Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1208/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6480
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 2176
law: Ustawa z dnia  6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Protokolant starszy referent Agnieszka Fidor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej oddala skargę


UZASADNIENIE

ZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M.B. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Prezesa Sądu Okręgowego w [...] (dalej: "Prezes SO", "organ II instancji") z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej.

Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 1 marca 2023 r. - przesłanym na adres poczty elektronicznej [...] oraz pocztą tradycyjną - Skarżący wystąpił do Sądu Rejonowego dla [...] w [...] w trybie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 2176 ze zm.), dalej: "u.d.i.p.", o udostępnienie informacji publicznej w postaci "zanonimizowanego, z pominięciem danych wrażliwych, odpisu orzeczenia kończącego postępowanie wraz z uzasadnieniem, w tym w szczególności postanowienia o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia wraz z uzasadnieniem lub postanowienia o uchyleniu zaskarżonego postanowienia wraz z uzasadnieniem" z postępowania prowadzonego pod sygn. [...] .

Skarżący zwrócił się o przesłanie żądanej informacji pod wskazany adres e-mail.

Za pismem z dnia [...] marca 2023 r. Prezes Sądu Rejonowego dla [...] w [...] (dalej: "Prezes SR", "organ I instancji") udostępnił Skarżącemu zanonimizowaną treść postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] stycznia 2023 r., wydanego w sprawie o sygn. akt [...] .

Następnie, decyzją z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] , na podstawie art. 1 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 u.d.i.p. oraz w związku z art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej: "k.p.a.", Prezes SR odmówił udostępnienia informacji publicznej w zakresie uzasadnienia postanowienia z dnia [...] stycznia 2023 r. w sprawie o sygn. akt [...].

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że zaistniały przesłanki do częściowej odmowy udostępnienia informacji publicznej w ww. zakresie ze względu na ograniczenia wynikające z ochrony tajemnicy postępowania przygotowawczego na zasadach określonych w art. 156 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 1375), dalej: "k.p.k." oraz art. 241 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1138), dalej: "k.k.".

Podniósł, że Prokurator postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2022 r. umorzył dochodzenie w sprawie [...]. Na powyższe postanowienie zażalenie złożyła pokrzywdzona. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2023 r. sygn. akt [...] Sąd uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Prokuraturze do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zaś wskazał fakty i oceny mające związek z przedmiotem postępowania przygotowawczego, tj. postępowania zmierzającego do wyjaśnienia okoliczności konkretnego przestępstwa.

Organ I instancji zaznaczył również, że udostępnienie Skarżącemu, którego nazwisko przewija się w aktach sprawy, uzasadnienia żądanego postanowienia zagrozi dobru postępowania i doprowadzi do udaremnienia celów postępowania przygotowawczego. Podkreślił, że postępowanie przygotowawcze, na skutek decyzji Sądu, nie uległo zakończeniu. Poprzez udostępnienie uzasadnienia postanowienia Sądu doszłoby do ujawnienia informacji z postępowania przygotowawczego bez zezwolenia organu je prowadzącego.

Pismem z dnia 27 marca 2023 r. M.B. wniósł odwołanie od powyższej decyzji zarzucając:

1) naruszenie art. 1 ust. 1 u.d.i.p., art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a w związku z art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niewłaściwe niezastosowanie oraz uznanie, że wskazana we wniosku informacja publiczna nie podlega udostępnieniu jako objęta ograniczeniem wynikającym z tajemnicy prawnie chronionej, tj. tajemnicy postępowania przygotowawczego, podczas gdy:

a) przedmiotem wniosku było zanonimizowane uzasadnienie przedmiotowego postanowienia, wniosek o udostępnienie informacji publicznej nie zmierzał zatem do uzyskania danych osobowych osób czy pozyskania niejawnych informacji z postępowania przygotowawczego,

b) Skarżący ma prawo do uzyskania zanonimizowanych informacji o działalności organów władzy publicznej (w tym również Prokuratury), przede wszystkim do dokumentów przez nie sporządzonych, co obejmuje również treść orzeczeń sądów powszechnych oraz ich uzasadnień, do których należy zaliczyć zawnioskowane we wniosku rozstrzygnięcie,

2) naruszenie art. 156 § 5 k.p.k., art. 241 § 1 k.k. oraz art. 5 ust. 1 u.d.i.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że przedmiotem wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia 1 marca 2023 r. w części dotyczącej udostępnienia zanonimizowanego uzasadnienia orzeczenia kończącego postępowanie były dane objęte ograniczeniem wynikającym z tajemnicy postępowania przygotowawczego, podczas gdy dane zawarte we wniosku powinny podlegać udostępnieniu w drodze przepisów u.d.i.p. i nie doznają ograniczenia wskazanego w decyzji, a jednocześnie sądy powszechne, w tym Sąd Okręgowy w [...], publikują w ogólnodostępnym Portalu Orzeczeń zanonimizowane postanowienia wraz z uzasadnieniami w przedmiocie rozpoznania zażaleń na odmowę wszczęcia lub umorzenie postępowania przygotowawczego.

W związku z powyższymi zarzutami Skarżący wniósł, na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. oraz art. 138 § 2a k.p.a., o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z jednoczesnym wskazaniem organowi I instancji okoliczności i wytycznych w zakresie wykładni przepisów, które należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, w szczególności:

- wystąpienia przez Skarżącego o udostępnienie określonego, zanonimizowanego wycinka akt postępowania sądowego, nie zaś z wnioskiem o udostępnienie akt postępowania przygotowawczego,

- udostępniania za pośrednictwem Portalu Orzeczeń przez sądy powszechne zanonimizowanych postanowień wraz z uzasadnieniami w sprawach karnych, w tym w sprawach dotyczących sądowej kontroli postępowań przygotowawczych.

W uzasadnieniu odwołania Skarżący rozwinął powyższe zarzuty powołując się na fakt publikowania zanonimizowanych orzeczeń (postanowień sądów) w ogólnodostępnym Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych. Zakwestionował stanowisko organu, iż udostępnienie informacji publicznej w postaci uzasadnienia postanowienia kończącego postępowanie, w formie zanonimizowanej, zagrażałoby w jakikolwiek sposób dobru postępowania przygotowawczego, tym bardziej z tego powodu, że nazwisko Skarżącego przewija się w aktach sprawy. Podkreślił, że jest to okoliczność marginalna, która nie ma żadnego wpływu na tok postępowania przygotowawczego. Podniósł, że organ I instancji błędnie traktuje informację publiczną jako informację zindywidualizowaną, która nie powinna być dostępna akurat dla Skarżącego. Innymi słowy, gdyby w realiach niniejszej sprawy to inna osoba, a nie Skarżący, złożyła wniosek o udostępnienie informacji publicznej dotyczącej przedmiotowego orzeczenia, organ nie miałby tego rodzaju zastrzeżeń. Organ I instancji nie wskazał również na czym polega zagrożenie dobru postępowania przygotowawczego i dlaczego akurat dotyczy Skarżącego. Takie enigmatyczne stwierdzenie utrudnia polemikę w ramach niniejszego odwołania, zaś w ocenie Skarżącego, udostępnienie żądanej informacji publicznej nie doprowadzi do jakiejkolwiek obstrukcji śledztwa/dochodzenia i nie spowoduje udaremnienia celów wskazanych w art. 297 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] Prezes Sądu Okręgowego w [...], na podstawie art. 104 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 5 ust. 1 i w związku z art. 16 ust. 2 u.d.i.p., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że postępowanie w przedmiocie rozpoznania zażalenia na czynności postępowania przygotowawczego jest wykonywaniem czynności sądowych w postępowaniu przygotowawczym (art. 329 § 1 k.p.k.). Tajemnicą postępowania przygotowawczego objęte są informacje zbierane w toku tego postępowania, natomiast zakres ochrony tych informacji obejmuje także postępowanie sprawdzające (art. 307 k.p.k.) podejmowane przed datą wszczęcia postępowania przygotowawczego. Wobec powyższego organ I instancji zasadnie odmówił udostępnienia uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. sygn. [...] , którego treść zawiera informacje zgromadzone przez organy ścigania w toku postępowania. Zgodnie z obowiązującymi przepisami procedury karnej, na etapie przedsądowym obowiązuje zasada niejawności. Dotyczy ona zachowania w tajemnicy wiadomości uzyskanych podczas postępowania przygotowawczego, aż do czasu zanim zostaną ujawnione w postępowaniu sądowym.

Trafnie organ I instancji powołał się również na art. 156 § 5 k.p.k. bowiem wyrazem tajności postępowania przygotowawczego jest tryb udostępniania akt postępowania przygotowawczego osobom innym, niż strony, obrońcy, pełnomocnicy i przedstawiciele ustawowi. Zgodnie bowiem z ww. przepisem akta postępowania przygotowawczego w jego toku mogą być udostępniane innym osobom tylko w wyjątkowych wypadkach za zgodą prokuratora. Sama tajność postępowania karnego gwarantowana jest przewidzianymi w prawie karnym materialnym zakazami: rozpowszechniania bez zezwolenia wiadomości z postępowania przygotowawczego zanim zostały ujawnione w postępowaniu sądowym (art. 241 k.k.). Owe wiadomości dotyczą zarówno ustaleń faktycznych, jak i rozstrzygnięć podejmowanych na ich podstawie. Mowa tu nie tylko o orzeczeniach kończących postępowanie, lecz również o decyzjach podejmowanych w trakcie postępowania. Bez znaczenia przy tym jest fakt, iż niektóre decyzje w toku śledztwa lub dochodzenia podejmuje sąd. Zachowanie, polegające na rozpowszechnianiu publicznym wiadomości z postępowania przygotowawczego podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Czyn z art. 241 § 1 k.k. został stypizowany jako przestępstwo formalne. Dla jego dokonania obojętne więc pozostaje, czy nieuprawnione i publiczne ujawnienie informacji pochodzącej z postępowania przygotowawczego rzeczywiście naruszyło dobro wymiaru sprawiedliwości, a jeśli tak, to w jakim stopniu. Ujawnienie wiadomości z dochodzenia lub śledztwa może ujemnie wpłynąć na tok postępowania przygotowawczego (Tajemnica prawnie chroniona w prawie materialnym i procesowym, red. dr hab. Kinga Flaga-Gieruszyńska, dr hab. Vytautas Nekrośius, 2022, Legalis).

Wobec powyższego, zdaniem organu II instancji, nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 1 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a u.d.i.p. w związku z art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Prawo dostępu do informacji publicznej nie ma bowiem charakteru absolutnego i podlega ograniczeniu za zasadach określonych w art. 5 ust. 1 u.d.i.p. Ponadto ograniczenie to wynika z art. 61 ust. 3 Konstytucji RP, który stanowi, że ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1 i 2, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa.

W przypadku tajemnicy postępowania przygotowawczego rodzajowym przedmiotem ochrony jest prawidłowe funkcjonowanie sensu largo wymiaru sprawiedliwości, zaś indywidualnym - prawidłowy przebieg postępowania karnego na etapie postępowania przygotowawczego, a także przebieg postępowania (każdego rodzaju) na etapie postępowania jurysdykcyjnego, o ile rozprawa jest prowadzona z wyłączeniem jawności. Przebieg tych stadiów procesu mógłby bowiem zostać zakłócony (na rożnych płaszczyznach) bądź to w wyniku przedwczesnego podania określonych informacji do publicznej wiadomości (tj. zanim zostaną one ujawnione w postępowaniu sądowym), bądź w wyniku rozpowszechniania informacji z rozprawy prowadzonej z wyłączeniem jawności.

Organ II instancji zaznaczył, że sam fakt zawarcia w treści zaskarżonej decyzji informacji o tym, że nazwisko wnioskodawcy "przewija się w aktach sprawy" nie ma w przedmiotowej sprawie wpływu na sposób załatwienia wniosku. Nawet gdyby stwierdzenie to nie zostało zawarte w uzasadnieniu decyzji, czy też ustalenia takie nie zostałyby poczynione przez organ I instancji, sposób załatwienia wniosku powinien być taki sam jak w przedmiotowej sprawie. W dalszym ciągu bowiem wnioskowane uzasadnienie odnosi się do informacji i faktów stanowiących tajemnicę postępowania przygotowawczego, których rozpowszechnianie podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 (art. 241 k.k.).

Pismem z dnia 26 maja 2023 r. M.B. Wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa SO z dnia [...] kwietnia 2023 r. zarzucając:

1) naruszenie art. 1 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a u.d.i.p. w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP w związku z art. 8 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe niezastosowanie oraz uznanie, że wskazana we wniosku informacja publiczna nie podlega udostępnieniu jako objęta ograniczeniem wynikającym z tajemnicy prawnie chronionej w postaci tajemnicy postępowania przygotowawczego, podczas gdy:

a) przedmiotem wniosku Skarżącego było zanonimizowane uzasadnienie postanowienia w przedmiocie sądowej kontroli wydanego postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego, wniosek nie zmierzał zatem do uzyskania danych osobowych osób czy pozyskania niejawnych informacji z postępowania przygotowawczego,

b) udostępnienie zanonimizowanego postanowienia sądu, z pominięciem danych wrażliwych, dotyczącego tzw. jurysdykcyjnej kontroli postępowania przygotowawczego, w żaden sposób nie narusza tajemnicy postępowania przygotowawczego;

c) Skarżący ma prawo do uzyskania zanonimizowanych informacji o działalności organów władzy publicznej (w tym również Prokuratury), w tym przede wszystkim do dokumentów przez nie sporządzonych, co obejmuje również treść orzeczeń sądów powszechnych oraz ich uzasadnień, do których należy zaliczyć objęte wnioskiem rozstrzygnięcie w formie decyzji,

d) okoliczność, że postanowienie zawiera informacje zgromadzone przez organy ścigania nie wyłącza prawa dostępu do informacji publicznej, a wręcz przeciwnie - stanowi rodzaj informacji publicznej podlegającej udostępnieniu,

e) Prezes Sądu Okręgowego w [...] w analogicznych postępowaniach odwoławczych od decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej nakładał na organy niższej instancji w drodze decyzji obowiązek udostępnienia informacji publicznej,

2) naruszenie art. 156 § 5 k.p.k., art. 241 § 1 k.k. oraz art. 5 ust. 1 u.d.i.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że wniosek podlegać powinien rozpoznaniu w trybie przewidzianym przez art. 156 § 5 k.p.k. z uwagi na zasadę tajności postępowania przygotowawczego i ustawowe ograniczenie dostępu do informacji publicznej, podczas gdy:

a) dane zawarte we wniosku nie dotyczą udostępnienia akt postępowania przygotowawczego i powinny podlegać udostępnieniu w drodze przepisów u.d.i.p. i nie doznają ograniczenia wskazanego w zaskarżonej decyzji, a jednocześnie sądy powszechne, w tym Sąd Okręgowy w [...], publikują w ogólnodostępnym Portalu Orzeczeń zanonimizowane postanowienia wraz z uzasadnieniem w przedmiocie rozpoznania zażaleń na odmowę wszczęcia lub umorzenie postępowania przygotowawczego,

b) akta sprawy przesłane do sądu wraz z zażaleniem na decyzję kończącą w przedmiocie postępowania przygotowawczego oznaczają ujawnienie wiadomości z postępowania przygotowawczego w postępowaniu sądowym, a zatem nie sposób mówić o wypełnieniu znamion z art. 241 § 1 k.k. w przypadku ich udostępnienia.

W związku z powyższymi zarzutami Skarżący wniósł o uwzględnienie niniejszej skargi i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od organu II instancji kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw przez Skarżącego wedle norm przepisanych.

Nadto Skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z:

1) wydruku z internetowego Portalu Orzeczeń Postanowienia Sądu Okręgowego w [...], [...] Wydział [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., sygn. akt [...] na następujące fakty:

a) publikowania w powszechnie dostępnym portalu internetowym zanonimizowanych

postanowień sądów powszechnych zapadłych w sprawach sądowej kontroli postępowań przygotowawczych,

b) odmowy udzielenia Skarżącemu zawnioskowanej informacji publicznej, podczas gdy analogiczne zanonimizowane postanowienia udostępniane są powszechnie bliżej nieokreślonemu zbiorowi odbiorców i sądy nie dostrzegają przeciwwskazań w postaci tajemnicy postępowania przygotowawczego lub trybu z art. 156 § 5 k.p.k.,

2) wydruku z Portalu Orzeczeń hasłowego wyszukiwania na następujące fakty:

a) publikowania w powszechnie dostępnym portalu internetowym zanonimizowanych postanowień sądów powszechnych zapadłych w sprawach sądowej kontroli postępowań przygotowawczych,

b) odmowy udzielenia Skarżącemu zawnioskowanej informacji publicznej, podczas gdy analogiczne zanonimizowane postanowienia udostępniane są powszechnie bliżej nieokreślonemu zbiorowi odbiorców i sądy nie dostrzegają przeciwwskazań w postaci tajemnicy postępowania przygotowawczego lub trybu z art. 156 § 5 k.p.k.,

3) decyzji nr [...] Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] września 2017r. na następujące fakty:

a) nakładania przez Prezesa Sądu Okręgowego w [...] na organy niższej instancji w drodze decyzji obowiązku udostępnienia informacji publicznej obejmującej udostępnienie skanu postanowienia w sprawie rozpoznania zażalenia od postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa, a zatem sprawy w zasadzie identycznej faktycznie i prawnie,

b) prowadzenia postępowania przez Prezesa SO w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej oraz bezzasadnego odstąpienia od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał w szczególności, że nie sposób zgodzić się z twierdzeniem, jakoby udostępnienie informacji publicznej w formie uzasadnienia postanowienia kończącego postępowanie o sygn. akt [...] , w formie zanonimizowanej, w jakikolwiek sposób naruszyłoby tajemnicę postępowania przygotowawczego. Należy bowiem zwrócić uwagę na dwa aspekty, po pierwsze, na treść art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a u.d.i.p. i brak wyłączenia jego zastosowania w stosunku do orzeczeń sądów karnych, po drugie, na fakt udostępniania w powszechnie dostępnym serwisie internetowym postanowień analogicznych do tego wskazanego we wniosku. Przepis art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a u.d.i.p. statuuje wprost, że udostępnieniu podlega treść orzeczeń sądów powszechnych. Nie jest więc słusznym uznanie, że postanowienia zapadłe w drodze sądowej kontroli postępowania przygotowawczego z jakichś szczególnych przyczyn wyłączone są spod tego przepisu.

Zdaniem Skarżącego, organ II instancji w sposób nieuprawniony powołał się na tajność postępowania przygotowawczego jako podstawy do odmowy udzielenia informacji publicznej w sprawie oraz błędnie wskazał, że udostępnienie informacji powinno odbyć się w trybie art. 156 § 5 k.p.k. Błędnie również przywołał art. 241 § 1 k.k., który sankcjonuje bezprawne naruszenie tajności postępowania karnego.

Skarżący podkreślił, że nie wystąpił o udostępnienie całości akt postępowania przygotowawczego (do czego właściwy byłby art. 156 § 5 k.p.k.), lecz jedynie określonego dokumentu stanowiącego wycinek postępowania sądowego. Skonkretyzowany, zanonimizowany dokument organów publicznych, choćby dotyczący postępowania karnego, podlega udostępnieniu w drodze trybu przewidzianego przez u.d.i.p., nie zaś k.p.k.

Podsumowując Skarżący stwierdził, że właściwa anonimizacja oraz pozbawienie uzasadnienia żądanego orzeczenia określonych danych osobowych, w tym danych wrażliwych, pozwoliłoby na udostępnienie informacji publicznej, która nie narusza ograniczeń wynikających z innych ustaw.

W odpowiedzi na skargę Prezes SO wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Dodatkowo organ II instancji wskazał, że nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1 u.d.i.p. w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit a u.d.i.p., bowiem wnioskowane informacje stanowią informację publiczną zaś ograniczenia w dostępie do informacji publicznej mają swoje umocowanie zarówno w Konstytucji RP (art. 61 ust. 3 oraz art. 61 ust. 4) jak i w ustawie o dostępie do informacji publicznej (art. 5 ust. 1 u.d.i.p.).

Zdaniem organu II instancji, nie jest również trafny zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. W przywołanej przez Skarżącego decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w [...] nr [...] z dnia [...] września 2017 r. wskazano, że w odniesieniu do żądania udostępnienia postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] w sprawie rozpoznania zażalenia na postanowienie Prokuratury właściwy jest tryb określony w u.d.i.p., przy czym przedmiotowa sprawa dotyczyła wyłącznie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...]. Działanie Prezesa SO w sprawie z wniosku Skarżącego nie wskazuje na "bezzasadne odstąpienie od utrwalonej praktyki", bowiem również w tym przypadku organ II instancji utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję wskazał, że właściwy jest tryb określony w u.d.i.p. z zachowaniem ograniczeń prawa do informacji (art. 5 u.d.i.p.). Ponadto wnioskowane postanowienie w formie zanonimizowanej zostało udostępnione wnioskodawcy za pismem z dnia [...] marca 2023 r. zaś decyzja odmawiająca udostępnienia informacji publicznej dotyczyła uzasadnienia postanowienia.

W piśmie procesowym z dnia 18 sierpnia 2023 r. "Replika Skarżącego na odpowiedź na skargę" Skarżący podtrzymał dotychczasowe zarzuty i wnioski w sprawie oraz wniósł o niezwłoczne rozpoznanie sprawy.

Podkreślił, że meritum niniejszej sprawy jest brak udostępnienia informacji publicznej w postaci zanonimizowanej treści uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego. Organ odmówił udostępnienia informacji publicznej powołując się na tzw. tajemnicę śledztwa oraz fakt uregulowania kwestii dostępu do akt postępowania przygotowawczego w ramach art. 156 § 5 k.p.k. Istotą postawionego przez Skarżącego zarzutu była właśnie okoliczność, że wnioskowane dane powinny być udostępnione w drodze u.d.i.p. i nie podlegają zawartym w tej ustawie ograniczeniom, np. odesłaniem do przepisów k.p.k. lub k.k.

Skarżący podkreślił również, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 241 § 1 k.k., który to przepis stypizuje przestępstwo polegające na publicznym rozpowszechnieniu wiadomości z postępowania przygotowawczego. Występek ten dotyczy działań umożliwiających szersze rozejście się wiadomości wśród większej liczby osób, czynienie wiadomości ogólnie dostępnymi dla nieokreślonej liczby osób. Nie sposób zatem uznać, że udostępnienie informacji publicznej Skarżącemu doprowadziłoby do wypełnienia wskazanych znamion.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie podlega uwzględnieniu, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Postępowanie w sprawie zostało zainicjowane wnioskiem M.B. o udostępnienie informacji publicznej na podstawie art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.

Wskazać w związku z tym należy, że Konstytucja RP w art. 61 ust. 1 stanowi, iż obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu (ust. 2). Ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1 i 2, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa (ust. 3).

Realizacji konstytucyjnego prawa dostępu do wiedzy na temat funkcjonowania organów władzy publicznej służy ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Używając w art. 2 ust. 1 u.d.i.p. pojęcia "każdemu przysługuje (...) prawo dostępu do informacji publicznej", ustawodawca precyzuje zastrzeżone w Konstytucji obywatelskie uprawnienie, wskazując, że każdy może z niego skorzystać na określonych w tej ustawie zasadach.

Ustawa znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy spełniony jest jej zakres podmiotowy i przedmiotowy, co nie było w sprawie kwestionowane, bowiem Prezes Sądu Rejonowego w [...] jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej będącej w jego posiadaniu (art. 4 ust. 1 w związku z ust. 3 u.d.i.p.), zaś przedmiot wniosku - postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział Karny z dnia [...] stycznia 2023 r. sygn. akt [...] - posiada walor informacji publicznej w myśl art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie u.d.i.p.

Trafne jest stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie, że wniosek Skarżącego z dnia 1 marca 2023 r. podlegał rozpatrzeniu w trybie przepisów art. 16 ust. 2 oraz art. 5 ust. 1 u.d.i.p., a nie w odrębnym trybie wyłączającym zastosowanie u.d.i.p. z mocy art. 1 ust. 2 u.d.i.p., zgodnie z którym przepisy ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi.

Czym innym jest bowiem kwestia dostępu do akt postępowania, którą to kwestię regulują ustawy procesowe, w tym k.p.k. (por. Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. OPS 7/13; publ. CBOSA), a czym innym udostępnienie znajdującego się w tych aktach określonego dokumentu, posiadającego walor informacji publicznej. Analiza przepisów art. 1 ust. 2 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 u.d.i.p. nie daje podstaw do stwierdzenia, iż w sytuacjach, gdy w ustawach szczególnych (procesowych) istnieją przepisy regulujące dostęp do akt poszczególnych postępowań jurysdykcyjnych, to wniosek o udostępnienie informacji publicznej (tj. o udostępnienie określonego dokumentu bądź określonych danych z tych akt) nie podlega rozpatrzeniu w trybie przepisów u.d.i.p., z powodu wyłączenia zastosowania przepisów tej ustawy z mocy art. 1 ust. 2 u.d.i.p.

Przepis art. 156 k.p.k. stanowi lex specjalis w stosunku do przepisów u.d.i.p. w zakresie dostępu do akt postępowania karnego, wyłączając możliwość nieograniczonego dostępu do tych akt. Nie można jednak zgodzić się z twierdzeniem, iż dostęp ten jest ograniczony tylko do podmiotów wskazanych w art. 156 § 1 k.p.k. Co istotne, przepis ten przewiduje, że za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom. Jeśli w tym trybie mogą być udostępniane akta sprawy, to tym bardziej mogą być udostępniane pojedyncze dokumenty stanowiące informację publiczną w rozumieniu przepisów u.d.i.p., w szczególności konkretne orzeczenia sądu, oczywiście w sytuacji, gdy nie występują ograniczenia w dostępie do informacji publicznej, do których odwołuje się art. 5 ust. 1 u.d.i.p.

Przepis ten stanowi, że prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych.

Do tajemnic ustawowo chronionych należy tajemnica postępowania przygotowawczego, a wyrazem tego zapatrywania jest m.in. norma art. 241 § 1 k.k., wskazująca na penalizację zachowań polegających na publicznym rozpowszechnianiu bez zezwolenia wiadomości z postępowania przygotowawczego zanim zostały ujawnione w postępowaniu sądowym. Wiadomości te, co wymaga podkreślenia, obejmują zarówno ustalenia faktyczne jak również rozstrzygnięcia podejmowane w sprawie. I jak trafnie wskazał organ II instancji powołując się na poglądy piśmiennictwa, bez istotnego znaczenia pozostaje okoliczność, iż niektóre decyzje w toku śledztwa lub dochodzenia podejmuje sąd. Zachowanie, polegające na rozpowszechnianiu publicznym wiadomości z postępowania przygotowawczego podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Czyn z art. 241 § 1 k.k. został stypizowany jako przestępstwo formalne. Dla jego dokonania obojętne więc pozostaje, czy nieuprawnione i publiczne ujawnienie informacji pochodzącej z postępowania przygotowawczego rzeczywiście naruszyło dobro wymiaru sprawiedliwości, a jeśli tak, to w jakim stopniu. Istotne jest to, czy ujawnienie wiadomości z dochodzenia lub śledztwa może ujemnie wpłynąć na tok postępowania przygotowawczego.

Prawidłowo również organ II instancji stwierdził, że na etapie przedsądowym obowiązuje zasada niejawności, która dotyczy zachowania w tajemnicy wiadomości uzyskanych podczas postępowania przygotowawczego, aż do czasu zanim zastaną ujawnione w postępowaniu sądowym. Wyrazem tajności postępowania przygotowawczego jest tryb udostępniania akt postępowania przewidziany w art. 156 § 5 k.p.k. Przepis ten stanowi, że w toku postępowania przygotowawczego stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów lub kopii oraz wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kopie - jeżeli nie zachodzi potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania lub ochrony ważnego interesu państwa. Sama tajność postępowania karnego gwarantowana jest właśnie przewidzianymi w prawie karnym materialnym zakazami wymienionymi w art. 241 k.k.

W tym miejscu należy podkreślić należy, że z samego faktu powołania się przez organy orzekające na przepis art. 156 § 5 k.p.k. nie można wywodzić, że wniosek Skarżącego nie został rozpatrzony w trybie przepisów u.d.i.p., lecz k.p.k. Nie wynika to w żaden sposób ze sposobu rozpoznania wniosku, tj. poprzez wydanie decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej (w spornym zakresie) na podstawie art. 16 u.d.i.p. Wydając tę decyzję organ I instancji wziął pod uwagę, że Skarżący nie wnioskował o udostępnienie akt postępowania przygotowawczego (jako całości), lecz o odpis dokumentu - postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. sygn. akt [...] . W związku z tym prawidłowo przyjął, że właściwym trybem rozpoznania wniosku jest tryb określony w u.d.i.p., a w konsekwencji prawidłowo odmówił udostępnienia informacji publicznej w zakresie uzasadnienia postanowienia tego Sądu powołując się na art. 5 ust. 1 u.d.i.p. i objętą zakresem przedmiotowym tego przepisu tajemnicę postępowania przygotowawczego. Tym samym brak jest podstaw do uznania, że w sprawie doszło do naruszenia art. 156 § 5 k.p.k. oraz art. 241 k.k. w związku z art. 5 ust. 1 u.d.i.p.

Podkreślić należy, co również akcentował organ, że uzasadnienie ww. postanowienia Sądu karnego dotyczy zażalenia na postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej z dnia [...] kwietnia 2022 r. w przedmiocie umorzenia śledztwa w sprawie [...] na podstawie art. 437 § 1 k.p.k. Mianowicie, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2023 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla [...] w [...] w [...] uwzględnił zażalenie pokrzywdzonej i uchylił zaskarżone orzeczenie przekazując Prokuraturze sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując jednocześnie oceny i fakty mające związek z przedmiotem postępowania przygotowawczego.

Uwzględniając powyższe Sąd, po zapoznaniu się z treścią wnioskowanego postanowienia Sądu karnego (który to obowiązek wynika z art. 133 ust. 1 p.p.s.a. oraz ugruntowanego w tym względzie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego - np. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 191/13; publ. CBOSA), podziela stanowisko organów co do tego, że udostępnienie Skarżącemu uzasadnienia tego postanowienia może zagrozić dobru postępowania przygotowawczego i doprowadzić do udaremnienia celów tego postępowania. Odmowa udostępnienia żądanego dokumentu w ww. zakresie była zatem uzasadniona. Organ prawidłowo zastosował art. 16 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 u.d.i.p.

Nieuzasadniony jest zatem zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 1 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a u.d.i.p. w związku z art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Organ nie kwestionował statusu żądanej informacji jako publicznej, lecz odmówił jej udostępnienia we wnioskowanym zakresie trafnie powołując się na przesłankę z art. 5 ust. 1 u.d.i.p., tj. tajemnicę ustawowo chronioną. Skarżący akcentuje, że wnioskował o udostępnienie postanowienia Sądu karnego w postaci zanonimizowanej, z pominięciem danych wrażliwych. Wskazać jednak należy, że organ - w okolicznościach niniejszej sprawy - był uprawniony do tego, aby z powołaniem się na tajemnicę postępowania przygotowawczego ograniczyć dostęp do całości uzasadnienia żądanego postanowienia. Anonimizacja danych wrażliwych byłaby bowiem w tym przypadku niewystarczająca dla przedmiotu ochrony wartości składających się na tajemnicę postępowania przygotowawczego, tak w odniesieniu do zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, jak i prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.

Skarżący akcentował w treści skargi, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit a u.d.i.p. treść orzeczeń sądów powszechnych (w tym sądów karnych) podlega udostępnieniu, a zatem postanowienie Sądu karnego wraz z uzasadnieniem powinno mu zostać udostępnione zgodnie z wnioskiem. Podkreślić w związku z tym należy, że prawo dostępu do informacji publicznej nie ma charakteru absolutnego, na co wskazuje powołany już wyżej art. 61 ust. 3 Konstytucji RP. Z przepisu tego wynika, że każdy obywatel może korzystać z konstytucyjnych wolności i praw, z więc również z prawa dostępu do informacji publicznej, w granicach określonych przez ustawę, bowiem chroniąc sferę wolności i praw obywatelskich Konstytucja dopuszcza ograniczenia w zakresie korzystania z tych wolności i praw stanowiąc, że "mogą być ustanowione tylko w ustawie". Prawodawca dostrzega zatem potrzebę ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw obywatela, przedkłada jedno dobro nad drugie, tworząc swoistą hierarchię dóbr. Zainteresowany dostępem do informacji publicznej, bez względu na jego prywatny interes w jej uzyskaniu, zobowiązany jest wobec tego poddać się rygorom wynikającym z istniejących ograniczeń (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 1844/11; LEX nr 1135551 [w:] I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska, Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz, 2016).

Skarżący powołał się w skardze na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 grudnia 2017 r. sygn. akt II SAB/Sz 144/17. Wskazać zatem należy, że w tym samym wyroku, w którym Sąd przesądził, że wniosek o udostępnienie dokumentów z akt postępowania karnego (a nie całości akt) podlega rozpatrzeniu w trybie u.d.i.p. (czego nie kwestionowały organy orzekające w niniejszej sprawie), stwierdził również: "W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej i art. 156 K.p.k. nie pozostają z sobą w kolizji, a przeciwnie, każdy z tych aktów prawnych reguluje właściwy dla swojego przedmiotu regulacji tryb dostępu do informacji. Oczywiście informacja, o którą Skarżący zwrócił się do Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w punkcie pierwszym (wydanie skanu wydanego przez Sąd postanowienia) nie może naruszać przepisów ograniczających dostęp do informacji, o których mówi art. 5 ust. 1 u.d.i.p. Przepis ten stanowi, iż prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych. Dotyczy to w szczególności tajemnicy śledztwa (postępowania) i wszelkich aspektów zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania".

Z powyższego stanowiska Sądu w sposób jednoznaczny wynika, że ograniczenie dostępu do informacji publicznej może mieć mieć miejsce ze względu na tajemnicę śledztwa (postępowania przygotowawczego), która to tajemnica mieści się w zakresie przedmiotowym art. 5 ust. 1 u.d.i.p. Stanowisko to Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela.

Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 8 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (§ 1). Organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (§ 2). Nie sposób uznać, że w toku postępowania organy dopuściły się naruszenia zasad określonych w tym przepisie. W szczególności nie sposób przyjąć, że organ II instancji poprzez wydanie zaskarżonej decyzji odstąpił od "utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym" w sytuacji, gdy Skarżący powołał się na jedną decyzję Prezesa SO z dnia [...] września 2017 r. nr [...] , w której, jak wskazał w treści skargi, organ stwierdził m.in., że: "(...) udostępnienie wyroków, jak też postanowień kończących postępowanie oraz ich uzasadnień powinno odbywać się w oparciu o przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej" (k. 7 verte akt sądowych). W niniejszej sprawie Prezes SO nie zakwestionował przecież stanowiska Prezesa SR co do trybu rozpoznania wniosku (tj. trybu przewidzianego w u.d.i.p.), lecz podzielił stanowisko tego organu co do potrzeby ograniczenia dostępu do uzasadnienia żądanego postanowienia Sądu karnego z powodu, o którym mowa w art. 5 ust. 1 u.d.i.p.

Końcowo wskazać należy, że Sąd oddalił wniosek Skarżącego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wydruków z internetowego Portalu Orzeczeń oraz decyzji Prezesa Sądu Okręgowego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] na okoliczności wskazane w treści skargi. Jak bowiem wynika z art. 106 § 3 p.p.s.a. przed sądem administracyjnym dopuszczalne jest jedynie prowadzenie dowodów z dokumentów i to w ograniczonym zakresie oraz w szczególnych warunkach wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a., a jego celem jest wyjaśnienie wątpliwości związanych z prawidłowością zaskarżonej decyzji, innego aktu lub czynności organu administracyjnego. Istota uzupełniającego postępowania dowodowego polega więc na jego przeprowadzeniu w sytuacji, gdy brak dowodu z dokumentu uniemożliwia lub znacznie utrudnia ocenę zgodności z prawem stanu faktycznego ustalonego przez organ. Z regulacji tej wynika przede wszystkim, że nie każdy dowód może być dopuszczony w tym postępowaniu, lecz jedynie dowód z dokumentów, a ponadto dopuszczenie takiego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu (por. wyroki NSA z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. akt III OSK 1054/21; z dnia 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt III OSK 2846/21; publ. CBOSA).

Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że przeprowadzenie dowodu w zakresie wnioskowanym przez Skarżącego było nieuzasadnione, bowiem nie zaistniały przesłanki określone w art. 106 § 3 p.p.s.a. Materiał zgromadzony w postępowaniu administracyjnym oraz przesłany do Sądu za pismem z dnia 21 listopada 2013 r. był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia.

Odnośnie argumentacji Skarżącego co do okoliczności opublikowania licznych orzeczeń sądów powszechnych (w tym sądów karnych) w "Portalu Orzeczeń" w postaci zanonimizowanej wskazać należy, że kwestia ta nie ma istotnego wpływu na prawidłowość decyzji podjętej w niniejszej sprawie. Sądowi z urzędu wiadomym jest bowiem, że nie wszystkie orzeczenia podlegają publikacji w tymże Portalu, a ponadto każda sprawa z wniosku o udostępnienie informacji publicznej jest rozpatrywana indywidualnie. W niniejszej sprawie istniały podstawy do ograniczenia dostępu do żądanej informacji publicznej (w zakresie uzasadnienia postanowienia Sądu karnego). Prawidłowo zatem organ II instancji podzielił stanowisko organu I instancji przedstawiając w tym zakresie wyczerpującą argumentację, stosownie do wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 16 ust. 2 u.d.i.p.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.