Postanowienie NSA, sygn. akt III FZ 24/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Wstrzymanie wykonania aktu
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i wstrzymano wykonanie
Powołane przepisy: article: art. 61 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. U. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 371/22, w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta G. z 2 czerwca 2021 r. o nr [...] w sprawie ze skargi B. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2022 r., nr SKO Gd/4127/21, w przedmiocie podatku od nieruchomości za okres od 1 stycznia do 31 września 2020 r. postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w całości, 2. wstrzymać wykonanie decyzji obu instancji, 3. sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską zawartą w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 371/22, w ten sposób, że w miejsce słów "o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji" wpisać prawidłowo "o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta G. z 2 czerwca 2021 r. o nr [...]" oraz w miejsce słów "odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji" wpisać prawidłowo "odmówić wstrzymania wykonania decyzji obu instancji".


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 17 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 371/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił B. U. wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 13 stycznia 2022 r., nr SKO Gd/4127/21, oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta G. z 2 czerwca 2021 r. o nr [...], obu w przedmiocie podatku od nieruchomości za okres od 1 stycznia do 31 września 2020 r., jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Przedstawiając stan faktyczny sprawy, sąd pierwszej instancji wskazał, że w skardze inicjującej postępowanie skarżąca zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji wymiarowych obu instancji. Strona podniosła, że utrzymuje się z renty w wysokości 930 zł netto i pobór podatku w sposób istotny uszczupli jej niskie dochody. Pismem z 28 kwietnia 2022 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 31 maja 2022 r., sygn. akt I SPP/Gd 107/22, przyznano stronie prawo pomocy we wnioskowanym zakresie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że wobec braku przedłożenia przez stronę dokumentów celem wykazania ustawowych przesłanek uzasadniających zastosowanie instytucji z art. 61 § 3 p.p.s.a. niemożliwym było poczynienie ustaleń w zakresie sytuacji finansowej strony. Sąd pierwszej instancji zauważył przy tym, że wprawdzie w aktach sprawy znajduje się dokumentacja wykazująca stan majątkowy i finansowy strony, złożona w związku z postępowaniem wpadkowym w zakresie prawa pomocy, brak ich ponownego przedłożenia w toku niniejszej sprawy powoduje, że sąd ten nie ma podstaw do dokonywania weryfikacji takich dokumentów w celu poszukiwania ewentualnych przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Końcowo wskazano, że wykonanie każdej decyzji pociąga za sobą określone konsekwencje, zaś jej uchylenie powoduje, iż wykonanie aktu okazuje się zbędne.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, zażaleniem z 19 września 2022 r. skarżąca zakwestionowała postanowienie sądu pierwszej instancji, domagając się jego zmiany poprzez wstrzymanie wykonania decyzji obu instancji. W uzasadnieniu środka zaskarżenia skarżąca powtórzyła argumenty dotyczące swojej sytuacji finansowej, podnoszone uprzednio w uzasadnieniu wniosku i piśmie procesowym z 28 kwietnia 2022 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.

Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek zainteresowanego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Celem wypełnienia przesłanek zawartych w hipotezie art. 61 § 3 p.p.s.a. wystarczające jest uprawdopodobnienie okoliczności stanowiących podstawę wniosku o zastosowanie ww. regulacji, który to obowiązek procesowy ustawowo obciąża wnioskodawcę.

W świetle rozpoznawanej sprawy szczególnego znaczenia nabiera okoliczność, że dyspozycja art. 61 § 3 p.p.s.a. nie odwołuje się do reżimu dowodzenia, wprowadzając jedynie konieczność uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek. Uprawdopodobnienie określonych racji, określane jako ułatwione postępowanie dowodowe zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia strony o danym fakcie. Ocena, czy w realiach konkretnego postępowania uprawdopodobnienie w istocie nastąpiło, pozostawione jest ocenie sądu, który nie będąc związany twierdzeniami wniosku, korzystając z przyznanej ustawowo dyskrecjonalnej władzy sędziowskiej, winien podjąć decyzję, czy w świetle prezentowanych twierdzeń strony uznaje za spełnione przesłanki zawarte w hipotezie określonego przepisu.

Kwestia stopnia uprawdopodobnienia racji jest zatem przez ustawodawcę poddana relatywizacji dokonującej się przez uwzględnienie kontekstu faktycznego sprawy, na kanwie której dochodzi do oceny możności zastosowania instytucji przewidzianej w art. 61 § 3 p.p.s.a. W omawianym zakresie nie wypracowano uniwersalnego, jednolitego standardu uprawdopodobnienia, a sąd orzekający każdorazowo zmuszony jest do swobodnej, niemniej nie dowolnej, oceny stopnia przekonywania oferowanych przez wnioskodawcę twierdzeń.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom sądu pierwszej instancji wniosek skarżącej, uzupełniony danymi wskazanymi w piśmie z 28 kwietnia 2022 r., zawierał argumentację pozwalającą na sięgnięcie do dyspozycji art. 61 § 3 p.p.s.a. i zastosowanie ochrony tymczasowej. Strona podniosła, że ma 72 lata, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 980,19 zł netto miesięcznie, co oznacza, że pobór podatku w sposób istotny uszczupli jej niskie dochody.

Powyższe winno się poddać ocenie przez pryzmat pozytywnego rozpatrzenia przez sąd pierwszej instancji wniosku strony w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, którego podstawę stanowiła właśnie argumentacja dotycząca niskich dochodów skarżącej i jej ogólnej sytuacji majątkowej. W rzeczonym postępowaniu wpadkowym referendarz sądowy tego sądu dysponował kompletem dokumentacji pozwalającej uprawdopodobnić twierdzenia strony co do niskich poborów i konieczności zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że niecelowym oraz pozostającym w opozycji z zasadą ergonomiki procesowej i wyważonego formalizmu procesowego pozostaje domaganie się od strony wielokrotnego przedkładania do akt jednej sprawy sądowoadministracyjnej tych samych dowodów celem wykazania tożsamych okoliczności faktycznych (lub jak w przypadku omawianej instytucji procesowej uprawdopodobnienia racji). Sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 w zw. z art. 166 w zw. z art. 61 § 3 p.p.s.a.), zaś przez pojęcie "akt sprawy" winno się rozumieć wszelkie akta sądowe i pisma procesowe stron wraz z załączoną doń dokumentacją wytworzone w toku prowadzenia postępowania w sprawie w ujęciu materialnoprawnym. W świetle powyższego, w postępowaniu wpadkowym w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, w ramach oceny spełnienia przesłanek zawartych w hipotezie art. 61 § 3 p.p.s.a., winno się mieć na względzie także dokumenty przedstawione przez stronę w toku innego postępowania prowadzonego w ramach danej sprawy sądowoadministracyjnej, w tym o przyznanie prawa pomocy. Warunkiem dopuszczalności takiego rozwiązania jest spójność argumentacji i nawiązanie do okoliczności zawierających się w tezach dowodowych uprzednio oferowanych twierdzeń i dowodów dokumentowych, bez nakładania na sąd orzekający samodzielnego obowiązku poszukiwania uzasadnienia dla spełnienia przesłanek zastosowania art. 61 § 3 p.p.s.a. Istotne pozostaje zatem, aby dokumenty zgromadzone w innym postępowaniu prowadzonym w granicach "danej sprawy" pozwalały na uwiarygodnienie twierdzeń prezentowanych przez wnioskodawcę na etapie postępowania w przedmiocie wstrzymania wykonania aktu.

Jak wynika z ustaleń poczynionych w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy w oparciu o dokumenty zaoferowane przez stronę (sygn. I SPP/Gd 107/22), skarżąca jest współwłaścicielką w ½ domu w G. o powierzchni ok. 100 m2 i wartości ok. 1 mln zł, zajmowanego przez syna wraz z rodziną, właścicielką domu w R. o powierzchni ok. 104 m2 i wartości ok. 240.000 zł, z którego pomimo nakazu eksmisji nie ma możliwości usunięcia lokatorów, gdyż miasto nie zapewnia lokali zastępczych, przez co nie osiąga z niej dochodów, a także posiada ½ udziałów w majątku, który odziedziczyła wraz z długami po rodzicach, w odniesieniu do którego od 8 lat prowadzi postępowanie sądowe o dział spadku. Strona zajmuje mieszkanie o powierzchni 38 m2, którego właścicielem jest jej syn, utrzymuje się z emerytury w kwocie 980,19 zł netto miesięcznie z uwagi na zajęcie egzekucyjne do łącznej kwoty 4.759,32 zł i posiada stałe opłaty miesięczne na poziomie ok. 371 zł, na które składa się 60 zł za energię elektryczną, 30 zł za gaz, 31,98 zł za internet, 83 zł za wodę, 90 zł za ogrzewanie, 42 zł za wywóz śmieci i 34 zł za podatek od nieruchomości. Z pozostałej części dochodu skarżąca pokrywa koszty wyżywienia oraz zakupu podstawowych środków czystości i higieny.

Powyższe ustalenia pozwalają na wyprowadzenie oceny, że skarżąca nie ma realnych możliwości finansowych poniesienia kosztów innych aniżeli na podstawowe potrzeby życiowe, a wobec braku oszczędności i możliwości ich poczynienia z bieżących dochodów, przy jednoczesnym braku sposobności osiągania dodatkowego dochodu z najmu nieruchomości położonej w R. i sprzedaży nieruchomości położonej w G. (posiadany jedynie udział we własności nieruchomości), wykonanie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji może w kontekście całokształtu okoliczności sprawy spowodować wyrządzenie znacznej szkody (jak sama skarżąca wskazuje – szkody osobistej o nieodwracalnym charakterze), co przesądza o konieczności zastosowania w sprawie ochrony tymczasowej w odniesieniu do osoby skarżącej.

Jedynie sygnalnie należy zastrzec, że udzielenie stronie ochrony w postaci wstrzymania wykonania decyzji administracyjnej nie prowadzi do anulacji zobowiązania jak w przypadku ulgi podatkowej, a jedynie odroczenia w czasie jego spełnienia, toteż sięgnięcie przez sąd administracyjny po instytucję przewidzianą w art. 61 § 3 p.p.s.a. nie nadwyręża budżetu Skarbu Państwa w stopniu, który uzasadniałby pozbawienie strony ustawowej ochrony, ilekroć realia sprawy i zasady doświadczenia życiowego przemawiają za słusznością takiego rozwiązania.

Ze wskazanych powodów Naczelny Sad Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. wstrzymał wykonanie decyzji obu instancji.

W postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 17 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 371/22, wskazano błędny przedmiot wniosku skarżącej, w związku z czym słowa "o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji" należało zastąpić słowami "o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta G. z 2 czerwca 2021 r. o nr [...]". Powyższe przesądzało o konieczności sprostowania analogicznej omyłki zawartej w tenorze rozstrzygnięcia.

Na podstawie art. 156 § 1 i 2 w zw. z art. 166 w zw. z art. 193 p.p.s.a. wskazaną niedokładność Naczelny Sąd Administracyjny potraktował jako omyłkę o oczywistym charakterze wymagającą sprostowania, toteż postanowił, jak w pkt 3 sentencji rozstrzygnięcia.