Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 364/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2023-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 13, art. 33 par. 1, 2 pkt 6 lit. c, art. 34 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 3, ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 195
law: Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
article: art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 16
journal: Dz.U. 2020 poz 849
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2, art. 17 ust. 2, 3, 5, 7-9, 11
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi P. D. na postanowienie Warmińsko-Mazurskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 lutego 2023 r. nr E-SZ.906.1.17.2022 Warmińsko-Mazurski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: "organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. (dalej: "organ I instancji") z dnia 13 stycznia 2023 r., którym organ I instancji oddalił zarzuty wniesione przez P.D. (dalej: "skarżący") w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku poddania dziecka – M.D. obowiązkowym szczepieniom ochronnym poprzedzonych lekarskim badaniem kwalifikacyjnym.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że obowiązek szczepienia wynika bezpośrednio z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1657 ze zm.) - dalej: "ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r.". Terminy obowiązkowych szczepień ochronnych wynikają wprost z rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia

2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2172 ze zm.) – dalej: "rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r.", a także programu Szczepień Ochronnych na dany rok ogłoszonego w drodze Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. W niniejszej sprawie skarżący w dniu 1 lutego 2016 r. został wezwany przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom i go nie wykonał. Podniesiono, że organ nie jest zobowiązany do czekania aż osoba małoletnia ukończy 19 rok życia, bowiem obowiązek szczepień powinien być realizowany zgodnie z ww. regulacjami, a jego niedokonanie rodzi obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Za bezzasadny organ odwoławczy uznał zarzut dotyczący braku wymagalności obowiązku ze względu na okoliczność braku badania kwalifikacyjnego. Wierzyciel wystawiając tytuł wykonawczy zastrzegł, że realizacja obowiązku zaszczepienia dziecka przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym ma zostać poprzedzona stosownym badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia. Brak przedmiotowego badania był spowodowany tylko i wyłącznie postawą opiekunów prawnych dziecka, którzy konsekwentnie odmawiali realizacji czynności zmierzających do jego zaszczepienia. Unikanie poddania dziecka lekarskim badaniom kwalifikacyjnym jest próbą ominięcia wykonania obowiązku. Badania kwalifikacyjne mają na celu wykluczenie przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Niewykonanie tych badań nie zwalnia z obowiązku szczepienia. Dopiero badanie lekarskie kwalifikacyjne może wskazać, że dziecko nie kwalifikuje się do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień, zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. Dodatkowo organ odwoławczy podniósł, że małoletnie dziecko zobowiązanego ukończyło 11 rok życia, więc znajduje się w przedziale wiekowym zakreślonym przez ustawę, w którym powinien być zrealizowany obowiązek szczepień.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie powyższego postanowienia i stwierdzenie, że nie podlega ono wykonaniu.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:

- nieważność w postaci niewykonalności obowiązku szczepienia - w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. - bowiem ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. oraz rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. nie precyzują sposobu realizacji tego obowiązku w sposób jednoznaczny, z pominięciem konkretnego rodzaju szczepionki (nazwy preparatu, nazwy producenta), konkretnego terminu szczepienia, z określeniem jedynie przedziału wiekowego, w jakim należy wykonać szczepienie, nie precyzując ściśle określonego terminu, a zatem skarżone postanowienia przymuszają do wykonania obowiązku, który nie jest jednoznacznie określony, a co za tym idzie jest niewykonalny;

- naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. polegające na niezbadaniu istotnego dowodu w sprawie, tj. faktu wykonania kwalifikacyjnego badania lekarskiego określonego w art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. w okresie od lutego 2016 r. (w skardze omyłkowo wskazano – od lutego 2026 r.) do grudnia 2022 r. poprzez brak ustalenia czy kwalifikacyjne badanie lekarskie zostało wykonane, a tym samym czy obowiązek wykonania szczepień ochronnych jest wykonalny;

- naruszenie art. 6 k.p.a. poprzez powołanie się w postanowieniach na przepisy art. 17 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. oraz na przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i brak wykazania podstawy prawnej do wydania skarżonych postanowień. Powołany art. 20 § 2 u.p.e.a. stanowi, że tylko w przypadkach określonych szczególnymi przepisami Państwowy Inspektor Sanitarny (mieszczący się w pojęciu innego organu powołanego do ochrony zdrowia) może występować jako organ egzekucyjny w zakresie egzekucji administracyjnej. Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, będąc przepisem szczególnym, nie określa przypadku wspomnianego w art. 20 § 2 u.p.e.a., tj. możliwości zastosowania jakiegokolwiek środka przymusu administracyjnego przez Państwowego Inspektora Sanitarnego w przypadku niedopełnienia obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym w stosunku do osoby zdrowej;

- naruszenie art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1876 ze zm.) poprzez nałożenie grzywny w celu przymuszenia do wykonania świadczenia zdrowotnego, co jest sprzeczne z powołanym powyżej przepisem gdzie pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, w szczególności, że dziecko skarżącego jest całkowicie zdrowe i nie jest osobą podejrzaną lub chorą na żadną chorobę, dlatego zastosowanie przymusu w tym wypadku stanowi naruszenie obowiązujących przepisów prawa;

- naruszenie art. 124 § 2 k.p.a. poprzez brak właściwego uzasadnienia faktycznego i prawnego, przedstawienia argumentów i ocen, którymi kierował się organ zajmując określone stanowisko w sprawie, pełnomocnik wskazał, że dotyczy to w szczególności postanowienia o nałożeniu grzywny.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że wezwanie na szczepienia i poprzedzające je badanie kwalifikacyjne zostało doręczone skarżącemu 1 lutego 2016 r. Z akt sprawy nie wynika, by do 2023 r. próbowano ponawiać podobne wezwania. Tym samym zarzut wobec skarżącego, że unikał stawiennictwa z dzieckiem na badania jest całkowicie bezpodstawny.

Ponadto wskazano, że organ nie zbadał, czy kwalifikacyjne badanie lekarskie zostało wykonane, a tym samym czy obowiązek wykonania szczepień ochronnych jest wykonalny. Podniesiono również, że zastosowanie przymusu administracyjnego jest możliwe, ale tylko w przypadku podejrzenia lub rozpoznania zakażenia lub choroby zakaźnej, co określają odpowiednio art. 33 ust. 1 oraz art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. Wprawdzie art. 5 tej ustawy określa szczepienie jako obowiązkowe, ale nie oznacza to, że pacjent w tym wypadku jest pozbawiony swoich praw. Zgodnie z

art. 16 ustawy o prawach pacjenta – pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.

Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym unormowaniem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie.

Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego aktu w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego.

Kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie zostało poddane stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych przez skarżącego co do zasadności prowadzenia egzekucji administracyjnej dotyczącej obowiązku poddania jego córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Do wniesienia przez zobowiązanego zarzutów do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, uprawnia art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.". W art. 33 § 2 u.p.e.a. ustawodawca określił okoliczności mogące stanowić podstawę zarzutu. Stosownie zaś do treści art. 34 § 2 u.p.e.a. wierzyciel wydaje postanowienie, w którym oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej (pkt 1), uznaje zarzut (pkt 2) albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu (pkt 3). Na postanowienie to przysługuje zażalenie (§ 3).

W rozpatrywanej sprawie skarżący wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W takiej sytuacji przedmiotem rozpoznawanej sprawy stało się stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów. W tym zakresie należy wskazać, że organowi I instancji przysługuje w niniejszym postępowaniu status wierzyciela. Jest on podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, jako organ powołany do czuwania nad wykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 338 ze zm.) do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Wykonywanie przez organy inspekcji sanitarnej zadań z zakresu zdrowia publicznego polega między innymi na prowadzeniu działalności zapobiegawczej i przeciwepidemicznej w zakresie chorób zakaźnych (art. 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej). Sprawując z mocy ustawy nadzór nad realizacją ustawowego obowiązku szczepień, organy inspekcji sanitarnej są uprawnione i zobowiązane do jego egzekwowania. Tym samym przepis art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej przyznaje jej organom pozycję wierzyciela - uprawnionego do żądania wykonania obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (art. 1a pkt 13 u.p.e.a ).

Z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wynika, że uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisów prawa jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku. Dlatego Powiatowy Inspektor Sanitarny był właściwy do żądania wszczęcia postępowania egzekucyjnego i rozpatrzenia zgłoszonych zarzutów. Zauważyć trzeba w związku z tym, że art. 33 u.p.e.a. przewiduje zamknięty katalog okoliczności, które mogą być podstawą do wniesienia zarzutów, zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym.

W niniejszej sprawie skarżący w zgłoszonych zarzutach kwestionował wymagalność obowiązku na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. Skarżący nie zgadza się na poddanie dziecka szczepieniom ochronnym, gdyż w jego ocenie nie ma takiego obowiązku wobec dziecka zdrowego. Zarzuca też organom brak ustalenia czy zostało wykonane lekarskie badanie kwalifikacyjne, a przez to brak skutecznego wykluczenia przeciwskazań do szczepienia.

Podnoszone przez skarżącego okoliczności wielokrotnie były już przedmiotem oceny sądów administracyjnych i orzecznictwo w przedmiocie wymagalności szczepienia jest jednolite. Obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem prawnym, od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia dziecka. Z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. wynika wprost, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. W art. 5 ust. 2 tej ustawy określono, że odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku poddania się szczepieniom osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1876 ze zm.) – dalej: "ustawa o prawach pacjenta".

Sposób realizacji wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. zamieszczone w rozdziale 4 - poświęconym szczepieniom ochronnym. Z art. 17 ust. 2 tej ustawy wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5).

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 17 ust. 7 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r., urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o urodzeniu, m. in. obowiązek założenia książeczki szczepień dziecka. Natomiast stosownie do

art. 17 ust. 9 tej ustawy, do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych.

Wskazać należy też, że w art. 17 ust. 8 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. ustawodawca zobowiązał osoby przeprowadzające szczepienia ochronne do prowadzenia dokumentacji medycznej dotyczącej obowiązkowych szczepień ochronnych, w tym przechowywania kart uodpornienia oraz dokonywania wpisów potwierdzających wykonanie szczepienia, a także sporządzania sprawozdań z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych i sprawozdań ze stanu zaszczepienia osób objętych profilaktyczną opieką zdrowotną i przekazywania tychże sprawozdań państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu.

Wyżej wymienione obowiązki ustawowe uszczegółowione zostały w przepisach wykonawczych zawartych w rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. Rozporządzenie to określiło wiek i grupy osób objętych obowiązkiem szczepień, kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia i sposób prowadzenia szczepienia oraz szczegółowe zasady dotyczące prowadzenia dokumentacji i sprawozdawczości ze szczepień z podaniem form, rodzajów, wzorów, terminów i sposobu obiegu dokumentów.

Treść przytoczonych przepisów ustawy oraz przepisów wykonawczych przeczy twierdzeniu skarżącego, że obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu nie jest jednoznacznie określony w obowiązujących przepisach. Przywołane rozporządzenie określa w § 2 jakie choroby zakaźne są objęte obowiązkowym szczepieniem ochronnym, a w § 3 ustalono przedziały wiekowe realizacji obowiązkowych szczepień. Jednocześnie w § 5 tego rozporządzenia postanowiono, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. Programy Szczepień Ochronnych na poszczególne lata precyzyjnie wskazywały przeciwko jakim chorobom zakaźnym oraz w jakim miesiącu i roku życia, dziecko powinno zostać zaszczepione. Zgodnie z utrwaloną praktyką do realizacji Programu Szczepień Ochronnych mogą być użyte wszystkie zarejestrowane i dostępne w Polsce preparaty szczepionek o różnym stopniu skojarzenia, a schemat szczepienia powinien być zgodny z zaleceniami producenta.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 października 2023 r., sygn. akt

II OSK 3247/20 (dostępny: www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako: CBOSA) wyjaśnił, że to, iż w § 3 cytowanego rozporządzenia został wyznaczony termin maksymalny wykonania obowiązku szczepienia, nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagany i podlega egzekucji administracyjnej. Wymaga bowiem uwzględnienia regulacja § 5 ww. rozporządzenia, który stanowi, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez GIS w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. NSA podkreślił, że wskazany w komunikacie GIS czas, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku.

Niewykonanie obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego. Poszczególne terminy określone w tym akcie nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanemu prawo do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej jako terminy, których upływ dopiero stanowi o wymagalności omawianego obowiązku. Przyjęcie poglądu przeciwnego niweczyłoby cele, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, a więc zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowania działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie (por. wyrok NSA z 19 grudnia 2022 r., II OSK 4013/19, dostępny w CBOSA).

Podkreślić również należy, że szczepienia ochronne jako działania profilaktyczne skierowane są dla osób zdrowych i służą nabyciu odporności. Profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych (zob. art. 68 ust. 4 Konstytucji RP).

W orzecznictwie zwraca się również uwagę na to, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu ma silne oparcie w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Stanowi on, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi a ochroną zdrowia społeczeństwa jest oczywisty, gdyż w wyniku zaszczepienia chronione są też inne osoby narażone na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych, a które z przyczyn zdrowotnych nie mogą zostać zaszczepione (por. wyżej przytaczane wyroki NSA z 17 kwietnia 2014 r. i z 4 lutego 2015 r., a także wyroki NSA z 12 czerwca 2012 r. sygn. akt II OSK 1312/13 i II OSK 97/13, dostępne w CBOSA).

W niniejszej sprawie z uwagi na wiek córki skarżącego obowiązek określony w tytule wykonawczym miał charakter wymagalny, skoro już przed dniem jego wystawienia doszło do uchybienia terminowi wyznaczonemu dla przyjęcia szczepionek przeciwko wszystkim wymienionym w tytule chorobom.

Zauważyć można w tym miejscu, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia

9 maja 2023 r. SK 81/19 (Dz.U. z 2023 r. poz. 909) orzekł, że: "Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z

art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".

Jednak powyższe nie zmienia zapatrywania na sprawę, ponieważ pomimo tego, że Trybunał wskazał, iż komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy to także dostrzegł, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia. Trybunał uznał, że zasadne jest określenie w wyroku innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie, jako niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych.

Zawarcie klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu, w świetle

art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ma charakter wyjątkowy, oznacza że realizacja przez sądy gwarancji konstytucyjnych - na gruncie istniejącego stanu normatywnego zakładającego przez określony czas obowiązywanie niekonstytucyjnego przepisu - stawia zarazem wyzwania i możliwości wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją (zob. wyrok TK z dnia 27 października 2004 r., sygn. akt SK 1/04, OTK-A 2004 Nr 9, poz. 96).

Z tych też przyczyn sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem jak i powody, dla których TK odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (zob. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2018 r., II OSK 87/18 i powołane w nim orzeczenia). Mając na uwadze materię objętą postępowaniem, w tym wskazaną w orzeczeniu TK potrzebę zapewnienia ciągłości realizacji szczepień ochronnych, Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku w podobnym stanie faktycznym i prawnym sprawy, że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego był na gruncie analizowanych przepisów wymagalny (tak też uznał NSA w wyroku z 16 maja 2023 r. sygn. akt II OSK 1604/20, dostępny w CBOSA). Skład orzekający w niniejszej sprawie stanowisko to w pełni podziela.

W świetle powyższych rozważań nie powinno budzić wątpliwości, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15 ustawy o prawach pacjenta). Taką zaś odrębną ustawą jest m. in. ustawa dnia 5 grudnia 2008 r., która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz odmiennie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r.). Oznacza to, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyroki NSA z 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OSK 338/13 i z 4 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1509/13, dostępne w CBOSA).

Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym na podstawie

art. 17 ust. 2 ustawy dnia 5 grudnia 2008 r. w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. W związku z tym nie można skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom, wskazując na brak badania kwalifikacyjnego i prawo do odmowy poddania się temu badaniu na podstawie art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Badanie takie może być wykonane bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia, zaś odmowa poddania się temu badaniu, która w konsekwencji uniemożliwia wykonanie szczepienia, jest w istocie odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, któremu nie można przeciwdziałać wykorzystując art. 16 ustawy o prawach pacjenta.

W rozpoznawanej sprawie skarżący potwierdził to, że został wezwany w dniu

1 lutego 2016 r. do poddania dziecka szczepieniu. Tym samym został zobowiązany do umówienia koniecznej w tym celu wizyty lekarskiej umożliwiającej ustalenie braku przeciwskazań zdrowotnych do szczepienia dziecka. Skarżący bezpodstawnie domaga się sprawdzenia, czy po wskazanej dacie były wysyłane kolejne wezwania. Lekarz nie miał obowiązku powtarzania wezwania, a skarżący musiał mieć świadomość, że zobowiązany jest do stawienia się z dzieckiem na badanie kwalifikacyjne. Wierzyciel poinformował skarżącego w upomnieniu z 21 czerwca 2016 r., że obowiązek należy wykonać w ciągu 7 dni, a w przypadku niewykonania obowiązku we wskazanym terminie zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne. Skarżący mimo upomnienia przedmiotowego obowiązku nie wykonał, jeżeli natomiast uważał, że istniały przeciwskazania zdrowotne do zaszczepienia dziecka, to powinien na nie wskazywać w czasie badania kwalifikacyjnego, a nie uniemożliwiać wykonania czynności związanych z obowiązkowymi szczepieniami córki.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym konsekwentnie podkreśla się, że strona, która z danych faktów zamierza wywodzić korzystne dla siebie skutki prawne, zobowiązana jest wskazać organowi te fakty i przedstawić dowody, które mogą potwierdzić jej stanowisko (por. wyroki NSA z 15 listopada 2000 r., III SA/2431/99, z dnia 7 sierpnia 2018 r., I OSK 2123/16, dostępne w CBOSA). Jakkolwiek zatem organ administracji jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, to jednak strona postępowania nie może czuć się zwolniona od współdziałania z organem w realizacji tego obowiązku.

NSA w wyroku z dnia 25 lipca 2017 r., I OSK 2859/16 (dostępny w CBOSA) wyjaśnił, że w postępowaniu administracyjnym ciężar dowodu należeć będzie w pewnych sytuacjach do organu administracji, natomiast w pewnych do strony, w zależności od tego, kto z tych okoliczności wywodzić będzie skutki prawne. Oznacza to, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracyjnym, ale obarcza także stronę. Na etapie egzekucji obowiązku, to zobowiązany powinien wykazać, że podjął stosowne działanie. Temu właśnie ma służyć instytucja zarzutów do wierzyciela.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a.