Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 39/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 65
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 5 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Mariola Kowalska (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Dominika Sasin-Knothe po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 2942/14 w sprawie ze skargi M.Ć. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 września 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 2942/14, po rozpoznaniu skargi M.Ć. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...], oraz postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...].

Sąd przedstawił następujący stan sprawy:

Wnioskiem z dnia 30 grudnia 2008 r. M.Ć. wystąpiła do Wojewody Mazowieckiego o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F.Ć. i K.Ć. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości B., powiat krzemieniecki, dawne województwo wołyńskie, obecnie Ukraina. Do wniosku strona załączyła m.in. kserokopie odpisów skróconych aktów zgonu F.Ć., K.Ć. i S.Ć. oraz kserokopię skróconego aktu małżeństwa S.Ć. i M.T. Przy piśmie z dnia 20 kwietnia 2009 r. M.Ć. uzupełniła materiał dowodowy sprawy m.in. o postanowienie Sądu Rejonowego w Gryfinie z dnia 18 sierpnia 1993 r., sygn. akt I Ns 236/93 o stwierdzeniu nabycia spadku po F.Ć. i K.Ć., postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt I Ns 308/09 o stwierdzeniu nabycia spadku po S.Ć., wniosek S.Ć. i T.Ć. z dnia 18 lutego 1991 r. oraz oświadczenie świadków M.G. i W.M. z dnia 6 sierpnia 1990 r.

Ze względu na brak ustawowo kwalifikowanych dowodów pismem z dnia 8 lutego 2011 r. organ I instancji wezwał stronę do uzupełnienia złożonego wniosku w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem wydania decyzji w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

W odpowiedzi na powyższe przy piśmie z dnia 2 marca 2011 r. strona uzupełniła akta przedmiotowej sprawy o decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nr [...] z dnia [...] sierpnia 1993 r.

Następnie pismem z dnia 25 marca 2011 r. M.Ć. zwróciła się do organu wojewódzkiego z prośbą o zawieszenie postępowania w sprawie przyznania rekompensaty do czasu uzupełnienia akt sprawy.

Wojewoda Mazowiecki postanowieniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., na podstawie art. 98 § 1 K.p.a., zawiesił przedmiotowe postępowanie.

Pismem z dnia 8 lipca 2014 r. M.Ć. wystąpiła do Wojewody Mazowieckiego o podjęcie zawieszonego postępowania.

Wojewoda Mazowiecki z uwagi na to, że strona zwróciła się o podjęcie postępowania po upływie okresu 3 lat od daty zawieszenia postępowania, uznał żądanie wszczęcia postępowania za wycofane i w dniu [...] lipca 2014 r. wydał decyzję nr [...], którą umorzył postępowanie w sprawie potwierdzenia na rzecz M.Ć. prawa do rekompensaty.

Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania M.Ć., decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lipca 2014 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że kwestię rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 195). Wskazał, że zgodnie z art. 98 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej może zawiesić postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz nie zagraża to interesowi społecznemu. Z kolei z treści § 2 tego przepisu wynika, że jeżeli w okresie 3 lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane.

Organ odwoławczy wskazał też, że w rozpatrywanej sprawie zawieszono postępowanie na okres przekraczający trzy lata. Organ I instancji w postanowieniu o zawieszeniu postępowania poinformował stronę o konsekwencjach prawnych płynących z art. 98 § 2 K.p.a.. Niniejsze postanowienie zostało doręczone stronie w dniu 12 kwietnia 2011 r., a zatem termin do złożenia wniosku o jego podjęcie upływał dnia 12 kwietnia 2014 r.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że z akt sprawy wynikało, że M.Ć. złożyła wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania dopiero w dniu 8 lipca 2014 r., a więc po upływie trzyletniego terminu. W ocenie Ministra Skarbu Państwa, organ I instancji nie mógł postąpić inaczej jak po upływie 3-letniego terminu uznać wnioski stron za wycofane i wydać decyzję o umorzeniu postępowania administracyjnego, jako bezprzedmiotowego. Stanowisko to potwierdza orzecznictwo sądowe (wyrok NSA z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 1180/11).

Mając na uwadze wyżej wymienione okoliczności, organ odwoławczy uznał, że wydając zaskarżoną decyzję Wojewoda Mazowiecki nie naruszył prawa w postaci błędnej wykładni art. 98 § 2 K.p.a., ani nie dokonał błędnych ustaleń faktycznych.

Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr DRiR[...] M.Ć. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji umożliwiającej przeniesienie wniosku o wypłatę rekompensaty do Wojewody Zachodniopomorskiego oraz umożliwienie wypłaty przez Wojewodę Zachodniopomorskiego rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F.Ć. i K.Ć. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu podniosła, że dnia 8 lutego 2011 r. Wojewoda Mazowiecki poprosił o dołączenie do akt oświadczeń dwóch świadków na okoliczność przesłanek wskazanych w ustawie. Oświadczenie takie wraz z innymi dokumentami m.in. z szacunkiem nieruchomości skarżąca przedłożyła w Urzędzie Wojewody Mazowieckiego w dniu 2 marca 2011 r. Wojewoda Mazowiecki poprosił także o dołączenie do sprawy dodatkowego opisu nieruchomości sporządzonego przez Archiwum na Ukrainie. O wydanie takiego dokumentu skarżąca zwróciła się za pośrednictwem Konsulatu RP na Ukrainie. Pomimo zapewnienia ze strony Konsulatu RP na Ukrainie dokumentu z Archiwum na Ukrainie skarżąca nie otrzymała. Odpowiedź Konsulatu RP jest w aktach sprawy.

Skarżąca wskazała, że w lipcu 2014 r. dowiedziała się, że pozostali spadkobiercy ubiegają się o rekompensatę u Wojewody Zachodniopomorskiego. Skarżąca pragnęła przyłączyć się do wniosku jej krewnych oraz zwrócić się do Wojewody Zachodniopomorskiego o wypłatę rekompensaty. Podała też, że niektórzy z jej krewnych dołączają swoje wnioski do postępowania prowadzonego w Szczecinie dopiero teraz i mogą liczyć na wypłatę rekompensaty.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za uzasadnioną.

Sąd podkreślił, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych już przed wydaniem we niniejszej sprawie zaskarżonej decyzji sformułowany został pogląd, że sprawa o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest jedna, niezależnie od wielości osób uprawnionych do rekompensaty, wnioskujących o przyznanie tego prawa. W sprawie dotyczącej przyznania prawa do rekompensaty za konkretne mienie pozostawione na tzw. "Kresach Wschodnich" zachodzi jedność stosunku materialnoprawnego, co oznacza, że złożenie wniosku przez jednego uprawnionego wszczyna postępowanie w jednej sprawie. W postępowaniu tym konieczne jest dokonanie szeregu ustaleń faktycznych, takich jak np. skład majątku pozostawionego, jego wartość, okoliczności w jakich doszło do pozostawienia mienia, miejsca zamieszkania byłego właściciela majątku, ewentualna data jego zgonu i ustalenie spadkobierców. Czynienie tego rodzaju ustaleń dotyczy tej samej sprawy pod względem materialnoprawnym, chociaż wnioskodawcami mogą być różne osoby. Złożenie wniosku przez kolejną osobę, wskazującą siebie jako uprawnioną do rekompensaty nie kreuje nowego postępowania administracyjnego w tym przedmiocie nawet, jeżeli rekompensata została wypłacona części uprawnionym. Sąd pierwszej instancji wskazał na wyrok NSA z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1209/11.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty wszczętym pierwszym wnioskiem obowiązkiem organu administracji jest w pierwszej kolejności prawidłowe ustalenie wszystkich stron postępowania, a następnie, zgodnie z przepisami art. 61 § 4 i art 10 K.p.a., zapewnienie stronom czynnego udziału w każdym jego stadium.

Tak zarysowana koncepcja sprawy z zakresu mienia zabużańskiego - przy wielości osób uprawnionych do rekompensaty - realizuje zasadę ekonomiki i szybkości postępowania (art. 12 § 1 K.p.a.), ponieważ organ prowadzący jedno postępowanie w jednej sprawie unika wielokrotnego prowadzenia tych samych ustaleń, a co za tym idzie, zobowiązywania stron do składania szeregu takich samych dokumentów, czy też badania kto, kiedy oraz, w jakiej części, zrealizował już swoje uprawnienia (por. wyrok NSA z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 2993/12).

Prawo do rekompensaty przyznaje się jako całość za utratę konkretnego mienia wszystkim uprawnionym, którzy spełniają wymogi ustawowe. Jest to prawo wspólne dla wszystkich uprawnionych. W przypadku wielu uprawnionych, których wnioski są zasadne, każdy z nich otrzymuje stosowną część (według udziału we współwłasności lub udziału spadkowego), a nie oddzielne prawo do rekompensaty (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1494/11).

Istotne jest też to, że w przypadku śmierci właściciela pozostawionej nieruchomości, który wnioskował o przyznanie prawa do rekompensaty w jego miejsce wchodzą spadkobiercy, którzy ten pierwotny wniosek popierają, co wynika z przepisu art. 3 ust. 2 ustawy (por. wyrok NSA z dnia 29 października 2013 r., sygn. akt I OSK 977/12). Sąd uznał zatem, że Wojewoda Mazowiecki, z istotnym i mającym wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa prowadził w sprawie postępowanie na podstawie podania M.Ć. z dnia 30 grudnia 2008 r., czego nie dostrzegł Minister Skarbu Państwa.

Z akt sprawy, pism skarżącej złożonych do akt sądowych (skargi, pisma z dnia 24 października 2014 r., pisma z dnia 12 lutego 2015 r. z załączoną kopią postanowienia Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 17 października 2014 r., pisma z dnia 4 czerwca 2015 r.) wynika, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione we wsi B. został złożony przez S.Ć. i T.Ć. (pismo z dnia 18 lutego 1991 r.). M.Ć. jest spadkobiercą S.Ć. (prawomocne postanowienie spadkowe z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt I Ns 308/09), a zatem jej pismo z dnia 30 grudnia 2008 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty należało potraktować jako pismo popierające wniosek S.Ć. z dnia [...] lutego 1991 r., który domagał się rekompensaty za mienie pozostawione przez rodziców K.Ć. i F.Ć.

Skoro z zawiadomienia Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 7 marca 2011 r. wynika, że organ ten zaewidencjonował S.Ć. i że w aktach tego organu są wnioski o rekompensatę złożone przez J.M., B.Z. i K.Z., ubiegających się o rekompensatę za pozostawienie tego samego mienia, to Wojewoda Mazowiecki, po otrzymaniu zawiadomienia, o którym mowa w przepisie art. 5 ust. 4 ustawy, miał obowiązek zastosować przepis art. 65 § 1 K.p.a. i przekazać Wojewodzie Zachodniopomorskiemu podanie M.Ć. z dnia 30 grudnia 2008 r.

Tymczasem Wojewoda Mazowiecki pominął ten przepis, wadliwie zakwalifikował podanie M.Ć. z dnia 30 grudnia 2008 r. jako osobny wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty i błędnie nadał temu podaniu bieg jako wnioskowi wszczynającemu postępowanie administracyjne, a następnie prowadził postępowania wyjaśniające, co do istoty sprawy.

W tej sytuacji Sąd uznał, że Wojewoda Mazowiecki naruszył przepis art. 65 § 1 w zw. z art. 7 K.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Minister Skarbu Państwa, nie dostrzegając tych uchybień i utrzymując w mocy wadliwą decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lipca 2014 r. dodatkowo naruszył przepis art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W wytycznych do dalszego postępowania Sąd pierwszej instancji nakazał Wojewodzie Mazowieckiemu przekazanie Wojewodzie Zachodniopomorskiemu podania M.Ć. z dnia 30 grudnia 2008 r. w trybie art. 65 § 1 K.p.a.. Zdaniem Sądu, wniosek S.Ć. z dnia 18 lutego 1991 r., który poparła M.Ć. w piśmie z dnia 30 grudnia 2008 r. winien zostać załatwiony przez Wojewodę Zachodniopomorskiego, ponieważ w zakresie dotyczącym żądania skarżącej, wniosek z 1991 r. cały czas pozostaje nierozpoznany. Na obecnym etapie sprawy zasadność żądania skarżącej pozostaje zatem kwestią otwartą.

Sąd uchylił również postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] uznając, że jest to niezbędne do usunięcia naruszenia prawa przez Wojewodę Mazowieckiego oraz do końcowego załatwienia sprawy, której dotyczy niniejsza skarga.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Skarbu Państwa.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił;

1. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a. poprzez wydanie orzeczenia uchylającego decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2014 r. oraz decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lipca 2014 r. pomimo, iż zostały wydane zgodnie z prawidłowo ustalonym stanem faktycznym oraz prawnym,

2. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a. poprzez wydanie orzeczenia uchylającego postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lipca 2014 r.,

3. Naruszenie prawa materialnego art. 5 ust. 1 i 2 w związku z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej Dz.U. 2005 r. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.) poprzez niewłaściwą wykładnię powyższych przepisów polegająca na uznaniu, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez jednego ze spadkobierców odnosi skutek wobec pozostałych oraz

4. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez bezzasadne uznanie, iż Wojewoda Mazowiecki, po otrzymaniu zawiadomienia, o którym jest mowa w art. 5 ust. 4 ustawy zabużańskiej miał obowiązek zastosować art. 65 § 1 K.p.a., tj. przekazać Wojewodzie Zachodniopomorskiemu podanie Skarżącej z dnia 30 grudnia 2008 r.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując oceny zasadności wniesionej w sprawie skargi kasacyjnej w granicach określonych w art. 183 § 1 P.p.s.a. i nie dostrzegając przy tym wystąpienia przesłanek nieważności postępowania, o których mowa w § 2 wskazanego przepisu, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że jest ona niezasadna.

Zasadą jest, że w przypadku zawarcia w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego, w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Z uwagi jednakże na specyfikę tej sprawy, oraz to, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania podniesione przez skarżącego kasacyjnie wypływają bezpośrednio z przedstawionej przez niego w skardze kasacyjnej wykładni przepisów prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż to one powinny być w pierwszej kolejności omówione.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie w obecnym stanie prawnym, na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 w związku z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t. jedn. Dz.U. 2014 r. poz. 1090 z późn. zm. - dalej "Ustawa"), brak jest podstaw do przyjęcia stanowiska Sądu pierwszej instancji, że skoro w przedmiotowej sprawie wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożył tylko jeden ze spadkobierców właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, to jest on skuteczny również względem pozostałych spadkobierców. Tak ujętego stanowiska skarżącego kasacyjnie nie podziela Naczelny Sąd Administracyjny.

Zgodnie z art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi - był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów /.../ oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić oraz posiada obywatelstwo polskie.

Art. 3 ust. 2 powołanej ustawy stanowi, iż w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy (posiadają obywatelstwo polskie). Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

Stosownie natomiast do treści art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty.

Wykładnia przytoczonych przepisów prowadzi do następujących wniosków. Po pierwsze: przepis art. 3 ust. 2 ustawy wyraźnie stanowi, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli posiadają obywatelstwo polskie.

Po drugie: z przepisu art. 5 ust. 2 wynika, że w sytuacji gdy uprawnienie do realizacji prawa do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom (lub niektórym wskazanym przez pozostałych uprawnionych), wniosek składa spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. To, że ustawodawca użył liczby pojedynczej określając podmiot uprawniony do wystąpienia z wnioskiem - “spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty" - nie oznacza, że dla zachowania prawa do potwierdzenia prawa do rekompensaty każda z tych osób musi złożyć stosowny wniosek w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1. Z konstrukcji powołanych przepisów wynika, że złożenie w terminie wniosku przez jednego z legitymowanych podmiotów wszczyna postępowanie administracyjne co do wszystkich uprawnionych. Wystarczy zatem, że jeden ze spadkobierców złożył wniosek przed 31 grudnia 2008 r., aby pozostali uprawnieni, którzy takich wniosków nie złożyli zachowali swoje roszczenia, stosownie do posiadanych udziałów w spadku. Po trzecie: od zasady, że w przypadku śmierci właściciela, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom posiadającym polskie obywatelstwo, ustawodawca wprowadził tylko jedno odstępstwo. Mianowicie w art. 3 ust. 2 ustawy przewidział możliwość zrzeczenia się przez spadkobierców swoich roszczeń na rzecz pozostałych spadkobierców. Następuje to poprzez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Należy w tym miejscu zauważyć, że termin, o którym mowa w art. 5 ust. 1 określa jedynie datę końcową na złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Nie odnosi się zaś do wskazania osób uprawnionych do rekompensaty. Zatem oświadczenie o przeniesieniu swoich praw na pozostałych spadkobierców w tym zakresie nie jest ograniczone datą 31 grudnia 2008 r. Osoby uprawnione do rekompensaty, które chcą zrzec się swoich uprawnień na rzecz pozostałych mogą tego dokonać po wszczęciu postępowania na wniosek jednego ze spadkobierców złożony do 31 grudnia 2008 r. W przypadku braku takich oświadczeń, wszyscy współuprawnieni spadkobiercy powinni brać udział w postępowaniu w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W takiej sytuacji obowiązkiem organu administracji jest prawidłowe ustalenie wszystkich stron postępowania, a następnie, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 10 K.p.a., zapewnienie stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wskazać w tym miejscu trzeba ponadto na treść art. 6 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy, który przewiduje, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP do wniosku należy dołączyć: postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku oraz oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy. Niedołączenie wskazanego oświadczenia stanowi brak formalny wniosku, który podlega usunięciu na stosowane wezwanie organu na podstawie art. 6 ust. 6 ustawy.

Należy podzielić zatem pogląd Sądu pierwszej instancji, że w sprawach mienia zabużańskiego zachodzi jedność stosunku materialnoprawnego. W wyroku z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 2993/12 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż (cyt.): “okoliczność ta przesądza o tym, że toczy się jedno postępowanie administracyjne o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia określonego mienia nieruchomego poza obecnymi granicami państwa polskiego i przez określonego jego właściciela. W postępowaniu tym konieczne jest dokonanie szeregu ustaleń faktycznych, takich jak np. skład majątku pozostawionego, jego wartość, okoliczności, w jakich doszło do pozostawienia mienia, miejsce zamieszkania (i to w określonym czasie) byłego właściciela majątku, ewentualna data jego zgonu i ustalenie spadkobierców. Nie sposób zatem twierdzić, że czynienie tego rodzaju ustaleń nie dotyczy tej samej sprawy pod względem materialnoprawnym, chociaż wnioskodawcami są osoby różne."

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, stwierdzić należy, że zasadnie Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną decyzję, decyzję ją poprzedzającą oraz postanowienie o zawieszeniu postępowania, dostrzegając naruszenie przez organ administracji przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a także przepisów postępowania, tj. art. 65 § 1 K.p.a. Skoro przed Wojewodą Zachodniopomorskim toczą się już postępowania w sprawie rekompensaty wniesione przez pozostałych uprawnionych do uzyskania rekompensaty za mienie pozostawione przez F.Ć. i K.Ć., o czym skarżąca M.Ć. informowała organ, to prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, iż wniosek M.Ć. powinien zostać przekazany temu organowi. Odrębne zaś prowadzenie postępowania w tej samej sprawie należało uznać za pozbawione podstaw prawnych.

Mając na uwadze powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutów naruszenia przepisów postępowania podniesionych w skardze kasacyjnej. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. z 2016 r. poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Jednym z przepisów umożliwiającym sądom administracyjnym dokonywane powyższej kontroli w pełnym zakresie i przy uwzględnieniu różnorodności postępowań administracyjnych jest art. 135 P.p.s.a. Przepis ten daje Sądowi prawo, m.in. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a do uchylenia niezgodnych z prawem aktów administracyjnych wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób przypisać Sądowi pierwszej instancji zarzutu naruszenia powyższego przepisu. Kontrola dokonywana przez sądy administracyjne, jak to wprost wynika z art. 135 P.p.s.a., nie może ograniczać się tylko do aktów zaskarżonych w oderwaniu od przedmiotu i istoty sprawy. Kontrola taka byłaby bowiem w znacznym stopniu iluzoryczna. Mogłaby też powodować utrwalenie stanu niezgodności z prawem, pozbawiając stronę należnych jej z mocy ustawy praw, w tym przypadku prawa do rekompensaty.

Ze wskazanych wyżej przyczyn podnoszone przez skarżącego kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania nie mogły zostać uwzględnione.

Końcowo dodać jedynie należy, że zaprezentowana wykładnia znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyroki NSA z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1770/12, z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 2993/12, dostępne na https://cbois.nsa.gov.pl).

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.