Postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SPP/Go 25/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: SPP - Odmówiono przyznania prawa pomocy.
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 1, art. 258 § 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do grudnia 2012 roku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

E. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazaną w sentencji niniejszego rozstrzygnięcia. Jednocześnie wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu podniosła, że nie posiada żadnych środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania, co wynika głównie z tego, że w 2016 r. US zajął konta bankowe spółki i zablokował środki oraz każde następne wpływy na konto. To praktycznie uniemożliwia funkcjonowanie Spółki. Dodatkowo, z uwagi na skomplikowany charakter sprawy i obszerność materiału dowodowego Skarżąca nie jest w stanie samodzielnie przedstawić swoich racji i sformułować zarzutów, stąd wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 5.000,00 zł, wartość środków trwałych 0,00 zł, a wysokość zysku za ostatni rok obrotowy 13.226,28 zł. Spółka wskazała, że po zajęciu konto bankowe zostało zamknięte. Dodała, że na dzień składania wniosku posiada w gotówce 906 zł. Uzyskuje dochody z wynajmu lokalu.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację finansową Spółki, pismem z dnia [...] marca 2023r. skarżąca oświadczyła, że nie sporządziła bilansu i rachunku zysków i strat za 2022 rok, nie posiada żadnych środków trwałych, nie prowadzi kasy fiskalnej, więc nie sporządza raportów kasowych, a także nie posiada kont, lokat bankowych. Dodała też, że od 2015 r. nie jest płatnikiem podatku VAT. Dołączyła sprawozdanie zarządu wraz z bilansem, rachunkiem wyników oraz informacją dodatkową za 2020 i 2021 rok, roczne zeznanie podatkowe Spółki CIT-8 za 2020 i 2021 rok, a także kopię aktualnej umowy spółki.

Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023r., poz. 259 - dalej zwanej "P.p.s.a."), stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym - czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca Spółka - obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2).

Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy. Strona może samodzielnie przedstawić informacje dotyczące swojej sytuacji majątkowej, finansowej, a także zdolności płatniczych, bądź złożyć na wezwanie Sądu/referendarza sądowego dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05, niepubl.).

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014r. sygn. akt I GZ 390/14, postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018r. sygn. akt II SA/Ol 553/18 - dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpatrywanej sprawie skarżąca Spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Spółka podniosła, że nie posiada majątku ani gotówki. Jej działalność generuje straty bądź niskie dochody: za 2020r. strata w wysokości 1.199,19 zł, za 2021r. dochód w kwocie 1.699,86 zł, z kolei za 2022 r. Spółka nie sporządziła bilansu oraz rachunku zysków i strat, jednak wstępny wynik finansowy wskazuje na zysk na poziomie ok. 1.263,00 zł.

Oceniając sytuację wnioskodawcy przede wszystkim zauważyć należy, że mimo trudności na jakie się powołuje, w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Z akt sprawy oraz danych zamieszczonych w Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego (pod adresem https://ekrs.ms.gov.pl/) nie wynika bowiem, aby Spółka została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Jeżeli zatem przedsiębiorca - mimo kłopotów finansowych - prowadzi działalność gospodarczą, to należy przyjąć, że z jakichś względów mu się ona opłaca. Zgodnie zaś z utrwaloną linią orzeczniczą, przedsiębiorstwo, które pomimo trudności finansowych, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 lipca 2016r. sygn. akt I FZ 160/16 i z 1 kwietnia 2008r. sygn. akt I OZ 208/08).

Co więcej, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych jest kategoria osiąganego "przychodu", nie zaś "dochodu", rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Okoliczność bilansowania się przychodów i wydatków nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, że zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że brak lub niewielki dochód z prowadzonej działalności gospodarczej powstający wskutek wysokich kosztów uzyskania przychodu, skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z 27 listopada 2014r. sygn. akt II FZ 1843/14).

Jak wynika z przedłożonych dokumentów, skarżąca w 2020 r. osiągnęła przychód w kwocie 100.470,05 zł, a w 2021 r. 97.848,73 zł. O wykazaniu straty czy niewielkiego dochodu decydowały zaś wyłącznie usługi obce, odpowiednio w kwocie 101.669,24 zł za 2020r. i 96.148,87 zł za 2021 r., co oznacza, że Spółka miała środki na ten cel, mimo zajętych od 2016 r. kont bankowych.

Pomimo wezwania z dnia 17 lutego 2023 r., Spółka nie złożyła jednak żadnych dokumentów wskazujących na wysokość przychodu osiągniętego w 2022 r. czy ponoszonych w tym okresie kosztów, pozbawiając tym samym referendarza sądowego możliwości analizy i oceny aktualnej sytuacji finansowej Spółki. Strona nie dopełniła zatem ciążącego obowiązku wyczerpującego zaprezentowania sytuacji finansowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10). Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13).

Okoliczność, że Spółka nie sporządziła bilansu oraz rachunku zysku i strat nie może być okolicznością przemawiającą za przyznaniem Spółce prawa pomocy. Wszystkie nadesłane dokumenty dotyczą roku 2020 i 2021, natomiast aby ocenić aktualną sytuację majątkową Spółki, Strona powinna przedstawić dokumenty dotyczące swojej bieżącej sytuacji.

Ponadto zauważyć należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo pomocy ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 796/11). Zgodnie bowiem z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2019 r., poz. 505 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 11 kwietnia 2012r. sygn. akt II GZ 123/12, z 10 marca 2015r. sygn. akt II FZ 84/15). Bierność w tym zakresie stanowi argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania spółki w sposób uprzywilejowany (por. postanowienia NSA z 11 grudnia 2015r. sygn. akt II FZ 871/15, z 20 października 2015r. sygn. akt II FZ 812/15).

Przedłożona do akt sprawy umowa skarżącej Spółki, w § 10 przewiduje możliwość nałożenia na wspólników dopłat w granicach do stokrotnej wartości nominalnej posiadanych przez każdego z nich. Z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego wynika z kolei, że Spółka posiada dwóch wspólników: S.D., który posiada 90 udziałów o łącznej wartości 4.500 zł oraz E.D., która posiada 10 udziałów o łącznej wartości 500 zł. Zatem skarżąca w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do udziałowców o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty te zostaną pokryte z budżetu państwa.

Nie można bowiem zapominać, że w przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej - wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zainicjowana sprawa sądowoadministracyjna ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna - z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że obowiązkiem spółki jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest zabezpieczenie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym, gdyż stanowią one część kosztów tej działalności i mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami (por. postanowienia WSA w Warszawie: z 31 sierpnia 2017r. sygn. akt III SA/Wa 2212/17, z dnia 13 listopada 2018r. sygn. akt III SA/Wa 1187/17).

Powyższe okoliczności, w ocenie referendarza sądowego, pozwalają uznać, że skarżąca Spółka nie wykazała, że aktualnie nie dysponuje i co więcej, nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, jak i opłacenie pełnomocnika w niniejszym postępowaniu. Jedynie na marginesie dodać należy, że udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest niezbędny do rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji, który dokonuje całościowej kontroli legalności zaskarżonego aktu, bezczynności lub przewlekłości postępowania, bez względu na argumentację podniesioną przez stronę skarżącą.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.