Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 577/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Planowanie przestrzenne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 16 października 2024 roku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 2024 roku, nr SKO/Gd/6097/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

D. B. (dalej jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z dnia 12 kwietnia 2024 r., nr SKO Gd/6097/23, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Pruszcza Gdańskiego (dalej jako: Burmistrz) z dnia 3 października 2023 r., nr MOPS.SSR.4212.NG.7.2023, wydaną w sprawie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

W dniu 8 sierpnia 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem R. B. (ur. [...] 1951 r.). Do wniosku dołączono orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 21 stycznia 2019 r., którym zaliczono męża wnioskodawczyni do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, zawierające wskazania: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przedłożono także kserokopię legitymacji osoby niepełnosprawnej nr [[...] wydanej przez Powiatowy Zespół ds. orzekania o niepełnosprawności w Gdańsku; kserokopię dokumentu nr [...] z dnia 14 sierpnia 1996 r. wydanego przez Polski Związek Niewidomych; decyzję o waloryzacji emerytury i ponownym obliczeniu wysokości świadczenia uzupełniającego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku z dnia 1 marca 2023 r. znak: [...] R. B. oraz decyzję o waloryzacji emerytury Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku z dnia 1 marca 2023 r. znak: [...] D. B.; dokumentację medyczną R. B.; odpis skrócony aktu małżeństwa; świadectwo pracy z W. R. B. z dnia 30 września 2022 r. Ponadto wnioskodawczyni przedłożyła oświadczenie z dnia 8 września 2023 r. o posiadaniu prawa do emerytury od 60-tego roku życia, oraz informację, że została poinformowana o konieczności zawieszenia emerytury w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei w dniu 28 września 2023 r. strona złożyła wypowiedź w sprawie zebranych dowodów i materiałów.

W toku postępowania, w dniu 5 września 2023 r., przeprowadzono wywiady środowiskowe z podopiecznym i opiekunem – wnioskodawczynią. W takcie wywiadów ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem R. B. Małżeństwo posiada jedną córkę – A. O., która zamieszkuje w W. i utrzymuje z rodzicami kontakt telefoniczny. Z uwagi na własną sytuację zdrowotną, finansową i rodzinną córka w żaden sposób nie pomaga przy opiece nad ojcem. Małżeństwo zamieszkuje w lokalu w zabudowie szeregowej, należącym do córki - mają do dyspozycji przyziemie budynku, parter i piętro w stanie surowym. Małżonkowie utrzymują się z emerytury wnioskodawczyni oraz emerytury, świadczenia uzupełniającego i dodatku pielęgnacyjnego R. B.

Odnośnie stanu zdrowia podopiecznego ustalono, że mąż wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Jest osobą niedowidzącą - ślepota oka lewego, znaczne niedowidzenie w oku prawym, cukrzyca. Dodatkowo cierpi m.in. na zwyrodnienie kręgosłupa, zwyrodnienie bioder, prostatę oraz łagodne zaburzenia poznawcze. Pozostałe schorzenia przedstawiono w dokumentacji medycznej.

W zakresie sprawowanej opieki w wywiadzie ustalono, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad mężem, zaspokaja jego podstawowe potrzeby bytowe oraz angażuje się w proces leczenia. W oświadczeniu dotyczącym formy i zakresu opieki nad mężem wnioskodawczyni wskazała, że osoba niepełnosprawna wykonuje sama czynności higieniczne i nie wymaga pomocy specjalistycznej, np. wykwalifikowanej pielęgniarki. Mąż samodzielnie korzysta z toalety, samodzielnie się ubiera, zapina guziki, a żona sporadycznie wspomaga męża w zakresie czynności higienicznych oraz ubieraniu. Wnioskodawczyni przygotowuje i podaje posiłki, choć mąż jest w stanie przygotować sobie sam picie, kanapkę czy wziąć przekąskę. Nie wymaga karmienia. Wnioskodawczyni wykonuje czynności porządkowe w domu, robi zakupy, opłaca rachunki, załatwia sprawy urzędowe.

Jak wynika z oświadczenia, osoba wymagająca opieki może pozostawać sama w domu przez 7 godzin, przy założeniu, że w domu przygotowane są posiłki i leki. Mąż wnioskodawczyni nie jest osobą leżącą, ani pampersowaną, porusza się przy pomocy białej laski dla niewidomych, jednakże /zdaniem wnioskodawczyni/ nie umie z niej korzystać. Osoba niepełnosprawna wychodzi na spacery z opiekunem 1-2 razy w tygodniu. Wizyty lekarskie nie odbywają się w domu, a mąż nie wymaga stałej rehabilitacji. Sporadycznie (tj. 10 dni w roku po 1 godzinie) korzysta z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji w postaci rehabilitacji w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia wykonywanej przez osoby wykwalifikowane. Od 1996 r. jest członkiem związku niewidomych. Korzysta z opieki psychologa. Wnioskodawczyni rozważa również propozycje usług opiekuńczych. Odnośnie leków ustalono, że występują szczególne zalecenia lekarskie co do leczenia męża, polegające na podawaniu leków, czym również zajmuje się wnioskodawczyni. Mierzy też cukier. Mąż zachowuje kontakt słowno-logiczny, jednak zdarza się, że zapomina i wielokrotnie pyta o to samo/powtarza wypowiedzi. Większość dnia, tj. 10-12 godzin mąż słucha TV.

Wnioskodawczyni podała, że z uwagi na wiek i stan zdrowia jest zdolna do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jednakże w formularzu dołączonym do wywiadu wyjaśniła pracownikowi socjalnemu, iż obecnie nie podejmuje zatrudnienia nie tylko ze względu na niepełnosprawność i konieczność sprawowania opieki nad mężem ale również ze względu na swój stan zdrowia (choroby neurologiczne, neuropatia, nadciśnienie, depresja). Jednocześnie wskazała, iż jest gotowa do podjęcia zatrudnienia, głównie ze względu na trudną sytuację finansową, gdyż otrzymuje niską emeryturę w kwocie 1118,44 zł netto. Nie jest to jednak możliwe ze względu na zakres opieki. Ustalono też, że wnioskodawczyni nie podejmuje kroków zmierzających do powrotu na rynek pracy, nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, a od ukończenia a 60-tego roku życia (tj. 1 grudnia 2011 r.) pobiera emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ostatnia aktywność zawodowa zakończyła się 30 września 2022 r. – strona pełniła funkcję menadżera firmy w W. od 10 sierpnia 2020 r., a stosunek pracy ustał z powodu pogorszenia wzroku męża, problemów z poruszaniem się, orientacją i pamięcią.

W tak ustalonym stanie faktycznym Burmistrz - decyzją z dnia 3 października 2023 r. - odmówił wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu podał, że nie zostało spełnione kryterium wieku powstania niepełnosprawności podpieczonego, o którym stanowi art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r.

Ponadto przeszkodą do przyznania świadczenia jest fakt, iż skarżąca ma ustalone prawo do emerytury i nie zawiesiła tego świadczenia. Natomiast przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli wnioskodawca ma ustalone prawo do emerytury, którego wypłaty nie zawiesił.

Wreszcie stwierdził organ, że czynności wykonywane przez wnioskodawczynię przy mężu nie wyczerpują znamion stałej opieki. Za czynności związane z opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym nie można uznać czynności wykonywanych przez stronę wnioskującą, a na co dzień związanych z faktem wspólnego mieszkania, które i tak muszą być wykonywane bez względu na to, czy w rodzinie jest osoba niepełnosprawna wymagająca stałej opieki. Są to czynności związane np. z zakupami jedzenia oraz przygotowywaniem posiłków i ich podawaniem zarówno dla strony, jak i osoby niepełnosprawnej i innych domowników; prowadzenie gospodarstwa domowego, w ramach którego robi się np. pranie, sprzątanie, opłacanie rachunków czy załatwianie spraw urzędowych. Czynności tych nie można tym samym uznać za czynności związane ze sprawowaną stałą opieką nad niepełnosprawnym.

W odwołaniu do tej decyzji D. B. zarzuciła, że przesłanka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie osoby sprawujące opiekę nad osobami, których niepełnosprawność powstała do 18-go lub 25 go roku życia, jest dyskryminująca w odniesieniu do jej męża, u którego jaskrę zbadano w wieku 40 lat, jednak znamiona choroby ujawniały się szybciej. Odnosząc się do przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia skarżąca wskazała, iż mąż miał zapaść w dniu 13 maja 2022 r., a także bardzo mocno pogorszyło się widzenie. Ponadto występują zaniki pamięci, depresja, zmiany nastrojów męża, które wymusiły konieczność całodobowej opieki nad nim i konieczność rozwiązania umowy o pracę z dniem 30 września 2022 r. Odwołująca się podkreśla konieczność wielogodzinnej opieki, stałego asystowania przy każdym kroku oraz wielu czynnościach, dowożenie na badania, na zabiegi, do lekarzy, na rehabilitację, podawanie przedmiotów codziennego użytku, ubrań, butów, dbanie o czystość, higienę, fryzurę, co uniemożliwia jej pracę w celach zarobkowych i dalsze kontynuowanie zatrudnienia. Jak wyjaśniła, mąż nie umie chodzić o lasce, obsługiwać telefonu dotykowego, gotować; nie radzi sobie i nie umie prać, zmieniać pościeli; wiele przedmiotów potrąca, wiele jemu spada i nie może ich znaleźć, a często nawet nie wie, nie widzi, że coś wypadło mu z torby czy kieszeni. Ma zmiany w mózgu i nie zapamiętuje nawet krótkich odpowiedzi, terminów, poleceń lekarzy. Na koniec strona oświadcza, iż nie złożyła wniosku o zawieszenie emerytury, gdyż po rozwiązaniu umowy o pracę straciła dotychczasowe dochody na życie i zawieszając emeryturę w wysokości 1177 zł nie miałaby środków do życia.

Na skutek rozpoznania odwołania Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być w tej sprawie podstawą odmowy przyznania świadczenia.

Organ uznał natomiast, że w sprawie nie zachodzi przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, gdyż umowa o pracę została rozwiązana z powodu wyrejestrowania działalności gospodarczej przez R. B., w którego to firmie strona była zatrudniona, nie zaś z powodu konieczności opieki nad mężem. Kolegium nie dało też wiary wyjaśnieniom zawartym w odwołaniu, iż mąż jest całkowicie niesamodzielny i strona zmuszona jest towarzyszyć mu w każdej chwili i każdej czynności, skoro jeszcze do niedawna mąż prowadził działalność gospodarczą. Gdyby był niesamodzielny w stopniu, w jakim podaje to strona, nie byłoby możliwe prowadzenie przez niego działalności gospodarczej. Orzeczenie o niepełnosprawności wydane zostało w 2019 r. ze wskazaniem możliwości zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, zatem zespól orzekający o niepełnosprawności męża uznał, iż schorzenie oczu, na jakie cierpi mąż, nie ogranicza go w takim stopniu, aby był niesamodzielny i nie mógł pracować. Również pozostałe schorzenia, w ocenie Kolegium, nie są schorzeniami powodującymi konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad mężem.

Także zakres wykonywanych przez wnioskodawczynię czynności, które w zasadzie sprowadzają się do czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. przygotowywanie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów; są to czynności, które wykonuje nie tylko w związku z opieką nad mężem, ale również w związku ze swoimi potrzebami. Przygotowując posiłki dla męża przygotowuje je także dla siebie, podobnie jest ze sprzątaniem, praniem itp. Taki model rodziny, w którym to żona wykonuje większość prac związanych z gospodarstwem domowym, jest utrwalonym, przynajmniej wśród starszego pokolenia, modelem rodziny w Polsce. Dlatego też należy przypuszczać, iż gdyby mąż nie był osobą niepełnosprawną, większość prac domowych i tak wykonywałaby jego żona – wnioskodawczyni.

Odnośnie świadczenia emerytalnego wskazano, że w stanie obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. podstawę odmowy przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego stanowił art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Z kolei od dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawczyni z uwagi na treść art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wpierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w jego brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r., tj. fakt sprawowania opieki nad osobą po ukończeniu 18 roku życia.

Jak zauważono, w orzecznictwie sądów administracyjnym utrwalony został pogląd, iż osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, pobierająca jednocześnie świadczenie emerytalne, może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne pod warunkiem zawieszenia prawa do pobierania świadczenia emerytalnego. Dopiero zawieszenie pobierania świadczenia emerytalnego powodowałoby, że wnioskodawczyni mogłaby spełniać przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym ta ostatnia konstatacja odnosi się w przedmiotowej sprawie tylko do stanu faktycznego i stanu prawnego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2023 r. Innymi słowy, gdyby wnioskodawczyni zawiesiła pobieranie emerytury do dnia 31 grudnia 2023 r. i, najpóźniej z tym dniem, mogłaby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (w przypadku spełnienia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego), to w sprawie miałyby zastosowanie przepisy art. 17 u.ś.r. w jego brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023r., które dawały podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego również w przypadku opieki nad pełnoletnią osobą niepełnosprawną. Zgodnie bowiem z treścią art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wpierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (ustawa o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

W przedmiotowej sprawie prawo wnioskodawczyni do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem nie powstało (i nie może nawet hipotetycznie powstać) do dnia 31 grudnia 2023 r. albowiem wnioskodawczyni nie zawiesiła przed tym dniem prawa do emerytury. W tej sytuacji, skoro nie zachodzą przesłanki określone w art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wpierającym, w przedmiotowej sprawie począwszy od dnia 1 stycznia 2024 r. zastosowanie ma art. 17 ust. 1 u.ś.r. w jego aktualnym brzmieniu (obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r.). Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje obecnie wyłącznie w przypadku sprawowania opieki nad osobą, która nie ukończyła 18 roku życia. Z przyczyn oczywistych w przedmiotowej sprawie ta przesłanka nie jest również spełniona.

Reasumując, Kolegium stwierdziło, że w sytuacji wnioskodawczyni zaistniały dwie przesłanki przesądzające o tym, iż nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego: nie zachodzi przesłanka zaistnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy nie podejmowaniem przez nią zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad mężem, a także nie zawiesiła ona prawa do emerytury do dnia 31 grudnia 2023 r. Strona nie spełnia zatem (i nie będzie spełniała) przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wpierającym oraz aktualną treść art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku D. B. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając im naruszenie:

1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., poprzez błędne ustalenie, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego niepodejmowania, gdyż rzekomo nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad osobą niepełnosprawną, a zakres przedmiotowej opieki sprowadza się do czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, podczas gdy skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, a zakres przedmiotowej opieki, w tym sprawowanie nadzoru nad osobą niepełnosprawną i baczenie, by nie wyrządziła sobie ona krzywdy, uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organu II instancji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego nieustalenia, iż została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego nie podejmowania w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

b) art. 9 k.p.a. przez niedochowanie obowiązków informacyjnych określonych w tym przepisie oraz brak czuwania, aby skarżąca nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, w sytuacji gdy organy obu instancji nie poinformowały jej, iż jedyną przeszkodą otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest otrzymywana przez nią emerytura, oraz że świadczenie pielęgnacyjne zostanie jej przyznane po zawieszeniu prawa do emerytury, podczas gdy to na organie, do którego o załatwienie sprawy zwróciła się strona, spoczywa obowiązek pouczenia strony o ewentualnej konieczności dokonania ww. czynności celem otrzymania przedmiotowego świadczenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy - gdyby skarżąca została poinformowana o rzeczonej okoliczności to złożyłaby ona stosowny wniosek celem zawieszenia przez nią prawa do emerytury, co mogłoby skutkować przyznaniem jej przedmiotowego świadczenia; co skutkowało wadliwym pozbawieniem strony prawa do przedmiotowego świadczenia;

c) art. 79a § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 i 2 k.p.a., przez nie zapewnienie stronie możliwości wykazania okoliczności faktycznej, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka braku posiadania ustalonego prawa do emerytury, gdyż skarżąca nie zawiesiła pobierania emerytury, a gdyby skarżąca miała rzeczoną możliwość to podjęłaby ona stosowną inicjatywę dowodową celem wykazania, iż została spełniona rzeczona przesłanka, co mogłoby skutkować przyznaniem jej przedmiotowego świadczenia; co skutkowało wadliwym pozbawieniem skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia,

d) art. 79a § 1 w zw. z art. 10 § 1 i 2 k.p.a. przez nie zapewnienie stronie możliwości wykazania zakwestionowanej w decyzji odwoławczej okoliczności faktycznej, a to, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka nie podejmowania pracy przez skarżącą celem sprawowania opieki nad jej mężem, a gdyby skarżąca miała rzeczoną możliwość to podjęłaby ona stosowną inicjatywę dowodową celem wykazania rzeczonej przesłanki, co miało istotny wpływ na wydanie i treść zaskarżonej decyzji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego nieustalenia, iż została spełniona przesłanka nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

e) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., przez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy spełnione były wszystkie przesłanki dla pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego odwołania, co skutkowało bezpodstawnym niezastosowaniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a;

2. przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy, a to art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla osób, które mają przyznane prawo do emerytury i złożyły wniosek o przyznanie rzeczonego świadczenia przed 1 stycznia 2024 r. jest zawieszenie pobierania emerytury przed dniem 31 grudnia 2023 r., nawet jeżeli brak rzeczonego zawieszenia nastąpił z winy organu, w tym wskutek braku realizacji obowiązków informacyjnych określonych w art. 9 k.p.a i poinformowania strony, że jedyną przeszkodą otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest otrzymywana przez nią emerytura, oraz że świadczenie pielęgnacyjne zostanie jej przyznane po zawieszeniu prawa do emerytury, podczas gdy ww. wykładnia została dokonana w oderwaniu od przepisów systemu prawa, w tym art. 9 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 79a § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 i 2 k.p.a., art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (konstytucyjnej zasady równości), ergo rzeczony przepis należy wykładać w ten sposób, że dla osób, które mają przyznane prawo do emerytury i złożyły wniosek o przyznanie świadczenia przed 1 stycznia 2024 r., organ - rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. - zobowiązany jest ustalić i ocenić czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., zwłaszcza jeżeli brak rzeczonego zawieszenia emerytury nastąpił z winy organu, a w konsekwencji wadliwe zastosowanie rzeczonego przepisu, co skutkowało wadliwym pozbawieniem skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia.

Ponadto strona wniosła o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowe, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz dopuszczenie i przewodzenie dowodu z dokumentów, tj. zaświadczenia lekarza neurologa z dnia 14 maja 2024 r. i zaświadczenia lekarza psychiatry z dnia 14 maja 2024 r.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że z zaświadczenia lekarza psychiatry jednoznacznie wynika, iż jej mąż jest pod opieką poradni zdrowia psychicznego od stycznia 2023 r. - początkowo z rozpoznaniem organicznych zaburzeń nastroju (F06.3) i łagodnych zaburzeń poznawczych (F06.7). Aktualnie dane z wywiadu i stan psychiczny wskazują na rozpoczynające się otępienie (F03). Od około 2 lat narastające zaburzenia pamięci, pogorszenie codziennego funkcjonowania, spadek zainteresowań, aktywności, bezczynny. W obecnym stanie pacjent wymaga pomocy drugiej osoby - załatwianie wizyt lekarskich, dowożenie na zabiegi rehabilitacyjne, nadzór nad przyjmowaniem leków, załatwianie spraw w urzędach. Także w zaświadczeniu lekarza neurologa wskazano na łagodne zaburzenia poznawcze - obserwacja w kierunku zespołu otępiennego. Zaniki korowo-podkorowe mózgowia. Zwężenia ICA 40-50%. Stan po utracie przytomności (05.2022). Organiczne zaburzenia nastroju. Niedużego stopnia niedowład wiotki kończyn dolnych. Wielopoziomowe zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne całego kręgosłupa i zwyrodnienia stawów. Zaawansowana neuropatia jaskrowa OP bez szans na poprawę widzenia. Pole widzenia w OP szczątkowe - lunetowate. OL- niewidzące. Stan narządu wzroku zły. Pacjent wymaga opieki osoby drugiej. Również w swoich oświadczeniach z dnia 5 września 2023 r. skarżąca oraz jej mąż wskazywali, że mąż zapomina, wielokrotnie pyta o to samo, udziela kilka razy tej samej odpowiedzi. Nie jest osobą leżącą, porusza się po lokalu, posiada białą laskę, ale nie umie się nią posługiwać, a o przyjmowaniu leków należy mu przypomnieć i przygotować je. Powyższe okoliczności uniemożliwiają stronie wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż wnioskodawczyni musi stale baczyć, aby jej mąż - wskutek problemów z pamięcią, nie wyrządził sobie krzywdy, np. poprzez zażycie zbyt dużej dawki leków. Skarżąca jest w ciągłej dyspozycji podopiecznego.

W ocenie skarżącej uchybia jakimkolwiek normom, w tym prawnym oraz celowi ustanowienia przedmiotowego świadczenia teza, iż osoby o stanie zdrowia, jak jej mąż, tj. cierpiące na zaburzenia pamięci, u których występuje utrata przytomności, należy pozostawiać na co najmniej kilka godzin bez opieki, a w konsekwencji bez odpowiedniego nadzoru. Wręcz przeciwnie, gdyby skarżąca pozostawiała męża samego na kilka godzin i wówczas doznałby on uszczerbku na zdrowiu, to mogłaby być ona pociągnięta do odpowiedzialności karnej.

Ocena organu co do braku istnienia związku przyczynowego między rezygnacją przez nią z pracy a sprawowaną opieką pozostaje w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym, w tym załączonymi do skargi zaświadczeniami lekarskimi, oświadczeniem skarżącej i jej męża z dnia 5 września 2023 r., stanowiącym załącznik do wywiadu środowiskowego. Innymi słowy teza, iż w realiach niniejszej sprawy nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad osobą niepełnosprawną, jest dowolna i nie ma potwierdzenia w jakimkolwiek materiale dowodowym, co uchybia treści art. 80 k.p.a.

Na potwierdzenie swojej tezy o tym, iż schorzenia męża i zakres sprawowanej opieki jest na tyle szeroki, że uniemożliwia stronie podjęcie zatrudnienia, skarżąca przytoczyła szereg fragmentów uzasadnień sądów administracyjnych.

Dalej skarżąca zarzuciła, że żaden pracownik organu nie poinformował jej, iż jedyną przeszkodą otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest otrzymywana przez nią emerytura, oraz że świadczenie pielęgnacyjne zostanie jej przyznane po zawieszeniu prawa do emerytury. Tylko tak udzielone pouczenie umożliwiałoby skarżącej samodzielne wyrażenie woli w tym zakresie i stanowiłoby wyraz baczenia, aby nie poniosła szkody wskutek nieznajomości prawa. W tym celu (o ile było to niezbędne) pracownik organu powinien poinformować skarżącą o możliwości złożenia stosownego wniosku celem zawieszenia prawa do emerytury i przedłożenia decyzji w tym zakresie, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza że skarżąca działała bez profesjonalnego pełnomocnika. Skoro organy nie wezwały strony do przedłożenia dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do emerytury, to przedwcześnie domówiły jej świadczenia.

Skarżąca przedstawiła też szereg orzeczeń wskazujących na linię orzeczniczą nakazującą zagwarantowanie stronie wyboru świadczenia korzystniejszego, w szczególności wskazano, iż nie można oczekiwać, aby osoby utrzymujące się z niskich świadczeń emerytalnych bądź rentowych zawieszały uprzedzająco ich pobieranie w oczekiwaniu na decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, pozbawiając się środków utrzymania. Natomiast w niniejszej sprawie organy w żaden sposób nie wskazały, iż jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia jest otrzymywana przez nią emerytura, i że świadczenie zostanie jej przyznanie po zawieszeniu prawa do emerytury. Uchybienia te miały zaś istotny wpływ na wynik sprawy, gdyby bowiem strona została poinformowana, że jest to jedyna przeszkoda do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, złożyłaby stosowny wniosek celem zawieszenia prawa do emerytury.

Ponadto, organ II instancji nie zapewnił jej możliwości wykazania zakwestionowanej okoliczności faktycznej, tj. sprawowania opieki nad mężem. Gdyby zaś strona miała taką możliwość, podjęłaby ona stosowną inicjatywę dowodową celem wykazania rzeczonej przesłanki, w tym wniosłaby o dopuszczenie dowodu z dokumentów o treści analogicznej, jak załączone do skargi zaświadczenie lekarza psychiatry z dnia 14 maja 2024 r., zaświadczenie lekarza neurologa z dnia 14 maja 2024 r., co mogłoby skutkować przyznaniem jej przedmiotowego świadczenia. Wobec tego zasadne jest przeprowadzenie przez Sąd zgłoszonych dowodów do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a jednocześnie nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Co prawda rzeczone dowody nie istniały w dacie wydania decyzji ale ich treść potwierdza, że ocena organów obu instancji, że brak jest związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego niepodejmowaniem przez skarżącą, jest dowolna.

Z tych względów należało też - zdaniem skarżącej - uznać, że Kolegium naruszyło art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., gdyż zasadne było uchylenie w całości decyzji Burmistrza i orzeczenie co do istoty sprawy.

Odnośnie wykładni art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym strona wskazała, że z treści tego przepisu nie wynika, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla osób, które mają przyznane prawo do emerytury i złożyły wniosek o przyznanie rzeczonego świadczenia przed 1 stycznia 2024 r., jest zawieszenie pobierania emerytury przed dniem 31 grudnia 2023 r., zwłaszcza gdy organ uchybił ciążącym na nim obowiązkom informacyjnym. Także Naczelny Sąd Administracyjny w 2024 r. podtrzymuje ugruntowaną linię orzeczniczą nakazującą organom, w sytuacji zbiegu prawa do emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego - zagwarantowanie stronie wyboru świadczenia korzystniejszego. W żadnym ze swoich orzeczeń Sąd ten nie stwierdził, że przedmiotowa zmiana przepisów implikuje niemożność przyznania aktualnie świadczenia pielęgnacyjnego wskutek braku zawieszenia prawa do emerytury przed 1 stycznia 2024 r. Co oczywiste, gdyby zdaniem NSA aktualnie niemożliwe było otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego dla osób, jak skarżąca, to nie nakazywałby organom zagwarantowania stronie wyboru świadczenia korzystniejszego - byłoby to działanie bezcelowe.

Co więcej, brak rzeczonego zawieszenia nastąpił z winy organu, w tym wskutek braku realizacji obowiązków informacyjnych określonych w art. 9 k.p.a. i poinformowania strony, że jedyną przeszkodą otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest otrzymywana przez nią emerytura, oraz że świadczenie pielęgnacyjne zostanie jej przyznane po zawieszeniu prawa do emerytury. Natomiast organy zobowiązane są do wykładni przepisów zgodnie z konstytucyjną zasadą równości, a w niniejszej sprawie brak jest jakiegokolwiek konstytucyjnego uzasadnienia różnicowania sytuacji skarżącej, której organ II instancji nie pouczył w sposób należyty o obowiązku rzeczonego zawieszenia emerytury, a w konsekwencji nie uczyniła ona tego przed końcem 2024 r., od sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy zostali należycie pouczeni o ww. obowiązku i uczynili oni to przed rzeczoną datą.

Reasumując, ww. przepis należy wykładać w ten sposób, że dla osób, które mają przyznane prawo do emerytury i złożyły wniosek o przyznanie rzeczonego świadczenia przed 1 stycznia 2024 r., organ - rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. - zobowiązany jest ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., zwłaszcza jeżeli brak rzeczonego zawieszenia emerytury nastąpił z winy organu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Kolegium dodało, że nie zawieszenie przez skarżącą prawa do emerytury nie stanowiło jedynej, jak podkreśla skarżąca w skardze, przesłanki odmowy ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem Kolegium, podobnie jak organ pierwszej instancji, nie dopatrzyło się również związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością opieki nad mężem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Kontrola sądowa decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 kwietnia 2024 r. i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza wykazała, że decyzje te – co do zasady - odpowiadają prawu. W szczególności niezasadny okazał się zarzut istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej jako u.ś.r., stanowiącego podstawę prawną orzekania organów.

Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r., stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. -Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z analizowanego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika więc, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą przedmiotowego świadczenia jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy przy tym podkreślić, że świadczenie to nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi też wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W ocenie Sądu, organy w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły i przeanalizowały materiał dowodowy, co doprowadziło do stwierdzenia, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej mężowi w związku z jego znacznym stopniem niepełnosprawności.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że przedmiotowy wniosek został złożony w dniu 8 sierpnia 2023 r., natomiast organ odwoławczy orzekał w dniu 12 kwietnia 2024 r. Z kolei z dniem 1 stycznia 2024 r. nastąpiła istotna zmiana w treści przepisu art. 17, gdyż na mocy art. 43 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429), dalej jako "u.ś.w.", przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał brzmienie, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Istotnej zmianie uległ zatem krąg osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem aktualnie przysługuje ono tylko wskazanym osobom sprawującym opiekę nad osobą niepełnosprawną tylko do ukończenia przez podopiecznego 18 roku życia.

Kwestie intertemporalne związane ze stosowaniem nowej regulacji prawnej zostały rozstrzygnięte w przepisie art. 63 u.ś.w. Stosownie bowiem do ust. 1 tego przepisu, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Jednocześnie jednak, w żadnym przepisie nie określono co oznacza zwrot "prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r.". Zdaniem Sądu, w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy administracji - rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. - zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 marca 2024 r., II SA/Gl 1811/23; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r., IV SA/Po 105/24). Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz badać, czy spełniają oni określone w ustawie przesłanki jego przyznania.

W niniejszej sprawie Kolegium uznało, że skarżąca nie spełniała przesłanek, które skutkowałyby powstaniem jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r., m.in. ze względu na brak zawieszenia prawa do emerytury, wobec czego – zdaniem organu, należało zastosować nową regulację art. 17 ust. 1 u.ś.r., ta zaś wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi osoby, która ukończyła 18 rok życia. Odnosząc się do tego argumentu organu, należy wyjaśnić, że aby możliwe było ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest spełnienie przesłanek pozytywnych (wniosek składa osoba z kręgu wskazanego w art. 17 ust. 1 u.ś.r., podopieczny legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, istnieje związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją i niepodejmowaniem pracy a sprawowaniem opieki) oraz brak przesłanek negatywnych wskazanych w art. 17 ust. 5 u.ś.r.

Jedną z takich przesłanek negatywnych jest to, że osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury (pkt 1 lit. a). Przy czym w orzecznictwie aktualnie jednolicie przyjmuje się, że prawidłowa wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Źródłem zaś takiego uprawnienia strony jest przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej (gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulacja, umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną, dotyczy tylko zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń rodzinnych). Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.; w skrócie "u.e.r.f.u.s."). Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Choć bowiem emerytura jest prawem niezbywalnym, to jednak należy uznać, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z ww. przepisu, musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok NSA z 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1665/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rację przy tym ma skarżąca, że z przepisów postępowania przywoływanych w skardze wynika, iż o możliwości zawieszenia emerytury (aby móc otrzymać żądane świadczenie pielęgnacyjne) organ powinien był pouczać wnioskodawczynię, czego nie uczynił.

Jednocześnie wymaga jednak podkreślenia, że wyeliminowanie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wykluczającej nabycie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, nie przesądza o spełnieniu przesłanek pozytywnych. Dopiero po ustaleniu, że zachodzą wszystkie przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury, organ powinien pouczyć skarżącą, że tylko zawieszenie prawa do emerytury umożliwi jej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, stanowiąc w istocie potwierdzenie dokonanego przez nią wyboru wnioskowanego świadczenia jako korzystniejszego. Pouczeniu temu winno towarzyszyć wezwanie do zawieszenia prawa do emerytury w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt tej sprawy wynika, że skarżąca w dniu 9 września 2023 r. złożyła oświadczenie, iż została poinformowana o konieczności zawieszenia emerytury w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest natomiast dowodu na to, że organ pouczył ją o konieczności zawieszenia emerytury, a zatem uzyskania stosownej decyzji organu rentowego. Wprawdzie nie ulega wątpliwości, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia pobierania emerytury organ winien stronę poinformować przed wydaniem dla niej niekorzystnej decyzji, lecz miałoby to uzasadnienie tylko wtedy, gdyby spełnione zostały w tej sprawie inne przesłanki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedyną przesłanką blokującą byłaby kwestia emerytury. Tak jednak nie było w niniejszej sprawie, zatem brak realizacji obowiązku informacyjnego przez organ nie stanowił takiego naruszenia przepisów art. 9, art. 10 i art. 79a k.p.a., które miałoby wpływ na wynik sprawy, albowiem nawet zawieszenie pobierania emerytury przez skarżącą nie skutkowałoby przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

W niniejszej sprawie organy prawidłowo ustaliły bowiem, że nie została spełniona kluczowa przesłanka przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. że brak jest związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją i niepodejmowaniem pracy przez skarżącą a zakresem i częstotliwością sprawowanej opieki. Zdaniem Sądu organy trafnie uznały, że zakres sprawowanej przez skarżącej opieki nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, przy ocenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, istotna jest w szczególności ocena zakresu czynności, które osoba podopieczna jest w stanie wykonać samodzielnie, a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może bowiem wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, dostępne w CBOSA).

W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma treść oświadczenia złożonego przez męża wnioskodawczyni w dniu 5 września 2023 r., gdzie na pytanie zawarte w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego "Czy osoba wymagająca opieki jest w stanie sama funkcjonować bez dozoru i pomocy innej osoby?" R. B. oświadczył, że w sytuacji, kiedy żywność byłaby dostępna w domu, leki, przygotowane posiłki, mógłby zostać na 1 dzień sam w domu. Powyższe oświadczenie nie zostało skutecznie podważone (zakwestionowane) przez stronę, ani też organ nie ustalił, że podopieczny nie mógłby na tak długo zostać sam w domu i również Sąd nie ma podstaw, by nie dawać wiary temu oświadczeniu męża skarżącej. Tym bardziej, że pozostały zebrany w sprawie materiał dowodowy koresponduje z tym oświadczeniem i wynikającym z niego znacznym poziomem samodzielności podopiecznego.

Mąż wnioskodawczyni ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności w związku ze ślepotą oka lewego i niedowidzeniem oka prawego, cierpi też na cukrzycę, ograniczenie przepływu krwi w tętnicy lewej i prawej, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i stawów biodrowych oraz łagodne problemy w zakresie funkcji poznawczych – szczególnie w zakresie pamięci epizodycznej i bezpośredniej słuchowej. Jednocześnie brak jest wyraźnych zaburzeń w zakresie aktywności codziennej i cech otępienia (opinia neuropsychologiczna z dnia 17 lipca 2023 r.). Pomimo tych schorzeń jest samodzielny w zakresie higieny osobistej i potrzeb fizjologicznych, ubierania i rozbierania, spożywania posiłków. Nie jest osobą leżącą i porusza się po domu samodzielnie. Także w karcie leczenia szpitalnego z dnia 14 maja 2022 r., w stanie po zasłabnięciu, opisano, że mąż wnioskodawczyni miał samodzielny chód prawidłowy, a z przyjmowanych leków wskazano, że zażywa Acard. Z powyższego wynika, że wprawdzie R. B. jest osobą z częściową ślepotą oraz problemami zwyrodnieniowymi, lecz zmiany te nie wyłączają go z codziennego samodzielnego funkcjonowania, a pomoc żony - szczególnie w poruszaniu się - nie jest niezbędna. Wprawdzie – jak oświadczyła skarżąca – mąż ma białą laskę, którą jednak – w jej ocenie, nie umie się posługiwać, lecz kwestia ta nie ma decydującego wpływu na ocenę zakresu samodzielności podopiecznego i koniecznej opieki osoby drugiej. Nie jest to bowiem okoliczność przesądzająca o tym, że podopieczny wymaga stałej, pełnej opieki ze strony osoby drugiej. Wobec tego nie można uznać, jak wskazywała ta skarżąca w kwestionariuszu wywiadu, że konieczność zapewnienia przez nią pomocy przy poruszaniu się przez męża stanowi przeszkodę do podjęcia przez wnioskodawczynię pracy. Również druga z podanych tam przeszkód – konieczność zapewnienia posiłków – nie znajduje odzwierciedlenia w stanie faktycznym, skoro sam podopieczny oświadcza, że w razie wcześniejszego przygotowania posiłków, może zostać sam w domu na cały dzień. Nie ulega zaś wątpliwości, że możliwe jest takie zorganizowanie dnia, aby przygotować wcześniej posiłki na dzień następny, kiedy opiekun będzie poza domem. Dodatkowo, choć strona wskazuje, że przygotowuje mężowi leki, to z akt sprawy nie wynika, aby chodziło tu o taki leki, których mąż skarżącej nie może przyjmować, gdy zostaną mu one wcześniej przygotowane.

Wreszcie, w ocenie Sądu, oświadczenia samej skarżącej pozostają ze sobą w sprzeczności, gdyż w harmonogramie dotyczącym formy i zakresu opieki podaje, że poświęca około 10-12 godzin na dobę na opiekę nad mężem, a jednocześnie, że mąż spędza 10-12 godzin na oglądaniu - słuchaniu telewizji.

Z całokształtu oświadczeń skarżącej i jej męża oraz pozyskanych informacji wynika – jak to przyjęły zgodnie oba organy i co Sąd podziela, że skarżąca w głównej mierze zajmuje się prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, wpiera męża przy poruszaniu się po domu, lecz wynika to wyłącznie z jego osobistego wyboru nieużywania dostępnej białej laski, zaś mąż w tym czasie głównie ogląda telewizję. Mąż nie wymaga stałej rehabilitacji, wykonywania czynności rehabilitacyjnych przez żonę, a rehabilitacja jaką odbywa jest realizowana przez NFZ w wymiarze 10 x 1 godzina na rok. Jak też wskazano, mąż skarżącej nie przyjmuje dużej ilości leków, które muszą być regularnie podawane kilka razy dziennie i konieczne jest zapewnienie ich przyjęcia ze względu na negatywne konsekwencje zdrowotne. De facto więc skarżąca nie wykonuje czynności stricte opiekuńczych, mających na celu poprawę zdrowia męża lub utrzymanie jego dobrostanu fizycznego, a czynności zwykłego prowadzenia gospodarstwa domowego, które wykonuje się również w rodzinach, w których nie ma osób niepełnosprawnych. Sam fakt asysty skarżącej w wykonywaniu niektórych czynności życiowych przez męża nie powoduje konieczności rezygnacji z podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zatem opieka ze strony skarżącej nie musi mieć i nie ma charakteru stałego, całodobowego, a pozbawienie męża tej opieki przez kilka godzin dziennie nie wpłynie negatywnie na jego stan zdrowia i poziom egzystencji. Tym bardziej, iż z akt wynika również, że sama skarżąca rozważa skorzystanie z usług opiekuńczych, co potwierdza, iż opieka nad mężem nie musi mieć charakteru osobistego.

Oceny tej nie mogły zmienić dokumenty, na jakie powołuje się skarżąca w skardze, tj. zaświadczenie lekarza psychiatry z dnia 14 maja 2024 r. i lekarza neurologa z tej samej daty, gdyż powstały one już po wydaniu decyzji przez organy i tym samym nie mogą służyć do podważenia ustaleń organów dokonanych w stanie faktycznym zaistniałym przed sporządzeniem tych dokumentów. Ponadto, w ocenie Sądu, zaświadczenia te nadal nie dowodzą, że skarżąca musi sprawować stałą opiekę nad mężem, gdyż zaświadczenie psychiatry wskazuje na "rozpoczynające się otępienie", zaś w badaniu neuropsychologicznym z dnia 17 lipca 2023 r., którym dysponowały organy, wskazywano na obserwację w kierunku otępienia i kwestie te zostały uwzględnione w toku postępowania. Co więcej, w ww. zaświadczeniu wskazano, że pacjent wymaga pomocy osoby drugiej w załatwianiu wizyt lekarskich (uwzględniono to w toku postępowania jako część wskazanych czynności opiekuńczych), dowożenia na zabiegi rehabilitacyjne (są one wyłącznie 10 x w roku), nadzorze w przyjmowaniu leków (z akt wynika, że maż przyjmuje na stałe tylko 1 lek) i załatwianiu spraw w urzędach (czynności w ramach w wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego, także w rodzinach bez osób niepełnosprawnych). Zatem zaświadczenie to nie wskazuje na żadne nowe okoliczności, które zmieniałyby całościowy obraz sytuacji rodziny wnioskodawczyni, w szczególności co do zakresu koniecznej opieki. Jeżeli natomiast skarżąca - na podstawie ww. dokumentów wywodzi, że stan jej męża uległ znacznemu pogorszeniu, to jej mąż może ubiegać się o świadczenie wspierające. Z tych też względów za niezasadny Sąd uznał zarzut skargi naruszenia art. 79a § 1 w zw. z art. 10 § 1 i 2 k.p.a. przez niezapewnienie stronie możliwości wykazania zakwestionowanej w decyzji odwoławczej okoliczności faktycznej, a to, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka niepodejmowania pracy przez skarżącą celem sprawowania opieki nad jej mężem, ponieważ także dowody załączone do skargi nie wykazują rzeczonej przesłanki, a ponadto skarżąca, która niewątpliwie z treści decyzji organu I instancji dowiedziała się, że jest to jedna z przesłanek odmowy, także przy odwołaniu żadnych nowych dowodów na tę okoliczność nie przedstawiła.

Dodatkowo wskazać należy, iż w formularzu dołączonym do wywiadu skarżąca wyjaśniła pracownikowi socjalnemu, iż obecnie nie podejmuje zatrudnienia nie tylko ze względu na niepełnosprawność męża i konieczność sprawowania opieki nad nim ale również ze względu na swój stan zdrowia (choroby neurologiczne, neuropatia, nadciśnienie, depresja). Oświadczenie to także potwierdza brak bezpośredniego związku pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a opieką nad mężem.

Mając to wszystko na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że orzekające w tej sprawie organy prawidłowo zastosowały art. 17 ust. 1 u.ś.r. i odmówiły przyznania żądanego świadczenia. Przepis ten należy bowiem rozumieć w ten sposób, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje gdy sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. Również przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie zawiera wad, gdyż organy dążyły w nim do ustalenia związku przyczynowo - skutkowego między sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem a rezygnacją lub niepodejmowaniem przez niej pracy. Zebrano szczegółowy wywiad środowiskowy zarówno od wnioskodawczyni, jak i jej męża, odebrano od obojga samodzielne oświadczenia, pozyskano harmonogram dotyczący formy i zakresu opieki a także dokumentację medyczną. Całość tego materiału została poddana wnikliwej ocenie, co znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji, gdzie powołano się na ww. dowody i wywiedziono z nich właściwe wnioski.

Zasadnie przyjęto w konsekwencji, że skarżąca nie wykonuje przy mężu takich czynności opiekuńczych, które absorbowałyby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy nim w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową. W dacie czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie nie można było męża skarżącej uznać za osobę, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności i która wymaga nieustannego dozoru i to dozoru osobistego skarżącej. W realiach niniejszej sprawy niemożliwe było więc przyjęcie, że niewykonywanie i niepodejmowanie przez skarżącą pracy pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania tej opieki.

Brak związku przyczynowego stanowił zaś powód, dla którego nie było konieczne zwracanie się do strony z informacją, że wyłączną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez nią emerytury. Nawet bowiem ewentualne zawieszenie przez stronę świadczenia emerytalnego nie mogłoby skutkować wydaniem pozytywnej decyzji o świadczeniu pielęgnacyjnym, gdyż nadal nie została spełniona kluczowa przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji wyroku.

Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na wniosek strony skarżącej i brak żądania organu administracji publicznej przeprowadzenia rozprawy.