Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 608/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
658
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Stwierdzono bezczynność postępowania i że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 35 i art. 36
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
journal: Dz.U.UE.L 2016 nr 119 poz 1 78 ust. 2
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z  przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Tomasz Szmydt, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 lutego 2024 r. sprawy ze skargi D. K. na bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie rozpoznania skargi z dnia [...] lipca 2021 r. na nieprawidłowości w procesie przetwarzania danych osobowych 1. stwierdza, że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu skargi D. K. z dnia [...] lipca 2021 r. na nieprawidłowości w procesie przetwarzania danych osobowych; 2. stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz D. K. sumę pieniężną w kwocie 3.000 (słownie: trzy tysiące) złotych; 4. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz D. K. kwotę 597 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z [...] lipca 2021 r. D. K. (dalej: "skarżący"), reprezentowany przez adwokata M. K., wystąpił do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej: "organ", "PUODO") ze skargą na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez [...] Zarządzanie Nieruchomościami Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: "spółka") poprzez ich nieuprawnione ujawnienie. W razie stwierdzenia naruszeń, skarżący domagał się od PUODO nakazania spółce usunięcia uchybień w procesie przetwarzania danych osobowych, a także rozważenia nałożenia na spółkę administracyjnej kary pieniężnej.

Powyższa skarga wpłynęła do organu [...] lipca 2021 r.

Pismami z [...] listopada 2021 r. PUODO: wystąpił do spółki o ustosunkowanie się do treści skargi oraz złożenie wyjaśnień w sprawie, a także poinformował pełnomocnika skarżącego o wszczęciu postępowania wyjaśniającego, zwracając się jednocześnie do niego o doprecyzowanie skargi. W dniu [...] grudnia 2021 r. do organu wpłynęły: pismo pełnomocnika spółki z [...] listopada 2021 r. zawierające wyjaśnienia w sprawie, jak również pismo pełnomocnika skarżącego z [...] listopada 2021 r. doprecyzowujące skargę.

W związku z brakiem dalszych czynności PUODO, pełnomocnik skarżącego pismem z [...] kwietnia 2022 r. wniósł ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub art. 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: "k.p.a."). Przedmiotowe ponaglenie wpłynęło do organu [...] kwietnia 2022 r.

Następnie, pismem z [...] kwietnia 2022 r., PUODO wezwał pełnomocnika spółki do uzupełnienia wyjaśnień, o czym jednocześnie poinformował (też pismem z [...] kwietnia 2021 r.) pełnomocnika skarżącego. W dniu [...] maja 2022 r. organ otrzymał odpowiedź pełnomocnika spółki z [...] kwietnia 2022 r. na ww. wezwanie.

W dniu [...] września 2023 r. do PUODO wpłynęła skarga skarżącego (nadal reprezentowanego przez adwokata M. K.), skierowana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania zainicjowanego skargą z [...] lipca 2021 r.

W skardze zarzucono PUODO:

1) bezczynność polegającą na niepodejmowaniu żadnych czynności, pomimo zakończenia postępowania dowodowego, w tym niewydanie decyzji w terminie określonym przez przepisy prawa;

2) przewlekłe prowadzenie postępowania, polegające na podejmowaniu czynności w sposób sprzeczny z zasadą ekonomiki postępowania administracyjnego, ponad konieczność wynikającą z okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, wbrew zasadzie szybkości postępowania wyrażonej w art. 12 k.p.a.

- w zakresie rozpoznania skargi z [...] lipca 2021 r. na niezgodne z prawem przetwarzanie danych osobowych.

W oparciu o ww. zarzuty skarżący wniósł o:

• stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania;

• zobowiązanie PUODO do wydania decyzji w przedmiocie skargi z [...] lipca 2021 r. w terminie do 14 dni od uprawomocnienia orzeczenia Sądu;

• stwierdzenie, że bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa;

• przyznanie od PUODO na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego;

• rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.");

• uwzględnienie skargi przez organ w oparciu o art. 54 § 3 p.p.s.a.;

• zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego, akcentując, że nie otrzymał żadnej informacji dotyczącej terminu załatwienia sprawy lub przedłużenia postępowania, a na dzień sporządzenia niniejszej skargi PUODO prowadzi postępowanie ponad dwa lata. Zdaniem skarżącego, sprawa wszczęta jego skargą z [...] lipca 2021 r. nie ma charakteru szczególnie skomplikowanego (kompleksowego, zawiłego) w rozumieniu art. 35 § 3 k.p.a., zatem jej rozpoznanie powinno nastąpić w terminie miesiąca od wszczęcia postępowania. W tych okolicznościach skarżący stwierdził, iż bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Skarżący wyjaśnił, że żądanie przyznania sumy pieniężnej w maksymalnej wysokości jest uzasadnione długością prowadzonego postępowania, brakiem jakiejkolwiek informacji od PUODO odnośnie terminu planowanego zakończenia tego postępowania, jak też brakiem rozpoznania ponaglenia.

W odpowiedzi na skargę (pismo organu z [...] października 2023 r.) PUODO wniósł o jej oddalenie, wskazując, iż pismami z [...] września 2023 r. poinformował strony postępowania - pełnomocnika skarżącego, pełnomocnika spółki i Zarząd Wspólnoty Mieszkaniowej "[...]" z siedzibą w [...], że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego zostanie wydana decyzja administracyjna. Pouczył również ww. podmioty o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów w sprawie przed wydaniem decyzji administracyjnej (art. 10 § 1 k.p.a.) oraz o prawie wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów (art. 73 § 1 k.p.a.), a także terminie realizacji powyższych uprawień. Natomiast w dniu [...] października 2023 r. organ wydał decyzję administracyjną nr [...], którą udzielił upomnienia Wspólnocie Mieszkaniowej "[...]" z siedzibą w [...] za naruszenie art. 6 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych - Dz. Urz. UE L 119 z dnia 4 maja 2016, str. 1; Dz. Urz. UE L 127 z dnia 23 maja 2018, str. 2 oraz Dz. Urz. UE L 74 z dnia 4 marca 2021, str. 35; dalej: "RODO"), polegające na udostępnieniu danych osobowych skarżącego, zawartych w akcie notarialnym, członkom Wspólnoty Mieszkaniowej "[...]" poprzez przesłanie skanu aktu notarialnego w wiadomości e-mail.

Dalej PUODO stwierdził, że w aktualnym stanie prawnym i faktycznym skarga jest bezzasadna. Odwołał się do orzeczeń sądów administracyjnych, w tym wyroku tutejszego Sądu z 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II SAB/Wa 95/19 (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), prezentującego pogląd, iż art. 78 ust. 2 RODO (przewidujący termin trzech miesięcy na rozpatrzenie skargi dotyczącej ochrony danych osobowych bądź poinformowanie osoby, której dane dotyczą, o postępach lub efektach rozpatrywania skargi) stanowi przepis szczególny względem uregulowań zawartych w k.p.a. Organ podkreślił też, że datą wszczęcia postępowania administracyjnego na żądanie strony jest dzień doręczenia organowi administracji publicznej żądania spełniającego wymagania z art. 63 § 2 k.p.a. (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego; dalej: "NSA" z 12 września 2008 r., sygn. akt II OSK 1012/07).

PUODO przyznał, iż spoczywa na nim przewidziany w art. 77 k.p.a. obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Wydanie decyzji administracyjnej w sprawie należącej do jego właściwości musi być poprzedzone dokładnym zbadaniem okoliczności faktycznych danej sprawy i zebraniem kompletnego, wewnętrznie spójnego materiału dowodowego.

Oceniając zarzuty skargi jako niezasadne, organ stwierdził, że podjął w niniejszej sprawie wszelkie kroki niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy - dwukrotnie (pismami z [...] listopada 2021 r. oraz z [...] kwietnia 2022 r.) zwracał się do spółki o złożenie wyjaśnień w sprawie, o czym informował skarżącego. Zatem w żadnym razie nie uchylał się od wydania rozstrzygnięcia; przeciwnie - przedsięwziął przewidziane prawem czynności służące wnikliwemu i rzetelnemu ustaleniu okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy. Wszystkie czynności podejmowane są zgodnie z kolejnością, bieżącym etapem postępowania i uwzględnieniem złożoności sprawy. Działania PUODO nie miały charakteru pozornego, jak zarzuca skarżący. Postępowania przed organem właściwym do spraw ochrony danych osobowych, w tym także niniejsza sprawa, charakteryzują się skomplikowanym charakterem, wymagają wnikliwej analizy zarzutów i wyjaśnień składanych w odpowiedzi na wezwania organu, jak również wnikliwej analizy przepisów i ich zastosowania do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W postępowaniach tych, w przeciwieństwie do innych postępowań administracyjnych, niemożliwym jest wydanie rozstrzygnięcia bez wezwania podmiotu skarżonego do złożenia wyjaśnień, ponieważ organ zobowiązany jest zgromadzić wewnętrznie spójny i wystarczający do wydania decyzji materiał dowodowy, co też było konieczne w przedmiotowej sprawie. Dlatego przedmiotowa skarga na bezczynność lub przewlekłość jest bezzasadna.

Za niezasadny PUODO uznał także zarzut nierozpatrzenia ponaglenia skarżącego. W tym kontekście organ podniósł, iż ponaglenie wpłynęło do niego [...] kwietnia 2022 r., zaś pismem z [...] kwietnia 2022 r. powiadomił skarżącego, że wystąpił do spółki o uzupełnienie wyjaśnień, jednocześnie wskazując, iż o dalszych czynnościach w sprawie skarżący zostanie poinformowany w kolejnym piśmie.

W świetle powyższego nie można organowi zarzucić rażącego naruszenia prawa, a w konsekwencji niezasadne byłoby stosowanie dodatkowych sankcji w postaci sumy pieniężnej. Organ bowiem prawidłowo prowadził postępowanie wyjaśniające, które zakończył decyzją administracyjną wydaną w dniu [...] października 2023 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. Pierwszy z ww. przepisów stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Natomiast w myśl art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Skarżący uczynił przedmiotem skargi "bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego" przez PUODO w przedmiocie rozpoznania skargi (wniosku) z [...] lipca 2021 r. na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych.

W orzecznictwie NSA prezentowany jest pogląd, wedle którego zarzucenie w jednym piśmie bezczynności oraz przewlekłości postępowania nie powinno być traktowane jako skumulowanie dwóch skarg, o ile kwestionowana jest terminowość i sprawność działania organu w tej samej sprawie administracyjnej. Objęcie jedną skargą obu form opieszałości organu inicjuje bowiem jedną sprawę sądowoadministracyjną. Pozostaje to w związku z zasadą, że przedmiotem zaskarżenia może być tylko jedna decyzja lub inny akt, którego legalność badana jest przez sąd administracyjny (vide wyroki NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 709/12 i z 24 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 2225/14).

W przypadku wniesienia skargi na bezczynność i/lub przewlekłe prowadzenie postępowania, to sąd administracyjny – na podstawie okoliczności sprawy, a zwłaszcza toku postępowania – ocenia, czy w sprawie wystąpiła bezczynność, czy przewlekłe prowadzenie postępowania oraz w oparciu o tę ocenę podejmuje rozstrzygnięcia, o których mowa w art. 149 p.p.s.a. (vide postanowienia NSA z 26 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1360/12 i z 4 września 2015 r., sygn. akt II OZ 753/15).

Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia, czy też innego aktu lub nie podjął stosownych czynności. Skarga na bezczynność organu ma zasadniczo na celu ochronę procesową strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie.

Z kolei pojęcie "przewlekłego prowadzenia postępowania" pojmowane jest jako prowadzenie postępowania w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. J. Drachal, J. Jasielski, R. Stankiewicz, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2011, str. 69-70).

Uwzględniając fakt, iż w dacie wniesienia skargi do tutejszego Sądu skarżący nie miał wiedzy ani o planowanym terminie zakończenia postępowania ani o zebraniu materiału dowodowego wystarczającego do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, opieszałość PUODO należy kwalifikować jako bezczynność.

Warunkiem dopuszczalności złożenia skargi jest wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one stronie w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. W przypadku skargi na bezczynność, warunkiem formalnym dopuszczalności jej wniesienia jest uprzednie złożenie ponaglenia w trybie art. 37 k.p.a. Skarżący wymóg ten spełnił, co jest niesporne między stronami.

Stosownie do treści art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność organu w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu lub na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.).

Według art. 12 k.p.a., organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Zasada szybkości postępowania wyrażona w ww. przepisie - ściśle związana z regulacjami zawartymi w art. 35-38 k.p.a. - nie może jednak pozostawać w sprzeczności z obowiązkiem organu dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela.

W art. 35 k.p.a. zostały określone terminy do załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej. Przepis art. 35 § 1 k.p.a. zobowiązuje organy administracji publicznej do załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki, co stanowi realizację zasady zawartej w art. 12 k.p.a. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 k.p.a.). Ponadto w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie organ powinien podać stronom przyczyny zwłoki i wskazać nowy termin załatwienia sprawy, co wynika z art. 36 § 1 k.p.a. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). Jednakże samo informowanie o niezałatwieniu sprawy w terminie nie chroni organu przed zarzutem przewlekłego prowadzenia postępowania, ponieważ działania organu w tym zakresie również podlegają kontroli sądowej.

Prawodawca unijny w art. 78 ust. 2 RODO przewidział możliwość skorzystania przez osobę, której dane dotyczą, z uprawnienia do wykorzystania środka ochrony prawnej przed sądem (przeciwko organowi nadzorczemu) w sytuacji, gdy organ nadzorczy w terminie trzech miesięcy: 1) nie rozpatrzył skargi; 2) nie poinformował osoby, której dane dotyczą, o postępach lub efektach rozpatrywania skargi.

Przedstawiciele doktryny zwracają uwagę, że literalna treść art. 78 ust. 2 RODO nie daje jasnej odpowiedzi, czy termin w nim określony powinien mieć zastosowanie w obu przypadkach wskazanych w pkt 1 i 2 tego przepisu - vide P. Litwiński [w:] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (EU) nr 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych). Komentarz pod red. P. Litwińskiego, wyd. 1, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2021, uw. 5 komentarza do art. 78 RODO; podobnie P. Fajgielski Komentarz do rozporządzenia nr 2016/679 w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) [w:] Ogólne rozporządzenie o ochronie danych. Ustawa o ochronie danych osobowych. Komentarz, wyd. II, Wolters Kluwer Polska 2022, t. 6 komentarza do art. 78 RODO. W przeciwnym wypadku nie byłoby przewidzianego terminu do rozstrzygnięcia sprawy (sankcji w przypadku jego przekroczenia). Ponadto wprowadzenie takiego terminu wyłącznie w odniesieniu do obowiązków informacyjnych z art. 77 ust. 2 RODO (na co mogłaby wskazywać wykładnia literalna przepisu art. 78 ust. 2 RODO) wydaje się nieadekwatne w kontekście zabezpieczenia praw skarżącego.

P. Fajgielski w przywołanej wyżej publikacji podnosi, iż termin wskazany w przepisie art. 78 ust. 2 RODO "nie powinien być rozumiany jako termin rozpatrzenia skargi, gdyż sprawa może okazać się skomplikowana, a jej rozstrzygnięcie niemożliwe w trzymiesięcznym terminie, wówczas jednak organ nadzorczy powinien poinformować o tym osobę, której dane dotyczą" (podobnie M. Górski [w:] Ogólne rozporządzenie o ochronie danych osobowych. Komentarz pod red. M. Sakowskiej-Baryły, wyd. 1, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2018, uw. 9 komentarza do art. 78 RODO).

W doktrynie wyrażono też pogląd, że art. 78 ust. 2 RODO nie jest przepisem szczególnym w rozumieniu art. 35 § 4 k.p.a. Przepis art. 78 ust. 2 RODO nie określa bowiem terminu załatwienia skargi przez organ nadzorczy. Termin trzech miesięcy, o jakim mowa w tym przepisie, odnosi się do wykonania przez organ nadzorczy obowiązku poinformowania strony, której dane dotyczą, o postępach i efektach rozpoznawania jej skargi; z jego upływem RODO łączy możliwość uruchomienia przez podmiot danych środków ochrony prawnej przed sądem - wniesienia skargi na bezczynność organu nadzorczego (tak I. Bogucka [w:] Ustawa o ochronie danych osobowych. Komentarz pod red. D. Lubasza, Warszawa 2019, komentarz do art. 62).

Z tym ostatnim stanowiskiem nie zgodził się NSA w wyroku z 7 lipca 2023 r., sygn. akt III OSK 4754/21, stwierdzając, iż trzymiesięczny termin z art. 78 ust. 2 RODO nie odnosi się tylko do obowiązku poinformowania osoby, której dane dotyczą, o postępach lub efektach rozpatrywania skargi wniesionej zgodnie z art. 77 RODO, ale w pierwszej kolejności odnosi się do rozpatrzenia skargi, co wynika z treści przepisu ("jeżeli organ nadzorczy właściwy zgodnie z art. 55 i 56 nie rozpatrzył skargi lub nie poinformował ..."). Rozpatrzenie skargi w rozumieniu art. 78 ust. 2 RODO w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1781; dalej: "u.o.d.o.") oznacza wydanie decyzji administracyjnej. Dlatego, według NSA, nie jest uprawnione twierdzenie, że art. 78 ust. 2 RODO nie wyznacza terminu na załatwienie sprawy administracyjnej. Skoro upływ trzymiesięcznego terminu, o jakim mowa w omawianym przepisie, uprawnia do wniesienia skargi na bezczynność (jak wskazuje się w doktrynie - vide P. Fajgielski w powołanej publikacji w komentarzu do art. 62 u.o.d.o., uw. 4), a bezczynność wiąże się z niezałatwieniem sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (vide art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.), to termin z art. 78 ust. 2 RODO musi być terminem szczególnym w rozumieniu art. 35 § 4 k.p.a.

W ocenie NSA, art. 78 ust. 2 RODO należy odczytywać w ten sposób, iż obowiązek organu nadzoru poinformowania osoby, której dane dotyczą, w terminie trzech miesięcy o postępach lub efektach rozpatrywania skargi, staje się aktualny, jeśli skarga nie została rozpatrzona w tym terminie (czyli nie została wydana decyzja administracyjna) i zachodzi potrzeba jego wydłużenia w trybie art. 36 k.p.a., co koresponduje z art. 62 u.o.d.o. nakazującym dodatkowo w takiej sytuacji poinformowanie stron o stanie sprawy i przeprowadzonych w jej toku czynnościach. W myśl art. 62 u.o.d.o., w przypadku, o którym mowa w art. 36 k.p.a., PUODO, zawiadamiając strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, jest obowiązany również poinformować o stanie sprawy i przeprowadzonych w jej toku czynnościach.

Zdaniem NSA, w przypadku skargi na bezczynność należy wykazać, stosownie do art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., że normatywnie określone terminy lub ustalone przez organ w trybie art. 36 k.p.a., zostały przekroczone.

Analiza akt administracyjnych przedmiotowej sprawy prowadzi do wniosku, iż organ ewidentnie dopuścił się rażąco niewłaściwego działania, które nosi wszelkie znamiona bezczynności. I tak już pierwsze czynności (polegające na wezwaniu spółki do złożenia wyjaśnień oraz poinformowaniu pełnomocnika skarżącego o wszczęciu postępowania i wezwaniu go do doprecyzowania skargi) PUODO podjął po upływie trzech miesięcy, bo [...] listopada 2021 r., podczas gdy skarga wpłynęła do niego [...] lipca 2021 r. Kolejne czynności zostały dokonane [...] kwietnia 2022 r. (było to wezwania pełnomocnika spółki do uzupełnienia wyjaśnień oraz poinformowanie o tym pełnomocnika skarżącego), a więc po upływie pięciu miesięcy od pierwszych czynności oraz po złożeniu przez skarżącego ponaglenia, które wpłynęło do organu [...] kwietnia 2022 r.

Następne działania PUODO podjął po upływie czteroipółmiesięcznego okresu od uprzednich działań, a mianowicie [...] września 2022 r., czyli już po wywiedzeniu przez skarżącego skargi na jego bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania – było to zawiadomienie stron postępowania o zgromadzeniu materiału dowodowego wystarczającego do wydania decyzji oraz pouczeniu ich o treści art. 10 § 1 oraz art. 73 § 1 i § 1a k.p.a. Tak prowadzone postępowanie organ zakończył wydaniem w dniu [...] października 2023 r. decyzji nr [...].

Dysponując opisanym wyżej materiałem dowodowym, zgromadzonym przez PUODO w aktach administracyjnych sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - na mocy art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu skargi z [...] lipca 2021 r., o czym orzekł w punkcie pierwszym sentencji orzeczenia.

W świetle przedstawionej sekwencji czynności podejmowanych przez PUODO od wpływu skargi (wniosku) skarżącego z [...] lipca 2021 r. ([...] lipca 2021 r.) do dnia zakończenia postępowania wydaniem decyzji ([...] października 2023 r.), należy uznać, iż bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym Sąd orzekł w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. O takiej ocenie stanu bezczynności zadecydowały kilkumiesięczne (sięgające od ponad trzech do ponad pięciu miesięcy) odstępy czasu pomiędzy poszczególnymi czynnościami podejmowanymi przez organ oraz fakt, że postępowanie administracyjne zostało zakończone po upływie ponad dwudziestu sześciu miesięcy od wniesienia przez skarżącego do PUODO skargi wszczynającej to postępowanie. Taki sposób procedowania organu w niniejszej sprawie wskazuje na oczywiste i ciężkie naruszenie zasady szybkości i efektywności postępowania administracyjnego. Stan, w którym organ, podejmując określone czynności procesowe w dużych odstępach czasowych, nie załatwia przez wiele miesięcy skargi nie licuje też z wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej i jest szczególnie niepożądany w sprawach z zakresu ochrony danych osobowych.

O ile PUODO słusznie podnosi w odpowiedzi na skargę, że to na nim spoczywa przewidziany w art. 77 § 1 k.p.a. oraz w art. 7 k.p.a. w związku z art. 7 ust. 1 u.o.d.o. obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, o tyle nie sposób usprawiedliwić tym obowiązkiem tak długotrwałych przerw pomiędzy kolejnymi działaniami PUODO. Także rzekome trudności organu, które wynikać miały ze skomplikowanego charakteru sprawy, nie mogą zwolnić go z zarzutu rażącej przewlekłości. Niewątpliwie termin rozpoznania skargi wniesionej w trybie art. 77 ust. 1 RODO przez skarżącego, jako osobę, której dane dotyczą, został przez PUODO znacznie przekroczony, nawet biorąc pod uwagę przepis szczególny, tj. art. 78 ust. 2 RODO. Dlatego przekroczenie to trzeba rozpatrywać w kategoriach kwalifikowanego naruszenia prawa.

Oceniając jako rażący niniejszy przypadek bezczynności PUODO oraz uwzględniając fakt ponad dwuletniego oczekiwania skarżącego na rozstrzygnięcie sprawy, Sąd, w oparciu o art. 149 § 2 p.p.s.a., przyznał skarżącemu sumę pieniężną w wysokości 3000 zł, o czym orzekł w punkcie trzecim sentencji wyroku. Jak wskazał NSA w wyroku z 19 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 1450/23, decyzja o wymierzeniu grzywny lub przyznaniu sumy pieniężnej (albo zastosowaniu obu tych środków), została pozostawiona uznaniu sądu. W judykaturze podnosi się, iż za ich orzeczeniem przemawia w szczególności sytuacja, gdy stwierdzona bezczynność lub przewlekłość ma kwalifikowany charakter, tj. wystąpiła z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie należy zastrzec, że z art. 149 § 2 p.p.s.a. nie wynika, by zastosowanie przewidzianych w nim instytucji ograniczało się jedynie do wyjątkowych sytuacji. Sąd powinien wziąć pod uwagę możliwość zastosowania tych środków także wówczas, gdy okoliczności danej sprawy są niemożliwe do zaakceptowania w kontekście ochrony praw strony. Suma pieniężna stanowi środek o charakterze kompensacyjnym w tym sensie, że ma zrekompensować stronie dolegliwości, niedogodności, negatywne przeżycia, na jakie została ona narażona wskutek bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania (tak np. NSA w uzasadnieniu wyroków z 3 lutego 2017 r., sygn. akt II GSK 1695/16; z 11 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2230/17; z 11 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 1143/18).

Rozstrzygnięcie o zwrocie kosztów postępowania (obejmujących wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł, wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika skarżącego – adwokata w wysokości 480 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17 zł) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zawarł w punkcie czwartym sentencji wyroku, mając za podstawę art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.).