Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1526/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3, art. 135, art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 12
journal: Dz.U. 2023 poz 622
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami  - t.j.
article: Art. 2, art. 8, art. 42, art. 45, art. 178  ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1526/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 stycznia 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Janusz Kasprzycki, Sędzia: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko, Sędzia: WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.), Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2024 r., sprawy ze skargi R. R., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, z dnia 27 czerwca 2023 r. Nr SKO.UP/4121/147/2023, w przedmiocie odmowy wydania wtórnika prawa jazdy, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącego R. R. 697 (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 czerwca 2023 r. znak: SKO.UP/4121/147/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 10, art. 12 ust. 1 pkt 2, ust. 2 i art. 103 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 622, z późn. zm., dalej: u.k.p.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 3 kwietnia 2023 r. nr KM-04.5430.2.397.2022 orzekającą o odmowie wydania R. R. (dalej: skarżący) wtórnika prawa jazdy kategorii: B, B+E.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Prezydent Miasta Krakowa, decyzją z dnia 3 kwietnia 2023 r., orzekł o odmowie wydania skarżącemu wtórnika prawa jazdy kategorii: B, B+E.

W uzasadnieniu decyzji organ opisał przebieg postępowania oraz wskazał, że wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z dnia 13 czerwca 2022 r. sygn. akt [...], orzeczono wobec skarżącego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. A na okres 4 lat. W związku z powyższym Prezydent Miasta Krakowa na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, orzekł o odmowie wydania skarżącemu wtórnika prawa jazdy kategorii: B, B+E.

W odwołaniu od ww. decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 6, art. 7, art. 8, art. 107 k.p.a., wskazując na brak odniesienia się przez organ I instancji do argumentacji, iż powołane w decyzji odmownej przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 1 ustawy naruszają nabyte uprawnienia i w sposób oczywisty naruszają art. 2, art. 10, art. 45, art. 175 Konstytucji RP;

- art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 1 u.k.p., poprzez nieuwzględnienia faktu, iż to w gestii Sądu leży decyzja w przedmiocie ustalenia zakresu obowiązywania zakazu;

- art. 4 Protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 22 listopada 1984 r. i art. 14 ust. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r. poprzez nieuprawnione rozszerzenie zakresu obowiązywania zakazu;

- naruszenie art. 7 k.p.a., poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej. Organ błędnie rozszerzył wykładnię ww. przepisów ustawy o kierujących pojazdami poprzez uwzględnienie oprócz zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym kat. A, także m.in. kat. B.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie stwierdziło, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że z dniem 25 października 2014 r. nastąpiła nowelizacja art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami i przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy.

Wobec powyższego, przepis ten, obowiązujący w dniu wydania zaskarżonej decyzji, odnosi się nie tylko do osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, lecz także do osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy danej kategorii, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy wskazanych w przepisie kategorii (w tym wydanie wtórnika etc.).

Organ podkreślił, że przepis art. 12 ust. 2 u.k.p. w znowelizowanym brzmieniu, znajduje zastosowanie do osób, wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu wejścia w życie ustawy, to jest po dniu 25 października 2014 r. (art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami, Dz. U. z 2014 r. poz. 970 z późn. zm.).

W rozpoznawanej sprawie, prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego [...] sygn. akt [...] z dnia 13 czerwca 2022 r., orzeczono wobec skarżącego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. A na okres 4 lat. Skarżącego uznano za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu aktem oskarżenia stanowiącego występek z art. 178a § 1 kodeksu. Jak wynika z treści wyroku, w dniu 8 maja 2022 r. skarżący kierował w ruchu lądowym motocyklem znajdując się stanie nietrzeźwości przy stwierdzonym stężeniu alkoholu w wydychanym powietrzu w ilości od 1,00 mg/l do 1,06 mg/l (łącznie cztery badania).

Kolegium zaznaczyło, że jest związane stanem prawnym obowiązującym na dzień wydania niniejszej decyzji. Rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa jazdy w sytuacji objętej przepisem art. 12 ust. 1 pkt 2 (w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1) ustawy o kierujących pojazdami nie jest objęte uznaniem administracyjnym, lecz obliguje organ do zastosowania wynikających z niego sankcji.

Z powyższego przepisu w sposób wyraźny i niebudzący wątpliwości wynika, iż prawo jazdy oraz jego wtórnik nie może być wydane oraz m.in. zwrócone osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych.

Kolegium podkreśliło, że najnowsze orzecznictwo sądowoadministracyjne (tj. po 25 października 2014 r. gdzie nastąpiła nowelizacja art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami), wskazuje iż z przepisów art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 ustawy z 2011 r. o kierujących pojazdami wynika, że zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, do których prowadzenia wymagane jest prawo jazdy kategorii A dotyczy również m.in. kategorii B. Nie ma przy tym znaczenia, czy podmiot, wobec którego orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, ubiega się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii po raz pierwszy, czy też już wcześniej posiadał uprawnienia do prowadzenia pojazdów. Skutki zdarzenia prawnego, jakim jest prawomocny wyrok zakazujący prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonej kategorii, zostały rozciągnięte na inne uprawnienia do prowadzania pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o prawo jazdy tej innej kategorii, jaki i dysponującym już takim prawem jazdy.

Kolegium stwierdziło, że nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której osoba z orzeczonym sądowym zakazem prowadzenia pojazdów objętym prawem jazdy kategorii A, mogłaby (w okresie obowiązywania zakazu) wciąż korzystać z innych uprawnień do prowadzenia pojazdów i nadal stwarzać, często większe, zagrożenie w ruchu poprzez prowadzenie innych pojazdów.

Mając na uwadze powyższe Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji i utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił:

1. rażące naruszenie prawa materialnego polegające na zastosowaniu art. 12 ust. 1 pkt 2 w związku z ust 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, które to przepisy działają przeciwko nabytym uprzednio uprawnieniom do kierowania pojazdami i w sposób oczywisty naruszają art. 2 Konstytucji RP statuujący zasadę demokratycznego państwa prawnego, której częścią niewątpliwie pozostają zasady: ne bis in idem (tj. zakazu ponownego karania za ten sam czyn) oraz ochrony zaufania obywateli do organów państwa i stosowanego przez nie prawa;

2. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 12 ust. 1 pkt 2 w związku z ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, poprzez jego zastosowanie, pomimo iż przepis ten jest sprzeczny z Konstytucją i stanowi sankcję oderwaną od konkretnego czynu, a przewiduje ukaranie, będące jedynie konsekwencją wcześniejszego ukarania wyrokiem sądu karnego, co stanowi oczywiste naruszenie zaufania obywateli do demokratycznego państwa prawnego, a ponadto narusza konstytucyjną zasadę trójpodziału władzy (art. 10 Konstytucji RP), a także prawo obywateli do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 oraz art. 175 ust. 1 Konstytucji RP); zgodnie z tymi przepisami, organy administracyjne nie powinny wkraczać w przestrzeń zastrzeżoną do jurysdykcji sądów powszechnych (art. 42 k.k.), a tym bardziej zmieniać czy uzupełniać prawomocnych już wyroków;

3. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 § 1 k.p.a., poprzez zastosowanie przy wydawaniu zaskarżanej decyzji przepisów art. 12 ust 1 pkt 2 oraz ust, 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, które pozostają w oczywistej sprzeczności z art. 2, art. 10 ust 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust 1 Konstytucji RP, a to pomimo że, zgodnie z treścią tych przepisów, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, stoją na straży praworządności, a co się z tym wiąże, w żadnym wypadku nie powinny działać wbrew wyrokom sądów, ani podważać zaufania obywateli do wymiaru sprawiedliwości;

- naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 § 1 k.p.a., polegające na naruszeniu zasady prawdy obiektywnej, poprzez wydanie decyzji wbrew przepisom prawa i wyrokowi sądu powszechnego, co stanowi przyjęcie nadrzędności interesu społecznego nad indywidualnym i narusza zasadę równości wobec prawa;

- naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak odniesienia się przez organ odwoławczy do argumentacji zawartej w odwołaniu, a związanej z zarzutem zastosowania przy wydawaniu decyzji przepisów art. 12 ust 1 pkt 2 oraz ust 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, które w sposób oczywisty naruszają art. 2, art. 10 ust 1, art. 45 ust 1 i art. 175 ust 1 Konstytucji RP;

- naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., przez jego niezastosowanie i nieuchylenie w całości decyzji wydanej przez organ I instancji, a co za tym idzie – nie orzeczenie co do istoty sprawy, tj. o zaistnieniu sytuacji uzasadniającej wydanie skarżącemu wtórnika prawa jazdy kategorii B, B+E.

W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że sam złożył wniosek na podstawie art. 387 k.p.k. o dobrowolne poddanie się karze, która miała obejmować jedynie zakaz prowadzenia pojazdów kat. A. Składając ten wniosek i godząc się na zaproponowaną przez sąd karę, działał w zaufaniu do zasad praworządności i państwa prawa, a zwłaszcza do orzekającego w sprawie Sądu Rejonowego, który wydał wyrok biorąc pod uwagę szczególne okoliczności zdarzenia, tj. że miało ono miejsce w bezpośredniej bliskości miejsca zamieszkania skarżącego i związane było z przestawianiem lub przeprowadzaniem motoru, a zatem pojazdu kat. A. Skarżący nigdy wcześniej nie był karany ani za jazdę po użyciu alkoholu, ani też za jazdę pod wpływem alkoholu, a przedmiotowe zdarzenie miało w jego życiu charakter incydentalny. Poza tym zdarzeniem, był on i wciąż pozostaje zawsze prawym i przestrzegającym przepisów prawa obywatelem.

Skarżący zarzucił, że w jego sprawie doszło do nieuprawnionego rozszerzenia przez organ administracyjny sentencji wyroku Sądu Rejonowego [...] z dnia 13 czerwca 2022 r. sygn. akt [...], którym orzeczono wobec skarżącego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii A na okres czterech lat, poprzez odmowę wydania skarżącemu wtórnika prawa jazdy z zakresu kat. B, B+E.

Działając w zaufaniu do zasady, że obywatel nie może być karany w zakresie szerszym niż przewidziany w orzeczeniu sądu oraz, że nie może być dwukrotnie karany za to samo (zasada ne bis in idem), skarżący podjął decyzję procesową o dobrowolnym poddaniu się karze, a to z tego względu, iż był przekonany, że orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów kat. A nie wpłynie na jego możliwość poruszania się po drogach publicznych innego rodzaju pojazdami, co do których prowadzenia nabył uprzednio uprawnienia. Działanie organu administracyjnego rozszerzające zakaz prowadzenia pojazdów o kategorie niewskazane w wyroku Sądu Rejonowego [...] z dnia 13 czerwca 2022 r., spowodowało utratę zaufania skarżącego do orzeczeń sądów powszechnych, a także do zasad prawnych, które powinny być przestrzegane w państwie prawnym (art. 2, art. 10, art. 45, art. 175 ust. 1 Konstytucji), w tym przede wszystkim zasady praworządności, niekarania dwa razy za to samo, trójpodziału władzy i działania w granicach prawa.

Skarżący podkreślił, że działanie organu naruszyło obowiązujący w Polsce trójpodział władz, powodując że organ administracyjny, będący przedstawicielem władzy wykonawczej, bez wystarczających do tego kompetencji wkracza w sferę zastrzeżoną tylko i wyłącznie dla władzy sądowniczej (naruszenie art. 10 ust. 1 Konstytucji).

Skarżący zwrócił uwagę na stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2021 r. sygn. II GSK 264/21, że wprowadzona przepisami art. 12 ust 2 pkt 1 i 2 ustawy o kierujących pojazdami zasada dotycząca odmowy zwrotu dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, a sprowadzająca się do obligatoryjnego rozszerzenia zakresu dolegliwości poza granice określone prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego narusza zasadę zakazującą ponownego karania obywatela za ten sam czyn, za jaki wymierzona mu została już uprzednio kara przez sąd powszechny (zasadę ne bis in idem). Przedstawiona argumentacja oparta na sprzeczności art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami z Konstytucją RP została wykazana także w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa, ale organ odwoławczy nie odniósł się do niej w żaden sposób, poprzestając jedynie na konstatacji, że zastosowanie wyżej wskazanej normy prawnej jest automatyczne i nie podlega ocenie przez organ administracyjny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie skarżący został uznany za winnego popełnienia przestępstwa naruszenia zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym i wyrokiem skazującym został ukarany zakazem prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. A na okres 4 lat.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu.

Zgodnie z treścią art. 12 ust. 2 pkt 1-3 u.k.p. przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:

1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A;

2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B;

3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.

Wyrokiem z dnia 4 lipca 2023 r. sygn. SK 23/21, Trybunał Konstytucyjny uznał przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. za niezgodne z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim pozbawiano osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. Odnosząc się do zgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z art. 2 Konstytucji RP i wynikającą z niej zasadą ne bis in idem, Trybunał wskazał, że zasada ta jest fundamentalną zasadą prawa karnego i elementem zasady państwa prawnego, stanowiąc jednocześnie jeden z elementów prawa do sądu przejawiający się w zapewnieniu rzetelnej i sprawiedliwej procedury sądowej. Trybunał stwierdził, że zasada ne bis in idem ma dwa aspekty. Pierwszy – proceduralny, który wyraża się w zakazie wszczynania i prowadzenia postępowań w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Drugi aspekt polega na zakazie podwójnego (wielokrotnego) karania w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą.

Wielokrotne karanie tej samej osoby za to samo zachowanie, stanowi bowiem naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na naruszenie obowiązku prawnego. Funkcją zasady ne bis in idem jest z jednej strony ochrona praw osoby przed nadużywaniem przez państwo ius puniendi, tj. ochrona osoby prawomocnie osądzonej w postępowaniu karnym przed ponownym postawieniem jej w stan oskarżenia w sprawie o ten sam czyn, z drugiej zaś ochrona powagi i trwałości prawomocnych orzeczeń sądowych. Z reguły zasada ne bis in idem ma zastosowanie wtedy, gdy w stosunku do osoby uprzednio ukaranej za popełnienie czynu zabronionego przez prawo karne, wszczyna się postępowanie dotyczące tego samego czynu. Zauważono, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego funkcjonuje szerokie rozumienie zasady ne bis in idem, obejmującej zakaz podwójnego karania tej samej osoby za ten sam czyn nie tylko w odniesieniu do wymierzania kar za przestępstwo, lecz także w związku ze stosowaniem innych środków represyjnych, w tym sankcji administracyjnych, przy czym ocena, czy dany instrument prawny ma charakter sankcji, należy do Trybunału.

W ocenie Trybunału, procedura weryfikacji, czy określone przepisy naruszają zasadę ne bis in idem z punktu widzenia zakazu dwukrotnego (wielokrotnego) pociągania do odpowiedzialności karnej za to samo zachowanie, powinna przebiegać dwuetapowo. Po pierwsze, należy ustalić, czy określone środki przewidziane przez ustawodawcę jako reakcja na określone zachowanie jednostki mają charakter sankcji. Po drugie, jeżeli dwa środki lub więcej środków mają taki charakter, konieczna jest weryfikacja, czy realizują one te same, czy odmienne cele. Realizacja identycznych celów przez różne środki o charakterze sankcji, winna co do zasady prowadzić do wniosku o naruszeniu zasady ne bis in idem, wynikającej z art. 2 Konstytucji. Zauważono też, iż podstawowym kryterium odróżniania sankcji karnych i sankcji administracyjnych, jest zasadnicza (główna) funkcja, przesądzająca o istocie sankcji, która może oprócz tego realizować inne funkcje i cele. Trybunał za główną funkcję sankcji karnej uznaje represję, czyli odpłatę za popełniony czyn, natomiast w przypadku sankcji administracyjnej, jako główną funkcję wskazuje szeroko rozumianą prewencję. Trybunał wskazał, że stwierdzenie naruszenia zasady ne bis in idem, wymaga zatem ustalenia, czy za ten sam czyn dwukrotnie nakładana jest sankcja będąca w istocie sankcją karną.

Trybunał zauważył, ze orzekanie kary pozbawienia prawa do prowadzenia pojazdów określonej kategorii oraz sankcja administracyjna braku możliwości zwrotu zatrzymanego prawa jazdy co do innych kategorii, formalnie przynależne są do dwóch różnych reżimów prawnych. W istocie jednak obie te sankcje charakteryzują się podobnym stopniem dolegliwości, realizują ten sam cel - ochronę bezpieczeństwa w komunikacji i pełnią zbliżone funkcje - prewencyjną i represyjną. Ponadto sankcje te są tożsame, ponieważ odmowa wydania prawa jazdy albo zwrotu zatrzymanego prawa jazdy, prowadzi do takiego samego skutku jak zakaz prowadzenia pojazdu, czyli pozbawienia możliwości legalnego kierowania określonymi pojazdami.

Konkludując, Trybunał uznał, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z zasadą ne bis in idem, wynikającą z art. 2 Konstytucji.

Odnosząc się do zgodności kontrolowanych przepisów z art. 45 Konstytucji RP, który stanowi, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, Trybunał Konstytucyjny zauważył, że z mocy zaskarżonych przepisów, osoba, wobec której sąd powszechny zawęził środek karny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych do kategorii B, nie będzie mogła zatem prowadzić, w okresie obowiązywania tego zakazu, nie tylko pojazdów objętych tą kategorią, lecz także innych w zakresie kategorii wskazanych w zaskarżonych przepisach. Brak prawa jazdy stwierdzającego posiadanie uprawnienia do kierowania określonym pojazdem, oznacza w praktyce niemożność legalnego kierowania nim (por. art. 3 ust. 1 u.k.p.). Przewidziany w zaskarżonych przepisach zakaz wydania, zwrotu lub przywrócenia prawa jazdy osobie, wobec której orzeczony został prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonych kategorii, w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D, następuje na podstawie decyzji administracyjnej i ma charakter obligatoryjny. Organ administracji wydający decyzję na podstawie zaskarżonych przepisów, nie ma możliwości brania pod uwagę różnych okoliczności mogących wpływać na jej zakres. Wykluczone jest zatem uznanie administracyjne, a organ administracji, po stwierdzeniu orzeczenia przez sąd powszechny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, dla których wymagane jest prawo jazdy określonych kategorii, stosuje sankcję administracyjną wyznaczoną w art. 12 ust. 2 u.k.p. Jednocześnie zauważono, że zarówno w art. 42 Kodeksu karnego jak i w art. 29 Kodeksu wykroczeń, ustawodawca pozostawił sądowi rozstrzygnięcie, czy wobec sprawcy, w konkretnym stanie faktycznym, należy orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów, czy też z uwagi na stwierdzone w konkretnej sprawie okoliczności, ograniczyć zakres tego zakazu. Sądy powszechne z takiej możliwości korzystają, wskazując że z uwagi na ratio legis art. 42 § 2 Kodeksu karnego w powiązaniu z okolicznościami sprawy, nie w każdej sprawie jest konieczne orzekanie zakazu w pełnym zakresie. W konkretnej zatem sprawie karnej, to sąd powszechny dokonuje oceny, w jakim zakresie należy orzec wobec sprawcy czynu zabronionego obligatoryjny albo fakultatywny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych. Orzekając środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, sąd powszechny ma zatem obowiązek brać pod uwagę również zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Zakaz prowadzenia pojazdu pełni zarówno funkcję prewencyjną, jak i represyjną. W ramach tej pierwszej chodzi o wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają jego bezpieczeństwu. Jednocześnie orzeczony środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, zgodnie z zasadami wymiaru kary i środków karnych, nie może być nadmiernie dolegliwy dla sprawcy przestępstwa czy wykroczenia, a także dla jego rodziny.

Trybunał zaznaczył, że ustanawiając art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., ustawodawca w istocie rozszerzył orzekany przez sąd powszechny zakaz prowadzenia pojazdów, których dotyczy prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D na prawo jazdy innych kategorii określonych w tej regulacji. W konsekwencji dochodzi do zaostrzenia wymierzonej przez sąd powszechny sankcji karnej, jaką jest środek karny zakazu prowadzenia pojazdów.

Zaskarżone przepisy prowadzą zatem do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego sprawcy przestępstwa albo wykroczenia środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sprawca z mocy zaskarżonych przepisów, pozbawiony będzie możliwości legalnego kierowania również innymi pojazdami.

Na zakończenie Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ze względu na zakresowy charakter wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami, ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna.

Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne – art. 190 ust. 1 Konstytucji. Ponadto zgodnie z art 190 ust. 4 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

W uchwale składu siedmiu sędziów NSA dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. I OPS 9/09 (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), zauważono że z art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji wynika norma prawna, zgodnie z którą w toku postępowania sądy związane są powszechną mocą obowiązującą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które są elementem kształtującym stan prawny oceniany przez sąd.

Sąd wskazuje, że w analogicznych do niniejszej sprawach, zapadły wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 września 2023 r. sygn. III SA/Łd 221/23 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. III SA/Po 646/23 (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażone tam stanowisko, dlatego też częściowo posłuży się argumentami zawartymi w tych wyrokach.

Wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się co prawda do niezgodności z Konstytucją art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., tymczasem w przedmiotowej sprawie podstawę materialnoprawną wydanych decyzji stanowiły przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Niemniej jednak w ocenie Sądu należy mieć na względzie, że wyrok Trybunału dotyczy takiej samej sytuacji prawnej, w której organ administracji rozszerza orzeczony przez sąd powszechny środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonej kategorii na inne kategorie. Należy bowiem zauważyć, że wprawdzie formalnie kontroli Trybunału Konstytucyjnego podlega akt prawny lub jego część tj. konkretny przepis, to faktycznie jednak przedmiotem kontroli są określone w danym akcie normy prawne zawarte w poszczególnych jednostkach redakcyjnych takiego aktu. Wprawdzie formalnie przepis tożsamy treściowo nie był przedmiotem orzekania przez Trybunał we wskazanej sprawie, to jednak należy zauważyć, że powstały uzasadnione wątpliwości co do zgodności z Konstytucją normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Powyższe natomiast nie jest bez znaczenia dla Sądu kontrolującego daną sprawę. W takiej sytuacji zachodzi przypadek tzw. "oczywistej niekonstytucyjności" co oznacza, że porównywane przepisy, będące podstawą wydania zaskarżonej decyzji art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z Konstytucją, dotyczą tej samej materii, co przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie których Trybunał stwierdził ich niekonstytucyjność (por. R. Hauser, J. Trzciński, "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego", Warszawa 2010, s. 266-268; M. Wiącek, "Pytanie prawne do sądu do Trybunału Konstytucyjnego" Warszawa 2011, s. 266-268). W takim przypadku oczywistość niezgodności przepisu art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z Konstytucją RP oraz z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy zastosowania tego przepisu. Zgodnie z art. 8 Konstytucji, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1), a jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (ust. 2). Z powyższego przepisu wynika ustrojowa zasada bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji, która upoważnia sąd administracyjny do odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w oczywistej sprzeczności z Konstytucją. Inaczej rzecz ujmując jeżeli nie budzi wątpliwości brak zgodności określonych przepisów ustawy z Konstytucją, a niezgodność w omawianej materii ma - tak jak w niniejszej sprawie - charakter oczywisty, zachodzi podstawa do odmowy zastosowania przez Sąd przepisów ustawy, bez potrzeby przedstawiania Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w tym zakresie. W tak bowiem oczywistej sytuacji trudno oczekiwać, żeby sąd uruchamiał procedurę kolejnych pytań prawnych (por. R. Hauser, A. Kabat, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2002 r. sygn. I SA/Po 461/01, OSP 2003/2 s. 73-75, M. Wiącek, "Pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego", Warszawa 2011 r. s. 269, uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r. sygn. I FPS 2/06, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2008 r., sygn. I OSK 1369/07, z dnia 10 marca 2010 r., sygn. I OSK 1447/09, z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. I FSK 1523/17, z dnia 6 czerwca 2018 r., sygn. II FSK 1454/16, opubl. w CBOSA). Obowiązek przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, istnieje jedynie wtedy, gdy sąd ma wątpliwości co do tej zgodności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2004 r., sygn. OSK 971/04, ZNSA 2011/3/39). W rezultacie ani treść art. 178 ust. 1 Konstytucji, ani wyłączność orzekania przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności ustaw in abstracto, nie sprzeciwiają się tezie, że co do zasady sądy rozstrzygające konkretny spór korzystają z możliwości bezpośredniego stosowania Konstytucji także wtedy, gdy to bezpośrednie stosowanie przybiera postać odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w sprzeczności z Konstytucją. Jednocześnie sąd administracyjny nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, gdyż formalnie zakwestionowany przepis nadal pozostaje w systemie prawnym (por. Roman Hauser, Janusz Trzciński "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego", Warszawa 2010, s. 23 i nast.; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2000 r., sygn. V SA 613/00, OSP 2001/5/82 z glosą L. Leszczyńskiego; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2008 r., sygn. I OSK 1369/07, z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. I OSK 3193/14, z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. I OSK 860/15, opubl. w CBOSA).

W związku z powyższym Sąd stwierdził, że organ administracji nie mógł pozbawić skarżącego, posiadającego uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kat. B, B+E, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec skarżącego środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania w pkt II sentencji wyroku, orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.