Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 407/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 1 par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1, art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c  w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 86, art. 87, art. 89, art. 90, art. 91, art. 93, art. 359
journal: Dz.U. 2022 poz 574
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny - Drożdżejko Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2023 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego-Collegium Medicum z dnia 13 stycznia 2023 r. nr 4/2022/2023 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego-Collegium Medicum na rzecz skarżącego M. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 stycznia 2023 r. nr 4/2022/2023 Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego – [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., dalej: k.p.a.) w związku art. 86 ust. 1 pkt 4, ust. 2 i 3, art. 91 ust. 1 i 3, art. 93 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 574, z późn. zm., dalej: p.s.w.n.) oraz na podstawie § 4 - § 13, § 25 - § 27, załącznik nr 8 do Zarządzenia nr 113 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 7 września 2022 r. w sprawie: Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu Jagiellońskiego (dalej: Regulamin), utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego – [...] z dnia 9 grudnia 2022 r. znak 503.4073.28.2022, w sprawie odmowy przyznania M. S. (dalej: skarżący) stypendium rektora na rok akademicki 2022/2023.

Rozstrzygnięcia te zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżący, student piątego roku kierunku [...] stacjonarnych studiów jednolitych magisterskich, na Wydziale [...] UJ [...], złożył w wyznaczonym terminie wniosek o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2022/2023. Komisja w dniu 9 grudnia 2022 r. wydała decyzję znak: 503.4073.28.2022 na mocy której odmówiono przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia na rok akademicki 2022/2023. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na podstawie zebranego materiału dowodowego w szczególności informacji o przebiegu studiów skarżącego, jego uprawnienia do ww. świadczenia upłynęły w dniu 30 września 2021 r. Oznacza to, że po tym dniu nie posiada on uprawnień do otrzymania stypendium socjalnego, stypendium rektora, stypendium dla osób niepełnosprawnych oraz zapomogi. W związku z powyższym skarżący nie spełnia warunków niezbędnych do przyznania wnioskowanego świadczenia na rok akademicki 2022/2023.

W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżący podniósł, że odmowa przyznania stypendium rektora tylko z uwagi na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż 12 semestrów, jest efektem błędnej wykładni art. 93 ust. 4 p.s.w.n. Skarżący wskazał na istnienie utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, zgodnie z którą użyte w ww. ustawie pojęcie "przysługuje" nie ma legalnej definicji i należy je interpretować używając wykładni językowej. Skarżący podkreślił, powołując się na orzeczenia sądów, że sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego stypendium, a spełnienie określonych warunków m.in. posiadanie statusu studenta, wola ubiegania się o świadczenie oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczenia danej kategorii. Jako potwierdzenie powyższego skarżący powołał liczne orzeczenia sądów administracyjnych.

Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego – [...] uznała wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją z dnia 13 stycznia 2023 r. utrzymała w mocy decyzję organu I instancji.

Organ wyjaśnił, że na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4 p.s.w.n. student może ubiegać się o stypendium rektora. Zgodnie z art. 91 ust. 1 ww. ustawy stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym, z tym, że zgodnie z ust. 3 zd. pierwsze stypendium rektora przyznaje się nie więcej niż 10% studentów na określonym kierunku studiów.

Jednocześnie zgodnie z art. 93 ust. 4 ustawy, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw, łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:

pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów;

drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.

Stosownie do ust. 5, łączny okres, o którym mowa w ust. 4, jest dłuższy o 2 semestry w przypadku, gdy student podjął jednolite studia magisterskie, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 albo 12 semestrów.

Komisja Odwoławcza rozpatrując sprawę dokonała ponownego przeliczenia okresu studiowania przez skarżącego w oparciu o dane zawarte w Uczelnianym Systemie Obsługi Studiów (zwanym dalej "USOS") oraz na podstawie raportu Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce, tj. raportu z POL-on. Z dostępnych danych wynika, że skarżący podejmował studia:

1. w roku akademickim 2014/2015:

- w Uniwersytecie Jagiellońskim na kierunku [...], studiach stacjonarnych jednolitych magisterskich (od 01.10.2014 tj. w semestrze zimowym - do 30.09.2015 tj. w semestrze letnim), co daje 2 rozpoczęte semestry studiów;

2. w roku akademickim 2015/2016:

- w Uniwersytecie Jagiellońskim na kierunku [...], studiach stacjonarnych jednolitych magisterskich (od 01.10.2015 tj. w semestrze zimowym - do 30.09.2016 tj. w semestrze letnim), co daje 2 rozpoczęte semestry studiów;

3. w roku akademickim 2016/2017:

- w Uniwersytecie Jagiellońskim na kierunku [...], studiach stacjonarnych jednolitych magisterskich (od 01.10.2016 tj. w semestrze zimowym - do 30.09.2017 tj. w semestrze letnim), co daje 2 rozpoczęte semestry studiów;

4. w roku akademickim 2017/2018:

- w Uniwersytecie Jagiellońskim na kierunku [...], studiach stacjonarnych jednolitych magisterskich (od 01.10.2017 tj. w semestrze zimowym - do 30.09.2018 tj. w semestrze letnim),

- w Uniwersytecie Medycznym w Lublinie, na kierunku [...], studiach stacjonarnych jednolitych magisterskich (od 01.10.2017 tj. w semestrze zimowym - do 31.08.2018 - data skreślenia z listy studentów tj. w semestrze letnim), co daje 2 rozpoczęte semestry studiów;

5. w roku akademickim 2018/2019:

- w Uniwersytecie Jagiellońskim na kierunku [...], studiach stacjonarnych jednolitych magisterskich (od 01.10.2018 tj. w semestrze zimowym - do 30.09.2019 tj. w semestrze letnim),

- w Uniwersytecie Jagiellońskim – [...], na kierunku [...], studiach jednolitych magisterskich (od 01.10.2018 tj. w semestrze zimowym - do 30.09.2019 tj. w semestrze letnim), co daje 2 rozpoczęte semestry studiów;

6. w roku akademickim 2019/2020:

- w Uniwersytecie Jagiellońskim na kierunku [...], studiach stacjonarnych jednolitych magisterskich (od 01.10.2019 z datą skreślenia 31.12.2019 r. tj. w semestrze zimowym);

- w Uniwersytecie Jagiellońskim – [...], na kierunku [...], studiach jednolitych magisterskich (od 01.10.2019, tj. w semestrze zimowym - do 30.09.2020, tj. w semestrze letnim) co daje 2 rozpoczęte semestry studiów;

7. w roku akademickim 2020/2021:

- w Uniwersytecie Jagiellońskim – [...], na kierunku [...], studiach jednolitych magisterskich (od 01.10.2020 tj. w semestrze zimowym - do 30.09.2021 tj. w semestrze letnim), co daje 2 rozpoczęte semestry studiów;

8. w roku akademickim 2021/2022:

- w Uniwersytecie Jagiellońskim – [...], na kierunku [...], studiach jednolitych magisterskich (od 01.10.2021 tj. w semestrze zimowym - do 30.09.2022 tj. w semestrze letnim), co daje 2 rozpoczęte semestry studiów;

9. w roku akademickim 2022/2023:

- w Uniwersytecie Jagiellońskim – [...], na kierunku [...], studiach jednolitych magisterskich (od 01.10.2022 tj. w semestrze zimowym - do obecnie) co daje 1 rozpoczęty semestr studiów.

Zgodnie z art. 93 ust. 5 ustawy, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw łączny okres, o którym mowa w ust. 4, jest dłuższy o 2 semestry w przypadku, gdy student podjął jednolite studia magisterskie, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 albo 12 semestrów. Wnioskodawca podejmuje studia na kierunku [...], które zgodnie z przepisami prawa wynoszą 12 semestrów zatem do łącznego okresu 12 semestrów doliczono 2 dodatkowe semestry, w którym był on uprawniony do świadczeń.

Zgodnie z art. 93 ust. 6 ustawy w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw, Komisja Odwoławcza uwzględniła przy obliczeniach wszystkie rozpoczęte semestry na studiach podejmowanych przez wnioskodawcę, począwszy od roku akademickiego 2014/2015 - z powyższych obliczeń wynika, że w semestrze zimowym roku akademickiego 2022/2023 przypada łącznie 17 rozpoczęty przez wnioskodawcę semestr studiów, zatem na podstawie ww. przepisów ustawy nie jest on uprawniony do otrzymania wnioskowanego świadczenia, a także stypendium socjalnego, stypendium dla osób niepełnosprawnych oraz zapomogi.

Komisja Odwoławcza odnosząc się do argumentów przedstawionych w odwołaniu, tj. powoływaniu się przez skarżącego na wyroki sądów w sprawach dotyczących uprawnienia do świadczeń w kontekście okresu, w którym one przysługują, zwróciła uwagę, że prezentowana w nich linia orzecznicza dotyczy rozstrzygnięć w sprawach, w których obowiązywał inny, w stosunku do obecnego, stan prawny, tj. brzmienie art. 93 ustawy sprzed wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw. W ówczesnym brzmieniu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy stanowił, że świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

Zgodnie z przepisami ustawy w brzmieniu nadanym ustawą znowelizowaną, ustawodawca określił nie tylko okres, w którym student jest uprawniony do świadczeń ale i szczególne warunki, które przewidują, że ustalając łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 wliczane są semestry bez względu na pobieranie lub niepobieranie świadczeń przez studenta w tym czasie. Stosownie do brzmienia art. 16 ustawy znowelizowanej, do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy w brzmieniu dotychczasowym. Z powyższego wynika więc, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie świadczenia skarżącemu, znajdą zastosowanie przepisy w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw.

Z uwagi na poczynione ustalenia dotyczące łącznego okresu studiowania skarżącego, Komisja Odwoławcza odmówiła przedmiotowego świadczenia, wskazując, że przyznanie świadczenia oznaczałoby działanie wbrew obowiązującym przepisom.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: błędną wykładnię art. 93 ust. 4 p.s.w.n. polegającą na przyjęciu, że okres 12 semestrów, o którym mowa w tym przepisie, odnosi się do semestrów nauki na studiach, bez względu na to, czy podczas tych semestrów przysługiwały świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359, podczas gdy ww. okres 12 semestrów odnosi się wyłącznie do semestrów nauki na studiach, na których przysługiwały ww. świadczenia, co w konsekwencji spowodowało utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego – [...] z dnia 9 grudnia 2022 r.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że spełnił wszystkie kryteria (tj. odpowiednią ilość punktów za osiągnięcia naukowe) uprawniające do przyznania stypendium rektora na rok akademicki 2022/2023. Organ odmówił przyznania stypendium rektora wyłącznie ze względu na długi (wynoszący powyżej 12 semestrów) okres studiowania. Skarżący zwrócił uwagę, że na dokonanie przez organ błędnej wykładni art. 93 ust. 4 ustawy wskazuje utrwalona linia orzecznicza sądów administracyjnych, z której wynika, że użyte w ustawie pojęcie "przysługuje" nie ma legalnej definicji i należy je interpretować używając wykładni językowej. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii. Skarżący zaznaczył, że pobierał stypendium rektora na poprzednim kierunku studiów ("[...]") jedynie przez 4 semestry, zatem faktyczny okres przysługiwania świadczenia jest krótszy niż 12 semestrów i w świetle przepisów skarżący wciąż jest uprawniony (z uwagi na spełnienie kryteriów przyznania stypendium rektora na rok akademicki 2022/2023) do otrzymania stypendium rektora na obecnym (kierunek [...]) kierunku studiów.

Zgodnie bowiem z wolą ustawodawcy, ratio legis przepisu wprowadzającego ograniczenia czasowe (do 12 semestrów) dla przyznania świadczeń stypendialnych, było ukrócenie nieakceptowalnej społecznie i sprzecznej z zasadami współżycia społecznego sytuacji, w której dana osoba po ukończeniu 6 letnich (bądź 5 letnich) studiów i pobieraniu przez cały okres studiów świadczeń stypendialnych, podejmowała kolejne studia, na których w dalszym ciągu pobierała stypendium przez kolejne lata. Było to niedające się czerpanie nadmiernych korzyści ze środków publicznych. Problem został dostrzeżony przez ustawodawcę, co skutkowało nowelizacją ustawy i wprowadzeniem ograniczeń czasowych dla możliwości pobierania stypendiów.

Skarżący podkreślił, że jego sprawa w żaden sposób nie przypomina opisanej wyżej sytuacji. Skarżący wyjaśnił, że zmienił kierunek studiów z powodów osobistych, zdrowotnych i w zgodzie z zainteresowaniami. W żadnym wypadku jego celem nie było wydłużenie okresu studiowania, by dłużej otrzymywać stypendium. W ocenie skarżącego rażąco niesprawiedliwym jest stosowanie w jego przypadku wykładni prawa de facto obarczającej go negatywnymi konsekwencjami wprowadzenia ww. regulacji prawnych, które miały na celu zapobieganie nieuczciwemu postępowaniu osób, czerpiących nadmierne, nieuzasadnione zyski finansowe (ze środków publicznych) z celowego przedłużania okresu studiów.

Końcowo skarżący podniósł, że odmowa przyznania stypendium rektora na rok akademicki 2022/2023 oznacza, że stypendium rektora otrzyma inny student (bowiem stypendium rektora otrzymuje 10% studentów z danego kierunku), który uzyskał niższą punktację za osiągnięcia naukowe. W ocenie skarżącego sytuacja ta jawi się jako rażące naruszenie zasad sprawiedliwości społecznej i konstytucyjnej zasady równości wobec prawa.

W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego – [...] wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie istotą sporu jest zasadność odmowy przyznania skarżącemu stypendium rektora na rok 2022/2023.

Materialnoprawną podstawę działania organu administrującego stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Na podstawie art. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1669 z późn. zm.), ustawa ta weszła w życie z dniem 1 października 2019 r.

W sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w brzmieniu obowiązującym od dnia 18 grudnia 2021 r. nadanym ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 2232). Zgodnie z treścią art. 16 ustawy zmieniającej, do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, jedynie w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.

Przepisy p.s.w.n., wprowadziły w art. 86 ust. 1 następujące rodzaje świadczeń dla studentów:

1) stypendium socjalne,

2) stypendium dla osób niepełnosprawnych,

3) zapomogę,

4) stypendium rektora,

5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego,

6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną.

Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 - 4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2).

Stosownie do art. 91 ust. 1 i ust. 3 p.s.w.n., stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym, przy czym stypendium to przyznaje się nie więcej niż 10% studentów na określonym kierunku studiów. Jeżeli liczba studentów jest mniejsza niż 10, stypendium rektora może być przyznane 1 studentowi.

Zgodnie z art. 93 ust. 4 p.s.w.n., łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:

1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów;

2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.

Stosownie do art. 93 ust. 5 p.s.w.n., łączny okres, o którym mowa w ust. 4, jest dłuższy o 2 semestry w przypadku, gdy student podjął jednolite studia magisterskie, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 albo 12 semestrów.

Poprzednio obowiązująca ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 z późn. zm.), również przewidywała w pewnym zakresie ograniczenie możliwości uzyskania świadczenia, w tym stypendium rektora dla najlepszych studentów, gdyż art. 184 ust. 5 tej ustawy, przewidywał że studentowi, który, po ukończeniu jednego kierunku studiów, kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat.

Zdaniem organu, skoro w semestrze zimowym roku akademickiego 2022/2023 przypada łącznie 17 rozpoczęty przez skarżącego semestr studiów, to w świetle art. 93 ust. 4 ustawy stypendium mu nie przysługuje, bowiem studiował większą liczbę semestrów niż okresy wymienione w art. 93 ust. 4 i 5. Na tej podstawie organ uznał, że skarżący nie ma prawa do przyznania stypendium, co skutkowało wydaniem decyzji odmownej.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że brak jest podstaw do wliczania do okresu przysługiwania studentom świadczeń, o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n., okresów, w których przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się o świadczenie na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli te świadczenia nie były przez studenta pobierane.

Zauważyć należy, że zaliczanie okresów przysługiwania jedynie możliwości ubiegania się o świadczenie na podstawie wcześniej obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, w sytuacji nieistnienia takiego samego ograniczenia czasowego ich przysługiwania, jak w obecnie obowiązującej ustawie; do okresu, od którego uzależniona jest utrata prawa do świadczeń przyznawanych na podstawie p.s.w.n., prowadziłoby przede wszystkim do naruszenia zasady równości, bowiem stawiałaby w gorszej sytuacji osoby, które nie pobierały świadczeń, a nawet się o te świadczenia nie ubiegały, nie mogąc przypuszczać, że w przyszłości zostanie wprowadzone ograniczenie czasowe, od sytuacji osób, które podjęły studia po 2021 r. i mając wiedzę o wprowadzonych ograniczeniach czasowych przysługiwania świadczeń, mają możliwość podjęcia świadomej decyzji czy o te świadczenia się ubiegać.

Ponadto naruszona zostałaby zasada niedziałania prawa wstecz, albowiem zaliczanie okresów przysługiwania jedynie możliwości ubiegania się o świadczenie na podstawie wcześniej obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, która tego rodzaju ograniczeń czasowych nie wprowadzała, przesądzałyby o bieżącym prawie do świadczeń na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Olsztynie z dnia 29 czerwca 2021 r., sygn. II SA/Ol 216/21, w Poznaniu z dnia 6 lipca 2023 r., sygn. II SA/Po 136/23, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Przywołując reguły intertemporalne wypracowane przez orzecznictwo i doktrynę, należy wskazać, że zasadą jest działanie ustawy nowej na przyszłość, gdyż przy braku odmiennej regulacji (a z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanym przypadku) przepisy nowe nie mogą mieć wstecznego oddziaływania (lex retro non agit). Odstępstwo od zasady niedziałania prawa wstecz, stanowiącej jeden z istotnych elementów państwa prawnego, jakkolwiek dopuszczalne (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. K 27/00, opubl. OTK 2001/2/29), nie może być domniemywane, lecz musi każdorazowo wynikać z konkretnej wypowiedzi ustawodawcy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 lipca 2023 r., sygn. II SA/Po 136/23, opubl. w CBOSA). W konsekwencji, organy administrujące, do okresu przysługiwania skarżącemu świadczeń, nie mogą wliczać okresów, w których przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się o świadczenie na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli te świadczenia nie były przez studenta pobierane.

Należy również zauważyć, że nie sposób zrównać znaczenia wyrażenia "świadczenie przysługuje", o którym mowa w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, z wyrażeniem "przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenie". Analogiczny pogląd został wyrażony w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. III OSK 4082/21; z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. III OSK 3596/21; z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. III OSK 3913/21; z dnia 1 października 2021 r., sygn. III OSK 3967/21; z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. III OSK 4304/21 (opubl. w CBOSA). Powyższa wykładnia znajduje ponadto potwierdzenie w treści uzasadnień rządowych projektów ustaw. I tak, w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (druk nr VIII.2446 z dnia 5 kwietnia 2018 r.) wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". W uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej (druk nr IX.1569 z dnia 2 września 2021 r.) wskazano, że "celem wprowadzenia zmiany w art. 93 ustawy jest zróżnicowanie okresu przysługiwania świadczeń dla studentów w zależności od czasu trwania studiów, a także doprecyzowanie sposobu ustalania tego okresu. Obecnie okres przysługiwania świadczeń wynosi 6 lat, niezależnie od okresu trwania studiów. Proponuje się wprowadzenie regulacji przewidującej przysługiwanie świadczeń maksymalnie przez łączny okres do 12 semestrów, w tym w przypadku studiów pierwszego stopnia - do 9 semestrów, zaś w przypadku studiów drugiego stopnia - do 7 semestrów. Jednocześnie w ust. 2 proponuje się utrzymanie dotychczasowej zasady, zgodnie z którą poszczególne świadczenia przysługiwały tylko na jednym kierunku studiów – w przypadku równoczesnego kształcenia na kilku kierunkach, przy czym pozostawia się do wyboru studenta, na którym kierunku będzie otrzymywał poszczególne świadczenia. W przypadku jednolitych studiów magisterskich, które zgodnie z przepisami prawa trwają 11 albo 12 semestrów, proponuje się wydłużenie okresu przysługiwania świadczeń o 2 semestry. Zmiana ta korzystnie wpłynie przede wszystkim na wsparcie kształcenia na kierunkach medycznych trwających zazwyczaj 6 lat. Przepis w zaproponowanym brzmieniu zapewni studentom tych kierunków, analogicznie do przypadku studentów kształcących się na studiach trwających do 5 lat, możliwość pobierania stypendiów i zapomóg do czasu ukończenia studiów, także w przypadku wydłużenia okresu ich trwania o rok, np. w związku ze skorzystaniem z prawa do urlopu od zajęć. Ponadto - w celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i ujednolicenia sposobu ustalania przez uczelnie prawa studentów do świadczeń - proponuje się doprecyzowanie okresów przysługiwania świadczeń przez wskazanie wprost, że do okresów przysługiwania świadczeń wliczają się wszystkie semestry studiowania, z wyjątkiem kolejnych studiów pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. Wyrażenie »rozpoczęty semestr« występujące w tym przepisie należy traktować jako pełny semestr, bez względu na to, czy kształcenie trwało przez okres całego semestru czy krócej. Zgodnie z intencją projektodawcy nie będzie miało znaczenia, czy kształcenie trwało miesiąc czy dłużej, co wyraża jednoznacznie użyte w projektowanym przepisie sformułowanie »każdy rozpoczęty semestr«. Wskazany semestralny sposób liczenia okresu przysługiwania świadczeń jest przy tym spójny z terminologią określoną w art. 93 ust. 4 i 5 ustawy. Nieuwzględnianie przy ustalaniu okresu przysługiwania świadczeń okresu kolejnych studiów pierwszego stopnia odbywanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera lub równorzędnego jest uzasadnione ze względu na art. 93 ust. 3 pkt 2 ustawy w projektowanym brzmieniu, który stanowi, że świadczenia nie przysługują studentowi posiadającemu wymieniony tytuł zawodowy". Zatem również z tych uzasadnień nie wynika, aby celem ustawodawcy miało być wliczanie do okresu przysługiwania studentom świadczeń, o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n., okresów, w których studentowi przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się o świadczenie na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli te świadczenia nie były przez studenta pobierane.

O tym natomiast, że wyrażenia "świadczenie przysługuje" nie należy również utożsamiać z wyrażeniem "posiada status studenta", świadczy konstrukcja przepisów p.s.w.n. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy, osoba posiadająca status studenta może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia, ponieważ sam status studenta nie powoduje automatycznie powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, art. 87 ustawy wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 ustawy warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 ustawy warunki przyznania zapomogi, art. 91 ustawy warunki stypendium rektora, a art. 359 ustawy warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi posiadać status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 lipca 2023 r., sygn. III SA/Gl 667/22, opubl. w CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie organ administrujący, badając zaistnienie przesłanek przyznania stypendium rektora, wliczył cały okres studiowania przez skarżącego. Nie ustalił jednak, przez ile semestrów pod rządami ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, skarżącemu przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się o świadczenie, świadczenia nie były jednak przez studenta pobierane. Konsekwencją błędnej wykładni art. 93 ust. 4 p.s.w.n. była odmowa przyznania skarżącemu stypendium rektora tylko z tego powodu, że posiada status studenta przez czas dłuższy niż wynoszą okresy wskazane w art. 93 ust. 4 p.s.w.n. Organy dopuściły się także naruszenia przepisów postępowania administracyjnego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) poprzez niezebranie dowodów umożliwiających ocenę możliwości otrzymania przez skarżącego stypendium rektora i wadliwe, niepełne ustalenia faktyczne, co do spełnienia warunków otrzymania tego świadczenia. Te bowiem pozostają w ścisłym związku ze sposobem rozumienia normy materialnoprawnej. Oczywistym jest bowiem, że sposób rozumienia prawa materialnego determinuje zakres postępowania dowodowego i wyjaśniającego w sprawie. W niniejszej sprawie w konsekwencji błędu interpretacyjnego organy administrujące zaniechały realizacji ciążących na nich obowiązków.

Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 Sąd w pkt I sentencji wyroku, orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji. O kosztach postępowania w pkt II sentencji, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a..