Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 475/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 6, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 250 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 29 sierpnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Sadulska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2023 roku sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 4 sierpnia 2022 roku nr KO.441.226.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia 21 czerwca 2022 roku nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M.C. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu; 3. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M.C. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu zażaleniowym.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 4 sierpnia 2022 r., nr KO.441.226.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim po rozpatrzeniu odwołania D.P. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a." utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia 21 czerwca 2022 r. znak: GOPS.4210.2.1.2022 wydaną na podstawie art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r." oraz art. 104 k.p.a. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę H.P.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 29 kwietnia 2022 r. do organu I instancji wpłynął wniosek D.P. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką H.P.

Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że D.P. nie pracuje zawodowo, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy nie ma ustalonego prawa do emerytury. Od dnia 28 lutego 2019 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. W oświadczeniu wskazał datę zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej na dzień [...] 2017 r. Do 28 lutego 2019 r. D.P. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. H.P. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] marca 2019 r., wydane zostało na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 lutego 2019 r. i nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. H.P. pobiera rentę rodzinną wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ma czworo dzieci: D.P., R. R., W.P. oraz E. P. We wniosku o świadczenie pielęgnacyjne D.P. oświadczył, że chce skorzystać ze świadczenia pielęgnacyjnego i zrezygnuje z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W oświadczeniu z dnia 29 kwietnia 2022 r. D.P. wskazał, że obecnie całodobowo zajmuje się wszystkimi czynnościami egzystencjonalnymi matki i niesieniem jej pomocy w każdym momencie. Opieka nad matką polega na przygotowaniu posiłków, podawaniu leków, utrzymaniu higieny i czystości, dbaniu o regularne kontakty mamy z lekarzem, wykonuje profilaktyczne badania i szczepienia zapewnia spacery po podwórku.

Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 27 maja 2022 r. pracownik socjalny stwierdził, że H.P. nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie, większość czynności wykonuje sama, tj. jedzenie wcześniej przygotowanych, pokrojonych posiłków z pomocą i asystą osób drugich, spacerowanie po posesji, a leki przyjmuje 3 razy na dobę. Ww. choruje na A., osteoporozę, nadczynność tarczycy, nadciśnienie tętnicze, niewydolność krążenia, schorzenia kręgosłupa, nerek i żołądka.

Zdaniem organu I instancji nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy między sprawowaną opieką a rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawcę. Rozmiar opieki i zakres czynności nie wykluczają podjęcia zatrudnienia przez D.P..

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł D.P. zaskarżając ją w całości. Nie zgodził się z oceną dotyczącą braku związku przyczynowego między sprawowaniem przez skarżącego opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium, po przywołaniu treści art. 3 pkt 21 lit. a, art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 u.ś.r. wskazało, że H.P., wdowa (ur. [...] 1934 r.) orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2019 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 lutego 2019 r. W rozpatrywanej sprawie spełnione są dwie przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawania skarżącego i jego matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Organ wyjaśnił, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub jej niepodejmowanie) spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu osoby, która nie odnajdowała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowanej opieki nad niepełnosprawną osobą.

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w dwóch odmiennych stanach faktycznych – gdy osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia faktycznie rezygnuje z wykonywanej dotychczas pracy albo w ogóle nie podejmuje zatrudnienia.

W przypadku D.P. trudno mówić o rezygnacji z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką, bowiem działalność gospodarczą, jaką prowadził wyrejestrował [...] 2017 r. Ze złożonego oświadczenia wynika, że opiekuje się matką od 2019 r. Odnosząc się do drugiego stanu faktycznego organ wyjaśnił, że niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową.

Jak wynika z akt sprawy, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 27 maja 2022 r. i oświadczeń skarżący mieszka na tej samej posesji co matka jednak w innym budynku. H.P. choruje na A., osteoporozę, nadczynność tarczycy, nadciśnienie tętnicze, niewydolność krążenia, schorzenia kręgosłupa, nerek i żołądka. Jest osobą chodzącą, niepampersowaną, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne. D.P. oświadczył, że od 3-5 lat gotuje i przygotowuje posiłki, które matka spożywa samodzielnie pod kontrolą (obecnie posiłki muszą być zblendowane lub pokrojone), podaje trzy razy dziennie leki. Skarżący pomaga przy czynnościach higienicznych i ubieraniu się. Wszystkie prace porządkowe w mieszkaniu skarżący wykonuje sam (sprząta, zmywa), robi także zakupy oraz reguluje rachunki. Skarżący organizuje mamie czas (spacery, oglądanie TV, albumów ze zdjęciami), robi badania ambulatoryjne i szczepienia. Zainteresowany razem z matką prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, utrzymują się z renty rodzinnej wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym otrzymywanym przez H.P. oraz specjalnego dodatku opiekuńczego pobieranego przez skarżącego ze względu na sprawowaną opiekę. Według skarżącego opieka nad matką zajmuje ok. 12 godz., w nocy matka śpi w swoim budynku, a D.P. w swoim.

W ocenie organu nie można uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną matką zajmowały taką ilość czasu w ciągu dnia, aby skarżący zmuszony był do rezygnacji z aktywności zawodowej. Matka skarżącego nie jest osobą leżącą, całkowicie niesprawną ruchowo i niesamodzielną. Opieka świadczona przez D.P. jest co prawda opieką świadczoną codziennie, ale tylko przez część doby i polega na pomocy w czynnościach dnia codziennego. Opieka nad matką nie wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie, szykowanie posiłków), które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie przekraczają zakresu opieki przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny.

Ponadto organ zauważył, że H.P. oprócz skarżącego ma jeszcze troje dzieci: synów E. P. oraz W. P. pracujących w Wielkiej Brytanii, a także córkę R. R. zamieszkałą w T., na których także ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), powoływanej dalej jako: "k.r.o.". Sprawowanie opieki nad rodzicem nie musi być wykonywane przez wszystkie dzieci bezpośrednio i polegać na osobistym świadczeniu. W sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba. Wykonywanie pracy czy inne zajęcie nie zwalniają z wykonywania względem matki obowiązku alimentacyjnego - albo osobiście, albo poprzez osoby trzecie. Praca zarobkowa czy duża odległość od miejsca zamieszkania matki (tak jak w przypadku synów osoby wymagającej opieki) nie jest bowiem obiektywną przeszkodą w wywiązaniu się z obowiązku alimentacyjnego. To że osoby pracują zawodowo, zamieszkują oddzielnie, wobec czego nie mogą osobiście sprawować opieki nad matką, nie uprawnia do przyznania "automatycznie" świadczenia pielęgnacyjnego także zobowiązanemu do alimentacji - skarżącemu. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru i nie zwalnia te osoby z obowiązku alimentacyjnego wobec uprawnionego. W takim przypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych, a może polegać na przykład na opłaceniu osoby trzeciej, która tą opiekę matce zapewni. R. R. utrzymuje kontakt z matką lecz jest to kontakt nieregularny ze względu na odległość 100 km oraz jej chorobę. Finansowo pomaga, ale nie jest to pomoc wystarczająca. Informacje o stanie matki uzyskuje od brata D.P., który sprawuje stałą opiekę nad mamą. Wobec tego rodzeństwo skarżącego powinno wspomóc go w opiece nad matką w wybrany przez siebie sposób.

Organ nadmienił, że skarżący może także skorzystać z usług opiekuńczych świadczonych przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w G. Czynności takie jak: pobudka, ubieranie na spacer, mycie i zmiana bielizny, szykowanie i pomoc w spożywaniu posiłków oraz podawanie leków są w zakresie czynności opiekunek GOPS i byłyby wykonane z należytą starannością.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D.P., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, zaskarżył w całości decyzję organu II instancji stwierdzając, że spełnia wszystkie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdzenie braku bezpośredniego związku między nie podejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki na matką jest zdaniem skarżącego niezasadne i niesprawiedliwe.

Skarżący wyjaśnił, że zrezygnował z pracy zawodowej i życia osobistego w celu opieki nad matką, której zdrowie pogarsza się z dnia na dzień. Skarżący jest jedyną osobą, która od kilkudziesięciu lat przebywa w najbliższym otoczeniu matki. Zna najlepiej jej potrzeby i bolączki. Wszystkie czynności całodobowe są pod jego kontrolą. Dzięki opiece stan zdrowia matki pomimo podeszłego wieku i bardzo wielu chorób współistniejących, jest zadawalający.

Następnie skarżący wskazał, że pomimo faktu, że matka jest osobą chodzącą, to samodzielnie się nie ubierze, nie wyjdzie do ogrodu ani nie wykona innej prostej czynności. Chora na A. matka wymaga całodobowej opieki i przede wszystkim nadzoru, kontroli i sterowania czynnościami. Opieka nad nią nie może ograniczać się do epizodycznych wizyt pracownika socjalnego. Skarżący wyjaśnił, że stosuje pampersy w trakcie wyjazdów matki do lekarza, na badania, czy szczepienia. W pozostałych przypadkach matka choć nieregularnie, korzysta z toalety.

W ocenie skarżącego związek przyczynowo-skutkowy jest oczywisty i bezsporny. Zrezygnował z dotychczas wykonywanej pracy i od tej pory nie mógł podjąć zatrudnienia. Nie ma możliwości jednoczesnej pracy zawodowej i odpowiedzialnej opieki nad matką.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 28 sierpnia 2023 r. skarżący uzupełnił skargę i zarzucił decyzji naruszenie:

1. art. 17 ust. 1 pkt 4wzw. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie że nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką;

2. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9. art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i oparcie się na niekompletnym wywiadzie środowiskowym, które to uchybienia skutkowały przyjęciem, że Skarżący nie sprawuje opieki nad matką w zakresie wymaganym przez art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz że skarżący ma możliwość podjęcia pracy pomimo zajmowania się H. P., w szczególności, że wedle organów, opiekę nad niepełnosprawną matką skarżącego w takim zakresie, w jakim czyni to D.P. może podjąć Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej.

Skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentów:

1. kopii zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia z dnia 7 marca 2023 r. - w celu wykazania, że 9 miesięcy po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, H.P. zdaniem lekarza psychiatry miała całkowicie niesprawne kończyny górne oraz poruszała się wyłącznie z pomocą innych osób, była zaopatrywana w środki pomocnicze (pieluchomajtki), wymagała likwidacji barier architektonicznych we własnym domu;

2. kopii zlecenia na zaopatrzenie w wyroby medyczne z dnia 28 lipca 2023 r. w celu wykazania, że H.P. nadal korzysta ze środków pomocniczych (pieluchomajtek) z uwagi na niekontrolowane zaspokajanie potrzeb fizjologicznych;

3. kopii oświadczenia D.P. z dnia 25 sierpnia 2023 r. w celu wykazania stanu zdrowia i zachowania H.P. wynikających z obserwacji Skarżącego, a także zaangażowania Skarżącego w opiekę nad matką;

4. zaświadczenia z 28.08.2023 r. w celu wykazania, że H.P. wymaga pomocy osób drugich.

Jednocześnie skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także przyznania na rzecz pełnomocnika skarżącego koszów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga w niniejszej sprawie okazała się zasadna.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji w powyższym trybie i zakreślonych powyżej granicach sąd stwierdził, że naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy G. odmawiającą D.P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką H.P..

W kontrolowanej sprawie organ I instancji uznał, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad matką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim podzieliło stanowisko Wójta Gminy G. i również stwierdziło, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. W ocenie organu czynności opiekuńcze nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby skarżący zmuszony był do rezygnacji z aktywności zawodowej. Kolegium zwróciło jednocześnie uwagę, że H.P. oprócz skarżącego ma jeszcze troje dzieci: synów pracujących w Wielkiej Brytanii, a także córkę na których także ciąży obowiązek alimentacyjny – pomoc może polegać na opłaceniu osoby trzeciej, która tą opiekę matce zapewni.

Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.". Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r. Zgodnie z treścią ust. 1 powyższego artykułu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała pkt 1 - nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub pkt 2 - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.).

Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika zatem, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę tę opiekę sprawującą, to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do podjęcia (względnie wykonywania pracy zawodowej). Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Obowiązkiem organu jest zatem w pierwszej kolejności ustalenie że wnioskodawca spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia wynikającego z art. 17 u.ś.r. W ocenie sądu organy nie sprostały powyższym wymaganiom i w nieprawidłowy sposób oceniły, że skarżący nie spełnia wymogu osoby niepodejmującej/rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie sądu całokształt obowiązków skarżącego, rozmiar schorzeń, na które cierpi jego matka i związany z nimi konieczny zakres opieki, skutkuje uznaniem, że w sprawie niewątpliwie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością stałej opieki nad matką a tym, że skarżący nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wskazać w tym miejscu należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w powołanym przepisie osobom. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel jednoznacznie wskazują, że stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Podkreślenia również wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (bądź niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r.

W kontekście charakteru opieki, należy wskazać na stanowisko prezentowane w orzecznictwie oraz w doktrynie, że ustawodawca nie posłużył się dla określenia opieki żadnym epitetem, w szczególności zaś nie wskazał, aby musiała być to opieka stała posługując się jedynie sformułowaniem "w celu sprawowania opieki". Jednak cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego stanowią wystarczającą podstawę, by twierdzić, że chodzi tu o ustawiczną opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. B. Chludziński, Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. P. Rączka, Warszawa 2021, art. 17). Należy zgodzić się z poglądem prezentowanym w orzecznictwie, że punkt ciężkości w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a nie w samej opiece nad nim (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 637/19, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA"). Opieka stała poza tym, że wyklucza możliwość wykonywania pracy zarobkowej, powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Przy tym sprawowanie stałej opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 590/19, CBOSA). Podzielić należy prezentowany w orzecznictwie pogląd, że zarówno wyrażenie "stała" jak i "długoterminowa" są wyrażeniami odnoszącymi się do czasu sprawowania opieki. Jednoczesne rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej wskazuje, że nie wymaga on, aby osoba sprawująca opiekę przebywała bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia w pobliżu osoby, która opieki w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wymaga. Otóż według treści tej regulacji opieka powinna być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekuna pracy zarobkowej. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (por. wyroki: WSA we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 287/19 oraz WSA w Gliwicach z dnia 25 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 970/19, CBOSA).

W ocenie sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym ustalenia pracownika socjalnego dokonane w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, nie pozwala zgodzić się z organem co do braku istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad matką.

Z akt sprawy wynika, że H.P. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] marca 2019 r. ([...]) wydane na stałe, w którym stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 28 lutego 2019 r. nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Z ustaleń dokonanych przez organy wynika, że matka skarżącego choruje na A., osteoporozę, nadczynność tarczycy, nadciśnienie tętnicze, niewydolność krążenia, schorzenia kręgosłupa, nerek i żołądka. Jest co prawda osobą chodzącą, samodzielnie załatwiającą potrzeby fizjologiczne i niepampersowaną, to w niektórych sytuacjach skarżący jest zmuszony do ich stosowania. Czynności wykonywane przez D.P. to gotowanie, przygotowywanie posiłków, które matka spożywa samodzielnie jednak pod jego kontrolą, podawanie leków, pomoc przy czynnościach higienicznych i ubieraniu się, wykonywanie prac porządkowych (sprzątanie, zmywanie), robienie zakupów, opłacanie rachunków oraz zawożenie do lekarzy. Skarżący razem z matką prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, utrzymują się z renty rodzinnej wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym otrzymywanym przez matkę oraz specjalnego dodatku opiekuńczego pobieranego przez skarżącego. W ocenie skarżącego opieka nad matką zajmuje ok. 12 godzin.

Odnosząc się do powyższego stwierdzić należy, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19, CBOSA). W ocenie sądu zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego spełnia powyższe wymogi i jest adekwatny do posiadanej przez matkę niepełnosprawności.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz zebrane oświadczenia wraz z dokumentacją medyczną nie podważają twierdzeń skarżącego o sprawowaniu opieki w sposób stały i długotrwały. Wykonywanie przez opiekuna nawet zwykłych czynności związanych z zapewnieniem podopiecznemu właściwych warunków życia (w tym załatwianie codziennych spraw i dbałość o dom), z zapewnieniem stabilnego stanu zdrowia podopiecznego w sytuacji posiadania przez niego chorób uniemożliwiających prawidłowe funkcjonowanie bezsprzecznie stanowi opiekę w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nad osobą niepełnosprawną, której organy nie zdołały podważyć przeciwnymi ustaleniami.

W orzecznictwie podkreśla się, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok NSA z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18, CBOSA). Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22, CBOSA).

Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Po 806/22, CBOSA).

Jednocześnie nie można jednocześnie tracić z pola widzenia chorób matki skarżącego, w tym w szczególności chorobę A. i otępienie w chorobie A., które zostało stwierdzone w załączonych do akt niniejszego postępowania dokumentów, w tym np. karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 12 grudnia 2019 r. W ocenie sądu organy nie wzięły pod uwagę specyfikacji ww. choroby na jaką cierpi matka skarżącego. Zgodnie z Międzynarodową Statystyczną Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych Rewizja Dziesiąta (ICD-10), powoływaną dalej jako: Klasyfikacja Chorób" której stosowania wymaga rozporządzenie Ministra Zdrowia i z dnia 6 kwietnia 2020 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1304 ze zm.), powoływanego dalej jako: "rozporządzenie MZ" do kategorii G30 zaliczono chorobę A., a do kategorii F00 zaliczono otępienie w chorobie A.. Zgodnie z Klasyfikacją Chorób choroba A. to pierwotna choroba zwyrodnieniowa mózgu o nieznanej etiologii, charakteryzująca się określonymi cechami neuropatologicznymi i neurochemicznymi. Choroba rozwija się powoli, lecz stale postępuje przez okres kilku lat. Otępienie zaś to zespół związany z patologią mózgu, zwykle o charakterze przewlekłym lub postępującym, w przebiegu którego dochodzi do zaburzenia licznych wyższych funkcji kory mózgowej, w tym pamięci, myślenia, orientacji, rozumienia, liczenia, zdolności uczenia się, znajomości języka oraz sądów. Świadomość nie ulega zaburzeniu. Opisanym zaburzeniom funkcji poznawczych często towarzyszy, a niekiedy je poprzedza, pogorszenie kontroli emocji, zachowań społecznych lub motywacji. Zespół ten występuje w przebiegu choroby A., choć obserwuje się go również w schorzeniach naczyniowych mózgu oraz w innych chorobach pierwotnie lub wtórnie obejmujących mózg. Zdaniem sądu tego rodzaju schorzenia wymagają innych czynności opiekuńczych niż np. opieka nad osobą ze schorzeniami wyłącznie fizycznymi. W związku z tym skarżący sprawuje przy matce czynności opiekuńcze, które dostosowane są do przebiegu i rodzaju jego choroby, w szczególności sprawując stały nadzór nad czynnościami wykonywanymi przez matkę.

Przypomnieć należy, że w toku postępowania ustalono, że matka skarżącego często przejawia niekontrolowane zachowania. W licznych oświadczeniach skarżącego stwierdzono, że matka ma słabą pamięć, wobec czego dochodzi do niespodziewanych lub niebezpiecznych sytuacji np. niekontrolowanego wyjścia lub rozmowy z osobami nieobecnymi. Jednocześnie matka skarżącego również wykazuje inne negatywne zachowania, tj. chowa przedmioty, pluje, nie panuje nad higieną osobistą i korzystaniem z toalety. W ocenie powyższych zachowań sprawowana opieka to nie tylko bieżąca pomoc, ale również nieustanna kontrola przed nieodpowiedzialnym i nieprzewidywanym zachowaniem matki. Opiekun osoby posiadającej taką chorobę w praktyce całą swoją energię poświęca na czynności związane z opieką i niesieniem pomocy, wobec czego nie ma czasu wolnego wyłącznie dla siebie, a tym bardziej na wykonywanie pracy zarobkowej. Fakt, że niektóre czynności opiekuńcze nie są wykonywanie codziennie, a część z nich to czynności typowe dla czynności dnia codziennego, to w okolicznościach niniejszej sprawy nie może to przesądzać o możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze. Wbrew twierdzeniom organów, ze względu na zmienny stan zdrowia osoby z chorobami stwierdzonymi u matki skarżącego niezwykle ciężko jest zaplanować oraz zorganizować czas i czynności opiekuńcze w taki sposób, aby bez przeszkód podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Podkreślić należy, że intensywność oraz zakres czynności opiekuńczych uzależniony jest bardzo często od aktualnej kondycji psychicznej niepełnosprawnej matki. Sąd zauważa, że część czynności opiekuńczych nie jest wykonywana każdego dnia, a pozostałe w części odnoszą się do podstawowej pomocy to nie można zapominać, że niesiona opieka to również nieustanny dozór oraz umożliwienie prawidłowego egzystencjonowania osoby niepełnosprawnej w warunkach godnych dla człowieka, zatem nie ulega wątpliwości, że jest sprawowana stale i długotrwale celem zaspokojenia podstawowych, codziennych potrzeb osoby niepełnosprawnej.

Konkludując w ocenie sądu skarżący sprawuje nie tylko opiekę, lecz w istocie nadzór nad bezpieczeństwem matki. Zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że wszystkie wykonywane przez skarżącego czynności opiekuńcze są konieczne i niezbędne, aby zapewnić matce właściwe warunki życia i zadbać o jej prawidłowe funkcjonowanie, adekwatnie do wieku, posiadanych chorób i orzeczonej niepełnosprawności. Zatem nawet jeśli skarżący nie poświęca całej doby na czynności stricte opiekuńcze, to pozostaje w nieustannej dyspozycji do niesienia pomocy swojej matce.

Jednocześnie sąd nie podziela w niniejszej sprawie stanowiska organu uzasadniającego odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego faktem, że H.P. oprócz skarżącego ma jeszcze troje dzieci i to rodzeństwo skarżącego powinno wspomóc go w opiece nad matką w wybrany przez siebie sposób.

W pierwszej kolejności godzi się podkreślić, że zależność obecności innych osób zobowiązanych do alimentacji w tym samym stopniu na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego budzi rozbieżności w orzecznictwie. Z jednej strony podkreśla się, że ocena, czy istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, wymaga również ustalenia, czy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej w tym samym stopniu, co osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zaś brak uwzględnienia przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się z zatrudnienia przez skarżącą przepisów o obowiązku alimentacyjnym, prowadziłoby do naruszenia przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.r.o." i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałych zobowiązanych z obowiązków alimentacyjnych względem matki (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1461/22, CBOSA).

Z drugiej strony wskazuje się, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego która z takich osób powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się oświadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że są jeszcze inne osoby, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, CBOSA).

Sąd w niniejszej sprawie przychyla się do drugiego ze stanowiska i wskazuje, że przepisy u.ś.r. nie dają organom administracji instrumentów prawnych do wskazywania w typowych warunkach, które z dzieci osoby niepełnosprawnej mogłoby wykonywać opiekę nad niepełnosprawną matką, a co za tym idzie również wielość osób, które potencjalnie mogłyby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną nie daje podstaw do podważania faktu sprawowania opieki przez osobę, która podjęła się jej rezygnując z tego powodu z aktywności zawodowej. Jednocześnie sąd ma na względzie, że nawet w przypadku przyjęcia pierwszej z wyżej przedstawionych koncepcji, obecność rodzeństwa w niniejszej sprawie nie mogłaby stanowić przesłanki odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W ocenie sądu akta sprawy prowadzą do wniosku, że rodzeństwo nie jest w stanie wspomóc skarżącego finansowo, a dodatkowo mając na uwadze, że bracia E. P. i W. P. mieszkają i pracują w Wielkiej Brytanii, a siostra R. R. mieszka w znacznej odległości od matki skarżącego, H. P. nie może liczyć na ich bieżącą fizyczną pomoc.

Wobec powyższego stwierdzić trzeba, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy G. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego –art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz przepisów prawa procesowego – art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to uchybienia rzutowały w istotnym stopniu na wynik sprawy i obligowały sąd do ich usunięcia z obrotu prawnego. Należy bowiem jednoznacznie stwierdzić, że ustalenia związku przyczynowo-skutkowego powinny odbywać się z zachowaniem podstawowych zasad k.p.a., które kształtują postępowanie dowodowe w sprawie. Kolegium musi mieć jednocześnie na uwadze, że w postępowaniu odwoławczym obowiązują te same zasady co w postępowaniu przed organem I instancji i zobowiązują do zebrania kompletnego materiału dowodowego i jego pełnej, rzetelnej i prawidłowej oceny (art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 15 k.p.a.), uwzględniającej istotę i wartość dowodów zgromadzonych w sprawie, wskazując jednocześnie, którym dowodom przyznał rację, a którym jej odmówił (art. 80 k.p.a.). Wyżej przedstawione obowiązku organu są ściśle związane z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Jednakże, aby nie przerodziła się ona w samowolę to musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Oznacza to, że po pierwsze – ocena musi opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, po drugie – ocena powinna być oparta na wszechstronnej analizie materiału dowodowego, o trzecie – organ zobowiązany jest dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów z zastrzeżeniem ograniczeń, dotyczących dokumentów urzędowych mających szczególną moc dowodową, którym może odmówić wiary dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny i po czwarte – wyniki dokonanej oceny na które składają się ustalenia istnienia okoliczności faktycznych powinny być zgodne z zasadami logiki i znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie faktyczne decyzji w szczególności zawierało wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Natomiast uzasadnienie prawne powinno wyjaśniać podstawę prawną decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (por. wyroki WSA w Łodzi z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Łd 426/12 oraz z dnia 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 41/23, CBOSA).

Odnosząc się końcowo do pisma pełnomocnika skarżącego z dnia 28 sierpnia 2023 r. i załączonej do niego dokumentacji medycznej należy wyjaśnić, że opisuje ona rzeczywistość zaistniałą po wydaniu zaskarżonej decyzji. Wnioski dowodowe zgłoszone w tym piśmie pochodzą z daty po wydaniu zaskarżonej decyzji i nie mogą odnieść skutku procesowego w niniejszej sprawie albowiem sąd orzeka co do zasady na podstawie akt administracyjnych i ocenia legalność decyzji wedle stanu prawnego i faktycznego na dzień wydania tej decyzji.

Podsumowując należy podkreślić, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ stosownie do art. 153 p.p.s.a. uwzględni ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wyrażone w wyroku i weźmie pod uwagę wskazania dotyczące konieczności dokonania prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem dokonanej przez sąd oceny wystąpienia w sprawie związku przyczynowo-skutkowego.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

W pkt 2 wyroku sąd orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącemu przez pełnomocnika ustanowionego z rzędu. W rozstrzyganej sprawie skarżący reprezentowany był przez adwokata wyznaczonego z urzędu, wobec tego podstawą prawną wydania rozstrzygnięcia w pkt 2 sentencji wyroku stanowił art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.).

Jednakże z uwagi na wyroki Trybunału Konstytucyjnego w sprawach o sygn. akt SK 66/19, SK 78/21, SK 53/22, SK 85/22 oraz SK 83/19 i orzeczoną nimi niekonstytucyjność stawek opłat określonych w rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu i w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 68 ze zm.) oraz wskazywaną przez Trybunał konieczność zasądzania na rzecz pełnomocników z urzędu opłat nie niższych niż przewidziane w rozporządzeniach regulujących stawki dla adwokatów i radców prawnych z wyboru, a więc przy uwzględnieniu rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.) oraz w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.) sąd, mając na względzie dyspozycję art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanowił przyznać pełnomocnikowi wynagrodzenie obejmujące opłatę w wysokości określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w kwocie 480 zł. Minister Sprawiedliwości nie dostosował bowiem dotychczas rozporządzeń o wynagrodzeniach pełnomocników z urzędu do wyroków Trybunału Konstytucyjnego.