Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 641/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Świadczenie socjalne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie Sędzia WSA Daria Gawlak - Nowakowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Marta Pająkiewicz - Kremis po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 2 sierpnia 2023 r., nr SKO/RŚ-423/351/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: SKO, Kolegium) zaskarżoną decyzją z dnia 2 sierpnia 2023 r., SKO/RŚ-423/351/2023 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania A. Ł., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Głogowa (dalej: organ I instancji) z dnia 26 maja 2023 r. nr ŚR 21.22.4241.1905.2.4.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na męża.

W dniu 20 października 2022 r. do organu wpłynął wniosek Strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem T. Ł. (ur. [...] r.).

Decyzją z dnia 8 grudnia 2022 r., nr ŚR 21.22.4241.1905.2022 organ I instancji odmówił Stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W wyniku wniesionego odwołania SKO decyzją z dnia 10 lutego 2023 r., nr SKO/RŚ-423/36/2023. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Stwierdzono naruszenie przepisów postępowania i związaną z tym konieczność wyjaśnienia zakresu sprawy mającego istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Kolegium stwierdziło, iż niezasadna była odmowa przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji z powołaniem się na przesłanki wymienione w art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Ponadto Kolegium oceniło, że organ I instancji nie zgromadził wystarczająco materiału dowodowego oraz nie dokonał pełnych ustaleń w zakresie spełnienia przez stronę określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanek dotyczących ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy wskazaną na wstępie decyzją z dnia 26 maja 2023 r. organ I instancji odmówił przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji przywołał przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.) oraz przedstawił stan faktyczny sprawy. Organ I instancji wskazał, że Strona sprawuje opiekę nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże uznał, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a wykonywaną przez Stronę opieką nad mężem. Jak wynika bowiem z dokumentacji Strona nie pracowała w momencie ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności jej męża (znaczny stopień niepełnosprawności męża Strony datuje się od 27 grudnia 2019 r.). Ponadto jak wynika ze świadectwa pracy stosunek pracy Strony z firmą K. S.A. ustał z dniem 30 wrzenia 2018 r. w wyniku rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę (art. 30 § 1 pkt 2 kodeksu pracy) - decyzja o rezygnacji z tego zatrudnienia nie należała do Strony, ponadto bezpośrednio przed zakończeniem zatrudnienia od 31 sierpnia 2018 r. do 30 września 2018 r. Strona przebywała na zwolnieniu lekarskim z powodu wypadku w pracy. Ponadto brak aktywności zawodowej (brak gotowości do pracy poprzez zarejestrowanie się w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna poszukująca pracy) nie przemawia za uznaniem, że gdyby nie konieczność opieki nad mężem obecnie, to Strona podjęłaby zatrudnienie. W ocenie organu I instancji brak było zatem podstaw pozwalających na przyjęcie założenia, że w przypadku Strony zaprzestanie aktywności zawodowej czy też niepodejmowanie tej aktywności przez Stronę związane jest z koniecznością zapewnienia mężowi, czyli osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym wymaganej opieki.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu, po rozparzeniu odwołania Strony, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji SKO podkreśliło, że biorąc pod uwagę treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej są: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tą osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

SKO wskazało, że Strona spełnia przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a mianowicie należy do kręgu "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny". Na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 31 marca 2022 r. nr PZON.610.97363.2022 wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we Wrocławiu na wniosek z dnia 24 lutego 2022 r. mąż Strony został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności (symbol przyczyny niepełnosprawności 10-N), orzeczenie wydano do dnia 31 marca 2027 r., niepełnosprawność istnieje od 17 sierpnia 2016 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 grudnia 2019 r. Według uzasadnienia, powołując się na dokumentację z akt sprawy (w tym m.in. zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia z dnia 14 lutego 2022 r., ocena wg skali Barthel z dnia 1 lutego 2022r.), organ orzekający stwierdził, że z powodu naruszenia sprawności organizmu mąż Strony ma znaczne ograniczenia w pełnieniu ról społecznych i wymaga długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

W aktach sprawy znajduje się również orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 25 lutego 2020 r. nr PZON.610.97363.2019, wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we Wrocławiu na wniosek z dnia 27 grudnia 2019 r., według którego mąż Strony został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności (symbol przyczyny niepełnosprawności 10-N), orzeczenie wydano do dnia 28 lutego 2022 r., niepełnosprawność istnieje od 17 sierpnia 2016 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 grudnia 2019 r. W uzasadnieniu podano, że Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Głogowie na posiedzeniu w dniu 28 listopada 2018 r. zaliczył badanego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter okresowy i orzeczenie wydano na okres do 30 listopada 2021 r. W dniu 27 grudnia 2019 r. wpłynął wniosek o wydanie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w związku ze zmianą w stanie zdrowia. Po zapoznaniu się z dokumentacją medyczną znajdującą się w aktach sprawy (w tym m.in. karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 26 sierpnia 2019 r.) stwierdzono, iż nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia uzasadniające zaliczenie badanego do znacznego stopnia niepełnosprawności. Badany wymaga stałej opieki i pomocy innych osób w pełnieniu ról społecznych.

Z przeprowadzonego w dniu 9 listopada 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że mąż Strony ma 58 lat, mieszka z żoną i od 2016 r. choruje przewlekle i wymaga pomocy osoby drugiej. Jest po trzech udarach mózgu (pierwszy udar w 2016r., ostatni w 2020 r.), w 2021 r. był hospitalizowany z powodu Covid-19, leżał pod respiratorem. Choroba ta w znaczącym stopniu pogorszyła i tak zły stan jego zdrowia. Ponadto cierpi na chorobę Parkinsona, w wyniku udaru mózgu ma lewostronny niedowład ciała, ma problemy z krążeniem (nadciśnienie), jest osobą leżącą. We wszystkich czynnościach życia codziennego wymaga pomocy osoby drugiej, żadnych czynności nie wykonuje całkowicie samodzielnie. W domu w zależności od dnia i samopoczucia przemieszcza się do toalety przy pomocy balkonika w asyście żony (po oddaniu stolca żona go podciera i podmywa), z domu nie wychodzi. Wizyty lekarza to wizyty domowe, gdy wymaga wizyty u specjalisty jest transportowany transportem medycznym (jest wówczas przy nim żona), jest także przewożony do logopedy. Żona sprawuje nad nim opiekę jednoosobowo. Mąż Strony budzi się około godz. 8.00, żona zmienia pampersa, podmywa go i zmienia bieliznę, układa w łóżku, następnie mierzy parametry (ciśnienie) i podaje leki, które należy brać przed posiłkiem, następnie szykuje śniadanie i podaje mężowi (wszystko pokrojone w drobne kawałki, aby umożliwić sprawne spożycie posiłku), po posiłku podaje kolejne leki. Po śniadaniu żona zajmuje się pracami porządkowymi i wychodzi do pobliskiego sklepu (15-20 min.), gdy mąż śpi. Na dłużej mąż nie pozostaje sam w domu. Ponadto Strona między posiłkami rehabilituje męża samodzielnie (kończyny górne i dolne trzy razy dziennie). Mąż ma przy łóżku dzwonek i w razie potrzeby wzywa nim żonę. Ma zaburzenia mowy i nawet Strona często ma problem ze zrozumieniem tego, co mąż mówi (czyta też z ruchu ust). Strona dba o higienę jamy ustnej męża, obcinanie paznokci i włosów, masuje męża i smaruje skórę kremem, aby nie powstawały odleżyny; mąż nie ma odleżyn, stomii i przetok, poza balkonikiem nie korzysta z innych sprzętów ortopedycznych. Strona sprawuje opiekę nad mężem kompleksowo, jednoosobowo i całodobowo, nie ma innych osób mogących sprawować całodobową opiekę nad mężem. Opieka jest sprawowana w sposób rzeczywisty i z pełnym zaangażowaniem. Ramy czasowe czynności przy sprawowaniu opieki są zmienne, każdego dnia wygląda to inaczej i jest zależne od samopoczucia męża w danym dniu. Pracownik socjalny podał, że podczas wywiadu mąż Strony cały czas podsypiał, potwierdził skinieniem głowy sprawowaną przez Stronę opiekę przy odczytywaniu informacji zebranych podczas wywiadu, natomiast ze względu na problemy z mową odstąpiono od sporządzenia protokołu z jego udziałem.

SKO wskazało, że do akt sprawy nie dołączono żadnej dokumentacji medycznej dotyczącej stanu zdrowia męża Strony, w tym dotyczącej stwierdzonej niepełnosprawności.

Według pisemnego oświadczenia z dnia 26 października 2022 r. Strona od 1 października 2018 r. nie pracuje, nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, nie ma ustalonego prawa do żadnych świadczeń w żadnym organie emerytalno-rentowym, nie figuruje w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą oraz nie jest rolnikiem, żoną rolnika ani domownikiem rolnika. Według oświadczenia z dnia 27 października 2022 r. Strona z dniem 30 września 2018 r. była zmuszona zrezygnować z pracy zawodowej ze względu na fakt, iż przestała godzić obowiązki służbowe z opieką nad mężem, który jest osobą z niepełnosprawnością w stopniu znacznym od ponad dwóch lat wstecz.

Według świadectwa pracy z dnia 1 października 2018 r. Strona była zatrudniona w pełnym wymiarze w K. SA Oddział – Z. P. w okresie od 10 października 1986 r. do 30 września 2018 r., a stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę (art. 30 § 1 pkt 2 kodeksu pracy). Ponadto w powyższym dokumencie wymieniono okresy nieskładkowe, tj. w latach 1991-2005 Strona wielokrotnie pobierała zasiłek z tytułu opieki nad dzieckiem, natomiast od 2016 r. (tj. od oświadczonego początku choroby męża) nie pracowała w okresie: 14.11.2016 r. do 11.12.2016 r. - wypadek w pracy, 20.06.2017 r. do 14.07.2017 r. - choroba, 01.08.2017 r. do 05.08.2017 r. - choroba, 10.10.2017 r. do 05.01.2018 r. - wypadek w pracy, 08.01.2018 r. do 12.01.2018 r. – zasiłek opiekuńczy nad członkiem rodziny, 15.01.2018 r. do 29.03.2018 r. - choroba, 30.03.2018 r. do 30.03.2018 r. – zasiłek opiekuńczy nad członkiem rodziny, 03.04.2018 r. do 22.04.2018 r. - choroba, 31.08.2018 r. do 30.09.2018 r. - wypadek w pracy. Wskazano również, że w okresie od 15.06.2018 r. do 30.08.2018 r. pracownik był zwolniony z obowiązku świadczenia pracy.

SKO wskazało, że w toku ponownego rozpatrywania sprawy, pismem z dnia 17 marca 2023 r. organ I instancji wystąpił do Zespołu ds. Usług Opiekuńczych o ponowne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu weryfikacji rzeczywistej opieki nad mężem, w szczególności od kiedy oraz w związku z jakimi konkretnymi okolicznościami i jakimi schorzeniami/niedomaganiami opieka jest konieczna, a także jakiego szczególnego zakresu opieki bezpośrednio związanego ze stanem zdrowia wymaga osoba niepełnosprawna.

Ponadto pismem z dnia 17 marca 2023 r. organ wezwał Stronę do dostarczenia dokumentacji medycznej dotyczącej męża oraz dokumentów dotyczących zatrudnienia Strony, potwierdzających: czy nieobecności w pracy z tytułu choroby w 2016 r. związane były bezpośrednio ze stanem zdrowia strony czy jej męża, jaka była przyczyna rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę, czy - mając na uwadze częstotliwość i długotrwałość zwolnień lekarskich - Strona posiadała orzeczenie lekarza medycyny pracy zezwalające na wykonywanie pracy, a zatem czy po dniu 30 września 2018 r. Strona była zdolna do pracy, tj. mogłaby ponownie podjąć zatrudnienie, jak również do złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji rodzinnej w kontekście możliwości udziału w sprawowaniu opieki przez inne osoby zobowiązane i czy są w stanie wywiązać się ze swojego obowiązku alimentacyjnego.

Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 4 kwietnia 2023r. pracownik socjalny ustalił, że Strona mieszkając z mężem sprawuje nad nim bezpośrednią i stałą opiekę. W 2016 r. przeszedł pierwszy udar mózgu i od tego czasu wymaga stałej i bezpośredniej opieki i pielęgnacji. W sumie przeszedł trzy udary, ostatni w 2020 r. W 2021 r. był hospitalizowany z powodu COVID-19, ciężki przebieg choroby wymagał podłączenia do respiratora. Sytuacja ta w znacznym stopniu pogorszyła i tak zły stan zdrowia męża strony. Dodatkowym problemem jest choroba Parkinsona, lewostronny niedowład ciała spowodowany przebytym udarem mózgu, problemy z krążeniem (nadciśnienie) i mową (afazja). Z powodu ww. schorzeń wymaga stałej, całodobowej i wszechstronnej opieki ze strony żony, która jest jedyną osobą sprawującą taką opiekę. Mąż strony nie jest w stanie samodzielnie wykonywać żadnych czynności życiowych. Nadal wymaga szczególnego zakresu opieki związanej bezpośrednio ze stanem zdrowia, tj. zmiana pampersów, całkowita toaleta ciała w łóżku, higiena jamy ustnej, toaleta przeciwodleżynowa, obcinanie paznokci, mycie głowy, golenie, zmiana bielizny osobistej i pościeli, podawanie leków zgodnie z zaleceniami lekarskimi, kontrolowanie ciśnienia tętniczego, rehabilitacja kończyn przeprowadzana przez żonę we własnym zakresie, karmienie, zmiana pozycji w łóżku. W ocenie pracownika socjalnego Strona sprawuje rzeczywistą, bezpośrednią, całodobową opiekę nad chorym mężem, który z uwagi na brak możliwości samodzielnego wykonywania czynności samoobsługowych, wynikających ze stanu zdrowia (stan po udarach mózgu, niedowład ciała, afazja, choroba Parkinsona) uzależniony jest od wsparcia ze strony żony.

W odpowiedzi na wezwanie, w dniu 24 kwietnia 2023 r. wpłynęło pismo od pełnomocnika Strony, w którym wskazano, iż Strona przedłożyła świadectwo pracy z K. S.A., co czyni bezprzedmiotowym wezwanie organu w zakresie przyczyny rozwiązania stosunku pracy, ponadto w aktach sprawy znajduje się szczegółowa dokumentacja medyczna męża Strony. Pełnomocnik wskazał również na wyjaśnienia Strony złożone podczas wywiadów środowiskowych, że córki M. Ł. i S. Ł. zamieszkują we W., prowadzą własne gospodarstwa domowe, mają własne zobowiązania i nie są w stanie sprawować opieki nad ojcem w żadnym aspekcie oraz wymiarze.

SKO wskazało, że nie dostarczono żadnej dokumentacji medycznej dotyczącej męża Strony, jak również nie dostarczono dokumentów ani nie złożono wyjaśnień dotyczących zatrudnienia Strony w zakresie przyczyn nieobecności w pracy z tytułu choroby i przyczyny rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę oraz dotyczących stanu zdrowia Strony pod kątem możliwości ponownego podjęcia zatrudnienia po dniu 30 września 2018 r., tj. czy Strona była zdolna do pracy.

Po omówieniu kwestii związanych z postępowaniem dowodowym SKO zwróciło uwagę, że podnoszone przez Stronę okoliczności związane z zakresem opieki nie zostały poparte dokumentacją medyczną wystawioną przez lekarzy specjalistów, która potwierdziłaby przedstawione w złożonych oświadczeniach realia sprawowanej przez Stronę opieki nad niepełnosprawnym mężem. Informacje o stanie zdrowia męża wynikają tylko z oświadczeń Strony złożonych podczas wywiadów środowiskowych. SKO podkreśliło, że przy ustalaniu zakresu opieki nad osobą niepełnosprawną niezbędne są oświadczenia i wyjaśnienia Strony dotyczące wykonywanych czynności opiekuńczych, niemniej jednak oświadczenia te wymagają poparcia także innymi dowodami. Tymczasem akta sprawy nie zawierają dokumentów wskazujących, w jakim zakresie i w związku z jakimi niedomaganiami wynikającymi ze stwierdzonych chorób osoba niepełnosprawna wymaga pomocy i opieki, gdyż powyższe braki nie zostały przez stronę uzupełnione w toku ponownego rozpatrywania sprawy. Jedyne dołączone do akt niniejszej sprawy dokumenty odnoszące się do stanu zdrowia męża Strony to orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z orzeczeń o stopniu niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność męża Strony powstała 17 sierpnia 2016 r. w związku z chorobami neurologicznymi (symbol przyczyny niepełnosprawności 10-N) - w dniu 28 listopada 2018 r. został okresowo do 30 listopada 2021 r. zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, następnie na wniosek z dnia 27 grudnia 2019 r. - w związku z pogorszeniem się stanu zdrowia (m.in. według karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 26 sierpnia 2019 r.) - został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności (orzeczenie wydano do dnia 31 marca 2027 r.), m.in. na podstawie zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia z dnia 14 lutego 2022 r., oceny wg skali Barthel z dnia 1 lutego 2022 r.

SKO podkreśliło, iż ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności męża Strony wynika jedynie konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W toku postępowania organy orzekające nie zakwestionowały treści powyższego orzeczenia, jednakże miały obowiązek dokonania oceny przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście wszystkich okoliczności sprawy, zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Z uwagi na niedostarczenie przez Stronę dokumentacji medycznej dotyczącej sytuacji zdrowotnej męża i wynikających z niej ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu, brak jest podstaw do stwierdzenia, że Strona udowodniła zarówno moment objęcia niepełnosprawnego męża opieką, w zakresie wymaganym przez aktualny w tym momencie stan jego zdrowia (tj. od kiedy faktycznie mąż wymagał opieki), jak również fakt sprawowania przez nią stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym mężem, co spowodowało rezygnację przez nią z zatrudnienia (zaprzestanie zatrudnienia) oraz niepodejmowanie obecnie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. SKO za bezpodstawny uznało zawarty w odwołaniu zarzutu niewyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w sytuacji nieprzedłożenia, pomimo skutecznego wezwania, dokumentów będących w posiadaniu Strony. Podkreślono, że dokumentacja medyczna męża Strony, jak również dokumenty dotyczące zdolności do pracy Strony nie mogły zostać pozyskane przez organ administracji w toku postępowania we własnym zakresie. Zatem ich nieprzedłożenie przez Stronę powoduje, że organ dokonuje oceny, czy dana okoliczność została udowodniona, na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, zgodnie z art. 80 K.p.a.

W zakresie własnej aktywności zawodowej, w toku postępowania Strona oświadczyła, że z dniem 30 września 2018 r. była zmuszona zrezygnować z pracy zawodowej ze względu na fakt, iż przestała godzić obowiązki służbowe z opieką nad mężem, który jest osobą z niepełnosprawnością w stopniu znacznym od ponad dwóch lat wstecz. Natomiast według przedłożonego świadectwa pracy z dnia 1 października 2018 r. Strona była zatrudniona w pełnym wymiarze w K. SA Oddział – Z. P. w okresie od 10 października 1986 r. do 30 września 2018 r., a stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę (art. 30 § 1 pkt 2 kodeksu pracy); ponadto w treści świadectwa wskazano okresy nieskładkowe, w których Strona nie pracowała.

Z powyższych dokumentów wynika, że stosunek pracy strony ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę na podstawie art. 30 § 1 pkt 2 kodeksu pracy, zgodnie z którym umowa o pracę rozwiązuje się przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia, zatem decyzja o rezygnacji z tego zatrudnienia nie należała do Strony. Stwierdzono ponadto, że począwszy od 2016 r. (tj. od oświadczonego początku choroby męża) Strona często miała przerwy w pracy od kilku dni do kilku miesięcy z tytułu choroby, opieki nad członkiem rodziny oraz wypadku w pracy (w tym bezpośrednio przed zakończeniem zatrudnienia, tj. w okresie od 31 sierpnia 2018 r. do 30 września 2018 r.), jak również, że już od 15 czerwca 2018 r. do 30 sierpnia 2018 r. Strona była zwolniona z obowiązku świadczenia pracy.

Pomimo skutecznego wezwania w toku ponownego rozpoznania sprawy przez organ I instancji, Strona nie złożyła żadnych wyjaśnień ani nie przedłożyła dokumentów dotyczących jej zatrudnienia, tj. czy nieobecności w pracy z tytułu choroby od 2016 r. związane były bezpośrednio ze stanem zdrowia strony czy też jej męża, jaka była przyczyna rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę, czy - mając na uwadze częstotliwość i długotrwałość zwolnień lekarskich - Strona posiadała orzeczenie lekarza medycyny pracy zezwalające na wykonywanie pracy, a zatem czy po dniu 30 września 2018 r. jest zdolna do pracy, tj. mogłaby ponownie podjąć zatrudnienie.

Z uwagi na nieuzupełnienie przez Stronę materiału dowodowego w powyższym zakresie, w ocenie SKO, brak jest podstaw do przyjęcia, że rezygnacja z posiadanego zatrudnienia oraz aktualnie niepodejmowanie przez Stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (pomimo obiektywnej możliwości jej podjęcia) spowodowane było wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

SKO wskazało, że podziela prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki jest zatem wyłącznym powodem rezygnacji z pracy lub innego zatrudnienia; rezygnacja zaś z pracy lub innego zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy. Nie ma również podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia, pod warunkiem, że u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 940/19, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15 czerwca 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 349/23, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 29 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 35/23).

SKO wskazało, że okolicznością niesporną w sprawie jest to, że mąż Strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r. z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku z orzeczoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji od 27 grudnia 2019 r. do 31 marca 2027 r. Jednakże, co wprost wynika z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., legitymowanie się przez członka rodziny orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest jedynym i rozstrzygającym w sprawie warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Oceniając wskazane wyżej ustalenia faktyczne, SKO uznało że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo -skutkowy pomiędzy rezygnacją oraz niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a wykonywaną przez nią opieką nad mężem. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby Strona zrezygnowała od 1 października 2018 r. z posiadanego zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, gdyż z dniem 30 września 2018 r. posiadany stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę (art. 30 § 1 pkt 2 kodeksu pracy). SKO wskazało, że mąż Strony na podstawie orzeczenia z dnia 25 lutego 2020 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do 28 lutego 2022 r. (stopień niepełnosprawności datuje się od 27 grudnia 2019 r.), następnie na podstawie orzeczenia z dnia 31 marca 2022 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 marca 2027 r. Przy czym Strona nie wykazała, że po dniu 30 września 2018 r. była i nadal jest zdolna do pracy, tj. mogłaby ponownie podjąć zatrudnienie, z którego jednak zrezygnowała w celu sprawowania opieki. Niewątpliwym jest więc, w ocenie SKO że okoliczności zakończenia przez Stronę zatrudnienia nie można wiązać, z celem sprawowania przez nią opieki nad mężem.

Odnosząc się do przesłanki niepodejmowania przez Stronę zatrudnienia wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad mężem, to zdaniem SKO taka sytuacja w sprawie również nie występuje. W ocenie SKO w toku postępowania Strona nie wykazała, że jest gotowa i zdolna do podjęcia zatrudnienia i podjęłaby zatrudnienie, gdyby nie sprawowała opieki nad mężem. W świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego brak jest podstaw pozwalających na przyjęcie założenia, iż w rozpatrywanym przypadku zaprzestanie aktywności zawodowej oraz niepodejmowanie tej aktywności przez Stronę związane jest wyłącznie z koniecznością zapewnienia mężowi opieki. SKO podkreśliło, że w toku postępowania organy obu instancji nie kwestionowały osobistego zaangażowania Strony w opiekę nad mężem ani treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności męża, jednakże organy miały obowiązek dokonania oceny przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście wszystkich okoliczności sprawy, zgodnie z art; 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Ocena ta została dokonana na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, przedłożonego świadectwa pracy Strony, ustaleń wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń złożonych przez stronę.

Biorąc pod uwagę całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy SKO za niezasadne uznało zarzuty odwołania dotyczące naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a.

Także za bezzasadny SKO uznało zarzut odwołania naruszenia art. 17 ust. Ib pkt 1 i 2 u.ś.r., gdyż powyższy przepis nie był przyczyną odmowy przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia, bowiem jako podstawę rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał brak związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a wykonywaną przez nią opieką nad mężem.

Końcowo SKO stwierdziło, że w niniejszej sprawie nie zachodzi więc związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy rezygnacją oraz niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a wykonywaną przez nią opieką nad mężem. Strona nie spełnia wobec tego podstawowej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., czyli niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyła skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenia:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaną przez Nią opieką nad mężem podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.

2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie; o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Jednocześnie wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.), albowiem zarówno strona, jak i organ, wnieśli o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

W niniejszej sprawie nie ma sporu, że Skarżąca jako małżonka jest uprawniona do wnioskowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt wynika, że mąż Skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co datuje się od 27 grudnia 2019 r.

Zebrany materiał aktowy dowodzi jednak, że nie została spełniona kolejna z pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia, tj. istnienie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia oraz niepodejmowaniem pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Jak wynika z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczenia przysługuje osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem pomiędzy rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia) a sprawowaniem opieki musi istnieć związek przyczynowy. Konieczne jest zatem ustalenie istnienia powiązania pomiędzy rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem jej) a opieką nad osobą niepełnosprawną. W badaniu tym na pierwszy plan wysuwają się okoliczności dotyczące daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, przebieg kariery zawodowej osoby uprawnionej do świadczenia oraz okoliczności w jakich zrezygnowała ona z pracy (m.in. podstawa prawna ustania zatrudnienia) oraz zdolność i możliwości wykonywania pracy zarobkowej przez osobę uprawnioną.

Taki sposób spojrzenia na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wynika z celu tego zapisu. Jak słusznie wywodzi organ administracji istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2022r., sygn. akt III SA/Gd 319/22, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).

Świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem dla osób rezygnujących z pracy zawodowej, które przejmują na siebie realizację zadań Państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów. Takie rozwiązanie nie budzi zastrzeżeń, ponieważ świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej zawodowo wychodzącej z rynku pracy oraz ponoszącej zwiększone wydatki na opiekę nad niepełnosprawnym. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 marca 2021r., sygn. akt II SA/Łd 884/20, dostępne w CBOSA).

Zasadniczo zatem uprawnienie to adresowane jest do osób aktywnych na rynku pracy, mogących podejmować zatrudnienie a zmuszonych do rezygnacji z pracy w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną.

Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy i ustalonych okoliczności faktycznych podzielić trzeba przedstawiony w zaskarżonej decyzji pogląd organu wywodzący brak opisanego powiązania pomiędzy rezygnacją z pracy przez Skarżącą i dalszym jej niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania opieki. Z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że ostatnie zatrudnienie Skarżącej ustało z dniem 30 września 2018 r. w wyniku rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę (art. 30 § 1 pkt 2 kodeksu pracy). Z powoływanego już dokumentu w postaci orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność w stopniu znacznym u męża Skarżącej datuje się od dnia 27 grudnia 2019 r. Z zestawienia tych dat wynika, że ustanie aktywności zawodowej Skarżącej pozostaje bez związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem. Po tej dacie Skarżąca nie podejmowała żadnej pracy i nie wykazywała aktywności zawodowej (brak gotowości do pracy poprzez zarejestrowanie się w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna poszukująca pracy).

Słusznie w tych okolicznościach organ w zaskarżonej decyzji wyprowadził wnioski, że nie ma związku przyczynowego między rezygnacją Skarżącej z pracy oraz niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad mężem. Skarżąca w toku postępowania, nie przedstawiła żadnych okoliczności, czy dowodów negujących ustalenia i wnioski organu. Nie wskazała, że podejmowała próby (skuteczne lub nie) podjęcia pracy po dacie ustania ostatniego zatrudnienia, jak też, że jest zdolna do podjęcia zatrudnienia, mimo wezwania organu z dnia 17 marca 2023 r. Natomiast ciążąca na organach powinność zbadania wszystkich okoliczności istotnych w sprawie w żaden sposób nie może usprawiedliwiać bierności zainteresowanej strony oraz nie zwalnia jej z obowiązku współdziałania z organem w wyjaśnieniu sprawy. Jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń dokumentów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przedłożenia stosownego kontr dowodu przez stronę postępowania, zwłaszcza gdy z określonych faktów zamierza ona wyprowadzić korzystne dla siebie skutki prawne (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1711/17, CBOSA.). Przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymaga, aby niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej miały miejsce wyłącznie w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą, o której mowa w tym przepisie. Na potwierdzenie powyższych okoliczności strona powinna przedstawić odpowiednie dowody i wyjaśnienia, a nie ogólne twierdzenia, gdyż w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne (por. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 1131/10). Organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale strona nie jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Przedstawione w decyzji fakty przemawiają zaś za słusznością przyjętych przez organ wniosków. Mają one także uzasadnienie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w szczególności wskazać trzeba na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1332/21 (dostępne w CBOSA) stwierdzające, że uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego wymaga (...) wykazania, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź ich niepodejmowanie miało miejsce w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W tej sprawie takiego związku nie można ustalić, co słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji.

Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego jak i prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.