Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 532/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2025-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64
journal: Dz.U. 2024 poz 1283
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
article: art. 9, art. 79a
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2025 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej P. B. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dnia [...] sierpnia 2024 r. Wójt Gminy [...], działając na podstawie art. 104

i art. 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, określanej dalej jako k.p.a.), art. 8 ust. 1-4 i 9, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 36 pkt 2 lit. o, art. 54, art. 60,

art. 101 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 3, art. 110 ust. 1, 3 i 7 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2e i 2 f i art. 64 oraz art. 64a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., określanej dalej jako u.p.s.), § 2 ust. 1

i 5 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 r., poz. 893), § 1 pkt 1 lit. a-b rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296), § 8 i § 10 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia

2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 734 ze zm.), wydał decyzję nr [...], którą:

1. ustalił odpłatność P. B. za pobyt H. B. w Domu Pomocy Społecznej w [...] w wysokości [...] zł za okres od [...] lipca 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r.

2. odmówił zwolnienia P. B. z ponoszenia opłaty za pobyt H. B. w Domu Pomocy Społecznej w [...].

3. ustalił odpłatność K. R. za pobyt H. B. w Domu Pomocy Społecznej w [...] w wysokości [...] zł za okres od [...] lipca 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r.,

4. odmówił zwolnienia K. R. w całości z ponoszenia opłaty za pobyt H. B. w Domu Pomocy Społecznej w [...].

5. wskazał, iż opłatę należy uiścić w kasie Urzędu Gminy [...] lub na konto [...], z dopiskiem "opłata za pobyt P. H. B. w DPS [...]" w terminie 30 dni od uprawomocnienia się niniejszej decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że realizując postanowienie Sądu Rejonoweg Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] maja 2020 r. sygn. akt. [...], decyzją z [...] czerwca 2020 r. Nr [...] skierował H. B. do Domu Pomocy Społecznej dla osób w podeszłym wieku oraz osób przewlekle somatycznie chorych z siedzibą w [...]. H. B. w DPS [...], została umieszczona w dniu [...] lipca 2020 r. na podstawie decyzji Starosty [...] z [...] lipca 2020 r. Nr [...], gdzie przebywała do dnia [...] sierpnia 2020 r. tj. do śmierci. Następnie organ I instancji decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. Nr [...] ustalił odpłatność H. B. za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...] na zasadach oraz w trybie art. 61 u.p.s. w wysokości 70% dochodu tj. w kwocie [...] zł. Opłata wnoszona przez mieszkankę H. B., ustalona na podstawie powyższej decyzji nie pokrywała pełnego kosztu utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w [...], gdzie miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w 2020 r. wynosił [...] zł (ogłoszenie Starosty [...] Nr 1/2020 r. z 17 stycznia 2020 r. - Dz. Urz. Woj. [...] z 2020 r. poz. 226). Do uzupełnienia niedoboru opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej zobowiązany jest małżonek, a następnie zstępni przed wstępnymi. Ponieważ H. B. była wdową, do ponoszenia odpłatności zobowiązani byli jej zstępni tj. syn A. B. oraz dwie wnuczki P. B. i K. R. Wobec wszystkich członków rodziny H. B. prowadzone były odrębne postępowania administracyjne, mające na celu ustalenie partycypacji w kosztach pobytu H. B. w Domu Pomocy Społecznej w [...].

Następnie organ podał, że na podstawie wywiadu środowiskowego z [...] czerwca 2020 r. oraz dokumentów zgromadzonych w sprawie, ustalił, że syn A. B. nie spełnia ustawowego kryterium dochodowego zobowiązującego do ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. W związku z powyższym decyzją z [...] sierpnia 2020 r. Nr [...] organ zwolnił A. B. z konieczności ponoszenia opłat za pobyt matki H. B. w Domu Pomocy Społecznej z siedzibą w [...]. Następnie na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia [...] lipca 2020 r. oraz dokumentów zgromadzonych w sprawie organ uznał, że P. B. jako zstępna (wnuczka) jest w stanie uiszczać opłatę za pobyt H. B. w domu pomocy społecznej

i spełnione są wymogi art. 61 ust. 2 pkt. 2 u.p.s. Ponieważ strona nie wyraziła zgody na zawarcie umowy dotyczącej partycypacji w kosztach pobytu babci w DPS, decyzją z [...] września 2020 r. Nr [...] r. organ ustalił odpłatność P. B. za pobyt H. B. w Domu Pomocy Społecznej w [...] w łącznej wysokości [...] zł i odmówił zwolnienia z ponoszenia w/w odpłatności. Od decyzji tej strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], które decyzją z [...] listopada 2020 r. Nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi i instancji. Organ odwoławczy wskazał, że rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Ponadto wskazał, że w sytuacji, gdy występują w sprawie zstępni, którzy potencjalnie mogą być obciążeni kosztami opłat, to organ winien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt.

Mając na względzie stanowisko organu II instancji, postanowieniem

z [...] marca 2021 r. Nr [...] organ I instancji zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie całkowitego zwolnienia z odpłatności za pobyt H. B. w DPS [...].

Również w stosunku do drugiej wnuczki H. B. - K. R., organ prowadził postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia możliwości ponoszenia opłaty za pobyt H. B. w DPS [...]. Na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie ustalono, że K. R. jako zstępna (wnuczka) jest w stanie uiszczać opłatę za pobyt H. B. w DPS i że spełnione są wymogi art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. W związku z tym, że K. R. również nie wyraziła zgody na zawarcie umowy na podstawie art. 103 u.p.s., organ decyzją z [...] września 2020 r. Nr [...] ustalił odpłatność K. R. za pobyt H. B. w łącznej wysokości [...] zł oraz odmówił zwolnienia z ponoszenia powyższej odpłatności. Od decyzji tej strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], które decyzją z [...] stycznia 2020 r. Nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocne ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i określenie wysokości tej opłaty, a dopiero później może nastąpić rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty. Ponadto wskazał, że w sytuacji, gdy występują w sprawie zstępni, którzy potencjalnie mogą być obciążeni kosztami opłat, to organ winien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych.

Mając na względzie stanowisko organu II instancji, postanowieniem z [...] marca 2021 r. Nr [...] Wójt zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie całkowitego zwolnienia K. R. z odpłatności za pobyt H. B. w DPS [...].

Następnie decyzją z [...] marca 2021 r. Nr [...] organ umorzył postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w DPS, wszczęte z urzędu pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. Nr [...]. Od decyzji tej K. R. mailem z dnia [...] marca 2021 r. złożyła odwołanie, które zostało uwzględnione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], które decyzją z dnia [...] maja 2021 r. Nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania, ponieważ organ I instancji prowadzi postępowanie w celu ustalenia odpłatności strony za pobyt H. B. w DPS w [...].

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy w dniu [...] sierpnia 2021 r. organ wydał decyzję nr [...] ustalającą odpłatność P. B. i K. R. za pobyt H. B. w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Od decyzji tej strony wniosły odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], które decyzją z [...] października 2021 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium wskazało, że organ I instancji ustalił odpłatność stron na podstawie wywiadów środowiskowych przeprowadzonych ponad rok przed wydaniem decyzji, nie sprawdził ani też nie udowodnił, czy po tak długim okresie czasu nie nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej stron.

Wobec powyższego wnioskami z dnia [...] listopada 2021 r. Wójt wystąpił do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego z K. R. oraz do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] m.st. [...] o przeprowadzenie wywiadu z P. B. W odpowiedzi OPS Dzielnicy [...] m.st. [...] w dniu [...] grudnia 2021 r. przesłał wywiad alimentacyjny

z załącznikami. Na podstawie powyższego wywiadu oraz dokumentów zgromadzonych w sprawie ustalono, że P. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w wynajętym pokoju, a jedynym jej dochodem jest wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł. W miesiącu październiku 2021 r. strona otrzymała premię uznaniową w kwocie netto [...] zł i jak oświadczyła (oświadczeniu z dnia [...] grudnia 2021 r.), był to jej jednorazowy dochód uzyskany w okresie poprzednich 12 miesięcy. Organ wyliczył, że miesięczny dochód netto strony za miesiąc październik 2021 r. wyniósł [...] zł (tj. wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł + 1/12 dochodu jednorazowego tj. [...] zł : 12 = [...] zł ) i dochód ten był wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które wynosi [...] zł ([...] zł x 300%). Różnica pomiędzy dochodem strony a 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynosiła [...] zł (tj. [...] zł - [...] zł) i w takiej wysokości strona mogła ponosić opłatę za pobyt H. B. w Domu Pomocy Społecznej w [...]. W trakcie wywiadu strona nie zadeklarowała żadnej kwoty na częściowe pokrycie kosztów pobytu H. B. w DPS [...], ze względu na to, iż posiada niskie dochody a ponosi stosunkowo duże wydatki. W oświadczeniu z dnia [...] grudnia 2021 r., stanowiącym załącznik do powyższego wywiadu środowiskowego oświadczyła, że znajduje się w okresie wypowiedzenia umowy o pracę, rozwiązanie umowy nastąpi z dniem [...] grudnia 2021 r., a decyzja o wypowiedzeniu umowy o pracę jest związana z podjęciem studiów stacjonarnych. Ponadto strona oświadczyła, że po opłaceniu rachunków zostaje jej bardzo mała kwota na bieżące wydatki i prosi o odstąpienie od obciążania jej obowiązkiem partycypacji w kosztach pobytu H. B. w DPS [...].

W związku z informacją podaną przez stronę w oświadczeniu z dnia [...] grudnia

2021 r., dotyczącą rozwiązania umowy o pracę i kontynuowania zatrudnienia

w niepełnym wymiarze czasu pracy, organ pismem z dnia [...] lutego 2022 r. wezwał stronę do przedłożenia dokumentów potwierdzających aktualną sytuację dochodową.

W odpowiedzi na wezwanie P. B. poinformowała, iż odmawia składania dalszych wyjaśnień w związku z toczącym się postępowaniem w sprawie partycypacji w kosztach pobytu H. B. w DPS. W piśmie tym stwierdziła, że zarówno ona, jak i jej siostra winny być zwolnione z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt H. B., ponieważ zarówno ojciec A. B., jak i dziadkowie odwrócili się od nich, nie wykazywali żadnego zainteresowania ich losem w okresie dzieciństwa ani nigdy później. Ponadto stwierdziła, że postępowanie organu jest stronnicze, ponieważ organ żąda informacji jedynie od niej i jej siostry, a nie weryfikuje sytuacji ich ojca A. B. i nie udziela im informacji na jego temat. Ponadto stwierdziła, że w przypadku jej rodziny, nie doszło do ograniczenia lub pozbawienia władzy rodzicielskiej ojca ani też nie wydano żadnych orzeczeń względem dziadków, ponieważ matka chcąc oszczędzić sobie i córkom traumatycznych przeżyć, nie podejmowała żadnych działań celem uzyskania orzeczenia sądu.

Dalej Wójt podał, że w dniu [...] czerwca 2022 r. P. B. przesłała do organu e-mail z prośbą o całkowite zwolnienie jej z ponoszenia odpłatności za pobyt babci H. B. w DPS. Jako uzasadnienie wniosku wskazała długoletni brak kontaktu z babcią i niechęci babci do brania czynnego udziału w życiu wnuczek. Następnie w dniu [...] czerwca 2022 r. przesłała pismo z prośbą o zamknięcie sprawy, względem niej i jej siostry K. R.. Dalej organ wyjaśnił, że okoliczności dotyczące relacji rodzinnych wskazane przez stronę, nie miały znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Ponieważ zgodnie z utrwalonym orzecznictwem obowiązek partycypacji w kosztach utrzymania krewnego skierowanego do domu pomocy społecznej przez osoby wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. jest zależny wyłącznie od ich sytuacji dochodowej, którą oblicza się na podstawie art. 8 ust. 3 u.p.s. W przepisie tym ustawodawca jednoznacznie zdefiniował pojęcie dochodu i enumeratywnie wymienił składniki, których się do niego nie wlicza. Zarówno katalog obciążeń pomniejszających dochód, jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu jest na gruncie pomocy społecznej katalogiem zamkniętym. Ponadto okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, czy finansowej nie mają znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez osoby zobowiązane oraz jej wysokości. Natomiast mogą stanowić podstawę do wydania decyzji o zwolnienie z ponoszenia w całości lub części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Również nieprawidłowe relacje między osobą przebywająca w domu pomocy społecznej a osobami zobowiązanymi do ponoszenia odpłatności za jej pobyt, nie mają wpływu na ustalenie odpłatności. W związku z informacją zawartą w oświadczeniu P. B. z dnia [...] grudnia 2021 r. dotyczącą zmiany jej sytuacji, tj. wypowiedzeniem umowy o pracę i brakiem możliwości pozostawania w stosunku pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, celem zbadania sytuacji strony, organ wnioskiem z [...] maja 2022 r. wystąpił o przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego do OPS Dzielnicy [...] m.st. [...]. Jednak P. B. nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego o czym poinformował organ, OPS Dzielnicy [...] m.st. [...] pismem z dnia [...] czerwca 2022 r. Również M-GOPS w [...] pismem z dnia [...] grudnia 2021 r. w odpowiedzi na wniosek o udostępnienie danych z dnia [...] listopada 2021 r. poinformował organ o braku wywiadu z K. R., która poinformowała, że H. B. nie żyje i nie rozumie sensu rozmowy i przeprowadzania tego wywiadu. Następnie pismem z dnia [...] lutego 2022 r. organ wezwał K. R. do złożenia oświadczenia, czy nadal nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. W wezwaniu tym strona została poinformowana o przepisach wynikających z art. 61 ust.2e u.p.s. W odpowiedzi strona przesłała e-mail w dniu [...] lutego 2022 r., w którym stwierdziła, że organ nie chce z nią współpracować i nie zamierza zapoznawać się z dokumentami, a sprawa powinna być dawno zakończona. Ponowny e-mail wpłynął do organu w dniu [...] lutego 2022 r., do którego strona załączyła skan umowy o pracę zawartą z firmą C. S.A [...] oraz skan pisma z [...] lutego 2022 r., w którym informuje, że od [...] lutego 2022 r. pracuje, ale nie otrzymała jeszcze wynagrodzenia, a umowa o pracę została zawarta na okres próbny.

W związku ze zmianą sytuacji dochodowej rodziny strony w dniu [...] maja 2022 r. organ ponownie wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej

w [...] o przeprowadzenie wywiadu z K. R., celem uzyskania informacji na temat aktualnej sytuacji osobistej, dochodowej i rodzinnej strony. W odpowiedzi na powyższy wniosek GOPS w [...] pismem z [...] maja 2022 r. poinformował, że strona nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania, nie wyraziła również zgody na złożenie pisemnego oświadczenia w tej sprawie. Następnie pismem z [...] września 2020 r. organ wystąpił do K. R. z propozycją zawarcia umowy, w sprawie odpłatności za pobyt H. B. w domu pomocy społecznej zgodnie z art. 103 u.p.s. Jednak strona nie wyraziła zgody na zawarcie umowy. Ponieważ strony nie wyraziły zgody na zawarcie umowy zgodnie z art. 103 u.p.s., jak również nie wyraziły zgody na przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego, organ uznał, że w przypadku stron zachodzi konieczność zastosowania art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s., zgodnie z którymi w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. W niniejszej sprawie wiadomym jest, że pozostała do uregulowania przez zstępnego I stopnia (syna) opłata, w wysokości różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w [...] a opłatą jaką ponosiła mieszkanka, wynosi [...] zł miesięcznie (tj. [...] zł koszt utrzymania w DPS [...] w 2020 r. - [...] zł 70% dochodu, ponoszonej przez H. B. opłaty za DPS). Z uwagi na to, że syn A. B. nie spełniał kryterium dochodowego kwalifikującego do wnoszenia opłat za pobyt matki w DPS, to obowiązek z mocy prawa przechodzi na dalszych zstępnych, tj. jego córki P. B. i K. R. Ustalona proporcjonalnie na każdą z wnuczek H. B. opłata nie może przekraczać kwoty [...] zł miesięcznie tj. ([...] zł: 2 osoby).

W związku z powyższym decyzją z [...] lipca 2022 r. Nr [...], organ ustalił odpłatność stron za pobyt H. B. w Domu Pomocy Społecznej w [...] za okres od [...] lipca 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r. w wysokości po [...] zł dla każdej ze stron.

Od decyzji tej strony wniosły odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], które decyzją z [...] października 2021 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Powodem uchylenia powyższej decyzji było naruszenia art. 64 u.p.s. przez brak rozważenia możliwości zwolnienia stron z wnoszenia opłaty za pobyt babci w DPS, jeszcze na etapie ustalania odpłatności w drodze decyzji, pomimo składanych przez strony tym przedmiocie wniosków i oświadczeń.

Następnie postanowieniem z [...] grudnia 2022 r. Nr [...], organ podjął postępowanie administracyjne w sprawie całkowitego zwolnienia stron z odpłatności za pobyt H. B. w DPS w [...], tj. zawieszone postanowieniem z [...] marca 2021 r. Nr [...] r. w stosunku do P. B. oraz postępowanie zawieszone postanowieniem z [...] marca 2021 r. Nr [...] r. w stosunku do K. R.. Jednocześnie wnioskiem z dnia [...] grudnia 2022 r. organ, wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] m.st. [...] o przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego z P. B. oraz do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], wnioskiem z [...] grudnia 2022 r. o przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego z K. R..

W odpowiedzi na wniosek OPS Dzielnicy [...] m.st. [...] pismem

z [...] grudnia 2022 r. poinformował, że P. B. nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i złożyła oświadczenie, w którym stwierdza, że wywiad był sporządzony [...] grudnia 2021 r., a w toku dotychczas prowadzonego postępowania przekazywała informacje na temat swojej sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej oraz ponownie zwróciła się z prośbą o całkowite zwolnienie z ponoszenia odpłatności. Organ jednak nie mógł uznać, że rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadzony ze stroną ponad rok temu jest wystarczający do ustalenia sytuacji życiowej strony. Po tak długim okresie czasu, organ nie był w stanie ustalić czy nie nastąpiła zmiana sytuacji życiowej strony. Zwłaszcza, że oświadczeniem z [...] grudnia 2021 r. strona poinformowała organ, że wypowiedziała umowę o pracę i z uwagi na liczne obowiązki studenckie nie będzie kontynuowała pracy w pełnym wymiarze.

Również K. R. nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz nie wyraziła zgody na złożenie pisemnego oświadczenia o czym poinformowała GOPS w [...], pismem z [...] stycznia 2023 r. Następnie pismem z [...] stycznia 2023 r. organ wystąpił do P. B. z propozycją zawarcia umowy, w sprawie odpłatności za pobyt H. B. w domu pomocy społecznej zgodnie z art. 103 u.p.s. oraz pismem z [...] stycznia 2023 r. do K. R.. Ponieważ strony nie wyraziły zgody na zawarcie umowy zgodnie z art. 103 u.p.s., jak również nie wyraziły zgody na przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego, organ uznał, że w przypadku stron zachodzą podstawy do zastosowania art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s. W przypadku osób, które nie zgadzają się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i nie chcą zawrzeć umowy, wysokość ich zobowiązania kształtowana jest wyłącznie w sposób arytmetyczny. Takie osoby są w gorszej sytuacji, ponieważ nie sposób jest ustalić ich możliwości płatniczych, ale stawiają

się w niej same, odmawiając współpracy. Strony w swoim dobrze rozumianym interesie winny wykazywać dbałość o przedstawienie stosownych środków dowodowych.

W związku z powyższym decyzją z [...] marca 2023 r. r. Nr [...], organ I instancji ustalił odpłatność stron za pobyt H. B. w DPS w [...] za okres od [...] lipca 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r. w wysokości po [...] zł dla każdej ze stron oraz odmówił zwolnienia w całości z ponoszenia opłaty za pobyt. Brak możliwości przeprowadzenia wywiadów środowiskowych uniemożliwił w ocenie organu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, osobistej i rodzinnej stron, mającej wpływ na możliwość odniesienia się do okoliczności mogących skutkować zwolnieniem z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt babci H. B. w domu pomocy społecznej. Ubiegając się o uzyskanie zwolnienia z obowiązku partycypowania w kosztach pobytu członka rodziny w DPS strony powinny udzielić pełnych wyjaśnień na okoliczność swojej sytuacji rodzinnej, materialnej i dochodowej. To strona powinna przekazać organowi dowody dotyczące okoliczności, których wykazanie leży w jej interesie. Niemożliwość przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego z przyczyn niezawinionych przez organ może skutkować jedynie odmową uwzględnienia zgłoszonego żądania.

Od decyzji tej strony wniosły odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], które decyzją z [...] maja 2024 r. Nr [...] utrzymało powyższą decyzję w mocy.

W następstwie rozpoznania skargi P. B. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., wyrokiem z dnia 18 stycznia 2024 r., sygn.. akt

II SA/Go 580/23 uchylił decyzje obu organów.

Biorąc pod uwagę wskazania Sąd zawarte w uzasadnieniu powyższego wyroku organ pismem z [...] kwietnia 2024 r. zawiadomił strony, iż wystąpił z wnioskami do właściwych ze względu na miejsce zamieszkania stron Ośrodków Pomocy Społecznej o przeprowadzenie aktualizacji wywiadów środowiskowych. W zawiadomieniu tym, organ wyjaśnił stronom, jakie znaczenie dowodowe w postępowaniu z zakresu pomocy społecznej ma wywiad środowiskowy jako obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego, której nie można zastąpić innymi środkami dowodowymi oraz wskazał, jakie negatywne dla stron skutki procesowe związane są z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Ponadto wyjaśnił materię wynikającą z przepisów u.p.s. dotyczącej zasad obliczania dochodu, który jest podstawą do ustalenia wysokości ponoszonej opłaty za pobyt członka rodziny w DPS, zasad ponoszenia odpłatności oraz zasad częściowego lub całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia powyższej opłaty.

W odpowiedzi na to zawiadomienie strony przesłały pisma (P. B.

w dniu [...] maja 2024 r., a K. R. w dniu [...] maja 2024 r.), w których stwierdziły, że dalsze prowadzenie postępowań wobec nich w sprawie odpłatności za pobyt babci w DPS jest bezpodstawne, ponieważ jedyną osobą zobowiązaną do ponoszenia odpłatności powinien być ich ojciec A. B., który jest następcą prawnym majątku swoich rodziców.

W dalszej części uzasadnienia organ zaznaczył, że stronom znana była również procedura ustalania odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS zwolnienia z odpłatności i konsekwencje wynikające z braku zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i zawarcia umowy. Strony miały świadomość zarówno tego, że ciąży na nich obowiązek pokrycia kosztów pobytu babci w DPS, jak i tego w jaki sposób wysokość odpłatności jest ustalana. Jednak nie wyraziły zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i nie przedłożyły dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów. Wnioskiem z [...] lipca 2024 r. organ I instancji wystąpił do Urzędu Stanu Cywilnego w [...] celem uzyskania informacji na temat aktualnej sytuacji rodzinnej stron. Na podstawie pism Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] lipca 2024 r. ustalono, iż sytuacja rodzinna stron nie uległa zmianie. W związku z powyższym do ustalenia składu rodziny stron organ przyjął informacje zawarte w ostatnich wywiadach środowiskowych przeprowadzonych ze stronami. Na podstawie wywiadu środowiskowego z [...] grudnia 2021 r. przeprowadzonego przez Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] m.st. [...] ustalono, że P. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Natomiast na podstawie wywiadu środowiskowego z [...] lipca 2020 r. przeprowadzonym przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] ustalono, że K. R. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem D. R. oraz małoletnim synem M. R. Celem uzyskania informacji dotyczącej zatrudnienia stron, tj. adresów płatników składek, organ wystąpił z wnioskami w dnia [...] maja 2024 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,a następnie po uzyskaniu powyższych informacji do pracodawców stron. Na podstawie zaświadczenia z [...] czerwca 2024 r. wystawionego przez Wojskowy Instytut Medyczny w [...], ustalono że P. B. jest zatrudniona w w/w instytucie w pełnym wymiarze czasu pracy, na czas nieokreślony i jej wynagrodzenie netto za miesiąc marzec 2024 r. wyniosło [...] zł. Dochód ten znacznie przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. [...] zł ([...]x 300), a różnica pomiędzy uzyskanym dochodem a 300% kryterium dochodowego osoby samotnej wynosi [...] zł ([...]zł) i w takiej wysokości strona mogłaby ponosić odpłatność za pobyt babci H. B. w DPS [...]. Również dochód w wysokości [...] zł uzyskany za m-c marzec 2024 r. przez rodzinę K. R. jest znacznie wyższy niż 300% kryterium dochodowego rodziny tj. [...]zł ([...]zł X 300% X 3 osoby). Na podstawie zaświadczenia wystawionego przez Firmę M. Nowy [...] ustalono, że K. R. jest zatrudniona w powyższej firmie na czas nieokreślony na stanowisku specjalisty ds.transportu i jej wynagrodzenie netto za marzec 2024 r. wyniosło [...] zł. Natomiast mąż strony D. R. jest zatrudniony od dnia [...] stycznia 2020 r. na czas nieokreślony w Komandzie Powiatowej Straży Pożarnej w [...] i w marcu 2024 r. uzyskał wynagrodzenie netto w wysokości [...] zł. Ponadto mąż strony prowadzi działalność gospodarczą opodatkowana w formie ryczałtu i w zeznaniu podatkowym za rok 2023 wykazał dochód netto w wysokości [...] zł (zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] czerwca 2024 r. znak spr. [...]), a dochód miesięczny to kwota [...] zł ([...]zł:12 m-cy). Łączny miesięczny dochód rodziny K. R. za m-c marzec 2024 r. wyniósł [...]zł (tj. wynagrodzenie strony [...]zł + wynagrodzenie za pracę męża [...]zł + dochód miesięczny z działalności gospodarczej męża [...]zł), a dochód na członka rodziny to kwota [...]zł. Natomiast 300% kryterium dochodowego na członka rodziny wynosi [...] zł (tj. [...]zł x 300), różnica pomiędzy dochodem na członka rodziny a 300% kryterium dochodowym na osobę w rodzinie wynosi [...]zł (tj. [...]zł - [...]zł) i w takiej maksymalnej wysokości K. R. mogłaby ponosić odpłatność za pobyt babci H. B. w Domu Pomocy Społecznej w [...].

Następnie pismem z [...] czerwca 2024 r. organ wystąpił do stron z propozycją zawarcia umów, w sprawie odpłatności za pobyt H. B. w DPS [...], zgodnie z art. 103 u.p.s. W odpowiedzi na powyższe pismo P. B. przesłała w dniu [...] lipca 2024 r. odpowiedź, iż nie wyraża zgody na podpisanie umowy i odesłała [...] egzemplarz umowy. Natomiast [...] nie odebrała korespondencji. Przesyłka była dwukrotnie awizowana, jednakże nie została przez adresata podjęta w terminie, a zatem zaistniała podstawa do zastosowania fikcji doręczenia (pozostawienia pisma w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia). Ponieważ strony nie wyraziły zgody na przeprowadzenie aktualizacji wywiadów środowiskowych jak i na zawarcie umowy, o której mowa wart. 103 ust. 2 u.p.s, organ ponownie uznał, że w przypadku stron zachodzą przesłanki do zastosowania art. 61 2e i 2f u.p.s.i ustalenia wysokości ich zobowiązania w sposób arytmetyczny tj. w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. H. B. przebywała w Domu Pomocy Społecznej w [...] od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. Opłata za pobyt w domu pomocy społecznej jaką wnosiła H. B. w wysokości 70% dochodu wyniosła [...] zł i nie pokrywała pełnego kosztu utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w [...], gdzie miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w 2020 r. wynosił [...] zł (Dz. Urz. Woj. [...] z 2020 r. poz. 226). Do uzupełnienia niedoboru opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej zobowiązani byli jej zstępni tj. syn A. B. oraz dwie wnuczki P. B. i K. R.. Wiadomym jest, że pozostała do uregulowania przez zstępnego I stopnia (syna) opłata, w wysokości różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w [...] a opłatą jaką ponosiła mieszkanka, wynosi [...] zł (tj. [...]zł koszt utrzymania w DPS [...] w 2020 r. - [...]zł, tj. 70% dochodu, ponoszonej przez H. B. opłaty za DPS). Syn A. B. nie spełniał ustawowego kryterium dochodowego zobowiązującego do ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, w związku z czym obowiązek alimentacyjny z mocy prawa przeszedł na dalszych zstępnych, tj. jego córki P. B. i K. R. Wysokość opłaty została ustalona proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia, zgodnie z art. 61 ust. 2f, opłata miesięczna wynosi po [...] zł tj. ([...] zł: 2 osoby) dla każdej ze stron. W związku z tym, że H. B. przebywała w Domu Pomocy Społecznej w [...] od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r., opłata dtron za 29 dni pobytu w lipcu 2020 r. wynosi po [...] zł (tj. [...] zł: 31 dni x 29 dni pobytu), a opłata za 30 dni pobytu w sierpniu 2020 r. wynosi [...] zł (tj. [...] zł : 31 dni x 30 dni pobytu). Łączna opłata P. B. i K. R. za pobyt H. B. w Domu Pomocy Społecznej w [...] od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. wynosi po [...] zł (tj. [...]+[...]) dla każdej ze stron.

Ustalając obowiązek ponoszenia opłat przez strony za pobyt H. B.

w Domu Pomocy Społecznej w [...], organ wziął również pod uwagę dochody stron ustalone w postępowaniu administracyjnym. Na podstawie zgromadzonych

w sprawie dokumentów ustalono, że dochody stron uzyskane za m-c marzec 2024 r. są znacznie wyższe niż 300% kryterium dochodowego i pozwalają na uiszczenie opłaty w ustalonej wysokości. Rozstrzygając kwestię ustalenia odpłatności stron za pobyt babci H. B. w Domu Pomocy Społecznej w [...], organ rozważył także możliwość zastosowania ulgi, o której mowa w art. 64 i art. 64a ustawy

o pomocy społecznej. Jednakże zwolnienie osoby wnoszącej opłatę lub obowiązanej do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej częściowo lub całkowicie może nastąpić po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony postępowania szczególnej aktywności, ponieważ nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi dokonanie rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o zwolnienie z opłaty. Dalej organ, powołując się na poglądy orzecznictwa, wskazał, że głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego. Zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych w art. 64 u.p.s. okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce (np. utrzymuje się z jednego, ale wysokiego wynagrodzenia). Stosowanie odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocy społecznej. Niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. Ustawodawca nie uzależnił także obowiązku ponoszenia opłat przez krewnych (wstępnych i zstępnych) od okoliczności subiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie. Okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłat muszą cechować się wyjątkowością i winny mieć charakter losowy. Ubiegając się o uzyskanie zwolnienia z obowiązku partycypowania w kosztach pobytu członka rodziny w DPS, osoba zobowiązana powinna w trakcie postępowania administracyjnego udzielić pełnych wyjaśnień na okoliczność swojej sytuacji rodzinnej, materialnej i dochodowej. Strona w swoim dobrze rozumianym interesie winna wykazywać dbałość o przedstawienie stosownych środków dowodowych. Powinna przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu. W związku z tym, że strony zobowiązane w niniejszej sprawie nie wyraziły zgody na aktualizację wywiadu środowiskowego, organ nie miał możliwości dokonania oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, osobistej i rodzinnej stron, mającej wpływ na możliwość odniesienia się do okoliczności mogących skutkować zwolnieniem z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt babci H. B. w domu pomocy społecznej. W toku postępowania strony poza wskazaniem na brak więzi rodzinnych z babcią nie podniosły innych szczególnie uzasadnionych okoliczności uzasadniających zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Zwolnienie z opłaty może mieć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach nadzwyczajnych, a nie może być traktowane jako coś "rutynowego" i możliwego do zastosowania w każdej - co do zasady - sprawie. Nie można bowiem doprowadzić do sytuacji, w której obowiązek członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła P. B., w którym nie zgodziła się na wyegzekwowanie świadczeń pieniężnych w celu uregulowania odpłatności za pobyt H. B. w Domu Pomocy Społecznej w [...] w okresie od [...] lipca 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r.

Decyzją z [...] września 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy w pierwszej kolejności przytoczył treść przepisów, mających jego zdaniem zastosowanie w sprawie, tj. art. 51 ust. 1, art. 61 ust. 1 i 2, art. 61 ust. 2d i 2e u.p.s. i wskazał, że w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane zawarcia umowy w przedmiocie wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wysokość tej opłaty ustala organ gminy w decyzji administracyjnej. W tym zakresie należy jednak rozróżnić dwie sytuacje: pierwszą - uregulowaną w art. 61 ust. 2d u.p.s. - gdy osoby zobowiązane odmawiają zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, ale godzą się na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takim przypadku wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala się z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy. Natomiast druga sytuacja - do której nawiązuje art. 61 ust. 2e u.p.s., wiąże się z odmową zawarcia umowy, wskazanej w art. 103 ust. 2, a także z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takich okolicznościach wysokość opłaty obciążającej zobowiązanego stanowi różnica między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Z przywołanych przepisów wynika zatem, że w ostatniej ze wskazanych sytuacji, przy ustaleniu wysokości opłaty znajdzie zastosowanie tylko kryterium dochodowe. W przypadku natomiast osoby, która odmówiła zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., ale jednocześnie wyraziła zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy ustalaniu wysokości opłaty obciążającej daną osobę organy winny uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., lecz także możliwości osoby zobowiązanej, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem krewnego/małżonka w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej.

Następnie Kolegium zaznaczyło, że w toku prowadzonego postępowania zarówno P. B., jak i K. R. nie wyraziły zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, ani na zawarcie umowy w sprawie odpłatności za pobyt babci H. B. w domu pomocy społecznej zgodnie z art. 103 u.p.s. Tym samym – zdaniem Kolegium – wobec P. B. i K. R. wystąpiły przesłanki wymienione w art. 61 ust. 2e u.p.s., zatem zastosowanie będzie mieć przepis art. 61 ust. 2f ustawy stanowiący, iż wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

W niniejszej sprawie wiadomym jest, że H. B. przebywała w Domu Pomocy Społecznej w [...] od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. Organ I instancji ustalił, że dochody stron uzyskane za miesiąc marzec 2024 r. są znacznie wyższe niż 300% kryterium dochodowego: P. B. uzyskała w marcu 2024 r. dochód netto w wysokości [...] zł, natomiast dochód na członka rodziny uzyskany przez rodzinę K. R. wyniósł [...] zł. Następnie organ wyliczył wysokość opłaty w sposób następujący: [...] zł koszt utrzymania w DPS [...] w 2020 r. - [...]zł (70% dochodu ponoszonej przez H. B. opłaty za DPS) = [...]zł : 2 osoby zobowiązane = [...]zł. Wysokość opłaty została ustalona proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia zgodnie z art. 61 ust. 2f u.p.s. H. B. przebywała w Domu Pomocy Społecznej w [...] od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r., opłata stron za 29 dni pobytu w lipcu 2020 r. wynosi po [...]zł (tj. [...]zł : 31 dni x 29 dni pobytu), a opłata za 30 dni pobytu w sierpniu 2020 r. wynosi [...]zł (tj. [...]zł : 31 dni x 30 dni pobytu). Łączna opłata P. B. i K. R. za pobyt H. B. w Domu Pomocy Społecznej w [...] od [...] lipca 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r. wynosi po [...]zł (tj. [...]+[...]) dla każdej ze stron.

Następnie organ odwoławczy przytoczył przesłanki częściowego lub całkowitego zwolnienia z obowiązku uiszczania z powyższych kosztów, które ujęte zostały w art. 64 u.p.s., a dalej zaznaczył, że zwolnienie w wymienionych w tym przepisie przypadkach następuje przy tym po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, na zasadzie uznania administracyjnego, a orzeczenia, o których mowa w art. 64 pkt 5, 6 i 7 u.p.s. mają charakter wyłącznie dowodowy i w świetle ustalonych przez organ innych okoliczności, w tym po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, orzeczenia te mogą, ale nie muszą skutkować uwzględnieniem wniosku o zwolnienie. Przytaczając poglądy orzecznictwa sądowoadministracyjnego Kolegium podkreśliło, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obligatoryjną czynnością organu przed rozstrzygnięciem w drodze decyzji administracyjnej przyznania prawa do świadczenia z pomocy społecznej, odmowy takiego prawa lub zwolnienia z obowiązków, których źródłem są przepisy u.p.s. Utrudnianie lub uniemożliwianie przez wnioskodawcę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego może być potraktowane jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, a przez to może prowadzić do negatywnego rozstrzygnięcia sprawy pomocowej, w szczególności odmowy przyznania świadczenia lub zwolnienia

z obowiązku. Nie można przy tym czynności wywiadu środowiskowego zastąpić innymi środkami dowodowymi, co oznacza, że strona musi się liczyć z koniecznością własnej aktywności podczas ustalania okoliczności sprawy w trybie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Tym samym podjęcie decyzji w przedmiocie zwolnienia

z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej winno zostać poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, którego elementem koniecznym jest rodzinny wywiad środowiskowy (art. 64 w związku z art. 106 ust. 4

i art. 107 u.p.s.). Rodzinny wywiad środowiskowy jest szczególnym rodzajem dowodu przewidzianym w przepisach u.p.s., który pełni w sprawach pomocowych kluczową rolę w zakresie ustaleń faktycznych. Przeprowadza się go w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających

się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń. Jest on ustawowo określonym sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną), szczególnym rodzajem postępowania dowodowego. Rodzinny wywiad środowiskowy ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby i rodziny starającej się o przyznanie świadczenia lub korzystającej z pomocy. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy

i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Skoro zatem strony odmówiły przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co wykazano w decyzji z dnia

[...] sierpnia 2024 r., organ I instancji zasadnie odmówił zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej w [...].

Podsumowując Kolegium stwierdziło, że przepis art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadza generalną zasadę odpłatności za pobyt w DPS do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, a nadto określa podmioty obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS oraz kolejność, w jakiej obowiązek ten na nich spoczywa. Na gruncie przepisów u.p.s. istnieje zatem ustawowy obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w DPS. Powstaje on z chwilą umieszczenia osoby uprawnionej w DPS i obciąża określony w u.p.s. krąg osób. Zakres tego obowiązku, a więc w istocie wysokość ponoszonej opłaty zależna jest od kosztów miesięcznego utrzymania w DPS i sytuacji dochodowej osoby objętej ustawowym obowiązkiem ponoszenia opłaty. Obowiązek ten spoczywa przede wszystkim na mieszkańcu DPS. Jeżeli mieszkaniec nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek ten spoczywa na jego małżonku oraz zstępnych przed wstępnymi. Powyższy obowiązek nie jest odnoszony bezpośrednio do członków rodziny osoby umieszczonej w DPS, bowiem nie obciąża on małżonka, wstępnych i zstępnych z tego powodu, że wspólnie mieszkając i gospodarując tworzą z pensjonariuszem DPS rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s. Obowiązek ten obciąża powyższe osoby niezależnie od powyższych cech wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania. Zobowiązanie to oparte jest zatem na określonych więzach; w przypadku wstępnych i zstępnych osoby umieszczonej

w DPS, będą to więzy pokrewieństwa. W ostatniej kolejności powyższy obowiązek spoczywa na gminie, zgodnie z zasadą pomocniczości. Obowiązek zstępnych wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia mieszkańca do DPS. Poniesienie tego obowiązku ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS.

W świetle powyższego Kolegium uznało, że organowi I instancji nie można postawić zarzutu dowolności w kwestii podjętego w skarżonej decyzji rozstrzygnięcia. Zdaniem Kolegium zaskarżona decyzja nie narusza prawa, ponieważ wydana została na podstawie prawidłowo poczynionych ustaleń faktycznych i prawidłowych ocen prawnych.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. P. B. zarzucając, że od ostatniej decyzji, którą otrzymała od organu, a na przestrzeni bieżącego roku, OPS [...] oraz SKO w [...] nie zrobiły nic, aby zweryfikować ponownie sytuację A. B., celem wyegzekwowania od niego świadczeń pieniężnych za pobyt jego matki w DPS [...]. Jedynie skarżąca oraz jej siostra i szwagier są nieustannie inwigilowani. Tymczasem syn zmarłej H. B. przebywa w majątku swoich rodziców, korzysta ze wszystkiego, co otrzymał od rodziców, unikając odpowiedzialności za odpłatność. Ponadto Gmina [...], która skierowała sprawę do Sądu Rodzinnego w [...] nie rości sobie żadnej należności finansowej od syna zmarłej, tylko przerzuca obowiązek odpłatności na skarżącą i jej siostrę. Skarżąca podkreśliła, że są w Polsce możliwości wyegzekwowania płatności poprzez ich rozłożenie na raty, nawet jeśli jej ojciec – A. B. twierdzi, że nie jest zdolny do płatności, to można zaproponować mu rozłożenie płatności na raty, np. po 50-100 zł m/c. Symboliczna, ale regularna kwota pozwoli za jakiś czas na uregulowanie długu. Nawet jeśli ktoś posiada orzeczenie o niepełnosprawności, to może pracować

w miejscu odpowiednim do jego stanu zdrowia. Syn H. B. jest jeszcze stosunkowo młodym człowiekiem, nie jest emerytem i gdyby chciał, to mógłby podjąć zatrudnienie legalnie, aby uregulować długi. Tymczasem woli pracować "na czarno", aby unikać odpowiedzialności za odpłatność. Zdaniem skarżącej niedopuszczalnym jest, aby najbliższy krewny - syn zmarłej nie musiał za nic płacić, a wnuczki, które babci nie widziały ponad 20 lat były nękane nieustannie już 5 rok. Jeśli Gmina nie widzi możliwości współpracy, to takie postępowanie powinno być skierowane do Sądu,

w celu ustalenia kuratora sądowego, który będzie monitorował tok postępowania. Nadto skarżąca uznała, że uzasadnienie o braku więzi jako niewystarczający powód do wyłączenia jej z tego postępowania jest niedorzeczny. Wielokrotnie podkreślała, że nie miała żadnego kontaktu z babcią, nie widywały się, nie spędzały ze sobą czasu, babcia nie interesowała się jej losem.

Skarżąca wniosła o podjęcie odpowiednich kroków w tym nieuzasadnionym – jej zdaniem – postępowaniu oraz sprawiedliwą ocenę prawa i możliwości osób zobowiązanych do odpłatności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej pod względem legalności była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]

z dnia [...] września 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2024 r. o ustaleniu wobec P. B. i K. R. odpłatności za pobyt w DPS w [...] H. B. (babci stron) i odmowie zwolnienia wyżej wymienionych w całości z ponoszenia tej opłaty.

Materialonoprawną podstawę powyższych decyzji stanowiły przepisy u.p.s.

W myśl art. 60 ust. 1 tej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Art. 61 ust. 1 u.p.s. stanowi, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt

w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Stosownie zaś do treści art. 61 ust. 2, ust, 2a, ust. 2b, ust. 2d u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu,

a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie

art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej -

w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (ust. 2d). W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa

w ust. 1 pkt 2 zawarcia umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania

w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (ust. 2e). Przy czym wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (ust. 2f).

Stosownie zaś do art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

W myśl art. 64a u.p.s. osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu

o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu

o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.

W kontrolowanej sprawie nie było sporne, że w dniu [...] maja 2020 r. Sąd Rejonowy postanowieniem sygn. akt [...] orzekł o potrzebie przyjęcia H. B. do Domu Pomocy Społecznej. W dniu [...] czerwca 2020 r. Kierownik OPS w [...] wydał decyzję o umieszczeniu H. B. w DPS w [...], w którym podopieczna przebywała od [...] lipca do [...] sierpnia 2020 r. Decyzją z [...] lipca 2020 r., Nr [...] Kierownik OPS w [...] ustalił H. B. odpłatność za pobyt w DPS w kwocie [...] zł (miesięczny koszt utrzymania w DPS w 2020 r. wynosił [...] zł).

Istotne w sprawie było, iż zaskarżona decyzja została wydana przez organ na skutek wyroku tutejszego Sądu z 18 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Go 580/23, którym uchylono decyzję SKO w [...] z [...] maja 2023 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z [...] marca 2023 r.

W tej sytuacji w sprawie zastosowanie miał art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U.

z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), zgodnie z którym ocena prawna

i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą

w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. rozumie

się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Z kolei wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania

w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, P.p.s.a. Komentarz do art. 153, LEX, t. 3 i 5, ).

Omawiany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego

ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej i wskazań zawartych we wcześniej wydanym orzeczeniu. Sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną

i wskazaniami co do dalszego postępowania, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia, winien ograniczyć się tylko i wyłącznie do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku (por. wyrok NSA z 1 lutego 2022 r., II FSK 1393/21 oraz powołane tam orzecznictwo).

Z uzasadnienia powyższego wyroku wynikają następujące wskazania oraz ocena prawna, którą organy i sąd administracyjny obowiązani byli uwzględnić,

a strony postępowania nie mogły ich kwestionować w toku dalszego postępowania, zarówno administracyjnego, jak i sądowoadministracyjnego, wobec uprawomocnienia się tego wyroku bez jej zaskarżenia:

1. Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga skonkretyzowania

i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej, co następuje

w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. bądź decyzji określonej

w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s.

2. Pomimo podobieństwa przepisów u.p.s. dotyczących obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do rozwiązań zawartych

w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (dalej jako k.r.o) dotyczących obowiązku alimentacyjnego, to brak jest w u.p.s. odpowiednika normy z k.r.o. wskazującej na spoczywanie obowiązku alimentacyjnego na bliższych krewnych przed dalszymi. Nie jest to również obowiązek o charakterze solidarnym.

3. W świetle art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. P. B. (skarżąca) i K. R. (uczestniczka postępowania) są obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS jako należące do zstępnych H. B. (wnuczki). Trzecim obowiązanym w rozumieniu art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. był także syn H. B. – A. B., który jednak został zwolniony z obowiązku ponoszenia opłaty z uwagi na niespełnienie kryterium dochodowego wykluczającego go z tego obowiązku. W tym zakresie organ orzekł uprzednio w odrębnej decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...], która stała się prawomocna i pozostaje w obrocie prawnym, wywierając skutki prawne, wobec czego Sąd nie jest uprawniony do oceny tejże decyzji z punktu widzenia zgodności z prawem w niniejszym postępowaniu. W konsekwencji powyższego nie mogły odnieść zamierzonego skutku zarzuty skarżącej sformułowane w niniejszej sprawie, stanowiące istotę skargi, wskazujące na bezpodstawne pominięcie wyżej wymienionego, jako jedynego, który powinien ponosić odpowiedzialność finansową za pobyt H. B.

4. Dopuszczalne jest ustalenie odpłatności za okres poprzedzający wydanie decyzji, zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania obowiązku, tj. z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w DPS.

5. Nie podlegają ponownemu badaniu okoliczności skierowania H. B. do DPS w [...], gdyż było one oceniane w postępowaniu zakończonym prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] i dalej w prawomocnej decyzji Kierownika OPS w [...].

6. Na powstanie samego obowiązku odpłatności nie wpływa także osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca DPS. Stąd nawet brak relacji miedzy tymi osobami nie ma znaczenia w perspektywie powstania obowiązku wnoszenia opłaty. Jednak pewne okoliczności organ może brać pod uwagę jako przesłanki do zwolnienia z tejże opłaty na podstawie art. 64 u.p.s.

7 . Prawidłowe jest rozstrzygnięcie przez organ w jednym postępowaniu co do obowiązku odpłatności za pobyt w DPS oraz co do wniosku stron o zwolnienie

z opłaty na podstawie art. 64 u.p.s.

8. Mając na względzie treść przepisów u.p.s., zwłaszcza art. 61 ust. 2d, ust. 2e istotne znaczenie dla sytuacji i pozycji w postępowaniu o ustalenie odpłatności za pobyt w DPS w stosunku do zobowiązanego ma przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i ustalenie jego dochodu, ale też sytuacji rodzinnej, finansowej, majątkowej. Może to bowiem istotnie wpłynąć na ukształtowanie wysokości takiej opłaty, a także mieć wpływ na ewentualne zwolnienie z niej. Z kolei w przypadku wniosku o zwolnienie w trybie art. 64 u.p.s. ma to z kolei znaczenie jako element obligatoryjny, umożliwiający jego rozpoznanie.

9. Do ustalenie odpłatności na podstawie art. 61 ust. 2e i ust. 2f u.p.s. dochodzi wyłącznie w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przez taka odmowę, skutkującą brakiem ustalenia sytuacji dochodowej osoby lub osób zobowiązanych, osoby te pozbawione są ochrony przewidzianej zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Ponoszona przez te osoby opłata jest niezależna od osiąganego przez nie dochodu (dochodu na osobę w rodzinie), a jeżeli takich osób jest więcej, ponoszą ją w częściach proporcjonalnych. W takiej sytuacji organ nie bierze pod uwagę ograniczeń wynikających z sytuacji dochodowej, osobistej ani rodzinnej tych osób. Ratio legis tych unormowań sprowadza się do założenia, że skoro osoby te nie chcą ujawnić swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że są w stanie ponosić opłatę w pełnym wymiarze.

10. Skarżąca oraz uczestniczka postępowania, współpracowały z organami

w znacznej części postępowania tzn. wywiady środowiskowe były przeprowadzane (w stosunku do P. B. dwukrotnie, a co do K. R. jednokrotnie), do tego strony składały oświadczenia odnośnie dochodu i udzielały odpowiedzi na bieżące pytania organu co do ich sytuacji i stanie majątkowym, załączały do akt dokumenty (np. umowy dotyczące zatrudnienia). Jednak rozciągnięcie w czasie postępowania, uchylanie kolejnych decyzji, powodowało też, iż ustalona wcześniej sytuacja rodzinna i finansowa stron traciła na aktualności i wymagana była ich aktualizacja.

11. Uwzględnienia wymaga, że strony działały w postępowaniu bez profesjonalnego pełnomocnika w sprawie, a wydawane kolejno decyzje i działanie organów, jak wynika z akt sprawy, budziło w stronach niezrozumienie i chaos informacyjny, budząc poczucie niepewności co do ich sytuacji. Stąd na dalszym etapie postępowania strony odmówiły więc przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, stwierdzając, że takie były już przeprowadzone (oświadczenie P. B. z [...] grudnia 2022 r.) i nie uwzględniając, że konieczna jest ich aktualizacja z uwagi na upływ czasu i że jest to istotne z punktu widzenia ich interesu. Organ co prawda wskazał na treść art. 64 u.p.s., jednak nie podkreślił, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ma zasadnicze znaczenie dla rozpoznania tego wniosku, a poprzednie wywiady środowiskowe utraciły swoją aktualność.

12. W takich okolicznościach nie został prawidłowo zastosowany przez organy art. 9 k.p.a. W związku z tym organ powinien jeszcze raz podjąć próbę prawidłowego przeprowadzenia postępowania z właściwym zastosowaniem art. 9 k.p.a., tym bardziej, że nie można zarzucić stronom, iż w całym postępowaniu odmawiały współpracy z organami. Zresztą organ może ustalić istotne w sprawie okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i osobistej tej strony postępowania na podstawie innych dostępnych dowodów, zgodnie z regułą wynikającą z art. 75 k.p.a.

13. Odnośnie wniosku stron o zwolnienie z odpłatności za pobyt w DPS zastosowanie znajduje dodatkowo art. 79a k.p.a. W toku poprzednio kontrolowanego postępowania organy nie zastosowały tego przepisu.

14. Odnosząc się natomiast do stanowiska skarżącej w skardze i pismach procesowych, odnoszących się do relacji z jej babcią, Sąd zwrócił uwagę, iż jest to element podlegający analizie w postępowaniu dotyczącym zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS, prowadzonym na podstawie art. 64 u.p.s. Jednak merytoryczne rozpoznanie takiego wniosku, obejmujące analizę przesłanek wymienionych w art. 64 u.p.s. związane jest z wcześniejszym spełnieniem wymogu polegającego na przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego z wnioskodawcą.

15 . Reasumując Sąd nakazał zastosować do powyższych ocen i wskazań, przede wszystkim organ jednoznacznie i prawidłowo pouczy strony, mając na uwadze treść art. 9 k.p.a. odnośnie wywiadu środowiskowego i konsekwencji prawnych niepoddania się mu, a także co do konieczności jego przeprowadzenia

z uwagi na złożone przez strony wnioski o zwolnienie z odpłatności za pobyt w DPS. W zakresie elementu postępowania dotyczącego wniosku o zwolnienie z odpłatności za pobyt w DPS organ zaś ewentualnie dodatkowo pouczy strony w trybie art. 79a k.p.a. Dopiero wówczas, w zależności od postawy stron w postępowaniu i wyniku oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ wyda rozstrzygnięcie

w sprawie.

Mając na uwadze powyższe wskazać należy, iż organ I instancji nie zastosował się w pełni do powyższych ocen i wskazań, a organ odwoławczy zaakceptował to utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję.

Podkreślić należy, iż organ w piśmie z dnia [...] kwietnia 2024 r., zlecając przeprowadzenie wywiadów właściwym ze względu na miejsce zamieszkania stron postępowania organom pomocy społecznej, wprawdzie udzielił im pouczenia w trybie art. 9 k.p.a., zważyć jednak należy, iż uczynił to w sposób mało jednoznaczny, czytelny i zrozumiały dla stron. Wprawdzie wskazał na konieczność sporządzenia uzupełniającego wywiadu środowiskowego z powodu utraty aktualności poprzednich, jednakże zamiast w prosty i jednoznaczny sposób wskazać jakie będą konsekwencję braku poddania się powyższej czynności w zakresie ustalenia wysokości opłaty za pobyt w DPS i niemożliwości rozpoznania wniosku o zwolnienie, ograniczył się do powołania w istocie wszystkich przepisów mających zastosowanie w sprawie na

9 stronach.

Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych

i doktrynie jest pogląd, że obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy, winien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe. Urzędnik ma wyraźny obowiązek

w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 2 Konstytucji sposób rozumienia art. 9 k.p.a. (por. wyrok NSA 27 stycznia 2021 r., I OSK 2348/18 i powołane tamże orzecznictwo

i piśmiennictwo).

Ponadto przed wydaniem decyzji Wójt nie udzielił stronom pouczenia przewidzianego w art. 79a § 1 k.p.a. w odniesieniu do wniosku o zwolnienie z opłat. Zgodnie z tym przepisem w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Organ I instancji kolejny raz zaniechał tej czynności. W piśmie z dnia [...] lipca 2024 r. poinformował jedynie o możliwości zapoznania się z dowodami i wypowiedzenia się w odniesieniu do nich. Przy czym podkreślić należy, że z zawartego w uzasadnieniu wyroku sformułowania o ewentualnym pouczeniu w trybie art. 79a k.p.a. nie sposób wywodzić, iż organ może wedle własnego uznania zastosować to pouczenie. Określenie "ewentualnie" pojawiło się w kontekście tego, że potrzeba zastosowania tego przepisu aktualizuje się dopiero wówczas, gdy nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane przesłanki zależne od strony.

Na marginesie należy zauważyć, iż w następstwie uchylenia ostatecznej decyzji SKO z [...] maja 2023 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z [...] marca 2023 r. nie mieliśmy do czynienia z nową sprawą, lecz z jej kontynuacją. Uchylenie wspomnianych decyzji skutkowało bowiem pozbawieniem ich mocy obowiązujący, a wszczęta sprawa administracyjna nie była zakończona. Zasadą jest, że po każdorazowym uchyleniu decyzji przez sąd administracyjny, postępowanie administracyjne jest kontynuowane, a sprawa podlega ponownemu rozpoznaniu

i rozstrzygnięciu (por. wyrok NSA z 5 maja 2009 r., II OSK 681/08, wyrok NSA

z 28 sierpnia 2018 r., II OSK 2206/16). W związku z powyższym organy powinny orzekać na podstawie całości dokumentów zgromadzonych od wszczęcia postępowania, co nastąpiło w dniu [...] czerwca 2020 r. (co jednak wynika z treści decyzji znajdujących się w aktach), a nie jedynie tych, które powstały w toku ponownego rozpoznania. Analiza akt wskazuje, iż nie obejmują one całości dokumentów (te które bowiem powstały przed ponownym rozpoznaniem sprawy zostały dołączone w sposób wybiórczy), a organ odwoławczy mimo stosownego wezwania (k. 71), nie uzupełnił akt w pełni. Ponadto okoliczność daty wszczęcia ma istotne znaczenia, gdyż punktem wyjścia dla ustalenia wysokości odpłatności powinien być co do zasady dochód zobowiązanych z miesiąca poprzedzającego złożenia wniosku (w niniejszej sprawie wszczęcia postępowania), a w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, stosownie do art. 8 ust. 3 u.p.s. (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 21 listopada 2019 r., II SA/Go 614/19), a nie z marca 2024 r. (tj. z miesiąca poprzedzającego ponowne podjęcie czynności w sprawie po wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 18 stycznia 2024 r.). Nie miało to wprawdzie istotnego wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż ustalenie odpłatności nastąpiło na podstawie art. 62 ust. 2e u.p.s., która jest oderwana od sytuacji dochodowej, osobistej i rodzinnej zobowiązanego, stosownie do stanowiska Sądu zaprezentowanego w sprawie II SA/Go 580/23 (zob. pkt 9 - str. 25), jednakże w toku ponownego postępowania powyższe uwagi organy powinny uwzględnić, jeśli będą stosowały inną podstawę ustalenia opłaty za pobyt. Uwzględnią także konieczność orzekania na podstawie kompletnych akt.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że doszło do ponownego naruszenie art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania i uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organy w sposób bezwzględny zastosują

się do ocen i wskazań zawartych w niniejszym uzasadnieniu, jak również

w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Go 580/23.

Jako, iż skarga została uwzględniona, Sąd na postawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. zasądził od organu na rzecz skarżącej koszty postępowania, które sprowadzają się do kosztów dojazdu środkami komunikacji publicznej w wysokości [...] zł.