Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 48/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2017-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: § 3, § 3 ust. 1 pkt 2.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca) sędzia WSA Przemysław Krzykowski Protokolant stażysta Agnieszka Kunkel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2017 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[.1.]" nr "[...]" o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Z motywów decyzji i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy:

W dniu 27 czerwca 2016r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w "[...]" (dalej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ZUS, Organ) wpłynął wniosek M. R. (dalej strona, wnioskodawca, skarżący) o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ze względu na brak możliwości uregulowania zobowiązania. Jako podstawę wniosku wskazano art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedno Dz. U. z 2016r., poz. 963 ze zm., dalej u.s.u.s.). Wnioskodawca podał, że ma 80 lat, jego stan zdrowia stale się pogarsza, nie ma oszczędności, wartościowego majątku, jak też możliwości zarobkowych i możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.

Po przeprowadzeniu postępowania i zgromadzeniu obszernej dokumentacji dowodowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał ww. decyzję z dnia "[.1.]", w której odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Jako podstawę prawną wskazał art. 28 ust. 3a, art. 32, art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1, 2, 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie).

W jej uzasadnieniu podał, że w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą wnioskodawca nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 46 ust. 1 u.s.u.s., co doprowadziło do powstania zadłużenia na ubezpieczenie zdrowotne, którego wysokość na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 27 czerwca 2016r., wynosiła łącznie 35.710,55 zł, w tym: należność główna z tytułu składek w kwocie 19.764,55 zł oraz odsetki za zwłokę od ww. składek w kwocie 16.446 zł.

Organ podał, że zgodnie z powołanym przez stronę art. 28 ust. 3a u.s.u.s. istnieje możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Do przepisu tego zostały wydane przepisy wykonawcze. W myśl § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym § 3 ust. 1 rozporządzenia wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na dłużniku.

Organ przedstawił sytuację strony, dochody i wydatki, posiadany majątek, i po jej analizie ocenił, że ze względu na posiadany majątek i uzyskiwane dochody nie wykazano, iż spłata zadłużenia pozbawi wnioskodawcę wraz małżonką możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzuciła Organowi błędną interpretację zapisów § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia. Wskazała, że ww. przepis wymienia tylko przykładowe okoliczności, których wystąpienie może skutkować decyzją o umorzeniu i nie ma on charakteru katalogu zamkniętego. Dodatkowo podkreślono wiek oraz stale pogarszający się stan zdrowia wnioskodawcy, okoliczność, że Organ rozpatrujący sprawę nie wziął pod uwagę stałych, koniecznych z uwagi na stan zdrowia wydatków ponoszonych z tytułu pomocy osób trzecich w pracach domowych takich jak sprzątanie czy mycie okien. Ponadto nie uwzględniono kosztów związanych z posiadaniem samochodu osobowego. Również wzięte pod uwagę do analizy wydatki na energię elektryczną latem są niższe od średniej rocznej oraz, że nastąpiła konieczność dopłaty za gaz, jak również, że skończył się okres promocji opłat za usługi telekomunikacyjne.

W uzupełnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca wskazał, że razem z żoną, z uwagi na swoje schorzenia, są zobowiązani do przestrzegania odpowiedniej diety żywieniowej, której respektowanie jest koniecznością ze względów zdrowotnych. Miesięczny koszt zakupów żywieniowych wynosi około 750 zł na osobę. Ponadto wskazano na używanie specjalnych artykułów chemicznych, których koszt, wraz z pozostałymi niezbędnymi środkami chemicznymi, wynosi łącznie około 100 zł miesięcznie. Istnieje ponadto konieczność stosowania środków opatrunkowych, które z uwagi na fakt, iż strona nie jest pacjentem leżącym, nie są refundowane, a ich miesięczny koszt to około 170 zł. Dodatkowo małżonka wnioskodawcy musi stosować liczne suplementy diety, wspomagające funkcjonowanie organizmu, których koszt to około 40 zł miesięcznie.

Organ ponownie rozpoznając sprawę w uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]" wskazał, że obecnie wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej (data wykreślenia wpisu z rejestru - 6 września 2016r.). Aktualnie uzyskuje 2525,34 zł netto miesięcznie z tytułu świadczenia emerytalnego, w tym dodatek pielęgnacyjny w kwocie 208,67 zł, który także stanowi źródło dochodu. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która uzyskuje 898,60 zł netto miesięcznie, również z tytułu świadczenia emerytalnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości z dnia 26 lipca 2016r. wskazano na ponoszenie stałych, miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, w tym z tytułu: czynszu - 324 zł, opłat eksploatacyjnych - 257 zł (gaz, prąd, telewizja), kosztów związanych z leczeniem - 230 zł, innych kosztów - 400 zł (paliwo, ubezpieczenie OC oraz przeglądy techniczne dwóch samochodów: A. z 1991r. i B. z 1996r.), ubezpieczenia mieszkania, podatku od nieruchomości za 2016r., opłaty za użytkowanie wieczyste za 2016r., telefonu oraz internetu. Ponadto wskazał, że żona musi przyjmować suplementy diety, używać specjalnych artykułów higienicznych (bezzapachowych, antyalergicznych), i innych środków chemicznych.

Organ wyliczył, że udokumentowane oraz wskazane w uzupełnieniach do wniosku, średniomiesięczne, stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą około 3.132,50 zł miesięcznie. Natomiast dochody rodziny z otrzymywanych świadczeń emerytalnych wynoszą łącznie 3.423,94 zł netto miesięcznie. ZUS podał, że do dyspozycji pozostaje zatem kwota około 290 zł, która mogłaby zostać przeznaczona na comiesięczną spłatę zadłużenia, chociażby w układzie ratalnym.

Organ dodatkowo wskazał, że strona posiada majątek nieruchomy objęty wspólnością ustawową małżeńską w postaci: gruntu położonego w "[...]", przy ul. G. "[...]", oddanego w użytkowanie wieczyste oraz lokalu mieszkalnego położonego w "[...]" przy ul. G.. Jest także właścicielem majątku ruchomego w postaci samochodu A. rok produkcji 1991r., a żona jest właścicielem samochodu B. rok produkcji 1996.

ZUS stwierdził, że nie występują przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1, 2, 3 rozporządzenia. Organ podał, że trudności finansowe strony nie mogą stanowić podstawy automatycznego umorzenia należności, bowiem umorzenie należności stawiałoby wnioskodawcę w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników, którzy pomimo trudnej sytuacji finansowej uiszczają należności publicznoprawne w terminach ich płatności, bądź w ramach ulgi w postaci układu ratalnego. Instytucja prawna umorzenia zaległości służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, tj. w sytuacjach gdy status materialny zobowiązanych nie rokuje pozytywnie w kontekście spłaty ciążącego na nich zobowiązania.

Organ zaznaczył, że w przedstawionej sprawie nie stwierdzono trwałego zagrożenia egzystencji rodziny strony, w związku z tym, mając na uwadze istotę publicznoprawnych zobowiązań składkowych, wniosek o umorzenie należności nie może być rozpatrzony pod kątem zwykłego wsparcia socjalnego. Nie wykazano również poprzez złożenie stosownych dokumentów, że w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia strona poniosła straty materialne powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby ją pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności (zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia).

Zakład ocenił, że nie wykazano również wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia), tym bardziej, że wraz z żoną strona posiada przyznane dożywotnio świadczenia emerytalne. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 września 2015r. sygn. akt I SA/Rz 693/15 podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek na podstawie ww. podstawy prawnej, nie jest sam fakt zaistnienia choroby, choćby nawet uniemożliwiającej świadome pokierowanie własnym postępowaniem, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. ZUS podał, że w badanej sprawie taka okoliczność nie zachodzi z uwagi na posiadanie majątku ruchomego i nieruchomego oraz osiąganie regularnych dochodów w postaci świadczeń emerytalnych, które wypłacane są niezależnie od stanu zdrowia.

W piśmie z dnia 14 grudnia 2016r., zatytułowanym: wniosek o wznowienie postępowania, strona zwróciła się do ZUS o wznowienie postępowania, lub z ostrożności alternatywnie o "uznanie niniejszego wniosku jako kolejnego wniosku o umorzenie zaległości i dołączenie przedmiotowych akt sprawy". Wniosła o umorzenie spornych należności. Jako nową okoliczność powołała schorzenia w postaci występujących guzów oraz atopowego zapalenia skóry, potwierdzone w specjalistycznych badaniach. Podała, że dodatkowe, niewystępujące wcześniej koszty związane z ww. dolegliwościami, stanowią ok. 145 zł miesięcznie oraz koszty dojazdów (koszty paliwa) do następnych lekarzy specjalistów (m. in. do laryngologa, kardiologa, onkologa i stała kontrola m.in. poradni chirurgicznej, pulmonologicznej, dermatologicznej), wykonywanie badań, zakupy w aptece i inne - ok. 70 zł miesięcznie. Dołączono dokumenty na okoliczność opisywanej choroby.

Na podstawie powyższego skarżący ocenił, że nie ma możliwości spłacenia należności. Z uwagi na stan zdrowia (ciężkie, przewlekłe choroby) skarżący nie ma możliwości prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania z tego tytułu dochodu. Osiąganie regularnych dochodów w postaci świadczeń emerytalnych pozwala natomiast zaspokoić jedynie podstawowe potrzeby - w przypadku skarżącego również koniecznego leczenia, diety, co zostało już opisane i udowodnione. Strona podniosła, że fakt posiadania stałego dochodu z tytułu emerytury czy renty nie może stanowić przesłanki negatywnej przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie, gdyż wszyscy posiadający tego typu dochody byliby automatycznie wykluczani z kręgu uprawnionych. Posiadany majątek ruchomy stanowią dwa bardzo stare samochody, przedstawiające bardzo niską wartość rynkową, które pozwalają małżonkom, ze względu na ograniczenia ruchowe, funkcjonować w społeczeństwie. Nieruchomości stanowią 45-metrowy lokal mieszkalny, będący miejscem zamieszkania małżonków, oraz 19 mkw. gruntu pod garażem.

Przedstawiona sytuacja w ocenie skarżącego potwierdza bezspornie, że przewlekłe choroby pozbawiły wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia). Był on zmuszony zamknąć działalność gospodarczą i poddać się leczeniu.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych ocenił, że pismo zatytułowane jako wniosek o wznowienie postępowania jest w istocie skargą na decyzję ZUS z dnia "[.1.]". Organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Na wezwanie tut. Sądu o sprecyzowanie, czy ww. pismo z dnia 14 grudnia 2016r. stanowi skargę czy też wniosek o wznowienie postępowania, skarżący pismem z dnia 14 lutego 2017r. (wpływ w dniu 17 lutego 2017r.) podał, że składa skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na ww. decyzję ZUS z dnia "[...]".

W piśmie procesowym z dnia 14 lutego 2017r. (wpływ w dniu 28 lutego 2017r.) zatytułowanym: uzupełnienie skargi, skarżący wniósł o zmianę decyzji i umorzenie należności z tytułu składek objętych wnioskiem, lub ewentualnie uchylenie decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, jak też zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzucił decyzji naruszenie:

– art. 28 ust. 3a i ust. 3b u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że nie występują u skarżącego przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek,

– art. 28 ust. 3a i ust. 3b u.s.u.s. poprzez błąd subsumcji wyrażający się uznaniem, że kryterium branym pod uwagę przy ocenie sytuacji skarżącego jest stwierdzenie trwałego zagrożenia egzystencji jego rodziny,

– § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, poprzez błąd subsumcji oraz:

a) uznanie, że zawarte w nim przesłanki są katalogiem zamkniętym,

b) uznanie, że zawarte w nim przesłanki dotyczą "egzystencjonalnej ruiny bytu",

c) uznanie, że jego punkt 3) dotyczy sytuacji uniemożliwiającej "całkowite uzyskiwanie dochodu",

– błędne ustalenia faktyczne i błędną ocenę dowodów zgromadzonych w sprawie wyrażającą się przyjęciem, iż pozostaje kwota 290 zł miesięcznie na spłatę zobowiązania,

– błędne ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu, że dodatek pielęgnacyjny "stanowi źródło dochodu" i błędne uznanie, iż w stanie zdrowia i wieku małżonków, odpłatnej pomocy osób trzecich przy sprzątaniu mieszkania nie można zakwalifikować jako niezbędnych wydatków do zaspokojenia potrzeb życiowych,

– błędne ustalenie faktyczne polegające na podaniu wysokości należności tylko na dzień złożenia wniosku, a nie na dzień orzekania,

– art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy wyrażające się głównie na wybiórczym cytowaniu innych wyroków sądowych, przyjęciu błędnych składników do obliczenia kosztów np. szczególnych wymogów odżywiania się małżonków, niezastosowanie zasady, że fakty powszechnie znane nie wymagają dowodu.

Skarżący powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2015r. w sprawie o sygn. akt II CSK 518/14 odnośnie zasady pierwszeństwa wykładni językowej przy analizowaniu treści aktów prawnych. Podniósł, że § 3 ust. 1 pkt 3) rozporządzenia dotyczy przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wywiódł zatem, że wykładnia tego zapisu wyraźnie wskazuje na sytuację, w której zobowiązany został pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jednak ZUS błędnie zinterpretował ten zapis uznając, że dotyczy on sytuacji uniemożliwiającej całkowite uzyskiwanie dochodu.

Skarżący podsumował, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, które należy rozpatrywać indywidualnie mając na względzie wszystkie okoliczności. Natomiast Organ nie sprostał swojemu obowiązkowi, nie przeanalizował całego zgromadzonego materiału dowodowego, który winien posłużyć do oceny sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego pod kątem zaistnienia przesłanek koniecznych do umorzenia zaległości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 718, dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2015r. poz. 121 ze zm. - dalej u.s.u.s.) należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wskazanych w ust. 3. Wskazania tam zawarte są wyczerpujące i stanowią zamknięty katalog. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285). Skarżący posiada majątek nieruchomy objęty wspólnością ustawową małżeńską w postaci: gruntu położonego w "[...]", przy ul. G. "[...]", oddanego w użytkowanie wieczyste oraz lokalu mieszkalnego położonego w "[...]" przy ul. G.. Jest także właścicielem majątku ruchomego w postaci samochodu A. rok produkcji 1991r., a żona jest właścicielem samochodu B. rok produkcji 1996.

Przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne.

Organ rozważył zaistnienie przesłanek przewidzianych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.. W przepisie tym ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), gdzie wskazano na okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji: gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Również i w powyższym przypadku ustawodawca posłużył się tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że nawet po stwierdzeniu istnienia przesłanek, których wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnej oceny tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi. Organ dokonał analizy sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego. Z niej wynika, że aktualnie uzyskuje on 2525,34 zł netto miesięcznie z tytułu świadczenia emerytalnego, w tym dodatek pielęgnacyjny w kwocie 208,67 zł, który także stanowi źródło dochodu. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która uzyskuje 898,60 zł netto miesięcznie, również z tytułu świadczenia emerytalnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości z dnia 26 lipca 2016r. wskazano na ponoszenie stałych, miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, w tym z tytułu: czynszu - 324 zł, opłat eksploatacyjnych - 257 zł (gaz, prąd, telewizja), kosztów związanych z leczeniem - 230 zł, innych kosztów - 400 zł (paliwo, ubezpieczenie OC oraz przeglądy techniczne dwóch samochodów: A. z 1991r. i B. z 1996r.), ubezpieczenia mieszkania, podatku od nieruchomości za 2016r., opłaty za użytkowanie wieczyste za 2016r., telefonu oraz internetu. Ponadto skarżący wskazywał, że żona musi przyjmować suplementy diety, używać specjalnych artykułów higienicznych (bezzapachowych, antyalergicznych), i innych środków chemicznych.

Organ wyliczył, że udokumentowane oraz wskazane w uzupełnieniach do wniosku, średniomiesięczne, stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą około 3.132,50 zł miesięcznie. Natomiast dochody rodziny z otrzymywanych świadczeń emerytalnych wynoszą łącznie 3.423,94 zł netto miesięcznie. ZUS podał, że do dyspozycji pozostaje zatem kwota około 290 zł, która mogłaby zostać przeznaczona na comiesięczną spłatę zadłużenia, chociażby w układzie ratalnym. Tych wyliczeń skarżący nie podważył w skardze wniesionej do Sądu.

W piśmie (które zostało potraktowane za zgodą skarżącego, jako skarga) z dnia 14 grudnia 2016r., zatytułowanym: wniosek o wznowienie postępowania, strona skarżąca wskazała nową okoliczność w postaci schorzenia - występujących guzów oraz atopowego zapalenia skóry, potwierdzonego w specjalistycznych badaniach. Skarżący podał, że dodatkowe, niewystępujące wcześniej koszty związane z ww. dolegliwościami, stanowią ok. 145 zł miesięcznie oraz koszty dojazdów (koszty paliwa) do następnych lekarzy specjalistów (m. in. do laryngologa, kardiologa, onkologa i stała kontrola m.in. poradni chirurgicznej, pulmonologicznej, dermatologicznej), wykonywanie badań, zakupy w aptece i inne - ok. 70 zł miesięcznie. Dołączono dokumenty na okoliczność opisywanej choroby.

Stosownie do treści art. 133 p.p.s.a. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Nie bierze zatem dowodów i okoliczności, które miały miejsce po wydaniu decyzji. Wydana decyzja nie rodzi res iudicata. Te nowe okoliczności mogą stanowić podstawę do złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Organ w takim przypadku nie może powołać się na exceptio rei iudicatae – sprawy uprzednio rozstrzygniętej wyrokiem sądowym.

W rozpoznawanej sprawie Organ odmawiając skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W wyroku z dnia 21 lutego 2017r., sygn. akt II FSK 88/15, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że "Są pewne granice uznania administracyjnego, w obrębie których może poruszać się organ podatkowy, podejmując decyzję w następstwie wystąpienia przesłanki "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", o których mowa w art. 67a § 1 O.p.. Przekroczenie tych granic ma m.in. miejsce wówczas, gdy wybór dokonany został: z rażącym naruszeniem zasady sprawiedliwości; wskutek uwzględnienia kryteriów oczywiście nieistotnych (bagatelnych) lub nieracjonalnych; na podstawie fałszywych przesłanek (argumentów, które są nieprawdziwe)."

To wskazanie, które dotyczyło sprawy podatkowej, można odnosić do przedmiotowej decyzji, która jest również podejmowana na zasadzie uznania administracyjnego. Przy wydaniu decyzji Organ badał, czy zachodziły przesłanki określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Nie budzi zastrzeżeń stanowisko Organu, że w przedstawionej sprawie nie stwierdzono trwałego zagrożenia egzystencji rodziny strony, w związku z tym, mając na uwadze istotę publicznoprawnych zobowiązań składkowych, wniosek o umorzenie należności nie może być rozpatrzony pod kątem zwykłego wsparcia socjalnego. Nie wykazano również poprzez złożenie stosownych dokumentów, że w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia strona poniosła straty materialne powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby ją pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności (zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia).

Należy mieć przy tym na uwadze, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

W rozpoznawanej sprawie w gruncie rzeczy umorzenie należności byłoby wsparciem socjalnym. Nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie tych należności. Na uwagę zasługują również wysokie wydatki skarżącego na bieżące utrzymanie, w tym na utrzymanie dwóch samochodów.

W konsekwencji powyższych ustaleń faktycznych i rozważań prawnych Sąd nie uznał zarzutów skargi w przedmiocie naruszenia przepisów prawa procesowego. Nie można zgodzić się ze skarżącym, że dokonano błędnego ustalenia stanu faktycznego. Otrzymywany dodatek pielęgnacyjny ma wpływ na ocenę stanu majątkowego strony skarżącej. Wysokość dotycząca kosztów utrzymania rodziny została wyliczona w oparciu o oświadczenie skarżącego. W związku z tym Organ nie był uprawniony do badania z urzędu szczególnych wymogów odżywiania się małżonków. Nie jest zasadny zarzut, że w sprawie miała zastosowanie zasada, że fakty powszechnie znane nie wymagają dowodu. W rezultacie Sąd nie uznał zarzutu skargi w przedmiocie naruszenia norm prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie zaistniały bowiem przesłanki faktyczne do odmowy umorzenia należności z ubezpieczenia społecznego.

Wobec tego decyzja organu o odmowie umorzenia zaległości nie nosi znamion dowolności, a w konsekwencji skarga podlegać musi oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.