Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 561/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2023 roku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2023 roku, nr SKO Gd/6108/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. S. (dalej jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z dnia 28 kwietnia 2023 r., nr SKO Gd/6108/23, utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej S.(dalej jako: Kierownik GOPS), działającego z upoważnienia Wójta Gminy S. (dalej jako: Wójt), z dnia 13 października 2022 r., nr ŚS.6232.17.2022, o odmowie przyznania A. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad synem A. S.

Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Wnioskiem z dnia 2 września 2022 r. skarżąca zwróciła się do Kierownika GOPS o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem A. S. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż nastąpiła zmiana w sytuacji rodzinnej – jej syn nie przebywa już w internacie, tylko dojeżdża do Specjalnego Ośrodka Szkolno -Wychowawczego [...]. Do wniosku załączono

m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku z dnia 1 grudnia 2021 r. zaliczające A. S. do osób niepełnosprawnych, którego niepełnosprawność datuje się od urodzenia do dnia 20 lutego 2030 roku. W orzeczeniu wskazano konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Podczas przeprowadzonego w dniu 22 września 2022 r. wywiadu środowiskowego organ ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem A. S., niepełnosprawnym synem A. oraz córką A. Mąż jest zatrudniony w zakładzie stolarskim, natomiast wnioskodawczyni nie pracuje i nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. A.S. jest osobą niepełnosprawną od urodzenia. Choruje na nadciśnienie tętnicze, wrodzoną niedoczynność tarczycy, padaczkę, nadpobudliwość, krzepliwość krwi. Jest pod stałą opieką Poradni Endokrynologicznej, Neurologicznej, Psychiatrycznej, Hematologicznej oraz Genetycznej. W miesiącu styczniu 2022 r. A. S. miał usuwane zęby pod narkozą w Elblągu, w maju 2022 r. odbyła się pierwsza wizyta u genetyka w Gdańsku, w czerwcu 2022 r. A. S. był u endokrynologa, a w sierpniu 2022 r. miał przeprowadzony zabieg chirurgiczny - sprowadzenie lewego jądra. W dniu 20 września 2022 r. wnioskodawczyni z synem odbyła wizytę w Wojewódzkim Szpitalu Psychiatrycznym w Gdańsku, gdzie zastały zmienione leki. A. S. odbyła również wizytę z synem u laryngologa, syn oczekuje na zabieg - wypalanie kanalików w nosie oraz usunięcie trzeciego migdałka. Wnioskodawczyni oświadczyła, że wspólnie z synem w okresie od 01.10.2022 r. do 15.10.2022 r. będzie uczestniczyła w turnusie rehabilitacyjnym w Darłówku organizowanym przez PEFRON w S..

Podczas wywiadu ustalono też, że syn uczęszcza do klasy "0" w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym [...]. Codziennie, od poniedziałku do piątku, dojeżdża do Ośrodka – wyjeżdża do szkoły o godzinie 6.50, a wraca o 16.30. Podczas wywiadu środowiskowego syn był w szkole. W każdą środę syn ma dodatkowe zajęcia wczesnoszkolne w szkole, które kończą się o godzinie 16.00 i wówczas rodzice odbierają syna ze szkoły. W sytuacjach gdy syn ma często nawracające krwotoki z nosa, rodzice muszą odebrać syna ze szkoły. Po powrocie do domu opiekę nad synem sprawuje A. S. A.S. porusza się samodzielnie, w dzień nie jest pampersowany – w nocy ma zakładanego pampersa ze względu na nietrzymanie moczu. Syn sam spożywa posiłki, a w ostatnim czasie matka pomaga mu w ubieraniu się. Wnioskodawczyni pomaga też synowi podczas porannej i wieczornej toalety, przygotowuje posiłki oraz uczestniczy w wizytach lekarskich.

Wnioskodawczyni oświadczyła, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem gdy jest on w domu, a opieka musi być sprawowana całodobowo. Opieka ta polega na: podawaniu leków (3 razy dziennie - rano tabletka od endokrynologa, po powrocie ze szkoły matka podaje lek przepisany od neurologa a wieczorem lek od psychiatry). W tym zakresie wnioskodawczyni oświadczyła, że lekarz psychiatra na ostatniej wizycie zauważył regres rozwoju syna o 3 lata. Ze szkoły również docierają sygnały świadczące o braku koncentracji – z obserwacji matki wynika również, że w tym roku szkolnym syn osiąga słabsze rezultaty w przyswajaniu wiedzy. Wnioskodawczyni oświadczyła, że gdy musi wyjechać z miejsca zamieszkania bierze syna ze sobą, z uwagi na agresywne zachowania względem pozostałych osób, gdyż syn ma napady agresji, potrafi trzaskać drzwiami, bić rodziców, młodszą siostrę. Ponadto syn kopie, pluje, rzuca przedmiotami.

Organ ustalił też podczas wywiadu, że wnioskodawczyni ukończyła szkołę zawodową w zawodzie sprzedawca w roku 2010 r., lecz nigdy nie pracowała, nie była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. W okresie od 2010 r. do 2018 r. była ubezpieczona w KRUS jako domownik. W okresie od 2018 r. do marca 2021 r. sprawowała opiekę nad niepełnosprawna matką T. K. Podczas przeprowadzania wywiadu wnioskodawczyni oświadczyła, że gdyby nie musiała sprawować opieki nad niepełnosprawnym synem, podjęłaby zatrudnienie jako sprzedawca.

Mając na uwadze tak ustalone okoliczności faktyczne organ uznał, że w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a sprawowaniem przez nią opieki nad synem. Wnioskodawczyni ukończyła szkołę zawodową w roku 2010, a syn urodził się 21 lutego 2014 r. i do czasu narodzin syna również była bierna zawodowo. Niepodejmowanie zatrudnienia przez stronę nie ma więc faktycznego związku ze sprawowaniem opieki nad synem.

W tym stanie rzeczy Kierownik GOPS, działając z upoważnienia Wójta uznał, że nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego w decyzji z dni 13 października 2022 r. orzekł o odmowie jego przyznania.

Na skutek rozpoznania odwołania A. S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku - decyzją z dnia 28 kwietnia 2023 r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy uznał, że zakres sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nad synem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia.

W uzasadnieniu podano, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż wnioskodawczyni w momencie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie zasiłku nie pozostawała w zatrudnieniu i nigdy wcześniej w nim nie była, nawet przed urodzeniem syna, a ponadto nigdy nie była zarejestrowana jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy. Ponadto z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że syn wnioskodawczyni w godzinach od 6.50 do 16.30 przebywa poza domem z uwagi na naukę w Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym [..]. Zdarza się, iż ze względu na stan zdrowia syna, wnioskodawczyni sporadycznie musi wcześniej odebrać syna ze szkoły, bądź uczestniczyć z nim w turnusie rehabilitacyjnym. Wnioskodawczyni wykonuje przy niepełnosprawnym synu następujące czynności: podawanie leków, pomoc w toalecie, myciu i ubieraniu się, a także przygotowywanie posiłków. Z powyższego wynika, iż stan syna wnioskodawczyni, prowadzony przez niego tryb życia (przebywanie w szkole w godzinach od 6.50 do 16.30) oraz zakres sprawowanej nad nim opieki, uwzględniając w tym sporadyczne uczestnictwo wnioskodawczyni z synem w wizytach lekarskich czy turnusach rehabilitacyjnych, nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu lub wykonywania innej pracy zarobkowej.

Kolegium uznało, iż wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem (bowiem wnioskodawczyni nigdy nie podjęła jakiekolwiek zatrudnienia), a ponadto wnioskodawczyni - będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, co nie wiąże się jednak wyłącznie z koniecznością zapewnienia opieki członkowi rodziny, bowiem zakres sprawowanej opieki nad synem umożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub wykonywanie innej pracy zarobkowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając im:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

(Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej jako ustawa o świadczeniach rodzinnych, na skutek jego niezastosowania poprzez uznanie, że skarżąca nie wykazała ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, w sytuacji gdy skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji;

2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) dalej "k.p.a.", poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą i realnych możliwości sprawowania przez A. S. opieki nad niepełnosprawnym synem w zakresie wymaganym stanem zdrowia A. S.;

b) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, mimo, że dotknięta jest ona błędami związanymi z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego oraz naruszeniem przepisów prawa materialnego.

W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż okoliczność braku podejmowania pracy przez skarżącą nie może negatywnie wpływać na ocenę ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można więc wykluczyć, że w sytuacji braku konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem skarżąca podjęłaby się pracy zarobkowej. Z uwagi jednak na jej obecną sytuację życiową nie jest to możliwe, gdyż spełnia swój prawny i moralny obowiązek zapewnienia wszelkiej pomocy i opieki swojemu niepełnosprawnemu synowi. Nie jest więc prawidłowe przyjęcie stanowiska o odmowie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na niewykazanie przez nią ścisłego związku między rezygnacją lub niepodejmowaniem pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem. Organy nie wzięły pod uwagę konieczności sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym synem, który to ciężar spoczywa na skarżącej. Zdaniem Kolegium, nie istnieje związek przyczynowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem pracy a koniecznością podjęcia się sprawowania opieki nad synem. Tymczasem syn skarżącej wymaga stałej i codziennej opieki ze względu na orzeczoną niepełnosprawność, która występuje u niego od urodzenia. W związku z jego stanem zdrowia skarżąca nie może podjąć się pracy, gdyż sumiennie wykonuje czynności zapewniające jej niepełnosprawnemu synowi odpowiednią opiekę.

W niniejszej sprawie organy dokonały wykładni językowej art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co narusza konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną, jak również wynikający z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Na skutek wykładni językowej ograniczono dostęp skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, pomijając całkowicie okoliczność, że skarżąca realizuje swój moralny i prawny obowiązek względem niepełnosprawnego syna, sprawując nad nim faktyczną, codzienną opiekę. Organy pominęły prawnie uzasadnione cele ustawy oraz zasady konstytucyjne. Odstąpienie od ścisłej wykładni językowej i posłużenie się inną metodą wykładni w niniejszej sprawie było niezbędne, zaś zaniechanie jej doprowadziło do wydania rażąco niekorzystnego rozstrzygnięcia dla skarżącej. W związku z tym, orzeczenie o nieprzyznaniu skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad synem, może prowadzić do błędnego wniosku, że organowi wolno zawsze nie przeprowadzać wykładni funkcjonalnej. Organy winny dokonać prokonstytucyjnej wykładni ustawy.

Ponadto, w ocenie skarżącej, organ - odmawiając prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że skarżąca nie wykazała ścisłego związku między rezygnacją lub niepodejmowaniem pracy a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem, naruszył przepisy postępowania. Ocena dokonana przez organ była arbitralna i nie znajdowała uzasadnienia w materiale dowodowym. Natomiast to skarżąca jest jedyną osobą mogącą sprawować opiekę nad niepełnosprawnym synem, gdyż ojciec niepełnosprawnego dziecka jest jedynym żywicielem rodziny. W związku z tym to matka zapewnia niepełnosprawnemu dziecku konieczną opiekę, aby zapewnić mu prawidłowe funkcjonowanie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

W niniejszej sprawie Sąd kontrolował decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 28 kwietnia 2023 r. i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej W Starym Dzierzgoniu, działającego z upoważnienia Wójta Gminy Stary Dzierzgoń, z dnia 13 października 2022 r. Sąd uznał, że rozstrzygnięcia te nie naruszają prawa, w szczególności niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowił podstawę prawną orzekania organów.

Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z analizowanego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą przedmiotowego świadczenia jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Należy jednak podkreślić, że świadczenie to nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi też wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W związku z tym, w postępowaniu administracyjnym, mającym na celu przyznanie lub odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązkiem organu jest ustalenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Organy winny były ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W rozpoznawanej sprawie nie było kwestią sporną to, że syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które to orzeczenie zostało wydane do 20 lutego 2030 r. W orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia, tj. od 21 lutego 2014 r., a syn wnioskodawczyni jest znacznie ograniczony w samodzielnej egzystencji. Spór dotyczył natomiast tego, czy fakt niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ma ścisły związek z koniecznością sprawowania przez nią opieki nad synem, gdyż zakres tej opieki jest tak szeroki, że wyklucza możliwość aktywności zawodowej skarżącej oraz czy brak takiego związku przyczynowego może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy o jego przyznanie ubiega się matka. Zdaniem skarżącej, realizuje ona bowiem swój prawny i moralny obowiązek opieki nad synem i z tego względu należało przyznać jej wnioskowane świadczenie.

Dokonując oceny okoliczności faktycznych sprawy Sąd zgodził się z organami obu instancji, że w rozważanym wypadku brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad synem. Przede wszystkim - zgodnie z treścią stosownego orzeczenia, trwała niepełnosprawność w stopniu znacznym syna skarżącej ma miejsce od urodzenia, tj. od 21 lutego 2014 r. Stan znacznej niepełnosprawności syna skarżącej nastąpił zatem w trakcie jej bierności zawodowej, bowiem ukończyła ona szkołę zawodową w roku 2010 r., lecz od tego czasu nie podjęła żadnej pracy zawodowej, jednocześnie nie rejestrując się w Urzędzie Pracy jako sobą bezrobotna. Mając to na uwadze trudno jest uznać, że wieloletnie niepozostawanie w jakiejkolwiek formie zatrudnienia przez skarżącą było wywołane tylko i wyłącznie koniecznością sprawowania trwałej i nieprzerwanej opieki nad synem, skoro bierność zawodowa miała miejsce jeszcze przed urodzeniem syna. Wprawdzie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie, to jednak organy orzekają w oparciu o całokształt zebranego materiału dowodowego i wszystkie elementy stanu faktycznego danej sprawy. W tym zaś zakresie nie można pominąć całkowitej bierności zawodowej skarżącej, istniejącej od momentu uzyskania przez nią wykształcenia zawodowego. Powyższe wskazuje, że bierność zawodowa jest wyborem strony i wynikiem małżeńskiego podziału ról, gdyż - jak sama strona oświadczyła – mąż jest żywicielem rodziny.

Brak było też podstaw do przyjęcia, że po narodzinach syna i powstaniu jego niepełnosprawności, w okresie składania wniosku o świadczenie, niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia było podyktowane koniecznością sprawowania całodobowej, bezpośredniej opieki nad niepełnosprawnym synem. Z wywiadu środowiskowego, którego ustaleń strona nie podważała, wynika bowiem, że syn skarżącej od poniedziałku do piątku, w godzinach od 6.50 do 16.30 jest poza domem, gdyż uczęszcza do szkoły – uczy się w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym [...]. Wprawdzie zdarza się, że ze względu na krwotoki z nosa, syn musi być przez rodziców odbierany wcześniej, jednakże co do zasady, jak każde dziecko w wieku szkolnym, w dni powszednie przebywa poza domem, w placówce dydaktycznej, w której ma zapewnioną opiekę m.in. pielęgniarki. Skarżąca oświadczyła też, że po powrocie syna do domu to ona sprawuje nad nim opiekę, lecz z pozyskanych informacji nie wynika, aby była to opieka wykluczająca podejmowanie przez nią zatrudnienia. Przede wszystkim opieka ta rozpoczyna się po powrocie syna z placówki, po południu, a więc w okresie kiedy również osoby aktywne zawodowo kończą pracę i rozpoczynają opiekę nad małoletnimi dziećmi po odebraniu ich z placówek. Ponadto opieka ta ogranicza się do przygotowania posiłków czy podania leków, a wieczorem do pomocy przy czynnościach higienicznych. Nie są to więc takie czynności, które wykraczają poza normalny zakres obowiązków rodzicielskich spoczywających na rodzicach dzieci zdrowych. Oceny tej nie wyklucza konieczność podawania synowi leków, gdyż ze względu na jego wiek w momencie składania wniosku, tj. 8 lat, trudno uznać, że dziecko w tym wieku – nawet nie dotknięte niepełnosprawnością – samo przyjmowałoby specjalistyczne leki. Syn skarżącej jest natomiast w stanie samodzielnie spożywać posiłki i poruszać się, zatem po powrocie do domu opieka nad nim nie jest całkowita i nie wykracza poza to, co robią rodzice dzieci zdrowych. Również w rodzinach, w których żadne z dzieci nie jest dotknięte niepełnosprawnością rodzice łączą aktywność zawodową z przygotowywaniem i podawaniem posiłków domownikom, pilnowaniem przyjmowania leków przez najmłodsze dzieci, wspólnym spędzaniem czasu czy też odwożeniem i przywożeniem dzieci z zajęć dodatkowych oraz czynnościami przygotowującymi do snu. Skarżąca nie wskazała natomiast, aby po powrocie syna do domu musiała poświęcać mu wyłączną uwagę, zaś w typowych godzinach pracy syn skarżącej pozostaje poza domem, co umożliwia podjęcie przez nią pracy zawodowej. Także uczestnictwo w wizytach lekarskich nie uzasadnia twierdzenia, iż skarżąca nie może podjąć pracy, albowiem rzeczą naturalną jest, że rodzice uczęszczają z najmłodszymi dziećmi do lekarzy, także specjalistów, natomiast skarżąca nie wykazała, aby takie wizyty były częścią codzienności – mają raczej charakter doraźny i kontrolny.

Odnosząc się do twierdzeń strony, że sam fakt braku podejmowania przez nią pracy nie może negatywnie wpływać na ocenę ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a strona spełnia swój prawny i moralny obowiązek zapewnienia wszelkiej pomocy i opieki swojemu niepełnosprawnemu synowi, należy stwierdzić, że kwestie te nie mogą zmienić oceny dokonanej przez organy. Jak już wskazano na wstępie, i co należy podkreślić, z woli ustawodawcy główną przesłanką dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej. Tak więc to sam ustawodawca ustalił, że przedmiotowe świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Natomiast w sytuacji, z jaką mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, nie istnieją takie straty finansowe, które wnioskowane świadczenie miałoby zrekompensować, gdyż wnioskodawczyni nigdy nie uzyskiwała wynagrodzenia, z którego musiała zrezygnować w celu opieki nad niepełnosprawnym synem. Okoliczności faktyczne wskazują raczej, że niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zawodowej przez skarżącą jest spowodowane innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Sama skarżąca oświadczyła w skardze, że to mąż jest żywicielem rodziny, a więc bierność zawodowa skarżącej jest wyborem strony i wynikiem małżeńskiego podziału ról.

W tym miejscu wskazać należy, że osoba bierna zawodowo w poprzednich latach może oczywiście wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a odstąpiła ona od jego podejmowania z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Tego rodzaju sytuacja nie wystąpiła jednak w niniejszej sprawie. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera wprawdzie definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia, stała lub długoterminowa, wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, dostępny w CBOSA).

Natomiast w rozpoznawanej sprawie przez tę część dnia, która jest uznawana za tradycyjne godziny pracy, tj. od mniej więcej godziny 7-mej do godziny 16-tej, syn skarżącej przebywa w placówce dydaktycznej, co umożliwia podjęcie przez nią zatrudnienia. Nawet w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego syn wnioskodawczyni był w szkole, a skarżąca mogła poświęcić czas pracownikowi socjalnemu. Zakres opieki nad synem nie pozbawia więc skarżącej całkowicie możliwości zarobkowania, gdyż - pomimo znacznej niepełnosprawności oraz podejmowanego leczenia, syn wnioskodawczyni w znacznej mierze jest samodzielny, adekwatnie do swojego wieku. Oczywistym jest natomiast, że dziecko w wieku wczesnoszkolnym, jak syn wnioskodawczyni, nawet będąc dzieckiem zdrowym, po powrocie do domu ze szkoły wymaga poświęcenia czasu ze strony rodzica, chociażby przy odrabianiu lekcji. Wprawdzie strona wskazuje też, że syn ma problemy wychowawcze – jest agresywny wobec innych osób i domowników, lecz z okoliczności tej nie wynika, aby w związku z tym zachowaniem konieczna była dodatkowa opieka ze strony skarżącej. Tego rodzaju zachowania są także elementem codzienności rodzin, które nie zmagają się z niepełnosprawnością dzieci i choć niewątpliwie wymagają większej uwagi ze strony rodzica, to jednak nie można uznać, że wykluczają aktywność zawodową. Zatem z informacji zawartych w aktach sprawy i skardze nie można wywieść, aby czynności, jakie skarżąca musi wykonywać przy synu, gdy jest w domu, wykraczały poza zakres czynności wykonywanych przez osoby łączące pracę zawodową z obowiązkami rodzicielskimi.

Mając to wszystko na uwadze Sąd uznał, że wbrew zarzutom skargi orzekające organy uwzględniły celowościową wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż miały na uwadze, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy - poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Jeszcze raz podkreślić trzeba, że celem uregulowania z art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Prawidło też organy przeprowadziły postępowanie dowodowe, dochowując reguł określonych w art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. W toku postępowania w szczególności przeprowadzono wywiad środowiskowy w celu ustalenia sytuacji rodzinnej i zawodowej skarżącej oraz uzyskano jej wyjaśnienia. Następnie przeanalizowano przedstawione okoliczności, w tym zakres czynności pielęgnacyjnych i opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą przy synu, a także prawidłowo uwzględniono fakt, iż skarżąca de facto nigdy nie pracowała, zaś aktualnie – mimo deklarowanych chęci skarżącej – nie podejmuje starań o podjęcie pracy, mimo iż zakres opieki, jaką sprawuje nad synem, nie wyklucza wejścia przez nią na rynek pracy. W konsekwencji zasadnie w sprawie uznano, że nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy między tym, że wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem, której zakres wyklucza aktywność zawodową matki. Oceny tej nie zdołały natomiast podważyć zarzuty skargi, co wynika z wyżej poczynionych rozważań Sądu.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako bezzasadną.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku organy o rozpoznanie sprawy w tym trybie i braku żądania strony w zakresie przeprowadzenia rozprawy zgłoszonego w określonym przepisami terminie.