Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 378/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca), Asesor WSA Kamila Paszowska - Wojnar, Anna Kuczyńska - Szczytkowska, Protokolant Referent Tomasz Gołębiowski, , po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 grudnia 2023 r., sprawy ze skargi E. S. repr. przez opiekuna prawnego M. B., na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu, z dnia 13 sierpnia 2018 r. nr 9001-00000008779/18, w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we Wrocławiu z dnia 12 czerwca 2018 r., nr 0023-00000025462/18;, umarza postępowanie administracyjne w tej sprawie;, zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 5417 (słownie:, pięć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.,


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 29 sierpnia 2023 r. o sygn. akt I GSK 1878/19 Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA, Sąd II instancji) rozpoznając skargę kasacyjną E. S. (dalej: strona, strona skarżąca) od Wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu (dalej: WSA, Sąd I instancji) z 5 czerwca 2019 r. (sygn. akt III SA/Wr 534/18) w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu przyznania renty strukturalnej uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Dotychczasowy stan faktyczny w sprawie przedstawiał się w następujący sposób:

W dniu 30 marca 2005 r. strona złożyła w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu (dalej: ARiMR) wniosek

o przyznanie renty strukturalnej. Na okoliczność legitymowania się wymaganym okresem podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przedłożyła zaświadczenie z 21 lutego 2005 r., nr [...] wystawione przez Oddział Regionalny Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego we Wrocławiu (dalej: KRUS). Z jego treści wynikało, że podlegała wskazanemu wyżej ubezpieczeniu od dnia 1 stycznia 1983 r. do dnia wydania tegoż zaświadczenia.

Decyzją z 5 września 2005 r. nr 0023-2005-000035, ARiMR przyznał stronie rentę strukturalną w wysokości 1834,01 zł na okres 10 lat, tj. od dnia 10 sierpnia 2005 r. do dnia 9 lipca 2015 r. Wysokość przyznanej skarżącemu renty strukturalnej ulegała odpowiednim zmianom na mocy kolejno wydawanych przez ten organ decyzji z: 7 marca 2006 r., 1 kwietnia 2008 r., 23 kwietnia 2009 r., 8 marca 2010 r., 3 marca 2011 r., 9 marca 2012 r.

W dniu 11 lipca 2012 r. do ARiMR wpłynęło pismo z KRUS Placówka Terenowa w T. wraz z decyzją z 4 lipca 2012 r. o przyznaniu emerytury rolniczej dla strony w wysokości 917,89 zł od dnia 1 sierpnia 2011 r. Na tej podstawie ARiMR we Wrocławiu wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia wysokości renty strukturalnej, a następnie wydał decyzję z 13 sierpnia 2012 r., nr 0023-2012-002147 o zmianie wysokości renty strukturalnej, w której zmniejszył wysokość przyznanej renty o kwotę przyznanej przez KRUS emerytury rolniczej.

Ponadto 11 lipca 2012 r. ARiMR został poinformowany, że zgodnie z decyzją KRUS z 29 czerwca 2012 r. ustało ubezpieczenie społeczne rolników dla strony w okresie od 1 lipca 1994 r. do 31 października 2003 r. z powodu podjęcia zatrudnienia na terenie W. Do pisma dołączono zaświadczenie [...] o nowym okresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, z którego wynika, że strona podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 stycznia 1983 r. do 17 maja 1994 r. oraz od 1 listopada 2003 r. do 30 września 2005 r.

W wyniku powziętej informacji, ARiMR wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ww. decyzją z 5 września 2005 r. na podstawie art. 145 § 1 ust. 5 k.p.a. Następnie - uwzględniając treść art. 146 § 1 k.p.a. - w dniu 16 października 2012 r. wydał decyzję nr 0023-00000028576/12 o stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa decyzji z 5 września 2005 r. W uzasadnieniu wskazano, iż beneficjent nie spełnia warunku przyznania renty strukturalnej, tj. nie wykazał w okresie 10 lat poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie renty strukturalnej, minimalnego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, czyli co najmniej 5 lat. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w okresie 10 lat poprzedzających złożenie wniosku, skarżący podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, jedynie przez 1 rok 4 miesiące 29 dni.

W tym stanie rzeczy, 31 lipca 2013 r. ARiMR wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych, przyznanych stronie z tytułu renty strukturalnej na mocy decyzji z dnia 5 września 2005 r., a 22 czerwca 2015 r. wydał decyzję, mocą której ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za lata 2005-2012 w wysokości 182.633,57 zł.

W wyniku postępowania odwoławczego, decyzją Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR we Wrocławiu z dnia 14 sierpnia 2015 r., powyższe rozstrzygnięcie zostało uchylone, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania. z uwagi na brak szczegółowego wyliczenia kwoty podlegającej zwrotowi.

Rozpoznając ponownie sprawę, decyzją z 7 września 2015 r. nr 0023-00000025079, ARiMR ponownie ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności

z tytułu renty strukturalnej za lata 2005-2012 w łącznej wysokości 185.686,45 zł.

W uzasadnieniu wskazano, że w realiach badanej sprawy doszło do nienależnego otrzymania przez stronę renty strukturalnej, ponieważ nie prowadził on nieprzerwanie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu

w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Po ponownym odwołaniu strony, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we Wrocławiu, decyzją z 16 grudnia 2015 r. nr 0023-000000206217/15 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdził, iż w zaskarżonej decyzji organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy oraz zastosował obowiązujące przepisy prawa, jak również prawidłowo ustalił kwotę do zwrotu.

Nie godząc się z podjętym rozstrzygnięciem, strona złożyła skargę do WSA, wnosząc o uchylenie i zmianę zaskarżonej decyzji przez uznanie, że nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia obowiązku zwrotu pobranych świadczeń. Stwierdziła min., że w chwili złożenia wniosku o przyznanie renty spełniała wszystkie wymogi, a wypełnienie kryterium odpowiedniego okresu ubezpieczenia zostało potwierdzone zaświadczeniem z 21 lutego 2015 r. oraz postanowieniem ARMIR z 10 maja 2005 r. o spełnieniu przez stronę warunków niezbędnych do uzyskania renty strukturalnej. Tym samym należy uznać, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie akapit 2 ust. 5 art. 73 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 stanowiący o skróconym do lat 4 okresie pomiędzy daną płatnością, a pierwszym powiadomieniem beneficjenta o jej nieuzasadnionym charakterze, przesądzająca o braku obowiązku zwrotu płatności.

Po rozpoznaniu powyższej skargi, WSA wyrokiem z 24 stycznia 2018 r. (sygn. akt III SA/Wr 80/16), uchyliło zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Zdaniem Sądu, skarżący składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej pozostawał w dobrej wierze. Przemawiały za tym okoliczności związane z uzyskaniem przez skarżącego zaświadczenia z KRUS Oddział Regionalny we Wrocławiu z dnia 21 lutego 2005 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, fakt uprzedniego prowadzenia działalności rolnej, mimo świadczenia pracy za granicą. Przekonanie skarżącego w tym zakresie było błędne, ponieważ obowiązujące przepisy łączą nabycie prawa do renty strukturalnej z podleganiem ubezpieczeniu społecznemu rolników, jednakże popełniony przez skarżącego błąd jest również usprawiedliwiony poziomem skomplikowania przepisów nakazujących unikanie podwójnego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników wykonujących pracę poza granicami kraju. Sąd zauważył, iż akt administracyjnych nie wynika by do skarżącego wystosowywano jakiekolwiek pouczenie o negatywnych następstwach w razie podjęcia zatrudnienia zagranicą. W takim świetle błędne przeświadczenie skarżącego, że renta strukturalna mu przysługiwała, Sąd uznał za usprawiedliwione, przyjmując, że działaniom strony zmierzającym do otrzymania tej płatności nie można przypisać złej wiary. Tym samym, ocena przez organy spełnienia przesłanki z art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 dla przyjęcia krótszego, czteroletniego okresu przedawnienia, to znaczy działania beneficjenta w dobrej wierze, nie została dokonana prawidłowo, przez co doszło do naruszenia prawa materialnego w tej części.

Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę, ARiMR decyzją z 12 czerwca 2018 r. nr 0023-00000025462/18, umorzył postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w części dotyczącej pobranych płatności w okresie od października 2005 r. do października 2008 r. oraz ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w okresie od listopada 2008 r. do października 2012 r. w łącznej wysokości 109.508,62 zł. W ocenie organu strona składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej pozostawała w dobrej wierze. Za takim podejściem przemawiał fakt, iż otrzymała ona zaświadczenie wydane przez KRUS, potwierdzające wymagany okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. W tych okolicznościach, błędne przeświadczenie strony, że świadczenie jej przysługiwało, uznano za usprawiedliwione, a działaniom zmierzającym do otrzymania płatności z tytułu renty strukturalnej nie przypisuje się złej wiary. W związku z powyższym płatności z tytułu renty strukturalnej, pobrane w okresie od października 2005 r. do października 2008 r. z uwagi na upływ czteroletniego terminu od dnia ich realizacji do dnia doręczenia decyzji o stwierdzeniu wydania decyzji nr 0023-2005-000176 z naruszeniem prawa (19 października 2012 r.) oraz z powodu przyznania działaniu strony charakteru dobrej wiary, nie są płatnościami nienależnymi w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Organ wskazał przy tym, iż w niniejszej sprawie, wszczętej na podstawie wniosku złożonego przez skarżącego w dniu 30 marca 2005 r. zastosowanie mają zapisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, albowiem zgodnie z art. 86 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., Rozporządzenie (WE) nr 796/2004 traci moc z dniem 1 stycznia 2010 r. Jednakże rozporządzenie to stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. Jednocześnie organ stwierdził, iż wypłacone świadczenie z tytułu pobierania renty strukturalnej w okresie od października 2008 r. do października 2012 r. stanowi kwotę nienależnie pobraną podlegającą zwrotowi. Poza tym organ uznał, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki obligujące do odstąpienia od ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności, o których mowa w art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r., poz. 349).

Po rozpatrzeniu odwołania strony, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we Wrocławiu decyzją z 13 sierpnia 2018 r. nr 9001-00000008779/18 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Podzielił przy tym jego stanowisko, iż strona, składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej, pozostawała w dobrej wierze. Zdaniem organu odwoławczego, przemawiały za tym okoliczności związane z uzyskaniem przez skarżącego zaświadczenia z KRUS Oddział Regionalny we Wrocławiu z 21 lutego 2005 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, fakt uprzedniego prowadzenia działalności rolniczej, mimo świadczenia pracy zagranicą, nieprzerwanego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Strona zatem pozostawała w przekonaniu, że przysługuje jej dane uprawnienie i działała zgodnie z prawem. Organ odwoławczy wskazał, iż zaskarżoną decyzją organ I instancji błędnie ustalił kwotę, od której się odstępuje od ustalenia nienależnie pobranych płatności z uwagi na upływ czteroletniego okresu przedawnienia. Uwzględnił jednak wynikający z art. 139 k.p.a. zakaz reformationis in peius, jednocześnie uznając, że w tym przypadku nie doszło do rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w tym przepisie. Dodatkowo organ rozważył możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności w oparciu o przepisy art. 73 ust, 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 (dla płatności za rok 2005-2009), art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 (dla płatności przyznawanych w 2010 roku) oraz w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 (dla płatności przyznawanych w roku 2011 i następnych). Uznał jednak, że w niniejszej sprawie płatności z tytułu renty strukturalnej, wypłacone stronie na podstawie decyzji z 5 września 2005 r. nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem w dniu wydawania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej organ nie posiadał informacji, z których wynikałoby, iż strona nie spełnia warunku niezbędnego do uzyskania renty strukturalnej, gdyż nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników przez okres czasu wymagany przepisami.

Strona ponownie wniosła skargę do WSA, domagając się uchylenia ww. decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we Wrocławiu. W skardze podniesiono min. zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy wypłacenie renty strukturalnej nastąpiło na skutek pomyłki Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we Wrocławiu oraz Oddziału Regionalnego KRUS we Wrocławiu, a skarżący, będąc w dobrej wierze, nie był w stanie wykryć tego błędu.

Po rozpoznaniu powyższej skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 5 czerwca 2019 r. (sygn. akt III SA/Wr 534/18) oddalił skargę w całości.

Na wstępie rozważań WSA wskazało, iż sprawa ta już uprzednio była rozpoznawana przez tutejszy Sąd. Z kolei przy ponownym jej rozpoznaniu, organ administracji publicznej prawidłowo uwzględnił wytyczne - sformułowane przez tutejszy Sąd na gruncie poprzedniego orzeczenia wydanego w sprawie III SA/Wr 80/16. Oddalając skargę decyzję WSA ocenił zatem, że organy prawidłowo oceniły skutki pozostawania skarżącego w dobrej wierze. W tym względzie w pełni podzielił zapatrywanie, że składając przedmiotowy wniosek o przyznanie renty strukturalnej, strona skarżąca pozostawała w usprawiedliwionym, choć błędnym przekonaniu, że spełnia wszystkie warunki uprawniające do otrzymania tejże renty. Niewątpliwie bowiem strona znajdował się wówczas w posiadaniu zaświadczenia z 21 lutego 2005 r., wydanego przez KRUS Oddział Regionalny we Wrocławiu. Ponadto opłacała stosowne składki na ubezpieczenie społeczne rolników oraz prowadziła nadal działalność rolniczą w kraju, pomimo świadczenia również pracy zarobkowej zagranicą. Zdaniem Sądu, wymienione wyżej okoliczności oraz stopień skomplikowania przepisów regulujących kwestię unikania podwójnego podlegania ubezpieczeniu społecznemu, istotnie uniemożliwiały przypisanie skarżącemu złej wiary w zakresie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie mu renty strukturalnej. WSA nie podzielił natomiast zarzutu skarżącego naruszenia art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004 odwołując się do wynikającego z art. 153 p.p.s.a. związania oceną prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 24 stycznia 2018 r. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że w uprzednio złożonej skardze brak było zarzutu naruszenia art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004, ale Sąd Wojewódzki przytoczył w uzasadnieniu wyroku ten przepis i ocenił zaskarżoną wówczas decyzję w sposób kompletny, do czego zobowiązywał go art. 134 § 1 p.p.s.a. i nie dopatrzył się wówczas naruszenia w tym zakresie. W odniesieniu zaś do samej zasadności sformułowanego w tym przedmiocie zarzutu, WSA stwierdził, że nie sposób przyjąć, iż działanie organu polegające na przyznaniu renty strukturalnej, może być w obecnym stanie rzeczy kwalifikowane jako błąd tego organu. W tym względzie nie ulega wątpliwości, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we Wrocławiu, wydając decyzję z 5 września 2005 r., opierał się na przedstawionym mu przez stronę materiale dowodowym. Na tej podstawie organ ten - zasadnie na tamten moment - przyznał rentę strukturalną, a to wobec wykazania przez stronę spełnienie przesłanek uprawniających do jej otrzymania. Toteż w zaistniałych wówczas okolicznościach, organ postąpił prawidłowo, a co za tym idzie, obecnie, nie można mu zarzucać błędu w działaniu.

Skargę kasacyjną od wyroku WSA złożyła strona. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U.UE.L.2009.316.65) – zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1122/2009" i art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 z 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.UE.L.2011.25.8) – zwanego dalej "rozporządzeniem nr 65/2011" poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy wypłacenie renty strukturalnej nastąpiło zdaniem skarżącego na skutek pomyłki organu.

Ponadto strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 735) – zwanej dalej "k.p.a." w związku z art. 74 ust. 4 rozporządzenia 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009, art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011 polegające na oddaleniu skargi i wadliwym uznaniu, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja zostały wydane w zgodzie z przepisami prawa i prawidłowo ustalonym stanie faktycznym.

W ocenie Sądu II instancji skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Na samym wstępie NSA zgodził się z Sądem I instancji co do tego, że zaskarżona decyzja i zaskarżony wyrok zostały wydane w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wynikającymi z prawomocnego wyroku WSA z 24 stycznia 2018 r. Niemniej wskazał, że wadliwie wyłożono przepis art. 153 p.p.s.a. uznając, że zakres wspomnianego związania rozciąga się także na treści w nim niewypowiedziane. Wyjaśnił przy tym, że ograniczający swobodę judykacyjną sądu administracyjnego art. 153 p.p.s.a. nie może być wykładany rozszerzająco. NSA dostrzegło, że przewidziany w tym przepisie obowiązek respektowania oceny prawnej dotyczyć może jedynie takich stwierdzeń, które zostały w analizowanym orzeczeniu wysłowione. Tezy przeciwnej nie można wywodzić z art. 134 § 1 p.p.s.a., a to dlatego że istnienie powinność wszechstronnej i pełnej weryfikacji legalności zaskarżonej decyzji nie oznacza automatycznie, że w taki właśnie sposób dokonano sądowej kontroli, a po drugie – że niewyrażenie krytyki względem określonego fragmentu zaskarżonej decyzji skutkuje tym, że w tej części decyzja ta była prawidłowa. Tego rodzaju wnioski są nazbyt daleko idące i mogą – tak jak w niniejszej sprawie – prowadzić do sytuacji, w której określona część wywodów organu wymykałaby się spod kontroli sądu administracyjnego. Dlatego Sąd II instancji uznał, że w uzasadnieniu wyroku WSA z 24 stycznia 2018 r. ograniczono się tylko do zacytowania całej treści art. 73 rozporządzenia nr 796/2004, w tym ustępu 4. Nie wywiedziono jednak z tego żadnych konkluzji, nie poddano tego przepisu żadnej analizie prawnej. Tym samym twierdzenie o poddaniu decyzji ocenie legalności na podstawie tego przepisu nie znajduje potwierdzenia w tekście uzasadnienia wyroku. NSA uznał zatem, że już z tego powodu skarga kasacyjna okazała się uzasadniona. Skoro Sąd I instancji wskutek przyjęcia błędnej wykładni art. 153 p.p.s.a. bezzasadnie ograniczył zakres czynności kontroli legalności w stosunku do zaskarżonej decyzji, to wydane w tych warunkach zaskarżone orzeczenie wydano z naruszeniem tego przepisu. W konsekwencji sporządzone w tej sprawie motywy wyroku są niepełne i niewystarczające dla przyjęcia, że WSA zaprezentował w wyczerpujący sposób podstawę prawną dokonywanej oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Z tego względu doszło do naruszenia również art. 141 § 4 p.p.s.a. W konsekwencji powyższego NSA zobowiązał Sąd I instancji aby ten przeprowadził pełną kontrolę zaskarżonej decyzji, także w oparciu o przepis art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, a także ocenił to, czy w tej sprawie w grę wchodziło zastosowanie wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów art. 80 rozporządzenia nr 1122/2009 i art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011, a jeżeli tak – rozważył czy w sytuacji strony skarżącej należało zaakceptować twierdzenia o błędzie popełnionym przez organy administracji. Końcowo Sad II instancji uznał, że nieuzasadnione są natomiast te zarzuty skargi kasacyjnej, które odnoszą się do przepisów k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpoznając sprawę ponownie, należy przede wszystkim zauważyć, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Związanie taką wykładnią ma szeroki zasięg, ponieważ odnosi się również do stron postępowania. Nie można bowiem oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2023, poz. 1634 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.).

Związanie sądu administracyjnego oceną prawną, o jakiej mowa w art. 190 p.p.s.a. oznacza więc, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z poglądem wyrażonym we wcześniejszym orzeczeniu NSA, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania.

Przypomnienia zatem wymaga, że uchylając zaskarżony wyrok Sąd II instancji wskazał, że WSA - ponownie rozpoznając skargę - obowiązany jest przeprowadzić kontrolę zaskarżonej decyzji, także w oparciu o przepis art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (ewentualnie ocenić to, czy w tej sprawie w grę wchodziło zastosowanie wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów art. 80 rozporządzenia Komisji nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina i art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich), a jeżeli tak – rozważyć czy w sytuacji strony skarżącej należało zaakceptować jego twierdzenia o "błędzie popełnionym przez organy administracji".

Przytoczone przepisy, które odnoszą się do poszczególnych interwałów czasowych rozpatrywanej sprawy (jeżeli chodzi o okres wypłaty nienależnej płatności) zawierają tożsamą treść: "Obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności."

Analizując merytoryczną płaszczyznę przytoczonej regulacji prawnej, należy więc wskazać, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga spełnienia kumulatywnie dwóch przesłanek pozytywnych oraz braku wystąpienia przesłanki negatywnej. Po pierwsze: płatność dokonana musi być na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu, po drugie: pomyłka jest tego rodzaju, że nie mogła zostać wykryta przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Wreszcie, po trzecie – jeżeli chodzi o przesłankę negatywną – omawiane dobrodziejstwo wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności ma zastosowanie tylko wówczas, gdy o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Rozważając zaistnienie w sprawie pierwszej pozytywnej przesłanki należy wskazać na jej pojemny zakres – zarówno w ujęciu przedmiotowym, jak i podmiotowym.

I tak, użycie pojęcia "pomyłki właściwego organu lub innego organu" (tłum.: "error of the competent authority or of another authority") oznacza, że na pewno nie chodzi tutaj tylko o pomyłkę ARiMR czyli organu decydującego o przyznaniu płatności, który dysponując zaświadczeniem KRUS z 21 lutego 2005 r. nie posiadał informacji, z których wynikałoby, iż strona skarżąca w rzeczywistości nie spełnia warunku niezbędnego do uzyskania renty strukturalnej.

Pojęcie prawnie relewantnej "pomyłki" należy odnieść - na równi – także do czynności "innego organu" ("or of another authority"). Tymczasem - bez wątpienia - "pomyłką innego organu" było działanie KRUS, który działając w ramach posiadanych kompetencji wydał wspomniane zaświadczenie z 21 lutego 2005 r., które następnie stanowiło podstawę do wydania wadliwej decyzji ARiMR o przyznaniu stronie skarżącej renty strukturalnej.

Przystępując zaś do analizy zaistnienia drugiej pozytywnej przesłanki warunkującej możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności Sąd orzekający w niniejszej sprawie zaznacza, że respektuje, iż analizowana sprawa objęta jest zakresem stosowania prawa Unii, co skutkuje koniecznością poszanowania zasady pierwszeństwa tegoż prawa, a co za tym też idzie potrzebą uwzględnienia wiążącego orzecznictwa TSUE. Znane jest zatem Sądowi generalne zapatrywanie TSUE, że w celu ustalenia, czy "pomyłka jest możliwa do wykrycia w zwykłych okolicznościach", należy uwzględnić okoliczność, iż "od rolników, jako od grupy zawodowej, można oczekiwać zachowania szczególnej staranności przy składaniu wniosków o pomoc oraz świadomości warunków odnoszących się do jej przyznawania" (zob. wyrok z 2 lipca 2015 r., JOHANNES DEMMER v. FØDEVAREMINISTERIETS KLAGECENTER, C-684/13, ZOTSiS 2015/7/I-439).

Powyższe zapatrywanie należy jednak zasadniczo odnosić do kwestii stanu faktycznego objętego świadomością rolnika. Tymczasem newralgiczna dla oceny legalności wypłaty świadczenia kwestia podlegania ubezpieczeniu dotyczyła – przede wszystkim - uwarunkowań prawnych sprawy. Należy powtórzyć za motywami zapadłego na kanwie niniejszej sprawy prawomocnego wyroku WSA z 24 stycznia 2018 r. że składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej strona skarżącą pozostawała w dobrej wierze. Sąd wówczas czytelnie argumentował: "Przemawiają za tym okoliczności związane z uzyskaniem przez skarżącego zaświadczenia z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny we Wrocławiu, z dnia 21 lutego 2005 r., o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, fakt uprzedniego prowadzenia działalności rolnej mimo świadczenia pracy za granicą, nieprzerwanego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Przekonanie skarżącego w tym zakresie było błędne, ponieważ obowiązujące przepisy łączą nabycie prawa do renty strukturalnej z podleganiem ubezpieczeniu społecznemu rolników, jednakże popełniony przez skarżącego błąd jest również usprawiedliwiony poziomem skomplikowania przepisów nakazujących unikanie podwójnego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników wykonujących pracę poza granicami kraju. Godzi się podkreślić, że z lektury akt administracyjnych nie wynika by do skarżącego wystosowywano jakiekolwiek pouczenie w tej materii, to znaczy o negatywnych następstwach w razie podjęcia zatrudnienia za granicą."

To z kolei oznacza, że mamy do czynienia z sytuacją, w której kwalifikowany błąd "nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach" skoro ten działał "w dobrej wierze" na podstawie wzmiankowanego zaświadczenia KRUS.

Z tych względów Sąd uznał, że w sprawie w sposób oczywisty zachodzą obie pozytywne przesłanki zastosowania dobrodziejstwa art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 (art. 80 rozporządzenia nr 1122/2009 i art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011).

Jednocześnie w sprawie nie wystąpiła wspomniana przesłanka negatywna, albowiem o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Podsumowując, biorąc pod uwagę wytyczne NSA, Sąd pierwszej I instancji ocenił, że w sprawie obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania.

Dokonując takiej oceny WSA postanowił, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 145 § 3 p.p.s.a. oraz art. 190 zdanie pierwsze, uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i umorzyć postępowanie w tej sprawie, czemu dano wyraz w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto stosownie do dyspozycji art. 200 w związku z art. 205 § 2 i § 3 p.p.s.a.