Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 476/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia NSA Karol Kiczka po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 137/22 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 2 grudnia 2021 r. nr SKO 4316/497/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 13 grudnia 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 137/22, po rozpoznaniu skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 2 grudnia 2021 r. nr SKO 4316/497/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z dnia 21 września 2021 r. K. K. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem Z. K. Do wniosku strona dołączyła wypis z treści orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 30 lipca 1987 r., która zaliczyła syna skarżącej do I grupy inwalidów na stałe.

Wójt Gminy B. decyzją z dnia 28 października 2021 r., nr 0000409/SP/10/2021, odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podał, że w dniu 13 października 2021 r. został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni, w toku którego ustalono, że skarżąca wspólnie z synem zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe. Syn jest niepełnosprawny, jego niepełnosprawność powstała najprawdopodobniej na skutek uszkodzeń okołoporodowych. Rodzina nie jest w posiadaniu dokumentacji medycznej. Syn wnioskodawczyni nie jest osobą czynną zawodowo, ukończył szkołę specjalną, nie ma wyuczonego zawodu. Mężczyzna komunikuje się z otoczeniem za pomocą kilku słów, jego potrzeby są identyfikowane przez matkę, od której jest silnie uzależniony. Podano, że skarżąca przygotowuje wszystkie posiłki, które mężczyzna spożywa samodzielnie, pomaga mu w toalecie porannej oraz wieczornej, przygotowuje odzież do ubrania, towarzyszy mu podczas wizyt u lekarza. Mężczyzna śpi w pokoju obok matki, w innym przypadku odczuwa silne lęki. Ma ustalone prawo do renty wraz ze świadczeniem uzupełniającym w łącznej wysokości 1540 zł miesięcznie. Skarżąca otrzymuje emeryturę z KRUS-u od 2004 r. w wysokości 1065,88 zł miesięcznie.

W ocenie organu I instancji wnioskodawczyni nie spełnia warunków ustawowych do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wystąpienie warunku określonego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm. – dalej "u.ś.r."), tzn. posiadania prawa do emerytury.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca złożyła odwołanie, podnosząc, że chciałaby dokonać wyboru jednego świadczenia i zrezygnować z pobierania niższego świadczenia czyli emerytury z KRUS.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia 2 grudnia 2021 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy w motywach swojego rozstrzygnięcia po przywołaniu pełnej treści regulacji art. 17 ustawy przyznał, że w rozpatrywanej sprawie nie było sporne, że wnioskodawczyni opiekuje się synem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. W ocenie organu pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nie istnieje jednak związek przyczynowy, bowiem skarżąca przerwała zatrudnienie w 2004 r. i ma przyznane własne świadczenie z KRUS. Wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie opieki, bowiem celem świadczenia jest zabezpieczenie egzystencji opiekuna, który nie może sam na siebie pracować, ponieważ opiekuje się osobą niesamodzielną.

Kolegium wskazało, że strona, co prawda może zawiesić realizację prawa do wypłaty emerytury, ale zawieszenie prawa nie powoduje, że prawo nie jest ustalone, a jedynie wstrzymuje wypłatę i w konsekwencji nie jest to również okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie SKO, w razie zbiegu prawa do emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego strona, która nabyła wcześniej prawo do emerytury nie może zatem wybrać świadczenia dla niej korzystniejszego i uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego.

Na w/w decyzję Kolegium, skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

W odpowiedzi organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 13 grudnia 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Sąd wskazał, że problematyka wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r. była wielokrotnie analizowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym i aktualnie należy już uznać za ugruntowaną linię orzeczniczą, zgodnie z którą wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej w/w przepisu, wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej.

Wobec tego Sąd I instancji uznał, że należy się opowiedzieć za koniecznością przyjęcia rozwiązania polegającego na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego. Zdaniem Sądu, w świetle ugruntowanej już linii orzeczniczej sądów administracyjnych, całkowite wykluczenie możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna uzyskującego dużo niższą emeryturę, a tym samym pozbawienie pomocy rodziny, która obarczona jest dodatkowymi kosztami związanymi z opieką nad osobą z niepełnosprawnością oraz pozbawienie pomocy wymagającego opieki niepełnosprawnego członka rodziny, stanowi nieproporcjonalne zróżnicowanie w obrębie osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym krewnym.

Sąd wskazał, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną – art. 27 ust. 5 u.ś.r. Ponadto Sąd zauważył, że kwestie zbiegu świadczeń reguluje także art. 33 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2022 r. poz. 933), aczkolwiek przepis ten reguluje zbieg świadczeń wyraźnie tam wskazanych, według zasady wyboru świadczenia wyższego lub korzystniejszego.

W świetle norm konstytucyjnych Sąd uznał, że osobie, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać a pobiera emeryturę z KRUS, należy umożliwić dokonanie wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia w niższej kwocie. Sąd wskazał, że w przypadku emerytury rolniczej wybór taki można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 34 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym prawo to ulega zawieszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych, a zatem w art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz. U. 2022 poz. 504). Zgodnie z tym przepisem, na wniosek emeryta można zawiesić wypłatę m.in. emerytury, do której uprawniona jest jedna osoba. Sąd wskazał, że emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., którą należy wiązać nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia.

Wobec tego Sąd stwierdził, że jeżeli jedyną przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania emerytury, to organ winien poinformować skarżącą o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty – zgodnie z art. 9 K.p.a. Natomiast w niniejszej sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącej, iż ma ona możliwość wyboru świadczenia.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyło SKO we Wrocławiu, wnosząc o jego uchylenie w całości, rozpoznanie skargi i jej oddalenie. Zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – dalej "p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego, tj.

1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., poprzez błędną jego wykładnię, tj. błąd interpretacji (błąd rozumowania) wynikający z wadliwego zrekonstruowania wynikającej z tego przepisu normy prawnej polegający na przyjęciu, że:

a) przepis ten nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, choć jest to osoba, która ma ustalone prawo do emerytury, podczas gdy – w ocenie Kolegium – z brzmienia tej regulacji wprost wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury;

b) przepis ten, interpretowany przy zastosowaniu także dyrektyw wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, również nie może prowadzić do wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku posiadania ustalonego prawa do emerytury;

c) zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę określoną w tym unormowaniu wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, choć zawieszenie prawa do emerytury na wniosek emeryta nie powoduje uzyskania przez emeryta statusu osoby bez ustalonego prawa do emerytury, a w konsekwencji – pominięcie jednoznacznego wyniku wykładni językowej tego przepisu, wedle którego przysługiwanie uprawnienia do emerytury osobie wnioskującej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowi negatywną przesłankę uzyskania tego świadczenia rodzinnego; nota bene – powyższy wynik wykładni potwierdzają także rezultaty interpretacji prawa wykraczające poza kontekst stricte literalny;

2) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. błąd interpretacji (błąd rozumowania) wynikający z błędu subsumpcji polegającego na błędnej ocenie, że:

a) organy obu instancji wadliwie zinterpretowały art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., prowadząc do uznania, że przepis ten nie pozbawia strony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy ustalone prawo do emerytury jest przesłanką uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego;

b) prawidłowe zastosowanie dyrektyw interpretacyjnych prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że nie wyłącza on prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury, podczas gdy przepis ten powinien być wykładany w taki sposób, że ustalone prawo do emerytury jest przesłanką uniemożliwiającą otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego, niezależnie od faktu zawieszenia prawa do emerytury i wstrzymania jej wypłaty, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego uchylenia decyzji organów obu instancji;

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a, w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., poprzez wadliwe wykonanie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, przez wadliwe zastosowanie przez Sąd I instancji wykładni prawa materialnego innej niż literalna bazujące na błędnie wyprowadzonych rezultatach wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej, skutkujące nieznajdującym prawnego umocowania zrównaniem sytuacji osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, które mają ustalone prawo do emerytury z opiekunami, którzy takiego prawa nie mają ustalonego, co skutkowało nieuzasadnionym uchyleniem decyzji organów obu instancji, choć organy te dokonały zgodnej z prawem wykładni przepisów prawa materialnego;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., w związku z art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 K.p.a., gdyż w okolicznościach tej sprawy Kolegium dokonało właściwej subsumpcji przepisów prawa relewantnych z punktu widzenia załatwienia tej sprawy, wyjaśniając najpierw stan faktyczny (ustalając wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia załatwienia sprawy), a następnie wnikliwie rozpatrując zebrany materiał dowodowy i dokonując jego prawidłowej oceny, nie naruszając tym samym przepisów prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a brak przesłania skarżącej informacji, że jedyną przeszkodą wykluczającą przyznanie jej wnioskowanego świadczenia opiekuńczego jest brak zawieszenia "pobierania" emerytury, nie ma wpływu na wynik sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

3) art. 151 p.p.s.a., w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. oraz art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 K.p.a., gdyż skarga – jako nieuzasadniona – powinna być oddalona, z uwagi na to, że decyzja Kolegium nie narusza przepisów prawa materialnego i procesowego, a w efekcie nie ziściły się podstawy do wydania wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest złagodzenie po stronie opiekuna (osoby zobowiązanej do alimentacji względem danego niepełnosprawnego) skutków ryzyka socjalnego w postaci konieczności zaniechania aktywności zarobkowej i zawodowej, pomimo pozostawania w wieku produkcyjnym i zachowania zdolności do pracy w warunkach typowych (brak orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy). Natomiast osoba pozostająca na emeryturze, obowiązana do opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie pozostaje w sytuacji przymusowej, takiej jak osoba zatrudniona, emeryt nie musi bowiem rezygnować z emerytury w celu podjęcia obowiązków opiekuna, natomiast aktywny zawodowo z aktywności tej zrezygnować musi. Podkreślono, że w przypadku osób, którym przysługuje prawo do emerytury, osoby te są po okresie zakładanej systemowo – z punktu widzenia założeń polityki społecznej i zabezpieczenia społecznego – aktywności zawodowej, a wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego zależna jest od liczby lat pracy oraz wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia. Tym samym w przypadku tych osób nie można już mówić o rekompensacie za utracone wynagrodzenie, ponieważ osoby te dysponują prawem do określonego świadczenia z systemu zabezpieczenia społecznego. Zdaniem skarżącego kasacyjnie organu, instytucja zawieszenia emerytury na wniosek nie niweczy skutku w postaci ustalenia prawa do emerytury. Podkreślono, że ustawodawca jasno wskazał, iż przyczyną uniemożliwiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest "ustalone prawo do emerytury" - niezależnie czy prawo to jest aktualnie konsumowane, czy też jego realizacja w pewnym okresie została wstrzymana (zawieszona). W ocenie autora skargi kasacyjnej oznacza to, że nawet ewentualne zawieszenie pobierania emerytury nie powinno eliminować negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w postaci ustalonego prawa do emerytury. Wskazano ponadto, że żaden z przepisów ustawy nie przewiduje również możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego przez błędną wykładnię, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do istoty zasadniczego problemu w niniejszej sprawie, tj. do poprawności dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni prawa materialnego.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zawarty w art.17 ust.1 u.ś.r. wymóg rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej dotyczy osób w wieku aktywności zawodowej tj. do osiągnięcia wieku emerytalnego oraz, czy w przypadku skarżącej w ogóle do takiej rezygnacji z zatrudnienia doszło.

Analizując treść art. 17 ust.1 u.ś.r. należy zauważyć, że ustawodawca nie wskazał w nim granicy wieku osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. W art.17 ust.1 i 1 a u.ś.r. został określony krąg osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne oraz warunki, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia. Do warunków tych należą: rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji albo legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy podkreślić, że ani art. 17 u.ś.r., ani żaden inny przepis tej ustawy w zakresie dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego nie zawiera także odesłania do ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., Nr 175, poz.1362 ze zm.), która w art. 6 pkt 7 definiuje niezdolność do pracy jako ukończone 60 lat przez kobietę i 65 lat przez mężczyznę. Literalna wykładnia przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do wniosku, że ustawodawca w celu ustalenia zdolności, bądź niezdolności do pracy zarobkowej przy sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną nie posłużył się kryterium wieku. Zdolność do zatrudnienia lub podjęcia pracy zarobkowej nie została zatem ograniczona przesłanką wieku. Prawo każdego obywatela do podjęcia pracy zarobkowej nie jest ograniczone przesłanką wieku. Przyjęcie ograniczenia możliwości podjęcia pracy zarobkowej po osiągnięciu wieku emerytalnego nie da się także pogodzić z regulacjami przewidzianymi w innych obowiązujących ustawach. W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ustawodawca przewidział możliwość zawieszenia emerytury w przypadku kontynuacji pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego (por. art.103 i nast.). Podobnie też przepisy ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447 ze zm.) nie przewidują żadnych ograniczeń w podjęciu i prowadzeniu działalności przez emeryta lub rencistę.

W niniejszej sprawie skarżąca ma przyznane prawo do emerytury, zatem występuje wyłączenie, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Co zaś do tej okoliczności, to w najnowszym, utrwalonym już orzecznictwie sądów administracyjnych dostrzeżono potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, odstąpiono od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., na rzecz takiego sposobu rozumienia przepisu, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20; 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; 19 stycznia 2021 r., sygn. I OSK 2305/20 i sygn. I OSK 2304/20; 16 kwietnia 2021, sygn. I OSK 2813/20; 24 czerwca 2021 r., sygn. I OSK 349/21 i sygn. I OSK 350/21; 25 czerwca 2021 r., sygn. I OSK 563/21 i sygn. I OSK 305/21; 12 października 2021 r., sygn. I OSK 544/21; 12 stycznia 2022 r., sygn. I OSK 917/21 i sygn. 943/21; 9 lutego 2022 r., sygn. I OSK 1072/21; 11 lutego 2022 r., sygn. I OSK 1166/21).

W w/w wyrokach uznano, że wyłącznie literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że te podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanych wyżej wyrokach podkreślił, że pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że z powodu sprawowania opieki po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

W przywołanych wyrokach Naczelny Sąd Administracyjny opowiedział się za taką wykładnią omawianego przepisu, która umożliwia osobie uprawnionej dokonanie wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.

W w/w wyrokach wskazywano ponadto, że zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego - w przypadku emerytury rolniczej wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 34 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym prawo to ulega zawieszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych, a zatem w art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz. U. 2022 poz. 504). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Należy podkreślić, że ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia.

Z powyższego wynika zatem, że co do zasady, osoba, której stan zdrowia nie wyklucza zatrudnienia, a która ukończyła 60 lat w przypadku kobiety i 65 lat w przypadku mężczyzny, może podjąć zatrudnienie i uzyskiwać wynagrodzenie za pracę. Wynika to wprost z unormowań przepisów art. 103 i 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przewidujących, że osoba, która osiągnęła wiek emerytalny nie ma obowiązku rozwiązania stosunku pracy i może nadal pozostawać w zatrudnieniu u tego samego pracodawcy (co skutkuje zawieszeniem prawa do emerytury), jak również pobierając świadczenie emerytalne może ona podjąć dodatkowe zatrudnienie. Osiągnięcie wieku emerytalnego nie wyłącza więc ze swej istoty możliwości pozostawania w zatrudnieniu i uzyskiwania dochodów z tego tytułu.

Wobec tego, w niniejszej sprawie okoliczność pobierania przez K. K. emerytury oraz jej wiek, nie mogą być czynnikami uniemożliwiającymi przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.

W odniesieniu do przesłanki pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, należy wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki m.in. nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając na względzie zawartą w art. 3 pkt 22 w/w ustawy definicję pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oznacza to rezygnację z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywania pracy lub świadczenia usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Chodzi więc o to, że osoby zdolne do pracy z uwagi na konieczność sprawowania osobistej i bezpośredniej opieki zmuszone są zaprzestać swej aktywności zawodowej przez rezygnację albo niepodejmowanie takiego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Wobec tego, w niniejszej sprawie wiek K. K. nie może być czynnikiem uniemożliwiającym przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy zauważyć, że z wywiadu środowiskowego znajdującego się w aktach niniejszej sprawy wynika, iż wnioskodawczyni nieprzerwanie opiekuje się niepełnosprawnym 58 – letnim synem (ur. 27 marca 1966 r.), którego niepełnosprawność powstała w wyniku uszkodzenia okołoporodowego. Syn wymaga pomocy we wszystkich czynnościach, jest całkowicie uzależniony od matki. Nie ma wyuczonego żadnego zawodu, komunikuje się z otoczeniem za pomocą kilku słów, jego potrzeby są identyfikowane przez matkę. Mężczyzna śpi w pokoju obok matki, w innym przypadku odczuwa silne lęki.

Poza sporem jest zatem, że K. K. opiekuje się synem całodobowo i już długotrwale. W odwołaniu od decyzji organu I instancji z dnia 15 listopada 2021 r. – znajdującym się w aktach administracyjnych niniejszej sprawy – oświadczyła, że przebywa na emeryturze oraz, że chciałaby dokonać wyboru jednego ze świadczeń. Natomiast w myśl wskazanych wyżej rozważań jest to możliwe, nie ma bowiem ograniczeń wiekowych w tym względzie, przeszkodą nie jest także pobieranie emerytury.

Można zatem stwierdzić, że obecnie powodem niepodejmowania zatrudnienia przez K. K. jakiegokolwiek zatrudnienia celem "dorobienia" do emerytury, jest opieka nad niepełnosprawnym synem. Spełniona zatem została przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczyć należy, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować, czego w niniejszej sprawie nie uczynił.

Wobec tego uznać należy, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.