Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1872/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1, art. 134  par. 1, art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a w zw.  z art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 4, art. 10, art. 22
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 października 2022 r. znak: 010070/680/537656/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 5 października 2022 r. znak: 010070/680/537656/2022 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 z późn. zm., dalej: ustawa lub p.p.w.w.d.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 2 sierpnia 2022 r. znak: 010070/680/537656/2022 o odmowie przyznania D. P. (dalej: skarżący) prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. P.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wyniku rozpoznania ww. wniosku, decyzją z dnia 2 sierpnia 2022 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa do tego świadczenia.

Organ, powołując się na art. 22 p.p.w.w.d., wskazał że powodem odmowy jest fakt, iż skarżący nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem. Z dołączonej do akt sprawy dokumentacji, wynika że, do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o rozwód, udzielono zabezpieczenia w ten sposób, że pieczę na małoletnią córką powierzono matce.

W odwołaniu od ww. decyzji skarżący podniósł, że w dniu 1 lutego 2022 r., jako pierwszy rodzić złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. Podniósł także, że nie zostały mu udostępnione żadne dokumenty w sprawie. Wniósł o zmianę decyzji poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia zgodnie ze złożonym wnioskiem.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł podstaw do uwzględnienie złożonego odwołania i decyzją z dnia 5 października 2022 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 2 sierpnia 2022 r.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że zgodnie z postanowieniami z dnia 31 maja 2021 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w Krakowie powierzył pieczę nad dzieckiem matce dziecka oraz określił zasady kontaktu skarżącego z dzieckiem w zakresie znacząco mniejszym niż dla matki. W związku z powyższym to matka sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem. Organ zaznaczył, że jako strona postępowania, skarżący również powinien być w posiadaniu ww. postanowienia. Pozostała dokumentacja w sprawie jest dostępna na profilu skarżącego PUE ZUS.

Końcowo organ poinformował, że zmiana sposobu wypłaty świadczenia może nastąpić po zmianie sposobu opieki określonej przez sąd.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący podniósł, że w dniu 1 lutego 2022 r., jako pierwszy rodzic złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko. Zgodnie z art. 22 p.p.w.w.d., świadczenie wychowawcze jest wypłacane temu, kto pierwszy złoży wniosek. Podniósł ponadto, że do dnia napisania i złożenia odwołania, nie zostały mu udostępnione dokumenty, podczas gdy dostęp do akt sprawy jest związany z jedną z gwarancji do składania odwołań w postępowaniach administracyjnych (art. 45 Konstytucji) oraz regulowany przez art. 73 k.p.a. W dalszej kolejności skarżący podniósł, że od 2017 r. opieka nad dzieckiem sprawowana jest naprzemiennie przez obojga rodziców. Zdaniem skarżącego, z postanowienia Sądu z dnia 31 maja 2022 r. nigdy nie wynikało, że tylko i wyłącznie matka sprawuje opiekę nad dzieckiem.

W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie świadczenia zgodnie ze złożonym wnioskiem, tj. skarżącemu.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Celem regulacji p.p.w.w.d., jest udzielenie przez państwo pomocy rodzicom/opiekunom, w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze). Motywy wprowadzenia świadczenia wychowawczego zostały przytoczone w uzasadnieniu projektu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wskazano tam, że świadczenie wychowawcze kierowane jest do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowywaniem dzieci. Wykształcenie i przygotowanie do życia dzieci wiąże się z dużym obciążeniem finansowym dla osób, u których pozostają one na utrzymaniu, w szczególności w rodzinach wieloosobowych. W związku z tym, rodziny często napotykają bariery ekonomiczne związane z wielkością dochodu. Nacisk ustawodawcy położony jest więc na powiązanie pomocy z pokryciem wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci. Ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego, jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, stanowi że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, albo dyrektorowi domu pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a.

Ustawodawca uzależnił zatem przyznanie świadczenia wychowawczego od faktu utrzymywania dziecka i wspólnego z nim zamieszkiwania. Jest to usprawiedliwione celem przedmiotowego świadczenia.

Zgodnie z treścią art. 22 p.p.w.w.d., w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się.

W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie organ miał uzasadnione podstawy do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, z uwagi na przypadek określony w art. 22 p.p.w.w.d.- tj.: istniejące wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem. Ustalenie bowiem osoby lub osób sprawujących faktyczną opiekę nad dzieckiem spoczywa na organie administracji publicznej, a obowiązek ten aktualizuje się w sytuacji, gdy tak jak w kontrolowanej sprawie, każdy z rodziców dziecka oddzielnie zwrócił się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na to samo dziecko.

Konieczne jest w każdej takiej sytuacji badanie, która z ww. osób faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Należy się przy tym posłużyć kilkoma kryteriami, które pozwolą na jednoznaczne ustalenie, który z rodziców (opiekunów faktycznych dziecka albo opiekunów prawnych dziecka) rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem, takimi jak: posiadanie władzy rodzicielskiej, wspólne zamieszkiwanie i przebywanie z dzieckiem, zaspokajanie jego potrzeb bytowych, wychowawczych i emocjonalnych, wychowanie i utrzymanie. Wszystkie te kryteria powinny wystąpić kumulatywnie. Dziecko powinno pozostawać na utrzymaniu uprawnionego do świadczeń rodzica, zaś otrzymane świadczenia muszą być przeznaczone na to dziecko, bowiem taki jest ich cel (por. J. Blicharz (red.), J. Glumińska-Pawlic (red.), L. Zacharko (red.), Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II LEX/el. 2019 -komentarz).

Ustalając kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, organy uwzględniły bezsporny fakt, że postanowieniami z dnia 31 maja 2021 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w Krakowie powierzył pieczę nad dzieckiem matce dziecka oraz określił zasady kontaktu skarżącego z dzieckiem w zakresie znacząco mniejszym niż dla matki.

W następstwie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono natomiast, że matka dziecka sprawuje bezpośrednią opiekę nad dzieckiem, zaspokaja jego potrzeby życiowe min. poprzez pokrywanie kosztów opieki medycznej, przedszkola/szkoły (wyprawka, obiady), języka angielskiego. Dziecko ma własny pokój w mieszkaniu wynajmowanym przez matkę, odpowiednie warunki do nauki i wypoczynku. Matka nie egzekwuje od skarżącego alimentów na dziecko. Skarżący także opiekuje się dzieckiem naprzemiennie z matką.

W ocenie Sądu, tak poczynione prawidłowo ustalenia, dały pełne podstawy organowi do przyjęcia, że to matka w sensie prawnym i faktycznym sprawuje opiekę nad dzieckiem. Skarżący aktywnie wspiera matkę w opiece nad dzieckiem. Niemniej jednak nie można pominąć faktu, że to matce Sąd Okręgowy w Krakowie powierzył pieczę nad dzieckiem. Słusznie zatem przyjął organ, że wobec ustaleń faktycznych dotyczących sposobu sprawowania opieki nad dzieckiem, decydujący będzie fakt, że to matce dziecka Sąd Okręgowy w Krakowie powierzył pieczę nad dzieckiem, którą też faktycznie nad dzieckiem sprawuje.

Niezasadne w ocenie Sądu są zarzuty podnoszone przez skarżącego odnośnie braku wpływu na rozstrzygnięcie, faktu że Sąd Okręgowy w Krakowie, powierzył pieczę nad dzieckiem matce, skoro faktycznie opieka nad dzieckiem sprawowana jest naprzemiennie. Jak wyżej wspomniano, o tym kto faktycznie zajmuje się dzieckiem decyduje szereg okoliczności ustalanych w toku postępowania, a orzeczenie sądu o powierzeniu pieczy nad dzieckiem, jest jedną z nich. W stanie faktycznym niniejszej sprawy, wobec faktu, że to matce dziecka powierzono pieczę nad dzieckiem, mieszka ona z dzieckiem i sprawuje nad nim bezpośrednią opiekę, słusznie przyjęto, że to ona faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.

W ocenie Sądu, skarżący nie pełni roli opiekuna wiodącego, a zatem nie jest podmiotem, któremu w przypadku zbiegu uprawnień, należało przyznać wnioskowane świadczenie. Skoro Sąd Okręgowy w Krakowie, powierzył pieczę nad dzieckiem matce, to prawidłowo przyjęły organy, że matka dzieci została przez sąd powszechny wyznaczona jako opiekun wiodący i na jej ręce powierzono obowiązek dysponowania środkami finansowymi na zapewnienie potrzeb dziecka. Celem świadczenia wychowawczego jest bowiem częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 p.p.w.w.d.).

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą też przesłanki do przyjęcia, że skarżący sprawuje opiekę naprzemienną, bowiem nie dysponuje tego rodzaju orzeczeniem sądu. Pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną, nie jest okolicznością możliwą do ustalania przez strony lub organ administracji prowadzący postępowanie, a w konsekwencji również przez sąd administracyjny. Powinna ona wynikać bezpośrednio z orzeczenia sądu powszechnego, jako wyłącznie właściwego do jej ustalenia.

Należy w tym miejscu wskazać również na brzmienie art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1805 z póżn. zm., dalej k.p.c.), zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia, o której jest mowa w tym przepisie, oznacza zatem związanie stron postępowania treścią wydanego w danej sprawie rozstrzygnięcia. Związanie takim orzeczeniem dotyczy również innych sądów, za wyjątkiem sądów karnych (§ 2), organów państwowych oraz organów administracji publicznej. Powyższe determinuje również zakres ustaleń organów w sprawach, w których wydano prawomocne orzeczenie. W takiej sytuacji organy nie mogą dokonywać ponownej oceny kwestii wynikającej z prawomocnego orzeczenia, jak też nie mogą dokonać odmiennych ustaleń faktycznych, do czasu obowiązywania postanowień Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 31 maja 2021 r., sygn. akt [...]. Tym bardziej zatem, jeżeli skarżący twierdzi, że nie respektuje postanowień Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 31 maja 2021 r., sygn. akt [...] i sprawuje opiekę nad dzieckiem w innym czasie, niż wskazany przez Sąd Okręgowy w Krakowie, nie może on liczyć na niejako "premiowanie" w innym postępowaniu swojego zachowania sprzecznego z orzeczeniem sądu powszechnego. Jeżeli zatem skarżący chciałby zmienić postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 31 maja 2021 r., sygn. akt [...], może to uczynić wyłącznie we właściwym postępowaniu przed sądem powszechnym.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Organy stosując się do obowiązujących norm podjęły wszelkie starania celem ustalenia stanu faktycznego sprawy. Przyjęta ocena zaistniałego stanu rzeczy nie nosi też znamion dowolności i jest zgodna z zasadami logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. Zastosowano również właściwe normy prawa materialnego, co w rezultacie doprowadziło do prawidłowego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.