Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 469/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2024 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 lutego 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/37/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. odstępuje od zasądzenia na rzecz skarżącej M. G. zwrotu kosztów postępowania w całości.


UZASADNIENIE

M. G. (dalej: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 16.02.2024 r. (SKO.ŚR/4111/37/2024) utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy C. z 13.12.2023 r. (nr ŚR-5222/29/23) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

1. Decyzją wskazaną wyżej organ I instancji, po rozpoznaniu wniosku skarżącej, orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, M. G. Osoba ta dysponuje orzeczeniem Komisji Lekarskiej KRUS z 13.06.2012 r. stwierdzającym, że jest ona trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji od 1.05.2012 r.

Przyjętym przez organ motywem decyzji odmownej był brak spełnienia przesłanki uprawniającej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej "ustawa"), tj. stwierdzenie, że niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała w okresach wskazanych w tym przepisie. Nadto, organ podał, że niepełnosprawna ma pięcioro dzieci, na których ciąży względem niej obowiązek alimentacyjny. Dwoje dzieci mieszka pod tym samym adresem co niepełnosprawna, jedno – w domu obok.

2. W odwołaniu skarżąca przywołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13), w którym uznano, że kryterium wieku powstania niepełnosprawności określone w art. 17 ust. 1b ustawy, utraciło przymiot konstytucyjności. Dodatkowo odwołanie kwestionowało możliwości alimentacyjne rodzeństwa skarżącej.

3. W rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 16.02.2024 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy C.. Organ II instancji – nawiązując do art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym – podał, że ocena przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna być dokonana w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązującej do 31 grudnia 2023 r. i w oparciu o ten stan prawny powinna zostać wydana decyzja merytoryczna. Podkreśliło Kolegium Odwoławcze, że w obecnym stanie prawnym (tj. obowiązującym po wskazanym w punkcie 2 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego) ocena możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego winna odbywać się z pominięciem niekonstytucyjnych przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1b ustawy.

Dalej SKO w Krakowie podało, że skarżąca nie spełniła przesłanki niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Akcentowało w tym względzie, że z akt sprawy nie wynika to, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z powodu opieki nad matką, a zakres czynności opiekuńczych obejmuje organizacje czasu, higienę wieczorną, dbanie o gospodarstwo domowe. Z oświadczenia strony nie wynika, że czynności te uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia, choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Dlatego też w sprawie nie został potwierdzony związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osoba niepełnosprawną w znacznym stopniu matką, a niepodejmowaniem pracy zarobkowej przez skarżącą.

Organ odwoławczy wskazał, że Wójt przeprowadził postępowanie dowodowe oraz wywiad środowiskowy. Z materiału tego wynika, że skarżąca mieszka w domu wielorodzinnym wspólnie z swoją rodziną, na parterze domu mieszka matka, ponadto w tym samym domu zamieszkuje również drugie z dzieci niepełnosprawnej, a dodatkowo w sąsiednim domu mieszka kolejna z córek. W zakresie zatrudnienia organ ustalił, że wnioskodawczyni pracowała w latach 2006-2021, a zatrudnienie ustało z inicjatywy pracodawcy. Skarżąca ma ponadto (oprócz zamieszkującego z nią brata i siostry w sąsiednim domu ) - dwie siostry, które są czynne zawodowo i mieszkają w innym mieście.

Zdaniem Kolegium, w realiach sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością opieki nad matką. Z akt sprawy wynika, iż stan matki wymagający opieki i wsparcia był ustalony w 2012 r., kiedy to skarżąca pozostawała w zatrudnieniu, które ustało z inicjatywy pracodawcy. Wobec powyższego Kolegium nie mogło przyjąć, iż zachodzi związek przyczynowo-skutkowy.

Dodatkowo, w sprawie należało uwzględnić, że skarżąca ma jeszcze czworo rodzeństwa, na którym w równym stopniu spoczywa obowiązek alimentacji w stosunku do matki. Obowiązek alimentacyjny może być spełniony przez osobistą opiekę, jak i przez wypłatę odpowiednich środków lub pokrycie koniecznych wydatków. SKO wskazało, że w wyjaśnieniach skarżąca nie przedstawiła żadnych obiektywnych okoliczność uniemożliwiający włączenie się pozostałych dzieci w opiekę nad matką poprzez np. finansowe wsparcie w takim zakresie, aby skarżąca nie musiałby rezygnować z pracy zwłaszcza, że dwoje dzieci niepełnosprawnej zamieszkuje razem z nią, a jedna w sąsiednim domu. W ocenie organu, rodzina winna być wstanie zapewnić opiekę matce własnymi siłami i środkami bez konieczności rezygnacji kogokolwiek z zatrudnienia.

4. W skardze skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. - poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez Skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką,

- art. 17 ust. 1 ustawy poprzez oparcie przedmiotowej decyzji na fakcie istnienia innych osób spokrewnionych w pierwszej kolejności, poza samą skarżącą.

Skarga domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, jak też zasądzenia kosztów postępowania.

Uzasadnienie skargi zawiera przegląd orzecznictwa sądowoadministracyjnego zapadłego na gruncie spraw dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

6. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonych decyzji wykazała, że akty te naruszają przepisy prawa w sposób nakazujący wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.

Na wstępie należy podkreślić, że SKO w wydanej w tej sprawie decyzji trafnie zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Kolegium Odwoławcze wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo wywiodło, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten mówi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie, art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17.10.2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Jak zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Uznać więc należy, że pojęcie "opieki", o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18.03.2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21, por. też wyrok WSA w Krakowie z 19.01.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22).

Zaprezentowana przez organ odwoławczy motywacja mająca przemawiać za odmową przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego sprowadzała się do zakwestionowania związku przyczynowo-skutkowgo między rezygnacją skarżącej z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad matką. Według organu, zakres opieki realizowanej przez skarżącą względem matki jest niewielki i nie uzasadnia całkowitej absencji zawodowej, a nadto jej zatrudnienie ustało z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, a nie z powodu opieki nad matką. Dodatkowo SKO wskazało, że są jeszcze inne niż skarżąca - osoby zobowiązane do alimentacji matki (pięcioro jej rodzeństwa), które mogą współuczestniczyć w opiece nad niepełnosprawną.

Motywy te, w realiach kontrolowanej sprawy – poddać należy krytycznej ocenie.

Odnośnie udziału rodzeństwa w opiece nad osobą niepełnosprawną, jako okoliczności przemawiającej za odmową przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego Sąd wskazuje, że zgodnie z najnowszym orzecznictwem NSA w tym przedmiocie, kwestia rodzeństwa zasadniczo nie pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia związku przyczynowego. Obrazuje ona bowiem możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20.12.2023 r. (sygn. akt I OSK 2322/22) akcentował bowiem, iż nie bez znaczenia dla sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność, że podlegająca opiece osoba niepełnosprawna posiada oprócz skarżącego, jeszcze dwoje dorosłych dzieci, a zatem, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawną matką, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy (...). NSA wywodził, że skarżąca nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad matką, na co słusznie wskazywano w niniejszej sprawie. Ponadto – podkreślał NSA – w ramach systemu pomocy społecznej istnieją różne formy wsparcia osób w opiece nad ich bliskimi umożliwiające opiekunom zachowanie aktywności zawodowej, w tym pomoc w formie usług opiekuńczych. Z kolei w wyroku z dnia 6 lutego 2024 r. (sygn. akt I OSK 128/23) NSA zajął stanowisko, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, iż opieka sprawowana przez skarżącą może być wspomagana przez dwóch jej braci, przy czym wsparcie to nie musi przybierać postaci świadczeń osobistych. Sprawowany wymiar opieki, w tym w związku z uwzględnieniem możliwości wsparcia ze strony rodzeństwa, nie charakteryzuje się zatem związkiem przyczynowo-skutkowym wymaganym do przyznania wnioskowanego świadczenia. Natomiast w wyrokach z 14.0.2024 r., I OSK 229/23 oraz z 21.02.2024 r., I OSK 158/23 - Naczelny Sąd Administracyjny zwracał uwagę, że nie można pominąć faktu, iż w niedalekiej odległości od matki skarżącej (w sąsiedniej miejscowości) mieszka jej druga córka, która - jak sama podała - sprawuje czasami opiekę nad matką. Okoliczność ta nie ma co prawda decydującego znaczenia przy ocenie istotnej w sprawie przesłanki związku przyczynowego, jednak nie pozostaje bez wpływu na tę ocenę, bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem.

Tak więc ocena możliwości organizacyjnych całej rodziny w zakresie opieki nad niepełnosprawnym może mieć także znaczenie dla oceny spełnienia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niemniej jednak kwestia możliwości współdziałania rodzeństwa, jako zobowiązanego alimentacyjnie względem niepełnosprawnego w równym stopniu co wnioskujący, zawsze musi podlegać indywidulanej ocenie na tle ogółu okoliczności faktycznych danej sprawy, a zwłaszcza intensywności i charakteru opieki jakiej wymaga osoba niepełnosprawna ze względu na specyfikę występujących u niej niedomagań oraz objawów chorobowych, jak też przy uwzględnieniu realnych możliwości udzielania wsparcia opiekunowi - w takim stopniu, który dawałby mu rzeczywistą możliwość podjęcia zatrudnienia. Analiza akt sprawy wskazuje natomiast, że stwierdzona przez orzekające w tej sprawie organy administracji możliwość rodzeństwa skarżącej współuczestniczenia w opiece nad niepełnosprawną od 12 lat ich matką, w takim zakresie, który umożliwiałby skarżącej podjęcie zatrudnienia, nie została poprzedzona dostatecznie wnikliwym badaniem sygnalizowanego wyżej aspektu sprawy. Organy administracji całkowicie zaniechały przeprowadzenia oceny tej kwestii w kontekście specyfiki uwarunkowań zdrowotnych niepełnosprawnej matki skarżącej. W istocie, organy w ogóle nie uczyniły przedmiotem rzetelnego swojego zainteresowania i analizy stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej podlegającej opiece. Żadna z wydanych w sprawie decyzji nie obrazuje tego, jaki w istocie stan zdrowia osoby niepełnosprawnej został ustalony w postępowaniu i jak stan ten wpływa na wyznaczenie zakresu nieodzownej opieki potrzebnej matce skarżącej. Stwierdzony w postępowaniu stan zdrowia niepełnosprawnego stanowi natomiast zasadniczy punkt odniesienia dla przyjmowania tego, czy w sprawie można zasadnie mówić o występowaniu związku przyczynowo-skutkowego, także z ewentualnym uwzględnieniem wsparcia ze strony rodzeństwa, albowiem to stan zdrowia niepełnosprawnego wyznacza zakres (skalę) potrzebnych czynności opiekuńczych. Akta sprawy wskazują przy tym, że niepełnosprawna ma być osobą zasadniczo leżącą. Przeszła cztery udary, miała operowany pęcherz, ma amputowane piersi. Skarżąca w toku postępowania akcentowała występowanie u matki zaników pamięci, stany demencyjne, które miały być leczone neurologicznie. Akta sprawy nie zawierają natomiast żadnej dokumentacji medycznej obrazującej sygnalizowaną wyżej kwestię. O przedłożenie takiej dokumentacji nie wzywał skarżącej żaden z orzekających organów. Nadto, lektura akt administracyjnych wskazuje, że właśnie z uwagi na sygnalizowane wyżej problemy z pamięcią, niepełnosprawna wymagać ma ciągłego pilnowania, aby nie opuściła ona samowolnie pokoju, który zajmuje. Dostrzec przy tym trzeba, że wywiad przeprowadzony w sprawie stwierdza, że właśnie w celu uniemożliwienia opuszczenia mieszkania przez niepełnosprawną zostały usunięte wszystkie wewnętrzne klamki w pokoju, w którym osoba ta przebywa, tak "aby był nadzór nad ewentualnym opuszczeniem domu przez matkę skarżącej." Mając powyższe na uwadze dostrzec więc należy dwie kwestie:

- pierwsza, to wynikającą z akt sprzeczność ustaleń dotyczących stanu zdrowia matki skarżącej. Z jednej bowiem strony ma być to osoba, co do zasady leżąca, z drugiej natomiast – przytoczone ostatnio okoliczności wskazują, że ma być ona jednak zdolna do samowolnego opuszczania domu, a więc ma w założeniu dysponować taką kondycją fizyczną i sprawnością, że możliwe jest jej samodzielne poruszanie się, w tym poza domem. Niewątpliwie zatem kwestia ta (stanu zdrowia matki skarżącej, jej samodzielności, mobilności ruchowej oraz występowania stanów demencyjnych – por. niżej) wymaga dokładnego zbadania i ustalenia, a nadto oceny albowiem akcentowane zagadnienie rzutuje na zakres koniecznej opieki świadczonej tej osobie, a w konsekwencji na nieodzowność niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna, tj. wystąpienia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

- druga kwestia, to stwierdzone w trakcie wywiadu środowiskowego usunięcie klamek w pokoju matki celem – jak podano pracownikowi socjalnemu – nadzoru nad niepełnosprawną i wykluczenia w ten sposób możliwości opuszczania zajmowanego przez nią pomieszczenia. Niewątpliwie okoliczność wprowadzenia wskazanych wyżej zabezpieczeń w pokoju matki skarżącej, w pewnym sensie naprowadza na tendencje ucieczkowe tej osoby i potrzebę jej pilnowania (ograniczenia możliwości przemieszczania się). Niemniej jednak, akta kontrolowanej sprawy nie zawierają żadnej dokumentacji medycznej odnoszącej się do matki skarżącej, a zatem mentalny stan zdrowia tej osoby nie został wykazany. Na okoliczność tendencji ucieczkowych matki skarżącej nie został też przeprowadzony dowód np. z przesłuchania innych dzieci niepełnosprawnej, a mieszkających w okolicy, a więc niewątpliwie zorientowanych w kwestiach zdrowotnych matki. Nadto, koniczność wyjaśnienia wskazanej wyżej kwestii jest nieodzowna także celem przesądzenia tego, czy opieka jest realizowana przez opiekuna w sposób właściwy i poprawny, czy też usunięcie klamek z pokoju niepełnosprawnej i uniemożliwienie jej opuszczenia pokoju, nie stanowi pewnej formy zastąpienia czynności opiekuńczych osoby podejmującej się opieki. Konieczne więc będzie ustalenie m.in. tego, w jakich okolicznościach matka skarżącej jest zamykana w pokoju bez możliwości z niego wyjścia, jak często mają miejsce takie sytuacje (pozostawienie matki zamkniętej w pokoju bez obecności opiekuna), jak też, czy taka forma ograniczeń niepełnosprawnej była konsultowana z lekarzami i jest przez nich akceptowana z uwagi na stan zdrowia matki skarżącej. Zauważyć przy tym należy, że problem możliwych niepożądanych zachowań względem niepełnosprawnej ze strony jej rodziny dostrzegł także pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy. Zapisał on w protokole, że "z przeprowadzonej rozmowy podczas wywiadu brak domniemania, że w rodzinie występuje zjawisko przemocy względem p. M.". W ocenie Sądu, samo to stwierdzenie pochodzące od osoby zainteresowanej wynikiem sprawy, nie jest wystarczające dla miarodajnego wyjaśnienia tej kwestii. Organ winien przejawić zatem konieczną inicjatywę celem przesądzenia poprawności sprawowania opieki nad matką skarżącej.

Końcowo należy stwierdzić, że nie mogło zyskać akceptacji Sądu stanowisko SKO w Krakowie kwestionujące istnienie związku przyczynowego z uwagi na stwierdzony w 2012 r. stan zdrowia niepełnosprawnej – niewykluczający wówczas aktywności zawodowej skarżącej. Ocena przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna być dokonywana przy uwzględnieniu aktualnego (na dzień orzekania organu) stanu zdrowia niepełnosprawnego i aktualnie koniecznego zakresu czynności pomocowych realizowanych przez opiekuna, nie zaś w odniesieniu do sytuacji sprzed kilkunastu lat.

Reasumując, rzeczą organu będzie uzupełnienie ustaleń faktycznych sprawy w oparciu o przedstawione wyżej wskazania. Po stwierdzeniu (ustaleniu) specyfiki uwarunkowań zdrowotnych niepełnosprawnej i skali czynności opiekuńczych, których zapewnienie jest w tym przypadku konieczne, przesądzone winno zostać to, czy skarżąca poprawnie czynności te realizuje i czy zakres ten uzasadnia rezygnację z pracy. Rzeczą organów administracji winno być także rozważenie tego, na ile realnie skarżąca może uzyskać wsparcie w tych czynnościach ze strony rodzeństwa, a ocen w tym względzie dokonać należy przy uwzględnieniu okoliczności wcześniej już przedstawionych. W tej sprawie, orzekające organy administracji nie poczyniły takich kompleksowych, wszechstronnych i wiarygodnych ustaleń, co świadczy o naruszeniu art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Podstawą prawną orzeczenia były przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c w związku z art. 135 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935; dalej p.p.s.a.).

O kosztach (pkt 2 sentencji) orzeczono na zasadzie 206 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części. Cytowany przepis obejmuje swoim zakresem także uprawnienie Sądu do określenia wysokości wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika strony, w ramach oceny czynności tego pełnomocnika podejmowanych w postępowaniu sądowym. Przy określaniu wysokości wynagrodzenia pełnomocnika uwzględniać trzeba bowiem każdorazowo szereg okoliczności, wśród których wymienić należy m.in. stopień zawiłości sprawy, jak też wkład pełnomocnika, w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Złożona w tej sprawie skarga nie prezentowała okoliczności indywidualizujących kontrolowany przypadek, zawierając w istocie treść tez z orzeczeń sądów administracyjnych zapadłych na gruncie stosowania przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego. Wywiedziona skarga nie przyczyniła się więc do wyjaśnienia tej sprawy. W takich okolicznościach, w ocenie Sądu, wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania (tj. w tej sprawie, z uwagi na zwolnienie skarżącej z wpisu sądowego, w istocie w rachubę wchodziłyby jedynie koszty zastępstwa procesowego zawodowego pełnomocnika) – nie mógł zostać uwzględniony, przez co Sąd, odstąpił od zasądzenia zwrotu tych kosztów w całości, stosując cytowany wyżej art. 206 p.p.s.a.