Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 10/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 34 § 1, art. 35, art. 70 § 1, art. 70 § 8,
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 59 , art. 27i , art. 1a pkt 20,  art. 110f § 1, Art. 110b, art. 27i § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Dziel Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 29 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi F. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...]; [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. P. z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej F. G. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowieniem z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z [...] sierpnia 2022 r. nr: [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym sprawy:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. początkowo prowadził postępowanie egzekucyjne z nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] o nr [...] wobec zobowiązanego P. sp. z o.o. Postępowanie egzekucyjne było prowadzone na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2009 r., ustalone decyzją Urzędu Kontroli Skarbowej w S. z [...] grudnia 2011 r. nr : [...] Zaległości podatkowe zostały zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej na nieruchomości KW nr [...] (wpis hipoteki [...] grudnia 2011 r.). Egzekucja prowadzona wobec P. sp. z o.o., okazała się bezskuteczna i została umorzona.

W dniu [...] grudnia 2011 r. ww. nieruchomość (o nr KW [...]) nabyła F. GmbH z siedzibą w [...]. Wobec powyższego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. zdecydował się skierować pozew przeciwko F. GmbH (dłużnik rzeczowy, podmiot odpowiedzialny z tytułu hipoteki). Wyrokiem z [...] listopada 2019 r. sygn. akt. [...] Sąd Okręgowy w K. zasądził od F. GmbH (dalej: "Strona", "Skarżąca" lub "Spółka") na rzecz Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. P., kwotę [...]zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od kwoty [...]zł od dnia [...] lutego 2017 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty [...]zł od dnia [...] września 2018 r. do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem prawa powoływania się przez pozwaną w przypadku egzekucji w zakresie kwoty głównej, do jej ograniczenia do egzekucji z prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę gruntu położoną przy ul. [...] w Z. oraz prawa własności posadowionych na tejże nieruchomości budynków, tj. przedmiotu hipoteki wpisanej na rzecz powoda ujętej w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w D. , [...] Wydział Ksiąg Wieczystych nr [...] Wyrok jest prawomocny i został opatrzony [...] marca 2021 r. klauzulą wykonalności.

Na tej podstawie, [...] kwietnia 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. skierował egzekucję do Strony jako dłużnika rzeczowego (tytuły wykonawcze o nr: [...], [...], [...], [...], [...]). Zawiadomieniem z [...] czerwca 2021 r. organ egzekucyjny zajął nieruchomość objętą księgą wieczystą nr [...]

Pismem z [...] czerwca 2022 r. pełnomocnik Strony złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego z tej nieruchomości, z uwagi na przedawnienie zaległości w podatku od towarów i usług za luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2009 roku.

Postanowieniem z [...] sierpnia 2022 r. nr: [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Pismem z [...] września 2022 r. pełnomocnik Strony wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 70 ustawy z dnia 21 lipca 2021 r. Ordynacja podatkowa ( Dz.U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm., zw. dalej: O.p.) w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP i domagając się uchylenia postanowienia organu I instancji oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku strony w postaci prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej zabudowanej (KW nr [...]), z powodu przedawnienia dochodzonego zobowiązania podatkowego.

Opisanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] listopada 2022 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z [...] sierpnia 2022 r.

Organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem oceny w tym postępowaniu jest zasadność odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o wyrok Sądu Okręgowego w K. z [...] listopada 2019 r. sygn. akt. [...] z nieruchomości KW nr [...] na poczet zaległości zabezpieczonych wpisem hipoteki na tej nieruchomości.

Organ odwoławczy nakreślił ramy prawne sprawy. Wskazał, że przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego uregulowane są w art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., zw. dalej: u.p.e.a.), którego treść powołał.

Organ odwoławczy wskazał, że ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw wprowadzono od 30 lipca 2020 r. do u.p.e.a., przepis art. 27i u.p.e.a. normujący podstawy formalne prowadzenia egzekucji w stosunku do właściciela przedmiotu objętego hipoteką przymusową lub zastawem skarbowym. Powołany przepis w § 3 wyraźnie stanowi, że nabywca rzeczy/prawa majątkowego obciążonej hipoteką przymusową, w egzekucji z tej rzeczy uczestniczy "na prawach zobowiązanego" - co w ocenie organu odwoławczego, oznacza wprost, że zakres praw przysługujących takiemu nabywcy, w granicach w jakich egzekucja dotyczy tej rzeczy/prawa majątkowego, został zrównany z zakresem praw przysługujących zobowiązanemu. Dłużnikowi rzeczowemu na gruncie przepisów u.p.e.a., ustawodawca przyznał prawo powoływania się na przedawnienie zobowiązania podatkowego jako przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego. Stanowisko takie potwierdził także WSA w Rzeszowie w prawomocnym wyroku z 25 sierpnia 2022 roku, sygn. akt. I SA/Rz 320/22.

Organ odwoławczy stwierdził, że podnoszony przez pełnomocnika Strony zarzut przedawnienia mieści się w przesłance niedopuszczalności egzekucji administracyjnej z przyczyn przedmiotowych (art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.).

W ocenie organu odwoławczego, Strona odpowiada jako dłużnik rzeczowy w toczącym się postępowaniu, z uwagi na zakup [...] grudnia 2011 r. nieruchomości od zobowiązanego, po dokonanym [...] grudnia 2011 r. wpisie hipoteki na tej nieruchomości.

Powołując następnie treść art. 34 § 1 O.p., art. 35 O.p., art. 70 § 1 O.p. oraz art. 70 § 8 O.p. organ odwoławczy wskazał, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.

Organ odwoławczy podkreślił fakt, że w przedmiotowej sprawie zapadł prawomocny wyrok z [...] listopada 2019 roku, sygn. akt. [...], na mocy którego Sąd Okręgowy w K. zasądził od strony na rzecz Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. kwotę [...]zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od kwoty [...]zł od dnia [...] lutego 2017 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty [...]zł od dnia [...] września 2018 r. do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem prawa powoływania się przez pozwaną w przypadku egzekucji w zakresie kwoty głównej, do jej ograniczenia do egzekucji z prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę gruntu położoną przy ul. [...] w Z. oraz prawa własności posadowionych na tejże nieruchomości budynków tj. przedmiotu hipoteki wpisanej na rzecz powoda ujętej w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w D. nr [...]

Zdaniem organu odwoławczego, jak wynika z uzasadnienia ww. wyroku, Sąd Okręgowy w K. rozważał kwestię zarzutu przedawnienia i uznał, że zarzut ten nie mógł odnieść zamierzonego skutku w postaci oddalenia powództwa. Zdaniem Sądu, Strona jest dłużnikiem rzeczowym, a więc odpowiedzialność z tego tytułu nie ulega przedawnieniu, zaś dochodzona przez powoda w postępowaniu kwota [...]zł odpowiada sumie zabezpieczenia hipotecznego.

Organ odwoławczy stwierdził, że w związku z powyższym wyrokiem, zwrócić należy uwagę także na przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece ( Dz.U. z 2022 r., poz. 1728 ze zm., zw. dalej: u.k.w.h.). Z przepisu art. 65 u.k.w.h. wynika, że ustanowienie hipoteki powadzi do powstania uprawnienia wierzyciela do dochodzenia zaspokojenia swej wierzytelności z obciążonej hipoteką nieruchomości. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury powództwo wierzyciela hipotecznego przeciwko właścicielowi obciążonej nieruchomości jest powództwem o zasądzenie świadczenia pieniężnego zarówno w przypadku, gdy jest on dłużnikiem osobistym, jak i wtedy gdy odpowiada rzeczowo. Aby móc wszcząć egzekucję przeciwko dłużnikowi rzeczowemu wierzyciel powinien uzyskać przeciwko niemu tytuł wykonawczy (wyrok Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 2004 r., IV CK 606/03). Z kolei z art. 77 u.k.w.h. wynika, iż przedawnienie wierzytelności hipotecznej wywołuje skutki tylko w sferze obligacyjnej. Oznacza to, że jeżeli dłużnik jest dłużnikiem rzeczowym i dojdzie do przedawnienia wierzytelności, to będzie odpowiadał tylko rzeczowo. Przepis ten wyłącza skutki przedawnienia zabezpieczonej wierzytelności w takim zakresie, w jakim wierzycielowi na podstawie hipoteki przysługuje prawo do zaspokojenia się z obciążonej nieruchomości.

Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że dla oceny niniejszej sprawy kluczowe znaczenie ma fakt, że w sprawie wydany został prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w K. z [...] listopada 2019 r. sygn. akt. [...], którym zasądzono od dłużnika rzeczowego kwotę [...]zł, z zastrzeżeniem prawa powoływania się przez pozwaną, w przypadku egzekucji w zakresie kwoty głównej do jej ograniczenia do egzekucji z prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę gruntu oraz prawa własności posadowionych na tejże nieruchomości budynków.

Odwołując się następnie do przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 1805 ze zm., zw. dalej: k.p.c.), w tym art. 366, organ odwoławczy wskazał, że ww. wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej w stosunku do stron tj. Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. oraz Strony. Prawomocne stwierdzenie roszczenia oznacza, że przewidziany termin przedawnienia został zachowany, tj. likwiduje wszelkie wątpliwości co do istnienia roszczenia oraz co do jego wysokości. Zatem słusznie organ I instancji jako wierzyciel hipoteczny i jednocześnie organ egzekucyjny uznał, że na podstawie art. 38a O.p., może dochodzić zaspokojenia kwoty zasądzonej tym wyrokiem.

W ocenie organu odwoławczego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i wnikliwa analiza sprawy nie pozwoliły na stwierdzenie wystąpienia w sprawie przesłanek, które uzasadniałyby umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, Strona wniosła o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia niniejszej skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła rażącą obrazę przepisów prawa materialnego i procesowego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:

- art. 70 § 8 O.p. w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez jego wadliwe zastosowanie w sytuacji, w której art. 70 § 8 O.p. jest niezgodny i sprzeczny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, w konsekwencji czego, organ nie może skutecznie powoływać się na przepis art. 70 § 8 O.p. i egzekwować zaległości bez ograniczenia czasowego, które to przedawnienie w niniejszej sprawie nastąpiło,

- art.70 § 1-7 O.p. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania, przy czym termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych, określonych w art. 70 § 1-7 O.p., a zatem roszczenie względem skarżącej uległo przedawnieniu.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca rozwinęła argumentację podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej.

Postanowieniem z dnia 8 marca 2023 r., Sąd oddalił wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, w oparciu o art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: "p.p.s.a."), bowiem zgodnie z wskazanym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Warunek ten został spełniony w niniejszej sprawie, przedmiotem skargi jest bowiem akt wymieniony w powyższym przepisie.

Dalej wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Jak wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Spór w sprawie dotyczy tego, czy zasadnie organ odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Strony, a w istocie w pierwszym rzędzie czy Skarżąca była co do zasady uprawniona do powoływania się na przedawnienie zobowiązania podatkowego jako przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego i w dalszej kolejności czy art. 70 § 8 O.p. jest niezgodny i sprzeczny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, w konsekwencji czego, organ nie może skutecznie powoływać się na przepis art. 70 § 8 O.p. i egzekwować zaległości bez ograniczenia czasowego.

Po pierwsze wskazać więc należy, że Skarżąca będąc dłużnikiem rzeczowym nie jest zobowiązanym o którym mowa w art. 1a pkt 20 u.p.e.a., zgodnie z którym przez zobowiązanego - rozumie się osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają.

Wyjaśnić należy, że co do zasady, zgodnie z art. 59 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na żądanie zobowiązanego, wierzyciela albo z urzędu. Z kolei w myśl art. 59 § 5 u.p.e.a Na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym.

W myśl obowiązującego do 30 lipca 2020 r. art. 110f § 1 u.p.e.a., rozporządzenie nieruchomością po jej zajęciu nie miało wpływu na dalsze postępowanie egzekucyjne, a nabywca nieruchomości (jednak wyłącznie taki który nabył nieruchomość już po jej zajęciu - jak podkreślił WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 10 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Ol 36/22) mógł uczestniczyć w postępowaniu w charakterze zobowiązanego. Zatem przepis ten przyznawał nabywcy nieruchomości (jedynie w pewnych okolicznościach) gdy rozporządzenie nieruchomością, które nastąpiło, zostało dokonane po zajęciu - możliwość uczestniczenia w postępowaniu egzekucyjnym w charakterze zobowiązanego.

Jednak jak trafnie zauważył organ odwoławczy, w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070) – dalej "ustawa nowelizująca", wprowadzono od 30 lipca 2020 r. do u.p.e.a., przepis art. 27i normujący podstawy formalne prowadzenia egzekucji w stosunku do właściciela przedmiotu objętego hipoteką przymusową lub zastawem skarbowym znacznie rozszerzając uprawnienia tegoż właściciela. Powołany przepis w § 3 wyraźnie bowiem stanowi, że nabywca rzeczy/prawa majątkowego obciążonej hipoteką przymusową, w egzekucji z tej rzeczy uczestniczy "na prawach zobowiązanego" - co także w ocenie organu odwoławczego, oznacza wprost, że zakres praw przysługujących takiemu nabywcy, w granicach w jakich egzekucja dotyczy tej rzeczy/prawa majątkowego, został zrównany z zakresem praw przysługujących zobowiązanemu. Jak podkreślił również sam organ odwoławczy, dłużnikowi rzeczowemu na gruncie przepisów u.p.e.a., ustawodawca przyznał zatem również prawo powoływania się na przedawnienie zobowiązania podatkowego jako przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego. Stanowisko takie potwierdził także m.in. WSA w Rzeszowie w prawomocnym wyroku z 25 sierpnia 2022 roku, sygn. akt. I SA/Rz 320/22.

Potwierdza powyższe również uzasadnienie projektu ustawy nowelizującej, wskazano tam wyraźnie, że nabywca rzeczy lub prawa majątkowego może uczestniczyć w egzekucji z tej rzeczy lub prawa majątkowego na prawach zobowiązanego; będą mu przysługiwały środki ochrony prawnej analogiczne jak zobowiązanemu. Wskazano wyraźnie, że właściciel rzeczy będzie miał prawo wnoszenia środków zaskarżenia w tej egzekucji, a nadto, że przyjęcie takich rozwiązań zapewni odpowiednią ochronę interesów podmiotu będącego właścicielem rzeczy obciążonej, z której prowadzona jest egzekucja.

Jak wskazał WSA w Rzeszowie w powołanym wyżej wyroku I SA/Rz 320/22, opisane działanie ustawodawcy wpisuje się w sposób logiczny w katalog konstytucyjnych zasad prawnych, w tym w konstytucyjną zasadę ochrony własności. Priorytetem demokratycznego państwa prawnego nie jest bowiem ściągnięcie należności publiczno-prawnych z pominięciem kwestii sprawiedliwości społecznej, ale ściągnięcie tychże należności od właściwych podmiotów, w sposób nie pozbawiający ich realnych i skutecznych środków obrony prawnej przed arbitralnym działaniem organów państwa. Także historyczne odniesienie się do procesu kształtowania się w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądów na zakres praw dłużnika rzeczowego wywodzony z jego interesu prawnego, skłania do wniosku o dokonanej nowelizacji przepisów będącej kontynuacją procesu rozszerzania ochrony prawnej dłużników rzeczowych.

WSA w Rzeszowie wskazał nadto, że biorąc pod uwagę, m.in. zasadę prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie obywateli do organów państwa, należy podkreślić, że w sytuacji przedawnienia się zaległości podatkowej w stosunku do głównego zobowiązanego, odmówienie dłużnikowi rzeczowemu – w obronie przysługującej mu niewątpliwie własności - możliwości ubiegania się o samo wszczęcie postępowania zmierzającego do rozważenia zarzutu przedawnienia zobowiązania, nie tylko nie honoruje wyżej opisanych zasad, ale wyraźnie w nie godzi. Zaufanie do organów państwa buduje się bowiem poprzez konsekwentne egzekwowanie należności, które jednak uwzględniać musi możliwość podjęcia przez obywatela obrony swoich praw, która to możliwość nie będzie jedynie iluzoryczna, ale dostosowana do realiów konkretnej sprawy. Dlatego interpretując wolę ustawodawcy w duchu wspomnianych zasad, należy skłonić się do wniosku, że prawo nabywcy rzeczy obciążonej do udziału w egzekucji na prawach przysługujących zobowiązanemu, obejmuje również wnoszenie takich samych środków prawnych zmierzających do obrony, jakie w tym samym postępowaniu przysługiwałyby zobowiązanemu.

Zdaniem organu jednak, na przeszkodzie uznaniu, a nawet samemu rozpoznaniu zarzutu przedawnienia, stoi fakt wydania przez Sąd Okręgowy w K. prawomocnego wyroku z [...] listopada 2019 roku, sygn. akt. [...], na mocy którego Sąd Okręgowy w K. zasądził od Strony na rzecz Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. kwotę [...]zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od kwoty [...]zł od dnia [...] lutego 2017 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty [...]zł od dnia [...] września 2018 r. do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem prawa powoływania się przez pozwaną w przypadku egzekucji w zakresie kwoty głównej, do jej ograniczenia do egzekucji z prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę gruntu położoną przy ul. [...] w Z. oraz prawa własności posadowionych na tejże nieruchomości budynków tj. przedmiotu hipoteki wpisanej na rzecz powoda ujętej w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w D. nr [...]

Jak wskazał organ odwoławczy, z uzasadnienia ww. wyroku, wynika że Sąd Okręgowy w K. rozważał kwestię przedawnienia i uznał, że zarzut ten nie mógł odnieść zamierzonego skutku w postaci oddalenia powództwa. Uznał, że Strona jest dłużnikiem rzeczowym, a więc odpowiedzialność z tego tytułu nie ulega przedawnieniu, zaś dochodzona przez powoda w postępowaniu kwota [...]zł odpowiada sumie zabezpieczenia hipotecznego.

Sąd rozpoznający sprawę z powyższym poglądem organu, iż wydanie ww. wyroku nie pozwala na rozważenie kwestii przedawnienia w trakcie obecnie prowadzonej egzekucji się nie zgadza.

Wyjaśnić bowiem trzeba, że istotnie, zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Nie ma też wątpliwości, że w myśl art. 366 k.p.c. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami.

Jednak jak powszechnie wskazuje się w doktrynie jak i orzecznictwie, stan związania orzeczeniami wydanymi w innych sprawach odnosi się wyłącznie do sentencji orzeczenia, a nie jego motywów. (tak np. Piaskowska Olga Maria (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie procesowe. Komentarz aktualizowany, Opublikowano: LEX/el. 2023, czy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2019 r., V CSK 80/18, LEX nr 2650726).

Sąd zauważa też przy tym, iż art. 365 k.p.c. jest odmiennie zredagowany niż np. art. 153 p.p.s.a czy art. 190 p.p.s.a. które odmiennie określają zakres związania wyrokami sądów administracyjnych wskazując na związanie "oceną prawną" czy też "wykładnią prawa" zawartą w wyrokach sądów administracyjnych.

Tym samym rozważania Sądu Okręgowego zawarte w uzasadnieniu wskazanego wyroku dotyczące kwestii przedawnienia nie mają mocy wiążącej co do oceny kwestii przedawnienia. Teza organu, że "prawomocne stwierdzenie roszczenia oznacza, że przewidziany termin przedawnienia został zachowany" wskazuje tylko, że Sąd Okręgowy uznał, iż takie przedawnienie nie nastąpiło w 2019 roku Tymczasem zauważyć należy, że zaskarżone postanowienia organów zostały wydane w roku 2022, a zatem 3 lata po wydaniu wskazanego wyroku Sądu Okręgowego. Co więcej w postępowaniu cywilnym o przedawnieniu sąd może orzec jedynie na prawidłowo sformułowany zarzut, a z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego nie wynika aby pozwana zgłosiła zarzut naruszenia art. 70 § 8 O.p. jak również wynika, że nie wskazała w zarzutach zgłoszonych w postępowaniu cywilnym na konkretny wyrok TK z 8 października 2013 r. sygn. SK 40/12. Sąd jednak czyni powyższe rozważania tylko na marginesie, mając na uwadze to co wskazano wyżej, iż wyłącznie sentencja wyroku wiąże z mocy art. 365 k.p.c.

Niezależnie od powyższego należy ponownie podkreślić, że w odniesieniu do uprawnień dłużnika rzeczowego nastąpiła na gruncie u.p.e.a. już po wydaniu wyroku Sądu Okręgowego istotna zmiana stanu prawnego.

Warto podkreślić, że zgodnie z art. 13 ust. 4 ustawy nowelizującej w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na zobowiązanego, do egzekucji z rzeczy lub prawa majątkowego obciążonego zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową, które zostało przeniesione na inny podmiot, stosuje się przepisy u.p.e.a. w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą. To oznacza że do postępowań egzekucyjnych z nieruchomości których własność przeniesiono na inny podmiot wszczętych na starych zasadach, należy stosować zasady nowe. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy nowelizującej, postępowania sądowe w sprawie poniesienia odpowiedzialności, o której mowa w art. 319 k.p.c. z określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich wartości, przez podmiot inny niż zobowiązany, z rzeczy lub prawa majątkowego obciążonych hipoteką przymusową, o której mowa w art. 34 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.) oraz w art. 26 ust. 2-5 i 7 ustawy zmienianej w art. 5, wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej podlegają umorzeniu, a jeżeli w sprawie został wydany nieprawomocny wyrok, to podlega on uchyleniu.

W badanej sprawie co prawda wyrok Sądu Okręgowego w K. jest prawomocny i nie ulega uchyleniu, ale nie zakończył on postępowania egzekucyjnego, w związku z czym winno ono być prowadzone na zasadach wynikających z ustawy nowelizującej. Ta zaś przewiduje, że nabywca obciążonej hipoteką nieruchomości uczestniczy w egzekucji na prawach zobowiązanego, co oznacza że przysługują mu wszystkie prawa jak zobowiązanemu, w tym prawo żądanie umorzenia egzekucji z uwagi na przedawnienie zobowiązania. Nie stoi temu na przeszkodzie wyrok Sądu Okręgowego w K..

Jak podkreślił również WSA w Rzeszowie w przywołanym wcześniej wyroku I SA/Rz 320/22, tego rodzaju przepisy przejściowe, świadczą o istotnym znaczeniu dokonanej nowelizacji i zamiarze ustawodawcy natychmiastowego i maksymalnego rozszerzenia uprawnień podmiotów odpowiedzialnych rzeczowo, nie będących zobowiązanym.

Wobec powyższego Sąd uznał, że organy obu instancji nieprawidłowo uznały, że Skarżącej nie przysługuje prawo zgłoszenia wniosku o umorzenie postępowania, opartego na twierdzeniu, że nastąpiło przedawnienie zobowiązania. Wniosek ten organy obu instancji winny merytorycznie rozpatrzeć, nie zaś uznawać iż przepisy dotyczące przedawnienia nie znajdują tu w ogóle zastosowania. To też organy winny uczynić ponownie rozpoznając sprawę.

Jednocześnie Sąd zauważa, że organy nie wyjaśniły na jakie podstawie uznały A. sp. z o.o. oraz A. B. za uczestników postępowania egzekucyjnego. Z akt sprawy wynika, że są oni dzierżawcą i poddzierżawcą nieruchomości będącej przedmiotem postępowania. Tymczasem z art. Art. 110b u.p.e.a. uczestnikami postępowania egzekucyjnego z nieruchomości są:

1) zobowiązany;

2) wierzyciele egzekwujący;

3) osoby, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe lub roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości;

4) organ, który zawarł umowę o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste, jeżeli przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste.

Z mocy art. 27i § 3 u.p.e.a. na prawach zobowiązanego może występować w tym postępowaniu właściciel nieruchomości na której ustanowiono hipotekę przymusową.

Jednak dzierżawcy czy poddzierżawcy nie należą do żadnej z powyższych kategorii, w szczególności dzierżawa nie stanowi ograniczonego prawa rzeczowego tzn. nie przysługują im ograniczone prawa rzeczowe, brak też informacji aby przysługiwały im prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości.

Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie organu odwoławczego oraz poprzedzające je postanowienie zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tego względu Sąd postanowił o uchyleniu zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 P.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1800), Na koszty te złożył się uiszczony wpis od skargi ([...] zł), wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika – adwokata ([...] zł) oraz kwota uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa ([...] zł).

Powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.