Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 240/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 29
journal: Dz.U. 2017 poz 2137
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
article: art. 24 ust. 1a pkt 3
journal: Dz.U. 2012 poz 1164
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 80 ust. i ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina

SENTENCJA

Dnia 1 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek, , Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Renata Tomaszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2019 roku sprawy ze skargi R. R. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego R. R. kwotę 997 (dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 240/18

UZASADNIENIE

Decyzją z [...] (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.; art. 10, art. 29 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tj.: Dz.U. z 2016 r. poz. 1512) [dalej: ustawa o ARiMR]; art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (tj.: Dz.U. z 2012 r. poz. 1164) [dalej: ustawa o płatnościach z 2007 r.]; art. 49 ust. 1 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2015 r. po. 1551) [dalej: ustawa o systemach wsparcia bezpośredniego]; § 11 ust. 6 rozporządzenia z 11 marca 2010 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2010 r. Nr 39 poz. 215) [dalej: rozporządzenie z 2010 r.]; art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 53 § 1, art. 55, art. 56, art. 68 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj.: Dz.U. z 2017 r. poz. 201) [dalej: O.p.]; art. 3 ust. 1, ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EUROATOM) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. UE L z 1995 r. 312.1) [dalej: rozporządzenie 2988/95]; art. 80 ust. 1, ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z 30 listopada 2009 ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U. UE L z 2009 r. Nr 316, poz. 65) [dalej: rozporządzenie nr 1122/2009], Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji rolnictwa w Ł. z [...] (nr[...]) wydaną w przedmiocie ustalenia R. R. kwoty nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości 10.587,71 zł, wypłaconych za lata 2011, 2012 i 2013.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

W dniu 9 maja 2011 r. R. R. wystąpił z wnioskiem o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2011, w tym: jednolitej płatności obszarowej, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatność zwierzęca) oraz płatności cukrowej. Do wniosku załączył kserokopię umowy notarialnej darowizny (akt notarialny rep. A nr[...]) zawartej z K. P. (darczyńcą); kopię decyzji zaświadczającej o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników K. P.; oświadczenie K. P. (rolnika/małżonka rolnika), że wnioskodawca mógłby dziedziczyć przekazane gospodarstwo z ustawy O-9/01; kserokopię umowy kontraktacji buraków cukrowych z 6 kwietnia 2006 r., zawartą pomiędzy K. P. a A S.A. na dostawę 65,58 ton buraków cukrowych. Ponadto 14 lipca 2011 r., w następstwie wystosowanego do strony wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku, skarżący dokonał korekty złożonego wniosku przedkładając kserokopię decyzji z [...] orzekającej o przyznaniu K. P. emerytury rolniczej.

Decyzją z [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. przyznał skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011, w tym płatność cukrową w kwocie 3.672,48 zł. Przyznaną kwota płatności cukrowej została zrealizowana na wskazany rachunek bankowy wnioskodawcy.

W oparciu o powyższe dokumenty skarżący składał kolejne wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich w tym: jednolitej płatności obszarowej, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatność zwierzęca) oraz płatności cukrowej, na rok 2012 (wniosek z 10 maja 2012 r.) oraz na rok 2013 (wniosek z 14 maja 2013 r.). W następstwie rozpatrzenia złożonych wniosków Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. orzekł o przyznaniu skarżącemu płatności bezpośrednich na rok 2012 (decyzja z 27 listopada 2012 r.) i na rok 2013 (decyzja z 10 lutego 2014 r.), w tym płatności cukrowej w wysokości odpowiednio: 3.439,02 zł oraz 3.511,12 zł. Powyższe płatności zostały zrealizowane na wskazany przez stronę rachunek bankowy.

W toku rozpatrywania kolejnego wniosku skarżącego o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2014 r. (wniosek z 14 maja 2014 r.) organy dokonały weryfikacji uprawnienia skarżącego do otrzymania w ramach wnioskowanych płatności - płatności cukrowej pod kątem spełnienia przez stronę warunku z art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o systemach wsparcia bezpośredniego, to jest, czy rolnik wnioskujący o płatność lub jego małżonek, przejmujący gospodarstwo rolne, jest przewidywanym spadkobiercą osoby je przekazującej. Dokonane w powyższym zakresie ustalenia, przeprowadzone w oparciu o przepisy kodeksu cywilnego regulujące zasady dziedziczenia, ustalono, iż skarżący nie spełnia powyższego warunku, gdyż nie mógłby dziedziczyć z ustawy przekazanego mu w drodze umowy darowizny gospodarstwa rolnego po K. P., gdyż jest ona siostrą matki wnioskodawcy – B. R. i na dzień złożenia wniosku to ona jest osobą uprawnioną do dziedziczenia po darczyńcy.

Z uwagi na powyższe decyzją z [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. przyznał skarżącemu jednolitą płatność obszarową na rok 2014, kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej oraz odmówił przyznania płatności cukrowej na rok 2014. Zasadność powyższego rozstrzygnięcia potwierdził w administracyjnym toku instancyjnym Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR, który decyzją z [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który prawomocnym wyrokiem z 27 lipca 2016 r., III SA/Łd 428/16 oddalił skargę R. R. na w/w decyzję organu odwoławczego.

W dniu 14 lutego 2017 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przyznanych skarżącemu na lata 2011-2013, a następnie decyzją z [...] nr [...] ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności za w/w okres w łącznej wysokości 10.587,71 zł. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ I instancji podniósł, iż przeprowadzone w sprawie dotyczącej wniosku skarżącego o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2014, w tym płatności cukrowej, postępowanie wyjaśniające wykazało w sposób bezsporny, iż skarżący nie spełnia warunku otrzymania tej płatności, o którym mowa art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o systemach wsparcia bezpośredniego. Ustalono bowiem, ze skarżący nie jest osobą uprawnioną do dziedziczenia z ustawy po osobie przekazującej gospodarstwo rolne - K. P., siostry matki skarżącego – B. R., która w myśl obowiązujących przepisów i ustalonego w sprawie stanu faktycznego, jest uprawnioną do dziedziczenia po siostrze. Tym samym przyznana i wypłacona skarżącemu płatność cukrowa za lata 2011-2013, w łącznej kwocie 10.587,71 zł, jako płatność nienależna podlega zwrotowi. Ponadto w ocenie organu nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 80 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009, uzasadniająca odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia R. R. wniósł odwołanie zarzucając błędną wykładnię art. 80 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia nr 1122/2009 poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka uzasadniająca odstąpienie od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. W ocenie skarżącego, w niniejszym stanie faktycznym, wbrew stanowisku organu doszło do łącznego spełnienia dwóch, wskazanych w rozporządzeniu warunków, to jest wypłata płatności cukrowej za lata 20111 – 2013 nastąpiła na skutego omyłki organu, a nadto błąd ten nie mógł być przez rolnika wykryty. Dalej skarżący wywiódł, iż doręczone mu do wypełnienia oświadczenie zawierało między innymi sformułowanie o uprawnieniu do dziedziczenia z mocy ustawy gospodarstwa rolnego po osobie przekazującej to gospodarstwo. Według jego wiedzy, może on dziedziczyć przedmiotowe gospodarstwo rolne po siostrze żyjącej matki na podstawie art. 932 § 5 w zw. z art. 1020 k.c., to jest w sytuacji, w której jego matka, jako jedyna uprawniona z mocy ustawy do dziedziczenia po K. P., odrzuciłaby spadek. Ponadto skarżący wskazał, iż z treści powołanego oświadczenia nie wynikał obowiązek "bycia spadkobiercą ustawowym po przekazującej gospodarstwo rolne", a jedynie "możliwość dziedziczenia" po tej osobie. Tym samym z jego treści nie wynikało ograniczenie możliwości dziedziczenia istniejącego w chwili złożenia wniosku, z jednoczesnym wykluczeniem innych możliwości prawnych dziedziczenia, zgodnych z prawem działań spadkobierców ustawowych osoby przekazującej gospodarstwo. Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie kwestionowanej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Zaskarżoną decyzją z [...] Dyrektor [...] Oddziału ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając organ odwoławczy przedstawił poczynione w sprawie ustalenia faktyczne oraz wskazał na podstawę materialnoprawną regulująca zasady i tryb dochodzenia nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, o których mowa w art. 29 ustawy o ARiMR. Organ odwoławczy wskazał nadto, iż zasady przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w latach 2011- 2013 regulowała powołana na wstępie ustawa o płatnościach 2007 r., która w art. 24 regulowała kwestie dotyczące płatności cukrowej. Z treści powołanego przepisu wynika między innymi, iż płatność ta przysługuje rolnikowi spełniającemu warunki do otrzymania jednolitej płatności obszarowej, który zawarł na rok gospodarczy 2006/2007 z producentem cukru umowę dostawy buraków zgodnie z art. 6 rozporządzenia Rady (WE) nr 318/2006 bądź też zawarł taką umowę na rok gospodarczy 2005/2006 z producentem cukru, który zrzekł się, stosownie do art. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 320/2006 kwoty (art. 24 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o płatnościach z 2007 r.). Ponadto w myśl ust. 1a pkt 3 powołanego wyżej przepisu płatność cukrowa przysługuje również w przypadku gdy buraki cukrowe były objęte umową dostawy zawartą z przekazującym gospodarstwo rolne w związku z wypłacaną rentą strukturalną, emeryturą lub rentą rolniczą z ubezpieczenia społecznego rolników, jeżeli rolnik wnioskujący o płatność cukrową lub małżonek tego rolnika mógłby dziedziczyć z ustawy przekazane gospodarstwo rolne. W tym ostatnim przypadku, stosownie do brzmienia § 11 ust. 6 pkt 1 rozporządzenia z 2010 r. w przypadku, o którym mowa w art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy, jednym z warunków otrzymania płatności cukrowej, jest załączenie do wniosku o przyznanie tej płatności, oświadczenia, że osoba przejmująca gospodarstwo rolne mogłaby dziedziczyć przekazane gospodarstwo rolne z ustawy, ze wskazaniem, że jest: a) małżonkiem, b) zstępnym, c) rodzicem, d) rodzeństwem, e) zstępnym rodzeństwa, f) dziadkiem, g) zstępnym dziadków, h) przysposobionym, i) przysposabiającym, j) dzieckiem małżonka, k) krewnym przysposobionego albo przysposabiającego - rolnika przekazującego gospodarstwo rolne lub - w przypadku, o którym mowa w lit. h - krewnych tego rolnika, oraz imię i nazwisko oraz numer identyfikacyjny nadany przekazującemu gospodarstwo rolne.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy organ odwoławczy wskazał, iż skoro w sposób bezsporny ustalono, iż skarżący nie mógłby dziedziczyć na warunkach ustawowych przekazanego mu przez K. P. gospodarstwa rolnego, gdyż osobą do tego uprawnioną jest matka skarżącego, to tym samym wypłacone stronie kwoty tytułem przyznanej płatności cukrowej za lata 2011-2013 uznać należało za nienależnie pobrane i jako takie podlegające zwrotowi wraz z odsetkami, stosownie do treści art. 80 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia nr 1122/2009.

W sprawie zdaniem organu nie wystąpiły także przesłanki odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, określonych w ust. 3 powołanego rozporządzenia, z treści którego wynika, iż obowiązek zwrotu nie ma zastosowania w sytuacji, gdy płatność nastąpiła na skutek omyłki organu, a jeżeli błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Co prawda wypłacone skarżącemu kwoty z tytułu płatności cukrowej nastąpiły na skutek omyłki Agencji, jednakże w sprawie nie wystąpiła druga z przesłanek, gdyż błąd ten mógł zostać wykryty przez rolnika, który miał świadomość, że nie jest osobą uprawnioną do dziedziczenia z ustawy po osobie przekazującej mu gospodarstwo rolne. Okoliczność ta wynika wprost z obowiązujących przepisów prawa, a nadto została przesądzona, powołanym wcześniej prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 27 lipca 2016 r., III SA/Łd 428/16. Zdaniem organu, bez wpływu na powyższe stwierdzenie pozostaje argumentacja strony, co do możliwości dziedziczenia po K. P., w przypadku złożenia przez matkę skarżącego, oświadczenia woli o odrzuceniu spadku, bowiem na dzień przyznania środków z tytułu płatności cukrowej, taka sytuacja nie nastąpiła. Natomiast polskie prawo nie przewiduje instytucji dziedziczenia warunkowego. W sprawie nie doszło także do upływu 4 letniego okresu przedawnienia do żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności, określonego w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95, gdyż bieg tego terminu uległ przerwaniu 19 czerwca 2015 r., to jest w dacie doręczenia skarżącemu decyzji o odmowie przyznania płatności cukrowej na rok 2014, z uzasadnienia której wynikało, iż nie spełnia on jednego z ustawowych warunków otrzymania tej płatności – nie jest uprawniony do dziedziczenia z ustawy po osobie przekazującej mu gospodarstwo rolne. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił podstawę prawną oraz sposób wyliczenia kwoty nienależnie pobranych płatności przypadających do zwrotu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi R. R., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania, ponowił argumentację i zarzuty przedstawione w odwołaniu od decyzji z [...]. Skarżący wniósł ponadto o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wnosił o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) [dalej: ustawa p.p.s.a.], w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy p.p.s.a.). Nie ulega zatem wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym, na podstawie art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 29 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 2137 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Z kolei zgodnie z art. 29 ust. 2 ww. ustawy właściwym w sprawie ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie przywołanego przepisu jest zatem ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy.

W niniejszej sprawie organy uznały, że skarżący pobrał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego nienależnie, wobec czego powinien dokonać zwrotu wypłaconej kwoty w wysokości 10.587,51 zł.

Organ ustalił, że stosownymi decyzjami przyznano skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011, 2012 i 2013, w tym płatność cukrową. W toku rozpatrywania kolejnego wniosku skarżącego o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2014 r. organy dokonały weryfikacji uprawnienia skarżącego do otrzymania w ramach wnioskowanych płatności - płatności cukrowej pod kątem spełnienia przez stronę warunku z art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o systemach wsparcia bezpośredniego, to jest, czy rolnik wnioskujący o płatność lub jego małżonek, przejmujący gospodarstwo rolne, jest przewidywanym spadkobiercą osoby je przekazującej. Dokonane w powyższym zakresie ustalenia, doprowadziły organy do ustalenia, że skarżący nie spełnia powyższego warunku, gdyż nie mógłby dziedziczyć z ustawy przekazanego mu w drodze umowy darowizny gospodarstwa rolnego po K. P., gdyż jest ona siostrą matki wnioskodawcy – B. R. i na dzień złożenia wniosku to ona jest osobą uprawnioną do dziedziczenia po darczyńcy. W ocenie organu nie wystąpiła przy tym przesłanka, o której mowa w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności (Dz.U.UE seria L, nr 316, str. 65) [dalej: rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009], uzasadniająca odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Zgodnie z art. 80 ust. 1 wskazanego powyżej rozporządzenia, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o odsetki naliczone zgodnie z ust. 2. Przewidziany w art. 80 ust. 1 rozporządzenia 1122/2009 obowiązek zwrotu nie ma jednak charakteru bezwzględnego, o czym świadczy treść dalszej części tego przepisu. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma bowiem zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach (art. 80 ust. 3).

W ocenie Sądu, w składzie niniejszą sprawę rozpoznającego, rację ma skarżący, stwierdzając, iż w analizowanej sytuacji faktycznej zaistniały przesłanki z art. 80 ust. 3 wskazanego rozporządzenia.

W pierwszym rzędzie należy odnieść się do treści przesłanek z art. 80 ust. 3 rozporządzenia. W tym zakresie wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 marca 2016 r., II GSK 2157/14 stwierdził, że w treści art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 prawodawca unijny posłużył się w zwrotami niedookreślonymi takimi jak "pomyłka organu", czy też błąd, który "nie mógł nie zostać wykryty przez rolnika". Zgodzić się zatem należy z NSA, że taka konstrukcja przepisu wskazuje jednoznacznie, że jego wykładnia możliwa jest jedynie przez subsumcję, a zatem przez precyzyjne wypełnienie treści pojęć niedookreślonych konkretnymi elementami stanu faktycznego.

Przechodząc zatem od analizy stanu faktycznego sprawy, po pierwsze zauważyć należy, że nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie doszło do przyznania skarżącemu płatności na skutek pomyłki organu, czemu organ nie zaprzecza. Powyższe pozostaje tym samym poza granicami zainteresowania Sądu.

Rozważenia wymaga zatem druga przesłanka wymieniona w art. 80 rozporządzenia Komisji nr 1122/2009, tj. błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Zdaniem Sądu, przesłanki tej organy nie zanalizowały prawidłowo.

W ocenie Sądu, dla oceny, czy błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika konieczne jest ustalenie, czy w normalnych, zwykłych okolicznościach, przy zastosowaniu przeciętnego miernika staranności, rolnik mógł dowiedzieć się o błędzie organu. Przede wszystkim należy wyjaśnić, że negatywna przesłanka zwrotu płatności - możliwość wykrycia błędu przez rolnika, ujęta w art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 powinna być odnoszona do zwykłych okoliczności. Zaskarżona decyzja nie analizuje natomiast pojęcia zwykłych okoliczności. Tymczasem ocena, jakie w konkretnej sprawie okoliczności uznane być mogą za zwykłe jest bardzo istotna, od oceny tej zależeć będzie bowiem możliwość uznania, czy rolnik mógł zauważyć błąd. Organy poprzestały na podniesieniu okoliczności, że na beneficjencie spoczywał obowiązek złożenia wniosku o płatność, w którym to wniosku znalazło się oświadczenie – podpisane przez skarżącego – że znane mu są zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Tym samym znane winny być mu odnośne przepisy dotyczące płatności rolnych, a w realiach niniejszej sprawy – jak zostanie to wykazane dalej – także szczegółowe zasady prawa cywilnego dotyczące zasad dziedziczenia. W ocenie Sądu takie stwierdzenie nie jest wystarczające do obciążenia rolnika. W takim bowiem ujęciu rolnik zawsze odpowiadałby za błąd, niezależnie od konkretnych, faktycznych okoliczności spraw. Raz jeszcze zatem należy przypomnieć wyrok NSA, w którym tenże Sąd wskazuje na konieczność precyzyjnego wypełnienia treści pojęć niedookreślonych konkretnymi elementami stanu faktycznego. Tego natomiast organ w analizowanej sprawie nie uczynił.

Dla oceny tej istotne jest ustalenie, na czym polegał błąd skarżącego w przedmiocie zgłoszenia do płatności gospodarstwa rolnego. W sprawie niniejszej chodzi o pomyłkę R. R. co do rozumienia treści przepisu art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm.) [dalej: ustawa o płatnościach z 2007 r.]. Przepis ten stanowi, że rolnikowi przysługuje płatność cukrowa także w przypadku, gdy buraki cukrowe były objęte umową dostawy zawartą z przekazującym gospodarstwo rolne w związku z wypłacaną rentą strukturalną, emeryturą lub rentą rolniczą z ubezpieczenia społecznego rolników, jeżeli rolnik wnioskujący o płatność cukrową lub małżonek tego rolnika mógłby dziedziczyć z ustawy przekazane gospodarstwo rolne.

Prawdą jest, że skarżący złożył oświadczenie, mocą którego potwierdził, że nabył własność gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, które było własnością K. P. Doszło do tego, jak wynika z akt sprawy w wyniku umowy notarialnej darowizny zawartej z K. P. Do wniosku dołączył także oświadczenie K. P., że wnioskodawca (skarżący) mógłby dziedziczyć przekazane gospodarstwo z ustawy. W przekonaniu skarżącego powyższe dokumenty były wystarczające i potwierdzały jego prawo do ubiegania się o dopłaty cukrowe w "następstwie" po K. P.

Prawdą też jest, iż ustalenia poczynione przez organ w roku 2014, a zatem w trzy lata po złożeniu wniosku i wydaniu pierwszej decyzji o przyznaniu płatności, wskazują, iż w praktyce nie zostały spełnione wymogi ustawowe do przyznania skarżącemu płatności cukrowej. Faktycznie bowiem ustawowym spadkobiercom K. P. jest jej siostra B. R., a nie bezpośrednio syn B. R. – R. R. (skarżący). Zatem, to ewentualnie B. R. mogłaby przejąć gospodarstwo i skutecznie wstępować o dopłaty. Powyższe wynika z analizy przepisów kodeksu cywilnego, regulującego zasady spadkobrania. To kodeks cywilny określa pojęcie spadkodawcy ustawowego. Dziedziczenie ustawowe ma miejsce w przypadku, gdy spadkodawca nie sporządził testamentu lub testament jest nieważny, albo gdy osoby powołane do dziedziczenia nie chcą lub nie mogą być spadkobiercami. Reguły dziedziczenia ustawowego opierają się na stosunku pokrewieństwa, małżeństwa lub przysposobienia. Kodeks cywilny w artykułach 931 – 935 zalicza do spadkobierców ustawowych: zstępnych, małżonka, rodziców, rodzeństwo i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy, dziadków, pasierbów, gminę oraz Skarb Państwa. Jak widać z powyższego, krąg osób mogących być spadkobiercami jest szeroki i uzależniony od szeregu okoliczności szczególnych. Co ważne obejmuje on także zstępnych rodzeństwa spadkodawcy, a zatem w analizowanym przypadku także skarżącego – jako syna siostry spadkodawczyni, naturalnie po spełnieniu pewnych dodatkowych wymogów, wynikających z dalszych ze szczegółowych przepisów kodeksu cywilnego. Ustalenie faktycznego spadkodawcy wymaga zatem każdorazowo przeanalizowania odnośnych szczegółowych przepisów kodeksu cywilnego. Zasady te mogą być niejasne dla laika, osoby nieobeznanej w przepisach prawa. Dlatego też trzeba mieć na uwadze okoliczność, iż skoro skarżący nie dysponuje wiedzą prawniczą i nie posiadał profesjonalnego pełnomocnika, to nie sposób przyjąć w sposób bezsprzeczny i jednoznaczny, że obejmował rozeznaniem pojęcie spadkobrania ustawowego. Tym bardziej, że ustawa o płatnościach posługuje się w tym zakresie dość niejednoznacznym dla laika sformułowaniem "mógłby dziedziczyć z ustawy przekazane gospodarstwo rolne", a przepisy kodeksu cywilnego wprost wymieniają zstępnych rodzeństwa spadkodawcy jako spadkobierców ustawowych. W szczególności zwraca uwagę pokreślenie "mógłby", które dla skarżącego mogło oznaczać także ewentualne, warunkowe przyjęcie spadku.

Rozstrzygając zaistniały spór odwołać się także należy do zasad demokratycznego państw prawa. Wywodzi się mianowicie z tej zasady, regulowanej w art. 2 Konstytucja RP, że obowiązującym standardem w przypadku działania organów państwa, w szczególności rozstrzygających o prawach i obowiązkach obywatela winno być, że w przypadku odmowy przyznania pewnego świadczenia, czy też żądania zwrotu uprzednio przyznanego świadczenia, organy zobowiązane są do jednoznacznego i jasnego pouczenia osoby, której taka sytuacja dotyczy o wszelkich okolicznościach powodujących ustanie prawa do jego pobierania lub w ogóle o braku uprawnień do takowego świadczenia. Osoba taka winna wiedzieć w jakich sytuacjach może skutecznie nabyć określone prawo, a ewentualne pozbawienie jej tego prawa winno mieć charakter wyjątku, co do którego przepisy szczególnie precyzyjnie określają przesłanki konieczności jego zwrotu. Podobnie rzecz ma się z precyzyjnym ustaleniem przesłanek do uznania świadczenia oraz okoliczności utraty prawa do takiego świadczenia oraz określenia jakie obowiązki ciążą na podmiocie w przypadku powstania takiej okoliczności.

Jest zatem rzeczą oczywistą, że aby postawić konkretnej osobie zarzut nienależnie pobranego świadczenia to najpierw należy ją precyzyjnie pouczyć o okolicznościach powodujących ustanie prawa do jego pobierania i o obowiązku poinformowania organu o tych okolicznościach, czy też precyzyjnie określić przesłanki do jego przyznania w sposób nie pozostawiający wątpliwości co do ich spełnienia. Ponadto, nie sposób przyjąć w demokratycznym państwie prawnym, że organy administracji przyznając określone świadczenie i wypłacając je obywatelowi nie dostrzegają, iż świadczenie to jest nienależne, oczekują natomiast, ze fakt ten dostrzeże sam obywatel. Zasady demokratycznego państwa prawa nie pozwalają także na bezkrytyczne przyjęcie, iż w takich sytuacjach kosztami błędu organu, niezauważającego braku spełnienia pewnych nieczytelnych kryteriów przyznania świadczenia, obciążany ma być obywatel, osoba nieposiadająca specjalistycznej wiedzy, nieobeznana z przepisami prawa, w odróżnieniu od organów dysponujących – bądź co bądź wykwalikowanymi pracownikami.

Zatem, w przekonaniu Sądu nie może być tak, że organ przyznaje konkretnej osobie jakieś świadczenie pieniężne, także w wyniku własnego błędu co do rozumienia przesłanek przyznania świadczenia, bądź niezauważenia ich niespełnienia przez wnioskodawcę, skutkujących następnie utratą prawa do pobierania świadczenia, a osoba ta w dobrej wierze wydatkuje te świadczenia na własne utrzymanie lub inne potrzeby, a następnie organ nakazuje jej zwrócić te świadczenia za kilka lat wstecz, co stanowi zazwyczaj wysoką sumę, bo zaistniały okoliczności powodujące utratę prawa do jego pobierania. Tego rodzaju praktyki nie są możliwe w państwie gdzie zasada praworządności jest podstawą jego funkcjonowania.

Na marginesie podnieść należy, choć nie ma to oparcia w przepisie ustawy, że skarżący działał w dobrej wierze i w zaufaniu do organów państwa. Przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, iż podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działa zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale - w danych okolicznościach - usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny, mniemając, że one istnieją, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność tego mniemania można w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną (por. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., II GSK 21/14). Z dokumentowanego zachowania skarżącego wynika jednoznacznie, że nie było jego celem bezprawne uzyskiwanie świadczeń i pozostawał on w nieświadomości swojego zachowania. Rolnik ma prawo działać w zaufaniu do organu i wydanej przez ten organ decyzji przyznającej mu świadczenie, trudno więc wymagać, by podejmował działania mające na celu sprawdzenie jej prawidłowości.

Z przyczyn wyżej wskazanych uzasadnione było uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w celu ustalenia przez organy w ponownie prowadzonym postępowaniu, czy w sprawie wystąpiły określone w art. 80 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009 przesłanki dające podstawę do odstąpienia od żądania zwrotu przez skarżącego pobranych świadczeń.

Organ powinien mieć również na uwadze, że powołany przepis mówi o możliwości wykrycia błędu w zwykłych okolicznościach. Zaskarżona decyzja nie analizuje pojęcia zwykłych okoliczności. Tymczasem ocena, jakie w konkretnej sprawie okoliczności uznane być mogą za zwykłe jest bardzo istotna. Od oceny tej zależeć będzie bowiem możliwość uznania, czy rolnik mógł zauważyć błąd. Kwestia ta powinna być przedmiotem rozważań organu w powiązaniu z charakterem błędu przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę organ odniesie się zatem do powyższych okoliczności, mając na uwadze również, że to, czy błąd mógł zostać wykryty przez beneficjenta należy oceniać wg stanu na chwilę płatności pomocy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 2 lipca 2015 r., C - 864/13).

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit c. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O zwrocie kosztów Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powoływanej wyżej ustawy.

d.j.