Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2276/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, Protokolant specjalista Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z [...] października 2023 r. nr [...] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775); zwanej dalej K.p.a. oraz art. 2 ustawy z dnia [...] października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570), po rozpatrzeniu odwołania T. C., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z [...] sierpnia 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego.

Do wydania rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] maja 2023 r. T. C. złożyła wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego.

Prezydent Miasta C. decyzją z [...] maja 2023 r. nr [... odmówił T. C. przyznania dodatku mieszkaniowego z uwagi na fakt, że nie posiada tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. po rozpoznaniu odwołania T. C. decyzją z [...] lipca 2023 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Organ w trakcie ponownego postępowania administracyjnego ustalił, że T. C. nie zamieszkuje pod wskazanym adresem, na który wnioskowała o dodatek mieszkaniowy. Pracownik socjalny podejmował trzykrotnie próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania T. C., jednak nigdy nie zastano nikogo, mieszkanie zamknięte. W związku z nawiązaniem kontaktu telefonicznego z córką T. C., złożyła ona oświadczenie, że mama jej od kwietnia 2023 r. nie przebywa we własnym mieszkaniu, mieszka razem z nią w jej miejscu zamieszkania, tj. przy ul. P. [...], ponieważ jest osobą niepełnosprawną i wymaga jej opieki. Wskazała, że nie jest w stanie określić daty powrotu matki do jej miejsca zamieszkania, ale opłaty za mieszkanie są wnoszone systematycznie.

Prezydent Miasta C. decyzją z [...] sierpnia 2023 r. nr [...3, na podstawie art. 104 K.p.a., art. 127a K.p.a., art. 2 ust. 1, art. 3, art. 6, art. 6a oraz art. 7 ust. 1, art. 7 ust. 3 pkt 2, art. 8 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1335), odmówił przyznania T. S. dodatku mieszkaniowego, podając, że nie zamieszkuje w lokalu przy ul. O. [...], m 1 w C.

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie. Odwołanie zostało podpisane przez córkę wnioskodawczyni K. M.. W odwołaniu strona zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że wnioskodawczyni nie zamieszkuje pod adresem ul. O. [...] w C.. Zaznaczyła, że w lokalu znajdują się jej rzeczy oraz opłacane są regularnie rachunki. Podkreśliła, że czasowo przebywa u dzieci, ma do tego prawo jak również wyjazdu do sanatorium. Fakt, że pracownicy podjęli próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego o niczym nie świadczy.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z [...] października 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, wskazując, że z akt sprawy wynika, że T. C. wnosi o dodatek mieszkaniowy do lokalu będącym w zarządzie Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "[...]" w C. przy ul. [...] [...] m [...] w C. na podstawie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, którego powierzchnia wynosi 27,70 m2. Jak wynika z wniosku w gospodarstwie domowym jest 1 osoba. Zgodnie z art. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych przez gospodarstwo domowe rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę ubiegającą się o przyznanie dodatku mieszkaniowego, samodzielnie zajmującą lokal mieszkalny.

Organ zaznaczył, że T. C. wraz z mężem K. E. C. zakupili spółdzielcze prawo do lokalu jako małżonkowie na zasadach wspólności ustawowej. Wdowa T. C., tj. była małżonka K. C., będąca współwłaścicielką lokalu mieszkalnego może ubiegać się o dodatek mieszkaniowy na cały lokal mieszkalny, ponieważ wspólność małżeńska jest bezudziałowa. Tytułem prawnym uprawniającym wdowę do ubiegania się o dodatek mieszkaniowy jest akt własności, z którego wynika jej współwłasność małżeńska lokalu mieszkalnego.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, w kręgu osób uprawnionych do dodatku mieszkaniowego prawodawca uwzględnił inne osoby, mające tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego niż określone w art. 2 ust. 1 pkt 1-3 ustawy i ponoszące wydatki związane z jego zajmowaniem.

Jednym z warunków przyznania dodatku mieszkaniowego jest zamieszkiwanie w jednym lokalu mieszkalnym albo zajmowaniem jednego lokalu mieszkalnego. Jak wynika z akt sprawy i oświadczenia K. M. T. C. nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] [...] ml. Jest osobą niepełnosprawną, zamieszkuje z córką, która sprawuje nad nią opiekę. Ponadto z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną - matką K. M. od września 2019 r. ma przyznane na stałe i pobiera świadczenie pielęgnacyjne.

Warunkiem uprawniającym do otrzymania dodatku mieszkaniowego jest faktyczne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego w lokalu, do którego przysługuje tytuł prawny. Organ podkreślił, że T. C. nie zamieszkuje w lokalu, na który wnioskowała o dodatek mieszkaniowy, co również potwierdziła córka w złożonym oświadczeniu. Aby otrzymać dodatek mieszkaniowy przede wszystkim osoba musi spełniać warunek przewidziany w przepisach art. 2, art. 4, art. 5, art. 6 i art. 7 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, a to warunek faktycznego zamieszkiwania lub, zamiennie zajmowania danego lokalu, na który wydatki mieszkaniowe miałyby być dofinansowane dodatkiem mieszkaniowym.

Ustawodawca wskazał na konieczność korzystania z danego lokalu zgodnie z jego przeznaczeniem, o czym świadczy użycie zwrotów "osobom mieszkającym" (art. 2 ust. 1 pkt 2 tej ustawy), "osobom zajmującym" (art. 2 ust. 1 pkt 5 tej ustawy), natomiast jak wynika z akt sprawy T. C. nie zamieszkuje i nie gospodaruje samodzielnie w lokalu w C. przy ul. O. [...].

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. C. zakwestionowała decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z [...] października 2023 r., wniosła o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 § 1 K.p.a., poprzez:

1. brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i błędne uznanie, że nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, co doprowadziło do wydania decyzji odmownej w zakresie przyznania dodatku mieszkaniowego,

2. uznanie, ze córka pobiera świadczenia pielęgnacyjne, podczas gdy jest to niezgodne z prawdą.

Skarżąca wskazała, że fakt tymczasowego przebywania u córki, nie może być uznany za równoznaczny z niezamieszkiwaniem w lokalu pod adresem O. [...] w C.. W lokalu znajdują się wszystkie przedmioty do niej należące m.in. sprzęt AGD, RTV, wyposażenie kuchni, rzeczy osobiste. Gdyby organ pierwszej instancji w sposób rzetelny dokonał wizyty w lokalu to mógłby się przekonać, że lokal nadal jest w jej władaniu. Zaznaczyła, że funkcją dodatku mieszkaniowego jest wsparcie osób ubogich, których dochód nie pozwala w całości pokrywać kosztów lokalu, a do tej kategorii bez wątpienia należy skarżąca. Jej sytuacja finansowa jest ciężka, ponieważ oprócz ponoszenia kosztów leczenia, terminowo uiszcza opłaty za lokal. Nieprawdą jest, że jej córka pobiera świadczenie pielęgnacyjne, bowiem aktualnie jest ona na emeryturze.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Jednocześnie wyjaśnił, że decyzja z [...] listopada 2019 r. nr [...] o przyznaniu K. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką T. C. została uchylona przez organ pierwszej instancji w marcu 2021 r., z uwagi na otrzymywanie przez K. M. emerytury z KRUS. W ocenie organu powyższy fakt nie ma wpływu na sytuacje prawną niniejszej sprawy i nie może spowodować zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Zarządzeniem z [...] stycznia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał organ do udzielenia informacji, czy wobec podpisania przez córkę skarżącej – K. M. odwołania z [...] września 2023 r. od decyzji Prezydenta Miasta C. z [...] sierpnia 2023 r. nr [... o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego zostało złożone pełnomocnictwo do działania w imieniu T. C. dla córki.

W odpowiedzi z [...] stycznia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wskazało, że K M. nie złożyła pełnomocnictwa do działania w imieniu matki. Wyjaśniło, że na podstawie art. 33 § 4 P.p.s.a. nie wzywało córki skarżącej, jako członka najbliższej rodziny, do przedstawienia pełnomocnictwa w postępowaniu odwoławczym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Skarga oceniana pod tym względem zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych względów niż podane w skardze.

Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżone orzeczenie w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw uznał za konieczne uwzględnienie skargi z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści, poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonego rozstrzygnięcia w związku z wydaniem go z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Należy w tym miejscu wskazać, że organ administracji publicznej przystępując do rozpatrzenia wniesionego podania (w realiach sprawy odwołania) ma obowiązek zbadania, czy spełnia ono wszelkie określone przepisami prawa wymogi formalne. Z treści art. 63 § 3 K.p.a. wynika, że podanie wniesione pisemnie powinno być podpisane. Stosownie natomiast do treści art. 64 § 2 K.p.a., jeżeli podanie nie spełnia wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Wskazane przepisy, co oczywiste, mają zastosowanie w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej.

Przenosząc powyższe rozważania na kanwę rozpatrywanej sprawy należy zauważyć, że odwołanie skarżącej T. C. z [...] września 2023 r. od decyzji Prezydenta Miasta C. z [...] sierpnia 2023 r. nr [...]o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego zatytułowane "skarga" zostało podpisane przez K. M. (jej córkę). Z akt administracyjnych oraz pisma Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] stycznia 2024 r. wynika wprost, że K M. nie złożyła pełnomocnictwa do występowania w imieniu córki, jak też organ nie wzywał córki jako członka najbliższej rodziny do nadesłania pełnomocnictwa strony w postępowaniu odwoławczym.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 33 § 4 K.p.a. w sprawach mniejszej wagi organ administracji publicznej może nie żądać pełnomocnictwa, jeśli pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny lub domownik strony, a nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu upoważnienia do występowania w imieniu strony. Sytuacja przewidziana przywołaną regulacją nie ma jednak zastosowania do wniesienia odwołania. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że wniesienie odwołania nie jest "sprawą mniejszej wagi", a tylko taki przypadek uprawnia do uznania, że pełnomocnictwo nie jest wymagane (zob. wyrok NSA z 8 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 858/10 – publik. LEX nr 990297, postanowienie NSA z 10 lutego 2015 r. sygn. akt I OSK 967/14 – publik. orzeczenia.nsa.gov.pl). Co prawda jest to pojęcie nieostre, a ustawodawca pozostawił organowi pewną swobodę w zakresie kwalifikowania spraw należących do "spraw mniejszej wagi". Z uwagi jednak na znaczenie i konsekwencje wniesienia odwołania nie można zasadnie twierdzić, że jego złożenie może być traktowane jako "sprawa mniejszej wagi". Nie można więc domniemywać istnienia pełnomocnictwa osoby bliskiej do wniesienia odwołania (por. wyroki NSA z: 8 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 858/10; 10 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 967/14; 24 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2167/21, dostępne w orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu organ błędnie uznał za niezasadne wzywanie K. M., jako członka najbliższej rodziny, do przedstawienia pełnomocnictwa w postępowaniu odwoławczym.

W zaistniałej sytuacji należy stwierdzić, że złożone odwołanie zawierało brak formalny, który uniemożliwiał nadanie mu dalszego biegu. Organ, aby uznać córkę skarżącej za należycie umocowanego pełnomocnika, powinien był wezwać ją do przedstawienia pełnomocnictwa, obejmującego zakres prowadzonej sprawy, czego nie uczynił. W związku z powyższym należało uznać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wszczęło postępowanie odwoławcze i przeprowadziło je z udziałem osoby, która nie była stroną i nie wykazała się posiadaniem stosownego pełnomocnictwa do działania w imieniu strony postępowania, co skutkowało koniecznością stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ wezwie osobę, która złożyła odwołanie do wykazania swojego umocowania prawidłowym pełnomocnictwem pochodzącym od skarżącej i w razie takiego wykazania przeprowadzi postępowanie odwoławcze, uwzględniając zarzuty zawarte w odwołaniu. W razie zaś nieuzupełnienia tego braku na podstawie art. 134 K.p.a. stwierdzi niedopuszczalność odwołania.

Skład orzekający w niniejszej sprawie uznał, że rozpatrzenie przez organ odwołania, bez uprzedniego usunięcia jego braków formalnych i następnie wydanie decyzji merytorycznej należy zakwalifikować jako działanie z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.).

Z uwagi na zaistnienie w sprawie kwalifikowanej wady prawnej zaskarżonej decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.) Sąd na tym etapie postępowania nie był władny odnieść się do zarzutów podniesionych w skardze.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, o czym orzeczono w sentencji wyroku.