Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 717/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Protokolant: Referent Aleksandra Bartczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 18 września 2024 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 3 sierpnia 2023 r. nr SKO 4532.182.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B. B. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej: SKO, organ odwoławczy) z dnia 3 sierpnia 2023 r. nr SKO 4532.182.2023 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy Miękinia (dalej: Burmistrz, organ pierwszej instancji) z dnia 20 czerwca 2023 r. nr GOPS.432.2.2023.ŚP.2 o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca w dniu 16 lutego 2023 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – J. N. (ur. [...]r.), osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do wniosku dołączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki z dnia 24 listopada 2010 r. wydane na stałe oraz wypis z orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS z dnia 20 stycznia 2023 r. o okresowej niezdolności do samodzielnej egzystencji matki od dnia 29 września 2022 r. do września 2025 r.

W dniu 24 lutego 2023 r. przeprowadzony został rodzinny wywiad środowiskowy.

Decyzją z 3 marca 2023 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania ww. świadczenia ze względu na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) oraz brak związku przyczynowego pomiędzy brakiem zatrudnienia skarżącej a sprawowaniem przez nią opieki nad matką.

W wyniku rozpoznania odwołania (którego brak w aktach administracyjnych sprawy) SKO decyzją z 11 kwietnia 2023 r. uchyliło decyzję Burmistrza z 3 marca 2023 r. i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji m.in. przeprowadził powtórnie – w dniu 30 maja 2023 r. - wywiad środowiskowy.

Decyzją z 20 czerwca 2023 r., wydaną na podstawiem.in. art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1 i ust. 1b, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej: u.ś.r.) - organ pierwszej instancji odmówił wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalił, że skarżąca zamieszkuje z mężem, córką, bratem i matką, gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i 17-letnią córką, a matka skarżącej prowadzi gospodarstwo domowe z bratem skarżącej, który nadużywa alkoholu. Skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad matką udzielając wsparcia w codziennych czynnościach: przygotowuje matce posiłki, pomaga wstać z łóżka, pomaga w ubieraniu i toalecie i myciu się. Wizyty lekarskie odbywają się w domu. Na podstawie danych z ZUS ustalił, że skarżąca co najmniej od 1 stycznia 2022 r. nie podejmowała zatrudnienia i zrezygnowała z pracy w 2022 r., aby pomóc matce. Ocenił, że zabiegi pielęgnacyjne wobec matki skarżącej nie stanowią stałej, koniecznej opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a stan matki, mimo orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie wymaga stałej obecności skarżącej. Wskazał, że z wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia skarżącej nie wynika, by rozmiar i zakres opieki wymuszał na skarżącej rezygnację z zatrudnieni, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności opiekuńcze jak przygotowanie lekarstw i ich podanie, pomoc w czynnościach higienicznych, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, pampersowanie na noc, towarzyszenie w trakcie wizyt lekarskich nie zajmują skarżącej tyle czasu, aby przy należytej organizacji opieki, nie mogła podjąć pracy zarobkowej. Pozostałe czynności są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Uznał w konsekwencji, ze w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką – art. 17 ust. 1 u.ś.r. Stwierdził też zaistnienie negatywnej przesłanki przyznania świadczenia, wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odwołaniu od tej decyzji skarżącą wskazała, że lekarz orzecznik już w poprzednim orzeczeniu z 2021 r. stwierdził potrzebę stałej opieki nad matką Wyjaśniła, że matka 83 lata. Nie wie, gdzie ma znaleźć pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy i jednocześnie dojeżdżać, ponieważ mieszka na wsi i nie posiada prawa jazdy. Opiekując się matką pomaga jej we wszystkich potrzebach w różnym czasie, w zależności od tego, kiedy powstaną. Przedstawiła dzienny rozkład dnia opieki nad matką. Argumentowała, że stan matki się pogorszył, matka zaczyna zapominać najprostszych rzeczy, powtarza się, nie chce pomocy od innej niż skarżąca osoby. Skarżąca sama zajmuje się matką, bo mąż pracuje, córka uczy się w technikum, a rodzina spłaca kredyt i nie ma możliwości wynająć opiekunki.

Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z 20 czerwca 2023 r. W uzasadnieniu inaczej niż organ pierwszej instancji, uznało, że w sprawie nia ma zastosowania negatywna przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W tym zakresie powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 stwierdzający niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Uznało natomiast, że skarżąca nie spełnia zasadniczego warunku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci zakresu i charakteru opieki sprawowanej względem matki, która wykluczałaby aktywność zawodową i zarobkową. Skarżąca wykonuje czynności typowe dla osoby prowadzącej gospodarstwo domowe zamieszkiwane przez osoby w różnym wieku oraz jednocześnie aktywnej zawodowo i zarobkowo. Ustalenia w sprawie nie wskazują, by matka skarżącej wymagała stałej pieczy np. z powodu stanu psychicznego czy też konieczności pomocy np. w samodzielnym spożywaniu posiłków. Uznało, że udzielanie pomocy w ubieraniu się, w porannej i wieczornej toalecie , zmianie pieluchomajtek nie wyklucza możliwości podjęcia aktywności zawodowej i zarobkowej przez skarżącą. Nie stanowi bowiem o trwałym lub długotrwałym charakterze.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca nie zgodziła się z odmowa przyznania jej zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką. Dołączyła do skargi kartę konsultacji lekarskiej dot. matki oraz świadectwo pracy dot. skarżącej. Wniosła o ponowne rozpatrzenie prośby o przyznanie zasiłku uchylenie decyzji SKO.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Na wstępie Sąd dostrzega, że skarżąca odnosi skargę do odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego a nie – świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma jednak wątpliwości, że przedmiotem skargi jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o co skarżąca wystąpiła wnioskiem z dnia 16 lutego 2023 r. A dookreślenie w skardze rodzaju świadczenia rodzinnego stanowi omyłkę.

Kontrola legalności dotyczy decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wedle organu odwoławczego w sprawie nie wystąpiła przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r., ponieważ sprawowana przez skarżącą opieka nad niepełnosprawną matką, tzn. zakres i charakter tej opieki, nie jest opieką długotrwałą i nie wyklucza podjęcia zarobkowania przynajmniej w ograniczonym wymiarze czasu pracy.

Zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Sąd w składzie orzekającym podziela prezentowaną w orzecznictwie sądów administracyjnych ocenę prawną, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (wyrok NSA z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 631/22, wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 226/21; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Norma art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. wskazuje na warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej, który należy brać pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia. Osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne musi więc sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, w związku z którym jest obiektywnie zmuszona do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotna jest tu również ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Zauważenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie świadczenia. Bez znaczenia pozostaje przy tym, czy wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca podjęcie zatrudnienia (wyrok NSA z dnia 16 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 282/23, CBOSA).

Normę art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok NSA z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt I OSK 1875/22, wyrok NSA z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; CBOSA).

W sprawie bezsporne jest, że matka skarżącej jest wdową, a skarżąca mieści się w kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. Również bezsporne jest, że matka skarżącej (ur. [...] r.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe w 2010 r. oraz orzeczeniem lekarza orzecznika KRUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji od września 2023 r. do września 2025 r. Z ustaleń dokonanych przez pracownika socjalnego wynika, że matka skarżącej porusza się kulach, wymaga opieki i pomocy w czynnościach samoobsługowych, utrzymania należytej czystości i higieny, wymaga przygotowania i podania posiłków oraz leków. Nie potrafi się ubrać, nie jest w stanie wejść do samochodu i wizyty lekarskie odbywają się w domu. Jej sytuacja zdrowotna pogorszyła się po przejściu zachorowania na COVID-19. Wymaga stosowania pieluchomajtek na noc. Ma kłopot z korzystaniem z toalety oraz pomocy z położeniem do łóżka. Skarżąca zapewnia i zabezpiecza matce jej wszystkie potrzeby życiowe.

Brat skarżącej, który według ustaleń organów, tworzy gospodarstwo domowej nadużywa alkoholu.

Z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych nie wynika natomiast, czy matka skarżącej brała w nich udział, ponieważ w żadnym z nich (z 24 lutego oraz 30 maja 2023 r.) okoliczności tej nie odnotował.

W pierwszej kolejności Sąd za prawidłową uznał ocenę organu odwoławczego w zakresie niezastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K38/13.

Kontrola legalności decyzji w pozostałym zakresie doprowadziła Sąd do wniosku, że narusza ona art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał, aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę oraz samodzielnie, np. bez doraźnej pomocy osób trzecich. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 1703/23, CBOSA).

Dokonane przez organy ustalenia w sprawie prowadzą do wniosku sprzecznego z przyjętym w zaskarżonej decyzji. Zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie daje sposobności do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym zakresie. Bez wątpienia skarżąca wykonuje czynności opiekuńcze nad matką codziennie i regularnie oraz w razie każdej dodatkowej potrzeby w takim wymiarze, który pozostaje adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Stan zdrowia zaawansowanej wiekowo (liczącej sobie 83 lata) matki skarżącej, osoby niepełnosprawnej, schorowanej i całkowicie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, wymaga podejmowania czynności opiekuńczych w różnych porach, w ciągu całego dnia przez cały rok. Przy tym opieka ta daje poczucie bezpieczeństwa osobie wymagającej opieki, co ma znaczenie wobec pogarszającego się stanu zdrowia wynikającego z przebytego zakażenia SARS-Cov-2 oraz postępu chorób związanych z wiekiem, co odzwierciedlają ww. orzeczenia dotyczące niesprawności i niesamodzielności matki skarżącej, a także oświadczenia skarżące i wywiad środowiskowy. Z akt administracyjnych sprawy jednoznacznie wynika, a organ odwoławczy okoliczność tę bez powodu pominął w ocenie, że matka skarżącej nie może samodzielnie się poruszać, wykonać samodzielnie czynności higienicznych, zachować czystości, przenosić przedmiotów, przygotować i spożyć posiłków, zażyć leków, korzystać samodzielnie z toalety, ma problemy z pamięcią. Nawet jeśli skarżąca nie wykonuje w danym momencie bezpośrednio czynności opiekuńczych, bowiem nie wymaga tego stan i potrzeba matki, to pozostaje w tym czasie w dyspozycji osoby niepełnosprawnej, aby w każdej chwili służyć stosowną opieką i pomocą, co także, bez wątpienia, stanowi element sprawowanej opieki. Warto też odnotować, iż tak zwane czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym, w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi cały dzień.

Niezależnie od powyższego, organ odwoławczy nie uzasadnił, dlaczego czynnościom dnia codziennego przyznał większą wagę niż czynnościom dnia codziennego wykonywanym w ramach opieki nad matka skarżącej.

Zakres czynności i częstotliwość z jaką skarżąca pomaga matce w codziennym funkcjonowaniu w istotny sposób ogranicza ją czasowo i tym samym eliminuje z rynku pracy.

Sąd w składzie orzekającym podziela ocenę prawną wyrażaną w orzecznictwie sądowym odnośnie do rozumienia pojęcia opieka w kontekście przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 862/23 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA).

Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (vide: P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Sprawowanie opieki, w powyższym rozumieniu tegoż pojęcia, nie musi oznaczać jednocześnie, że podopieczny nie może podejmować aktywności adekwatnych dla swego stanu zdrowia, w szczególności, że nie może mieć "czasu dla siebie". Podejmowanie takich aktywności nie podważa sprawowanej opieki, która winna być odpowiednią do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki), rozróżnione i zdefiniowane zostały w art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021, poz. 573 ze zm. dalej : "u.r.z.s."). Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym, a o tym jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności rozstrzyga brzmienie przepisów ww. ustawy (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, CBOSA ). Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r.z.s. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W wypadku osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, konieczność sprawowania opieki, z uwagi na skutki naruszenia sprawności organizmu, oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U.2021.857).

W świetle powyższego "faktu instytucjonalnego" nie budzi wątpliwości, że stan zdrowia matki skarżącej wskazuje na to, że wymaga ona opieki w zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie zatrudnienia. Skoro z okoliczności sprawy wynika, że matka skarżącej ma znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, a w celu pełnienia ról społecznych wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób, bowiem jest osobą całkowicie zależną od otoczenia, zaś skarżąca sprawuje nad nią opiekę codziennie, w sposób ustawiczny, w zakresie adekwatnym do stopnia stwierdzonej niepełnosprawności, pozostając przy tym nieprzerwanie w dyspozycji niepełnosprawnej matki, to nietrafny jest wniosek organu odwoławczego o braku ścisłego związku między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną opieką.

Sąd podziela też ocenę prawną (zawartą w ww. wyroku NSA), że organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest natomiast zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki (vide: P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych).

Podkreślenia wiec wymaga, że niewątpliwie w sprawie niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podyktowane jest koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Wymiar sprawowanej opieki jest adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej, a czynności opiekuńcze odbywają się z różnych porach, w ciągu całego dnia. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Ponadto, jeśli skarżąca nie wykonuje czynności opiekuńczych, to pozostaje w dyspozycji matki, zależnej od otoczenia.

Oceniony przez organ odwoławczy stopień tej zależności, tj. przez analizę konkretnych czynności opiekuńczych skarżącej, miał jednocześnie wpływ na ocenę charakteru czynności stopnia zaangażowania skarżącej, co w konsekwencji prowadziło do wniosku o wykonywaniu jedynie czynności dnia codziennego i małej zależności matki skarżącej od tej opieki. Realna ocena tych czynności jest jednak tak, że właśnie intensywność tych czynności i stały nadzór oraz gotowość świadczenia opieki pozwala na większą samodzielność matki skarżącej w tym zakresie. Brak takiej opieki niewątpliwie przyniósłby pogorszenie stanu zdrowia i s w rezultacie samodzielność skarżącej w tych niewielkich już obszarach. Wniosek ten nie wymaga szczególnych dowodów, lecz wypływa z doświadczenia życiowego – biorąc pod uwagę stan zdrowia i wiek skarżącej. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy nieracjonalnie ocenił samodzielność matki skarżącej wynikającą z zaangażowania skarżącej w opiekę nad matką jako przeszkodę w uznaniu istnienia przesłanki długotrwałej lub stałej opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W takiej sytuacji nie sposób bronić stanowiska o braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Mając natomiast na uwadze zakres i charakter sprawowanej opieki nad matką, w pełni zrozumiały jest brak możliwości pogodzenia tej opieki z podjęciem przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymierza czasu pracy.

Dodatkowo Sąd zauważa, że okoliczność wcześniejszej rezygnacji (niepodejmowania) przez skarżącą z zatrudnienia była "nieistotna" w sprawie. Zresztą, organy nie badały jej w sposób szczególnie dokładny. Natomiast z akt sprawy jasno wynika (wywiad środowiskowy z dnia 30 maja 2023 r.) , że skarżąca zrezygnowała z pracy w 2022 r., aby świadczyć pomóc matce. Organy obu instancji okoliczność tę przyjęły za udowodnioną, skoro nie przeprowadziły – jako gospodarz postepowania - odrębnego dowodu na tę okoliczność. Z akt sprawy administracyjnej nie wynikają też inne, niż konieczność opieki na niepełnosprawną matką, okoliczności stanowiące obiektywną przeszkodę podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Córka skarżącej jest bowiem uczennicą technikum, a mąż skarżącej pracuje.

Okoliczność, że skarżąca posiada rodzeństwo, tj. brata, który ponadto mieszka z matką skarżącej, i jest zobowiązany do alimentacji względem matki nie ma znaczenia dla wyniku sprawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowana jest ocena prawa, którą Sąd w składzie orzekającym podziela, że art. 17 ust. ani żaden inny przepis u.ś.r. nie uzależnił uzyskania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego od tego czy wnioskodawca wykaże, iż wyczerpał wszystkie inne okoliczności zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym. in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, ewentualnie z możliwości zatrudnienia opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych). W sytuacji zatem gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki NSA z: 28 czerwca 2024 r. sygn. akt I OSK 1594/23, z 29 maja 2024 r I OSK 1554/23, z maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23, 9 maja 2024 r., sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21, CBOSA).

W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja narusza art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez ocenę, że w sprawie brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką oraz że opieka ta nie ma charakteru stałego lub długotrwałego. Narusza też przepisy procesowe, tj. art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 80 k.p.a.

Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. (pkt I sentencji wyroku).

Ponownie rozpoznając sprawę SKO uwzględni ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku.