Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 1205/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3 art. 28 ust. 3a art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk, Sędziowie Sędzia WSA, Sędzia WSA Maciej Guziński, Małgorzata Malinowska-Grakowicz (sprawozdawca), Protokolant starszy sekretarz sądowy Jolanta Ryndak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi J.C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

W dniu [...] maja 2015 r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek J. C. o umorzenie odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek za okres od stycznia 1999 r. do lipca 1999 r. oraz o rozłożenie na raty należności głównej. Następnie skarżący doprecyzował, że wniosek dotyczy umorzenia całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia. Skarżący uzasadnił swój wniosek trudną sytuacją materialną oraz rodzinną. Powołał się także na fakt sprawowania opieki nad ciężko chorą matką oraz niepełnosprawnym bratem S. C. (obowiązki te przejął po śmierci brata M. C.). Dodatkowo skarżący podkreślił, że z powodu wykonywania obowiązków opiekuna względem brata, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S. przyznał mu zasiłek opiekuńczy w wysokości [...] zł miesięcznie. Wskazano również na fakt niespełnienia warunków umorzenia zaległości na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej z uwagi na trudną sytuację finansową. Ponadto skarżący zauważył, że od wielu lat żyje na granicy minimum egzystencji.

Po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres od stycznia 1999 r. do lipca 1999 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 1999 r. do lipca 1999 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podkreślił, że śmierć jego brata w dniu [...] marca 2015 r. była nadzwyczajnym zdarzeniem, a jego wniosek wynika z trudnej sytuacji, w jakiej aktualnie się znajduje.

Decyzją z dnia[...] września 2015 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych – po ponownym rozpatrzeniu sprawy – utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]sierpnia 2015 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że skarżący prowadząc działalność gospodarczą zobowiązany był odprowadzać do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składki na własne ubezpieczenia społeczne. Wskutek niedopełnienia ustawowego obowiązku opłacania składek, na koncie rozliczeniowym powstało zadłużenie, które według stanu na dzień wpływu wniosku o umorzenie, wraz z odsetkami za zwłokę, kosztami upomnienia oraz opłatą dodatkową wynosiło [...] zł.

Organ ustalił, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką oraz z bratem. Matka skarżącego została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, natomiast brat zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do 30 kwietnia 2017 r. Zgodnie z orzeczeniem brat wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Źródłem utrzymania rodziny jest przyznany z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. na okres od 1 lutego 2015 r. do 31 października 2015 r. specjalny zasiłek opiekuńczy w kwocie [...] zł miesięcznie, emerytura matki w wysokości [...]zł netto miesięcznie oraz zasiłek stały pobierany przez brata w wysokości [...] zł miesięcznie. Zadeklarowane stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą [...]zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz, itp.) – [...] zł, koszty związane z leczeniem – [...] zł, inne wydatki (żywność, ubrania) – [...] zł. W trakcie przeprowadzonego postępowania ustalono, że skarżący jest współwłaścicielem w 1/10 udziału zabudowanej nieruchomości o powierzchni 0,129 ha położonej w miejscowości R., gmina S.. Na powyższej nieruchomości Zakład dokonał zabezpieczenia w postaci wpisów hipoteki na łączną kwotę [...] zł. Według ustaleń organu skarżący nie posiada majątku ruchomego, wierzytelności oraz środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji powołał treść art. 28 ust. 1- 3 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r.,

Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwanej dalej "u.s.u.s.") wskazując, że wprawdzie skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak w toku przeprowadzonego postępowania ujawniono majątek nieruchomy oraz występowanie następców prawnych. Organ wskazał także, że z dokonanego rozliczenia wynika, że zaległe składki przekraczają wartość kosztów upomnienia, które aktualnie wynoszą [...] zł, zatem nie spełnione są okoliczności określone w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. Odnosząc się do przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 (gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję) organ zauważył, iż wobec przedmiotowych zaległości prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego we W.. Ponadto, jak wskazano, ustalono współwłasność majątku nieruchomego. Podkreślono, że dopiero po przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego możliwe będzie określenie sposobu jego zakończenia, tj. poprzez wyegzekwowanie zobowiązania lub stwierdzenie braku majątku, z którego możliwe jest wyegzekwowanie należności. W konsekwencji omawianą przesłankę uznano za niespełnioną.

Uwzględniając posiadany majątek nieruchomy organ przyjął, że nie można uznać za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, co oznacza, że niespełnione są także warunki określone w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Organ podkreślił także, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2 i 4, gdyż okoliczności z nich wynikające nie wystąpiły.

Wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalność, organ rozważył także możliwość umorzenia zaległych składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym Zakład, w uzasadnionych przypadkach, może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365). W myśl § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnośnie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ZUS wskazał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką oraz z bratem. Podkreślono przy tym, że skarżącemu został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy w kwocie [...] zł miesięcznie. Matka skarżącego pobiera emeryturę w wysokości [...]zł netto miesięcznie, natomiast brat otrzymuje z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie. Zatem dochód gospodarstwa domowego, jak zauważył organ, jest niższy od minimum socjalnego, które w trzyosobowym gospodarstwie ustalono na kwotę [...] zł. Uwzględniając wysokość zadłużenia oraz konieczność sprawowania opieki nad matką oraz bratem organ podkreślił, że aktualnie skarżący nie dysponuje środkami pozwalającymi na spłatę zadłużenia wobec Zakładu. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzono, że zapłacenie należności pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W przedstawionych okolicznościach sprawy przesłankę zawartą w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, uznano za spełnioną.

W ocenie organu, w sprawie nie zostały spełnione warunki określone w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z uwagi na fakt, iż nie wykazano poniesienia straty materialnej w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie przedstawiono bowiem, jak wskazał organ, żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia takich zdarzeń. Podkreślono ponadto, że od 1 sierpnia 1999 r. skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej.

Odnosząc się do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia zauważono, że skarżący sprawuje opiekę nad matką i bratem. Z przedłożonych dokumentów wynika, że matka skarżącego zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, natomiast brat zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do 30 kwietnia 2017 r. Brat wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Uznano zatem, że obecnie konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, utrudnia możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, a zatem została spełniona omawiana przesłanka.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ podkreślił, że umorzenie należności z tytułu składek jest instytucją nadzwyczajną, przez co okoliczności uzasadniające jej zastosowanie winny posiadać tę samą cechę. W tym kontekście organ podniósł, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, na której Zakład dokonał zabezpieczenia zaległych należności z tytułu składek w postaci wpisów hipoteki oraz że nadal jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zakład nie wyczerpał zatem wszystkich środków zmierzających do odzyskania należności, a podniesione we wniosku okoliczności nie są – w ocenie organu – wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek, ponieważ z uwagi na obowiązkowy charakter tych należności płatnik zobligowany jest do podjęcia wszelkich kroków zmierzających do uregulowania ciążących na nim zaległości publicznoprawnych.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wskazując, że w 2001 r. Sąd Rejonowy w O. w toku postępowania z wniosku wierzyciela [...] o wyjawienie majątku ustalił, że skarżący jest dłużnikiem niewypłacalnych i wydał postanowienie o wpisaniu go do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Skarżący podkreślił także, że w wyniku powodzi w 1997 r. uszkodzeniu uległ dom mieszkalny, który aktualnie przeznaczony jest do rozbiórki. Dodał, że wraz z niepełnosprawną matką i niepełnosprawnym bratem mieszkają w blaszanym kontenerze, a brak środków finansowych nie pozwala na odbudowę domu.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...] września 2015 r. (nr [...]) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Jak wynika z akt sprawy, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek, w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3 i art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11. poz. 74 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wymienił przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w którym jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji: gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust.1 pkt 1), poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2), przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3).

Określona w art. 28 u.s.u.s. instytucja umorzenia należności z tytułu składek w trybie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnej sprawie zbudowana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego, sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). W wyroku z dnia 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a.". Podkreślić, więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego ( art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

Dalej, podnieść trzeba, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego – w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli – winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym – stosownie do treści art. 107 k.p.a. – jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia.

Mając na względzie powyższe regulacje należało przyjąć, że skarga zasługuje na uwzględnienie, Sąd dopatrzył się bowiem takich naruszeń, wymienionych wyżej, przepisów proceduralnych, które skutkują koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Organ w niniejszej sprawie – w ocenie Sądu - dokonał właściwej oceny stanu faktycznego w kontekście określonych w art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia. Zarówno natomiast z akt administracyjnych sprawy, jak również z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika niezbicie, że ZUS nie przeprowadził należycie postępowania merytorycznego, którego wynik uprawniałby do zaakceptowania stanowiska, co do nie wystąpienia w sprawie przesłanki do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Podkreślić trzeba, że analizując ustalony stan faktyczny ZUS uznał, że w rozpoznawanej sprawie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych). Ustalono bowiem, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawną matką oraz z niepełnosprawnym bratem. Skarżącemu – z tytułu opieki nad bratem, został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy w kwocie [...] zł miesięcznie. Matka skarżącego pobiera emeryturę w wysokości [...]zł netto miesięcznie, natomiast brat otrzymuje z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie. Zatem dochód gospodarstwa domowego jest niższy od minimum socjalnego, które w trzyosobowym gospodarstwie organ ustalił na kwotę [...] zł. Uwzględniając wysokość zadłużenia oraz konieczność sprawowania opieki nad matką oraz bratem organ podkreślił, że aktualnie skarżący nie dysponuje środkami pozwalającymi na spłatę zadłużenia wobec Zakładu, a zapłacenie należności pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

ZUS uznał także, że w sprawie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności). Podkreślono, że skarżący sprawuje opiekę nad matką i bratem. Z dołączonych do sprawy dokumentów wynika, że matka skarżącego została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, natomiast brat skarżącego ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na okres do 30 kwietnia 2017 r. Brat skarżącego wymaga przy tym stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W kontekście omawianej przesłanki organ uznał, że konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny utrudnia skarżącemu możliwość uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności.

W odniesieniu do przywołanych wyżej okoliczności, ZUS podkreślił, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, na której Zakład dokonał zabezpieczenia zaległych należności z tytułu składek w postaci wpisów hipoteki oraz że nadal jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. W ocenie organu nie zostały zatem wyczerpane wszystkie środki zmierzające do odzyskania należności, a podniesione przez skarżącego okoliczności nie są wystarczające do wydania pozytywnej decyzji. W ocenie Sądu takie twierdzenia organu są zbyt ogólnikowe i tym samym nie wystarczają, by uznać je za prawidłowe i wyczerpujące w świetle art. 107 k.p.a. Rzeczą organu jest bowiem ustalenie, czy na poziomie aktualnego budżetu domowego możliwe jest realne wywiązanie się skarżącego ze zobowiązania wobec ZUS i czy zapłata zaległości nie zagrozi w istocie egzystencji skarżącego. Ponadto obowiązkiem organu jest odniesienie warunków umorzenia określonych w wymienionym przepisie do stanu faktycznego danej sprawy, tj. konkretnych warunków skarżącego.

Organ uznał, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, przyznając przy tym, że obecnie skarżący nie dysponuje środkami pozwalającymi na spłatę zadłużenia wobec Zakładu. Dodatkowo organ zwrócił uwagę na utrudnione możliwości uzyskania dochodu przez skarżącego, ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką i bratem.

Zdaniem Sądu organ powinien wziąć pod uwagę realne i faktyczne możliwości uzyskania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia. W niniejszej sprawie nie sposób przyjąć, że wyjaśnienia i ustalenia organu w sposób jednoznaczny wskazują, że istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej gospodarstwa domowego skarżącego. Sytuacja skarżącego wynikająca ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie w konfrontacji z argumentacją przedstawioną w zaskarżonym rozstrzygnięciu prowadzi do wniosku, że ocena tej sytuacji została przeprowadzona w sposób powierzchowny i rutynowy

Co prawda obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne obciąża wnioskodawcę, niemniej jednak organ powinien ocenić wszystkie okoliczności sprawy w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej winien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania) oraz wnioskowane przez stronę (zob. m.in., B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 68-69).

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie to ogranicza się bowiem w zasadzie do przytoczenia przepisów warunkujących umorzenie należności i stwierdzenia, że wystąpienie w sprawie okoliczności świadczących o spełnieniu określonych przepisami przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Tymczasem uzasadnienie decyzji Zakładu winno wskazywać na zdolności płatnicze skarżącego przy uwzględnieniu kwoty środków pieniężnych wpływających do gospodarstwa domowego i niezbędnych wydatków.

Powyższe prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego, przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia decyzji (z uwagi na jej fakultatywny charakter), nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności.

Rozpatrując ponownie sprawę organ winien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości. W szczególności należy ustalić, czy spłata zaległości wobec Zakładu w sytuacji, gdy łączny uzyskiwany w gospodarstwie domowym dochód w kwocie [...] zł, przy jednoczesnej konieczności sprawowania przez skarżącego stałej opieki nad chorymi członkami rodziny nie doprowadzi do zagrożenia egzystencji skarżącego i jego rodziny.

Powyższe ustalenia powinny znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę.

Na marginesie należy dodać, że okoliczność poniesienia strat materialnych w wyniku powodzi (§3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia) została podniesiona przez skarżącego dopiero na etapie skargi do Sądu. Skoro zatem przesłanka ta nie była przedmiotem oceny dokonywanej przez organ, to tym samym Sąd nie mógł wziąć jej pod uwagę.

Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "c" p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.