Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 483/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-07-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy: article: art. 5a pkt 13
journal: Dz.U. 2022 poz 2647
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - t.j.
article: art. 146 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 483/24 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 lipca 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędzia: WSA Michał Niedźwiedź, Sędzia: WSA Grzegorz Klimek (spr.), Protokolant: st. sekr. sąd. Renata Trojnar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 lipca 2024 roku, sprawy ze skargi M. K., na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, z dnia 22 kwietnia 2024 roku Nr 0115-KDIT1.4011.67.2024.2.JG, w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych, I. uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, II. zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych).


UZASADNIENIE

1. W dniu 18 stycznia 2024 r. do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej również jako: Dyrektor, Organ) wpłynął wniosek M. K. (dalej również jako: Wnioskodawca, Strona, Podatnik, Skarżący) o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej skutków podatkowych uczestnictwa w programie o charakterze motywacyjnym.

W odpowiedzi na wezwanie Organu wniosek został uzupełniony pismem z dnia 26 marca 2024 r.

We wniosku Wnioskodawca wskazał, że jest osobą fizyczną zatrudnioną na podstawie umowy o pracę w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą na terenie Polski (dalej jako "Spółka Polska"). Spółka Polska jest spółką-córką niemieckiej spółki akcyjnej z siedzibą w Niemczech (dalej jako: "Spółka Niemiecka"). Spółka Polska oraz Spółka Niemiecka należą do międzynarodowej grupy spółek, której główna siedziba zlokalizowana jest w Niemczech (dalej jako: "Grupa").

W celu wzmocnienia lojalności kierownictwa i kluczowych pracowników spółek należących do Grupy oraz zwiększenia ich zaangażowania w rozwój Grupy walne zgromadzenie akcjonariuszy Spółki Niemieckiej wyraziło zgodę na wdrożenie programu motywacyjnego (dalej jako "Program"). Zgodnie z motywami przewodnimi program ten miał umożliwić osobom uprawnionym, po spełnieniu szeregu warunków, nabycie za z góry ustaloną cenę wykonania określonej liczby akcji Spółki Niemieckiej. Szczegóły zostały ustalone w regulaminie Programu oraz umowie pod nazwą "Umowa Opcji". Zgodnie z postanowieniami Programu, w wykonaniu umowy Spółka Niemiecka mogła wg swojego uznania:

1) wydać określoną liczbę akcji za zapłatą z góry określonej ceny wykonania, oraz/albo

2) zamiast wydania całości lub części akcji dokonać płatności gotówkowej w kwocie równej nadwyżce pomiędzy (jeżeli taka powstanie):

(i) iloczynem ceny zamknięcia akcji w systemie Xetra na rynku regulowanym Giełdy Papierów Wartościowych we Frankfurcie w dniu otrzymania zawiadomienia o wykonaniu opcji lub w przypadku wcześniejszego wycofania Spółki Niemieckiej z giełdy, ceny, która miała zostać zaoferowana w ramach obowiązkowego wezwania publicznego zgodnie z właściwymi przepisami § 39 niemieckiej ustawy o giełdach papierów wartościowych, pomnożonej przez łączną liczbę akcji z zawiadomienia o wykonaniu opcji,

(ii) a wcześniej ustaloną ceną wykonania pomnożoną przez łączną liczbę akcji z zawiadomienia o wykonaniu opcji, lub bez pomniejszenia o tę cenę wykonania, gdy uczestnik zapłacił już cenę wykonania wszystkich akcji z zawiadomienia o wykonaniu opcji.

Jeżeli Spółka Niemiecka wybrałaby płatność w gotówce zamiast wydania akcji, to kwota wypłaty zostałaby więc obliczona w następujący sposób: [(cena zamknięcia z rynku regulowanego lub z publicznego wezwania w razie wycofania z giełdy) x liczba akcji z zawiadomienia o wykonaniu opcji] - [wcześniej ustalona cena wykonania x liczba akcji z zawiadomienia o wykonaniu opcji].

Warunkami wykonania umowy przez Spółkę Niemiecką było między innymi osiągnięcie konkretnych parametrów ekonomicznych przez Grupę oraz utrzymanie przez osobę uprawnioną stosunku pracy z jedną ze spółek Grupy w okresie 4 lat od podpisania umowy. Warunki te motywowały więc kluczowych pracowników do większego zaangażowania w świadczeniu pracy na rzecz Grupy, gdyż pracownicy uczestniczyliby finansowo w sukcesach Grupy albo poprzez prawo do nabycia akcji po wcześniej ustalonej cenie albo poprzez świadczenie pieniężne oparte o cenę akcji na rynku regulowanym.

Wnioskodawca w 2019 roku został uczestnikiem Programu organizowanego przez Spółkę Niemiecką. Przystąpienie do Programu było nieodpłatne (z tytułu przystąpienia do Programu Wnioskodawca nie poniósł kosztów). Do momentu realizacji Wnioskodawca nie uzyskał żadnego przysporzenia, a ewentualny przychód z udziału w Programie był niepewny, gdyż zależał od warunków opisanych w umowie (np. osiągnięcie wskazanych wyników finansowych przez Grupę). Samo uczestnictwo w Programie i przyznanie opcji nie dawało gwarancji uzyskania przychodu. Uczestnictwo w Programie w żaden sposób nie wynikało z wewnętrznych przepisów wynagradzania w Spółce Polskiej lub umowy o pracę zawartej ze Spółką Polską przez Wnioskodawcę. Spółka Polska w żaden sposób również nie pośredniczyła i nie uczestniczyła w organizacji Programu. Wnioskodawca nie pozostawał, ani nie pozostaje w stosunku pracy ze Spółką Niemiecką. Wnioskodawcy nie łączy, ani nie łączyła ze Spółką Niemiecką żadna umowa zlecenia, umowa o dzieło, kontrakt menedżerski itp. Jedyną umową łączącą Wnioskodawcę ze Spółką Niemiecką jest wyżej opisana umowa opcji (uczestnictwo w Programie).

Po przystąpieniu Wnioskodawcy do Programu w strukturze organizacyjnej Grupy zaszły zmiany. Spółka Niemiecka została przejęta przez zewnętrznego inwestora, który wezwał do dobrowolnej odsprzedaży jej akcji przez pozostałych akcjonariuszy, po czym wycofał Spółkę Niemiecką z Giełdy Papierów Wartościowych we Frankfurcie. W 2023 roku minął wymagany przez Program okres zatrudnienia Wnioskodawcy w Spółce. Spółka Niemiecka podjęła decyzję o rozliczeniu wszystkich opcji na akcje wypłacając świadczenia w gotówce. Taki sposób rozliczenia wynikał wprost z Programu. Wysokość świadczenia została więc ustalona w oparciu o cenę akcji z publicznego wezwania ze względu na wycofanie Spółki Niemieckiej z Giełdy Papierów Wartościowych we Frankfurcie. Wypłacone świadczenie jest więc pochodną ceny papieru wartościowego, jakim jest akcja. Kwota wypłaty została przekazana przelewem na konto bankowe Wnioskodawcy w 2023 roku. Od kwoty tej nie został pobrany podatek dochodowy w Niemczech.

Dodatkowo – w odpowiedzi na wezwanie Organu – Wnioskodawca wyjaśnił, że jego zdaniem zawierając umowę (przystępując do Programu) nie uzyskał przychodu ze świadczenia w naturze, ani z innego nieodpłatnego świadczenia, przez co nie można zastosować art. 10 ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W związku z powyższym Wnioskodawca skierował do Organu następujące pytanie:

Czy środki pieniężne otrzymane przez Wnioskodawcę od Spółki Niemieckiej z tytułu udziału w Programie należy uznać za dochód ze źródła przychodów "Kapitały pieniężne i prawa majątkowe" opodatkowany stawką podatku dochodowego od osób fizycznych w wysokości 19%?

Zdaniem Wnioskodawcy w niniejszej sprawie świadczenie Spółki Niemieckiej może być zrealizowane na dwa sposoby, wg wyboru Spółki Niemieckiej: wydanie akcji za zapłatą z góry ustalonej ceny lub za świadczeniem pieniężnym, którego wysokość będzie ustalona w oparciu o cenę akcji Spółki Niemieckiej. Jest to więc w istocie zobowiązanie przemienne, gdyż wykonanie umowy może nastąpić przez spełnienie jednego z kilku świadczeń. Spełnienie któregokolwiek ze świadczeń jest więc wykonaniem umowy, co wprost wynika z jej treści. Mało tego, każde ze świadczeń spełnia definicję pochodnego instrumentu finansowego. Wydanie akcji za zapłatą z góry ustalonej ceny to przecież opcja (pochodny instrument finansowy, które daje prawo do kupna aktywów po ustalonej cenie i w określonym czasie). Zresztą taką nazwą posługuje się Program. Drugie ze świadczeń przemiennych to także pochodny instrument finansowy, gdyż jest to prawo do otrzymania świadczenia pieniężnego (a więc prawo majątkowe), którego wartość jest oparta o wartość papierów wartościowych, jakimi są akcje Spółki Niemieckiej. Niezależnie jaka zostanie przyjęta nazwa takiego instrumentu finansowego, to jest czy to będzie opcja, czy opcja z rozliczeniem pieniężnym (a taka kwalifikacja jest najwłaściwsza, gdyż rozliczenie opcji wcale nie musi polegać na świadczeniu rzeczowym, a nawet z założenia opcja może obejmować tylko świadczenie pieniężne - np. opcja na indeks giełdowy, która nie jest kwestionowana jako pochodny instrument finansowy, a nawet wprost jest tak traktowana przez KNF), czy połączenie opcji z innym pochodnym instrumentem finansowym, to i tak wszystkie metody rozliczenia podpadają pod definicję pochodnych instrumentów finansowych, do której odsyła ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych dla przyjęcia kwalifikacji przychodu z kapitałów pieniężnych.

Oznacza to, że przychód otrzymany przez Wnioskodawcę jest przychodem z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych (art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.). Jest to więc przychód z kapitałów pieniężnych.

Wnioskodawca uważa, że w niniejszej sprawie nie znajdzie zastosowania art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f., gdyż Wnioskodawca nie uzyskuje jakichkolwiek przychodów od Spółki Niemieckiej. Pracuje bowiem w Spółce Polskiej i to od niej uzyskuje świadczenia ze stosunku pracy. Spółka Polska w dodatku nie uczestniczy w Programie. Nie ma więc źródła przychodów pochodzących ze Spółki Niemieckiej, do którego można przyłączyć świadczenie z tytułu Programu.

Wnioskodawca nie ponosił wydatków, które mogą zostać uznane za koszty uzyskania przychodów, a więc otrzymane świadczenie (przychód) jest w całości dochodem podlegającym opodatkowaniu stawką 19%.

2. W dniu 22 kwietnia 2024 r. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wydał interpretację indywidualną nr 0115-KDIT1.4011.67.2024.2.JG, w której uznał stanowisko Wnioskodawcy sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku dochodowym od osób fizycznych za nieprawidłowe.

Na wstępie Dyrektor, powołując się na przepisy na których oparł swoje stanowisko m.in. art. 5a pkt 13, art. 10 ust. 1, art. 11 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2647 z późn. zm.; dalej jako u.p.d.o.f.), wyjaśnił, że za przychody należy uznać każdą formę przysporzenia majątkowego, zarówno formę pieniężną, jak i niepieniężną, w tym nieodpłatne świadczenia otrzymane przez podatnika. Z kolei dany przychód osoby fizycznej jest przypisywany tylko i wyłącznie do jednego określonego źródła przychodów, który są m.in.:

1) stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta (art. 10 ust. 1 pkt 1);

2) kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a-c (art. 10 ust. 1 pkt 7);

3) inne źródła (art. 10 ust. 1 pkt 9).

Z przedstawionych we wniosku okoliczności faktycznych sprawy wnika, że Wnioskodawca jest zatrudniony w polskiej firmie będącej spółką z ograniczoną odpowiedzialnością. Spółka polska jest spółką-córką niemieckiej spółki akcyjnej z siedzibą w Niemczech. Uczestnictwo w Programie w żaden sposób nie wynika z wewnętrznych przepisów wynagradzania w Spółce polskiej lub umowy o pracę zawartej przez Pana ze Spółką polską. Spółka polska w żaden sposób również nie pośredniczy i nie uczestniczy w organizacji Programu. W ramach Programu na podstawie umowy zawartej pomiędzy Wnioskodawcą a Spółką niemiecką w 2019 roku przyznane zostały opcje na akcje. Natomiast zgodnie z ww. umową opcje na akcje i prawa uczestnika są nieprzenoszalne. Prawa wynikające z Umowy Opcji nie mogą być więc przedmiotem obrotu. Spółka Niemiecka podjęła decyzję o rozliczeniu wszystkich opcji na akcje wypłacając świadczenie w gotówce.

Z treści wniosku wynika, że przyznane opcje na akcje nie mogą być przedmiotem obrotu – nie są więc pochodnym instrumentem finansowym w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Tym samym nie można uznać, że Wnioskodawca dokonał realizacji praw z nich wynikających. W przypadku Wnioskodawcy Umowa Opcji miała charakter przyrzeczenia dokonania określonych świadczeń w wyniku zajścia zdefiniowanych zdarzeń, a przysługujące prawa z Umowy Opcji mogły zostać niezrealizowane.

W konsekwencji otrzymane świadczenie stanowi dla Wnioskodawcy przysporzenie majątkowe, które jednak nie może być kwalifikowane jako przychód z kapitałów pieniężnych stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. Wynagrodzenie to – jako że nie mieści się w żadnej kategorii źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1-8b u.p.d.o.f. – stanowi przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. Przychód ten podlega opodatkowaniu wg skali podatkowej określonej w art. 27 ust. 1 u.p.d.o.f. i uwzględnieniu w stosownym zeznaniu podatkowym (PIT-36 lub PIT-37).

3.1. Pismem z dnia 23 maja 2024 r. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę do sądu administracyjnego na ww. interpretację. Zaskarżonej interpretacji zarzucił naruszenie prawa przepisów prawa materialnego tj.:

- art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f. w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 646 z późn. zm.; dalej jako u.o.i.f.) przez błędną wykładnię i przyjęcie, że warunkiem uznania za pochodny instrument finansowy w rozumieniu powołanego przepisu jest zbywalność (możliwość przeniesienia) danego instrumentu;

- art. 10 ust. 1 pkt 7 art. 17 ust. 1 pkt 10, art. 30b ust. 1 pkt 1, art. 30b ust. 2 pkt 3, art. 30b ust. 5 u.p.d.o.f. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że przepisy te nie znajdują zastosowania w sprawie, chociaż Skarżący uzyskał przychód z realizacji pochodnych instrumentów finansowych, a więc kapitałów pieniężnych, podlegający opodatkowaniu w oparciu o powołane przepisy,

- art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że Skarżący uzyskał przychód podlegający pod ten przepisy, chociaż Skarżący uzyskał przychód z kapitałów pieniężnych a nie z innych źródeł.

W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawił uzasadnienie zarzutów skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, powołując się również w celu jego poparcia na orzecznictwo sądów administracyjnych. Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

3.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje

4.1. Odnosząc się na wstępie do kwestii kognicji Sądu, należy wpierw przywołać art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), stosownie do którego sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej p.p.s.a.), stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.

Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 57a p.p.s.a. skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydawaną w indywidualnych sprawach, uchyla tę interpretację. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio.

W myśl tego ostatniego przepisu, stosowanego odpowiednio, sąd uwzględniając skargę, uchyla interpretację, jeśli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

4.2. Dokonując kontroli zaskarżonej interpretacji zgodnie z zakreślonymi powyżej regułami, Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.

4.3. Zasadny okazał się pierwszy zarzut skargi, tj. zarzut naruszenia art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f. w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c u.o.i.f. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że warunkiem uznania za pochodny instrument finansowy w rozumieniu powołanego przepisu jest zbywalność (możliwość przeniesienia) danego instrumentu.

Zgodnie z brzmieniem art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f. ilekroć w ustawie jest mowa o pochodnych instrumentach finansowych - oznacza to instrumenty finansowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c-i ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi.

Natomiast przepisy ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (art. 2), do których odsyła ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych, stanowią, że:

1. Instrumentami finansowymi w rozumieniu ustawy są:

2) niebędące papierami wartościowymi:

c) opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową, inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest papier wartościowy, waluta, stopa procentowa, wskaźnik rentowności, uprawnienie do emisji lub inny instrument pochodny, indeks finansowy lub wskaźnik finansowy, które są wykonywane przez dostawę lub rozliczenie pieniężne, z wyłączeniem instrumentów pochodnych, o których mowa w art. 10 rozporządzenia 2017/565,

d) opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które są wykonywane przez rozliczenie pieniężne lub mogą być wykonane przez rozliczenie pieniężne według wyboru jednej ze stron,

e) opcje, kontrakty terminowe, swapy oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które mogą być wykonane przez dostawę, pod warunkiem że są dopuszczone do obrotu w systemie obrotu instrumentami finansowymi, z wyłączeniem produktów energetycznych będących przedmiotem obrotu hurtowego na OTF, które muszą być wykonywane przez dostawę,

f) niedopuszczone do obrotu w systemie obrotu instrumentami finansowymi opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które mogą być wykonane przez dostawę, a które nie są przeznaczone do celów handlowych i wykazują właściwości innych pochodnych instrumentów finansowych,

g) instrumenty pochodne dotyczące przenoszenia ryzyka kredytowego,

h) kontrakty na różnicę,

i) opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward dotyczące stóp procentowych oraz inne instrumenty pochodne odnoszące się do zmian klimatycznych, stawek frachtowych oraz stawek inflacji lub innych oficjalnych danych statystycznych, które są wykonywane przez rozliczenie pieniężne albo mogą być wykonane przez rozliczenie pieniężne według wyboru jednej ze stron, a także instrumenty pochodne, o których mowa w art. 8 rozporządzenia 2017/565, i inne, które wykazują właściwości innych pochodnych instrumentów finansowych.

Organ w uzasadnieniu interpretacji powołał ww. przepisy, a następnie zacytował również art. 1 ust. 1 u.o.i.f., zgodnie z którym ustawa reguluje zasady, tryb i warunki podejmowania i prowadzenia działalności w zakresie obrotu instrumentami finansowymi, prawa i obowiązki podmiotów uczestniczących w tym obrocie oraz wykonywanie nadzoru w tym zakresie.

Następnie powołał się na poglądy doktryny (komentarz do ww. przepisu), zgodnie z którym ustawa ta znajduje zastosowanie do obrotu instrumentami finansowymi (podkreślenie przez Organ). Mówiąc natomiast o zakresie podmiotowym, należy wskazać, że ustawa o obrocie instrumentami finansowymi określa prawa i obowiązki stron transakcji o instrument finansowy (emitentów i inwestorów) przede wszystkim w tzw. obrocie wtórnym (obrotu pierwotnego, czyli nabywania instrumentów od emitenta lub gwaranta emisji, dotyczy przede wszystkim ustawa o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych, choć obie ustawy wzajemnie się uzupełniają), wszelkich pozostałych uczestników tej transakcji (jak np. firmy inwestycyjne) oraz wreszcie instytucji infrastrukturalnych (w tym podmiotów w grupie G. S.A., G.1 i B. S.A., podmiotów w grupie K. S.A. tworzących system depozytowo rozliczeniowy – K. S.A. i K.1 S.A.).

(...) Komentowana ustawa reguluje zatem zasady i warunki dokonywania obrotu instrumentami finansowymi, prawa i obowiązki podmiotów biorących udział w transakcji opiewającej na instrument finansowy, organizację tego obrotu, a także nadzór nad jego prawidłowym przebiegiem.

Po zacytowaniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o obrocie instrumentami finansowymi Dyrektor stwierdził, że z przedstawionych we wniosku okoliczności faktycznych sprawy wnika, m.in. że zgodnie z umową opcje na akcje i prawa uczestnika są nieprzenoszalne – prawa wynikające z Umowy Opcji nie mogą być więc przedmiotem obrotu (ta okoliczność jako jedyna została przez Organ wytłuszczona).

Na tej podstawie Organ doszedł do konkluzji, że skoro z treści wniosku wynika, że przyznane Podatnikowi opcje na akcje nie mogą być przedmiotem obrotu – nie są więc one pochodnym instrumentem finansowym w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Tym samym nie można uznać, że Podatnik dokonał realizacji praw z nich wynikających.

Stanowisko to jest zbyt daleko idące, a wręcz błędne.

4.4. W pierwszej kolejności należy zgodzić się ze Skarżącym, że ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (w art. 5a pkt 13) odsyła w zakresie definicji pochodnych instrumentów finansowych do art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c-i ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Jak słusznie zauważył Skarżący, ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie odsyła do całej ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, a jedynie do wyraźnie określonych jej przepisów.

W tym przypadku są to – przytoczone wyżej – art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c-i ustawy o obrocie instrumentami finansowymi.

Jak słusznie zauważa Skarżący, powołane przepisy, a w szczególności art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c u.o.i.f., w żaden sposób nie stawiają warunku, aby pochodne instrumenty finansowe były zbywalne. Jest to o tyle ważne, że ustawa wprost mówi o ich zbywalności np. w przypadku papierów wartościowych (podkreślenie Sądu) – o czym niżej.

Tymczasem Organ dokonuje interpretacji, a właściwie nadinterpretacji całej ustawy, odwołując się w szczególności do przepisu dotyczącego zakresu regulacji ustawy (art. 1 u.o.i.f.) i na tej podstawie dokonuje konkluzji, że skoro ustawa reguluje obrót instrumentami finansowymi, to jeśli "instrument finansowy", na który powołuje się Wnioskodawca nie może być przedmiotem obrotu (jest niezbywalny), nie jest on instrumentem finansowym w rozumieniu ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, a w konsekwencji – nie jest instrumentem finansowym w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Jest to – jak już wspomniano – rozumowanie błędne.

4.5. Jak słusznie zauważa Strona, w art. 3 pkt 1 u.o.i.f. zdefiniowano pojęcie papierów wartościowych, przez które rozumie się:

a) akcje, prawa poboru w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2024 r. poz. 18 i 96), prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne, bankowe prawa pochodne w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 2488) i inne zbywalne papiery wartościowe [podkreślenie Sądu], w tym inkorporujące prawa majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z akcji lub z zaciągnięcia długu, wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego,

b) inne zbywalne prawa majątkowe [podkreślenie Sądu], które powstają w wyniku emisji, inkorporujące uprawnienie do nabycia lub objęcia papierów wartościowych określonych w lit. a, lub wykonywane poprzez dokonanie rozliczenia pieniężnego, odnoszące się do papierów wartościowych określonych w lit. a, walut, stóp procentowych, stóp zwrotu, towarów oraz innych wskaźników lub mierników (prawa pochodne).

Ustawa ta w swoim art. 2 rozróżnia natomiast papiery wartościowe (art. 2 ust. 1 pkt 1 u.o.i.f.) oraz instrumenty finansowe niebędące papierami wartościowymi [podkreślenie Sądu] szczegółowo wymienione w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a do j.

Jest to więc podział dychotomiczny. Dany "instrument finansowy" jest albo papierem wartościowym (art. 2 ust. 1 pkt 1 u.o.i.f.) albo instrumentem finansowym niebędącym papierem wartościowym (art. 2 ust. 1 pkt 2 u.o.i.f.).

Można zatem dojść do wniosku, że skoro ustawodawca dokonał takiego dychotomicznego podziału i jednocześnie zdecydował się uregulować kwestię zbywalności jedynie jako element definicji papieru wartościowego (w powołanym wyżej w art. 3 pkt 1 u.o.i.f.), a nie innych instrumentów finansowych, to – wnioskując a contrario – należałoby dojść do wniosku, że w przypadku tych innych instrumentów finansowych (niebędących papierami wartościowymi) ich zbywalność nie należy do ich istoty. Fakt zbywalności nie przesądza (podkreślenie Sądu) o zakwalifikowaniu danego instrumentu jako "instrumentu finansowego niebędącego papierem wartościowym" w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 u.o.i.f.

Należy zgodzić się ze Skarżącym, że skoro ustawodawca w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi nie odniósł kryterium zbywalności do instrumentów finansowych niebędących papierami wartościowymi (w tym do mających znaczenie w niniejszej sprawie – pochodnych instrumentów finansowych), pozostawił tę kwestię praktyce.

Papiery wartościowe są w znacznym stopniu usystematyzowane i ustandaryzowane.

Natomiast instrumenty finansowe niebędące papierami wartościowymi są niejednolite (o czym świadczy ich kazuistyczna ich lista znajdująca się w ustawie (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a do j), nie mają ustandaryzowanego charakteru. Nie mają też – w przeciwieństwie do papierów wartościowych – wskazanego wyraźnie przez ustawodawcę elementu zbywalności, jako ich cechy istotnej.

4.6. W konsekwencji należy zgodzić się ze Skarżącym, że Dyrektor rozszerzył – bez podstawy prawnej – wymóg zbywalności odnoszony w ustawie wprost jedynie do papierów wartościowych, na inne instrumenty finansowe niebędące papierami wartościowymi (tutaj pochodne instrumenty finansowe). Zrobił to w drodze wykładni celowościowej, powołując się na fakt, że ustawa o obrocie instrumentami finansowymi reguluje obrót tymi instrumentami. W domyśle wyciągnął ze tego wniosek, że skoro ustawa reguluje obrót instrumentami finansowymi, to uregulowane w niej instrumenty nie mogą być wyłączone z obrotu. Takie wnioskowanie jest jednak nieuprawnione.

Dyrektor posłużył się również dla ww. wykładni celowościowej przepisami, które z racji wyraźnego odesłania ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie mogą być zastosowane.

Dyrektor – po pierwsze – wyszedł więc poza językowe brzmienie przepisu, stosując wykładnię celowościową. Działanie takiej jest niedopuszczalne, gdyż elementy konstrukcyjne podatku muszą być precyzyjnie wskazane w ustawie.

Poza tym Dyrektor, dokonując wykładni celowościowej ww. ustawy, wyszedł również poza przepisy do których odsyła ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych. Jeżeli podstawą rozważań dla celów podatku dochodowego miałaby być cała ustawa o obrocie instrumentami finansowymi, to odesłanie nie precyzowałoby konkretnych przepisów tejże ustawy. Ustawodawca w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych odesłał jednak do konkretnych przepisów ustawy o obrocie instrumentami finansowymi a nie do ustawy jako całości.

4.7. Zakładając jednak nawet – hipotetycznie – odesłanie do całej ustawy o obrocie instrumentami finansowymi i możliwość interpretowania wszystkich jej przepisów (jak to uczynił Dyrektor), należałoby również sięgnąć do przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a u.o.i.f., który wskazuje, że instrumentami finansowymi niebędącymi papierami wartościowymi w rozumieniu ustawy są tytuły uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania.

Jak podnosi się w doktrynie (T. Sójka (red.), Obrót instrumentami finansowymi. Komentarz, WKP 2022) pojęcie instrumentu finansowego jest nadrzędne wobec pojęcia papieru wartościowego zdefiniowanego w art. 3 pkt 1 u.o.i.f. Wprowadzenie takiej ogólniejszej kategorii praw majątkowych w stosunku do praw z papierów wartościowych wynika m.in. z faktu, że nie wszystkie instrumenty finansowe mogą całkowicie podlegać właściwym dla papierów wartościowych zasadom zbywalności – np. niektóre jednostki uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a u.o.i.f.). Dlatego też przepisy dotyczące obrotu zdematerializowanymi papierami wartościowymi do niebędących papierami wartościowymi instrumentów finansowych będących przedmiotem obrotu zorganizowanego stosuje się odpowiednio (art. 8 u.o.i.f.).

Jako przykład takich instrumentów można wskazać jednostki uczestnictwa w otwartych funduszach inwestycyjnych, uregulowanych w ustawie z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 1034).

Zgodnie z brzmieniem art. 82 ww. ustawy, fundusz inwestycyjny otwarty zbywa jednostki uczestnictwa i dokonuje ich odkupienia na żądanie uczestnika funduszu. Z chwilą odkupienia jednostki uczestnictwa są umarzane z mocy prawa.

Natomiast – jak wynika z art. 83 ust. ustawy – jednostka uczestnictwa nie może być zbyta przez uczestnika na rzecz osób trzecich (podkreślenie Sądu).

W konsekwencji – zakładając nawet hipotetycznie możliwość interpretowania całej ustawy o obrocie instrumentami finansowymi – należy stwierdzić, że niezasadne jest rozumowanie Organu, który na podstawie celowościowej wykładni art. 1 ust. 1 u.o.i.f. doszedł do wniosku, że instrumenty finansowe niebędące papierami wartościowymi muszą być zbywalne.

Już ten jeden przykład pokazuje, że to rozumowanie jest błędne, gdyż istnieją takie instrumenty finansowe – uregulowane w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi – które są niezbywalne.

Zatem założenie a priori w zaskarżonej interpretacji, że instrument finansowy niebędący papierem wartościowym (w tym przypadku – pochodny instrument finansowy) musi być zbywalny, a fakt niezbywalności przesądza o tym, że dany instrument nie jest instrumentem finansowym w rozumieniu ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, a w konsekwencji nie jest również instrumentem finansowym w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych – jest błędne.

Jednakże – jak już wskazano – jest to jedynie założenie hipotetyczne. Wystarczającym do uchylenia zaskarżonej interpretacji jest argumentacja wskazana w punktach 4.3. – 4.6. niniejszego uzasadnienia.

4.8. Również na marginesie wskazać należy, że Organ w odpowiedzi na skargę powołuje się na dwa orzeczenia sądów administracyjnych. Należy jednak zauważyć, że wyrok WSA w Warszawie powołany przez Organ został uchylony przez NSA, natomiast wyrok NSA, na który powołuje się Organ ma już kilkanaście lat, zapadł w odmiennym stanie faktycznym i prawnym.

Natomiast orzeczenia, na które – przykładowo – powołuje się Skarżąca w treści skargi zapadły na tle aktualnego brzmienia przepisów art. 24 ust. 11 i nast. u.p.d.o.f., dotyczących programów motywacyjnych.

W przypadku wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2024 r., II FSK 452/21, mieliśmy do czynienia z niezbywalnymi amerykańskimi Restricted Stock Units (RSU). Jednakże fakt ich niezbywalności nie wykluczył uznania ich za pochodny instrument finansowy, a spór w tej sprawie dotyczył innych kwestii.

W przypadku wyroku WSA w Warszawie z dnia 9 lipca 2019 r., III SA/Wa 2406/18 mieliśmy do czynienia z niezbywalnymi "akcjami fantomowymi". Jednakże fakt ich niezbywalności również nie wykluczył uznania ich za pochodny instrument finansowy.

Jako inne przykłady Sąd wskazuje (znane Sądowi z urzędu) wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 czerwca 2024 r, I SA/Kr 390/24, zapadły w identycznym stanie faktycznym (pracownik tej samej Spółki), jednakże interpretacja wydana przez inną delegaturę KIS. W sprawie tej stanowisko Strony uznano za nieprawidłowe, jednakże z innych względów. Jednakże Organ, mimo że mieliśmy do czynienia z takimi samymi opcjami, uznał je za pochodne instrumenty finansowe.

Natomiast w sprawie będącej przedmiotem orzekania przez WSA w Krakowie w wyroku z dnia 15 maja 2024 r., I SA/Kr 255/24, mimo że mieliśmy do czynienia z niezbywalnymi amerykańskimi RSU, Organ (interpretację wydawała ta sama delegatura co w niniejszej sprawie delegatura KIS w Toruniu) uznał je za instrumenty finansowe i uznał w części stanowisko strony jako prawidłowe (podkreślenie Sądu). W pozostałej części uznał je za nieprawidłowe z innych względów.

Zatem za zupełnie niezrozumiałe należy uznać stanowisko Organu zawarte w niniejszej interpretacji koncentrujące się na zbywalności opcji.

4.9. Podsumowując – po tych rozważaniach na marginesie – stanowisko Sądu, stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie fakt, że przyznane Wnioskodawcy opcje na akcje nie mogą być przedmiotem obrotu, doprowadził Organ do wniosku, że opcje te nie są pochodnym instrumentem finansowym w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W konsekwencji otrzymane świadczenie stanowi – zdaniem Organu – przysporzenie majątkowe, które jednak nie może być kwalifikowane jako przychód z kapitałów pieniężnych.

To błędne założenie (podkreślenie Sądu) spowodowało, że Organ nie odniósł się w zasadzie do innych okoliczności sprawy.

W konsekwencji odnoszenie się przez Sąd do dalszych zarzutów skargi należy uznać, na obecnym etapie postępowania, za przedwczesne.

4.10. W toku ponownie przeprowadzonego postępowania organ interpretacyjny uwzględni przedstawioną powyżej argumentację, tj. wykładnię mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów prawa materialnego. To znaczy oceni jeszcze raz stanowisko Strony zawarte we wniosku o wydanie interpretacji, bez zakładania a priori, że przyznane Wnioskodawcy opcje – z uwagi na ich niezbywalność – nie są instrumentem finansowym w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

4.11. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 146 § 1 w związku z art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a., zasądzając na rzecz Skarżącej kwotę 697 zł.