Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 236/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-08-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Julia Bednarek po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 stycznia 2024 r. nr SKO Gd/4611/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej M.T. kwotę 480 zł. ( czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Skarga M. T., reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 stycznia 2024 r. o nr SKO Gd/4611/23 utrzymującą w mocy decyzję z dnia 26 czerwca 2023 r. nr 000314/525/ŚP/06/2023 wydaną z upoważnienia Burmistrza D. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, została wniesiona w następującym stanie sprawy:

Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem M. T. Niepełnosprawny legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia 8 września 2016 r. M. T. został uznany za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 55 roku życia.

Decyzją z dnia 1 grudnia 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem M. T. Przyczyną odmowy był art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych albowiem niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed ukończeniem 25 roku życia.

Decyzją z dnia 30 maja 2023 r., nr SKO Gd/7111/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W dniu 20 czerwca 2023 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej. Z treści wywiadu wynika, że ojciec skarżącej przeszedł cztery zawały serca, ma od 14 lat wszczepiony stymulator serca. Budzi się ok. godz. 6:00, ma problemy ze snem, rzadko przesypia całe noce, jest często zmęczony co wpływa na jego samopoczucie w trakcie dnia. Większość czynności związanych z utrzymaniem higieny osobistej wykonuje samodzielnie tj. w łazience myje twarz, zęby, goli się, załatwia potrzeby fizjologiczne. Co drugi dzień kąpie się w wannie, i tu potrzebuje pomocy przy wejściu do niej, umyciu pleców oraz wyjściu z wanny, pomocą służy mu córka. Odzież i bieliznę skarżąca przygotowuje ojcu dzień wcześniej, pomaga w założeniu skarpet, obuwia. Pan M. ma niesprawną w pełni lewą rękę. Córka przygotowuje śniadanie na godz. 7:00. Przygotowanie posiłku zajmuje około 20 minut. Po śniadaniu około godz. 8:00 niepełnosprawny zażywa łącznie 14 tabletek, tabletki przygotowuje i nadzoruje ich spożycie skarżąca. Następnie wykonuje ona rutynowe codzienne czynności takie jak: sprzątanie, pranie odzieży, zmywanie, odkurzanie, prasowanie, wymiana pościeli itp. (czynności te zajmują około 1 godz.). Około godz. 10:00, skarżąca wychodzi po zakupy artykułów żywnościowych i higienicznych, realizuje recepty, opłaty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, załatwia sprawy urzędowe, (czynność ta trwa około 1 godz.). W tym czasie ojciec skarżącej drzemie, słucha radia, ogląda TV. Następnie gdy pozwalają na to warunki pogodowe, córka wraz z ojcem wychodzą na krótki spacer, zazwyczaj na ogródki działkowe. Niepełnosprawny nie ma sił na długie piesze spacery, często przysiada na ławce, odpoczywa, łapię powietrze, obawia się zasłabnięcia. Po powrocie skarżąca przygotowuje obiad, a w tym czasie jej ojciec pije herbatę, spożywa owoce, odpoczywa, ogląda TV. Przygotowanie obiadu zajmuje ok. 90 minut, posiłek zazwyczaj składa się z dwóch dań. Ojciec skarżącej nie ma problemów z samodzielnym spożywaniem posiłków, spożywa obiad samodzielnie w towarzystwie rodziny. W godzinach popołudniowych skarżąca towarzyszy ojcu, rozmawia z nim, kształtuje pozytywną atmosferę, czasami wychodzi po zakupy. Kolację przygotowuje na godz. 19:00 (czas przygotowania kolacji to ok. 30 min). Po kolacji niepełnosprawny korzysta z toalety, wykonuje czynności związane z utrzymaniem higieny osobistej, następnie około godz. 21:30 kładzie się spać. Noce przebiegają różnie, bywa, że niepełnosprawny nie może zasnąć, męczy się, zdarza się że skarżąca czuwa przy ojcu, innym razem przesypia je w całości.

Niepełnosprawny cierpi ponadto na zawroty głowy, bezsenność, ma problemy z chodzeniem, pamięcią, cierpi na cukrzycę, ma problemy z ciśnieniem, depresję. Kilka razy w ciągu dnia skarżąca mierzy ojcu poziom cukru we krwi oraz ciśnienie. Jeśli ty konieczne wzywa karetkę, ostatnio miało to miejsce 17 czerwca 2023 r., kiedy to jej ojciec poczuł się źle, nie mógł złapać oddechu, bolała go klatka piersiowa. W porze letniej z uwagi na częste upały czuje się bardzo źle, szybko się męczy, ma zawroty głowy, obawia się o własne bezpieczeństwo. Niepełnosprawny jest pod stałą opieką poradni okulistycznej, kardiologicznej, chirurgii naczyniowej, poradni kontrolującej stymulator serca, poradni medycyny inwazyjnej, diabetologicznej, urologicznej, (wizyty odbywają się średnio co miesiąc). Dowożony jest on na wizyty samochodem, zawsze w asyście córki, do placówek w G., E., M. – stan jego zdrowia stale pogarsza się, w listopadzie 2023 r. po raz kolejny przebywał w szpitalu w S. z bólem w okolicy serca. Umawianiem wizyt lekarskich oraz realizacją recept zajmuje się córka. Niepełnosprawny podaje, że bez pomocy i wsparcia córki nie jest w stanie funkcjonować w życiu codziennym. Pomoc córki określa jako niezbędną.

W kwestii związku przyczynowego między sprawowaniem opieki nad ojcem przez skarżącą a rezygnacją z pracy lub jej nie podejmowaniem w protokole wskazano, że skarżąca posiada wykształcenie zasadnicze zawodowe, o kierunku sprzedawca. Nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy. Przez ostatnie 6 lat sprawowała opiekę nad chorym ojcem, wcześniej nad córką. Skarżąca oświadczyła, że w obecnej sytuacji nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w niewielkim wymiarze czasowym z uwagi na zły stan zdrowia ojca. Wymaga on stałego nadzoru, asekuracji ponieważ choroba postępuje.

Decyzją z dnia 26 czerwca 2023 r. nr 000314/525/ŚP/06/2023 wydaną z upoważnienia Burmistrza D. odmówiono skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ojciec wnioskodawczyni nie jest osoba leżącą i nie wymaga pampersowania, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki. Opieka w głównej mierze dotyczy utrzymania higieny osobistej. Wszystkie te czynności nie wykluczają podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ uznał więc, że nie ma związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad ojcem przez skarżącą, a rezygnacją z pracy lub jej nie podejmowaniem. Ponadto organ wskazał, że niepełnosprawność ojca skarżącej istnieje od 55 roku życia, zatem powstała po ukończeniu przez niego 18 roku życia, jak również po ukończeniu 25 roku życia. W tej sytuacji organ uznał, że strona nie spełnia również przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Od decyzji tej skarżąca złożyła odwołanie.

Wraz z pismem z dnia 1 grudnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej przesłał do organu II instancji skany dokumentacji medycznej niepełnosprawnego, w tym kartę informacyjną leczenia szpitalnego.

Decyzją z dnia 18 stycznia 2024 r. o nr SKO Gd/4611/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że wnioskująca jest nieaktywna zawodowo od września 2013 roku, w okresie poprzednich dziesięciu lat (od 2003 roku) wnioskująca podejmowała pracę ośmiokrotnie ale krótkotrwale (po 2-3 miesiące), a także to, że przyczyną rezygnacji z aktywności zawodowej była konieczność opieki nad córką skarżącej. Organ podał, że ojciec skarżącej nie jest osobą leżącą i nie wymaga używania pampersów. Samodzielnie porusza się i spożywa przygotowane posiłki. Opieka polega głównie na pomocy w zakresie utrzymania higieny osobistej. Te czynności, zdaniem organu II instancji, nie wykluczają podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

SKO zaznaczyło jednak, że w tej sprawie przepis art. 17 ust. 1b nie może stać na przeszkodzie nabyciu przez opiekuna osoby dorosłej prawa do wnioskowanego świadczenia. Organ II instancji nie podzielił stanowiska organu I instancji w tym zakresie, wskazując o konieczności stosowania art.17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Decyzji organu II instancji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku (przyczynowo skutkowego) pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek istnieje.

Ponadto zarzuciła ona naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad ojcem, oraz związku przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżąca a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem skarżącej, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła m.in. o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie oraz wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przypisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że SKO podało, iż w sprawie zachodzą dwie przesłanki uniemożliwiające ustalenia prawa do dochodzonego świadczenia na rzecz skarżącej: brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej oraz wiek osoby niepełnosprawnej w chwili powstania niepełnosprawności. Ponadto, zdaniem skarżącej, organy I i II instancji pobieżnie i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy ocenili jej wyjaśnienia w aspekcie sprawowanej przez nią opieki. Z jednej strony organy wskazały, że skarżąca opiekuje się ojcem na co dzień i pomaga mu we wszelkich czynnościach domowych, z drugiej strony organy podnoszą, że opieka jest niewystarczająca, co czyni wnioski decyzji wewnętrznie sprzeczne.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 stycznia 2024 r. wydana została z naruszeniem przepisów prawa.

Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza D. z dnia 26 czerwca 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) - zwanej dalej u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przy tym, niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Tym samym, okoliczność, że niepełnosprawność matki skarżącego powstała powyżej 25 roku życia, wbrew stanowisku organu I instancji, nie mogła stanowić podstawy decyzji o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W okolicznościach niniejszej sprawy niesporne jest, że z uwagi na to, że ojciec M. T. legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, skarżąca, jako córka, jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad ojcem. Nadto, w sprawie niesporne jest, że orzeczeniem z dnia 8 września 2016 r., wydanym na stałe, ojca skarżącej uznano za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Jednakże, w ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy nie wyjaśniły wszystkich istotnych w sprawie okoliczności niezbędnych do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie.

Wskazać bowiem należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

Ocena związku przyczynowo - skutkowego dokonana przez organy obu instancji jest zaś przede wszystkim niejasna, albowiem wskazano, że nie można stwierdzić, że ma miejsce związek przyczynowo – skutkowy rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą, aby sprawować opiekę nad ojcem, przy czym równocześnie uznano, że ojciec jest starszym schorowanym mężczyzną, którego stan zdrowia stale się pogarsza. Organy przywołują między innymi, iż ojciec skarżącej przeszedł 4 zawały, ma wszczepiony stymulator serca, cierpi na całkowity niedowład ręki.

Nadto stwierdzono, iż podopieczny cierpi na zawroty głowy, bezsenność, ma problemy z chodzeniem, pamięcią, cierpi na cukrzycę, ma problemy z ciśnieniem, depresję. Jednakże organy nie oceniły czy i na ile te dolegliwości wpływają na aktywność zawodową skarżącej.

Organy wskazały, iż skarżąca jest nieaktywna zawodowo od 2013 r., przyznając jednak, iż zanim zaczęła opiekować się ojcem sprawowała opiekę nad córką.

W świetle powyższego zdaniem Sądu, przedstawiona przez Kolegium ocena w zakresie braku związku przyczynowo skutkowego, oparta o powyższą argumentację jest przedwczesna i dowolna.

Przede wszystkim wskazać należy, że miarodajny dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest stan faktyczny istniejący w dacie złożenia wniosku o świadczenie a także w dacie orzekania przez organy. Jak bowiem wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie obowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma znaczenia, od kiedy utrzymuje się taki stan rzeczy, a zatem rezygnacja z zatrudnienia podyktowana opieką mogła nastąpić miesiąc, rok, a nawet kilka lat przed złożeniem wniosku o świadczenie, najważniejsze, by oba te elementy pozostawały w związku przyczynowo skutkowym (tak NSA w wyroku z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt I OSK 2156/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga wyłącznie rezygnacji z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, lecz równorzędną przesłanką jest brak możliwości podjęcia pracy z uwagi na sprawowaną opiekę.

Zgodnie z treścią art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy, przy czym aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Organ powinien zatem przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy. Realizacja przez organ administracji publicznej powyższych obowiązków nie pozbawia oczywiście strony prawa do czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego związanych z realizacją zasady czynnego udziału strony w postępowaniu.

Z kolei, wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu (por. wyrok NSA z dnia 30 marca 1988 r., sygn. akt SA/Po 1495/87, niepubl.), co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, chyba że chodzi o dowody dotyczące okoliczności niemających znaczenia dla sprawy lub niespornych. Ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego; organ powinien dokonać oceny mocy i wiarygodności dowodu wraz z całym materiałem dowodowym sprawy i na jego tle, co wiąże się z koniecznością porównania różnych dowodów ze sobą, z ustaleniem przesłanek, które obniżają bądź też pozbawiają dany dowód mocy dowodowej lub wiarygodności (zob. J. Borkowski, Glosa do wyroku NSA z dnia 6 października 1993 r., sygn. akt I SA 1270/93, OSP 1994, nr 7–8, poz. 131). To zaś uzasadnia wniosek, że o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów można w przekonujący sposób twierdzić w sytuacji, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 1994 r., sygn. akt III SA 491/93). Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym.

Wskazać przy tym należy, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć przy tym należy, że artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konsekwencji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Kolegium, wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uwzględnił skargę i uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2024 r.

O kosztach postępowania Sąd orzekł zaś na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącego kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Rozpoznając ponownie sprawę, Kolegium, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., przeprowadzi postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem przedstawionej powyżej oceny