Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 349/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz–Grochowska (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako SKO lub Kolegium) decyzją nr [...] z dnia 16 marca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. znak [...] z dnia 03 lutego 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 29 czerwca 2022 r. E. S. (dalej także jako skarżąca) zwróciła się do Wójta Gminy P. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem S. S..

Pierwotną decyzją z dnia 20 lipca 2022 r. nr [...] Wójt Gminy P. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzja ta została następnie uchylona przez Kolegium decyzją nr [...] z dnia 7 września 2022 r., które przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji wskazując na braki w materialne dowodowym oraz konieczność jego uzupełnienia, a w szczególności ustalenie, czy skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad mężem i w jakim wymiarze czasowym oraz czy konieczność sprawowania tej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

Decyzją z dnia 17 października 2022 r. nr [...] Wójt Gminy P. ponownie odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Następnie decyzją Kolegium nr [...] z dnia 5 grudnia 2022 r. decyzja ta została uchylona. W uzasadnieniu swej decyzji SKO wskazało, że pomimo przeprowadzenia przez organ I instancji wywiadu środowiskowego, nie wyjaśniono w sposób jednoznaczny, czy wystąpił związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad mężem. W ocenie organu odwoławczego konieczne było precyzyjne ustalenie codziennego wymiaru sprawowanej opieki oraz ustalenie czynności, jakie osoba niepełnosprawna wykonuje samodzielnie, a przy jakich wymaga pomocy opiekuna.

W następstwie ponownego rozpoznania sprawy, Wójt Gminy P. decyzją nr [...] z dnia 3 lutego 2023 r. po raz kolejny odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu swej decyzji wskazał, że na podstawie uzupełnionego materiału dowodowego ustalono, iż E. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który choruje przewlekle. Skarżąca w ramach opieki nad mężem wykonuje następujące czynności: rano pomaga mu przy ubraniu się i przygotowaniu śniadania, następnie wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (gotowanie obiadu, pranie ubrań, sprzątanie domu), podaje mężowi kawę, herbatę, pomaga przy myciu, po południu przygotowuje kolację. Ponadto z poczynionych przez organ I instancji ustaleń wynika, że S. S. samodzielnie porusza się, spożywa posiłki, pomaga żonie w gotowaniu obiadów wykonując proste czynności np. obieranie ziemniaków, samodzielnie spaceruje, odwiedza rodzinę, prowadzi samochód i zażywa leki. S. S. pomagają również dzieci: syn F. S. (zawozi ojca do szpitala i na wizyty lekarskie) oraz córka: I. W. (realizuje recepty w aptekach i zawodzi ojca na wizyty lekarskie). Pracownik socjalny nie potwierdził sprawowania całodobowej opieki. Stwierdzono, iż żona zapewnia pomoc jedynie w niektórych czynnościach, które są wykonywane przez część doby. W ocenie organu I instancji nie jest to opieka stała lub długotrwała, a niektóre z czynności mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy (niezależnie od systemu czasu pracy) i są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym nawet przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy. Wójt Gminy P. podkreślił, że skarżąca w trakcie wywiadu środowiskowego sama przyznała, iż niektóre z czynności wykonywanych w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem są czynnościami w ramach prowadzenia gospodarstwa domowego. Ponadto również dzieci wywiązują się z obowiązku alimentacyjnego wobec ojca pomagając w sprawowaniu nad nim opieki, zaś

S. S. niektóre czynności wykonuje samodzielnie, a nadto uczestniczy i pomaga w prowadzeniu gospodarstwa.

Organ I instancji wyjaśnił, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ponadto fakt, że niepełnosprawność małżonka skarżącej powstała w 2013 r. - miał on wówczas [...] lat, a zatem w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej jako u.ś.r.).

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca podnosząc m.in., że na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto skarżąca zarzuciła organowi I instancji dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, a także niewłaściwe przyjęcie przez ten organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad mężem podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje. Powołując się na bogate orzecznictwo sądów administracyjnych skarżąca wskazała, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje on gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie miało miejsce.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia 16 marca 2023 r., wskazaną we wstępie, orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Ta cecha odróżnia bowiem świadczenie pielęgnacyjne od uregulowanego w art. 16a u.ś.r. specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowiącego wsparcie dla osób, które pozostają niezatrudnione, bez względu na to, czy prowadzi do tego rezygnacja, czy niepodejmowanie pracy zarobkowej, z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Zdaniem Kolegium, osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia jej wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W ocenie SKO, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika aby czynności opiekuńcze sprawowane przez skarżącą nad mężem uniemożliwiały jej podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że małżonek skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu wskazano na konieczność stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca zamieszkuje wraz z mężem i pomaga mu przy ubieraniu, przygotowuje posiłki, pomaga przy kąpieli. Ustalono jednak również, iż mąż skarżącej pomimo swoich schorzeń jest osobą samodzielną: prowadzi samochód, spaceruje, odwiedza córkę, pomaga żonie w przygotowaniu posiłków, nie ma problemu z komunikacją, samodzielnie spożywa posiłki.

Organ II instancji skonkludował, że Wójt Gminy P. w sposób prawidłowy zgromadził materiał dowodowy, stwierdzając na jego podstawie, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej mężowi w związku z jego znacznym stopniem niepełnosprawności.

Dalej SKO wskazało, że zakres pomocy świadczonej przez E. S. na rzecz męża nie usprawiedliwia jej bierności zawodowej. Kolegium podkreśliło, że mąż skarżącej nie jest osobą leżącą, niezdolną do samodzielnego spożywania posiłków, czy przyjmowania lekarstw i taki stan rzeczy nie był kwestionowany w sprawie. Skarżąca nie wykonuje zaś przy mężu takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy nim w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową. W ocenie SKO, w sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad mężem było przeszkodą w podjęciu aktywności zawodowej. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, co do tego, że czynności podejmowane przez E. S. w ramach opieki nad mężem nie uniemożliwiają jej podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Skargę na powyższą decyzję wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając jej:

1. dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.:

a) zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad mężem podczas, gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;

b) zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., dalej jako k.p.a.)., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem, co skutkowało brakiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Uzasadniając skargę skarżąca przytoczyła argumenty podniesione w odwołaniu.

Podkreśliła ponadto, że organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji błędnie przyjął, że czynności opiekuńcze sprawowane przez nią nad mężem nie wykluczają podjęcia zatrudnienia. Skarżąca wyjaśniła, że pomaga mężowi przy ubieraniu i kąpieli co świadczy o wykonywania ekstraordynaryjnych czynności uniemożliwiających pozostawienie chorego bez opieki i podjęcie zatrudnienia przez nią zatrudnienia. W jej ocenie Kolegium nie wzięło pod uwagę, że przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje do ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie – zdaniem skarżącej - zachodzi. Ponadto skarżąca podkreśliła, zakres sprawowanej przez nią nad niepełnosprawnym małżonkiem opieki jest stały i długotrwały, co przesądza o zasadności przyznania na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w treści swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadniona.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 roku, poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W ocenie Sądu organy I i II instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje za podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] z dnia 16 marca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy P. znak [...] z dnia 03 lutego 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, zwanej dalej: "u.ś.r.", obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji), a w szczególności art. 17 ust. 1 tej ustawy.

W myśl powołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Wskazać po pierwsze należy, że - w ocenie orzekającego w sprawie Sądu -słusznie organ II instancji nie przyjął w ślad za Wójtem Gminy P. jako podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego okoliczności powstania niepełnosprawności u męża skarżącej po 18 lub 25 roku życia. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji ww. wyroku TK fakt powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO ustaliło jednak również, że w sprawie nie została spełniona przesłanka pozytywna do przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a która dotyczy braku związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad mężem, co skutkowało koniecznością odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Ocenę taką organ II instancji wywiódł na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego zakresu czynności wykonywanych przez skarżącą w ramach opieki nad mężem, z którego nie wynika że zakres tej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia pracy zarobkowej lub innego zatrudnienia.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że to do komisji orzekającej o niepełnosprawności należy orzeczenie, czy dana osoba niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy ze strony innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jeżeli orzeczenie o stopniu niepełnosprawności takie zastrzeżenie zawiera, to osoba podejmująca się takiej opieki, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia, może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne bez dodatkowego warunku. Z założenia orzeczona konieczność opieki lub pomocy ze strony innych osób daje opiekunowi tytuł do niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia, jeżeli się na to decyduje. Decyzja o niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pozostawiona jest opiekunowi i jej zasadność nie podlega weryfikacji organu w postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazanie w orzeczeniu o niepełnosprawności w stopniu znacznym na konieczność opieki lub pomocy następuje ze względu na stwierdzoną przez lekarzy znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji danej osoby. Samodzielna egzystencja obejmuje wszelkie sfery aktywności i potrzeb, nie tylko związane osobiście z osobą niepełnosprawną, ale też z jej warunkami bytowymi, na równi z czynnościami higienicznymi dotyczącym osoby należy traktować czynności higieniczne dotyczące jej otoczenia, załatwienie jej spraw urzędowych, nabywanie produktów służących konsumpcji (zob. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 82/22, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Podkreślenia wymaga, że przywoływane wyżej orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest rodzajem dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 k.p.a., który wiąże organy stosujące prawo w danej sprawie ("stanowią dowód tego co zostało w nich urzędowo stwierdzone").

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (zob. wyrok NSA z 27 kwietnia 2022 r., I OSK 1334/21, CBOSA). Poza sporem jest zatem, że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym takiej stałej i długotrwałej opieki wymaga.

Analiza akt administracyjnych doprowadziła Sąd do przekonania, że czynności sprawowane przez skarżącą w ramach opieki nad niepełnosprawnym mężem nie uzasadniają przyjęcia, jakoby z tego tylko powodu nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wskazać jednocześnie należy, że choć orzeczenie o niepełnosprawności S. S. z dnia 9 lipca 2020 r. zawiera zastrzeżenie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, to zgodzić należy się z organami administracji publicznej orzekającymi w niniejszej sprawie, że zakres pomocy udzielanej przez skarżącą nie jest na tyle absorbujący, ażeby uniemożliwić jej podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zwłaszcza, że w ramach sprawowanej opieki korzysta z pomocy syna i córki, którzy wożą niepełnosprawnego ojca do lekarzy, a także wykupują leki.

Podczas przeprowadzonego w dniu 10 stycznia 2023 r. wywiadu środowiskowego organ I instancji ustalił, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. E. S. jest osobą chorą przewlekle (zwyrodnienie stawów kręgosłupa) i pozostaje pod stałą kontrolą ortopedy, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. S. S. również choruje przewlekle ([...]), posiada także problemy z krążeniem – jest pod stałą opieką lekarzy. Organ ustalił wówczas, że skarżąca w ramach opieki nad mężem wykonuje następujące czynności: rano pomaga mu przy ubieraniu, przygotowuje śniadanie, następnie wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, gotuje obiad, robi pranie, sprząta mieszkanie, przyrządza kolację. W ciągu dnia skarżąca podaje skarżącemu napoje, pomaga przy kąpieli. Deklarowała, że łącznie poświęca na opiekę nad mężem około 8 godzin dziennie. Organy ustalił także również, iż mąż skarżącej samodzielnie porusza się, samodzielnie spożywa posiłki, pomaga żonie w gotowaniu obiadów (wykonuje proste czynności np. obieranie ziemniaków), sam prowadzi samochód, spaceruje, odwiedza rodzinę, samodzielnie zażywa leki. Ponadto z przeprowadzonego wywiadu wynika, że S. S. porusza się w środowisku z pomocą dzieci – syna, który dowozi ojca do szpitala oraz na wizyty lekarskie oraz córki, która również dowozi ojca na wizyty lekarskie, jak również realizuje recepty w aptekach. Skarżąca zadeklarowała, że w czynnościach związanych z opieką nad mężem pomagają jej syn oraz córka, co potwierdził także S. S..

Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, które podziela orzekający w sprawie Sąd, choć ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok NSA z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207).

Sąd w niniejszym składzie podziela również stanowisko wyrażone przez NSA z 10 maja 2022 r., sygn. akt: I OSK 1382/21 (CBOSA), zgodnie z którym treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności.

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest rozważenie, czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidulanej sprawie (wyrok WSA w Gdańsku z 10.05.2023 r., II SA/Gd 882/22, LEX nr 3556835).

Zestawiając ustalenia wywiadu środowiskowego, a w szczególności mając na uwadze zakres czynności wykonywanych przez skarżącą w ramach opieki nad mężem oraz pomoc świadczoną na jego rzecz przez syna i córkę – nie ma wątpliwości, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, opieka sprawowana przez E. S. nie jest pełniona w takim wymiarze, który uniemożliwiałby jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Innymi słowy mówiąc, zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą nie jest tego rodzaju, że musi ona z powodu opieki nad mężem zrezygnować z wykonywania pracy zarobkowej. W sprawie nie występuje, więc związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej, a sprawowaniem stałej i koniecznej opieki nad małżonkiem.

Zaznaczyć zatem trzeba, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków wskazanych w przywołanym powyżej przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wyraźnie ustawodawca wskazał na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w pkt 1 - 4 w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. "Rezygnując z zatrudnienia" wnioskodawca musi celowo, intencjonalnie zaprzestać wykonywania pracy w formach prawem przewidzianych, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie. Z kolei "niepodejmowanie zatrudnienia" związane jest ze świadomą decyzją o nieubieganiu się o pracę, przy jednoczesnej, realnej możliwości jej wykonywania. Niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z niego muszą być zaś bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy nad osobą niepełnosprawną. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 7 listopada 2019 r. (I OSK 1549/19, CBOSA) i z 14 września 2017 r. (I OSK 695/17, CBOSA), trafnie wyjaśnił, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ta, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawia się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji może liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej spowodowanej koniecznością sprawowania takiej opieki. Zgodzić się trzeba także z poglądem, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki jest zatem wyłącznym powodem rezygnacji z pracy lub innego zatrudnienia; rezygnacja zaś z pracy lub innego zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (tak np. wyrok NSA z 28.08.2019 r., I OSK 940/19, CBOSA).

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma również fakt, że czynności opiekuńcze nad S. S. wykonują, poza skarżącą, również ich dzieci. Tym bardziej, więc nie można przyjąć, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą powoduje, że znalazła się w sytuacji pozbawiającej ją możliwości podjęcia zatrudnienia. Wsparcia w opiece nad mężem udzielają skarżącej dzieci, co przy stopniu zaangażowania w życie codzienne samego S. S. uzasadnia przyjęcie, że skarżąca ma możliwość wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a fakt jej niepodejmowania nie jest spowodowany koniecznością sprawowania opieki. W sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad mężem absorbowało ją w sposób uniemożliwiający jakąkolwiek aktywność zawodową. Jak zasadnie zauważył organ I instancji niektóre czynności opiekuńcze mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy (niezależnie od systemu czasu pracy) i są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym nawet przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy.

W konsekwencji Sąd uznał, że Wójt Gminy P. i następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy oraz dokonała właściwego zastosowania przepisów prawa materialnego. Decyzje organów administracji obu instancji odpowiadają prawu.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w całości, jak orzekł w sentencji wyroku.