Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1235/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Asesor WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi D. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowy Sączu z dnia 12 maja 2023 r. nr SKO-NP-4115-32/23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu (dalej: SKO lub Kolegium) postanowieniem z 12 maja 2023 r. nr SKO-NP.-4115-32/23 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000) i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania D. R. (dalej: "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza R. z dnia 6 grudnia 2022 r., znak: OPS-DŚR.5211.35.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem B. L.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 8 listopada 2022r. wpłynął wniosek D. R. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem B. L., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia 25 czerwca 2015r. znak: [....] na stałe, z którego wynika ,że niepełnosprawność powstała u niego 19 lipca 1997r gdy miał 31 lat. Organ I instancji ustalił, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a od 1 grudnia 2022r. do nadal pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy i bezpośrednio przed jego przyznaniem nie zrezygnowała z zatrudnienia.

Na podstawie wywiadu środowiskowego organ ustalił, że skarżąca mieszka wspólnie ze swoim synem oraz mężem, nad którym sprawuje opiekę poprzez wykonywanie czynności o charakterze samoobsługowym, pomocy w utrzymaniu higieny osobistej, dbaniu o posiłki .zabezpieczanie kontaktów z rodziną.

B. L. na skutek wypadku, doznał urazu i jest sparaliżowany od pasa w dół, porusza się przy pomocy wózka inwalidzkiego lub elektrycznego skutera w czasie letnim, gra na instrumencie klawiszowym w Parku [...], a nadto jest widywany jak robi sam zakupy.

Przy tak ustalonym stanie faktycznym organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia albowiem niepełnosprawność B. L. nie powstała w okresie wskazanym w art. 17 ust.1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a nadto w ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy między rezygnacją przez wnioskodawczynię z zatrudnienia a koniecznością sparowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, bowiem zakres opieki wykonywanej przez wnioskodawczynię nie powoduje koniczności rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wniosła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawcę

błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

- niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i przez to, nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, jak wynika z treści art. 27 ust

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Nowym Sączu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium, zwróciło uwagę, że organ I instancji nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r, poz. 1443). W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Niezależnie od powyższego Kolegium, doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja odpowiada prawu, bowiem w sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą opieki tj. mężem.

Podczas wywiadu środowiskowego pracownik socjalny, ustalił, że B. L. mieszka wraz z wnioskodawczynią i jej synem, od 1998r r. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, w wyniku wypadku komunikacyjnego doznał urazu kręgosłupa i jest sparaliżowany od pasa w dół, porusza się wyłącznie przy pomocy wózka inwalidzkiego oraz skutera elektrycznego, jest osoba komunikatywną Ze względu na stan zdrowia B. L. wymaga pomocy i opieki w codziennym funkcjonowaniu. Pomocy tej udziela mu żoną - wnioskodawczyni .Opieka ta jak ustalił pracownik socjalny w czasie wywiadu środowiskowego obejmuje: pomoc w czynnościach samoobsługowych i utrzymaniu higieny osobistej, dbałość posiłek a także zabezpieczenie innych potrzeb życiowych w tym kontaktów z rodziną .

We wniosku skarżąca oświadczyła, że z powodu konieczności stałej opieki nad mężem zrezygnowała z wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym męża. Z ustaleń pracownika wynika ponadto, że niepełnosprawny B. L. w okresie letnim lipiec-sierpień "koncertuje" w parku [...]. Nadto jest widywany na zakupach, które wykonuje samodzielnie.

Z kolei skarżąca w załączonym do wniosku oświadczeniu podaje, że jej opieka nad mężem polega na: w godzinach od 7 do 9 przygotowanie śniadania .pomoc w higienie osobistej i wymianie cewnika , ubieraniu , przejściu na wózek, podaniu leków, od 9 do 11 na wykonywaniu ćwiczeń biernych oraz pionizowaniu, przygotowaniu 2 śniadania, w niedziele wyjście do kościoła, w godzinach od 11 do 13 wyjście na zakupy, przygotowanie obiadu, przygotowanie do wyjścia. Godziny od 13 do 15 - wyjścia na spacer lub spotkania z rodziną lub ze znajomymi, ewentualnie pomoc w rozwoju zainteresowań, pomoc w pokonywaniu barier architektonicznych. W godzinach 17-19 to czas przygotowania kolacji, podania leków, zapewniania wsparcia emocjonalnego, 19-21 przygotowanie kąpieli, pomoc w czynnościach higienicznych, pomoc w przygotowaniu do snu masaż zapobiegającym odleżynom. Godzina 21 do 23 składanie ubrań, drobne prace naprawce w domu, kontrola wózka, poduszek przeciwodleżynowych, prasowanie.

W ocenie składu orzekającego tut. Kolegium ustalony zakres opieki nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem czynności wykonywane przez skarżącą ustalone na podstawie wywiadu oraz te wskazane oświadczeniach odwołującego nie odbiegają od zwykłych czynności wykonywanych przez osoby pracujące zawodowo i wspólnie zamieszkujące z członkami rodziny. Czynności wykonywane przez odwołującą wynikają wprost z faktu wspólnego zamieszkiwania z mężem oraz z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego. Wykonywanie tych czynności z pewnością nie zajmuje odwołującej całego dnia i nie uniemożliwia wykonywania tak specyficznej pracy, jak praca we własnym gospodarstwie rolnym.

W tym miejscu podkreślić należy, iż z akt sprawy nie wynika aby B. L. był osobą obłożnie chorą (leżącą) i w związku z tym wymagał całodobowej, permanentnej opieki - nadzoru ze strony opiekuna. Z wywiadu przeprowadzonego z niepełnosprawnym wynika, że B. L. jest w stanie samodzielnie udać się na zakupy czy spędzać czas poza domem .

Okoliczności te wskazują iż może on sam funkcjonować przez część dnia, a odwołująca się ze względu na charakter pracy w gospodarstwie rolnym może dostosować godziny pracy do konieczności wykonywania czynności opiekuńczych. Zatem, trudno przyjąć - na co słusznie wskazał organ pomocowy w zaskarżonej decyzji - iż w niniejszej sprawie występuje związek przyczynowo skutkowy między nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem .

Na powyższą decyzję skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej Decyzji tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od Organu zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty, powołując się na orzecznictwo sądowe.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 maja 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza R. z dnia 6 grudnia 2022r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem B. L., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Należy jednak zauważyć, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić jednak należy, iż cytowany przepis znajduje zastosowanie w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna osoba - niż właśnie współmałżonek - na której to ciąży obowiązek alimentacyjny (np. syn, córka, wnuk). W przepisie tym ustawodawca sankcjonuje właśnie wartość wynikającą z małżeństwa, zgodnie z którą obowiązek małżonka opieki i pielęgnacji względem niepełnosprawnego współmałżonka, wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnego, chyba, że współmałżonek niepełnosprawnego sam nie jest w stanie zrealizować swego obowiązku opieki i pielęgnacji, ponieważ legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza że sam wymaga pomocy i opieki osób trzecich (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 359/21). W orzecznictwie sądów administracyjnych jest przyjęte, że małżonek osoby niepełnosprawnej, sprawujący nad niepełnosprawnym opiekę należy do osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ciąży bowiem nad nim obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka wynikający z art. 23 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 17 czerwca 2021 r., III SA/Gd 310/21, Wyrok NSA z 23.02.2022 r., I OSK 1015/21, LEX nr 3314389).

Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić art. 17 ust. 1b ustawy. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, i uznaje tym samym za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie w niniejszej sprawie.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, który został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Jako symbol niepełnosprawności wskazano oznaczenie 10-N i wydane zostało na stałe. W aktach administracyjnych oraz sądowych brak jest kart informacyjnych ze szpitala, czy jakichkolwiek zaświadczeń lekarskich o stanie zdrowia, czy oceny stanu zdrowia męża skarżącej według skali Barthela.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że mąż skarżącej jest sparaliżowany od pasa w dół, porusza się wyłącznie przy pomocy wózka inwalidzkiego oraz skutera elektrycznego, jest osoba komunikatywną. Skarżąca wykonuje w ramach sprawowanej opieki nad mężem następujące czynności: pomoc w czynnościach samoobsługowych i utrzymaniu higieny osobistej, dbałość posiłki a także zabezpieczenie innych potrzeb życiowych w tym kontaktów z rodziną. Należy dodać, że ustalono również, że mąż skarżącej w okresie letnim lipiec-sierpień "koncertuje" w parku [...]. Nadto jest widywany na zakupach, które wykonuje samodzielnie.

Z oświadczenia skarżącej wynika, z kolei w jakich godzinach wykonuje ona poszczególne czynności opiekuńcze wobec męża. Wszystkie te czynności należą do tych świadczonych codziennie często na rzecz członków rodziny, jak i świadczone są równocześnie dla samej siebie przez skarżącą.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ i Instancji nastąpił z uwagi na negatywna przesłankę zawartą w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. oraz brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego. Z kolei organ II instancji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy z powodu jedynie braku bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną przez skarżącą opieką, a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Zdaniem Sądu organy trafnie uznały, że sama konieczność wykonywanie wskazanych wyżej czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar tychże czynności, jakie wykonuje opiekując się mężem nie musiała rzeczywiście rezygnować z podejmowania zatrudnienia – pracy w gospodarstwie rolnym.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

Należy przy tym wskazać, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru automatycznego w związku z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne jest bowiem, aby zakres opieki sprawowanej przez skarżącą w związku z orzeczoną niepełnosprawnością wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia, a więc innymi słowy, udowodnienie, że osoba podopieczna nie może pozostać sama w domu z uwagi na jej stan zdrowia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest natomiast jedynie jedną z licznych przesłanek mających znaczenie dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 27.10.2023 r., I OSK 1957/21, LEX nr 3636233) wskazuje się, że nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził jednak charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (vide: P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Sprawowana opieka powinna zaś być odpowiednia do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki), rozróżnione i zdefiniowane zostały w art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2021.573 z późn. zm.)., dalej jako "u.r.z.s.". Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym, a o tym jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności rozstrzyga brzmienie przepisów ww. ustawy (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r.z.s. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Skutki naruszenia sprawności organizmu osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności oznaczają całkowitą zależność osoby od otoczenia. Zakres sprawowanej opieki nad taką osobą oznacza pielęgnację dotyczącą higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2021.857).

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, pomimo że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest faktem instytucjonalnym, to jednak nadal nie mamy w tym przypadku do czynienia z automatycznym skutkiem w postaci konieczności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ciągle ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (Wyrok NSA z 7.12.2023 r., I OSK 2035/22, LEX nr 3645555) opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22). nia 20223 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22).

W przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym mężem nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy podkreślić w niniejszej sprawie, że mąż skarżącej wymaga opieki, która jednak nie uniemożliwiała podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu. Tak więc zdaniem Sądu nie ma przeszkód w łączeniu przez skarżącą opieki nad mężem z aktywnością zawodową. Wszystkie wymienione przez skarżącą czynności opiekuńcze można bowiem świadczyć albo przed pójściem do pracy np. w gospodarstwie rolnym, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopiecznym. Należy też zaznaczyć, że znaczna część tych czynności, np. przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, sprzątanie, pranie jest świadczona przez skarżącą także na rzecz samej siebie, jak i zamieszkującego z nią syna. Z akt nie wynika, aby skarżącą musiała często chodzić ze swoim mężem na wizyty lekarskie. Mąż skarżącej jest ponadto w znacznym stopniu samowystarczalny i potrafi zająć się sobą – porusza się na elektrycznym wózku oraz skuterze, koncertuje w miejscowym parku, robi samodzielnie zakupy. Świadczenie pielęgnacyjne samo w sobie nie ma natomiast zastępować wynagrodzenia za pracę w sytuacji, gdy opiekun ma możliwość podjęcia zatrudnienia, a sama sprawowana opieka nie wymaga od niego ciągłego i stałego zaangażowania.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.