Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1071/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2006-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 34
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 26 ust. 2, art. 47 ust. 4, art. 48 ust. 1, art. 69
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.
article: art. 229
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk /spr./ Sędziowie NSA Maria Zarębska-Kobak AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. T.-kuratora spadku pozostawionego przez A. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 1995 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości -skargę oddala-


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1071/05

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia [...].07.1995 r., Nr [...], Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną odwołaniem A. B. decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...].04.1995 r., Nr [...] dotyczącą zwrotu części nieruchomości położonej w Rz. w rejonie ul. M. i rozliczeń z tym związanych oraz umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w stosunku do pozostałej części wnioskowanej nieruchomości.

Wskazaną decyzję wydał na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W uzasadnieniu decyzji przytoczył, że A. B. w podaniu z dnia 4.10.1994 r. żądała zwrotu wywłaszczonych w 1982 r. działek nr 54/1 i 54/2 o pow. 3038 m2 położonych w Rz., w obrębie 31, objętych lwh 1931 gm. kat. S.. Twierdziła, że wymienione działki zostały wywłaszczone na cel związany z budową "Zespołu budynków mieszkalnych wielorodzinnych z usługami i urządzeniami towarzyszącymi", ale do dnia wniesienia podania nie stoi na tym terenie ani jeden budynek mieszkalny.

Kierownik Urzędu Rejonowego decyzją z dnia [...].04.1995 r., Nr [...] orzekł w sposób następujący:

I. zwrócił wnioskodawczyni n/w działki:

1/ nr 1085/98 o pow. 34 m2, powstałej z podziału działki nr 1085/29 /obręb 213/,

2/ nr 1085/51 o pow. 63 m2, powstałej z podziału działki nr 1085/31 /obręb 213/,

3/ nr 1084/51 o pow. 149 m2, powstałej z podziału działki nr 1084/36 /obręb 213/,

4/ nr 1084/45 o pow. 9 m2, powstałej z podziału działki 1084/36 /obręb 213/,

5/ nr 1084/53 o pow. 129 m2, powstałej z podziału działki nr 1084/40 /obręb 213/,

i jednocześnie zobowiązał w/w do zwrotu na rzecz Gminy Miasta odszkodowania za zwracane działki, zwaloryzowanego do kwoty 129,50 zł w terminie 2 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie stanie się ostateczna.

II. umorzył postępowanie administracyjne /art. 105 § 1 k.p.a./ w stosunku do n/w działek:

- nr 1085/23 o pow. 1745 m2, stanowiącej obecnie własność Z. M.,

- nr 1084/48 o pow. 47 m2, stanowiącej własność Gminy Miasta i oddanej w użytkowanie wieczyste dla Biura Usług Inwestycyjnych "A." w Rz.,

- nr 1396/1 o pow. 223 m2, i nr 1401 o pow. 341 m2, stanowiących własność Gminy Miasta i oddanych w wieczyste użytkowanie J. S.,

- nr 1396/2 o pow. 101 m2 i nr 1402 o pow. 295 m2 stanowiących własność Gminy Miasta i oddanych w użytkowanie wieczyste K. P.,

- nr 1396/3 o pow. 101 m2 i nr 1403 o pow. 294 m2, stanowiących własność Gminy Miasta i oddanych w użytkowanie wieczyste K. i M. Ś.,

- nr 1396/4 o pow. 73 m2, stanowiącej własność Gminy Miasta i oddanej w użytkowanie wieczyste B. i T. K..

W odwołaniu A. B. zarzuciła, że zwracane jej działki /określone w punkcie I/ nie stanowią "spójnej całości", bo zostały podzielone na skutek oddania w użytkowanie wieczyste działki nr 1084/48 na rzecz Biura Usług Inwestycyjnych "A." w Rz., w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego o zwrot nieruchomości.

Działki te leżą na sztucznie utworzonym nasypie, a poprzez zasypywanie ich gruzem są bezużyteczne i bezwartościowe i w związku z tym wycena ich wartości jest zawyżona.

Żąda zwrotu całości wywłaszczonych nieruchomości z ewentualną możliwością zamiany na inną nieruchomość. Dodała, że nie przyjmie terenu zwracanego jej decyzją organu I instancji z dnia [...].04.1995 r.

Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym – Wojewoda ustalił, że A. B. umową sprzedaży z dnia 18.03.1982 r., sporządzoną w formie aktu notarialnego sprzedała w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /jednolity tekst Dz.U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64/ Skarbowi Państwa działkę gruntową niezabudowaną nr 94 położoną w Rz., obręb 31, która podzieliła się na działki nr 54/1 i nr 54/2 o łącznej pow. 30a 38 m2, za cenę 48.606 zł. Z treści aktu notarialnego wynika, że sprzedaż tych działek nastąpiła z przeznaczeniem dla Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w Rz. pod budowę Zespołu Budynków Mieszkalnych wielorodzinnych z usługami i urządzeniami towarzyszącymi, stosownie do decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego wydanej przez Wydział Architektury, Nadzoru Budowlanego, Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w Rz. z dnia 17.03.1981 r., Nr [...] i decyzji tegoż Urzędu z dnia [...].01.1982 r., Nr [...] poszerzającej granice lokalizacji o dodatkowe tereny. Część nieruchomości objętej wnioskiem A. B. została trwale rozdysponowana przez Gminę Miasto tj. przekazana na własność /w drodze zamiany/ osobie fizycznej, a także przekazana w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym oraz dla Biura Usług Inwestycyjnych "A." w Rz.. W dacie wydania przez Kierownika Urzędu Rejonowego w Rz. decyzji o zwrocie nieruchomości na rzecz A. B., pozostała jedynie część nieruchomości, którą zwrócono w/w. Pozostała część nie była już w dyspozycji Gminy Miasta.

Art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości /jednolity tekst Dz.U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 z późn.zm./ dawał możliwość zwrotu na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego całości lub części nieruchomości wywłaszczonej, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 23.09.1993 r. sygn. akt III AZP 13/93 organ administracji rządowej orzeka na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub umowie sprzedaży w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomości.

Z kolei w uchwale z dnia 22.12.1993 r., sygn. akt III AZP 24/93 Sąd Najwyższy orzekł, że "nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości /Dz.U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127/, jeżeli na nieruchomości tej ustanowione zostało użytkowanie wieczyste".

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu wyjaśnił, iż w toku postępowania przed organem I instancji pełnomocnik wnioskodawczyni J. P. ograniczył żądanie o zwrot nieruchomości i oświadczył, że nie domaga się w imieniu wnioskodawczyni zwrotu działek nr, nr 1401, 1402 i 1403, które zostały zabudowane domami jednorodzinnymi przez osoby fizyczne. Biorąc to pod uwagę, organ I instancji w tym zakresie umorzył postępowanie administracyjne na podstawie art. 105 § 2 k.p.a.

W trakcie oględzin nieruchomości, wskazano które działki będą podlegać zwrotowi, a ponadto ustalono stan faktyczny tych działek tj. jako teren stanowiący sztuczną skarpę, zagruzowany, z wysypiskiem śmieci na części tego terenu. Mimo tego pełnomocnik wnioskodawczyni J. P. oświadczył, iż w dalszym ciągu podtrzymuje żądanie zwrotu nieruchomości w zakresie wyszczególnionym w protokole z dnia 28.12.1994 r. Zgodnie z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.07.1991 r. w sprawie zasad i trybu rozliczeń w razie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości /Dz.U. z 1991 r., Nr 72, poz. 315 ze zm./ - nieruchomość podlega zwrotowi w stanie w jakim się znajduje w dniu jej zwrotu, a właścicielowi nie przysługuje roszczenie o przywrócenie nieruchomości do stanu istniejącego przed wywłaszczeniem, a także nie przysługuje odszkodowanie za zmianę jej stanu oraz za pozbawienie korzystania z nieruchomości.

Odszkodowanie za zwracane nieruchomości zostało odpowiednio pomniejszone i wynika to z raportu sporządzonego przez biegłą z listy wojewódzkiej. Wartość zwracanej nieruchomości w ½ części terenu pomniejszono o 80 %, a pozostałą połowę terenu pomniejszono o 20 %.

Organ odwoławczy dodał też, że nie ma podstaw prawnych do przydzielenia wnioskodawczyni działki zamiennej.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie, skarżąca A. B. nie wskazując kierunku weryfikacji zaskarżonej decyzji zarzuciła, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Działkami nr 54/1 i 54/2 o łącznej powierzchni 3038 m2 zaczął władać w imieniu Skarbu Państwa Urząd Miasta w Rz., a następnie Gmina Miasto. Wymienione działki zostały podzielone i oddane w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym pod budownictwo jednorodzinne lub też dokonano zamiany za inną działkę /chodzi tu o Z. M./. Pozostała część terenu została zdewastowana i taki stan prawny i fizyczny istniał w czasie gdy wystąpiła do Urzędu Rejonowego o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Decyzją organu I instancji z dnia [...].04.1995 r., podtrzymaną przez organ II instancji zwrócono jej wąski pas gruntu, nieprzekraczający w 90 % czterech metrów, zagruzowany, zdewastowany, linią graniczną położoną na sztucznie utworzonej skarpie, o rzędnych co 2,5 m, do tego jeszcze rozdzielony oddaną w użytkowanie wieczyste działką na rzecz Biura Usług Inwestycyjnych "A." w Rz.. Te kwestie podnosiła w odwołaniu, ale bez rezultatu. Organ odwoławczy odmówił również przydzielenia jej działki zamiennej.

Przedstawiła do rozważenia kwestię sprowadzającą się do pytania czy Gmina Miasto, nie powinna przed oddaniem terenu w użytkowanie wieczyste obcym użytkownikom, zwrócić się do byłego właściciela z propozycją odkupu oraz czy zwracane działki okrojone i zdewastowane są do czegoś przydatne? Dla niej są one nieprzydatne i nie zamierza przejmować terenu tylko po to, aby za Gminę Miasto płacić podatki.

Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Oprócz tego nadmienił, że podmioty które otrzymały grunt w użytkowanie wieczyste są chronione rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Co się tyczy działki oddanej w użytkowanie wieczyste dla Biura Usług Inwestycyjnych "A." /działka Nr 1084/48 o pow. 47 m2/, to faktycznie Gmina Miasto oddała ten grunt w użytkowanie wieczyste już w toku prowadzonego postępowania administracyjnego o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Gmina nie zwracała się do wnioskodawczyni z propozycją odkupu, zatem wnioskodawczyni może wystąpić na drogę postępowania cywilnego o unieważnienie umowy notarialnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

I. W postępowaniu administracyjnym w sprawie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości A. B. reprezentował zięć J. P. /pełnomocnictwo w aktach administracyjnych organu I instancji K. 23/. Zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia [...].07.1995 r. doręczono w/w pełnomocnikowi w dniu 4.08.1995 r. /K. 19 akt administracyjnych organu II instancji/. Skarga podpisana przez A. B. została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie za pośrednictwem Wojewody i wpłynęła do tego organu w dniu 2.09.1995 r. /K. 12 akt sądowych/ A. B. zmarła w dniu 3.01.1996 r. i z powodu tego zdarzenia, Naczelny Sąd Administracyjny – postanowieniem z dnia 6.11.1996 r. sygn. akt SA/Rz 1240/95 zawiesił postępowanie sądowe /K. 30 i 33 akt sądowych/. Spadkobiercy po A. B. nie są ustaleni, bowiem nie zostało przeprowadzone postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku /K. 37 akt sądowych/.

Sąd Rejonowy w Rzeszowie /sąd spadku/ - postanowieniem z dnia 27.09.2005 r., sygn. akt I Ns 2271/04 – ustanowił kuratora spadku po A. B. w osobie adw. J. T. /K. 80 akt sądowych/.

Kurator spadku został ustanowiony przez sąd spadku na wniosek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, złożony w trybie art. 128 § 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm./, nazwanej dalej skrótem p.p.s.a. W związku z powyższym ustała przyczyna zawieszenia postępowania i wobec tego – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 15.12.2005 r. podjął zawieszone postępowanie sądowe /K. 83 akt sądowych/.

Na marginesie należy nadmienić, iż zaskarżona decyzja dotyczy również masy spadkowej po A. B., przeto kurator spadku ma zdolność procesową w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

II. Z dniem 1.01.2004 r. zostały zniesione ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w ich miejsce utworzono wojewódzkie sądy administracyjne, które rozpoznają sprawy w pierwszej instancji /art. 85 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm., nazwanej dalej przepisami wprowadzającymi oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269/.

Art. 97 § 1 przepisów wprowadzających stanowi, że sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

III. Przechodząc do istoty sprawy należy podkreślić, że stan faktyczny sprawy jest niesporny i przedstawia się następująco:

Umową sprzedaży z dnia 18.03.1982 r. sporządzoną w formie aktu notarialnego i w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /tekst jednolity Dz.U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64/, A. B. sprzedała Skarbowi Państwa dwie działki nr, nr 54/1 i 54/2 o łącznej powierzchni 30a 38 m2, położone w Rzeszowie w obrębie 31 za cenę 48.600 zł. Na tle art. 34 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jak również art. 69 ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /tekst jednolity Dz.U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm./, nazwanej dalej skrótem u.g.g. ukształtowało się w orzecznictwie jednolite stanowisko stwierdzające, że przejęcie przez Skarb Państwa nieruchomości na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. należy traktować jako wywłaszczenie nieruchomości /por. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20.02.1985r., III AZP 8/84 – OSNCP Nr 10/1985 r., poz. 145 oraz uchwała pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 19.09.1991 r., III CZP 82/91 – OSNCP z 1992r., Nr 4, poz. 56/.

Cel Przejęcia /wywłaszczenia/ w/w działek na rzecz Skarbu Państwa został określony w decyzji Wydziału Architektury, Nadzoru Budowlanego i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w Rz. z dnia [...].03.1981 r., Nr [...], zatwierdzającej dla Wojewódzkiej Dyrekcji Miasta i Osiedli w Rz. plan realizacyjny budowy budynków mieszkalnych o nazwie "Zespół budynków mieszkalnych z usługami i urządzeniami towarzyszącymi w granicach określonych w planie literami ABSDEF".

Następnie lokalizacja tego planu została rozszerzona terytorialnie kolejną decyzją powyższego organu z dnia [...].01.1982 r., Nr [...].

Wskazany cel wywłaszczenia został przytoczony w powołanym już akcie notarialnym z dnia 18.03.1982 r.

Cel wywłaszczenia na wywłaszczonych działkach nie został zrealizowany.

Działki nr 54/1 i 54/2 o łącznej powierzchni 30a 38 2 odpowiadają częściom działek 1084/32, 1084/35, 1084/36, 1084/40, 1085/23, 1085/29, 1085/31, 1085/33, 1396/1, 1396/3, 1396/4, 1396/7, 1401, 1402, 1403 i 1396/2, co ilustruje wyrys z mapy ewidencji gruntów, obrębu 213 /K. 24 akt adm. I instancji/.

Wymienione działki na podstawie decyzji Wojewody z dnia [...].05.1992 r. stały się własnością Gminy Miasto.

Na podstawie umowy zamiany z dnia 18.02.1993 r., sporządzonej w formie aktu notarialnego działka nr 1085/23 o pow. 1745 m2 stała się własnością Z. M. /wypis z aktu notarialnego K. 36 – 40 akt adm. I instancji/.

Natomiast n/w działki zostały oddane w użytkowanie wieczyste następującym podmiotom:

- J. S. /działki nr 1401 o pow. 341 m2 i 1396/1 o pow. 223 m2,

- K. P. /działki nr 1402 o pow. 295 m2 i nr 1396/2 o pow. 101 m2,

- K. i M. Ś. oraz J. Ś. działki nr 1403 o pow. 294 m2 i 1396/3 o pow. 101 m2,

- B. i T. K. – działka nr 1396/4 o pow. 73 m2.

Użytkownicy działek nr 1401, 1402 i 1403 wybudowali na tych działkach budynki mieszkalne jednorodzinne.

- Biura Usług Inwestycyjnych "A." w Rz. /działka nr 1084/48 o pow. 47 m2/, na podstawie umowy z dnia 23.02.1995 r. sporządzonej w formie aktu notarialnego Rep. A Nr 766/1995r.

Działka nr 1086/48 powstała z podziału działki nr 1084/35.

A. B. zwrócono następujące działki:

- 1085/48 o pow. 34 m2, powstałej z podziału działki nr 1085/29,

- 1085/51 o pow. 63 m2, powstałej z podziału działki nr 1085/31,

- 1084/51 o pow. 149 m2, powstałej z podziału działki nr 1084/36,

- 1084/45 o pow. 9 m2, powstałej z podziału działki nr 1084/32,

- 1084/53 o pow. 129 m2, powstałej z podziału działki nr 1084/40.

Działki, które zwrócono A. B. mają małą wartość rynkową ze względu na swoje wymiary oraz kształt /długość około 110 m, szerokość około 3 m. W dacie wydania zaskarżonej decyzji były położone w peryferyjnej części osiedla B..

Od strony wschodniej graniczyły z zabudową wielorodzinną, a od strony zachodniej z terenem nieuporządkowanym – zdewastowanym, przeznaczonym pod zieleń parkową.

Teren przeznaczony do zwrotu jest zdewastowany w wyniku zrealizowanego w sąsiedztwie budownictwa wielorodzinnego.

Na części gruntu znajdują się płyty betonowe, gruz i inny materiał budowlany stanowiący pozostałość po placu budowy.

Część tych działek usytuowana jest na sztucznie utworzonej skarpie, która stanowi około 50 % powierzchni nieruchomości będącej przedmiotem zwrotu. Przy takim stanie zwracanych nieruchomości biegła M. C. ustaliła, że wartość tych nieruchomości powinna być obniżona o 80 % w stosunku do połowy powierzchni, zaś co do pozostałej części o 20 % /protokół z oględzin nieruchomości 17.03.1995 r. i raport wyceny nieruchomości K. 80 i 93 akt adm. I instancji/.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 przepisów wprowadzających, wojewódzki sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem i tym samym przy tej kontroli bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja była wydana w dniu 31.07.1995 r. i wówczas obowiązywała ustawa z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości /dalej jako u.g.g./.

Art. 69 ust. 1 tej ustawy stanowił, że nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Cel wywłaszczenia na działkach wywłaszczonych nie został zrealizowany i tego faktu orzekające organy nie negowały.

Kierując się poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z dnia 22.12.1993 r., III AZP 24/93 /nie publikowana/ przyjęły, że organ administracji rządowej orzeka o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub w umowie sprzedaży na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomością. Oddanie nieruchomości wywłaszczonej lub jej części w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej wyłącza władanie i tym samym wyklucza możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Na marginesie należy nadmienić, iż takie zapatrywanie zostało również wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12.05.1994 r., III ARN 22/94 – OSNAPiUS Nr 7/1994 r., poz. 108 oraz w wyroku NSA z dnia 27.06.1991 r., SA/Ka 60/91 – OSP Nr 7 – 8/1993 r., poz. 147.

Tak więc w dacie wydania zaskarżonej decyzji, przytoczony pogląd był już w orzecznictwie ugruntowany.

Odmienne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23.09.1996 r., sygn. akt SA/Ka 864/95 i stwierdził, że sam fakt istnienia przysługującego osobie trzeciej prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości, co do której toczy się postępowanie o zwrot, nie stanowi wystarczającej podstawy do wydania decyzji o jego odmowie, bowiem wydanie takiej decyzji winno być poprzedzone dokonaniem ustaleń co do tego, czy istnieją podstawy do ewentualnego rozwiązania umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste w trybie art. 26 ust. 2 u.g.g. i 240 k.c. /Wedle przywołanych przepisów, rejonowy organ rządowej administracji ogólnej w odniesieniu do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub zarząd gminy mogły wydać decyzję o rozwiązaniu umowy użytkowania wieczystego i zarządzić odebranie gruntów, jeżeli wieczysty użytkownik korzysta z gruntu w sposób oczywiście sprzeczny z jego przeznaczeniem określonym w umowie, w szczególności jeżeli wbrew umowie użytkownik nie wzniósł określonych w niej budynków lub urządzeń.

Na kanwie tego zapatrywanie niemożliwe było rozwiązanie umów użytkowania wieczystego ustanowionych na działkach nr 1401, 1402 i 1403, bowiem użytkownicy wieczyści zgodnie z umową wybudowali na tych działkach domy mieszkalne, zatem pełnomocnik A. B. na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu 16.12.1994 r. słusznie wyłączył spod pierwotnego żądania w/w działki /K. 28 akt adm. I instancji/. W takiej sytuacji umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 2 k.p.a. w stosunku do tych działek jest zgodne z prawem.

Wątpliwe było również rozwiązanie umów użytkowania wieczystego ustanowionych na działkach nr 1396/1, 1396/2, 1396/3 i 1396/4, gdyż wymienione działki w umowach użytkowania wieczystego zostały przeznaczone na powiększenie działek siedliskowych nr 1401, 1402, 1403 i 1404. Co się tyczy działki nr 1085/23, to na skutek umowy zamiany stała się ona własnością Z. M., przeto orzekające organy administracji rządowej musiały taki stan prawny akceptować.

Działka nr 1084/48 o pow. 47 m2, została oddana w użytkowanie wieczyste Biura Usług Inwestycyjnych "A." w Rz. już po wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości.

W tym miejscu należy podkreślić, iż Skarb Państwa, a potem Gmina Miasto naruszyły art. 47 ust. 4 u.g.g. który stanowił, że nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na inne cele niż cele określone w decyzji o wywłaszczeniu, chyba że nie mogła być zwrócona w trybie określonym w art. 69 z braku zgody poprzedniego właściciela albo jego następcy prawnego.

Skoro więc na wywłaszczonych nieruchomościach cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, zatem Skarb Państwa lub gmina obowiązane były przed oddaniem części wywłaszczonych nieruchomości w użytkowanie wieczyste osób trzecich, zwrócić się do A. B. z pytaniem czy jest zainteresowana odzyskaniem wywłaszczonych nieruchomości.

Takiego obowiązku Skarb Państwa, a potem Gmina Miasto nie zrealizowały.

Naruszenie wskazanego przepisu nie miało jednak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem oddanie gruntu osobie trzeciej w użytkowanie wieczyste z naruszeniem art. 47 ust. 4 u.g.g., nie powodowało samo przez się nieważności umowy użytkowania wieczystego /zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30.04.1987 r., III CZP 19/87 – OSNCAP Nr 7 – 8/1988 r., poz. 96/.

A. B. nie dochodziła w procesie cywilnym unieważnienia umów użytkowania wieczystego, jak również umowy zamiany nieruchomości.

Nota bene unieważnienie takich umów nie było rzeczą prostą, bowiem podmiot ubiegający się o ustanowienie użytkowania wieczystego nie miał obowiązku dociekania, czy Skarb Państwa lub gmina – wpisani w księdze wieczystej jako właściciele nieruchomości, dysponują odmową przyjęcia wywłaszczonej nieruchomości przez dotychczasowego właściciela.

Na tym tle w piśmiennictwie prawniczym lansowano pogląd, że w przypadku naruszenia art. 47 ust. 4 u.g.g., dotychczasowy właściciel lub jego następcy prawni mogli dochodzić od Skarbu Państwa lub gminy stosownego odszkodowania, o ile naruszenie tego przepisu doprowadziło do powstania szkody /zob. Z. Stecki – Glosa do wyroku NSA z dnia 27.06.1991 r. – OSP Nr 7 – 8/1993 r., str. 336/.

Stosownie do art. 48 ust. 1 u.g.g., sprawy dotyczące zwrotu wywłaszczonych lub przejętych na rzecz Skarbu Państwa lub gminy nieruchomości należały do właściwości rzeczowej rejonowych organów rządowej administracji ogólnej. W takiej sytuacji pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 23.09.1996 r., SA/Ka 864/95, że organ prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powinien badać czy zachodzą przesłanki do rozwiązania umowy użytkowania wieczystego w trybie art. 26 ust. 2 u.g.g. w zw. z art. 240 k.c. – mógł być ewentualnie stosowany w sytuacji kiedy właścicielem nieruchomości był Skarb Państwa, co wiąże się z art. 26 ust. 2 u.g.g.

W tym przypadku właścicielem nieruchomości była Gmina Miasto.

Na marginesie należy nadmienić, że ustawodawca w art. 229 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /tekst jednolity Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm./ wyraźnie stwierdził, że ustanowienie użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej powoduje, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia tej ustawy prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W przedmiotowej sprawie ustanowione użytkowania wieczyste są ujawnione w księgach wieczystych.

Art. 69 ust. 2 u.g.g. stanowił, że decyzja o zwrocie nieruchomości powinna zawierać rozliczenie między Skarbem Państwa lub gminą, na których rzecz dokonano wywłaszczenia, a osobą, na której rzecz następuje zwrot. Zasady i tryb rozliczeń określało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16.07.1991 r. w sprawie zasad i trybu rozliczeń w razie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości /Dz.U. Nr 72, poz. 315 ze zm./.

Stosownie do § 2 rozporządzenia, nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu, zaś właścicielowi nie przysługuje roszczenie o przywrócenie nieruchomości do stanu istniejącego przed wywłaszczeniem ani też odszkodowanie za zmianę jej stanu oraz za pozbawienie korzystanie z nieruchomości.

W razie zwrotu nieruchomości lub jej części właściciel zwraca Skarbowi Państwa lub gminie wypłacone odszkodowanie, które zmniejsza się w przypadku zmniejszenia się wartości nieruchomości lub jej części po dokonanym wywłaszczeniu /§ 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia/.

Rozliczenie, o którym mowa w § 3 podlega waloryzacji według wskaźników cen detalicznych towarów i usług ogółem, ogłoszonych w dziennikach statystycznych GUS.

Stan zwróconych A. B. działek został dokładnie przedstawiony w raporcie wyceny nieruchomości, sporządzonym przez biegłą M. C. z listy Wojewody.

Stan ten nie był kwestionowany przez A. B.. Biegła adekwatnie do tego stanu nieruchomości dokonała prawidłowego pomniejszenia wartości zwracanych nieruchomości i ustaliła ich wartość na kwotę 127 złotych, według stanu na dzień 28.02.1995 r.

Kwotę tą powiększył organ I instancji do kwoty 129,50 zł, bo uwzględnił wskaźnik waloryzacji za miesiąc marzec 1995 r. A. B. nie kwestionowała dokonanych przez biegłą obliczeń. Zarzut skarżącej dotyczący odmowy przydzielenia jej działki zamiennej jest bezprzedmiotowy, bo u.g.g. nie przewidywała takiej możliwości.

Także zarzut, że zwrócone jej działki są nieprzydatne w świetle przepisów w/w rozporządzenia nie ma znaczenia prawnego.

Skoro zdaniem Sądu zaskarżona decyzja prawa nie narusza, zatem Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 przepisów wprowadzających – skargę oddalił.