Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 235/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 10 lutego 2023 r. nr SKO/RŚ-423/70/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem D. S. (dalej: strona, skarżący ) z dnia 20 kwietnia 2022 roku , adresowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Legnicy, którym zwrócił się o przyznanie o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną – matką K. S. (dalej: matka strony lub skarżącego). Do wniosku dołączono m.in. orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Legnicy z dnia 2 sierpnia 2013 roku o znacznym stopniu niepełnosprawności swojej matki.

Na wskutek ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia 7 grudnia 2022 roku, nr DR.5212.47.10.2022.IM wydaną z powołaniem się na przepisy art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 roku poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) , działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Legnicy , Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych (dalej: organ I instancji) odmówił przyznania stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką. W ocenie organu I instancji , matka strony wymaga pomocy osoby drugiej ze względu na podeszły wiek ( 89 lat) i stan zdrowia. Jednocześnie organ stwierdził ,że strona nie spełnia przesłanki niezbędnej do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego , wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., dotyczącej daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 26 roku życia. Organ pierwszej instancji wskazał, że orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności matki strony datuje się od 11 lipca 2013 roku, czyli od 80 roku życia, natomiast zgodnie z zapisem zawartym w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Z tego też względu pomimo ustalenia związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę a koniecznością opieki nad matką, organ odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

Strona odwołała się od decyzji pierwszo-instancyjnej, wnosząc o jej uchylenie w całości i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty przez ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołujący się podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 10 lutego 2023 r., nr SKO/RŚ-423/70/2023 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W motywach decyzji ostatecznej, organ odwoławczy wskazał, że wobec stwierdzenia wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 niezgodności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. z Konstytucją RP, należało dokonać oceny spełnienia przez stronę przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Kolegium stwierdziło, też , że strona spełnia przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż należy o kręgu osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki ponieważ jest jej synem.

Natomiast organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji co do zakresu sprawowanej przez stronę opieki nad matką .W tym zakresie Kolegium wyjaśniło , że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Opieka musi być stała, permanentna i regularna, a także sprawowana w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy. Organ II instancji odwołał się do wywiadu środowiskowego z dnia 20 czerwca 2022 roku , z którego wynika, że matka strony porusza się przy pomocy balkonika i laski, do toalety i łazienki trzeba ją podprowadzić. Choruje ona przewlekle na nadciśnienie, miażdżycę, schorzenia nerek, bóle sercowe, niewydolność krążeniową i obustronny niedosłuch. U matki strony stwierdzono demencję starczą , ma trudności z pamięcią, traci kontakt z rzeczywistością, bywa zdezorientowana, często nie wie gdzie się znajduje, nie potrafi określić dnia tygodnia, czy pory dnia. Ma kłopoty z nietrzymaniem moczu i gdy wychodzi z domu to jest pampersowana. Posiłki przyjmuje samodzielnie , lecz muszą być uprzednio przygotowane przez syna. Zabiegi higieniczne ciała wykonuje sama, za wyjątkiem pleców i głowy. Wymaga pomocy przy wejściu i wyjściu z wanny. Syn wydziela i podaje jej leki. Matka strony nie może używać gazu, gdyż zdarzało się, że nie zakręcała kurka w kuchence gazowej.

Jak dalej ustaliło Kolegium , z całości zgormadzonej w sprawie dokumentacji medycznej wynika, że matka strony w 1993 roku była leczona z powodu nowotworu złośliwego trzonu macicy. W okresie od sierpnia 2022 roku do listopada 2022 roku kilkukrotnie przebywała na Szpitalnym Oddziale Ratunkowym z powodu krwiomoczu lub zwyżki ciśnienia tętniczego. Z opinii lekarza prowadzącego z dnia 18 maja 2022 roku wynika, że matka strony z uwagi na swój stan zdrowia wymaga pomocy osoby drugiej w zakresie zaspakajania codziennych potrzeb życiowych, opieki higienicznej oraz zapewnienia kontaktów z otoczeniem Chora cierpi na zaburzenia pamięci. Z kolei w zaświadczeniu lekarskim z dnia 19 maja 2022 roku lekarz wskazał, że matka strony cierpi na otępienie typu alzheimerowskiego, zaburzenia depresyjno-lękowe, wymaga pomocy osób drugich i jest niesamodzielna.

Jednocześnie organ II zauważył, że w okresie od 1 stycznia 2022 roku do 31 stycznia 2022 roku strona pracowała w pełnym wymiarze czasu jako pomocnik konserwatora o montera urządzeń dźwigowych , zaś w okresie od 4 lutego 2022 roku do 28 lutego 2022 roku wykonywała umowę zlecenia. Wobec tego -w ocenie Kolegium - nie została spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z akt sprawy nie wynika bowiem , aby na początku 2022 roku nastąpiło istotne pogorszenie stanu zdrowia matki strony, które wymuszałoby na stronie rezygnację z posiadania zatrudnienia z powodu niemożności pogodzenia pracy z opieką.

Zdaniem organu odwoławczego , w przedmiotowej sprawie nie zachodzi r związek przyczynowo skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia a wykonywaną przez niego opieką nad matką.

Nadto - w ocenie Kolegium - zakres sprawowanej przez stronę opieki nad matką nie stoi na przeszkodzie do podjęcia przez nią zatrudnienia. Matka strony nie jest bowiem osobą leżącą, porusza się przy pomocy balkonika, laski lub drugiej osoby, nie wymaga karmienia, część zabiegów higienicznych wykonuje sama, sama przemieszcza się z łóżka na krzesło i z powrotem, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, częściowo samodzielnie jest w stanie ubrać się i rozebrać. Potrzebuje pomocy syna przy toalecie ciała, wymianie pieluchomajtek, smarowaniu maściami przeciwbólowymi, przygotowywaniu ubrań, mierzenia ciśnienia, podawania leków przygotowywaniu i podawaniu posiłków, sprzątaniu praniu, prasowaniu, robieniu zakupów, wizytach lekarskich, realizacji recept, prowadzeniu do toalety i łazienki. Tym samym, opieka może być wykonywana w różnych porach dnia i nie stanowi przeszkody do podjęcia przez stronę pracy zarobkowej. Czynności wykonywane przez stronę nie mają nadzwyczajnego charakteru i dowodzą, że sprawowana opieka nie ma charakteru ciągłego, w znaczeniu sprawowania nieustającej pieczy na tyle absorbującej czasowo, by uniemożliwiać w ogóle zatrudnienie. Czynności tzw. porządku dziennego mogą być wykonywanie w czasie wolnym od pracy, a przy dobrej organizacji czasu czynności opiekuńcze strona mogłaby pogodzić z pracą. Nadto organ zauważył, że cześć czynności przy matce strony mogłaby być realizowana w formie usług opiekuńczych świadczonych przez powołane do tego instytucje.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu , w której skarżący wniósł :

1/ o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym,

2/ o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji ,

3/ o zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu , w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Skarga oparta została na zarzucie naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

W uzasadnieniu skargi, skarżący podniósł, że Kolegium w ogóle nie wzięło pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego w trakcie którego pracownik socjalny nie zakwestionował faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych. Nadto organ drugiej odwoławczy dokonał pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samego skarżącego. Skarżący zarzucił także, że Kolegium pochopnie wykluczyło zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia. Zdaniem skarżącego, wszystkie te czynności są konieczne , aby zapewnić osobie wymagającej opieki właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatny do orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Ponadto skarżący podniósł, ze wykładni art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. należy dokonać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnienie, celu tych unormowań. Skarżący powołał się na pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 12 maja 2017 roku, sygn. akt I OSK 328/16 , stosownie do którego wyłożenie przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i 1a u.ś.r. w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowić może naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ odwoławczy podniósł , że sam fakt legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz same zapisy w treści orzeczeń lekarskich nie prowadzą do automatycznego uznania, że spełnione są warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, a osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jednocześnie Kolegium wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie przypomnieć jedynie należy, że skoro jedynym kryterium wymiaru sprawiedliwości należącym do sądów administracyjnych jest zgodność z prawem ( legalność) przedmiotu zaskarżenia , to Sąd uchyla zaskarżony akt administracyjny w okolicznościach ściśle wskazanych przez art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. 2023, poz. 1634 ) , dalej p.p.s.a. Jeżeli natomiast te okoliczności nie występują , Sąd ma obowiązek oddalić skargę. Nie mogą bowiem być brane pod uwagę względy słusznościowe. Wskazać też trzeba, że podstawą uwzględnienia skargi na decyzję administracyjną jest naruszenie przez organ wydający zaskarżony akt określonych przepisów prawa (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a ) . W przypadku naruszenia prawa materialnego i procesowego musi się ono wiązać z wpływem na wynik sprawy .

Oceniając pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził ,że nie narusza ona prawa. Materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych , która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Świadczeniami rodzinnymi w rozumieniu wymienionej ustawy (art. 2 pkt 2) są m.in. świadczenia opiekuńcze, w tym świadczenie pielęgnacyjne. Przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określa przepis art. 17 u.ś.r., który w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z przywołanych wyżej przepisów wynika, że rozstrzygając o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego organ nie działa w granicach uznania administracyjnego. Tym samym niespełnienie przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. nakłada na organ powinność odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nawet w sytuacji wystąpienia po stronie wnioskodawcy szczególnie uzasadnionych okoliczności. Innymi słowy, uwarunkowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od obiektywnych kryteriów i zasad jego udzielania pozbawia organ możliwości przyznawania tego świadczenia z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego, czy słuszności. Żadne inne niż określone w przepisach ustawy kryteria nie mogą decydować o przyznaniu prawa do tego świadczenia. Wobec tego przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uzależnione jest od spełniania w tej dacie wszystkich przesłanek warunkujących jego uzyskania ,a więc zaistnienia zarówno tych pozytywnych ( art. 17 ust.1 u.ś.r.) jak i braku tych negatywnych , wymienionych w art.17 ust. 5 u.ś.r.

W badanej sprawie pozostaje poza sporem , że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności , wydanym w dniu 2 sierpnia 2013r. , ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Kwestią sporną w analizowanej sprawie nie pozostaje zakres i charakter sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawną matką , lecz właściwie jej ocena pod kątem spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką . Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje bowiem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to , że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie ( por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15). Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13,publ : http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. , nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny , gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem będącego w podeszłym wieku rodzica , lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Ma rację Kolegium , kiedy wywodzi ,że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Na podkreślenie zasługuje konstatacja, że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wystarcza dla określenia potrzeb osoby niepełnosprawnej w zakresie opieki, pielęgnacji czy wsparcia. Na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział bowiem specyficzny instrument badania i weryfikacji, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobową i zawodową jej opiekuna. Zgodnie z przepisem art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t. jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876, ze zm.) w celu weryfikacji tych wątpliwości.

Z kolei pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiało by się odbyć ze szkodą dla niej.

Przechodząc zatem do realiów badanej sprawy stwierdzić należy ,że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego oraz poszczególne czynności wykonywane w jej ramach nie są na tyle angażujące, aby strona nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Co istotne, a na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy, skarżący generalnie nie wykonywał przy swoje matce czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej zdrowiem, a które wymagałyby ciągłej obecności i bezpośredniej pomocy osobie chorej czy niepełnosprawnej. Matka skarżącego, pomimo stwierdzonego u niej znacznego stopnia niepełnosprawności, nie wymagała leczenia odleżyn, pielęgnacji przetok, karmienia przez sondę, kontroli cewnika, wymiany pampersów czy też pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Nawet przy kąpielach jej pomoc sprowadzała się jedynie do przytrzymywaniu matki przy wchodzeniu i wychodzeniu z wanny, nie zaś jej myciu, suszeniu i pielęgnacji ciała. Świadczone przez skarżącego czynności, a mianowicie robienie zakupów, gotowanie posiłków , realizacja recept, umawianie i transport na wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych, pranie, sprzątanie dotyczą w rzeczywistości prowadzenia gospodarstwa domowego przez osoby aktywne zarobkowo i zawodowo. Nie ulega bowiem wątpliwości, że czynności te mogą być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo, gdyż mają one charakter uniwersalny, skoro nie dotyczą tylko wąskiego grona osób, co do których istnieje konieczność zapewniania opieki i pomocy w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Inne jeszcze czynności tzw. porządku dziennego mogą być wykonywanie w czasie wolnym od pracy, w tym także przed udaniem się do pracy lub po powrocie z niej, jak np. pomoc przy czynnościach higienicznych czy też przygotowanie posiłków.

Podsumowując powyższe rozważania, należy zatem stwierdzić, że w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ odwoławczy zasadnie przyjął, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego względem swojej niepełnosprawnej matki nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia. Tymczasem matka skarżącego choć niewątpliwie jest osobą wymagającą pomocy osoby drugiej, posiada częściową samodzielność, umożliwiającą jej wykonywania wielu czynności życia codziennego, w tym niewymagającą pomocy przy samoobsłudze czy poruszaniu się w obrębie miejsca zamieszkania. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wykazał w sposób przekonujący, że skarżący nie wykonuje wobec swojej niepełnosprawnej matki opieki, która uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nadto skarżący nie podniósł żadnych nowych okoliczności, które mogłyby świadczyć, że zakres opieki nie został należycie ustalony.

Nie ulega wątpliwości ,że skarżący wykonuje szereg czynności na rzecz matki , jednakże zakres tych czynności opiekuńczych nie jest jednak tego rodzaju, aby uniemożliwiał skarżącemu podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Dowodzi tego fakt ,że skarżący pracował do lutego 2022r. i nie wykazał on, pomimo zobowiązania organu do przedstawienia stosownego zaświadczenia lekarskiego ,że musiał zrezygnować z pracy z powodu pogorszenia stanu zdrowia mamy. Skarżący nie dowiódł zatem ,że zaistniał związek przyczynowy pomiędzy wykonywanymi czynnościami, wspomagającymi matkę w jej codziennym funkcjonowaniu, a jego biernością zawodową .Wskazać bowiem należy, że związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w sytuacji , gdy wymagająca opieki matka skarżącego nie jest osobą leżącą , wymagającą czynności pielęgnacyjnych , jest osobą samodzielnie spożywającą posiłki , taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką jest co najmniej zachwiany albo nie istnieje.

W rozpoznawanej sprawie spełnione zostały zatem jedynie dwie z trzech określonych w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r., przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ze wskazaniem znacznie ograniczonej możliwości samodzielnej egzystencji oraz o pozostawanie skarżącego i jego matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Trafnie natomiast organ I instancji uznał, że odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki , a mianowicie brak bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia ( albo jego niepodejmowaniem ) przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki. Zważywszy ,że jak wynika z materiału aktowego badanej sprawy skarżący podejmował zatrudnienie ( w formie umów zlecenia) już w trakcie opiekowania się matką , zaś szereg obowiązków wykonywanych przez skarżącego ( np. przygotowanie posiłków , sprzątanie , pranie) związane jest z typowymi czynnościami wykonywanymi w każdym prowadzonym gospodarstwie domowym .Zdaniem Sądu , omawiany przepis art.17 ust.1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych , w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej . Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w analizowanym przypadku.

W tym miejscu wymaga podkreślenia ,że w stanie gotowości do zapewnienia rodzicowi w podeszłym wieku ,wymagającemu opieki ze względu na stan zdrowia. , pozostaje każde dorosłe dziecko , co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. W świetle bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana przez skarżącego nad matką, nie jest na tyle absorbująca, że obiektywnie uniemożliwia mu jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach definicji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej , wynikającej z art. 3 pkt 21 u.ś.r..

Natomiast wbrew zarzutom skarżącego , z literalnego brzmienia kwestionowanej decyzji nie sposób wywnioskować, że organ neguje wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną matką skarżącego , określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu, jak też niesporny udział skarżącego w opiece nad matką.

W związku z tym konkludując powyższe rozważania , należy zaaprobować stanowisko organu II instancji, zobowiązanego do działania na podstawie i w granicach prawa ( art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych sprawy , skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ,określonego w art.17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. , bowiem nie wykazał on ,że sprawowana przez niego opieka nad niepełnosprawną matką jest opieką , wymagającą niepodejmowania przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stwierdzenie powyższego oznacza, że skarga przedstawia się jako bezzasadna, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do jej oddalenia w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.