inspekcji Sanitarnej zostały wydane w oparciu o całokształt materiału dowodowego, z uwzględnieniem dokumentacji dołączonej do skierowania Strony na badania w związku z podejrzeniem choroby zawodowej z 10 października 2019 r. oraz dołączonej do wniosku z 10 lipca 2021 r. o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzecznicza II stopnia, a także mając na uwadze ocenę odnośnie zasad postępowania w sprawie o stwierdzenie choroby zawodowej.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na mocy art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).