Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 93/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: Oddalono wniosek o wyznaczenie organu właściwego do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 151 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 23 października 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Burmistrzem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku P.Ś. o przyznanie pomocy finansowej postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, powstałego pomiędzy organem wnioskującym a Burmistrzem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku P. Ś. o przyznanie pomocy finansowej.

W uzasadnieniu w/w wystąpienia Wójt Gminy [...] wskazał, że w dniu 28 lutego 2023 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło pismo z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] ze wskazaniem, że Ośrodek w [...] był właściwy do załatwienia wniosku P. Ś. o przyznanie jej pomocy finansowej. Zdaniem jednak organu wnioskującego, stanowisko to nie było zasadne, gdyż zainteresowana mimo, iż była ostatnio zameldowana na pobyt stały w miejscowości [...] ul. [...] w gminie [...], nie była jednak osobą bezdomną (art. 101 ust 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2021. 2268 t.j.).

Podkreślono, że pod wskazanym adresem w/w nie przebywała już od dłuższego czasu i nie utrzymywała też kontaktu z zamieszkującą pod tym adresem rodziną. Należało więc przyjąć, że nie łączyły ją aktualnie żadne więzi emocjonalne z tym miejscem. Zainteresowana chciała natomiast pozostać jak najbliżej miejsca zamieszkania jej konkubenta, gdy ten opuści już zakład karny.

W związku z tym, zdaniem organu wnioskującego, przedstawiony wyżej, wynikający z akt postępowania, stan faktyczny jednoznacznie wskazywał, iż obszar gminy [...] nie był terenem, z którym P. Ś. wiązała poważne plany związane z jej pobytem. Tym samym, mając na uwadze treść art. 25 kodeksu cywilnego oraz zasadę, że właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej udzielenia pomocy finansowej, ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o pomoc, należało uznać, że nie była nią gmina [...]. Właściwym był natomiast w tym przypadku Burmistrz [...], gdyż w tym mieście zainteresowana skoncentrowała swoje życie. Z tej więc przyczyny, jak wywodził organ wnioskujący, nawet jeśli P. Ś. została by uznana za osobę bezdomną, gdyż aktualnie "zamieszkiwała" w Ośrodku Interwencji Kryzysowej, to fakt ten nie wpływał na właściwość miejscową organu, który winien rozpoznać jej wniosek. Przed jego wniesieniem zainteresowana mieszkała bowiem na terenie [...] (art. 101 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej).

Z tym stanowiskiem nie zgadzał się uczestniczący w sporze Burmistrz Miasta [...], który w odpowiedzi na wniosek twierdził, że P.Ś. nic nie łączyło z miastem [...] poza faktem, że od dnia 10 stycznia 2023 r. przebywała ona w Ośrodku Interwencji Kryzysowej w [...]. Zainteresowana nigdy nie mieszkała bowiem w [...], nie była w nim zameldowana i nie pobierała w tym mieście żadnych świadczeń. Nie leczyła się w żadnej przychodni w [...]. Ostatnim miejscem pobytu jej i dziecka (syna N. T.) była Gmina [...], gdzie mieszkała z ojcem dziecka. Miejsce to zmuszona była jednak opuścić ze względu na konflikt z matką partnera. Jedynym miejscem, do którego mogła się natomiast udać był Ośrodek Interwencji Kryzysowej w [...]. Z powyższego – jak wywodził uczestnik postępowania - wynikało zatem, że P. Ś. nie łączyła z Miastem [...] swojej przyszłości, ani też nie stanowiło ono wcześniej jej centrum życiowego, a zmuszona była w nim przebywać jedynie ze względu na swoją sytuację życiową. Akcentowano przy tym, że w [...]. P.Ś. nie miała żadnej rodziny, nie podejmowała też żadnego zatrudnienia ze względu na małe dziecko, a jej partner przebywał w zakładzie karnym od dnia 5 stycznia 2023 r. prawdopodobnie do czerwca 2024 r.

W ocenie Burmistrza Miasta [...] w/w była osobą bezdomną – w rozumieniu w art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - gdyż nie miała ona żadnego miejsca zamieszkania, bowiem za takie nie mógł być traktowany Ośrodek Interwencji Kryzysowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Burmistrzem [...] był sporem negatywnym, gdyż żaden z w/w organów nie uznawał się za właściwy w sprawie rozpoznania wniosku P. Ś. o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności i odzieży dla zainteresowanej i jej dziecka. Generalnie zatem w tego rodzaju sprawie istotne znaczenie winna mieć treść art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268, dalej jako "u.p.s.") a także art. 25 k.c. Przepisy te przewidują bowiem, że zasadniczo właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 1 u.p.s.a), zaś miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu art. 25 k.c.). W przypadku przy tym osoby bezdomnej, definicja legalna tego rodzaju osoby, jest zawarta w art. 6 pkt 8 u.p.s. Zgodnie z treścią zaś tego przepisu, za osobę bezdomną uznaje się: osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkałą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Unormowanie zawarte zatem w art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich - odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, natomiast drugi - dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.

Analizując stanowiska obu organów występujących w niniejszym sporze należy stwierdzić, że - zdaniem Wójta Gminy [...] – P. Ś. nie była osobą bezdomną bo zamieszkiwała w [...]. Nawet zaś, gdyby uznać ją obecnie za osobę bezdomną, gdyż aktualnie przebywała w Ośrodku Interwencji Kryzysowej w [...] to i tak właściwym do rozpoznania jej wniosku byłby Burmistrz [...], albowiem zainteresowana poprzednio w tym mieście mieszkała.

Z kolei, Burmistrz Miasta [...] stał na stanowisku, że P.Ś. była osobą bezdomną bo - jak wyżej wspomniano - przebywała w Ośrodku Interwencji Kryzysowej zaś z miastem [...] nic ją nie łączyło. Zainteresowana przybyła do tego miasta wraz z dzieckiem z Gminy [...], w której zamieszkiwała matka jej partnera życiowego (obecnie przebywającego w zakładzie karnym).

Zdaniem składu orzekającego, treść wniosku i odpowiedzi na niego a także zawartość materiałów dokumentacyjnych nie pozwalają na dokonanie ustaleń, czy P.Ś. była osobą bezdomną. Z treści kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 21 lutego 2023 r. wynika bowiem, że jest ona nadal zameldowana na pobyt stały w [...] przy ul. [...] w gminie [...]. W związku z tym nie należy ona do kategorii osób, które nie mieszkają w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiadają stałego zameldowania (pierwszy stan faktyczny przewidziany przez art. 6 pkt 8 u.p.s.). Jednocześnie brak jest jakiejkolwiek informacji, czy w/w – jako niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym (bo przebywająca aktualnie w placówce kryzysowej), ale jednocześnie posiadająca stałe zameldowanie ( w [...] przy ul. [...]) - miałaby (czy nie miała) możliwości w tym lokalu zamieszkać (drugi stan faktyczny zawarty w art. 6 pkt 8 u.p.s.).

Ponadto należy nadmienić, że z nadesłanych materiałów wynikało, iż P. Ś. przybyła do Ośrodka Interwencji Kryzysowej w [...] z terenu gminy [...]. Zamieszkiwała w niej wraz z D. T. - partnerem życiowym i jednocześnie ojcem jej dziecka przed umieszczeniem go w zakładzie karnym. To na terenie tej gminy miała też wybranego lekarza rodzinnego (dr. A. B. z Przychodni "[...]) i to Wójt tej Gminy, [...], decyzją z dnia 24 listopada 2022 r. nr [...], przyznał jej świadczenia rodzicielskie w związku z opieką nad synem – N. T. ur. [...] października 2022 r. W sprawie nie było także sporne, że P. Ś. opuściła gminę [...] jedynie ze względu na konflikt z matką partnera, co może świadczyć o opuszczeniu tej Gminy jedynie czasowo.

Powyższe ustalenia – zdaniem składu orzekającego – uzasadniały zatem pogląd, że żaden z uczestniczących w sporze organ nie mógł być uznany za właściwy do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku P. Ś.. W/w nie zamieszkiwała bowiem na terenie ani gminy [...], ani gminy [...]. Pobyt P.Ś. w placówce kryzysowej znajdującej się na terenie [...] był tylko pobytem czasowym a placówka ta nie mogła być uznana za lokal mieszkalny w rozumieniu art. art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s.. Pod pojęciem lokalu mieszkalnego przepis art. 2 ust. 1 pkt 4 w/w ustawy z dnia 21 czerwca 20001 r. rozumie bowiem lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest zaś - w rozumieniu ustawy - takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy.

W zaistniałej zatem sytuacji, jak wyżej wspomniano, ponieważ żaden z organów pozostających w sporze nie mógł zostać uznanym za właściwy do rozpatrzenia wniosku P.Ś., skutkowało to uznaniem, że wniosek złożony przez Wójta Gminy [...] podlegał oddaleniu, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a.