Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 862/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust.1a, art. 27 ust. 5, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Asesor sądowy Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 marca 2023 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 26 września 2022r., znak: SKO.41/3713/OS/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 26 września 2022r., po rozpatrzeniu odwołania M. C. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej jako "u.ś.r.") utrzymało w mocy decyzję z dnia 4 lipca 2022r., wydaną przez Burmistrza [...] o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dziadkiem F. J..

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że dziadek skarżącej jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, co potwierdza orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 31 sierpnia 2020 r. wydane na stałe, zaś skarżąca nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad nim.

Mimo to organ I instancji odmówił przyznania świadczenia z uwagi na to, że skarżąca ma przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad dziadkiem oraz z uwagi na to, że nie można stwierdzić, że niepełnosprawność dziadka skarżącej powstała w okresie do ukończenia przez niego 25 roku życia.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła: błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. (podniosła, że na skutek wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki), błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i niezastosowanie art. 27 ust. 5 u.ś.r., który umożliwiał skarżącej wybór świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło zarzuty skarżącej w części dotyczącej naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. i mając na względzie wskazany przez nią wyrok TK - K 38/13 i stwierdziło, że kwestia daty (wieku) powstania niepełnosprawności jej dziadka nie stanowiła przeszkody do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Mimo to Kolegium uznało, że skarżąca nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane tylko wówczas, gdy: opieki wymaga osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, opiekę sprawuje osoba, na której względem osoby chorej spoczywa obowiązek alimentacyjny oraz gdy sprawowana opieka ma taki charakter, która zapewnia choremu kompleksową i całościową opiekę oraz obiektywnie uniemożliwia opiekunowi podjęcie zatrudnienia lub pozostawanie w nim.

Kolegium zauważyło, że skarżąca sprawuje opiekę nad chorym dziadkiem, co wynika z faktu przyznania jej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Natomiast okolicznością, która przesądza, że świadczenie pielęgnacyjne nie może jej być przyznane jest to, że nie jest ona zobowiązana alimentacyjnie względem swojego dziadka w pierwszej kolejności, z uwagi na to, że żyją jego dzieci. Z materiału dowodowego w sposób wystarczający wynika, że po stronie dzieci F. J. nie zachodzą okoliczności natury zdrowotnej, które uniemożliwiałyby im wywiązanie się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego względem swojego ojca.

Organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 1a u.ś.r. i stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione wymienione w tym przepisie warunki umożlwiające skarżącej, jako spokrewnionej z niepełnosprawnym w dalszym stopniu, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności dlatego, że jego dzieci nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wprawdzie w orzecznictwie sądów administracyjnych za dopuszczalne uważa się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce w sytuacji, gdy żyją dzieci osoby chorej i nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, to jednak jest to możliwe tylko wtedy, gdy z materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że wszystkie osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny (dzieci chorego) ze względów zdrowotnych nie są w stanie się wywiązać z ciążącego na nich zobowiązania alimentacyjnego.

Natomiast takimi powodami nie są okoliczności inne, niż medyczne (zdrowotne) np. praca zawodowa, czy też konieczność pomocy swoim bliskim. Ponadto wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego nie musi polegać na świadczeniu osobistej opieki, lecz na jej zapewnieniu w inny sposób.

W związku z tym, że skarżąca w okolicznościach niniejszej sprawy nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium za niemający znaczenia dla rozstrzygnięcia uznało zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. polegający na niezapewnieniu skarżącej możliwości wyboru świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. C. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji, podnosząc zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a także art. 7, art. 77§1, art. 80 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia, co miało wpływ na wynik sprawy.

Ponownie skarżąca podniosła, że dzieci osoby niepełnosprawnej nie są w stanie opiekować się niepełnosprawnym ojcem w sposób wystarczający.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej "u.ś.r.").

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust.1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wskazuje, że osoby inne niż spokrewnione w stopniu pierwszym z osobą wymagającą opieki mogą uzyskać świadczenie pielęgnacyjne wówczas, kiedy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest kwestionowane w sprawie, że warunek ten nie został spełniony. Jak bowiem jednoznacznie wynika z akt sprawy (ustalenia organu oraz twierdzenia samej strony) dziadek skarżącej posiada czworo dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności.

W kontekście tych bezspornych okoliczności faktycznych nie może budzić wątpliwości, że skarżąca w istniejącej sytuacji nie jest podmiotem uprawnionym do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Z przywołanych przepisów wynika bowiem jednoznacznie, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 617 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.). Zgodnie natomiast z art. 129 § 1 kodeksu obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Kolejność obowiązku alimentacyjnego polega natomiast na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi.

Jak zatem z powyższego wynika opisane zasady dotyczące obowiązku alimentacyjnego obowiązujące na gruncie prawa rodzinnego zostały przyjęte również przez ustawę o świadczeniach rodzinnych.

Zestawienie treści art. 17 ust. 1 z treścią art. 17 ust. 1a u.ś.r. jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku, gdyż same legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak wynika z akt sprawy skarżąca jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki w drugim stopniu. Zatem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogłoby być jej przyznane tylko wówczas, gdyby zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Jednakże osoba wymagająca opieki, oprócz skarżącej będącej jego wnuczką, ma także córkę i trzech synów (pokrewieństwo pierwszego stopnia), którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tej sytuacji prawidłowe jest stanowisko organów, że skoro dzieci osoby wymagającej opieki nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to tym samym z założenia mogą sprawować opiekę nad niepełnosprawnym ojcem.

Wobec stwierdzenia istnienia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu mogących sprawować opiekę nad chorym, słuszne było uznanie, że wykluczona jest możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez wnuczkę niepełnosprawnego, która jest jego zstępną w linii prostej, ale drugiego stopnia.

W związku z tym wskazanie na fakt, że wnuczka jest opiekunką niepełnosprawnego nie jest wystarczającym powodem do uznania, że były przesłanki do przyznania jej żądanego świadczenia.

Powyższe zagadnienie, po długotrwałym okresie rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, zostało ostatecznie rozstrzygnięte przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22. W orzeczeniu tym jednoznacznie przyjęto w tezie pierwszej, że "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);".

Z art. 269 p.p.s.a. wynika moc ogólnie wiążąca zarówno uchwał abstrakcyjnych, jak i uchwał konkretnych. Istota mocy ogólnie wiążącej uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (Dauter B., Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021).

W świetle powyżej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności dzieci F. J., brak jest możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Również pozostałe argumenty podnoszone przez skarżącą, niewątpliwie istotne z punktu widzenia sytuacji życiowej i materialnej jej rodziny nie mogły zostać uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, albowiem dotyczą one sfery pozaprawnej. Obowiązujące przepisy prawa nie odwołują się natomiast do tego typu okoliczności, uzależniając prawo do żądanego świadczenia od ich istnienia.

Zarówno Sąd, jak i organy nie kwestionują faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem, ani rozmiaru tej opieki. Jednak z uwagi na fakt, że osoba wymagająca opieki, oprócz skarżącej będącej jego wnuczką, ma czworo dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności, to brak było podstaw do oceny czy opieka sprawowana przez skarżącą ma odpowiedni charakter dla świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednocześnie, dla porządku należy stwierdzić, że nie budzi żadnych wątpliwości prawidłowość stanowiska Kolegium dotyczącego zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy. Zasadnie bowiem Kolegium uznało, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ww. przepis, którego niezgodność z konstytucyjną zasadą równości została stwierdzona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Kwestia ta, jako już utrwalona w orzecznictwie nie wymaga szerszego omówienia, a przedstawione przez organ odwoławczy wywody i wnioski jej dotyczące są właściwe i Sąd podziela takie właśnie stanowisko. Tym samym organ odwoławczy prawidłowo skorygował błąd organu pierwszej instancji co do jednej z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie stwierdzając naruszenia prawa przez organy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) oddalił skargę.

Przedmiotowa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 ww. ustawy, a to z uwagi na wniosek strony skarżącej o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym i brak sprzeciwu organu.