Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 664/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.) Protokolant specjalista Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 marca 2015 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza K. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], ustalającą świadczenia rodzinne w wysokości 2.013 zł przyznane decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] za okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązującą K. K. do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w łącznej wysokości 2.013 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, na wniosek strony z dnia 19 września 2012 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, Burmistrz K. decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] przyznał wnioskodawczyni zasiłek rodzinny na syna M. B. w kwocie 106,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r., a na córkę J. K. w kwocie 77,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r.

Decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) Burmistrz K. uchylił z mocą obowiązującą od dnia 1 listopada 2012 r. decyzję z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w sprawie przyznania zasiłków rodzinnych w kwocie 106,00 zł i 77,00 miesięcznie. Organ administracji wyjaśnił, że w dniu 16 września 2013 r. wnioskodawczyni dostarczyła zaświadczenie o wysokości dochodu z tytułu podjęcia zatrudnienia od 13 maja 2013 r., natomiast mąż wnioskodawczyni A. K. dostarczył zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia z tytułu podjęcia zatrudnienia od 12 stycznia 2012 r. W związku z powyższym, organ administracji ponownie ustalił dochód rodziny, który w przeliczeniu na osobę wynosił 667,57 zł i przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń, co skutkowało utratą uprawnień do świadczeń rodzinnych od 1 listopada 2012 r.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził bowiem błędne wyliczenie dochodu rodziny za rok 2011 i 2012.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych uchylił z mocą obowiązującą od dnia 1 listopada 2012 r. decyzję z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w sprawie przyznania zasiłków rodzinnych w kwocie 106,00 zł i 77,00 miesięcznie. Organ administracji ponownie ustalił dochód rodziny, który w przeliczeniu na osobę wynosił 803,67 zł i przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń, co skutkowało utratą uprawnień do świadczeń rodzinnych od 1 listopada 2012 r.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że w rozpatrywanym stanie faktycznym brak było podstaw do wzruszenia decyzji w trybie art. 32 ust. 1 ustawy i organ pierwszej instancji mógł skorzystać wyłącznie z instytucji nienależnie pobranych świadczeń, zobowiązując stronę do ich zwrotu.

Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalił świadczenia rodzinne w wysokości 2.013 zł przyznane decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] za okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązał K. K. do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w łącznej wysokości 2.013 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ administracji wyjaśnił, że w związku z podjęciem zatrudnienia przez męża wnioskodawczyni od dnia 1 marca 2012 r. dochód w przeliczeniu na osobę za wrzesień 2012 r. wyniósł 803,67 zł i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń od 1 listopada 2012 r. Wobec powyższego świadczenia rodzinne od 1 listopada 2012 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi.

W odwołaniu od decyzji strona wyjaśniła, że we wrześniu 2012 r. poinformowała pracownika MOPS w K. o podjęciu przez męża zatrudnienia w kwietniu 2012 r. i dostarczyła wszystkie wymagane dokumenty. Natomiast o podjęciu zatrudnienia od 13 maja 2013 r. poinformowała pracownika MOPS, składając we wrześniu 2013 r. kolejny wniosek o wypłatę świadczeń. Przyznając w 2012 r. świadczenia, pracownik MOPS z niezrozumiałych powodów uznał, że mąż dalej prowadzi działalność gospodarczą, pomijając fakt jej likwidacji i podjęcia pracy w kwietniu 2012 r. Jeżeli organ do wyliczenia dochodów za 2012 r. przyjął dochody z działalności gospodarczej męża za rok 2011, to winien również zażądać zaświadczeń o dochodach miesięcznych z tej działalności w roku 2012. Strona wyjaśniła, że alimenty z MOPS pobierała od około 15 lat, a zasiłek rodzinny w zależności od dochodu w danym roku i nigdy nie zatajała zarobków swoich i męża.

Organ odwoławczy, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, wyjaśnił że świadczenia rodzinne przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza 539,00 zł. Zarówno wniosek o przyznanie świadczeń, jak i wydana decyzja zawierały pouczenie o obowiązku informowania w przypadku wystąpienia zmian, mających wpływ na prawo do świadczeń, w tym o zmianach w liczbie członków rodziny oraz o uzyskaniu dochodu. Jednakże strona nie poinformowała o podjęciu zatrudnienia przez męża i zmianie sytuacji dochodowej rodziny, składając wniosek w dniu 19 września 2012 r. Brak jest w aktach sprawy dowodu, wskazującego na spełnienie tego obowiązku. Strona winna poinformować o podjęciu zatrudnienia przez męża już w styczniu 2012 r., a o podjęciu zatrudnienia przez siebie w maju 2013r.

Kolegium wskazało, że dochód rodziny w 2011 r. wyniósł 990,91 zł (w przeliczeniu na osobę - 247,73 zł). Od września 2012 r. dochód rodziny wyniósł 3.214,68 zł (w przeliczeniu na osobę 803,67 zł), po uwzględnieniu dochodu męża z tytułu zatrudnienia w wysokości 2.644,41 zł oraz dochodu z tytułu świadczeń alimentacyjnych w wysokości 570,27 zł. Przekroczone zostało zatem ustawowe kryterium dochodowe od września 2012 r., a więc świadczenia pobrane od września 2012 r. należy uznać za pobrane nienależnie. Wbrew ciążącemu na podstawie art. 25 ustawy obowiązkowi poinformowania o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczeń, strona nie zgłosiła tych faktów. Skoro strona nie poinformowała o zmianie okoliczności mającej wpływ na prawo do świadczeń, świadczenia zostały pobrane mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do nich, a więc zaszła przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzucając naruszenie:

- art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że świadczenia rodzinne zostały pobrane nienależnie,

- art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że skarżąca została prawidłowo poinformowana i pouczona przez organ administracji o braku prawa do pobierania świadczeń rodzinnych,

- art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez naruszenie zasady równości w prawie pomiędzy urzędnikiem a obywatelem,

- art. 8 k.p.a. przez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej,

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że podjęcie pracy przez męża zgłosiła we wrześniu 2012 r., a o swoim zatrudnieniu poinformowała organ we wrześniu 2013 r. Natomiast organ bezpodstawnie nie dał wiary jej wyjaśnieniom, przyjmując za wiarygodne twierdzenia pracownika. Poza tym składane wnioski wypełniała tylko częściowo, ponieważ nie była zorientowana i nie została pouczona co do sposobu wypełnienia formularza. Nie wszystkie przedłożone dokumenty zostały też wymienione we wniosku jako załączniki, dlatego w przekonaniu skarżącej zgłoszenie zatrudnienia nie zostało załączone do akt sprawy. Pouczenia zamieszczane na standardowych drukach nie są należyte, z uwagi na przywoływanie jedynie treści przepisów, bez wyjaśnienia ich treści. Ponadto wyniki kontroli, opisane w piśmie Wojewody D. z dnia 16 września 2011 r. wskazują na szereg uchybień w pracy MOPS.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż wskazane w skardze.

Spór pomiędzy stronami dotyczy prawidłowości decyzji ustalającej pobrane przez skarżącą świadczenia rodzinne w łącznej wysokości 2.013 zł za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązującej skarżącą do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w łącznej wysokości 2.013 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Wynika z tego, że obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie uznane zostanie w sposób ostateczny za nienależne. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe jednoczesne orzekanie o tych sprawach, czyli o obu tych kwestiach, w jednej decyzji administracyjnej. Przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 1263/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 438/11; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 620/10; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 846/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 804/09, publ. CBOiS). O rozgraniczeniu w art. 30 ustawy decyzji ustalającej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń od decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń świadczy również art. 30 ust. 3 ustawy, który stanowi, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna, oraz art. 30 ust. 5 ustawy, który stanowi o tym, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy sygn. akt II SA/Bd 846/11, publ. CBOiS).

W świetle przytoczonych uwag, należało zarówno decyzję organu I instancji, jaki i decyzję organu odwoławczego, uznać za niezgodne z prawem. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji w jednej decyzji ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz orzekł o ich zwrocie wraz z odsetkami, natomiast SKO utrzymało tę decyzję w mocy. Skoro więc dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy niezbędne jest ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń, a dopiero następnie otwiera się droga do orzekania w sprawie zwrotu takiego nienależnie pobranego świadczenia, to tym samym należało zaskarżoną decyzję uchylić z uwagi na wskazane naruszenie przepisów prawa materialnego. Z powyższych względów należało również orzec o uchyleniu decyzji organu I instancji.

Stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba pobierająca świadczenia jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne.

W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji powołały się na przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy, tj. zaistnienie okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W decyzjach wskazano, że organ ustalając uprawnienia do świadczeń rodzinnych w październiku 2012 r. nie posiadał wiedzy o dochodach męża wnioskodawczyni z tytułu zatrudnienia od stycznia 2012 r. na podstawie umowy o dzieło i od marca 2012 r. podstawie umowy o pracę, a skarżąca wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 25 ust. 1 w/w ustawy nie powiadomiła organu o wystąpieniu zmian i uzyskaniu dochodu przez męża.

Należy jednak zwrócić uwagę, że podjęcie zatrudnienia przez męża wnioskodawczyni nastąpiło przed rozpoczęciem okresu zasiłkowego 2012/2013 i przed rozpoczęciem pobierania przez wnioskodawczynię zasiłków rodzinnych w okresie 2012/2013. Z decyzji Burmistrza K. z dnia [...] września 2011 r. nr [...] wynika, że skarżąca nie pobierała świadczeń rodzinnych w okresie zasiłkowym 2011/2012. Natomiast w art. 30 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy chodzi o wystąpienie w trakcie okresu zasiłkowego i w trakcie pobierania zasiłku okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych. Tak więc organy obu instancji błędnie powołały się na przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 1.

W rozpatrywanej sprawie organ administracyjny uprawniony był do rozważenia przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy, tj. czy świadczenia rodzinne zostały przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien ustalić, czy wnioskodawczyni była poinformowana, z jakiego okresu dochody brane są pod uwagę przy ustalaniu uprawnienia do świadczeń rodzinnych i czy pomimo takiej wiedzy skarżąca świadomie wprowadziła organ w błąd, zatajając uzyskiwanie przez męża dochodów z zatrudnienia.

Stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w punkcie I wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II wyroku znajduje umocowanie w art. 152 powyższej ustawy.