Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 654/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 15h ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 7a par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 27 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Beata Czyżewska Protokolant: asystent sędziego Tomasz Stańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2023 roku sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 2 maja 2023 roku znak SKO.4141.147.23 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrany i przypisania do zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Lututowa z dnia 28 marca 2023 r. nr MGOPS.5130.ZP.24/1.03.2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu na rzecz skarżącej B. M. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. a.bł.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 2 maja 2023 r., nr SKO.4141.147.23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu po rozpatrzeniu odwołania B. M. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775), powoływanej dalej jako: "k.p.a." oraz art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r." utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Lututowa z dnia 28 marca 2023 r. znak: MGOPS.5130.ZP.24/1.03.2023 wydaną na podstawie art. 16, art. 25 ust. 1 i art. 30 u.ś.r., art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze. zm.), powoływanej dalej jako: "ustawa covidowa" oraz art. 104 k.p.a. o ustaleniu, że zasiłek pielęgnacyjny został przez B. M. nienależnie pobrany w okresie od 01.01.2021 r. do 28.02.2023 r., określeniu wysokości nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz żądaniu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia spłaty należności.

Z akt sprawy wynika, że B. M. złożyła w dniu 22 sierpnia 2018 r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na T. M., który orzeczeniem o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Sieradzu z dnia [...], znak: [...] został zaliczony do osób niepełnosprawnych do dnia 31 lipca 2020 r.

Decyzją z dnia 24 sierpnia 2018 r., znak: [...] organ I instancji przyznał B. M. zasiłek pielęgnacyjny. Decyzją z dnia 28 listopada 2018 r., znak: 46/1/ZP/11/2018 organ I instancji zmienił ww. decyzję w zakresie kwoty świadczenia, natomiast decyzją z dnia 21 lipca 2020 r., znak: MGOPS.5130.ZP.24.07.2020 organ I instancji zmienił decyzję z dnia 24 sierpnia 2018 r., znak: [...] wskazując, że zasiłek pielęgnacyjny został przyznany w kwocie 153,00 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 czerwca 2018 r. do dnia 31 października 2018 r. oraz w kwocie 184,42 zł miesięcznie od dnia 1 listopada 2018 r. do dnia 31 października 2019 r. oraz w kwocie 215,84 zł w okresie od dnia 1 listopada 2019 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ zacytował treść art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej, a w pouczeniu wskazał, że w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności należy bezzwłocznie zgłosić się do MGOPS w Lututowie, z uwagi na możliwe powstanie nienależnie pobranych świadczeń.

Z orzeczenia o niepełnosprawności T. M. z dnia 19 listopada 2020 r., znak: [...] wynika, że został on zaliczony do osób niepełnosprawnych do dnia 31 października 2022 r. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 6-go roku życia. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekana o Niepełnosprawności w Sieradzu z dnia 29 listopada 2022 r., znak: [...] zaliczono T. M. do osób niepełnosprawnych do dnia 30 listopada 2024 r. Powyższe orzeczenia zostały dostarczone do MGOPS w Lututowie w dniu 10 marca 2023 r.

Zawiadomieniem z dnia 15 marca 2023 r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie uznania kwoty wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 28 lutego 2023 r. za nienależnie pobrane świadczenie.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia 28 marca 2023 r., znak: MGOPS.5130.ZP.24/1.03.2023 organ I instancji ustalił, że wypłacony B. M. zasiłek pielęgnacyjny od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 28 lutego 2023 r. został pobrany nienależnie i wobec tego organ określił kwotę nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od każdej kwoty świadczenia z uwagi na fakt, że nowe orzeczenia o niepełnosprawności wydano dnia 19 listopada 2020 r.

Odwołanie od ww. decyzji wniosła B. M. wskazując, że w czasie objętym obowiązkiem zwrotu świadczenia, ważna była decyzja z dnia 21 lipca 2020 r. Przywołując treść art. 15h ustawy covidowej stwierdziła, że uznała, że ważność decyzji o przedłużeniu zasiłku trwa i nie była zobligowana do przesłania orzeczenia. Wskazała, że działała pod wpływem błędu. Jednocześnie stwierdziła, że z uwagi na to, że choroba syna wymaga znacznych nakładów finansowych, nie może zwrócić wskazanych kwot.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium, po przywołaniu treści art. 16 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2, ust. 2b, ust. 8 u.ś.r. oraz art. 15h ust. 1 ustawy covidowej wyjaśniło, że podstawą faktyczną uznania pobranego przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane była okoliczność niepoinformowania organu I instancji o uzyskaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 19 listopada 2020 r., [...]. W świetle art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej wydanie nowego orzeczenia powoduje bowiem utratę ważności orzeczenia dotychczasowego. Utrata ważności dotychczasowego orzeczenia powoduje z kolei wygaśnięcie przyznanego skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Nowe orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane w dniu 19 listopada 2020 r., a stało się prawomocne od dnia 12 grudnia 2020 r.

Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy za[?]równo osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie.

Obowiązek informacyjny organu został zrealizowany, gdyż w sentencji decyzji z dnia 21 lipca 2020 r., znak: MGOPS.5130.ZP.24.07.2020 organ wskazał, że zasiłek pielęgnacyjny został przyznany od dnia 1 listopada 2019 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji zacytował treść art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej. Oprócz tego skarżąca została pouczona o konieczności niezwłocznego zawiadomienia organu o otrzymaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a w razie niewywiązania się z tego obowiązku organ wskazał, że może to spowodować powstanie nienależnie pobranych świadczeń.

Skarżąca nie wywiązała się ze swojego obowiązku i nie dostarczyła do organu I instancji niezwłocznie nowego orzeczenia. Treść decyzji, uzasadnienia i pouczenia była jasna, była w nich mowa o tym, że w przypadku wydania nowego orzeczenia strona jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym fakcie organu wypłacającego świadczenie. Wobec powyższych ustaleń zasiłek pielęgnacyjny pobrany w okresie od pierwszego dnia po miesiącu, w którym nastąpiło uprawomocnienie się nowego orzeczenia tj. od dnia 1 stycznia 2021 r. do 28 lutego 2023 r. nosi znamiona nienależnie pobranego świadczenia.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi B. M., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, zaskarżyła w całości decyzję organu II instancji zarzucając naruszenie prawa materialnego:

1. art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że ważność orzeczenia o niepełnosprawności, która została przedłużona na podstawie ww. przepisu, wygasa w dniu wydania nowego orzeczenia, nawet gdy zostało ono wydane jeszcze przed odwołaniem stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, że jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa przedłużeniu do 60 dnia licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia, przy czym okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stanu pandemii;

2. art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu że na skarżącej ciążył obowiązek bezzwłocznego zgłoszenia do MGOPS w Lututowie uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności małoletniego T. M., podczas gdy z treści przepisu w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości wynika, że to na właściwym organie ustalającym prawo do świadczeń rodzinnych ciąży obowiązek weryfikacji informacji dotyczących złożonego wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności;

3. art. 25 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie a w konsekwencji uznanie, że na skarżącej ciążył obowiązek powiadomienia MGOPS w Lututowie o fakcie uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla małoletniego T. M., w sytuacji gdy z przepisu wynika, że obowiązek taki zachodzi w przypadku zaistnienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że organ I instancji w sposób sprzeczny z zamysłem ustawodawcy stanął na stanowisku, że fakt pobrania przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od pierwszego dnia po miesiącu, w którym nastąpiło uprawomocnienie się nowego orzeczenia tj. od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 28 lutego 2023 r. nosi znamiona nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu przepisów u.ś.r. Okres w jakim skarżącej było wypłacane świadczenie rodzinne w postaci zasiłku pielęgnacyjnego, zbiegł się z wybuchem pandemii SARS-Co-V-2. Zaistnienie powyższego zdarzenia spowodowało skutek w postaci zmiany działania zarówno organów władzy publicznej jak i uczestników obrotu prawnego wyrażające się w uwzględnieniu swojego funkcjonowania restrykcji związanych z zaistniałą pandemią.

Przytaczając treść art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej skarżąca stwierdziła, że upływ 60 dnia albo szybsze uzyskanie nowego orzeczenia kończy okres ważności orzeczenia wcześniejszego, który został wydłużony z mocy prawa. W dniu wydania decyzji nakazującej zwrot świadczeń z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego tj. w dniu 28 marca 2023 r. stan zagrożenia epidemicznego lub stan epidemii nie został odwołany, w związku z czym okresy wskazane w art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej nie rozpoczęły swojego biegu. Zatem orzeczenie o niepełnosprawności małoletniego będące podstawą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest nadal orzeczeniem ważnym tj. nie wygasło ono, pomimo wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności.

Odnosząc się do drugiego z zarzutów skarżąca wskazała, że z treści sentencji decyzji z dnia 21 lipca 2020 r., znak: MGOPS.5130.ZP.24.07.2020 organ poinstruował skarżącą o ciążącym na niej obowiązku niezwłocznego zawiadomienia o otrzymaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, a w razie niewywiązania się przez nią z tego obowiązku, o możliwości powstania skutku w postaci nienależnie pobranego świadczenia. W ten sposób organ przeniósł na skarżącą ciążący na nim z mocy ustawy obowiązek podejmowania działań mających na celu ustalanie prawa do świadczeń rodzinnych poprzez weryfikację informacji dotyczących wydanego orzeczenia o niepełnosprawności małoletniego T. M..

Uzasadniając ostatni zarzut skarżąca stwierdziła, że organ błędnie uznał, że na skarżącej ciążył obowiązek powiadomienia o fakcie uzyskania nowego orzeczenia z dnia 29 listopada 2022 r. dotyczącego małoletniego T. M.. Sytuacja małoletniego syna skarżącej na skutek wydania kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności nie uległa zmianie, a tym samym nie zaistniały przesłanki określone w art. 25 u.ś.r., które zobowiązywałyby skarżącą do poinformowania o ich zaistnieniu. Z brzmienia przepisu art. 25 ust. 1 u.ś.r. wynika, że chodzi w nim o obowiązek informacyjny ujawnienia tylko takich okoliczności, które wpływają na prawo do zasiłku bądź na jego wysokość, a taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Punkt wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowi treść art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390), zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Jak natomiast wynika z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Podstawą faktyczną uznania w niniejszej sprawie pobranego przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane była okoliczność niepoinformowania niezwłocznie organu I instancji o uzyskaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 19 listopada 2020 r. Organy obu instancji uznały bowiem, że w świetle art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) wydanie ww. nowego orzeczenia spowodowało utratę ważności orzeczenia dotychczasowego, a to z kolei - w związku z treścią decyzji Burmistrza Lutowa z dnia 21 lipca 2020 r. miało, zdaniem organów obu instancji, doprowadzić do wygaśnięcia przyznanego skarżącemu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w tak ustalonych okolicznościach wypłacony za okres od 1 stycznia 2021r. do 28 lutego 2023 r. zasiłek pielęgnacyjny może być uznany za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Treść tego przepisu nie budzi wątpliwości, że warunkiem uznania na jego podstawie świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest świadomość świadczeniobiorcy braku prawa do pobierania danego świadczenia, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia.

W orzecznictwie utrwalił się pogląd - który Sąd w niniejszym składzie podziela - w myśl którego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.

Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony, i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por. np. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. I OSK 1392/21; por. też wyroki WSA: z dnia 28 października 2021 r., sygn. II SA/Gl 764/21 i z dnia 15 lipca 2022 r., sygn. II SA/Gl 281/22; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić, że obowiązek informacyjny organu nie został zrealizowany. Skarżąca nie została pouczona, że niepoinformowanie organu o otrzymaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności będzie powodować utratę prawa do świadczenia – pouczono jedynie, że może to spowodować powstanie nienależnie pobranego świadczenia. Pouczenie było sformułowane nie precyzyjnie. Nie można utożsamiać realizacji pouczenia z samym brzmieniem rozstrzygnięcia w zakresie daty końcowej, do której nastąpiło przyznanie świadczenia.

Dla oceny, czy został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., konieczne jest uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje.

Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażane w judykaturze, że art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które się ujawnią w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę zobowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego nie ma takiego charakteru. Przepis ten nie uchyla generalnej normy z art. 7 k.p.a. ustanawiającej zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której organy "podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy" - co oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (por. wyroki WSA: z dnia 10 października 2019 r., sygn. IV SA/Wr 245/19 i z dnia 15 lipca 2022 r., sygn. II SA/Gl 281/22).

W ocenie składu orzekającego, nowe orzeczenie o niepełnosprawności pozostaje w istocie bez wpływu na przysługujące prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w tym sensie, że potwierdza jedynie, iż syn skarżącej nadal pozostaje niepełnosprawny w stopniu znacznym. Brak poinformowania organu o uzyskaniu nowego orzeczenia nie spowodował, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem zostało wypłacone skarżącej nienależnie, gdyż prawo do tego świadczenia nie ustało.

Na marginesie, warto również wskazać, że w orzecznictwie zwraca się uwagę, że sposób sformułowania przepisu art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy COVID nie jest do końca jednoznaczny i może stwarzać podstawę do rozbieżnych interpretacji. Jak wskazał m.in. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 11 marca 2022 r. o sygn. akt II SA/Po 461/21 - "jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60. dnia licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia. Okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stan pandemii". Na gruncie takiej interpretacji można by dopuścić i taki pogląd, że orzeczenie o niepełnosprawności wydane w 2018 r. było nadal orzeczeniem ważnym, tj. nie wygasło, pomimo wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności.

Wskazana niejednoznaczność analizowanej regulacji może być istotna w kontekście przepisu art. 7a § 1 k.p.a., który stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony.

Sąd pragnie zauważyć, że organy powinny przenalizować treść art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście wskazania precyzyjnie podmiotu zobowiązanego do zwrotu świadczenia.

Reasumując należy stwierdzić, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy zasiłek pielęgnacyjny pobrany w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 28 lutego 2023 r., wbrew stanowisku organów obu instancji, nie nosi znamion nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. To z kolei powodować musiało uchylenie obu kontrolowanych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 135 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyższe rozważania, przytoczone poglądy orzecznictwa oraz dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa oraz fakt zamiany przepisów.

MR