Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 118/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 c  par. 4,  par. 1 pkt 1, par. 1 pkt 4, art. 64  par. 4
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Bożena Suleja-Klimczyk, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 maja 2017 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt 1, a także art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., dalej u.p.e.a.) po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez wierzyciela, tj. Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...], na postanowienie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko A. S.A. w likwidacji, do tytułów wykonawczych z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano na wstępie, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. (dalej: organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A. S.A. w likwidacji (dalej: Spółka) na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...] , z dnia [...] nr [...], z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...], które obejmują zaległy podatek od nieruchomości Spółki.

Dalej, opisując czynności podjęte przez organ egzekucyjny, podano, że w dniu [...] r. sporządził on zawiadomienie nr [...] o zajęciu rachunku bankowego Spółki w B. S.A., doręczone Bankowi w dniu [...] r., a Spółce wraz z odpisami tytułów wykonawczych nr [...] do [...] i nr [...] w dniu [...] r.

Pismem z dna 29 listopada 2012 r. bank ten poinformował, że podjął działania zmierzające do zabezpieczenia wierzytelności wynikających z zajęcia rachunku.

Z kolei w dniu [...] r. organ egzekucyjny sporządził zawiadomienie nr [...] o zajęciu rachunku bankowego Spółki w C. w K., doręczone bankowi w dniu 21 marca 2013 r., a Spółce wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] w dniu 21 marca 2013 r. Jak wynika z akt sprawy bank ten nie prowadził rachunku bankowego Spółki.

W dniu [...] r. organ egzekucyjny sporządził zawiadomienie nr [...] o zajęciu rachunku bankowego Spółki w B. S.A., doręczone bankowi w dniu 24 czerwca 2013 r., a Spółce wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] w dniu 20 czerwca 2013 r.

Następnie, w dniu [...] r. organ egzekucyjny, sporządził zawiadomienie nr [...] o zajęciu rachunku bankowego Spółki w D. S.A., doręczone bankowi w dniu 12 maja 2015 r., a Spółce wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] w dniu [...] r. w trybie art. 44 k.p.a. Pismem z dnia [...] r. bank ten poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego Spółki.

Z kolei w dniu [...] r. organ egzekucyjny sporządził zawiadomienie nr [...]o zajęciu rachunku bankowego Spółki w E. S.A., doręczone Bankowi w dniu [...] r., a Spółce wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] w dniu 31 lipca 2015 r. w trybie art. 44 k.p.a. Pismem z dnia 15 lipca 2015 r. bank ten poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego Spółki.

W dniu [...] r. organ egzekucyjny sporządził zawiadomienie nr [...] o zajęciu rachunku bankowego Spółki w F. S.A., doręczone Bankowi w dniu 12 sierpnia 2015 r., a Spółce wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] w dniu 27 sierpnia 2015 r. w trybie art. 44 k.p.a. Pismem z dnia 14 sierpnia 2015 r. bank ten poinformował, że Spółka nie jest klientem Banku.

Następnie, w dniu [...] r. organ egzekucyjny sporządził zawiadomienie nr [...] o zajęciu rachunku bankowego Spółki w B. S.A., doręczone Bankowi w dniu 25 września 2015 r., a Spółce wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] w dniu 5 października 2015 r. w trybie art. 44 k.p.a. Pismem z dnia 29 września 2015 r. bank ten poinformował, że podjął działania zmierzające do zabezpieczenia wierzytelności wynikających z zajęcia rachunku.

W dniu [...] r. organ egzekucyjny sporządził zawiadomienie nr [...] o zajęciu rachunku bankowego Spółki w B. S.A., doręczone bankowi w dniu 30 grudnia 2015 r., a Spółce wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] w dniu 12 stycznia 2016 r. w trybie art. 44 k.p.a. Pismem z dnia 31 grudnia 2015 r. bank ten poinformował, że podjął działania zmierzające do zabezpieczenia wierzytelności wynikających z zajęcia rachunku.

W dniu [...] r. organ egzekucyjny sporządził zawiadomienie nr [...], o zajęciu rachunku bankowego Spółki w G.., doręczone Bankowi w dniu 18 lutego 2016 r., a Spółce wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] w dniu 1 marca 2016 r. w trybie art. 44 k.p.a. Pismem z dnia 18 lutego 2016 r. bank ten poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego na rzecz Spółki.

W dniu [...] r. organ egzekucyjny sporządził zawiadomienie nr [...] o zajęciu rachunku bankowego Spółki w H. S.A., doręczone bankowi w dniu 27 kwietnia 2016 r., a Spółce wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] w dniu 16 maja 2016 r. w trybie art. 44 k.p.a.

W dniu [...] r. organ egzekucyjny wydał postanowienie nr [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko Spółce do tytułów wykonawczych z dnia [...] r. nr [...] do [...], z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...]r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...]. Postanowienie to doręczono wierzycielowi tj. Prezydentowi Miasta R. w dniu [...] r. i nie zostało ono zaskarżone.

Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny pismem z dnia [...] r., doręczonym w dniu [...] r., zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec Spółki w kwocie [...] zł. pismem z dnia 21 września 2016 r. wierzyciel zażądał wydania postanowienia w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko Spółce do tytułów wykonawczych objętych postanowieniem nr [...] w kwocie [...] zł.

W zażaleniu na to postanowienie wierzyciel, wnosząc o jego uchylenie, wskazał, że wysokość naliczeń dokonanych przez organ egzekucyjny jest nieuzasadniona. Podniósł, że za czynność zajęcia rachunku bankowego wykonaną [...] r. organ egzekucyjny naliczył koszty egzekucyjne w kwocie [...] zł. Na rachunek wierzyciela nie wpłynęły jednak żadne środki wynikające z prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Niezasadnym jest więc, zdaniem wierzyciela, żądanie zapłaty kosztów w wysokości określonej w zaskarżonym postanowieniu.

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, w którym stwierdzono między innymi, że funkcja fiskalna opłat egzekucyjnych powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat egzekucyjnych, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Brak określenia górnej granicy omawianych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

W dalszych wywodach zaskarżonego postanowienia wskazano, że generalną zasadą postępowania egzekucyjnego, określoną w art. 64 c § 1 u.p.e.a., jest, iż koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Wyjątek od tej zasady przewiduje

m. in. przepis art. 64 c § 4 tej ustawy, zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4a-4c oraz art. 64 e § 4a. Zgodnie zaś z art. 64c § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje z urzędu postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela.

Z treści przywołanych wyżej przepisów wynika jednoznacznie, iż zasadność obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, stosownie do art. 64 c § 4 powołanej ustawy, wynika z braku możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, niezależnie od przyczyn tej nieściągalności.

W niniejszej sprawie organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł, gdyż postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej Spółki zostało umorzone. Podstawę umorzenia tego postępowania stanowił fakt, iż w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Z zaskarżonego postanowienia wynika, że wierzyciel został obciążony opłatą za zajęcie rachunków bankowych oraz opłatą manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych.

Odnosząc się do kwoty, jaką obciążono wierzyciela, organ nadzoru nie stwierdził, aby organ egzekucyjny wadliwie wskazał wysokość kosztów egzekucyjnych. Podkreślił, że w zaskarżonym postanowieniu wyszczególniono czynności egzekucyjne generujące powstanie kosztów egzekucyjnych, na które składają się opłaty związane z zajęciem rachunków bankowych (opłata zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz opłata manipulacyjna z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych (opłata zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a.).

Wobec powyższego organ nadzoru stwierdził, że w postępowaniu egzekucyjnym powstały koszty egzekucyjne w wysokości wskazanej w zaskarżonym postanowieniu.

Jednocześnie organ nadzoru podniósł, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 nie uchylił ani art. 64 § 1 pkt 4, ani art. 64 § 6 u.p.e.a., a zatem przepisy te nadal obowiązują. Organy administracyjne zobowiązane są stosować przepisy prawa powszechnie obowiązującego, co wynika z zasady legalizmu, określonej w art. 6 k.p.a. Odwołując się do ugruntowanego stanowiska NSA, że podstawą władczej ingerencji organów administracji publicznej w prawa i wolności obywateli mogą być wyłącznie przepisy prawa powszechnie obowiązującego w chwili wydania rozstrzygnięcia, organ nadzoru stwierdził, że mimo publikacji przedmiotowego wyroku TK, organ I instancji miał nie tylko prawo, ale i obowiązek, wydać rozstrzygnięcie na podstawie przepisów, o których mowa we wspomnianym orzeczeniu TK. Skoro omawiane regulacje nadal obowiązują, to niezastosowanie ich przez organ administracji publicznej lub zastosowanie ich nie wprost, ale w części lub z modyfikacjami interpretacyjnymi naruszałoby zasadę legalizmu.

W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 7 i 8 k.p.a. poprzez nierozpoznanie sprawy przez organ nadozru w sposób wszechstronny i wyczerpujący;

- art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw

i przestanek utrzymania w mocy postanowienia organu egzekucyjnego,

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia organu

I instancji, pomimo naruszenia przepisów mających wpływ na wynik sprawy.

Wobec tak sformułowanych zarzutów wniesiono o:

- uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...] r. nr [...] w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego,

- zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

- wstrzymanie wykonania zaskarżonych postanowień w całości.

W uzasadnieniu skargi zanegowano twierdzenie, że wierzyciel kierując tytuł wykonawczy do realizacji musi liczyć się z ryzykiem bezskuteczności podejmowanych starań w odzyskaniu jego należności, a w konsekwencji z koniecznością zapłacenia organowi egzekucyjnemu kosztów egzekucyjnych za dokonane czynności.

Powołując się na orzecznictwo TK i SN oraz stanowisko doktryny, autor skargi wskazał, iż stosunek prawny pomiędzy organem egzekucyjnym i stronami postępowania egzekucyjnego (wierzycielem i dłużnikiem) ma charakter publicznoprawny. W konsekwencji opłata egzekucyjna ma charakter należności publicznej i tym samym powinna przede wszystkim pokrywać koszty działalności egzekucyjnej prowadzonej przez organ egzekucyjny. Wprawdzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 lutego 2013 r., sygn. akt SK 12/11, w którym wskazano, że opłata egzekucyjna nie powinna pozostawać w rażącej niewspółmierności do nakładu pracy komornika, dotyczy komorników sądowych, niemniej znajduje zastosowanie do kosztów ustalonych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W orzeczeniu tym wskazano, że opłata egzekucyjna nie jest swoistą ceną za działania organów egzekucyjnych i nie powinna stanowić zysku z tytułu prowadzonych przez organ egzekucyjny działań, a zapewniać pokrycie kosztów. Dlatego też, w ocenie skarżącego, opłata egzekucyjna powinna być powiązana z wysokością rzeczywistych kosztów organów egzekucyjnych, a w przypadku opłaty stosunkowej, powinien istnieć "mechanizm miarkowania" jej wysokości. Niemożność zastosowania takiego mechanizmu powoduje, że w sytuacji rażącej nieadekwatności do nakładu pracy organu egzekucyjnego, opłata stosunkowa nie jest niezbędna do ochrony interesu publicznego, tj. zagwarantowania pokrycia kosztów działalności egzekucyjnej organu egzekucyjnego.

Podobnie wypowiedział się TK w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, wskazując, iż fiskalna funkcja opłat egzekucyjnych powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu.

Nieokreślenie górnej granicy omawianych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Znajduje to zwłaszcza odzwierciedlenie w art. 64 § 3 u.p.e.a., który stanowi, iż opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych, co zdaniem skarżącego jest całkowicie bezpodstawne.

W przedmiotowej sprawie organ naliczył zatem za tą samą czynność zajęcia rachunku bankowego dokonaną na potrzeby różnych tytułów wykonawczych odrębne opłaty.

Tymczasem, zgodnie z art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Stosownie zaś do art. 86a w § 1 tej ustawy wskutek zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, bank wstrzymuje wszelkie wypłaty z zajętego rachunku i niezwłocznie zawiadamia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego inne oddziały banku, inne banki, placówki pocztowe w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe i inne podmioty uprawnione do dokonywania wypłat zobowiązanemu z zajętego rachunku. Tym samym brak konieczności kilkukrotnego zajęcia tego samego rachunku bankowego, skoro już za pierwszym razem bank wstrzymuje wszelkie wypłaty z zajętego rachunku.

Podobnie, w odniesieniu do obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela przyjęto, że skoro pobranie opłaty egzekucyjnej nie jest zależne od nakładu pracy czy skuteczności egzekucji, a jednocześnie wybór czynności podejmowanych w toku postępowania egzekucyjnego należy w istocie do organu podatkowego, to zasada celowości postępowania egzekucyjnego, wynikająca z art. 7 § 2 u.p.e.a., sprzeciwia się pobieraniu opłat za czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą one do przymusowego wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wierzyciel, którego obowiązkiem jest doprowadzenie do wykonania zobowiązania, nie może bowiem być obciążany kosztami, których poniesienie nie przyczyni się w żadnej mierze do spełnienia celu egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 687/12, Legalis).

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem z dnia [...] r. organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. w przedmiocie obciążenia skarżącego, będącego wierzycielem, kosztami umorzonego postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko spółce akcyjnej w likwidacji.

W skardze strona skarżąca zakwestionowała wysokość kosztów egzekucyjnych, którymi została obciążona i odwołując się do orzecznictwa TK podniosła konieczność powiązania wysokości kosztów organów egzekucyjnych z rzeczywistym nakładem ich pracy. Zakwestionowała także, iż organ egzekucyjny naliczył odrębne opłaty za tę samą czynność zajęcia rachunku bankowego dokonaną w odniesieniu do różnych tytułów wykonawczych, podczas, gdy w świetle art. 80 § 2 i art. 86a w § 1 u.p.e.a. wielokrotne zajmowanie rachunku bankowego było zbyteczne.

Organ nadzoru stanął natomiast na stanowisku, że w sprawie prawidłowo zastosowano przepisy dotyczące naliczania kosztów egzekucyjnych, które obowiązywały w dacie wydania rozstrzygnięcia.

Rozstrzygając zarysowany wyżej spór Sąd posłuży się m.in. argumentacją przedstawioną w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1256/16 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), którą w pełni aprobuje.

Trafnie podniesiono w skardze, że zaskarżone postanowienie nie uwzględnia stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 (OTK-A 2016/51; Lex nr 2067764), że:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Z postanowienia organu egzekucyjnego wynika, że na koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...] zł składają się opłaty związane z zajęciem rachunków bankowych (opłata określona w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz opłata manipulacyjna z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych (opłata określona w art. 64 § 6 u.p.e.a.).

W toku egzekucji zastosowano środki egzekucyjne w postaci zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunków bankowych u dłużników zajętych wierzytelności będących bankami.

Koszty egzekucyjne tytułem opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej zostały naliczone zgodnie z art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% egzekwowanych należności w związku z zajęciem rachunków bankowych, i a także stawki 1% egzekwowanych należności przy określeniu opłaty manipulacyjnej.

Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3). Zaskarżone postanowienie nosi datę [...] r., a więc zostało wydane już po obaleniu domniemania konstytucyjności analizowanych przepisów u.p.e.a., a tym samym organy powinny uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swoich rozstrzygnięć.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

TK stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

TK wyjaśniając skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Skoro zatem stan faktyczny i stan prawny sprawy dotyczy niewątpliwie przepisów, które stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, to nieuwzględnienie wyroku TK w zaskarżonym postanowieniu stanowi naruszenie art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz § 6 u.p.e.a. w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 145a § 1 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a.

W świetle orzecznictwa NSA dopuszczalne jest wznowienie postępowania po negatywnym wyroku dotyczącym pominięcia prawodawczego (por. wyrok NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt II OPS 2/09, Lex nr 509711; M. Wyrzykowski, M. Ziółkowski, Prawo do wznowienia postępowania administracyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego (w:) System Prawa Administracyjnego, t. 2, Konstytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej, red. R. Hauser, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, Warszawa 2012, s. 348-349).

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ nadzoru nie odniósł się w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie odniósł się do zagadnienia, iż wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary.

Organ nadzoru pominął zatem te argumenty, które – jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału – zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

Realia sprawy pozwalają na przypuszczenie, i to z dużym prawdopodobieństwem, że uwzględnienie tych argumentów doprowadziłoby do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w niższej wysokości. Zatem nie można przyjąć negatywnej przesłanki wznowienia, że w wyniku wznowienia postępowania mogłoby zapaść wyłącznie rozstrzygnięcie odpowiadające w swej istocie rozstrzygnięciu dotychczasowemu (art. 146 § 2 k.p.a.).

Sąd na podstawie art.135 p.p.s.a. uchylił także postanowienie wydane przez organ I instancji, ponieważ także i ten akt pomija wyżej naszkicowane konstytucyjne standardy określania wysokości kosztów egzekucyjnych, przez co w równym stopniu, przez błędną, pomijającą standardy konstytucyjne wykładnię, narusza art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz § 6 u.p.e.a.

W postępowaniu ponownym organ egzekucyjny powinien, obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, wziąć pod uwagę argumenty wyrażone w uzasadnieniu wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14.

Właściwy organ zwróci uwagę, że skutkiem wskazanego orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Należy również mieć na uwadze, że już z samej sentencji wyroku TK wynika, że przyczyną uznania przepisów za niezgodne z Konstytucją nie był brak w ustawie możliwości miarkowania wysokości opłat w pełnym zakresie. Wynika to też ze stwierdzenia Trybunału, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości opłat. W związku z tym swoiste miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się dopiero wówczas kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. W praktyce, w sytuacji braku koniecznej interwencji ustawodawcy, nie da się, stosując omawiane przepisy w poszczególnych sprawach, oderwać od okoliczności faktycznych i prawnych konkretnych spraw.

Zatem, w razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie, zadaniem organu będzie w pierwszym rzędzie odpowiedź na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy je miarkować.

Czynności faktyczne, jakie w rozpoznawanej sprawie były podejmowane przez organ egzekucyjny sprowadzały się zasadniczo do wysłania zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych, a więc czynności egzekucyjnych nie wymagających szczególnych nakładów pracy czy obarczonych wysokim poziomem skomplikowania.

Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone.

W związku z powyższym, w postępowaniu ponownym, w razie braku stosownej interwencji ustawodawcy spełniającej standardy wynikające z wyroku Trybunału w sprawie SK 31/14, organ mając na uwadze art. 8 ust. 2 Konstytucji, kształtując podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych, oprócz art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a. bezpośrednio zastosuje art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Sąd zauważa bowiem, że - na tle art. 8 ust. 2 Konstytucji przepisy ustawy zasadniczej stosuje się bezpośrednio, chyba że sama konstytucja stanowi inaczej. Wynika stąd nie tylko nakaz - adresowany m.in. do wszystkich organów władzy publicznej - bezpośredniego stosowania Konstytucji, ale także założenie możliwości tego bezpośredniego stosowania, bo zostaje ono wykluczone tylko, w przypadku gdy sama Konstytucja tak stanowi (w kwestii stosowania Konstytucji przez organy administracyjne: M. Jaśkowska, Skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego dla procesu stosowania prawa wobec zasady bezpośredniego stosowania konstytucji, [w:] Instytucje współczesnego prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa Profesora zw. dr hab. Józefa Filipka, Kraków 2001, s. 280). Nie tylko nie ma więc przeszkód dla bezpośredniego stosowania konstytucji przez organy administracji publicznej, ale też uznać należy, że organy te powinny sięgać do tego bezpośredniego stosowania w tych wszystkich sytuacjach, gdy jest to potrzebne i możliwe.

Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przybiera różne formy, których odrębności nie wolno zacierać. Może ono polegać na traktowaniu norm i zasad konstytucji jako wyłącznej podstawy rozstrzygnięć w sprawach indywidualnych. Jednakże proces bezpośredniego stosowania konstytucji przez sądy i organy administracji publicznej przybiera zwykle postać współstosowania normy (zasady) konstytucyjnej i odpowiednich norm ustawowych. W tym drugim przypadku, wszędzie tam, gdzie jakaś materia jest normowana równolegle przez Konstytucję i ustawy zwykłe, konieczne jest łączne uwzględnianie tych wzorców. Na gruncie niniejszej sprawy, proces bezpośredniego stosowania Konstytucji powinien przybrać właśnie postać konstruowania podstawy rozstrzygnięcia w oparciu o łączne stosowanie norm konstytucyjnych (art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji) i ustawowych (64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a.) - których literalne brzmienie zostało uznane za niezgodne z art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji (por. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2000 r., P 12/98, OTK 2000/2/67, Lex nr 40000; B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2009, s. 66-67).

Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) oraz art. 135 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł, obejmującą uiszczony wpis od skargi.