Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 300/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6061 Projektowanie i wykonywanie prac geologicznych oraz zagospodarowywanie złoża
Hasła tematyczne: Prawo geologiczne i górnicze
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 633
law: ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (T. J.)
article: art. 28
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Sędzia WSA Adam Gołuch, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 listopada 2024 r. sprawy ze skargi B. A., P. O., A. J. i K. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 lutego 2024 r. nr SKO.OŚ/41.9/16/2024/361/KS w przedmiocie odmowy udostępnienia akt sprawy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 5 lutego 2024r., znak SKO.OŚ/41.9/16/2024/361/KS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: SKO) utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta M. (dalej: Prezydent) z 15 grudnia 2023 r. znak [...] odmawiające udostępnienia akt sprawy dotyczącej wydania postanowienia Prezydenta z 17 września 2020 r., nr [...] w przedmiocie uzgodnienia projektu koncesji na wydobywanie węgla kamiennego wraz z kopaliną towarzyszącą ze złoża "[...]" P.O, A.J., K.P., B.A., B.K..

Rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z 6 sierpnia 2021 r. P. O. osobiście oraz A. J., K. P., B. A., B. K. reprezentowane przez Pełnomocnika P. O. (dalej: Wnioskodawcy) zwrócili się z wnioskiem o udostępnienie akt sprawy zakończonej wydaniem przez Prezydenta w dniu 17 września 2020 r. postanowienia uzgadniającego projekt koncesji na wydobywanie węgla kamiennego wraz z kopaliną towarzyszącą ze złoża "[...]" (dalej: postanowienie). W uzasadnieniu Wnioskodawcy podnieśli, iż wywodzą swój interes prawny z faktu, iż są właścicielami nieruchomości położonych w granicach obszaru górniczego ustanowionego koncesją. W ich ocenie ustanowienie obszaru górniczego i udzielenie koncesji na prowadzenie działalności górniczej na tym obszarze ingeruje we własność ich nieruchomości położonych w granicach obszaru górniczego, a tym samym dotyczy ich interesu prawnego.

Postanowieniem z 15 grudnia 2023 r. Prezydent odmówił udostępnienia akt sprawy dotyczącej wydania postanowienia.

Na to postanowienie Wnioskodawcy złożyli zażalenie.

W jego uzasadnieniu wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz o uchylenie postanowienia i umożliwienie zapoznania się z aktami sprawy dotyczącej uzgodnienia projektu koncesji na wydobywanie węgła kamiennego wraz z kopaliną towarzyszącą ze złoża "[...]". Prezydent w pouczeniu przedmiotowego postanowienia nie podał bowiem podstawy prawnej w oparciu o którą twierdzi, że na postanowienie nie służy zażalenie, lecz wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub skarga bezpośrednio do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Po ponownej analizie akt sprawy SKO utrzymało to postanowienie w mocy.

W uzasadnieniu podało obowiązujący w sprawie stan prawny.

SKO na podstawie danych w Ewidencji Gruntów i Budynków prowadzonej przez Prezydenta dokonało ustaleń co do posiadania lub własności gruntów położonych w ramach obszaru górniczego przez Wnioskodawców.

Ponadto SKO podniosło, że we wniosku o udostępnienie akt postępowania sprawy — wydania postanowienia Wnioskodawcy wskazali, że "ustanowienie obszaru górniczego i udzielenie koncesji na prowadzenie działalności górniczej w obrębie tego obszaru ingeruje we własność nieruchomości gruntowych położonych w granicach tego obszaru, a tym samym dotyczy interesu prawnego właścicieli tych nieruchomości." Natomiast według SKO sam fakt ustanowienia obszaru górniczego nie wpływa na sferę praw i obowiązków właścicieli nieruchomości nim objętych. Powołało się tutaj na art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483 z póżn. zm.; dalej: Konstytucja RP) według którego własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności.

Dalej SKO wskazało, że jedynym kryterium dokonania uzgodnienia projektu koncesji, zgodnie z art. 23 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. prawo geologiczne i górnicze (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz, 633 ze zm.; dalej: p.g.g.) jest nienaruszanie zamierzoną działalnością przeznaczenia lub sposobu korzystania z nieruchomości określonego w sposób przewidziany w art. 7 tj. przeznaczenia nieruchomości określonego w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego oraz w odrębnych przepisach. Stwierdzenie, że planowana działalność narusza lub nie narusza przeznaczenia lub sposobu korzystania z nieruchomości w sposób określony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, nie nakłada na właścicieli nieruchomości żadnego obowiązku, ani nie przyznaje im żadnego prawa (uprawnienia). Nadto art. 144 p.g.g. wskazuje, że właściciel (nieruchomości) nie może sprzeciwić się zagrożeniom spowodowanym ruchem zakładu górniczego, który jest prowadzony zgodnie z ustawą. Może on jednak żądać naprawienia wyrządzonej tym ruchem szkody, na zasadach określonych ustawą. Na poparcie tego stanowiska SKO podało poglądy doktryny.

Mając powyższe na uwadze SKO stwierdziło, że Wnioskodawcy nie byli stronami postępowania zakończonego postanowieniem Prezydenta. Nie wykazali, iż posiadają interes prawny w postępowaniu koncesyjnym na wydobywanie węgla kamiennego wraz z kopaliną towarzyszącą ze złoża "[...]". Ich twierdzenia wskazujące na interes prawny mają charakter hipotetyczny, odnoszący się do okoliczności przyszłych, wątpliwych, nie mogły być zatem źródłem posiadania statusu strony w postępowaniu koncesyjnym. Wskazane przez Wnioskodawców nieruchomości o nr geod. [...] oraz [...] położone w rejonie ul. [...] w M., nr geod. [...] położona przy ul. [...] w M., nr geod. [...] i [...] położone przy ul. [...] w M., znajdują się poza wyznaczonym obszarem górniczym. Nieruchomości o nr geod. [...], [...], [...] oraz [...] położone przy ul. [...] w M. są w granicach wyznaczonego obszaru górniczego. Identycznie działki o nr geod. [...] oraz [...] przy ul. [...] w M. znajdują się w granicach wyznaczonego obszaru górniczego. Z kolei jedna z Wnioskodawców – B. K. nie jest posiadaczem na postawie tytułu wynikającego z prawa własności lub użytkowania wieczystego nieruchomości na terenie Miasta M. Wnioskodawcy zatem nie mają praw rzeczowych do nieruchomości znajdujących się w wyznaczonym obszarze górniczym. Skoro zatem uprawnienia wymienione w art. 73 kodeksu postępowania administracyjnego przysługują wyłącznie stronie i uczestnikom postępowania na prawach strony, to w tym stanie faktycznym i prawnym sprawy nie mogło być wydane inne orzeczenie niż zapadłe.

Dodatkowo SKO podkreśliło, że nie stwierdziło wadliwości postępowania Prezydenta. Zaskarżone postanowienie nie zawiera wad, czego konsekwencją jest jego utrzymanie w mocy.

Odnosząc się do zarzutu błędnego pouczenia o prawie do zażalenia, to nie może ono szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Błędne pouczenie co do prawa, trybu i terminu złożenia przysługujących środków prawnych nie może powodować dla strony negatywnych dla niej konsekwencji, ale też nie może też dawać stronie żadnych specjalnych uprawnień naruszających ustalone prawem zasady postępowania. Wnioskodawcy prawidłowo wnieśli zażalenie i nie odnieśli z powodu błędnego pouczenia negatywnych skutków prawnych. .

Ponieważ sprawy III SA/Gl 300/24, III SA/Gl 301/24, III SA/Gl 303/24 oraz III SA/Gl 304/24 pozostają ze sobą w związku, Sąd na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.) zarządził połączenie tych spraw w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Połączone sprawy prowadzone zostały pod sygn. akt III SA/Gl 300/24. Natomiast jej przedmiotem jest skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach złożona przez B. A. (dalej: Skarżąca).

Skarżąca zaskarżyła w całości postanowienie SKO, zarzucając mu naruszenie art. 41 ust. 1 p.g.g.) w zw. z art. 10 § 1, art. 28 i art. 73 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej; k.p.a.) poprzez niesłuszne przyjęcie, że nie przysługiwał jej przymiot strony postępowania w przedmiocie uzgodnienia projektu koncesji na wydobywanie węgla kamiennego wraz z kopaliną towarzyszącą ze złoża "[...]", a w konsekwencji dostępu do akt sprawy.

Wobec powyższego Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Prezydenta oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że wydając zaskarżone postanowienie SKO uznało, że nie wykazała ona posiadania interesu prawnego w postępowaniu koncesyjnym na wydobywanie węgla kamiennego wraz z kopaliną towarzyszącą ze złoża "[...]". Tymczasem jest kwestią bezsporną, że jest właścicielką nieruchomości położonej w granicach wyznaczonego obszaru górniczego (nr [...]; nr KW: [...]). Z takim położeniem jej nieruchomości łączy się położenie w granicach wyznaczonego terenu górniczego, którego granice są szersze. Skarżąca przywołała tutaj art. 6 ust 1 pkt 15 p.g.g. zawierający definicję legalną tego terminu. Oznacza to, że wydanie koncesji na wydobywanie kopalin, w której wyznacza się granice obszaru i terenu górniczego wpływa na interes prawny właścicieli nieruchomości położonych w granicach terenu górniczego, ponieważ koncesja umożliwia przedsiębiorcy górniczemu prowadzenie działalności skutkującej występowaniem szkód w tych nieruchomościach.

Skarżąca wskazała także, że wydanie koncesji na wydobywanie kopalin w sposób istotny ingeruje w prawo własności nieruchomości położonych w zasięgu niekorzystnych oddziaływań zakładu górniczego, ponieważ art. 144 ust. 1 p.g.g. wyklucza możliwość dochodzenia przez właścicieli roszczeń negatoryjnych, o których mowa w art. 222 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1954 r. Kodeks cywilny (t.J. Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 z późn. zm.; dalej: k.c.).

Natomiast przepisem prawa materialnego z którego Skarżąca wywodzi interes prawny jest art. 140 w zw. z art. 222 § 2 k.c. oraz art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Według niej kluczowe znaczenie w sprawie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2021 r., sygn. akt SK 19/15, w którym to Trybunał stwierdził niezgodność art. 41 ust. 2 p.g.g. z art. 45 ust. 1 Konstytucji PP. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał przedstawił jednoznaczne stanowisko na temat kręgu stron postępowania koncesyjnego, zgodnie z którym należy go ustalać według kryterium interesu prawnego, na podstawie art. 28 k.p.a.

Natomiast w zaskarżonym postanowieniu SKO zdaje się podzielać pogląd, zgodnie z którym art. 41 ust. 1 p.g.g. zawęża krąg stron postępowania koncesyjnego w stosunku do regulacji ogólnej wynikającej z art. 28 k.p.a., ponieważ stanowi, że stronami tego postępowania są właściciele (użytkownicy wieczyści) w odniesieniu do działalności wykonywanej w granicach nieruchomości gruntowych, a roboty górnicze związane z wydobywaniem węgla kamiennego prowadzone są poza granicami nieruchomości gruntowych. Takie stanowisko należy uznać za błędne, rażąco niekorzystne dla obywateli i niezgodne z Konstytucją RP. Ponadto przyjęcie, że słowo działalność użyte w art. 41 ust. 1 p.g.g obejmuje wyłącznie prowadzenie robót górniczych (a nie ich bezpośrednie skutki) czyniłoby całkowicie zbędnym i nieracjonalnym zastrzeżenie zawarte w nieobowiązującym już w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego art. 41 ust. 2 p.g.g., zgodnie z którym z kręgu stron postępowań koncesyjnych wyłączeni byli z mocy ustawy właściciele nieruchomości położonych poza granicami obszaru górniczego. Robót górniczych nie można wszak wykonywać poza granicami obszaru górniczego (co wynika z samej definicji obszaru górniczego, przytoczonej wyżej). Skoro w art. 41 ust. 2 p.g.g. znalazło się zastrzeżenie, że stronami postępowania koncesyjnego nie są właściciele nieruchomości położonych poza granicami obszaru górniczego, to należy ten przepis traktować jako lex specialis ograniczające krąg stron wyznaczony na podstawie art. 41 ust. 1 p.g.g.. Zatem a contrario właściciele nieruchomości położonych w granicach obszaru górniczego byli stronami postępowania koncesyjnego również w okresie obowiązywania art. 41 ust. 2 p.g.g.

Skarżąca podniosła także, że gdyby wolą ustawodawcy było ograniczenie obszaru górniczego wyłącznie do przestrzeni, w obrębie której prowadzone są roboty górnicze, to obszar przyjąłby formę trójwymiarowej struktury (w przypadku kopalni podziemnych położonej pod powierzchnią ziemi). Tymczasem granice obszaru górniczego wyznacza się na powierzchni terenu, a zatem obszar górniczy obejmuje znajdujące się w jego granicach nieruchomości gruntowej. Tym samym nie można na podstawie art. 41 ust. 1 p.g.g. wykluczać właścicieli tych nieruchomości z kręgu stron postępowania koncesyjnego. Skarżąca wskazała tutaj argumentację zastosowaną w postanowieniu z 10 grudnia 2021 r. znak [...] oraz [...] Ministra Klimatu i Środowiska, który wznowił postępowanie w sprawie udzielenia koncesji na wydobywanie węgla kamiennego wraz z kopaliną towarzyszącą ze złoża "[...]" na wniosek kilku osób będących właścicielami nieruchomości położonych w obrębie wyznaczonego w tej koncesji obszaru i terenu górniczego.

Według Skarżącej w sprawie istotne jest powiązanie przedmiotu postępowania koncesyjnego z jej interesem prawnym, którego źródłem jest prawo własności nieruchomości położonej w granicach obszaru i terenu górniczego. Skoro Skarżącej przysługuje przymiot strony postępowania koncesyjnego (głównego), to jest również stroną postępowania w przedmiocie uzgodnienia koncesji, które ma charakter incydentalny. Na potwierdzenie Skarżąca podała orzeczenia sądów administracyjnych zawierające taką tezę.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymując swoje stanowisko w sprawie wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Na podstawie zaś art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.

Usunięcie z obrotu prawnego postanowienia może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jego wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a. tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy.

W myśl z kolei art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest postanowienie SKO z 5 lutego 2024r. utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta z 15 grudnia 2023 r. odmawiające Wnioskodawcom udostępnienia akt sprawy dotyczącej wydania postanowienia Prezydenta z 17 września 2020 r. w przedmiocie uzgodnienia projektu koncesji na wydobywanie węgla kamiennego wraz z kopaliną towarzyszącą ze złoża "[...]".

Nie jest w sprawie kwestią sporną, że uzgodnienie projektu koncesji na wydobywanie węgla kamiennego wraz z kopaliną towarzyszącą ze złoża "[...]" to forma współdziałania Prezydenta przy udzielaniu koncesji. Zgodnie bowiem z art. 23 ust. 2a pkt 1 p.g.g. udzielenie koncesji na wydobywanie kopalin ze złóż wymaga uzgodnienia z wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) właściwym ze względu na miejsce wykonywania zamierzonej działalności. W myśl art. 106 k.p.a., jeżeli przepis prawa uzależnia wydanie decyzji od zajęcia stanowiska przez inny organ (wyrażenia opinii lub zgody albo wyrażenia stanowiska w innej formie), decyzję wydaje się po zajęciu stanowiska przez ten organ (§ 1). Zajęcie stanowiska przez ten organ następuje w drodze postanowienia, na które służy stronie zażalenie (§ 5). Natomiast ocena przymiotu strony nie powinna być formułowana na gruncie postępowania wpadkowego, lecz w ramach postępowania głównego (por. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 1995 r., sygn. akt V SA 378/95). Skoro tak, to podmiot posiadający przymiot strony w postępowaniu koncesyjnym (głównego), jest również stroną postępowania wpadkowego w przedmiocie uzgodnienia koncesji.

Spornym natomiast jest uznanie posiadania przez Skarżącą statusu strony w postępowaniu koncesyjnym (głównym). Skarżąca swój interes prawny wywodzi z prawa własności nieruchomości położonej w granicach obszaru i terenu górniczego. Odmienne w tym zakresie stanowisko zajęło SKO i Prezydent. W ich ocenie Skarżąca ma interes faktyczny, odnoszący się do okoliczności przyszłych, wątpliwych. Nie może on być źródłem posiadania statusu strony w postępowaniu koncesyjnym.

W ramach tak wyznaczonego sporu rację należy przyznać organom administracji.

Strony postępowania koncesyjnego określone zostały w art. 41 ust. 1 p.g.g. Jak wynika z jego brzmienia "jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, stronami postępowań prowadzonych na podstawie niniejszego działu w odniesieniu do działalności wykonywanej w granicach nieruchomości gruntowych są ich właściciele (użytkownicy wieczyści)".

W judykaturze stwierdzono, że art. 41 ust. 1 nie stanowi źródła interesu prawnego (wyrok WSA w Warszawie z 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 2510/17). Z kolei NSA podkreślił, że p.g.g. modyfikuje treść art. 28 k.p.a., przy czym z zasady nie wyłącza dyspozycji tego przepisu ale wymaga, by dla uznania interesu prawnego konkretnego podmiotu, a tym samym przymiotu strony w postępowaniu koncesyjnym, został wskazany konkretny przepis ustawy materialnej, który konstytuuje taki interes. Odesłanie do art. 28 k.p.a. jest następstwem stwierdzenia wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2021 r., SK 19/15 (OTK-A 2021/25), niekonstytucyjności art. 41 ust. 2 p.g.g., który ograniczał katalog stron tylko do właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości objętych zakresem koncesji, bowiem przepis ten stanowił, że nie są stronami postępowania koncesyjnego inne podmioty niż właściciele i użytkownicy wieczyści nieruchomości objętych zakresem koncesji (postanowienie NSA z 9 listopada 2023 r., sygn. akt II GZ 400/23). Zatem utrata z dniem 18 maja 2021 r. mocy wyżej wskazanego przepisu spowodowała, że poszerzył się krąg ewentualnych stron postępowania koncesyjnego pod warunkiem, iż podmioty te tak jak właściciele (użytkownicy wieczyści) nieruchomości gruntowych znajdujących się w granicach projektowanego albo istniejącego obszaru górniczego lub miejsc wykonywania robót geologicznych wykażą swój interes prawny do udziału w postępowaniu koncesyjnym (por. wyrok NSA z 4 sierpnia 2022 r., sygn. akt II GSK 2000/18).

W tym miejscu przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Pojęcie interesu prawnego, użyte w ww. przepisie oznacza interes oparty na prawie lub chroniony przez prawo. Tak więc o istnieniu interesu prawnego decyduje norma prawa materialnego, z której można wywieść, że w stosunku do danego podmiotu istnieje określone prawo lub obowiązek (por. wyrok NSA z 26 września 2019 r., sygn. akt I OSK 178/18; wyrok NSA z 4 sierpnia 2022 r., sygn. akt II GSK 2000/18).

Skarżąca wywodzi swój interes prawny w udziale w charakterze strony w postępowaniu koncesyjnym z art. 140 k.c. Wynika z niego, że w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą.

Tymczasem "prawo własności nie ma charakteru absolutnego, niczym nieograniczonego w swojej treści. Przeciwnie – do istoty własności należy z jednej strony szeroko ujęta swoboda korzystania z rzeczy własnej, z drugiej zaś strony ograniczenia tej swobody, stanowiące granicę prawa własności." (M. Balwicka-Szczyrba [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II, red. A. Sylwestrzak, Warszawa 2024, art. 140) Granice nieruchomości gruntowych wyznaczone zostały w art. 143 k.c. Stosownie zatem w granicach określonych przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu własność gruntu rozciąga się na przestrzeń nad i pod jego powierzchnią. Przepis ten nie uchybia przepisom regulującym prawa do wód. Jak stwierdził SN zakres zasięgu własności gruntu we wnętrzu ziemi, przewidziany w art. 143 k.c., ograniczony został przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu, które powinno być wyznaczone każdorazowo w odniesieniu do konkretnej nieruchomości, przy uwzględnieniu miejsca jej położenia, przeznaczenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego oraz sposobu, w jaki właściciel nieruchomości faktycznie i potencjalnie, zgodnie z przepisami prawa, może z gruntu korzystać. (por. wyrok SN z 9 stycznia 2015 r., sygn.. akt V CSK 200/14).

Wobec tego na gruncie art. 143 k.c. wskazać należy po pierwsze, że "kryterium społeczno-gospodarczego przeznaczenia gruntu zastosowano po to, aby zasięg przestrzenny nieruchomości gruntowej pozwalał na jej efektywne wykorzystanie przez właściciela i uwzględniał interes społeczny i gospodarczy ogółu. Uprawniony może bowiem korzystać z przestrzeni nad i pod powierzchnią gruntu w takich granicach, w jakich jest to niezbędne dla realizacji funkcji przysługującego mu prawa." M. Habdas [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom II. Własność i inne prawa rzeczowe (art. 126-352), red. M. Fras, Warszawa 2018, art. 143. Po drugie zaś, "polski system prawa nie zna własności nieruchomości gruntowej sięgającej bez ograniczeń do wnętrza ziemi wraz z kopalinami czy zasobami wodnymi. Kwestia własności kopalin została uregulowana w art. 10 p.g.g. Stąd z treści art. 143 oraz 140 k.c. wyłączona została koncepcja własności górniczej, która jest szczególnym rodzajem prawa podmiotowego przysługującego Skarbowi Państwa. Składowymi treści prawa własności górniczej są uprawnienia do korzystania z przedmiotu tej własności i rozporządzania nim." B. Sitek [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. P. Nazaruk, LEX/el. 2024, art. 143. Odnosząc powyższe do badanej sprawy zgodzić się należy z SKO, że skoro eksploatacja złóż metodami głębinowymi będzie odbywać się poza granicami przestrzennymi nieruchomości gruntowej i społeczno-gospodarczym wykorzystaniem gruntu, to tym samym Skarżąca nie ma interesu prawnego w udziale w charakterze strony w postępowaniu koncesyjnym na podstawie art. 41 ust. 1 p.g.g. (s. 6 zaskarżonego postanowienia).

Skarżąca upatruje także swój interes prawny w tym, że jej nieruchomość gruntowa położona jest w granicach wyznaczonego obszaru górniczego i terenu górniczego co oznacza, że koncesja umożliwia przedsiębiorcy górniczemu prowadzenie działalności skutkującej występowaniem szkód w tej nieruchomości. Natomiast z art. 144 ust. 1 p.g.g. wynika, że właściciel nie może sprzeciwić się zagrożeniom spowodowanym ruchem zakładu górniczego, który jest prowadzony zgodnie z ustawą. Może on jednak żądać naprawienia wyrządzonej tym ruchem szkody, na zasadach określonych ustawą. Jeżeli nie zachodzą okoliczności przewidziane w ust. 1 i 2, przedsiębiorca odpowiada za szkodę według zasad określonych w Kodeksie cywilnym (por. art. 144 ust. 3 p.g.g.). W kwestii tej zajął stanowisko WSA w Warszawie w wyroku z 5 sierpnia 2004 r., sygn. akt II SA 298/03. Wynika z niego, że osobom tym przysługują prawa o charakterze cywilnym w zakresie dochodzenia ewentualnych odszkodowań z tytułu szkód górniczych. Jednakże udział tych osób w tego rodzaju postępowaniach nie ma nic wspólnego z udziałem w postępowaniu administracyjnym dotyczącym udzielenia lub cofnięcia koncesji. Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten podziela. Oznacza to tym samym, że wskazana przez Skarżącą okoliczność nie stanowi jej interesu prawnego uprawniającego do udziału w charakterze strony w postępowaniu o udzielenie koncesji, a dokonana przez SKO na s. 5-6 zaskarżonego postanowienia analiza prawna jest prawidłowa.

Nie ma uzasadnienia zarzut Skarżącej, w którym wywodzi swój interes prawny z faktu, że jest właścicielką nieruchomości gruntowej znajdującej się w granicach obszaru górniczego określonego w przedmiotowej koncesji. Jak wynika z art. 6 ust. 1 pkt 5 P.g.g., obszarem górniczym jest przestrzeń, w granicach której przedsiębiorca jest uprawniony do wydobywania kopaliny, podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji, podziemnego składowania odpadów, podziemnego składowania dwutlenku węgla oraz prowadzenia robót górniczych niezbędnych do wykonywania koncesji. Jak zauważył WSA w Warszawie w wyroku z 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 2510/17 ustawodawca pozostawił otwartą kwestię właścicieli (użytkowników wieczystych) nieruchomości gruntowych znajdujących się w granicach projektowanego albo istniejącego obszaru górniczego lub miejsc wykonywania robót geologicznych, na których jednak nie jest prowadzona działalność objęta koncesją. Nie ustalił, czy są oni stronami postępowania koncesyjnego, ani że nie są stronami takiego postępowania. Oznacza to, że nie jest wykluczona sytuacja, w której właściciele (użytkownicy wieczyści) nieruchomości gruntowych znajdujących się w granicach projektowanego albo istniejącego obszaru górniczego lub miejsc wykonywania robót geologicznych, na których jednak nie jest prowadzona działalność objęta koncesją, są stronami postępowania koncesyjnego. Wymaga to jednak wykazania interesy prawnego przez tych właścicieli (użytkowników wieczystych) nieruchomości gruntowych w postępowaniu koncesyjnym, a więc wskazania normy prawa materialnego, której zastosowanie w okolicznościach faktycznych danej sprawy, może mieć wpływ na sytuację prawną tych właścicieli (użytkowników wieczystych). Same natomiast normy wynikające z art. 41 ust. 1 p.g.g. nie rozstrzygają tej kwestii. Sąd orzekający w sprawie pogląd ten podziela. W badanej sprawie Skarżąca nie wykazała swojego interesu prawnego w związku z tym, że jej nieruchomość znajduje się w granicach obszaru górniczego.

Końcowo wyjaśnić należy, że przedmiotem sprawy o sygn. akt III SA/Gl 815/22 nie było dopuszczenia do udziału w postępowaniu, ale sprawa umorzenia uzgodnienia projektu rozstrzygnięcia w kwestii koncesji na wydobycie węgla kamiennego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.