Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 559/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 61a § 1, art. 145 § 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2023 r. sygn. akt VIII SA/Wa 875/22 w sprawie ze skargi P.(...) Sp. z o.o. w P. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 26 września 2022 r. nr 111/CE/P/PPJ/2022/ARiMR w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia pomocy oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2023 r. sygn. akt VIII SA/Wa 875/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyniku rozpoznania skargi P. G. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. (dalej powoływana także jak skarżąca spółka) na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej powoływany także jako Prezes ARiMR) z dnia 26 września 2022 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2022 r. oraz orzekł o kosztach postępowania sądowego. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd pierwszej instancji orzekł w następującym stanie sprawy.

Postanowieniem nr 1/2022 Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR, działając na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) w związku z § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 2022 r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem nadzwyczajnej pomocy dostosowawczej dla producentów jabłek oraz producentów świń (Dz.U. z 2022 poz. 879 ze zm., dalej: rozporządzenie z 2022 r.), odmówił wszczęcia postępowania z wniosku skarżącej spółki o udzielenie pomocy w ramach mechanizmu "Nadzwyczajna pomoc dostosowawcza dla producentów jabłek". Organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z § 8 ust. 2 rozporządzenia z 2022 r. wniosek o udzielenie pomocy w ramach ww. mechanizmu należało złożyć w nieprzekraczalnym terminie do 30 czerwca 2022 r. Skarżąca spółka wniosek nadała w placówce pocztowej w dniu 1 lipca 2022 r., a zatem po terminie. Brak jest więc możliwości jego merytorycznego rozpoznania oraz wszczęcia postępowania w przedmiocie udzielenia wnioskowanej pomocy.

Na powyższe postanowienie zażalenie wniosła skarżąca spółka, wnosząc o ponowne rozpatrzenie złożonego wniosku, który został nadany w placówce pocztowej 28 czerwca 2022 r., a więc w wyznaczonym przez rozporządzenie z 2022 r. terminie. Do zażalenia skarżąca dołączyła potwierdzenie nadania wniosku listowną przesyłką w dniu 28 czerwca 2022 r. oraz oświadczenie Poczty Polskiej S.A. Region Sieci Warszawa Województwo Urząd Pocztowy Warka z 19 sierpnia 2022 r., z którego wynika, że opóźnienie listu skarżącej spółki spowodowane było z winy operatora pocztowego. W urzędzie bowiem była inwentaryzacja, która spowodowała zamieszanie i błędne posegregowanie przesyłek.

Prezes ARiMR postanowieniem z 16 września 2022 r. działając na podstawie art. 144 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 2008 r o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2019 r. poz. 1505 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Organ odwoławczy podniósł, że termin określony w § 8 ust. 2 rozporządzenia z 2022 r. jest terminem prawa materialnego, dlatego nie może być skutecznie przywrócony na podstawie art. 58 i art. 59 k.p.a. Niewątpliwie wniosek strony nadany na poczcie 1 lipca 2022 r. został złożony z uchybieniem ww. terminu, do którego nie mają zastosowania przepisy dotyczące jego przywrócenia. Prezes ARiMR wskazał, że wniosek o udzielenie pomocy w ramach mechanizmu "Nadzwyczajna pomoc dostosowawcza dla producentów jabłek" strona nadała 1 lipca 2022 r. (data stempla pocztowego, Nr przesyłki (...)), za pośrednictwem placówki pocztowej operatora wyznaczonego - Urzędu Pocztowego w W.. Taka data wynika również z e-monitoringu Poczty Polskiej śledzenie przesyłek – Tracking. Dodatkowo Prezes ARiMR wskazał, że na potwierdzeniu, które strona dołączyła do zażalenia, widnieje stempel pocztowy z datą 1 lipca 2022 r., zaś w oświadczeniu z 19 sierpnia 2022 r. Naczelnik Poczty w W. nie wskazał żadnej konkretnej daty nadania przesyłki przez skarżącą, a jedynie ogólnie stwierdził, jakie były przyczyny "opóźnienia listu".

Wskazanym na wstępie wyrokiem WSA w Warszawie uchylając oba postanowienia wydane w sprawie, podkreśliło, że dokument dołączony do skargi, tj. pismo Naczelnika Urzędu Pocztowego Warka z 6 października 2022 r., z którego jasno wynika, że przesyłkę poleconą o numerze (...) otrzymano 28 czerwca 2022 r., a zarejestrowano ją 1 lipca 2022 r., jest nową okolicznością w sprawie w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tzn. nieznaną organowi odwoławczemu, a istniejącą w dniu wydania zaskarżonego postanowienia i istotną dla sprawy. Jak wynika z akt administracyjnych organ odwoławczy, rozpoznający zażalenie od postanowienia organu I instancji, nie znał jednoznacznego stanowiska przedstawiciela operatora pocztowego obsługującego stronę podczas nadawania przedmiotowego wniosku odnośnie do konkretnej daty jego otrzymania przez Urząd Pocztowy w W.. Należy przy tym zwrócić uwagę, że ww. dokument Naczelnika Urzędu Pocztowego korzysta z domniemania prawdziwości i weryfikuje dane zawarte na kopercie nadawczej wniosku skarżącej. Organy orzekające w sprawie powinny go uwzględnić w dalszym postępowaniu (o ile nie dysponują dowodami przeciwnymi). Niewątpliwie ustalenie tego faktu jest istotne w niniejszej sprawie z uwagi na charakter terminu zawartego w § 8 ust. 2 rozporządzenia z 2022 r.

W związku z powyższym sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone i poprzedzające je postanowienie. W ocenie sądu pierwszej instancji na gruncie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. pojęcia "naruszenia prawa" nie można ograniczać do sytuacji, gdy zachodzi prosta sprzeczność między treścią przepisu a sposobem jego zastosowania przez organ administracji. Przez wydanie decyzji (czy postanowienia, jak w niniejszej sprawie) z naruszeniem prawa należy rozumieć także takie sytuacje, w których organowi administracji nie można postawić zarzutu naruszenia przepisów w dacie orzekania, a taka sytuacja zaistniała w tej sprawie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Prezes ARiMR zaskarżając go w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, z późn. zm., dalej "p.p.s.a.") zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. polegające na błędnym przyjęciu, że dokument dołączony do skargi, tj. pismo Naczelnika Urzędu Pocztowego W. z dnia 6 października 2022 r., z którego wynika, że przesyłkę poleconą o numerze (...) otrzymano w dniu 28 czerwca 2022 r. a zarejestrowano ją w dniu 1 lipca 2022 r., jest nową okolicznością w sprawie w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tzn. nieznaną organowi odwoławczemu, a istniejąca w dniu wydania zaskarżonego postanowienia (nr 111/CE/P/PPJ/2022/ARiMR z dnia 26 września 2022 r.) i istotną dla sprawy;

Ponadto, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1. art. 1 ust. 5 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2022/467 z dnia 23 marca 2022 r. przewidującego nadzwyczajną pomoc dostosowawczą dla producentów w sektorach rolnych (Dz. Urz. UE L 96 z 24.03.2022 r. str. 4) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i zaniechanie zastosowania tego przepisu, który zakazuje wydania decyzji o przyznaniu pomocy po dniu 30 września 2022 r.

Wskazując na powyższe, Prezes ARiMR wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy w niniejszej sprawie.

Skarżąca spółka nie skorzystała z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.

Skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony - w tym przypadku skarżąca spółka - w terminie czternastu dni od doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądała jej przeprowadzenia. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z dyspozycją art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

Przechodząc do oceny podniesionych zarzutów kasacyjnych, przypomnieć należy, że w postępowaniu kasacyjnym zadaniem NSA jest przede wszystkim ocena czy wyrok sądu pierwszej instancji, rozumiany jako sposób rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, odpowiada prawu. Wniosek taki wyprowadzić można z treści art. 184 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną nie tylko wtedy, gdy nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, ale także wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Dotyczy to również przypadku, kiedy uzasadnienie prawidłowego orzeczenia jest błędne tylko w części (por. np. wyroki NSA z dnia 17 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 113/11; z dnia 20 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 344/05 i sygn. akt I OSK 345/05). Orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu sentencja nie uległaby zmianie, jak również w sytuacji, gdy w uzasadnieniu wyroku sąd pierwszej instancji dokonał niewłaściwej wykładni przepisów prawa materialnego, brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku, gdy jego sentencja jest prawidłowa (wyrok NSA z dnia 3 lutego 2011 r. sygn. akt II GSK 221/10). Naruszenie prawa, które nie ma wpływu na trafność i zasadność rozstrzygnięcia, powinno skutkować oddaleniem skargi kasacyjnej. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem zaskarżony wyrok sądu pierwszej instancji, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.

Błędne uzasadnienie orzeczenia sądu administracyjnego tylko wtedy stanowi usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, jeżeli fakt ten może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie prawa, które nie ma wpływu na trafność i zasadność rozstrzygnięcia, powinno skutkować oddaleniem skargi kasacyjnej. Z tych względów mylne uzasadnienie prawidłowego w ostatecznym rezultacie orzeczenia nie powinno skutkować uwzględnieniem kasacji (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2018 r., I OSK 318/18). W przypadku oddalenia skargi kasacyjnej, w okolicznościach o których mowa w art. 184 in fine, Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest do skorygowania uzasadnienia sądu pierwszej instancji, zastępując w motywach swojego rozstrzygnięcia błędne poglądy czy przemilczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji, wypowiedziami odpowiadającymi prawu. Uzasadnienie wyroku sądu kasacyjnego zastępuje wówczas uzasadnienie rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego w takim zakresie, w jakim NSA dokonał korekty motywów wskazanych przez wojewódzki sąd administracyjny.

Zdaniem rozpatrującego niniejszą sprawę Naczelnego Sądu Administracyjnego z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie. Mimo uchybień uzasadnienia zaskarżonego wyroku, kierunek rozstrzygnięcia sprawy przez uchylenie objętego skargą postanowienia, należy uznać za prawidłowy. Częściowo błędna argumentacja przytoczona w uzasadnieniu wyroku sądu pierwszej instancji pozostaje bez wpływu na sposób rozstrzygnięcia sprawy.

NSA w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, co do zasady zgadza się ze stanowiskiem organu, że w sprawie zostały naruszone art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. bowiem sąd pierwszej instancji błędnie zakwalifikował dołączone do skargi pismo Naczelnika Urzędu Pocztowego Warka z dnia 6 października 2022 r. jako nową okoliczność, nieznaną organowi w chwili wydawania zaskarżonego postanowienia.

Wskazać należy, że stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na postanowienie uchyla postanowienie w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Na tle rozumienia powyższego przepisu w orzecznictwie zarysowały się dwa poglądy. Zgodnie z pierwszym z nich nie ma podstaw, by pojęcie "naruszenia prawa", w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit b p.p.s.a. ograniczać jedynie do części przesłanek wznowienia postępowania. Naruszenie prawa nie może bowiem być odnoszone tylko do sytuacji, gdy zachodzi prosta sprzeczność między treścią przepisu a sposobem jego zastosowania przez organ administracji. Zwolennicy tego poglądu wskazują, że każda podstawa wznowienia postępowania administracyjnego jest tożsama z "naruszeniem prawa" i powinna być brana pod uwagę w toku sądowej kontroli decyzji. W postępowaniu administracyjnym przez wydanie decyzji z naruszeniem prawa rozumie się takie sytuacje, w których organowi administracji nie można postawić zarzutu naruszenia przepisów w chwili wydawania decyzji. Dotyczy to niektórych podstaw wznowienia postępowania administracyjnego, w tym m.in. podstawy określonej w art. 145 § 1 pkt 5 i 8 k.p.a. (tak m.in. NSA w wyrokach: z dnia 23 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 2947/14, z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II OSK 807/11 oraz powołane w tych wyrokach orzecznictwo). W uzasadnieniu tego poglądu wskazuje się także, że na organie prowadzącym postępowanie administracyjne, spoczywa obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Jeżeli zatem w dacie wydania decyzji istnieje dowód, który nie jest znany organowi, to decyzja wydana z jego pominięciem zapada z naruszeniem przepisów postępowania, choć nie zawsze winę za pominięcie tego dowodu można przypisać organowi.

Zwolennicy drugiego poglądu stoją na stanowisku, że sam fakt zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania nie przesądza o wadliwości decyzji w stopniu uzasadniającym konieczność jej uchylenia. Warunkiem bowiem zastosowania tego przepisu jest stwierdzenie przez sąd naruszenia przepisów postępowania. A zatem ujawnienie nowych istotnych dla sprawy okoliczności lub dowodów istniejących w dacie wydawania decyzji a nieznanych organowi w dacie jej wydawania będzie stanowiło podstawę do uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy powiązane będzie z jakimiś zaniedbaniami ze strony organu. (tak m.in. NSA w wyroku z dnia 25 maja 2017 r. w sprawie II OSK 1714/16, oraz w wyroku z dnia 17 maja 2011 r. w sprawie I GSK 227/10).

Bez względu na który z poglądów przyjmiemy w niniejszej sprawie za prawidłowy, zgodzić się należy z pełnomocnikiem organu, że dołączone do skargi pismo Naczelnika Urzędu Pocztowego W. z dnia 6 października 2022 r. nie mogło stanowić nowej okoliczności w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., istniejącej w dniu wydania postanowienia, a nieznaną organowi. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Wskazane pismo Naczelnika Urzędu Pocztowego W. z dnia 6 października 2022 r. zostało wytworzone już po wydaniu zaskarżonego postanowienia (26 września 2022 r.) a zatem z oczywistych względów nie istniało w dniu jego wydania, a w konsekwencji nie może być traktowane jako nowy dowód nieznany organowi. Również treść tego pisma – odnosząca się do daty nadania wniosku przez skarżącą spółkę w placówce pocztowej – nie była nową okolicznością nieznaną organowi w dniu wydania zaskarżonego postanowienia, bowiem na powyższą okoliczność powoływała się skarżąca spółka w zażaleniu i kwestia ta była przedmiotem oceny organu odwoławczego. Tym samym sąd pierwszej instancji błędnie zakwalifikował powyższe pismo jako nową okoliczność nieznaną organowi w dniu wydania zaskarżonego postanowienia, a w konsekwencji jako przesłankę wznowienia postępowania w sprawie.

W tym miejscu podkreślić należy, czego nie dostrzegł sąd pierwszej instancji, że przedmiotem skargi do sądu było postanowienie o charakterze formalnym, odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie, a zatem w istocie żadne postępowanie administracyjne w sprawie się nie toczyło. Instytucja wznowienia postępowania uregulowana w art. 145 § 1 k.p.a. dotyczy sprawy zakończonej decyzją ostateczną, a zatem postępowania merytorycznego. Owszem, ustawodawca przewidział, że do postanowień, od których przysługuje zażalenie stosuje się odpowiednio art. 145 k.p.a. (art. 126 k.p.a.), jednakże przyjąć należy, że dotyczy to przede wszystkim postanowień merytorycznych, kończących postępowanie administracyjne w danej sprawie. Co prawda na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania przysługuje zażalenie (art. 61a § 2 k.p.a.), jednakże z uwagi na formalny charakter takiego postanowienia i brak typowego postępowania administracyjnego, instytucję wznowienia postępowania zakończonego takim postanowieniem należy stosować w bardzo ograniczonym zakresie.

Błędne stanowisko sądu pierwszej instancji co do charakteru pisma Naczelnika Urzędu Pocztowego W. z dnia 6 października 2022 r. nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, bowiem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego kierunek rozstrzygnięcia sprawy przez uchylenie objętego skargą postanowienia, należy uznać za prawidłowy.

Podstawą wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia organów obu instancji był art. 61a § 1 k.p.a Zgodnie z tą regulacją, gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Postanowienie wydane w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest zatem aktem formalnym, a nie merytorycznym i organ nie rozstrzyga w nim sprawy co do jej istoty, a także nie prowadzi postępowania administracyjnego przed wydaniem postanowienia, prowadzącego do wyjaśnienia sprawy. Organ działając na podstawie art. 61a k.p.a. jest zobowiązany odmówić wszczęcia postępowania tylko w przypadkach oczywistych, z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Badanie istnienia okoliczności stanowiących przeszkody do wszczęcia postępowania, o których mowa w art. 61a k.p.a. nie jest podstawą do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie, gdyż w takim wypadku byłoby to rozstrzyganie sprawy co do jej istoty.

Zważywszy na treść złożonego wniosku w sprawie przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu w ramach mechanizmu "Nadzwyczajna pomoc dostosowawcza dla producentów jabłek", konieczne było poczynienie ustaleń, co do tego czy został zachowany termin składania wniosków o jej przyznanie, który upływał z dniem 30 czerwca 2022 r.

Organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2022 r. odmówił wszczęcia postępowania, z uwagi na złożenie wniosku po upływie wymaganego terminu, albowiem został on nadany w placówce pocztowej w dniu 1 lipca 2022 r. (data stempla pocztowego), zaś zgodnie z § 8 ust. 2 rozporządzenia z 2022 r. powinien być złożony w nieprzekraczalnym terminie do 30 czerwca 2022 r.

W zażaleniu wywiedzionym od tego postanowienia spółka podniosła, że data stempla pocztowego jest niemiarodajna bowiem wniosek został nadany w placówce pocztowej 28 czerwca 2022 r., a więc w wyznaczonym przez rozporządzenie z 2022 r. terminie. Do zażalenia skarżąca dołączyła potwierdzenie nadania wniosku listowną przesyłką w dniu 28 czerwca 2022 r. oraz oświadczenie Poczty Polskiej S.A. Region Sieci Warszawa Województwo Urząd Pocztowy W.z 19 sierpnia 2022 r., z którego wynika, że opóźnienie listu (przesyłki o konkretnym numerze) spowodowane było z winy operatora pocztowego.

Przepis art. 7 k.p.a., ustanawiający zasadę prawdy obiektywnej, zobowiązuje organ administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Emanacją tej zasady w postępowaniu dowodowym jest przepis art. 77 § 1 k.p.a., który nakłada na organ administracji obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a następnie równie wyczerpującego jego rozpatrzenia, celem prawidłowego ustalenia podstawy faktycznej decyzji administracyjnej. Prawidłowa realizacja przywołanych norm prawnych ma zasadnicze znaczenie dla czynionych przez organ administracji ustaleń faktycznych. Całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego stanowi bowiem podstawę do przeprowadzenia przez ten organ oceny, czy dana okoliczność została udowodniona, co zostało ujęte przez ustawodawcę w art. 80 k.p.a. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów, z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi warunek konieczny do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do wydania wadliwej decyzji (postanowienia). Powyższe zasady, mimo iż odnoszą się do postępowania administracyjnego, powinny być odpowiednio brane pod uwagę również przy badaniu istnienia okoliczności stanowiących przeszkody do wszczęcia postępowania, o których mowa w art. 61a k.p.a.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prezes ARiMR rozpoznając zażalenie skarżącej spółki od postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania, nie sprostał powyższym zasadom, bowiem nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny okoliczności związanych z nadaniem przesyłki w Urzędzie Pocztowym w W. w zakresie daty jej nadania, co miało kluczowe znaczenie w sprawie. Ustalenie rzeczywistej daty nadania przesyłki w urzędzie pocztowym miało kluczowe znaczenia dla oceny prawidłowości i legalności zaskarżonego zażaleniem postanowienia organu pierwszej instancji, szczególnie że jak była już mowa powyżej, postanowienie to może być wydane jedynie w przypadkach oczywistych.

Zgodnie z art. 3 pkt 8 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1640 z późn. zm.). przez "nadanie" rozumie się: polecenie doręczenia przesyłki pocztowej lub kwoty pieniężnej określonej w przekazie pocztowym oraz przekazania druku bezadresowego zgodnie z umową o świadczenie usługi pocztowej. Zawarcie umowy o świadczenie usługi pocztowej następuje zaś w szczególności przez przyjęcie przez operatora pocztowego przesyłki pocztowej do przemieszczenia i doręczenia (art. 15 ust. 1 pkt 1 Prawa pocztowego). Z kolei z art. 17 Prawa pocztowego wynika, że potwierdzenie nadania przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego wydane przez operatora wyznaczonego oraz wydruk potwierdzenia nadania przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego pobrane samodzielnie z systemu teleinformatycznego operatora wyznaczonego służącego do nadawania rejestrowanych przesyłek pocztowych lub przekazów pocztowych mają moc dokumentów urzędowych. Przymiot przesyłki rejestrowej ma zaś przesyłka pocztowa przyjęta za pokwitowaniem przyjęcia i doręczana za pokwitowaniem odbioru (art. 3 pkt 23 Prawa pocztowego).

Z powyższego wynika, że nadanie przesyłki w placówce pocztowej Poczty Polskiej (tj. operatora wyznaczonego w rozumieniu Prawa pocztowego) jest równoznaczne ze złożeniem podania (art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.). W świetle treści art. 17 Prawa pocztowego dowód nadania przesyłki zawierający stempel pocztowy uznaje się za dokument urzędowy korzystający z domniemania prawdziwości i autentyczności. Data wynikająca z datownika urzędu pocztowego stwarza domniemanie zgodności ze stanem faktycznym. Domniemanie to może zostać jednak obalone przekonującym przeciwdowodem. Niewątpliwie takim przeciwdowodem może być pismo wystawione przez placówkę pocztową, w której została nadana przesyłka, a które to pismo podważa prawidłowość datownika na stemplu pocztowym widniejącym na kopercie. Wbrew stanowisku prezentowanemu w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, przepisy Prawa pocztowego nie wskazują, że jedynie pisma Poczty Polskiej wytworzone w ramach postępowania reklamacyjnego, mogą stanowić przeciwdowód dla daty widniejącej na dowodzie nadania przesyłki pocztowej. Oznacza to, że nieskorzystanie przez skarżącą spółkę z postępowania reklamacyjnego w trybie przewidzianym przez art. 92 Prawa pocztowego nie uniemożliwia jej wykazywania, że data stempla pocztowego widniejąca na dowodzie nadania jest nieprawidłowa.

Z akt sprawy wynika, że na kopercie zawierającej wniosek o udzielenie pomocy finansowej dla producentów jabłek widnieje data 1 lipca 2022 r., również taka data widnieje na e-monitoringu Poczty Polskiej śledzenie przesyłek – Tracking. Skarżąca spółka w złożonym zażaleniu kwestionowała tę datę, podkreślając że przesyłkę nadała 28 czerwca 2022 r., na dowód czego przedłożyła wydruk z potwierdzeniem nadania wniosku w dniu 28 czerwca 2022 r. oraz pismo Poczty Polskiej S.A. Region Sieci Warszawa Województwo Urząd Pocztowy W. z 19 sierpnia 2022 r., z którego wynika, że opóźnienie listu spowodowane było z winy operatora pocztowego. Organ odwoławczy uznał, że przedłożone pismo Poczty Polskiej z 19 sierpnia 2022 r. nie jest wystarczające do udowodnienia, iż datą nadania przesyłki pocztowej nr (...) był dzień 28 czerwca 2022 r., bowiem nie zawiera żadnej konkretnej daty nadania przesyłki przez wnioskodawcę, a jedynie ogólnie stwierdza, że opóźnienie nastąpiło z powodu trwającej inwentaryzacji, która spowodowała zamieszanie i błędne posegregowanie przesyłek. Tym samym organ odwoławczy przyjął, że stan faktyczny sprawy jest jasny i niebudzący wątpliwości. Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Owszem, treść pisma Poczty Polskiej z 19 sierpnia 2022 r. nie wyjaśniała na czym konkretnie polegało opóźnienie listu skarżącej spółki, jednakże w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uwiarygadniało to w dostateczny sposób, że data widniejąca na kopercie może być nieprawidłowa. Skoro z treści przedłożonego pisma wynikało, że przesyłka nadana przez skarżącą spółkę była "opóźniona" z winy operatora pocztowego, ale pismo to nie wskazywało na czym to opóźnienie miało polegać, obowiązkiem organu, w świetle art. 7 i 77 § 1 k.p.a. było dokładne wyjaśnienie i ustalenie tej kwestii. Oznacza to, że organ winien był wystąpić do operatora pocztowego o sprecyzowanie powyższego pisma poprzez wyjaśnienie, na czym konkretnie polegało opóźnienie przesyłki skarżącej spółki oraz jaka była rzeczywista data nadania przesyłki w placówce pocztowej. Takich czynności organ odwoławczy nie podjął, a zatem wydane w dniu 26 września 2022 r. postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. Organ odwoławczy dokonał błędnej oceny pisma przedłożonego przez skarżącą spółkę wraz z zażaleniem, co potwierdziło pismo Naczelnika Urzędu Pocztowego W. z dnia 6 października 2022 r. Przyjąć zatem należało, że zasadnie sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżone postanowienie Prezesa ARiMR oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie organu pierwszej instancji, jednakże powinno to nastąpić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., a nie jak przyjął to sąd pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 1 ust. 5 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2022/467 z dnia 23 marca 2022 r. przewidującego nadzwyczajną pomoc dostosowawczą dla producentów w sektorach rolnych w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. – uznać go należało za bezprzedmiotowy. Podstawą wydania zaskarżonych rozstrzygnięć organów obu instancji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Nadzwyczajna pomoc dostosowawcza dla producentów jabłek" był art. 61a § 1 k.p.a., a zatem postanowienie formalne a nie merytoryczne. Przepisu art. 1 ust. 5 ww. rozporządzenia 2022/467 z dnia 23 marca 2022 r., wskazującego na końcową datę płatności w ramach przyznanych środków kwalifikujących się do pomocy unijnej, nie stosowały ani organy ARiMR obu instancji ani też sąd pierwszej instancji, dlatego też z oczywistych względów zarówno organy jak i sąd nie mogły go naruszyć. Wskazany przepis będzie miał zastosowanie dopiero po wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie i oceny możliwości przyznania skarżącej spółce wnioskowanej pomocy, natomiast nie mógł być naruszony zarówno przez organy jak i sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie.

Ponownie rozpoznając sprawę, organy ARiMR uwzględnią dokonaną ocenę prawną wynikającą z uzasadnienia powyższego wyroku, przyjmując że skarżąca spółka wniosek o przyznanie pomocy finansowej złożyła w dniu 28 czerwca 2022 r. a następnie dokonają jego merytorycznej oceny.

Mając na względzie powyższe na podstawie art. 184 in fine p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.