Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 982/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
644  Środki zapewniające wykonanie orzeczeń Sądu
Hasła tematyczne: Wymierzenie grzywny
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Orzeczono o wymierzeniu grzywny za niewykonanie wyroku-art. 154 PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 154 par. 1, par. 6, par. 2, par. 7
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 200
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, Sędziowie sędzia WSA Monika Sawa (spr.), asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant referent stażysta Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2023 r. sprawy ze skargi M. M. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 lutego 2022 r. sygn. akt I SAB/Wa 277/21 1. wymierza Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 1.000 (tysiąc) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz M. M. sumę pieniężną w wysokości 1 000 (tysiąc) złotych 4. zasądza od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz M. M. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

M. M. (dalej jako skarżący) pismem z 19 kwietnia 2023 r. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wymierzenie Prezydentowi m.st. Warszawy (Prezydent/organ) grzywny w związku z niewykonaniem przez ten organ wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 02 lutego 2022 r., I SAB/Wa 277/21 o. Wniósł także o przyznanie od Prezydenta m. st. Warszawy sumy pieniężnej oraz o zasądzenie od Prezydenta m. st. Warszawy zwrotu kosztów postępowania.

Skarżący wskazał, że wyrokiem z 16 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 21.08.2013 r. nr 307/GK/DW/2013. W związku z bezczynnością organu, skarżący w dniu 21 lipca 2021 r, wniósł skargę na bezczynność organu. Po rozpoznaniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał organ do rozpoznania wniosku skarżącego w terminie dwóch miesięcy od doręczenia organowi ww. prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, stwierdził że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przyznał skarżącemu od organu sumę pieniężną w kwocie 2000 złotych. Wyrok z dnia 02.02.2022 r. został doręczony organowi wraz z aktami sprawy w dniu 20 lipca 2022 r. Skarżący wskazał, że do dnia wniesienia niniejszej skargi nie otrzymał od organu decyzji zawierającej rozstrzygnięcie w sprawie. Nie otrzymał także powiadomienia organu o przyczynach nierozpoznania sprawy w terminie oraz o nowym terminie załatwienia sprawy. Mając powyższe na uwadze skarżący stwierdził, że organ nie wykonał zobowiązania zawartego w pkt 1 ww. wyroku z 02.02.2022 r. Zdaniem skarżącego w okolicznościach niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, że naruszenie zobowiązania nałożonego na organ ww. wyrokiem tut. Sądu z dnia 02.02.2022 r. ma charakter rażący. Zachowanie organu w sposób oczywisty naruszyło bowiem ten wyrok i jako takie jest nie do zaakceptowania w praworządnym państwie.

W odpowiedzi na skargę Prezydent wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowa nieruchomość została objęta działaniem dekretu z dnia 26.10.1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. z 1945, nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie ww. dekretu, tj. z dniem 21.11.1945 r., przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Gminy m.st. Warszawy, a następnie na własność Skarbu Państwa w oparciu o art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20,03.1950 r, o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. 1950, nr 14, poz. 130) i w części dotyczącej dz. ew. [...] z obrębu [...] pozostała własnością Skarbu Państwa. Pozostała część przedmiotowej nieruchomości odpowiadająca aktualnie częściom dz. ew. o nr. [...], [...] z obrębu [...], na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10.05.1990 r.-Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. 1990, nr 32, poz. 191) z dniem 27.05.1990 r. stała się własnością Dzielnicy-[...]. Na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 25.03.1994 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. 1994, Nr 48, poz. 195), grunt przedmiotowej nieruchomości w ww. zakresie stał się własnością Gminy [...], a następnie, na mocy art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15.03.2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. 2018., poz. 1817), przeszedł na własność m.st. Warszawy.

Wnioskiem z dnia 19.10.1948 r. K. M. zwrócił się do Zarządu [...] o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości.

Orzeczeniem administracyjnym z dnia 19.02.1952 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] odmówiło K. M. przyznania prawa własności czasowej. Decyzją z dnia 14.04.1952 r. Ministerstwo Gospodarki Komunalnej utrzymało w mocy ww. orzeczenie administracyjne.

Decyzją z dnia 31.01.2011 r., znak B03t/786-R-179/05, Minister Infrastruktury stwierdził, że ww. decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej oraz utrzymane nią w mocy orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w [...] w części dotyczącej udziałów w użytkowaniu wieczystym gruntu dz. ew. nr [...] z obrębu [...] przypadających właścicielom sprzedanych lokali mieszkalnych o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz lokali mieszkalnych o nr. [...] i [...] zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, a w pozostałej części stwierdził ich nieważność.

Decyzją nr 307/GK/DW/2013 z dnia 21.08.2013 r. Prezydent m.st. Warszawy odmówił ustanowienia na rzecz następców prawnych K. M. prawa użytkowania wieczystego do gruntu przedmiotowej nieruchomości stanowiącego część dz, ew. o nr. [...], [...] z obrębu [...]

Decyzją z dnia 21.11.2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy ww. decyzję Prezydenta m.st. Warszawy

Wyrokiem z dnia 2.06.2015 r., sygn. akt I SA/Wa 131/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. M. na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie. Wyrokiem z dnia 9.08.2017 r., sygn. akt I OSK 2988/15, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ww. zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wyrokiem z dnia 16.01.2018 r., sygn. akt I SA/Wa 2005/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie oraz ww. decyzję Prezydenta m.st. Warszawy nr 307/GK/DW/2013 z dnia 21.08.2013 r. Akta sprawy zostały zwrócone organowi pierwszej instancji przy piśmie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26.04.2018 r. (data prezentaty Urzędu [...]: 8.05.2018 r.). Organ wskazał, że pismem z dnia 2.09.2021 r. przesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie rozpoznania ww. wniosku o przyznanie prawa własności czasowej wraz z informacją, iż zlecono wykonanie opracowania geodezyjnego polegającego na sporządzeniu mapy sytuacyjnej przedmiotowej nieruchomości z rozliczeniem w aktualnych działkach ewidencyjnych. Wyrokiem z dnia 2.02.2022 r., sygn. akt I SAB/Wa 277/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku K. M. o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1), stwierdził, że Prezydent m.st. Warszawy dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2), przyznał od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz skarżącego M. M. sumę pieniężną w kwocie 2000 zł (pkt 3), zasądził od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz skarżącego M. M. kwotę 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 4)

Organ wskazał następnie, że 21.02.2022 r. do akt wpłynęło opracowanie geodezyjne sporządzone przez geodetę uprawnionego dotyczące przedmiotowej nieruchomości. Z opracowania tego wynika m.in., iż nieruchomość objęta ww. wnioskiem o przyznanie prawa własności czasowej obejmuje części następujących działek ewidencyjnych z obrębu [...]: [...] (własność: Skarb Państwa); [...] (własność: [...]); [...] (własność: prywatna).

Akta przedmiotowego postępowania administracyjnego zostały zwrócone do Urzędu [...] przy piśmie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14.07.2022 r. (data prezentaty Urzędu [...]: 20.07.2022 r.).

Organ poinformował następnie, że podejmowane są czynności mające na celu merytoryczne załatwienie sprawy, w tym dokonywana jest analiza dotychczas zgromadzonej dokumentacji pod kątem zgodności z treścią zarządzenia Prezydenta m.st. Warszawy nr [...] z dnia 13.12.2019 r. wprowadzającego procedurę postępowania w zakresie rozpatrywania wniosków w trybie art. 7 ww. dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Organ wskazał, że w toku postępowania koniecznym jest m.in.: ustalenie wszystkich stron postępowania; skontrolowanie dokumentów stwierdzających nabycie spadków; skontrolowanie dokumentów przenoszących roszczenia, w tym badanie zdolności do czynności prawnych stron; uzyskanie uwierzytelnionej kopii odpisu wykazu hipotecznego obejmującego działy I, II, III z księgi wieczystej nieruchomości hipotecznej na dzień wejścia w życie ww. dekretu, tj. na dzień 21.11.1945 r.; sprawdzenie czy istnieją przesłanki uzasadniające objęcie następców prawnych wnioskodawców układami indemnizacyjnymi; wykonanie opinii geodezyjnej przez geodetę uprawnionego w przedmiocie rozliczenia powierzchni gruntu w działkach ewidencyjnych celem sprawdzenia czy nieruchomość hipoteczna pokrywa się z obecnymi granicami działek ewidencyjnych; uzyskanie wypisu i wyrysu z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Organ podniósł, że z uwagi na znaczny stopień skomplikowania stanu faktycznego przedmiotowej sprawy oraz uchylenie uprzednio wydanej decyzji przez Prezydenta m.st. Warszawy, w obecnej chwili miały zostać podjęte czynności mające na celu merytoryczne załatwienie sprawy, w tym dokonanie analizy uzupełnionego materiału dowodowego pod kątem jego zupełności i zgodności z treścią ww. zarządzenia Prezydenta m.st. Warszawy nr [...] z dnia 15.12.2019 r. Niemniej z uwagi na konieczność przekazania kompletu akt postępowania administracyjnego wraz z odpowiedzią na skargę na niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I SAB/Wa 277/21 a także z uwagi na stopień złożoności stanu faktycznego, który powinien być ustalony w toku postępowania o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości, konieczne Jest posiadanie oryginałów akt postępowania administracyjnego. Podjęcie decyzji co do sposobu rozstrzygnięcia wniosku jest, zbyt wielkiej wagi, aby móc prowadzić postępowanie administracyjne opierając się wyłącznie na aktach zastępczych (kopiach), o czym strona została poinformowana pismem z dnia 15.03.2023 r. Organ wskazał także, że opóźnienia w rozpatrywaniu spraw są spowodowane bardzo dużą ilością wpływającej korespondencji w sprawach o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości za nieruchomości objęte działaniem ww. dekretu. Waga tych spraw, ich złożony charakter oraz stopień skomplikowania stanów faktycznych, które powinny być dokładnie ustalone w toku tych postępowań, nie pozwala na dotrzymywanie terminów przewidzianych na ich rozpatrzenie w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.

Organ podniósł, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, o ile uwzględnienie skargi opartej na art. 154 § 1 p.p.s.a. obliguje sąd do wymierzenia grzywny, o tyle przy ustalaniu jej wysokości sąd winien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym m.in. przyczyny niewypełnienia przez organ ciążącego na nim obowiązku, okres jaki upłynął od wniesienia skargi, fakt, czy po jej wniesieniu, a przed rozpoznaniem sprawy, organ podejmował czynności mające na celu wykonanie wyroku (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19.10.2021 r., sygn. akt II SA/OI 615/21, LEX nr 3254052). Przez niewykonanie wyroku należy rozumieć pozostawanie organu w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego, mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w formie przewidzianej prawem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7.10.2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1049/21, LEX nr 3267530). Ponadto, nie można wymierzyć organowi grzywny za niewykonanie wyroku zobowiązującego organ do załatwienia sprawy, jeżeli organ co prawda nie wykonał wyroku, ale jest to spowodowane okolicznościami, za które nie odpowiada. Grzywnę wymierza sąd wówczas kiedy organ pozostaje w bezczynności z przyczyn od niego zależnych (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3.02.2022 r., sygn. akt II OSK 84/20, LEX nr 3331136)

Decyzją z dnia 21 lipca 2013 r. nr 514/SD/2023, złożoną przy piśmie z 278 lipca 2023 organ umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest uzasadniona.

Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018.1302, dalej: p.p.s.a.). Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia organowi grzywny.

Z powyższego przepisu wynikają zatem dwie przesłanki, które muszą zostać spełnione łącznie, aby sąd administracyjny mógł organowi administracji publicznej wymierzyć grzywnę. Po pierwsze organ musi pozostawać w bezczynności po wyroku uwzględniającym skargę (wydanym na podstawie art. 149 p.p.s.a) i zobowiązującym organ do wydania w określonym terminie stosownego aktu lub dokonania czynności. Po drugie zaś, strona przed wniesieniem skargi musi wystąpić do właściwego organu z pisemnym wezwaniem do wykonania wyroku. W przedmiotowej sprawie obie wskazane przesłanki, wbrew zarzutom organu, zostały spełnione. Pismem z 17 kwietnia 2023 skarżący wezwał organ do wykonania wyroku.

W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 2 lutego 2022 r., sygn. akt I SAB/Wa 277/21 zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku K. M. o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1), stwierdził, że Prezydent m.st. Warszawy dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2), przyznał od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz skarżącego M. M. sumę pieniężną w kwocie 2000 zł (pkt 3), zasądził od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz skarżącego M. M. kwotę 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 4)

Wobec braku podjęcia jakichkolwiek czynności zmierzających do rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku w terminie wskazanym w przytoczonym wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego skarżący 17 kwietnia 2023 wezwał organ do wykonania wyroku z dnia 2 lutego 2022 roku. Do daty złożenia skargi w przedmiotowej sprawie wniosek jednak nie został rozpoznany. Organ w zasadzie nie podejmował żadnych czynności w sprawie. Ostatecznie decyzją z 21 lipca 2023 r. nr 514/SD/2023 organ umorzył postępowanie z wniosku K. M. jako bezprzedmiotowe.

Skoro zaś Prezydent w terminie wyznaczonym w/w wyrokiem nie załatwił sprawy, to w tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie Prezydentowi grzywny, jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania.

W realiach niniejszej sprawy Sąd ocenił, iż wystarczająco represyjną jak też dyscyplinującą funkcje spełni w obecnej sytuacji grzywna w wysokości tysiąca złotych, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a i jest adekwatna do zaistniałej przewlekłości zważywszy, że w dacie wyrokowania decyzja została wydana.

Jednocześnie rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 zd. 2 p.p.s.a. Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r. sygn.. akt I OSK 1181/13.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie zaistniała bezczynność miała charakter rażącego naruszenia prawa co już zostało stwierdzone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 2 lutego 2022 r. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której organ po zwrocie akt sprawy wraz z wyrokiem, wydanym w przedmiocie bezczynności nadal nie podejmuje w sprawie czynności zmierzających do rozpoznania wniosku.

Jednocześnie Sąd uwzględnił wniosek o przyznanie skarżącemu sumy pieniężnej. Wyjaśnić należy, że suma pieniężna z art. 154 § 7 p.p.s.a. ma charakter kompensacyjny i prewencyjny. Z treści omawianego przepisu wyraźnie wynika, że ustawodawca pozostawił sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia skarżącemu za oczekiwanie na rozpoznanie jego sprawy. W ocenie Sądu środek ten w przedmiotowej sprawie powinien być zastosowany gdyż mamy do czynienia ze znaczną zwłoką organu w rozpoznaniu wniosku. Od daty wyroku stwierdzającego bezczynność organ nie podjął żadnej czynności by następnie po roku od upływu terminu wynikającego z wyroku z 2 lutego 2022 r. i trzy miesiące po wniesieniu skargi postępowanie umorzyć. Suma ta stanowi formę rekompensaty dla skarżącego za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie sprawy zainicjowanej wskazanym wnioskiem.

Wobec powyższego, Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.