Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 258/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 80 ust. 1, art. 87 ust. 1, ust. 2 pkt 12, art. 193 ust. 1, ust. 1a
journal: Dz.U. 2023 poz 1426
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Drabik Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 lipca 2024 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 22 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Goleniowskiego z dnia 26 października 2023 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 października 2023 r., nr PCPR.ZORIŚ.551.633.185.2023.AB, na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, ust. 2, ust. 6, ust. 7a i 7b, ust. 8 i art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2023 r., poz. 1426 ze zm. – j.t.), dalej jako "u.w.r.", oraz na podstawie art. 104 i art. 127a ustawy z dnia 26 października 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 – j.t. ze zm.), dalej jako "k.p.a.", Starosta Goleniowski, ustalił M. W.-S. , dalej jako "strona", "skarżąca", miesięczną opłatę za pobyt dziecka w spokrewnionej rodzinie zastępczej w okresie:

- od dnia 12 lipca 2022 r. do dnia 31 lipca 2022 r. w kwocie [...]zł

- od dnia 1 sierpnia 2022 r. do dnia 31 maja 2023 r. w kwocie [...]zł

- od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodzinnej pieczy zastępczej w wysokości [...] zł, wskazując jednocześnie sposób obliczenia ustalonej opłaty w odniesieniu do każdego z okresów.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że decyzją z dnia 19 grudnia 2022 r. organ ustalił stronie miesięczną opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, jednak decyzją z dnia 11 stycznia 2023 r., na skutek rozpatrzenia odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, decyzją z dnia 27 lutego 2023 r. uchyliło decyzję organu I instancji, wskazując, że powinna być ona skierowana do obojga rodziców dziecka.

Ponownie wydana decyzja organu I instancji, po ustaleniu, że ojciec dziecka nie żyje, również została uchylona przez organ odwoławczy z uwagi na konieczność zbadania, czy w związku z faktem, iż dziecko w okresie objętym decyzją przebywało w schronisku dla nieletnich, gdzie pobyt nie jest odpłatny, rodzice zastępczy ponosili koszty jego utrzymania, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości.

Organ I instancji przedstawił dotychczas poczynione w sprawie ustalenia, w szczególności dotyczące ponoszonych przez rodzinę zastępczą wydatków na syna skarżącej, w czasie jego pobytu w schronisku dla nieletnich i wyjaśnił, że w jego ocenie ziściły się przesłanki do ustalenia skarżącej opłaty za pobyt syna w rodzinie zastępczej. Organ wskazał jednocześnie, że świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej zostało przyznane od dnia 12 lipca 2022 r., a decyzja w tym zakresie jest prawomocna.

Podkreślił również, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności wskazane w § 4 ust. 8 i 9 uchwały Rady Powiatu w G. z dnia 27 września 2018 r., nr [...], w sprawie określenia szczegółowych zasad, sposobu i trybu udzielania ulg w spłacie należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny, odstępowania od ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, warunków dopuszczalności pomocy publicznej w przypadkach, w których ulga stanowić będzie pomoc publiczną, oraz wskazania organu lub osób uprawnionych do udzielania tych ulg, dalej jako "uchwała".

Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie prawa procesowego i podnosząc, że niewątpliwie faktyczne umieszczenie w pieczy zastępczej oznacza, że orzeczenie sądu jest warunkiem koniecznym, ale niewystarczającym do przyjęcia, że doszło do umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej, a więc sytuacji, gdy dziecko w rodzinie zastępczej rzeczywiście przebywa.

Skarżąca wskazała, że jej syn od marca 2022 r. do dnia 18 lutego 2023 r. przebywał w schronisku dla nieletnich, nie było zatem podstaw do nałożenia opłaty za ten okres, bowiem syn skarżącej faktycznie nie został umieszczony w rodzinie zastępczej. Do faktycznego umieszczenia doszło w dniu 18 lutego 2023 r., kiedy został, postanowieniem sądu zwolniony ze schroniska i odebrany przez rodzinę zastępczą.

Skarżąca zakwestionowała wyliczenia organu odnoszące się do kosztów ponoszonych przez rodzinę zastępczą w okresie pobytu dziecka w schronisku podkreślając, że nie wzięto pod uwagę tego, że ona również starała się zabezpieczyć potrzeby syna w tym okresie. Wskazała także na błędną ocenę zgromadzonego przez organ materiału dowodowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, decyzją z dnia 22 lutego 2024 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy, po przytoczeniu przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz uchwały Rady Powiatu w G., z dnia 27 września 2018 r., w sprawie określenia szczegółowych zasad, sposobu i trybu udzielania ulg w spłacie należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny, odstępowania od ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, warunków dopuszczalności pomocy publicznej w przypadkach, w których ulga stanowić będzie pomoc publiczną oraz wskazania organu lub osób uprawnionych do udzielenia tych ulg, uznał, że organ I instancji prawidłowo uznał, iż skarżąca powinna ponosić opłaty za pobyt dziecka w spokrewnionej rodzinie zastępczej nawet wówczas, gdy faktycznym miejscem jego pobytu jest schronisko dla nieletnich.

Zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy, a następnie ustalił wysokość opłaty. Wskazał, że rodzina zastępcza przedstawiła paragony wydatków poniesionych na wnuka, które obejmowały artykuły spożywcze, przybory szkolne, środki higieniczne, a także ubrania i bieliznę osobistą. W ocenie Kolegium wysokość wydatków i ich przeznaczenie uzasadniały przyznanie rodzinie zastępczej świadczeń w pełnej wysokości, a w konsekwencji podjęcia decyzji o pełnej odpłatności ze strony skarżącej.

Końcowo organ podkreślił, że skarżąca, pomimo wezwania do przedstawienia swojej sytuacji materialnej nie skorzystała z tej możliwości, nie skorzystała również z prawa do wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów. Z akt sprawy nie wynika, aby złożyła jakiekolwiek uwagi co do swojej sytuacji materialno-bytowej. W odwołaniu, podnosząc, iż uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto i posiada liczne zobowiązania finansowe, nie dołączyła żadnych dowodów na tę okoliczność. Prawidłowo zatem organ I instancji ustalając dochód skarżącej oparł się na wynagrodzeniu z miesiąca sierpnia 2023 r. i zasadnie uznał, że nie zachodzą okoliczności wskazane w § 4 ust. 8 uchwały.

M. W.-S. , reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało zasadniczy wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. , poprzez niepodjęcie wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności w zakresie sytuacji rodzinnej i zdrowotnej skarżącej, aktualnych dochodów małoletniego pozostającego w rodzinnej pieczy zastępczej, powodów umieszczenia małoletniego w rodzinnej pieczy zastępczej;

2) art. 107 § 3 k.p.a., poprzez zaniechanie wskazania w uzasadnieniu faktycznym decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione oraz dowodów, na których się oparł w szczególności poprzez wydanie decyzji w oparciu o nieskonkretyzowane "oświadczenia" rodziny zastępczej, którym organ daje wiarę;

3) art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie rozważenia okoliczności związanych z okresem faktycznego i nieprzerwanego pobytu małoletniego w rodzinnej pieczy zastępczej, w szczególności związanych z wydatkami skarżącej na małoletniego podczas sprawowania nad nim pieczy przez rodzinę zastępczą;

4) art. 11 k.p.a. oraz art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez wydanie szczątkowego uzasadnienia prawnego decyzji, uniemożliwiającego ustalenie przyczyn dla których organ ustalił miesięczną opłatę za pobyt dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej we wskazanej wysokości;

5) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez wydanie decyzji wewnętrznie sprzecznej, co w konsekwencji uniemożliwiło ustalenie przyczyn, dla których organ ustalił opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej;

6) art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a oraz art. 10 k.p.a. poprzez uznanie, że skarżąca nie skorzystała z możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i zgłoszenia żądań do sprawy, w konsekwencji czego organ uznał, iż nie kwestionuje ona zebranego materiału dowodowego, podczas gdy skarżąca zgłaszała swoje zastrzeżenia oraz kwestionowała zabrany materiał dowodowy podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem organu.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że syn skarżącej został umieszczony w schronisku dla nieletnich, w związku z toczącym się wobec niego postępowaniem o usiłowanie zabójstwa matki (skarżącej). W toku tego postępowania ustalono między innymi, że w dniu 28 marca 2022 r. o godzinie 21.00 małoletni usiłował dokonać zabójstwa matki, działając z zamiarem bezpośrednim pozbawienia życia. Zadając ciosy nożem, młotkiem oraz pogrzebaczem, powodując liczne rany cięte, rany tłuczone, znajdujące się na górnej części klatki piersiowej, sporej części głowy, obydwu kończynach dolnych, a także dłoni.

Ponownie podniesiono, że syn skarżącej, pomimo orzeczenia sądu opiekuńczego o umieszczeniu go w rodzinie zastępczej dziadków, faktycznie tam nie przebywał. Został odebrany przez nich ze schroniska dla nieletnich dopiero w dniu 18 lutego 2023 r., w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego w G..

W konsekwencji, zdaniem skarżącej, brak było podstaw do naliczenia opłaty za pobyt w rodzinie zastępczej.

Skarżąca zarzuciła, że organ zaniechał ustalenia od kiedy dziecko faktycznie zostało umieszczone w rodzinie zastępczej, ale również zaniechał ustalenia dlaczego zostało tam umieszczone.

Skarżąca podkreśliła, że również ponosiła wydatki na rzecz syna i zabezpieczała jego bieżące potrzeby, natomiast dziadkowie byli w stanie przedstawić rachunki potwierdzające ponoszenie wydatków na wnuka dopiero od miesiąca sierpnia 2022 r.

Skarżąca zaprzeczyła również temu, iż nie kontaktowała się z organem w celu przedstawienia swojej sytuacji majątkowej wskazując, że w rozmowie telefonicznej poinformowała starszego koordynatora do spraw pieczy zastępczej, że otrzymuje zasiłek rehabilitacyjny, po zakończeniu którego lekarz prowadzący prawdopodobnie skieruje ją na rentę. Poinformowała również, że nie sprzedała jeszcze domu, a także odniosła się do twierdzeń w zakresie posiadania duńskiego konta, na które wpływa świadczenie dla matki samotnie wychowującej dziecko.

Końcowo wyjaśniono, że skarżąca uzyskuje obecnie dochody w wysokości [...] zł miesięcznie netto. Pracuje na pół etatu ze względu na zespół stresu pourazowego i częściową niezdolność do pracy spowodowane popełnionym przez syna na jej szkodę czynem. Posiada liczne zobowiązania związane ze spłatą kredytu i aktualnym stanem zdrowia – ponosi wydatki na leki, psychoterapię i wizyty lekarskie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Niniejsza sprawa, w związku z wnioskiem organu, na podstawie art. 199 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.

Skarga jest zasadna.

Jej przedmiotem uczyniono decyzję nakładającą na skarżącą opłatę za pobyt jej syna w rodzinie zastępczej. Organy obu instancji uznały, że w badanej sprawie zachodzą przesłanki do ustalenia skarżącej opłaty z tytułu umieszczenia jej syna w pieczy zastępczej. Jednocześnie stwierdziły, że brak jest podstaw do zastosowania ulg, o których mowa w § 4 ust. 8 i 9 uchwały Rady Powiatu w G. z dnia 27 września 2018 r., nr [...], w sprawie określenia szczegółowych zasad, sposobu i trybu udzielania ulg w spłacie należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny, odstępowania od ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, warunków dopuszczalności pomocy publicznej w przypadkach, w których ulga stanowić będzie pomoc publiczną, oraz wskazania organu lub osób uprawnionych do udzielania tych ulg.

Jak wynika z akt postępowania organ I instancji poczynił, również w związku z wytycznymi Kolegium, które uchylało jego kolejne decyzje, szczegółowe ustalenia w przedmiocie kosztów ponoszonych na utrzymanie syna skarżącej, w okresie, gdy przebywał on w schronisku dla nieletnich i w oparciu o te ustalenia uznał, że skarżąca powinna ponosić opłatę w wysokościach ustalonych w decyzji z dnia 26 października 2023 r. Stanowisko Burmistrza G. podzielił organ odwoławczy.

Skarżąca z kolei, od momentu zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia opłaty, konsekwentnie kwestionuje jej zasadność, z uwagi na to, że jej syn faktycznie w rodzinie zastępczej nie przebywał, został bowiem, w związku z popełnionym na jej szkodę przestępstwem umieszczony w schronisku dla nieletnich. Nie ma zatem, w jej ocenie, podstaw do ustalenia opłaty. Skarżąca podważa również wysokość ustalonej opłaty wskazując na to, że pobyt w schronisku dla nieletnich jest nieodpłatny, rodzina zastępcza jedynie częściowo potrafiła dokumentować ponoszone wydatki, nie wzięto pod uwagę ponoszonych przez nią wydatków na rzecz syna w okresie jego pobytu w schronisku dla nieletnich.

Na wstępie rozważań należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 80 ust. 1 u.w.r. rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania, nie niższe niż kwota:

1) 1002 zł miesięcznie - w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej;

2) 1517 zł 10 miesięcznie - w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka (wysokość kwot wg aktualnego stanu prawnego).

Rodzinie zastępczej przysługują również dodatki określone w art. 81 przywołanej ustawy.

Na podstawie art. 87 ust. 1 u.w.r. świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81, przyznaje się od dnia:

1) faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko lub osobę, o której mowa w art. 37 ust. 2 i 3, rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka;

2) od którego osoba, o której mowa w art. 37 ust. 4-6, przebywa odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka, nie wcześniej jednak niż od dnia wyrażenia przez starostę oraz odpowiednio rodzinę zastępczą lub prowadzącego rodzinny dom dziecka zgód, o których mowa odpowiednio w art. 37 ust. 4-6.

W art. 87 ust. 2 pkt 12 u.w.r. przewidziano, że w przypadku gdy rodzina zastępcza lub prowadzący rodzinny dom dziecka nie ponosi kosztów utrzymania dziecka lub osoby, o której mowa w art. 37 ust. 2-6, w związku z ich pobytem w schronisku dla nieletnich, otrzymuje świadczenia, o których mowa w art. 80 ust. 1, w wysokości nie niższej niż 20% przyznanych świadczeń.

Art. 193 ust. 1 u.w.r. stanowi, że za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości:

1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka;

2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym;

Stosownie do art. 193 ust. 1a u.w.r. opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika zatem, że dla ustalenia rodzicom dziecka opłaty za pobyt w pieczy zastępczej, niezbędne jest istnienie w obiegu prawnym ostatecznej decyzji przyznającej rodzinie zastępczej świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 81 u.w.r. To bowiem ta decyzja stanowi podstawę ustalenia opłaty.

Zbędnym zatem na etapie ustalania opłaty w niniejszej sprawie było czynienie ustaleń w zakresie ponoszonych przez rodzinę zastępczą wydatków na utrzymanie syna skarżącej w schronisku dla nieletnich. Nie mogło to bowiem mieć żadnego wpływu na wysokość ustalonej skarżącej opłaty, która – jak stanowią przywołane przepisy ma ściśle określoną wysokość i nie podlega miarkowaniu.

Z art. 193 ust. 1 pkt 1 u.w.r. wynika bowiem wprost, że ustalona opłata musi odzwierciedlać wydatki na utrzymanie dziecka w pieczy zastępczej wynikające z decyzji przyznającej rodzinie zastępczej świadczenia i dodatki do tych świadczeń. Ustalanie na tym etapie okoliczności mających wpływ na wysokość przyznanego rodzinie zastępczej świadczenia, w tym wydatków ponoszonych przez rodzinę zastępczą i matkę dziecka na jego utrzymanie w trakcie pobytu w schronisku dla nieletnich, wykracza poza granice sprawy administracyjnej, której celem jest ustalenie opłaty dla rodziców dziecka przebywającego w pieczy zastępczej. Celem tego postępowania jest bowiem ustalenie, czy została wydana decyzja przyznająca rodzinie zastępczej świadczenia, czy jest ona ostateczna, a także jaka jest wysokość określonych w tej decyzji świadczeń i dodatków.

Nie mogły w związku z powyższym odnieść zamierzonego skutku wywody skarżącej wskazujące na brak podstaw do ustalenia opłaty z tego powodu, że jej syn faktycznie w pieczy zastępczej nie przebywał w związku z umieszczeniem go w schronisku dla nieletnich. Wszystkie te okoliczności powinny zostać zbadane na etapie przyznania rodzinie zastępczej świadczeń i dodatków, przed określeniem ich wysokości.

Stąd też nie mogły zostać uwzględnione zarzuty skargi, podważające zasadność przyznania rodzinie zastępczej świadczenia za okres, gdy syn skarżącej przebywał w schronisku dla nieletnich. Zarzuty w tym zakresie odnoszą się bowiem w głównej mierze do decyzji przyznającej rodzinie zastępczej świadczenia i jakkolwiek postępowanie organu w tym zakresie może budzić poważne wątpliwości, to jednak kwestie związane z przyznaniem rodzinie zastępczej świadczenia, o którym mowa w art. 80 ust. 1 i 87 ust. 1 pkt 12 u.w.r. i jego wysokości pozostają poza zakresem rozpoznawanej sprawy i nie mogą być przez Sąd badane w tym postępowaniu. Przypomnieć bowiem należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Dopóki zatem decyzja przyznająca rodzinie zastępczej świadczenia nie zostanie wyeliminowana z obiegu prawnego, wywołuje ona ten skutek, że stanowi podstawę do ustalenia skarżącej opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej.

Na uwzględnienie zasługiwały zarzuty naruszenia prawa procesowego. Należy dostrzec, że skarżąca, pismem z dnia 24 kwietnia (bez wskazania roku), złożyła wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt syna w pieczy zastępczej. Wniosek ten nie został przez organ należycie rozpoznany. W ocenie Sądu, skwitowanie tego wniosku w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jednym zdaniem, bez szczegółowego odniesienia się do sytuacji skarżącej i realiów badanej sprawy nie stanowi o tym, iż wniosek ten został faktycznie rozpoznany.

Z § 4 ust. 8 uchwały wynika, że odstąpienie od ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej osobom zobowiązanym do jej ponoszenia może nastąpić w przypadkach, gdy:

1) dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę we wspólnym gospodarstwie domowym nie przekracza 250% kryterium dochodowego;

2) osoba zobowiązana przebywa w domu pomocy społecznej, innych placówkach pomocy społecznej lub zakładach leczniczych;

3) osoba zobowiązana przebywa w areszcie śledczym lub zakładzie karnym.

§ 4 ust. 9 uchwały stanowi, że poza okolicznościami, o których mowa w ust. 8 można odstąpić od ustalania opłaty od osoby zobowiązanej, w przypadku gdy dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę we wspólnym gospodarstwie domowym przekracza 250% kryterium dochodowego w przypadku występowania co najmniej jednej z poniższych okoliczności:

1) udokumentowana została długotrwała choroba osoby zobowiązanej;

2) osoba zobowiązana posiada orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) osoba zobowiązana jest całkowicie lub częściowo ubezwłasnowolniona;

4) osoba zobowiązana systematycznie reguluje należności z tytułu zasądzonych alimentów lub płaci alimenty dobrowolnie na rzecz dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej;

5) osoba zobowiązana samotnie wychowuje dziecko;

6) udokumentowane zostały u osoby zobowiązanej straty materialne powstałe w wyniku zdarzeń losowych;

7) w pieczy zastępczej zostało umieszczone więcej niż jedno dziecko osoby zobowiązanej;

8) osoba zobowiązana ponosi opłatę za pobyt innych dzieci w pieczy zastępczej;

9) osoba zobowiązana nie posiada żadnego własnego źródła dochodu i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z osobą posiadającą własne źródło dochodu (np. konkubinat) z wyłączeniem małżonków mających wspólność majątkową oraz sytuacji, kiedy konkubent jest rodzicem dziecka lub osoby pełnoletniej przebywającej w pieczy zastępczej;

10) wystąpiły inne okoliczności, w szczególności gdy nałożenie obowiązku ponoszenia opłaty mogłoby spowodować znaczne pogorszenie sytuacji materialnej lub zagrożenie egzystencji zobowiązanego lub osób będących na jego utrzymaniu.

Rozpoznanie wniosku o odstąpienie od ustalenia opłaty winno zatem obejmować odniesienie sytuacji skarżącej do przesłanek wyszczególnionych w uchwale i uzasadnienie z jakich względów organ uznał, że instytucja ta w przypadku skarżącej nie znajduje zastosowania. W szczególności odnosi się to do przesłanki, o której mowa w § 4 ust. 8 pkt 10 uchwały. Organ nie zbadał bowiem, czy w sytuacji gdy skarżąca, na skutek działania syna (usiłowania zabójstwa), została częściowo pozbawiona możliwości zarobkowania, pogorszeniu uległ jej stan zdrowia i wymaga leczenia, w tym psychoterapii i jednocześnie została zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt syna w pieczy zastępczej, jej sytuacja materialna ulegnie znacznemu pogorszeniu.

Zauważyć jednocześnie należy, że w przywołanym przepisie uchwały użyto sformułowania "w szczególności", co oznacza, że znaczne pogorszenie sytuacji materialnej lub zagrożenie egzystencji zobowiązanego lub osób będących na jego utrzymaniu, jest tylko przykładową sytuacją, która może stanowić podstawę do zastosowania ulgi. Katalog przesłanek z § 4 ust. 8 pkt 10 ma charakter otwarty, co zdaniem Sądu oznacza, że organ rozpoznając wniosek skarżącej może i powinien zbadać szczególne okoliczności, które w tej sprawie niewątpliwie występują, a odnoszą się do przyczyn umieszczenia małoletniego w schronisku dla nieletnich, a następnie w rodzinie zastępczej.

W aktach sprawy brak jest informacji, z której wynikałoby, że organ oczekuje od skarżącej przedłożenia jakichkolwiek dodatkowych dokumentów i wyjaśnień w związku ze złożeniem tego wniosku. Prawdą jest, że skarżąca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, któremu organ winien doręczać wszelką, związaną ze sprawą korespondencję, jednak wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty został złożony przez skarżącą osobiście i z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca została poinformowana wówczas przez pracownika o konieczności przedłożenia dodatkowych dowodów, oprócz tych, które podczas składania wniosku złożyła do akt sprawy, dla prawidłowego rozpoznania jej wniosku. Nie wezwano również pełnomocnika skarżącej o dodatkowe umotywowanie wniosku, jeżeli organ uznał, że dowody złożone przez skarżącą są niewystarczające. Za wezwanie takie nie sposób uznać pisma z dnia 18 września 2023 r., w którym wezwano pełnomocnika do przekazania informacji na temat aktualnej sytuacji materialno-bytowej skarżącej. Z pisma tego nie wynika bowiem, aby miało to jakikolwiek związek z rozpoznaniem wniosku skarżącej o zwolnienie z opłaty.

W aktach sprawy brak jest jednocześnie dowodów na to, aby skarżąca z organem nie współpracowała, przeciwnie jej pełnomocnik składał pisma, w których przedstawiał jej stanowisko, załączając dokumenty potwierdzające jej aktualną sytuację, w tym zaświadczenia dotyczące jej stanu zdrowia. Przy czym należy zauważyć, że wyjaśnienia składane przez skarżącą, w związku z kierunkiem, jaki został nadany postępowaniu w tej sprawie, w głównej mierze sprowadzały się do kwestionowania wydatków ponoszonych na utrzymanie syna skarżącej przez rodzinę zastępczą i wykazywanie takich wydatków ponoszonych przez samą skarżącą, co – jak już wskazano, nie mogło mieć wpływu na wysokość ustalonej opłaty.

Rzeczą organu było zatem okoliczności te zbadać w kontekście przywołanych przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty, a swoje stanowisko w tym zakresie należycie uzasadnić, uwzględniając przy tym okoliczności w jakich doszło do umieszczenia syna skarżącej w pieczy zastępczej. W tym celu organ powinien sformułować wprost zobowiązanie skarżącej do udokumentowania swojej sytuacji w związku ze złożonym wnioskiem, a skarżąca – jeżeli w dalszym ciągu domaga się zastosowania ulgi winna podjąć z organem współpracę, mając jednocześnie świadomość tego, iż zaniechanie tej współpracy może skutkować ustaleniem opłaty.

Wadliwego postępowania organu I instancji w tym zakresie nie dostrzegł organ odwoławczy koncentrując się w lakonicznym uzasadnieniu głównie na ocenie prawidłowości przyznania rodzinie zastępczej świadczeń w ustalonych w kolejnych decyzjach wysokościach, podczas gdy nie było to przedmiotem niniejszego postępowania.

W tym stanie rzeczy, uznając, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem prawa Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o ich uchyleniu. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i 205 § 2 przywołanej ustawy.