Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2175/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, , Protokolant referent Radosław Fijałkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2023 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 12 lipca 2022 r. nr KOC/3540/Go/22 w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 12 lipca 2022 r., nr KOC/3540/Go/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") - po rozpatrzeniu odwołania S. J. od części rozstrzygnięcia Prezydenta [...] (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") z 25 kwietnia 2022 r., nr 147/SD/2022 dotyczącego działki ew. nr [...] z obrębu [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego - utrzymało w mocy (w tym zakresie) decyzję organu I instancji.

Decyzja Kolegium została wydana w poniższym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Nieruchomość położona w W. przy dawnej ul. [...] hip. [...] została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) – dalej: "dekret". Stosownie do art. 7 ust. 1 dekretu dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące - uprawnieni byli w ciągu 6- ciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Z kolei, zgodnie z art. 7 ust. 2 Gmina uwzględni wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania, a jeżeli chodzi o osoby prawne - ponadto, gdy użytkowanie gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem w myśl planu zabudowania nie pozostaje w sprzeczności z zadaniami ustawowymi lub statutowymi tej osoby prawnej.

Objęcie niniejszego gruntu przez gminę nastąpiło w dniu 19 kwietnia 1948 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...] Nr [...], zatem termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej upływał z dniem 19 października 1948 r. Jak wynika z akt własnościowych, wnioskiem z 19 października 1948 r. E. J. i J. J. wystąpili o przyznanie za czynszem symbolicznym prawa własności czasowej do terenu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] hip. [...]. Do wniosku załączono zaświadczenie Oddziału Ksiąg Wieczystych Sądu Grodzkiego w W. z 19 października 1948 r., zgodnie z którym tytuł własności nieruchomości hip. [...] w [...] uregulowany jest przez zastrzeżenie na imię J. J., J. J. i E. J. w częściach równych niepodzielnie.

Ustalając strony postępowania Prezydent wskazał na:

1) postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] II Wydział Cywilny z dnia 27 grudnia 1978 r. sygn. akt [...], zgodnie z którym: - prawa do spadku po J. J., zmarłym dnia [...] lutego 1973 r., nabyli: żona W. J. i syn A. J. po 1/2 części spadku każde z nich, - prawa do spadku po W. J., zmarłej dnia [...].01.1978 r., nabył w całości syn A. J;

2) postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] II Wydział Cywilny z dnia 5 maja 2002 r. sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po E. J., zmarłej dnia [...] listopada 1982 r., nabyli bratankowie S. J. i A. J. po 1/2 części każdy z nich;

3) postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Wydział I Cywilny z dnia 13 listopada 2007 r. sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po A. J., zmarłym dnia [...] września 2006 r., na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 22 września 2003 r. nabyła M. D. w całości;

4) postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w K. Wydział I Cywilny z dnia 18 maja 1979 r. sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po J. J., zmarłym dnia [...] września 1967 r., nabyli: żona E. J. oraz syn S. J. po 1/2 części;

5) postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w K. z dnia 7 czerwca 1995 r. sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po E. J. z domu J., zmarłej dnia [...] kwietnia 1995 r., nabył syn S. P. dwojga imion J. w całości.

W związku z powyższym prawa i roszczenia wynikające z objęcia działaniem dekretu, nieruchomości nr hip [...], przysługują obecnie S. J. w 1/2 części oraz M. D. w 1/2 części.

Jak ustalił organ I instancji, aktualnie dawna nieruchomości hipoteczna nr [...] wchodzi w skład następujących działek ewidencyjnych z obrębu [...]:

➢ [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], stanowiących własność [...];

➢ [...], stanowiącej własność [...] w użytkowaniu wieczystym spółki z o.o.;

➢ [...], stanowiącej współwłasność osób fizycznych;

➢ [...], stanowiącej współwłasność [...] i osoby fizycznej;

➢ [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], stanowiących własność Skarbu Państwa.

Powołaną na wstępie decyzją z 25 kwietnia 2022 r., nr 147/SD/2022, Prezydent [...] po rozpatrzeniu ww. wniosku dekretowego E. J. i J. J. odmówił S. J. i M. D. przyznania prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], dawniej [...] hip. [...], wchodzącej obecnie w skład części działek ew. nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] z obr. [...].

Jak wyjaśnił Prezydent, przedmiotem niniejszej decyzji jest rozpatrzenie wniosku dekretowego w zakresie gruntu stanowiącego obecnie własność Miasta [...]. Natomiast, rozpatrzenie wniosku w zakresie pozostałej części nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, nastąpi odrębną decyzją.

Podstawę materialnoprawną decyzji Prezydenta stanowi art. 214a ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z art. 6 pkt 1, art. 214a ust. 1 pkt 5, art. 214a ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1899 z późn. zm.) - dalej: "u.g.n." oraz art. 7 ust. 1 i 2 dekretu.

Przepis art. 214a ust. 1 pkt 1 u.g.n. stanowi, że odmawia się oddania gruntu w użytkowanie wieczyste lub przeniesienia prawa własności gruntu na rzecz osoby uprawnionej, o której mowa w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 tego dekretu, ze względu na przeznaczenie lub wykorzystywanie na cele określone w art. 6.

Jak wskazał Prezydent celem publicznym w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami jest m.in. wydzielanie gruntów pod drogi publiczne, drogi rowerowe i drogi wodne, budowa, utrzymywanie oraz wykonywanie robót budowlanych tych dróg, obiektów i urządzeń transportu publicznego, a także łączności publicznej i sygnalizacji (art. 6 pkt 1 u.g.n.).

W toku postępowania organ I instancji ustalił, że na terenie dawnej nieruchomości hipotecznej nr [...] obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu al. [...] - część I, zatwierdzony uchwałą Nr XXXIX/1013/2O17 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 19 stycznia 2017 r. (opublikowaną w Dzienniku Urzędowym Województwa Mazowieckiego z dnia 31 stycznia 2017 r. poz. 926) - dalej jako "uchwała".

Działka ew. nr [...] i część działki ew. nr [...] z obrębu [...] znajdują się w jednostkach terenowych oznaczonych w ww. planie następującymi symbolami:

– 1.1 KDL- droga lokalna (dz. [...]);

– 5 KDD - droga dojazdowa (część dz. [...]);

Prezydent stwierdził, że działka ew. nr [...] i część działki ew. nr [...] z obrębu [...], w zakresie w jakim pochodzą z dawnej nieruchomości hipotecznej nr [...], zostały przeznaczone pod drogi publiczne. Nie ulega zatem wątpliwości, w ocenie Prezydenta, że ww. działka ew. nr [...] i część dz. ew. nr [...] zostały przeznaczone na cel publiczny w rozumieniu art. 6 u.g.n. W związku z powyższym w odniesieniu do ww. działek ewidencyjnych zostały spełnione przesłanki negatywne określone w art. 214a ust. 1 pkt 1 u.g.n.

Dalej Prezydent wyjaśnił, że część działki ew. nr [...] i działki ew. nr [...], [...] i [...] z obrębu [...] znajdują się w jednostce terenowej oznaczonej w ww. planie symbolem 9 M - teren usług i zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej, w którym dla nowo wydzielanej działki budowlanej wskazano minimalną powierzchnię 500 m2.

Działki ew. nr [...], [...], [...] i [...] z obrębu [...] znajdują się w jednostce terenowej oznaczonej w ww. planie symbolem 12 MW(U) - teren zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej z dopuszczeniem usług, w którym dla nowo wydzielanej działki budowlanej wskazano minimalną powierzchnię 2000 m2.

Działki ew. nr [...], [...] i [...] z obrębu [...] znajdują się w jednostce terenowej oznaczonej w ww. planie symbolem 13 MW(U)-teren zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej z dopuszczeniem usług, w którym dla nowo wydzielanej działki budowlanej wskazano minimalną powierzchnię 2000 m2.

Organ I instancji stwierdził, że działki ew. nr [...] o pow. 17 m2, [...] o pow. 4 m2, [...] o pow. 37 m2, [...] o pow. 21 m2, [...] o pow. 2 m2, [...] o pow. 52 m2, [...] o pow. 20 m2, [...] o pow. 8 m2, [...] o pow. 36 m2 i [...] o pow. 1 m2, według zdjęć z ortofotomapy dostępnej na stronie Urzędu, są częściowo zabudowane, zagospodarowane, użytkowane i znajduję się w jednym pasie, dlatego stanowię całość dawnej nieruchomości hipotecznej.

Zgodnie z art. 214a ust. 1 pkt 5 u.g.n., odmawia się oddania gruntu w użytkowanie wieczyste lub przeniesienia prawa własności gruntu na rzecz osoby uprawnionej, o której mowa w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 tego dekretu, ze względu na brak możliwości dokonania zgodnego z prawem i ładem przestrzennym podziału nieruchomości, której części dotyczy roszczenie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r.

Prezydent podniósł, że z uwagi na powierzchnię wskazanych wyżej działek, ich wydzielenie byłoby sprzeczne z zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego rejonu al. [...]-część I.

Dalej organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 214a ust 2. przepis ust. 1 stosuje się także w przypadku, gdy wyłączenia, o których mowa w ust. 1, dotyczą części gruntu, budynku albo ich części składowych. Taka treść przepisu art. 214a ust. 2 u.g.n. oznacza, że wystąpienie chociażby jednej z przesłanek negatywnych określonych w art. 214a ust. 1 pkt 1-12 u.g.n. w stosunku do chociażby części dawnej nieruchomości hipotecznej, obliguje organ do odmowy uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego). Zgodnie z literalną wykładnią przepisu art. 214a ust. 2 u.g.n. należy go odnosić do całej dawnej nieruchomości gruntowej, nie do poszczególnych obecnych działek ewidencyjnych. Ponieważ przepis art. 214a u.g.n. odnosi się do wniosków o przyznanie prawa własności czasowej złożonych w trybie art. 7 dekretu, to należy badać obecny stan dawnej nieruchomości hipotecznej, niezależnie od tego, czy na dzień orzekania została podzielona na działki ewidencyjne, czy nadal stanowi jedną działkę gruntu. W konsekwencji, mając na względzie treść przepisu art. 214a ust. 2 u.g.n., należało odmówić uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego w całości.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył S. J. - w zakresie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego do działki nr [...]. Skarżący zarzucił, że podstawą odmowy było ustalenie, że w przypadku podziału działki nr [...] i wydzielenia działki kwalifikującej się do zwrotu, działka ta będzie miała mniejszą powierzchnię niż 500 m2, tj. mniej niż przewiduje plan dla nowo wydzielanych działek budowlanych. Zdaniem skarżącego organ nie dokonał szczegółowych obliczeń powierzchni przyszłych działek, mających powstać w wyniku podziału działki nr [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 12 lipca 2022 r., nr KOC/3540/Go/22 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium stwierdziło, że bezspornie jest, iż część działki ew. nr [...] jest przeznaczona w planie miejscowym pod drogę publiczną. Z kolei, w myśl art. 214a ust. 2 przepis ust. 1 stosuje się także w przypadku, gdy wyłączenia, o których mowa w ust. 1, dotyczą części gruntu. W konsekwencji fakt przeznaczenia części działki nr [...] pod drogę publiczną wyklucza możliwość oddania jej w użytkowanie wieczyste na podstawie art. 7 dekretu - wynika to bowiem wprost z art. 214a ust. 1 pkt 1 i ust. 2. Okoliczność ta - zdaniem organu odwoławczego - była podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że w odniesieniu do działki nr [...] podstawą odmowy było przeznaczenie części tej działki pod drogę publiczną, nie zaś brak możliwości wydzielenia z niej nieruchomości przeznaczonej do zwrotu.

W pozostałym zakresie decyzja organu I instancji nie została zaskarżona, a zatem stała się ostateczna i nie podlega ocenie Kolegium.

Skargę na decyzję Kolegium z 12 lipca 2022 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. J. – wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu wskazał, że organ w niniejszej sprawie stwierdził, iż można dokonać podziału dz. [...] zgodnie z prawem i ładem przestrzennym. Wynika to, zdaniem skarżącego, z wniosku Biura Spraw Dekretowych z 4 października 2018 r. skierowanego do Biura Geodezji i Katastru w sprawie podziału ww. działki (w aktach sprawy). Również we wniosku o zawieszenie postępowania z 29 listopada 2021 r. jest zawarte twierdzenie, że dostęp do drogi publicznej będzie możliwy po zakończeniu postępowania prowadzonego w stosunku do innych części nieruchomości pochodzących z hip [...] i w stosunku do których wydano już decyzję o zwrocie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, w ocenie Sądu, skarga jest zasadna. Sąd oceniał rozstrzygnięcie Kolegium wydane w odniesieniu do działki ew. nr [...] z obrębu [...], gdyż w tym tylko zakresie zostało złożone odwołanie od decyzji Prezydenta [...] z 25 kwietnia 2022 r. W pozostałej części rozstrzygnięcia decyzja Prezydenta [...] stała się ostateczna.

Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości był przepis art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy oraz art. 214a ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 pkt 1, art. 214a ust. 1 pkt 5 oraz art. 214a ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Stosownie do treści art. 7 ust. 2 dekretu gmina uwzględni wniosek dekretowy, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania. Przepis ten formułuje dwie przesłanki, których spełnienie nakazuje gminie uwzględnić wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego. Są to: złożenie w ustawowym terminie wniosku dekretowego oraz zgodność korzystania z gruntu z jego przeznaczeniem według planu zabudowania (obecnie planu zagospodarowania przestrzennego). Powyższe nie oznacza jednak, że spełnienie tych warunków prowadzić będzie w każdym przypadku do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu. Art. 214a u.g.n. wprowadzony do ustawy nowelizacją z dnia 25 czerwca 2015 r., wskazuje na możliwość wydawania decyzji o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz poprzedniego właściciela gruntu niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 dekretu.

Wymienione w przepisie art. 214a u.g.n. przesłanki odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego to m.in.: przeznaczenie lub wykorzystywanie gruntu na cele publiczne określone w art. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami (ust. 1 pkt 1); brak możliwości dokonania zgodnego z prawem i ładem przestrzennym podziału nieruchomości, której części dotyczy roszczenie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu (ust. 1 pkt 5).

Jak wynika z ustaleń organu I instancji na terenie dawnej nieruchomości hipotecznej nr [...] obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu al. [...] - część I, zatwierdzony uchwałą Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 19 stycznia 2017 r., nr XXXIX/1013/2O17 (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2017 r., poz. 926).

Prezydent stwierdził, że część spornej działki ew. nr [...] z obrębu [...] znajduje się w jednostce terenowej oznaczonej w planie symbolem 5.KD-D. Zgodnie z § 46 uchwały dla terenu 5.KD-D ustala się przeznaczenie terenu droga publiczna klasy dojazdowej (pkt 1). Nie ulega zatem wątpliwości, zarówno w ocenie Prezydenta jak i Kolegium, że ww. część dz. ew. nr [...] została przeznaczona na cel publiczny w rozumieniu art. 6 u.g.n. W konsekwencji, została spełniona przesłanka negatywna określona w art. 214a ust. 1 pkt 1 u.g.n., uniemożliwiająca ustanowienie prawa użytkowania wieczystego. Jednakże wskazać należy, że Prezydent również ustalił, iż część działki ew. nr [...] znajduje się w jednostce terenowej oznaczonej w ww. planie symbolem 9 UM – teren usług i zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej, w którym dla nowo wydzielonej działki budowlanej wskazano minimalną powierzchnie 500 m2. Ponadto z pisma Urzędu Miasta [...] Biuro Spraw Dekretowych z 9 października 2020 r. skierowanego do S. J. (pismo dołączone do odwołania) wynika, że w Biurze Geodezji i Katastru toczy się postępowanie w sprawie podziału działki ew. nr [...] z obrębu [...].

Biorąc zatem powyższe pod uwagę a także treść art. 6 pkt 1 u.g.n., który definiuje jeden z celów publicznych jako wydzielanie gruntów pod drogi publiczne, uznać należy, że w realiach niniejszej sprawy, organ I instancji przedwcześnie uznał (a stanowisko to podzielił organ odwoławczy), że zaistniała przesłanka odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego określona w art. 214a ust. 1 pkt 1 u.g.n. Powyższa ocena, zdaniem Sądu, możliwa byłaby dopiero w sytuacji jednoznacznego określenia jaka część z części działki ewidencyjnej nr [...] została przeznaczona na cel drogi dojazdowej (jak powierzchnia) a jaka część z części działki ewidencyjnej nr [...] pod budownictwo wielorodzinne. W tym miejscu Sąd zaznacza, że w sentencji decyzji Prezydenta [...] z 25 kwietnia 2022 r. orzeczono o odmowie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...], wchodzącego obecnie w skład części wyszczególnionych działek ewidencyjnych, w tym działki ew. nr [...].

Tym samym, wobec naruszenia art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 214a ust. 1 pkt 1 i 5 u.g.n. oraz art. 107 § 3 k.p.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium weźmie pod rozwagę powyższe oraz podda należytej ocenie wszystkie okoliczności sprawy i prawidłowo uzasadni decyzję.

W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., skargę oddalił.