Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 993/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono sprzeciw
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 października 2024 r. sprawy ze sprzeciwu M. T. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 sierpnia 2024 r., nr SKO Gd/3632/23 w przedmiocie zasiłku celowego oddala sprzeciw.


UZASADNIENIE

M. T. wniosła sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie zasiłku celowego.

Sprzeciw wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 14 lutego 2023 r. (data wpływu: 15 lutego 2023 r.) M. T. zgłosiła się do Dzielnicowego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gdyni o przyznanie dla niej i jej niepełnosprawnej matki wymienionych zasiłków, w tym m.in. na opłacenie rachunku za prąd i gaz.

W dniu 16 lutego 2023r. przeprowadzono wywiad środowiskowy w związku z inną sprawą. Organ I instancji wskazał na ustalenia, z których wynika, że skarżąca jest panną, nie posiada dzieci, nie pracuje, nie jest zarejestrowana w PUP, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Mieszka wspólnie z matką I. T. - deklarują wspólne gospodarstwo domowe. Ojciec przebywa w Areszcie Śledczym w W. Siostra A. T. umieszczona została w Domu Pomocy Społecznej na pobyt stały (jest ubezwłasnowolniona całkowicie). Skarżąca wraz z matką zajmują 3-pokojowe mieszkanie w bloku, na 5 piętrze, które uprzątnięte zostało we wrześniu 2023r. z uwagi na nagromadzenie wielu niepotrzebnych rzeczy (koszty pokryły po połowie MOPS Gdynia oraz Spółdzielnia Mieszkaniowa). Podczas wywiadu skarżąca nie potrafiła wskazać jakie są wydatki mieszkaniowe. Ze Spółdzielni Mieszkaniowej otrzymano informację, że obecnie nie ma żadnych zaległości w czynszu (czynsz za styczeń - 846,80 zł.) a dodatkowo dnia 9 grudnia 2023r. Urząd Miasta przelał kwotę 2200,44 zł tytułem zaległej dotacji do czynszu za okres od maja 2022 do października 2022r. Rodzina otrzymała nadto dotację do czynszu za okres październik 2021 - marzec 2022r. której wypłata miała miejsce jednorazowo na konto Spółdzielni Mieszkaniowej.

Gazownia w odpowiedzi na wniosek o udostępnienie danych przekazała informację, że obecnie do zapłaty za gaz została kwota 4,56 zł. Należność za energię wynosi 29,96 zł.( termin płatności 16.02.2023r.).

Dochód rodziny w miesiącu grudniu stanowiły: zasiłek stały z OPS, zasiłek pielęgnacyjny oraz 2/3 dodatku mieszkaniowego (przyznany jest na 3 osoby - również na ojca – K.T.).

Na organie pomocy społecznej spoczywa obowiązek dokładnego i rzetelnego zbadania sytuacji osoby, jak również ustalenia jej rzeczywistych potrzeb, natomiast na świadczeniobiorcy podanie wszelkich potrzebnych informacji. Zasiłek celowy oraz specjalny zasiłek celowy są świadczeniami z pomocy społecznej o charakterze nieobowiązkowym, jego przyznanie zależy od uznania administracyjnego. Brak aktywności ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do zaniechania udzielenia żądanego świadczenia. Powołując się na orzecznictwo organ wskazał, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy.

Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawczyni od powyższej decyzji decyzją z dnia 9 sierpnia 2024 r. o sygn. akt SKO Gd/3632/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.

W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że w dniu 1 marca 2023 r. wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką niepełnosprawną w stopniu znacznym, którą się stale opiekuje. Utrzymują się z zasiłku stałego, pielęgnacyjnego, dodatku do czynszu. Decyzją z dnia 14 grudnia 2022 r. przyznano matce wnioskodawczyni – I. T., w imieniu której działa M. T., dodatek mieszkaniowy na okres od 1 listopada 2022 r. do 30 kwietnia 2023 r. w wysokość 436,67 zł miesięcznie (wniosek z dnia 16 listopada 2022 r.). W powyższej decyzji wskazano, iż gospodarstwo domowe składa się z 3 osób. Stąd w przeliczeniu na 2 osoby dodatek wyniósł 291,12 zł. Ponadto matka wnioskodawczyni otrzymuje także zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215 zł. W toku postępowania organ wskazał, iż Pani T. otrzymuje zasiłek stały w wysokości 492,08 zł. W aktach brak jest jednak dokumentów, z których wynika podstawa przyznania ww. zasiłku stałego i w jakim zakresie był przyznawany (rozpoznając wniosek z dnia 9 marca 2023 r. zasiłek stały nie został uwzględniony). Kolegium wskazało, że ponownie rozpoznając sprawę należy uzupełnić akta w tym zakresie.

Rozpoznając wniosek Skarżącej z dnia 9 marca 2023 r. ustalono na podstawie pisma z ZUS-u z dnia 24 lutego 2023 r., iż I. T. otrzymuje emeryturę w lutym 2023 r. w wysokości 681,81 zł (2545,43 zł emerytura za 3 miesiące - 500 zł świadczenia uzupełniającego) : 3 miesiące= 681,81 zł. W powyższym piśmie wskazano, iż przysługuje jej ona od 1 grudnia 2022 r. (wpłacono jej wyrównanie). Kolegium podniosło, że ponownie rozpoznając sprawę organ powinien ustalić, czy ww. okoliczność ma wpływ na rozpatrzenie przedmiotowego wniosku z dnia 14 lutego 2023r. Ponadto Kolegium wskazało na to, że w aktach znajduje się kwestionariusz wywiadu środowiskowego podpisany 1 marca 2023 roku przez Panią T., a akta zawierają "opis sytuacji do wniosku z 14.02.2023" podpisany przez pracownika socjalnego.

Następnie wskazano, że pismem z dnia 1 marca 2023 r. organ poinformował wnioskodawczynię o wszczęciu postępowania i uprawnieniach wynikających z art. 10 k.p.a. Skarżąca potwierdziła, iż otrzymała ww. pismo.

W aktach znajduje się pismo z PGNIG z 26 stycznia 2023 r., z którego wynika, iż pod adresem zamieszkania skarżącej K. T. posiada do zapłaty faktury: z terminem płatności 1 lutego 2023 r. - pozostało do zapłaty 4,56 zł, z terminem płatności do 1 kwietnia 2023 r. - pozostało do zapłaty 27,92 zł.

W toku postępowania skarżąca zapoznała się z aktami 24 stycznia 2023 r. Natomiast dowody kluczowe w sprawie wpłynęły do organu po tej dacie. Tym samym organ nie zapewnił skarżącej czynnego udziału w postępowaniu, co stanowi naruszenia art. 10, art. 79a k.p.a. W aktach znajduje się aktualizacja wywiadu środowiskowego, jednakże nie wynika z niej, iż została przeprowadzona w miejscu zamieszkania skarżącej i jej matki. W aktach znajduje się "opis sytuacji do wywiadu z 14.02.2023 roku", jednak z dokumentów nie wynika, iż są to ustalenia pracownika socjalnego dokonane podczas wywiadu środowiskowego podpisanego przez skarżącą lub matkę. Poprzednio rozpatrując sprawy dotyczące wniosku skarżącej i jej matki wskazano, iż konieczne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej i matki. Także w niniejszej sprawie wywiad jest niezbędny celem ustalenia aktualnej, jak i z daty złożenia wniosku sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, majątkowej rodziny.

W piśmie z dnia 12 września 2024 r. uznanym za sprzeciw od decyzji kasacyjnej wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku opisanej powyżej, M. T. wniosła o "uchylenie, tj. zmianę" wydanych w jej sprawach decyzji oraz poprzedzających je decyzji organu I instancji. Skarżąca wskazała, że na dzień wydawania decyzji takich jak np. dotyczące zasiłku okresowego, celowego na gaz i prąd nie było żadnych braków do wydania decyzji merytorycznie rozstrzygających sprawy, czyli przyznających zasiłki. Konieczność przeprowadzenia nawet kilku dowodów mieści się w ramach kompetencji organu odwoławczego. Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego przy uwzględnieniu kompetencji organu odwoławczego do merytorycznego rozpoznania sprawy gwarantuje jednostce uprawnienie do skontrolowania wydanego już aktu administracyjnego, a intencją ustawodawcy oraz postulatem doktryny i judykatury jest nienadużywanie przez organy odwoławcze kompetencji do uchylania zaskarżonych decyzji i przekazywania sprawy do ponownego rozpatrzenia, lecz w ramach przysługujących im uprawnień dokonywanie uzupełnienia postępowania dowodowego i orzekanie co do istoty sprawy. Prawo nie pozwala na to, by sprawy były rozpatrywane przewlekle i długimi miesiącami, latami, lecz przepisy prawa wyznaczają czasokres rozpatrywania spraw: miesiąc, góra dwa miesiące w przypadku sprawy szczególnie skomplikowanej. Przeciąganie spraw nie znajduje umocowania w prawie zarówno ze względów czysto prawnych, jak też humanitarnych, zwłaszcza gdy chodzi o sprawy dotyczące zasiłków, a więc minimum egzystencji, na pomoc nie można bowiem czekać długimi miesiącami przechodzącymi w lata. Należy też wziąć pod uwagę, że terminowość załatwiania spraw jest konieczna również ze względu na to, że ludzka pamięć jest ograniczona i trudno wymagać pamiętania danych z tak odległego czasu, więc przeciąganie spraw jest niewłaściwe. W ocenie skarżącej w sprawach dokonano koniecznych czynności, były przeprowadzone wywiady środowiskowe. SKO w Gdańsku uznało, że nie ma pewności, że wywiady zostały przeprowadzone, mimo że organ pierwszej instancji wyraźnie potwierdził ich przeprowadzenie pisząc, że z wniosku z 20.01.2023 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy w dniu 24.01.2023 r., a z wniosku z 14.02.2023 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy w dniu 24.03.2023 r. Również w aktach znajdują się kwestionariusze tych wywiadów środowiskowych. Jak wiadomo wywiady takie przeprowadzane są w miejscu zamieszkania, więc stanowisko SKO poddające w wątpliwość rzeczywiste przeprowadzenie ich w tym miejscu jest co najmniej dziwne. Pisząc, że sąd rozpatrując sprawy nakazał przeprowadzenie wywiadów środowiskowych, SKO nie zauważa, że były to inne sprawy, będące z czasu epidemii COVID-19. Natomiast w niniejszych sprawach wywiady środowiskowe odbyły się w miejscu zamieszkania. Organ pierwszej instancji nie twierdził, jakoby ich nie przeprowadził, lecz potwierdził ich przeprowadzenie, a więc Kolegium bez żadnej podstawy to neguje niepotrzebnie i bezprawnie przewlekając sprawy. Jeżeli strona nie zarzuca uniemożliwienia jej czynnego udziału w sprawach, to zdaniem skarżącej Kolegium nie powinno jej tego wmawiać, gdyż strona nie chce przeciągać spraw przeglądając kolejne akta. Jeżeli chodzi o dostarczenie dokumentu, np. dotyczącego zasiłku stałego, rachunku za wodę, to Kolegium miało możliwość wystąpić o ten pierwszy dokument do OPS-u, a o ten drugi do Spółdzielni Mieszkaniowej, bądź zlecić to OPS-owi w postępowaniu uzupełniającym na etapie odwoławczym, tym bardzie, że OPS występował do tej Spółdzielni pytając o zadłużenie lokalu, a więc nie jest tu niezbędne dostarczanie tego przez stronę. OPS też sam występował do gazowni PGNIG oraz do ZUS-u o dokumenty, więc Kolegium mogło też to uczynić. Odnosząc się do twierdzenia Kolegium, że dołączone dokumenty dotyczące stanu zdrowia nie zostały przez organ rozpatrzone, to wbrew twierdzeniu Kolegium, dokumentów o stanie zdrowia się nie rozpatruje, gdyż dowodów nie można rozpatrywać, lecz należy je po prostu przyjąć, uznać, gdyż z dowodami się nie dyskutuje. To sprawę się rozpatruje w oparciu o dokumenty, a nie rozpatruje się dokumentów, czyli dowodów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej jako p.p.s.a., od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji: Dz. U. 2024 poz. 572 ze zm.) - dalej jako k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Przy czym, zgodnie z treścią art. 64e p.p.s.a. - rozpoznając sprzeciw, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a.

Sprzeciw nie jest środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji ani prawidłowości zastosowania przez organ drugiej instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z podstawami kasatoryjnymi. Sprzeciw jest wyrazem zakwestionowania przez stronę uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi. Kontrola dokonywana przez sąd administracyjny w ramach tego środka ma więc wyłącznie charakter formalny i polega na kontroli, czy decyzja kasatoryjna organu drugiej instancji poprawnie została wywiedziona z jednej z podstaw wymienionych w art. 138 § 2 k.p.a. A zatem sąd w takim przypadku jedynie ustala, czy zachodziły przesłanki do zastosowania przez organ odwoławczy kompetencji z art. 138 § 2 k.p.a., a więc uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., sąd nie jest więc władny odnosić się do jakichkolwiek innych kwestii, które nie wiążą się bezpośrednio z problematyką stosowanej przez organ odwoławczy normy z art. 138 § 2 k.p.a. Innymi słowy sąd rozpoznając sprzeciw powinien ocenić tylko te kwestie, które warunkują prawidłowość wydania decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. (wyrok NSA z 9 września 2020 r., sygn. I GSK 1170/20, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Ponadto zgodnie z art. 138 § 2a k.p.a., jeżeli organ pierwszej instancji dokonał w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni przepisów prawa, które mogą znaleźć zastosowanie w sprawie, w decyzji, o której mowa w § 2, organ odwoławczy określa także wytyczne w zakresie wykładni tych przepisów.

Sąd administracyjny w ramach kontroli zgodności z prawem rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. ocenia, czy organ odwoławczy winien był podjąć merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, czy też zaszła konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w takim zakresie, który z uwagi na obowiązek zachowania dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) oraz wyjaśnienia istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), uzasadniał przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a jednocześnie w postępowaniu przed organem I instancji doszło do uchybień natury proceduralnej, które można określić jako istotne.

Organ odwoławczy co do zasady, a wynika to z treści art. 138 § 1 k.p.a., jest organem merytorycznie rozstrzygającym sprawę. Odstępstwem od tej zasady jest, wynikające z 138 § 2 k.p.a., uprawnienie organu odwoławczego do wydania decyzji kasacyjnej. Konstrukcja prawna decyzji kasacyjnej podejmowanej na podstawie wskazanego przepisu opiera się na dwóch kumulatywnych przesłankach, a mianowicie: wydaniu decyzji I instancji z naruszeniem przepisów postępowania, czyli przepisów kodeksowych lub przepisów o postępowaniu zawartych w ustawach szczególnych, oraz uznaniu przez organ odwoławczy, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wobec tego samo naruszenie przepisów postępowania przez organ I instancji, chociaż jest konieczną przesłanką uchylenia decyzji, nie jest przesłanką wystarczającą do podjęcia przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Zakończenie postępowania odwoławczego wydaniem tego typu decyzji wymaga bowiem dodatkowo stwierdzenia, że zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Chodzi więc o sytuację, w której zasada dwuinstancyjności postępowania wyłącza przeprowadzenie w tym zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego, gdyż jego zakres wskazuje, że w swej istocie organ odwoławczy musiałby sam przeprowadzić postępowanie wyjaśniające odnośnie kwestii mogących mieć istotny wpływ na treść decyzji.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku nie została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a.

Kontrolowana sprawa objęta sprzeciwem dotyczy zasiłku celowego, którego przyznanie zostało uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.), dalej jako u.p.s., która stanowi, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1). Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 2, 3 i 4). Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.).

Choć przepis art. 39 u.p.s., w którym uregulowano zasiłek celowy wprost tego nie przewiduje, to nie ulega wątpliwości, że w oparciu o art. 8 u.p.s. świadczenie to zależne jest od kryterium dochodowego. Przyznanie tego rodzaju pomocy społecznej uzależnione jest zatem przede wszystkim od wystąpienia przesłanki dotyczącej braku możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej związanej z niemożliwością zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a także uzyskiwania dochodu nieprzekraczającego kwoty określonej w art. 8 ust. 1 u.p.s.

Należy podkreślić, że dla rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej niezbędne jest dokonanie stosownych ustaleń faktycznych, którym służy m.in. obligatoryjny wywiad środowiskowy. O ile jednak organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., o tyle na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych zgodnie z art. 4, art. 11 ust. 2, art. 12, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 i 4a u.p.s.

Powyższe uwagi o charakterze ogólnym mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprzeciwu w niniejszej sprawie, ponieważ wskazują zakres prawidłowo poprowadzonego postępowania w sprawie przyznania bądź odmowy przyznania zasiłku celowego. Skoro bowiem kompleksowe i pełne ustalenie okoliczności życiowych, w szczególności możliwości finansowych wnioskodawcy jest warunkiem koniecznym orzekania w przedmiocie zasiłku celowego, to jakiekolwiek braki w materiale dowodowym będą świadczyły o wadach przeprowadzonego postępowania. Jak już wskazano powyżej, rolą sądu rozpoznającego sprzeciw od decyzji kasacyjnej będzie kontrola, czy doszło do naruszenia przepisów postępowania – jak orzekł organ odwoławczy – a jeśli tak, to czy konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Jeśli bowiem charakter naruszenia na to pozwala, wówczas organ odwoławczy ma obowiązek skorzystać z art. 136 k.p.a., w myśl którego organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję (§ 1).

W niniejszej sprawie Kolegium prawidłowo dostrzegło istotne braki w materiale dowodowym, który czyni decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 24 marca 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej zasiłku celowego przedwczesną. Jednocześnie Sąd w pełni przychyla się do stanowiska Kolegium, iż poważne uchybienia w niepełnym materiale dowodowym stanowią o istotnej wadzie postępowania, której nie można "naprawić" na etapie postępowania odwoławczego. Jak już bowiem wyjaśniono powyżej, strona nie może zostać pozbawiona możliwości skorzystania z rozstrzygnięcia jej sprawy przez organy dwóch instancji.

Należy przypomnieć, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 u.p.s.). Wywiad taki służy ustaleniu sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób oraz rodzin ubiegających się o świadczenie z pomocy społecznej (art. 107 ust. 1 u.p.s.). Rodzinny wywiad środowiskowy, przeprowadzany na podstawie art. 107 i nast. u.p.s., jak również jego aktualizacja, jest szczególnym dowodem w sprawie osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, który jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną. Na wywiad składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego, takich jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji, wykorzystanie istotnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych, w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego przez stronę. Wywiad jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będący podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie (zob. wyrok WSA w Łodzi z 30 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 766/19). W konsekwencji jakiekolwiek niejasności co do sytuacji majątkowej strony w pierwszej kolejności winny być wyjaśnione w wywiadzie środowiskowym.

Z powyższego wynika, że zarówno wywiad środowiskowy, jak i jego aktualizacja stanowią kluczowy dowód w postępowaniach z zakresu prawa pomocy, a zatem dokumenty sporządzone w oparciu o przeprowadzony wywiad nie mogą budzić żadnych wątpliwości formalnych. Zatem, jak słusznie zauważyło Kolegium, nie wiadomo jak zakwalifikować dokument zatytułowany "Opis sytuacji do wniosku z 14.02.2023 roku" niepodpisany ani przez skarżącą ani przez jej matkę. Zwłaszcza że w nadesłanych aktach sprawy jest wywiad środowiskowy (k. nr 31-35 akt organu I instancji) z 1 marca 2023 r. Ponadto w części "C. Diagnoza sytuacji osoby lub rodziny, wnioski pracownika socjalnego" wpisano: "Opis sytuacji w załączniku.". Być może chodzi o dołączony do akt dokument "Opis sytuacji do wniosku z dnia 14.02.2023 r." podpisany przez pracownika socjalnego. Nawet jeśli tak, to załącznik powinien być prawidłowo zatytułowany, podpisany zarówno przez pracownika socjalnego, jak i przez wnioskodawczynię. Jego wiarygodność podważa zarówno brak podpisu wnioskodawczyni, jak i fakt, że wywiad sporządzono pismem odręcznym, a przedmiotowy opis stanowi wydruk komputerowy.

Na marginesie Sąd zauważa, że nadesłane akta administracyjne do wniosku skarżącej z dnia 14 lutego 2023 r. o wiele zasiłków zostały spięte razem z aktami z wniosku skarżącej z dnia 20 stycznia 2023 r. o wiele zasiłków. W tych drugich aktach znajduje się wywiad środowiskowy (data nieczytelna, k. 50-54), jednakże sporządzony do sprawy z innego wniosku, więc nie podlegający kontroli.

Dodatkowo słusznie zauważyło Kolegium, że rozstrzyganie sprawy w oparciu o nowe dowody (pismo PGNiG z 26 stycznia 2023 r.) przez organ I instancji po dniu 24 stycznia 2023 r., kiedy to strona zapoznała się z aktami, bez umożliwienia stronie zapoznania się z nimi stanowi naruszenie art. 10 i art. 79a k.p.a. Skarżąca co prawda zarzuciła Kolegium, że niesłusznie podnosi ten zarzut skoro sama zainteresowana tego nie robi, jednakże organ odwoławczy słusznie dostrzegł naruszenie przepisów postępowania w tym zakresie. Niezależnie od powyższego, inne braki i nieścisłości w materiale dowodowym okazały się kluczowe dla wydania decyzji kasatoryjnej.

Na marginesie Sąd zauważa, że fakt, iż skarżąca zainicjowała bardzo wiele postępowań nie wpływa na to, że każde postępowanie administracyjne winne zostać poprowadzone prawidłowo, tj. zgodnie z właściwymi przepisami prawa materialnego w sposób uregulowany przepisami k.p.a. odwzorowując dokonane czynności w aktach sprawy, a następnie przygotowując decyzję, która swoją treścią będzie spełniała wymogi, o których mowa w art. 107 k.p.a., tj. jej uzasadnienie faktyczne w szczególności będzie zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3). Samo bowiem wypełnienie uzasadnienia decyzji powołaniem licznych przepisów i bogate cytowanie orzecznictwa przy chaotycznym powołaniu faktów nie czyni zadość prawidłowej konstrukcji uzasadnienia decyzji.

Reasumując, zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organ I instancji wydał decyzję z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 10 i art. 79a k.p.a., a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy niewątpliwie ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W konsekwencji, nie mogąc naruszyć zasady dwuinstancyjności organ odwoławczy prawidłowo wydał decyzję w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a., a przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia Kolegium wskazało, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił sprzeciw na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a.

Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 64d § 1 p.p.s.a.