Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 165/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135, art. 200 i art. 205 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 108 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 742
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Asesor WSA Adam Osik Protokolant: Asystent sędziego Diana Wojtowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Rektora Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku z dnia 10 stycznia 2023 r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału Prawa i Administracji Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku z dnia 11 października 2022 r., nr [...]; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu WSB Merito w Gdańsku na rzecz skarżącej A. K. kwotę 256,40 zł (dwieście pięćdziesiąt sześć złotych czterdzieści groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

A. K. (dalej również jako - "strona" lub "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Rektora Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku z dnia 10 stycznia 2023 r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 11 października 2022 r., powołując się na przepis § 40 pkt 1 ust. 4 Regulaminu Studiów Wyższej Szkoły Bankowej, Dziekan Wydziału Prawa i Administracji Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku wydał decyzję (nr [...]), w której stwierdził, że A. K., PESEL [...], studentka V roku studiów jednolitych magisterskich, systemu niestacjonarnego, kierunku Prawo, nr albumu [...], dnia 11 października 2022 r. została skreślona z listy studentów.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że strona nie zaliczyła X semestru i nie dopełniła formalności związanych z egzaminem dyplomowym, w związku z czym, zgodnie z Regulaminem Studiów Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku, została skreślona z listy studentów.

Po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r. Rektor Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku, działając na podstawie § 39 ust. 1 Regulaminu Studiów Wyższych Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku, podtrzymał wydaną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że po zapoznaniu się

z zarzutami odwołania oraz wyjaśnieniami prof. G. G. nie znalazł podstaw do uchylenia wydanej decyzji. Z informacji udzielonych przez promotora wynika, że studentka nie dostarczyła ostatecznej, zasługującej na akceptację wersji pracy magisterskiej. Zarzuty względem promotora nie zostały natomiast zgłoszone w czasie umożliwiającym terminowe złożenie egzaminu dyplomowego. Brak dopełnienia obowiązków związanych z przygotowaniem i obroną pracy magisterskiej nie wynika z zaniedbań promotora ani innych pracowników uczelni.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdański na ww. decyzję, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, zarzucają jej naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, to jest § 38 ust. 1 pkt 4 Regulaminu Studiów Wyższych Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku, stanowiącego załącznik

do Uchwały Senatu Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku nr 46/IV/2022 r.

z dnia 26 kwietnia 2022 r., poprzez jego błędne zastosowanie i skreślenie

z listy studentów z uwagi na niezłożenie w odpowiednim terminie egzaminu dyplomowego, w sytuacji, gdy brak zadośćuczynienia temu obowiązkowi wynikał z okoliczności nie leżących po stronie studentki;

2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie:

a) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23), zwanej dalej w skrócie: "k.p.a.", polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z cytowanych przepisów, w szczególności poprzez niezapoznanie się z przedstawionymi przeze mnie dowodami z dokumentów w postaci maili z promotorem oraz dziekanem uczelni, jak również stronnicze rozpoznanie sprawy;

b) art. 8 i art. 11 k.p.a. statuujących zasadę przekonywania poprzez pominięcie całkowitym milczeniem istotnych okoliczności faktycznych;

c) art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji niespełniającej wymagań ustawowych w zakresie minimalnej treści uzasadnienia faktycznego, które winno zawierać w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że dyrektywa z art. 107 § 1 k.p.a.

w kwestii elementów składowych uzasadnienia faktycznego nie znajduje jakiegokolwiek odzwierciedlenia w zaskarżonej decyzji. W istocie jest ono zbudowane dosłownie z 4 zdań, nie odnoszących się ani do wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, ani dowodów, na których się oparł, na dowodach, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej kończąc. Dość powiedzieć, że decyzja stanowi przejaw całkowitej dowolności organu w ustaleniu stanu faktycznego, a raczej zaniechaniu jego ustalenia w ogóle. Z jej treści nie sposób bowiem wywnioskować na czym, oprócz stronniczego osądu, Rektor oparł swoje rozstrzygnięcie prawne. Tożsame zarzuty odnoszą się również do decyzji Dziekana z dnia 11 października 2022 r., która stanowiąc akt o tak doniosłych dla skarżącej skutkach, zawiera w uzasadnieniu 1 zdanie pozbawione jakiegokolwiek szerszego wytłumaczenia. Zgodnie z zapatrywaniem orzecznictwa, postępowanie organu może być również zakwalifikowane jako niezrealizowanie zasady przekonywania, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody, czy też twierdzenia lub wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy - okoliczności podnoszonych przez stronę. Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 k.p.a. Uzasadnienie - stanowiące integralną część każdej decyzji - jest elementem umożliwiającym sądową kontrolę w zakresie oceny prawidłowości przeprowadzenia postępowania administracyjnego z poszanowaniem reguł wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a jego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Choćby z tego względu decyzja Rektora powinna więc podlegać uchyleniu. Lakoniczność uzasadnienia całkowicie uniemożliwia prześledzenie sposobu rozumowania organu oraz zapoznania się z jego wnikliwa analizą i rzeczową argumentacją. Tego rodzaju akt jest więc niemożliwy do skontrolowania w toku instancji. Z ostrożności procesowej wskazano, że § 39 ust. 1 pkt 4 Regulaminu Studiów Wyższych Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku nie precyzuje bliżej ewentualnych okoliczności, jakie mogą lec u takiego stanu rzeczy, jednak trudno uznać, iż każdy przypadek usprawiedliwia podjęcie tego rodzaju decyzji.

Za uzasadnione w okolicznościach sprawy skarżąca uznała przedstawienie pokrótce chronologii wydarzeń w swojej sprawie, wskazując, że: 19 listopada 2021 r. wysłała do promotora maiła z załącznikiem - spisem literatury, na którego nie otrzymała odpowiedzi; 17 grudnia 2021 r. - otrzymała maila od promotora z załącznikiem "standardy pisania prac magisterskich", w odpowiedzi wysłała maila z załącznikiem - planem pracy; 14 stycznia 2022 r. - otrzymała odpowiedź na maila z dnia 17 grudnia 2021r. z uwagami na temat planu pracy; 21 stycznia 2022 r. - w odpowiedzi wysłała poprawiony plan pracy; nigdy nie otrzymała odpowiedzi na rzeczonego maila; 16 maja 2022 r. - wysłała mail do promotora w kwestii terminu oddania pracy dyplomowej, otrzymując wiadomość zwrotną; 17 maja 2022 r. - wysłała skończoną pracę promotorowi; 18 maja 2022 r. - wysłała do promotora maila z pytaniem o ewentualne poprawki; 18 maja 2022 r. otrzymała odpowiedź od promotora w tonie krytycznym na temat pracy, który wskazał na konieczność przystąpienia do egzaminu magisterskiego w II terminie; 19 maja 2022 r. - w odpowiedzi zwróciła się o wskazanie błędów i nieprawidłowości w pracy oraz poprosiła o możliwość zdawania w I terminie z uwagi na termin egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką; 25 maja 2022 r. - otrzymała maila od promotora z zakresem programowym pracy, na co odpowiedziała; 3 czerwca 2022 r. - przesyła promotrowi kompletną pracę magisterką po poprawkach; 16 czerwca 2022 r. - otrzymała maila od promotora, ponownie w negatywnym tonie; 4 września 2022 r. - zwróciła się do promotora o przesłanie w końcu skorygowanej pracy; 5 września 2022 r. - otrzymała maila od promotora wskazującego, iż nigdy nie otrzymał pracy dyplomowej uwzględniającej jego uwagi, a jedynie krótkiego maila z dnia 3 czerwca 2022 r.

Skarżąca dodała, że równocześnie, od dnia 6 czerwca 2022 r., prowadziła korespondencję z Dziekanem uczelni dr M. G., mającą na celu uzyskanie pomocy w kwestii terminu egzaminu i zmiany promotora. Było to dla niej bardzo żywotna kwestia, gdyż termin do złożenia zgłoszenia o przystąpieniu do egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką upływał 10 sierpnia 2022 r. i nie podlegał przywróceniu. Na rozpaczliwego maila z dnia 3 sierpnia 2022 r. o natychmiastową zmianę promotora skarżąca otrzymała odpowiedź wysłaną z automatu mailingowego, że Dziekan przebywa na urlopie do 31 sierpnia 2022 r. W dniu 4 września 2022 r. Dziekan poinformowała skarżącą, że może zostać promotorem jednak wtedy obrona odbędzie się w marcu 2023 r. W dniu 6 września 2022 r. skarżąca potwierdziła wolę, aby Dziekan został jej promotorem. Wskazała przy tym, że studentką uczelni jest do 31 października 2022 r. i czy termin zostaje po prostu przeniesiony na marzec 2023 r. Po przesłaniu w dniu 19 września 2022 r. korespondencji z promotorem, Dziekan stwierdziła, że nie jest w stanie mi pomóc. Skarżąca wyjaśniła, że następnie została pozostawiona sama sobie i w konsekwencji skreślono ją z listy studentów, co uważa w świetle przedstawionego stanu faktycznego za karygodne. Skarżąca czyniła bowiem wszelkie starania, aby najpierw oddać pracę dyplomową promotorowi, a następnie ulepszyć ją zgodnie z jego lakonicznie opisanymi oczekiwaniami. Standardem jest, że promotorzy odsyłają pracę studentom z poprawkami dokonanymi w programie Word w opcji śledzenia zmian.

Dodatkowo, bardzo długie przerwy w korespondencji z promotorem oraz władzami uczelni nie tylko sprawiły, że została relegowana, ale również,

iż zaprzepaściła szansę na przystąpienie do egzaminu na aplikację. Nie otrzymała przy tym jakichkolwiek wytycznych jak postąpić w sytuacji, w której się znalazła,

aby utrzymać status studenta.

W odpowiedzi na skargę Rektor Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku wniósł o oddalenie skargi w całości.

W jej uzasadnieniu organ stwierdził, że niezłożenie w odpowiednim terminie egzaminu dyplomowego leżało tylko i wyłącznie po stronie skarżącej. Promotor spełnił wszelkie obowiązki promotorskie, w tym na bieżąco przedstawiał skarżącej swoje uwagi co do przygotowanych przez nią dokumentów. Mianowicie, w styczniu 2022r., po przesłaniu przez skarżącą projektu planu pracy, promotor przekazał skarżącej swoje uwagi; następnie do 16 maja 2022 r. skarżąca nie kontaktowała się z promotorem w sprawie pracy, na żadnym z seminariów nie prezentowała również planu pracy. Po przesłaniu przez skarżącą pracy w dniu 17 maja 2022 r. promotor przedstawił skarżącej swoje uwagi krytyczne co do pracy (wraz z polecaną literaturą) i wyjaśnił, dlaczego praca nie zasługuje na akceptację. Organ wyjaśnił przy tym, że promotor, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie otrzymał e-maila z 3 czerwca 2022 r. z rzekomo gotową pracą dyplomową.

Skarżąca zgłosiła chęć zmiany promotora dopiero 6 czerwca

2022 r., wcześniej nie zgłaszała takiej potrzeby ani obecnemu promotorowi, ani innym pracownikom Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku. Biuro Obsługi Studenta dopiero przy odwołaniu skarżącej od decyzji o skreśleniu z listy studentów otrzymało informację o nieprzyjętym podaniu o zmianę promotora w wiadomości e-mailowej.

W tej sytuacji organ podkreślił, że to w gestii promotora leży ocena merytoryczna i formalna pracy dyplomowej. Zgodnie z Regulaminem Studiów Wyższych Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku (§ 26 ust. 8), promotorem na studiach pierwszego, drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich może być osoba posiadająca co najmniej stopień naukowy doktora. Spełnianie takich wymagań przez promotora ma zagwarantować jego odpowiednie przygotowanie do pełnienia tej funkcji, zarówno co do posiadanej wiedzy merytorycznej, jak i wiedzy co do formalnych wymagań dotyczących prac dyplomowych. Ponadto, zgodnie z ww. Regulaminem Studiów Wyższych (§ 28 ust. 3), warunkiem zaliczenia seminarium dyplomowego i uzyskania przyporządkowanych seminarium punktów ECTS w ostatnim semestrze studiów jest uzyskanie od promotora pozytywnej oceny pracy dyplomowej. Pozytywna ocena pracy dyplomowej przez promotora jest więc pierwszym (i niezbędnym) krokiem do uzyskania możliwości przystąpienia do egzaminu dyplomowego. W realiach sprawy brak jest przesłanek do negatywnej oceny pracy prof. G. G. jako promotora pracy dyplomowej. Promotor przekazał skarżącej wszystkie niezbędne wymagania co do jej pracy dyplomowej, wskazał jakie elementy powinna zawrzeć w tej pracy oraz rzetelnie informował skarżącą o możliwych terminach przeprowadzenia egzaminu dyplomowego.

Na marginesie organ wskazał, że w § 38 ust. 1 pkt 4 Regulaminu Studiów Wyższych brak jest przesłanek z czyjej winy niezłożenie w wyznaczonym terminie egzaminu dyplomowego miałoby nastąpić. Poza tym zaskarżona decyzja spełnia wszystkie wymagania z art. 107 § 1 k.p.a. Uzasadnienie zawiera wskazane fakty, które organ uznał za udowodnione m.in. "Z informacji udzielonych przez promotora wynika, że nie dostarczyła Pani ostatecznej, zasługującej na akceptację, wersji pracy magisterskiej", oraz dowody, na których się oparł m.in. "Rektor informuje, że po zapoznaniu się z przedstawionymi w odwołaniu zarzutami oraz wyjaśnieniami Profesora G. G. w sprawie, nie znajduje podstaw do uchylenia wydanej decyzji". Nie jest prawdą, że decyzja jest decyzją dowolną, stronniczą czy też nie była poprzedzona przeprowadzeniem jakiejkolwiek analizy akt sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji w oparciu o wskazane kryteria Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem wydane w rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięcia naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Rektora Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku z dnia 10 stycznia 2023 r. (bez numeru), którą utrzymano w mocy decyzję Dziekana Wydziału Prawa i Administracji Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku z dnia 11 października 2022 r. (nr [...]) w przedmiocie skreślenia A. K. z listy studentów. Skarżąca została skreślona z listy studentów Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku, będąc studentką V roku kierunku Prawo, studiów jednolitych magisterskich, systemu niestacjonarnego.

Obecnie Wyższa Szkoła Bankowa w Gdańsku nosi nazwę WSB Merito w Gdańsku (okoliczność poza sporem).

Na wstępie należy zaznaczyć, że zasada autonomii uczelni jest podstawową z zasad szkolnictwa wyższego, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy - Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce oraz jest ona zagwarantowana konstytucyjne (art. 70 ust. 5 Konstytucji RP). Uczelnia wyższa jest podmiotem działającym w formie zakładu administracyjnego. Organy zakładów administracyjnych kierują do swoich użytkowników akty administracyjne, określane w nauce prawa administracyjnego aktami władztwa zakładowego. Takie akty dzielą się na zewnętrzne i wewnętrzne. Akty zakładowe zewnętrzne decydują o nawiązaniu, rozwiązaniu lub przekształceniu zasadniczych elementów stosunku zakładowego. Ich podjęcie skutkuje stworzeniem nowej sytuacji prawnej adresata także w zewnętrznej sferze działania administracji. Niewątpliwie, na skutek wydania decyzji w przedmiocie skreślenia z listy studentów dochodzi do stworzenia nowej sytuacji prawnej dla studenta w postaci rozwiązania stosunku zakładowego z uczelnią.

Przesłanki warunkujące skreślenie studenta z listy studentów zostały określone w art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (aktualny publikator: tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 742 ze zm., dalej w skrócie jako - "p.s.w.n." lub "ustawa"). Zgodnie z tym przepisem w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji studenta skreśla się z listy studentów w przypadku:

1) niepodjęcia studiów;

2) rezygnacji ze studiów;

3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego;

4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni.

Z kolei ust. 2 tego przepisu stanowi, że student może być skreślony z listy studentów w przypadku:

1) stwierdzenia braku udziału w obowiązkowych zajęciach;

2) stwierdzenia braku postępów w nauce;

3) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie;

4) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów.

Stosownie do art. 107 ust. 1 p.s.w.n. student jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i przepisami obowiązującymi w uczelni, zaś z ust. 2 tegoż przepisu wynika, że student jest obowiązany w szczególności do:

1) uczestniczenia w zajęciach zgodnie z regulaminem studiów;

2) składania egzaminów, odbywania praktyk zawodowych i spełniania innych wymagań przewidzianych w programie studiów.

Przepis art. 108 ust. 3 p.s.w.n. stanowi, że skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Wobec jednoznacznej treści ostatniego przywołanego przepisu nie może budzić wątpliwości obowiązek organów uczelni stosowania przepisów k.p.a. Jednocześnie trzeba przypomnieć, że w poprzednio obowiązującej ustawie z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, istniała zasada odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. w indywidualnych sprawach studenckich (art. 207 ust. 1). Odpowiednie stosowanie przepisów postępowania administracyjnego, oznacza, że rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach studentów, jak i postępowania w których one zapadają, muszą zachować choćby minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony, przy zachowaniu autonomii uczelni (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2000 r., sygn. akt SK 19/99, publik. w OTK Nr 7, poz. 258).

Wokół interpretacji pojęcia odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. ukształtowało się również szereg poglądów orzeczniczych i doktrynalnych, wskazujących na dopuszczalne odstępstwa od zasad postępowania administracyjnego w sprawach studenckich. Jednak jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2022 r., III OSK 1698/21 "obecny stan prawny nie przewiduje odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a., a zatem w sprawach załatwianych w drodze decyzji administracyjnych przepisy k.p.a. powinny by stosowane wprost, do całego postępowania przed organami uczelni, choć oczywiście przy uwzględnieniu specyfiki działania uczelni wyższej, której główną misją jest działalność edukacyjna (patrz wyrok NSA z 7 kwietnia 2022 r., III OSK 4974/21).

Zatem decyzja o skreśleniu z listy studentów jest indywidualnym aktem administracyjnym, do którego stosuje się przepisy k.p.a. Stosowanie k.p.a. w sprawach skreślenia z listy studentów polega na zachowaniu przez organ procedury administracyjnej niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. Zatem w niniejszej sprawie przepisy art. 7, 8 § 1, 9, 10 § 1, 11, 75 § 1, 77 § 1, 80, 81, 81a § 1 k.p.a. powinny być stosowane wprost. Natomiast stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie takiej decyzji może być uznane za wystarczające, jeśli umożliwia kontrolę instancyjną i kontrolę sądowoadministracyjną".

Pogląd ten należy w pełni zaaprobować.

Tym samym, w realiach rozpoznawanej sprawy organy uczelni, skreślając skarżącą z listy studentów powinny stosować przepisy k.p.a. wprost, zachowując procedurę administracyjną niezbędną do załatwienia sprawy i do zagwarantowania ustawowych uprawnień procesowych. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie w obu zaskarżonych decyzjach, organy uczelni tym wymogom nie sprostały.

W pierwszej kolejności trzeba podnieść, że w przedmiotowych decyzjach niestarannie, nieprecyzyjnie i częściowo wadliwie przywołano podstawy prawne, co nasuwa wątpliwości dotyczące rzeczywistych podstaw zapadłych rozstrzygnięć. I tak, Dziekan Wydziału Prawa i Administracji Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku w sentencji decyzji wskazał tylko na § 40 pkt 1 ust. 4 Regulaminu Studiów WSB w Gdańsku, zaś Rektor Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku w osnowie decyzji na § 39 ust. 1 Regulaminu Studiów, a w jej uzasadnieniu na § 38 ust. 1 pkt 4 Regulaminu Studiów.

Przywołany przez organ pierwszej instancji § 40 Regulamin Studiów, nie zawiera pkt 1 ust. 4 (tylko ust. 1-3), i co ważne, przepis ten nie dotyczy podstaw (przesłanek) skreślenia z listy studentów. Ostatnia okoliczność jest o tyle również istotna, gdyż w uzasadnieniu tej decyzji wskazano dwie odrębne przyczyny skreślenia skarżącej z listy studentów, a mianowicie: 1. "nie zaliczenie X semestru" oraz 2. "nie dopełnienie formalności związanych z egzaminem dyplomowym", które następnie nie znalazły odzwierciedlenia w decyzji organu drugiej instancji.

W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że w dacie wydawania decyzji przez organy obu instancji obowiązywała "uchwała nr 46/IV/2022 Senatu Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku z dnia 26 kwietnia 2022 r. w sprawie: uchwalenia Regulaminu studiów wyższych Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku". Regulamin Studiów, zgodnie z § 2 tej uchwały, wszedł w życie z dniem 1 października 2022 r., tym samym jego regulacja powinna zostać przywołana w sytuacji skreślenia z listy studentów. Można dodać, że przedmiotowa uchwała została ogłoszona w Biuletynie Informacji Publicznej WSB. Powyższe, nie znalazło jakiegokolwiek odzwierciedlania w treści obu wydanych decyzji, co może poddawać pod wątpliwość jakie przepisy, i którego regulaminu stanowiły podstawę przyjętych rozstrzygnięć. Nie może także ujść uwadze, że znajdująca się w aktach administracyjnych poprzednio obowiązująca "uchwała Senatu nr 40/III/2020 z dnia 31 marca 2020 r. w sprawie: uchwalenia Regulaminu studiów wyższych Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku" w § 40 stanowiła o podstawach skreślenia z listy studentów.

Natomiast organ drugiej instancji, podtrzymując decyzję Dziekana, wskazał w sentencji decyzji na odmienną podstawę prawną, to jest na § 39 ust. 1 Regulaminu Studiów, a w uzasadnieniu decyzji na § 38 ust. 1 pkt 4 Regulaminu Studiów, przywołując jednocześnie treść unormowania: "Dziekan skreśla studenta z listy w wypadku niezłożenia w wyznaczonym terminie egzaminu dyplomowanego". Należy zaznaczyć, że brak jest w ww. obowiązującej uchwale przepisu § 38 ust. 1 pkt 4. Jest zaś § 38 ust. 1 i ust. 2 Regulaminu Studiów, który dotyczy Stypendiów. Treść przywołanej podstawy skreślenia odpowiada natomiast § 39 ust. 1 pkt 4 Regulaminu Studiów.

Należy zaznaczyć, że w obu decyzjach brak jest odniesienia się do regulacji ustawowych, stanowiących normy prawa powszechnego.

Wobec treści powyższych rozstrzygnięć, nie można przyjąć aby podstawy prawne, a także przywołane w nich podstawy faktyczne skreślenia skarżącej z listy studentów były tożsame.

Ponadto, co niemniej istotne, uzasadnienie organu pierwszej instancji ogranicza się do wymienienia dwóch przyczyn skreślenia, bez jakiegokolwiek ich uzasadnienia (faktycznego i prawnego). Uzasadnienie zamyka się de facto w jednym zdaniu. Nie można też nie zauważyć, że organem pierwszej instancji jest Dziekan Prawa i Administracji. Podobnie uzasadnienie organu odwoławczego nie wyjaśnia bliżej ani podstawy prawnej, ani faktycznej decyzji o skreśleniu z listy studentów, wskazując jedynie na okoliczność niezłożenia w wyznaczonym terminie egzaminu dyplomowego, przy braku jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie. Wskazanie bowiem na "nie dostarczenia ostatecznej, zasługującej na akceptację, wersji pracy magisterskiej" na podstawie wyjaśnień promotora prof. G. G., których treść nie została nawet przywołana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie może być uznane za spełnienie wymogów z przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Z uzasadnienia nie wynika też jakie konkretnie zarzuty względem promotora złożyła skarżąca, a jedynie, że zarzuty nie zostały zgłoszone w czasie umożliwiającym terminowe złożenie egzaminu dyplomowego. Lakoniczne i bardzo ogólne stwierdzenie, iż "brak dopełnienia obowiązków związanych z przygotowaniem i obroną pracy magisterskiej nie wynika z zaniedbań promotora ani innych pracowników", uniemożliwia odniesienie się do tej kwestii. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie zawarto również treści zarzutów odwołania. Taki sposób uzasadnienia zaskarżonej decyzji wyklucza prawidłową kontrolę sądową, jak również obronę praw skarżącej.

Trzeba podkreślić, że rozstrzygnięcia, w szczególności negatywne dla strony, powinny być szczególnie przekonująco, wyczerpująco i starannie uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rozważone i ocenione, a organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych, czy też nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Decyzja taka powinna więc w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania organu. Mając powyższe na uwadze, zatem w sposób pełny i odnoszący się do realiów stanu sprawy oraz podnoszonych przez stronę argumentów, prezentować sposób rozumowania organu i przedstawianą przezeń argumentację obrazującą tym samym, że podjęcie tak definitywnego, doniosłego w skutkach rozstrzygnięcia dla skarżącej, zostało poprzedzone wszechstronnym rozważeniem przez organ uczelni podstaw skreślenia z listy studentów. Ponadto, uwzględniając treść odwołania ("pani Dziekan dysponuje kompletnym materiałem dowodowym"), podniesione w nim okoliczności, jak i przywołane w skardze fakty związane z pracą magisterską skarżącej, trudne są one do zweryfikowania wobec braku ustaleń. Zaskarżone decyzje, tym samym nie zostały w sposób należyty, wystarczający i wyczerpujący w realiach sprawy, a także przekonujący uzasadnione.

Tym samym należy stwierdzić, że decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, zwłaszcza art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taki sposób procedowania przez organy uczelni w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy studentów musi skutkować wyeliminowaniem decyzji z obrotu prawego. Opisane uchybienia są niewątpliwe istotne dla prawidłowego rozpoznania sprawy, i nie pozostają bez wpływu na wynik sprawy.

Ponadto, wobec braku spójności oraz istnienia wskazanych rozbieżności w zapadłych rozstrzygnięciach, trzeba podnieść, że organy związane są także zasadą dwuinstancyjności postępowania zawartą w art. 15 k.p.a., która polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dwukrotnego rozpatrzenia sprawy nie można rozumieć w sposób formalny, bowiem do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 stycznia 2021 r., II SA/Wa 370/20). Przypomnieć w tym miejscu należy, że wskazana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podstawa skreślenia skarżącej stanowi o nie złożeniu w wyznaczonym terminie egzaminu dyplomowego, która nie stanowiła przedmiotu jakichkolwiek rozważań organu pierwszej instancji.

Zasadne są zatem zarzuty skargi naruszenia art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80, 107 § 1 pkt 6 i 3 k.p.a. Organy bowiem nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności zaniechały zebrania materiału dowodowego w sposób całościowy i rzetelny, naruszając art. 77 § 1 k.p.a., co skutkowało nierozpatrzeniem w sposób wyczerpujący okoliczności sprawy, w tym brakiem ich oceny, a także oceny faktów, które organ uznał za udowodnione (art. 80 k.p.a.). Brak jest w decyzjach obu instancji ustaleń związanych z przygotowaniem pracy magisterskiej skarżącej. Korespondencja mailowa pomiędzy skarżąca a promotorem nie znalazła odzwierciedlenia w treści zapadłych decyzji, ani nie podlegała jakiejkolwiek ocenie.

W myśl natomiast art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto, organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 ust. 1 k.p.a.) oraz obowiązane są do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.). Wskazane zasady postępowania administracyjnego, w tym i zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., organ realizuje m.in. poprzez prawidłowe, a więc zgodne z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie (faktyczne i prawne) decyzji administracyjnej, załatwiającej daną sprawę.

Uzasadnienie decyzji, stanowi integralną część decyzji administracyjnej. Sporządzenie go więc w sposób istotnie wadliwy, uniemożliwia zapoznanie się z motywami rozstrzygnięcia, a w konsekwencji czyni niemożliwym dokonanie przez Sąd kontroli decyzji administracyjnej. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem twierdzenia i zarzuty strony oraz nie odniesie się i nie wyjaśni okoliczności istotnych dla danej sprawy. Obowiązkiem organu przy uzasadnianiu decyzji jest więc ustosunkowanie się do zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania oraz wyjaśnienie istotnych okoliczności danej sprawy (art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 11 k.p.a.).

Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje koniecznością uchylenia wadliwej w tym zakresie decyzji administracyjnej. Jedynie przeprowadzenie postępowanie w sposób odpowiadający wymogom określonym w powyższych przepisach, a zwłaszcza prawidłowe sporządzenie uzasadnienia decyzji, w ramach którego organ odniesie się do zarzutów strony skarżącej i wyjaśni przesłanki określonego sposobu ich rozpatrzenia, stanowi o możliwości kwalifikacji działania organu w postępowaniu administracyjnym jako opartego na przepisach prawa, praworządnego i budzącego zaufanie do władzy publicznej.

Podkreślić należy, że sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę organów administracji publicznej, a nie poprzez rozpoznawanie i rozstrzyganie spraw administracyjnych w zastępstwie organów administracji publicznej, czy odnoszenie się zamiast organu do zarzutów strony zgłaszanych w odwołaniu. Sąd administracyjny nie posiada bowiem kompetencji w tym zakresie. Rolą sądu jest wyłącznie poddanie kontroli legalności tych ustaleń, wyprowadzonych z nich wniosków i zastosowanych przepisów prawa. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpującego dokonania przez organ ustaleń faktycznych i ich szczegółowego omówienia w uzasadnieniu decyzji, ze wskazaniem podstaw tych ustaleń w zgromadzonym materiale dowodowym oraz przedstawieniem przyczyn, dla których pozostałym dowodom organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także omówienia podstaw prawnych rozstrzygnięcia. Aby prawidłowo ocenić wydaną przez organ decyzję, sąd musi dysponować wyrażonym w uzasadnieniu decyzji stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) będących podstawą wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Braki uzasadnienia decyzji w zakresie podstawowych elementów przewidzianych przepisem art. 107 § 3 k.p.a. uniemożliwiają dokonanie przez sąd oceny zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem a organ nie może konwalidować braków uzasadnienia decyzji argumentacją zawartą w odpowiedzi na skargę.

W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że uzasadnienia decyzji nie może zastępować ani uzupełnić argumentacja zawarta w odpowiedzi na skargę albowiem jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, odpowiedź na skargę nie może konwalidować braków uzasadnienia decyzji. Taki zaś sposób procedowania jest niedopuszczalny i narusza prawo strony do obrony. Jakakolwiek próba uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, złożonym po zakończeniu postępowania administracyjnego, nie może zastąpić uzasadnienia ani go uzupełniać.

Jedynie uzasadnienie decyzji ostatecznej stanowi wyłączną podstawę oceny jej zgodności z prawem. Przytoczenie okoliczności uzasadniających, zdaniem organu, wydanie rozstrzygnięcia o skreśleniu skarżącej z listy studentów dopiero w odpowiedzi na skargę, pozbawiło stronę możliwości odniesienia się do nich w toku postępowania administracyjnego.

Przedstawienie przez organ uczelni pełniejszego uzasadnienia rozstrzygnięcia w odpowiedzi na skargę, jest działaniem oczywiście spóźnionym i nie mogącym w żaden sposób "konwalidować" w tym zakresie wydanych przez organy w postępowaniu administracyjnym i kontrolowanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzji. W orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że próba uzasadnienia wydanej decyzji w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, które zostało złożone po zakończeniu postępowania administracyjnego, nie może zastępować uzasadnienia rozstrzygnięcia określonego w art. 107 § 3 k.p.a. Pismo to może mieć charakter jedynie pomocniczy, stanowiący dodatkowe wyjaśnienie motywów podjętego rozstrzygnięcia, w szczególności w świetle zarzutów podniesionych w skardze, ale nie można zastępować czy uzupełniać uzasadnienia podjętej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 czerwca 2008 r., V SA/Wa 247/08; a także wyroki NSA: z dnia 11 maja 2010 r., II GSK 586/09 oraz z dnia 15 listopada 2013 r., I OSK 2557/12).

Konstatując, zaskarżone decyzje wydane w niniejszej sprawie przez organy uczelni zostały niewątpliwie wydane z naruszeniem powyżej przepisów postępowania, a zwłaszcza art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w kontekście prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 108 ust. 1 p.s.w.n.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji (pkt 1. sentencji wyroku). Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

O kosztach postępowania (pkt 2. sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącej 256,40 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składają się wpis sądowy od skargi w wysokości 200 zł, a także niezbędne koszty postępowania prowadzonego przez skarżącą osobiście, za które Sąd uznał koszty przejazdów do sądu w dniach: 25 kwietnia, 27 kwietnia, 13 i 14 grudnia 2023 r. w łącznej kwocie 44 zł (4 x 11 zł) w związku z podejmowanymi czynnościami procesowymi oraz koszty dotyczące nadania skargi w dniu 1 marca 2023 r. (wykonanie kserokopii) w kwocie: 11,40 zł i 1 zł = 2,40 zł. Podsumowując: 200 zł + 12,40 zł + 44 zł = 256,40 zł (vide: protokół rozprawy z dnia 14 grudnia 2023 r. oraz złożone w tym dniu przez skarżącą do akt sprawy: paragony, przelewy, bilety i ich kopie). Ponieważ skarżąca działała osobiście i nie była reprezentowana przez adwokata lub radcę prawnego brak było podstaw w świetle dyspozycji przepisu art. 205 § 2 p.p.s.a. do uwzględnienia kwoty 2.460 zł ("stanowiącej honorarium pani mecenas za napisanie skargi"). Pozostałych kosztów związanych z przedłożeniem do akt sądowych posiadanych przez skarżącą dokumentów w sprawie, w tym "gotowej" pracy magisterskiej przesłanej promotorowi, nie można było uznać za koszty niezbędne do prowadzenia postępowania.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z poczynionych rozważań.

Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy winny uwzględnić dokonaną powyżej ocenę prawną, a mianowicie dokonać wszechstronnej oceny całego materiału dowodowego pod kątem istnienia podstawy skreślenia skarżącej, będącej studentką na kierunku Prawa, semestru V studiów stacjonarnych z listy studentów, z uwzględnieniem prezentowanej w tym zakresie przez skarżącą argumentacji, a następnie przedstawić rezultat dokonanej oceny w uzasadnieniu decyzji, które będzie spełniało powyżej przedstawione wymogi prawa. Wcześniej organy winny przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, dokonać niezbędnych ustaleń, umożliwiając skarżącej przedstawienie swojego stanowiska oraz dowodów na jego poparcie.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).