Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1000/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 151, art. 250 par. 1, art. 269 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 2631
law: Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 21 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw, Asesor WSA Tomasz Porczyński, Protokolant Asystent sędziego Tomasz Stańczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2024 roku sprawy ze skargi W.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 28 września 2023 roku znak: SKO.4114.525.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adw. P. N. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy al. [...], kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną do tutejszego sądu decyzją z dnia 28 września 2023 r. znak SKO.4114.525.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Ozorkowa w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ww. decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

1. Jak wynika z akt sprawy Burmistrz Miasta Ozorkowa decyzją z dnia 10 sierpnia 2023 r. znak 000456.SP.08.2023 odmówił przyznania W.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskowanego na matkę M.B. W uzasadnieniu organ wskazał na niespełnienie przesłanki dotyczącej momentu powstania niepełnosprawności M.B. oraz pozostawanie przez nią w związku małżeńskim.

2. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła W.B.. W uzasadnieniu odwołania powołała się na sytuację rodzinną oraz zdrowotną matki M.B.. W związku z powyższym powołując się na przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyrok Trybunału Konstytucyjnego, poprosiła o pomoc w rozwiązaniu sprawy mając na uwadze zdrowie oraz życie matki i wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego niezbędnego do sprawowania bezpośredniej opieki.

3. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 28 września 2023 r. znak SKO.4114.525.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

1. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że W.B. w dniu 12 stycznia 2023 r. złożyła w organie pierwszej instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką M.B.. Do wniosku załączyła: 1. orzeczenie Powiatu Łódzkiego Wschodniego - Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 20 października 2020 r. nr ZON.721.1725.2020, z treści, którego wynika, iż M.B. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 października 2024 r. i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednocześnie Komisja ustaliła, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 3 listopada 2016 r.; 2. orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 13 grudnia 2022 r., nr akt 021051893, z treści, którego wynika, iż M.B. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2026 r. Data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji: trwa i istniała na dzień 1 listopada 2022 r.; 3. oświadczenie strony z dnia 12 stycznia 2023 r. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, w którym oświadcza, że cyt.: "(...) nie jestem aktywna zawodowo w Polsce; osoba bezrobotna zarejestrowana w Urzędzie Pracy bez prawa do świadczeń z tytułu bezrobocia; nie został złożony wniosek o zagraniczne świadczenia rodzinne. Moja mama M.B. pozostaje w związku małżeńskim z moim tatą, który pracuje w Wielkiej Brytanii (...)"; 4. oświadczenie strony z dnia 12 stycznia 2023 r. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, w którym oświadcza, że cyt.: "Sprawuję osobistą stałą opiekę na osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Mama potrzebuje stałej opieki, ponieważ trzeba pomóc jej się ubrać, wykąpać, zrobić jedzenie, o własnych silach nie może wyjść z domu muszę wyprowadzać ją na spacer. Po domu porusza się przy balkoniku. Wszystkie obowiązki spadły na mnie. W tym, przypadku nie mogę iść do pracy. Mama pozostaje w związku małżeńskim z moim tatą A.B."; 5. oświadczenie strony złożone we wniosku SR-5 w dniu 12 stycznia 2023 r. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, w którym oświadcza, że: a) powyższe dane są prawdziwe, b) zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczenia pielęgnacyjnego, c) nie ma ustalonego prawo do emerytury, nie posiada prawa do renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego prawa emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenie kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym; d) nie ma ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego i zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu o wypłacie zasiłku dla opiekunów, e) osoba wymagająca opieki: - pozostaje w związku małżeńskim, współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, - nie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej (...) nie korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, f) na osobę wymagającą opieki inna osoba w rodzinie nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury; g) na osobę wymagającą opieki inna osoba w rodzinie nie ma ustalonego prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego o którym mowa w art. 10 ustawy, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i prawa do zasiłku dla opiekuna o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu o wypłacie zasiłku dla opiekunów; h) na osobę wymagającą opieki inna osoba nie jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką (...); i) nie jest zatrudniona i nie wykonuje innej pracy zarobkowej, j) nie przebywa ani członek jej rodziny w tym współmałżonek albo drugi rodzic poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, k) przebywam lub członek mojej rodziny, w tym współmałżonek lub drugi rodzic dziecka/dzieci, przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

2. Następnie organ wskazał, że Burmistrz Miasta Ozorkowa na podstawie art. 21 i 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych, akta sprawy przekazał do Łódzkiego Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi celem sprawdzenia czy w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda Łódzki po dokonaniu ustaleń uznał, iż w sprawie W.B. nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ponieważ świadczenie pielęgnacyjne dla osoby pełnoletniej nie jest wskazane jako świadczenie podlegające koordynacji.

3. Kolegium podniosło, że z przeprowadzonego w dniu 4 sierpnia 2023 r. wywiadu środowiskowego w miejscu sprawowania opieki wnioskodawcy, wynika, że W.B. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką M.B. (lat 53), zamieszkują w bloku w mieszkaniu na parterze. Ojciec W.B. oraz brat aktualnie przebywają za granicą w Wielkiej Brytanii w celach zarobkowych. W.B. sama całodobowo sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką M.B., która wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w czynnościach dnia codziennego w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (choruje od 37 lat - choroba genetyczna), nie porusza się samodzielnie, posiada balkonik oraz wózek inwalidzki, wymaga opieki lekarzy specjalistów. Strona dba o higienę osobistą matki, przygotowuje posiłki, podaje lekarstwa, chodzi na spacery, jest w stałym kontakcie ze specjalistami.

4. W.B. nie pracuje, nie posiada żadnego świadczenia z ZUS ani KRUS. Kolegium podkreśliło, że warunkiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie warunków określonych przez ustawodawcę w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały m.in. w art. 17 ust. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. o sygn. akt I OPS 2/22, podkreślił, że ustawodawca wyraźnie wskazał, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. W stanie faktycznym ustalono, że M.B. (osoba wymagająca opieki) pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek - nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. W konsekwencji powyższego Kolegium stwierdziło, że brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce na niepełnosprawną matkę, gdy ta pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreśliło, że treść zapadłego rozstrzygnięcia jest wynikiem niespełnienia przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie zaś wynikających z treści art. 17 ust. 1b ustawy. Kwestia daty powstania niepełnosprawności M.B. pozostawała bowiem poza wpływem na rozstrzygnięcie.

1. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła W.B.. Skarżąca z uwagi na dobro społeczne oraz dobro obywatela wniosła o zrozumienie jej sytuacji. Podniosła, że choroba jej matki objawiła się przed 16 rokiem życia, matka wymaga całodobowej opieki, a skarżąca zrezygnowała z pracy, aby tę opiekę sprawować, przy czym jest jedyną osobą, która może opiekować się matką.

1. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

2. Skarga okazała się niezasadna.

1. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.",, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego aktu administracji (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 P.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.).

2. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta Ozorkowa o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej.

3. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst. jedn. Dz.U. z 2023, poz. 390).

4. Analizując treść zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności przyznać należy rację Kolegium, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może opierać się na okoliczności czasu powstania niepełnosprawności u matki skarżącej. Zgodnie z art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W tym zakresie rozstrzygnięcie organu I instancji jest rzeczywiście błędne z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W powołanym wyroku Trybunał stwierdził bowiem, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała powyżej kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiających uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło tym samym przymiot konstytucyjnego. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Słusznie zatem uznało Kolegium, że data powstania niepełnosprawności M.B. nie stanowi przeszkody w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko Kolegium w tym względzie jest oparte na utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych i jako prawidłowe wymaga poparcia.

5. W dalszej kolejności przypomnieć należy, że stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

6. W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że wymagająca opieki matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem, z którego wynika, że jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Oznacza to, że spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponadto, bezspornym jest, że skarżąca jest osobą, na której stosownie do treści przepisu art. 128 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Niemniej jednak, stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

7. W tym miejscu zaznaczyć należy, że w dniu 14 listopada 2022 r. na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, została podjęta uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OPS 2/22, o następującej treści:

"Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);

Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)".

8. W uzasadnieniu ww. uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości. Ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, a więc legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Powyższą regulację dotyczącą stopni niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym o znacznym stopniu niepełnosprawności, można więc traktować jak przypadek definicji legalnej. Naczelny Sąd wskazał również, że w kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. Odnosząc się do podnoszonych w orzecznictwie wątpliwości co do zgodności rozważanych przepisów u.ś.r. z zasadami konstytucyjnymi, Sąd dostrzegł, że limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Zdaniem NSA regulacja ta nie jest także sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą.

9. Jak wynika natomiast ze stanu faktycznego sprawy wymagająca opieki matka skarżącej w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a także w dacie orzekania przez organy administracji, pozostawała w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. brak było podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego, mimo wyjątkowo trudnej sytuacji skarżącej, skarga jako niezasadna, w świetle powołanej uchwały, winna zostać oddalona.

10. Warto bowiem zaznaczyć, że stosownie do art. 269 § 1 p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Z powołanego wyżej przepisu wynika moc ogólnie wiążąca zarówno uchwał abstrakcyjnych, jak i uchwał konkretnych. Istota owej mocy ogólnie wiążącej uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować. W konsekwencji wobec stwierdzenia braku zmiany powyższego stanowiska w dacie wyrokowania skład orzekający w niniejszej sprawie podzielił pogląd zaprezentowany w ww. uchwale NSA z 14 listopada 2022 r., bowiem nie znalazł podstaw do jego zakwestionowania.

11. Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku skarżącej o powołanie biegłego sądowego na okoliczność daty powstania choroby matki skarżącej, podnieść należy, że zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Wobec tego sąd administracyjny może dopuścić jako dowód w sprawie jedynie dowód z dokumentu. Tym samym nie było w niniejszej sprawie podstawy prawnej by uwzględnić wniosek skarżącej o powołanie biegłego. Dowód tego rodzaju byłby zresztą nieprzydatny dla wyniku sprawy skoro Kolegium prawidłowo oceniło okoliczność braku uzależnienia możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności matki skarżącej.

12. Reasumując, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi prawidłowo wskazało na wystąpienie negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez wykazanie, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej podstawie prawnej oraz wyczerpującej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie zasadniczych okoliczności sprawy.

13. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie stwierdził także, aby w sprawie doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i 80 K.p.a. W świetle tych zasad organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.

14. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności i nie dopatrując się naruszeń prawa, które sąd jest zobligowany brać pod uwagę z urzędu, a zatem nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji.

15. W pkt 2 sentencji wyroku sąd orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu. W rozstrzyganej sprawie skarżąca reprezentowana była przez adwokata wyznaczonego z urzędu, wobec tego podstawą prawną wydania rozstrzygnięcia stanowił art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2631).

Mając jednakże na uwadze wyroki Trybunału Konstytucyjnego w sprawach o sygn. akt SK 66/19, SK 78/21, SK 53/22, SK 85/22 oraz SK 83/19 i orzeczoną nimi niekonstytucyjność stawek opłat określonych w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu i Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2437) oraz wskazywaną przez Trybunał konieczność zasądzania na rzecz pełnomocników z urzędu opłat nie niższych niż przewidziane w rozporządzeniach regulujących stawki dla adwokatów i radców prawnych z wyboru, a więc przy uwzględnieniu rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.) oraz w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935), Sąd, mając na względzie dyspozycję art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanowił przyznać pełnomocnikowi wynagrodzenie obejmujące opłatę w wysokości określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w kwocie 480 zł. Minister Sprawiedliwości nie dostosował bowiem dotychczas rozporządzeń o wynagrodzeniach pełnomocników z urzędu do wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Zważywszy stan prawny ukształtowany ww. orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego i mając na uwadze prokonstytucyjną wykładnię przepisów należało przyznać pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie na poziomie równym wynagrodzeniu pełnomocnika z wyboru, o czym sąd orzekł w pkt 2 wyroku.

IB