Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 858/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 24 czerwca 2024 r. nr SKO Gd/6896/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

J. Z. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 7 listopada 2023 r. J. Z. zwrócił się o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad matką, W. Z.

Z akt sprawy wynika, że W. Z. (ur. 12 grudnia 1938 r.) jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 3 marca 2009 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kościerzynie. Symbol przyczyny niepełnosprawności to 07-S, 05-R oraz 04-O. Niepełnosprawność istnieje od 7 marca 1988 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 stycznia 2008 r. Orzeczenie wydano na stałe. Niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług specjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki a także zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i środki techniczne ułatwiające funkcjonowanie.

Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń ustalono, że W. Z. cierpi na zaawansowaną chorobę zwyrodnieniową stawów i kręgosłupa, chorobę wieńcową, nadciśnienie tętnicze, jaskrę, ślepotę oka lewego, znaczne niedowidzenia oka prawego oraz inne schorzenia wieku starczego, w tym nietrzymanie moczu. Niepełnosprawna jest w stanie samodzielnie spożywać przygotowane posiłki, porusza się pomocy balkonika.

Ustalono, że niepełnosprawna jest wdową. Oprócz wnioskodawcy ma jeszcze dwoje dzieci: córkę, która jest emerytką, ma problemy zdrowotne (schorzenia kręgosłupa, reumatoidalne zapalenie stawów i nadciśnienie tętnicze), zamieszkuje w innej miejscowości i odwiedza matkę raz w miesiącu, ale nie jest w stanie sprawować nad nią opieki oraz drugiego syna, który wraz z żoną zamieszkuje w tym samym budynku co wnioskodawca wraz z matką, ale jest z nią skonfliktowany, nie odwiedza jej i nie pomaga w opiece nad nią.

Wnioskodawca od około 10 lat nie pracuje zawodowo. Opiekę nad matką sprawuje od kilku lat. W ramach czynności wykonywanych w związku z opieką przygotowuje i podaje matce posiłki (3 razy dziennie), przygotowuje i podaje leki (3 razy dziennie), mierzy ciśnienie (2-3 razy dziennie) i poziom cukru (rano), pomaga przy czynnościach higienicznych (rano i wieczorem), wymienia wkładki urologiczne (3 razy dziennie) i pieluchomajtki (na noc), pomaga przy ubieraniu i rozbieraniu (rano i wieczorem), umawia wizyty lekarskie, realizuje recepty, pomaga przy ćwiczeniach fizycznych oraz wykonuje masaże (2 razy dziennie), a także czuwa w nocy.

Wnioskodawca ma przyznane od 1 września 2016 r. do 31 października 2024 r. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką.

Burmistrz Miasta Kościerzyna, decyzją z dnia 29 listopada 2023 r. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie organu wprawdzie rozmiar sprawowanej opieki uniemożliwia stronie aktywność zawodową, niemniej jednak w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej jako "u.ś.r."), albowiem niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 24 czerwca 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W ocenie Kolegium organ I instancji niezasadnie odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na przepis art. 17 ust. 1b ustawy, bez uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/14. Zdaniem Kolegium, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy nie można jednak jednoznacznie przyjąć, że w sprawie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją wnioskodawcy z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Kolegium wyjaśniło, że w toku postępowania odwoławczego ustaliło, że wnioskodawca od 2016 r. sprawował opiekę nad obojgiem rodziców. W 2022 r. roku zmarł ojciec strony i od tego czasu wnioskodawca sprawuje bezpośrednią opiekę nad matką. Następnie, przedstawiając zakres wykonywanych przez wnioskodawcę czynności opiekuńczych, organ odwoławczy wskazał, że brak jest podstaw do uznania, by rozmiar i zakres opieki sprawowanej nad matką wymuszał na stronie niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zakres samodzielności matki strony, choć ograniczony, to jednak nie jest tego rodzaju, by wykluczał jakąkolwiek aktywność zawodową wnioskodawcy. W ocenie Kolegium czynności składające się na zakres opieki nad matką w większości są wykonywane w pewnych odstępach czasu i nie zajmują stale czasu strony - przez długie okresy w ciągu dnia wnioskodawca nie wykonuje przy matce żadnych specjalistycznych czynności opiekuńczych. Ponadto z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby schorzenia matki i wynikające z nich jej potrzeby objawiały się w sposób wymagający stałej i nieprzerwanej opieki, czy też nadzoru strony. Niepełnosprawna może pozostać sama w domu na pewien czas, a choroby na które cierpi nie wymagają obowiązku czuwania nad nią przez 24 godziny na dobę, nie podejmuje ona również nieracjonalnych zachowań stanowiących jakiekolwiek zagrożenie. Takie czynności natomiast jak pomoc w ćwiczeniach fizycznych, czy masaże mogą być wykonywane np. po powrocie z pracy. Pozostałe czynności wskazane przez stronę takie jak np. sprzątanie, pranie, robienie zakupów, odśnieżanie, opłacanie rachunków itp. są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego), które mogą być wykonywane poza godzinami zatrudnienia, tak jak to odbywa się powszechnie w innych gospodarstwach domowych, w których pod opieką pracujących domowników pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.

Zdaniem Kolegium, przy rozpoznawaniu wniosku nie można także pominąć faktu, że wnioskodawca ma jeszcze siostrę i brata tj. osoby zobowiązane do alimentacji, które wspólnie winny realizować obowiązek alimentacyjny.

Reasumując Kolegium wskazało, że biorąc pod uwagę rozmiar opieki świadczonej matce przez stronę (zakres wymaganych i koniecznych czynności wspomagających matkę w funkcjonowaniu) brak jest podstaw by przyjąć, że to wyłącznie ona stanowi przeszkodę do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskodawcę, co wskazuje, iż brak jest w sprawie związku przyczynowo - skutkowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. Z., reprezentowany przez pełnomocnika zawodowego, wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że zalicza się on do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będąc jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącego może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Zarzucił ponadto naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie do treści art. 134 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w graniach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył pełnomocnik skarżącej, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ administracji", "organ odwoławczy") z 24 czerwca 2024 r. utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Miasta Kościerzyna z 29 listopada 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu na jego wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką Sąd stwierdził, że nie narusza ona prawa.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie natomiast do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Podkreślić należy, że przywołany przepis powinien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności.

W konsekwencji zdaniem Sądu, przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Sąd w składzie orzekającym przychyla się zatem do stanowiska Kolegium w zakresie braku podstaw do uznania, że podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego może stanowić art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Prawidłowa jest także, w zdaniem Sądu, dokonana przez Kolegium ocena braku spełnienia pozytywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, wynikająca z powołanego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r., a dotycząca tego, że wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Należy podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia.

Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W takiej sytuacji rolą organów administracji jest zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącego a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do matki. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W rezultacie organy muszą ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącego, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Należy przy tym podkreślić, że ustawodawca nie wymaga, aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 15 lutego 2023 r., II SA/Gd 944/22; wszystkie powoływane w sprawie orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie organy administracji publicznej uznały, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem zatrudnienia lub jego nie podejmowaniem, a sprawowaniem opieki nad matką. Sąd orzekający w sprawie wniosek ten podziela.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że W. Z. cierpi na zaawansowaną chorobę zwyrodnieniową stawów i kręgosłupa, chorobę wieńcową, nadciśnienie tętnicze, jaskrę, ślepotę oka lewego, znaczne niedowidzenia oka prawego oraz inne schorzenia wieku starczego, w tym nietrzymanie moczu. Niepełnosprawna jest w stanie samodzielnie spożywać przygotowane posiłki i leki, porusza się pomocy balkonika. Nie wymaga żadnych stałych specjalistycznych czynności pielęgnacyjnych, korzysta w pieluchomajtek.

Skarżący wykonuje przy matce takie czynności jak: pomoc przy czynnościach higienicznych, przygotowuje i podaje posiłki (trzy razy dziennie) oraz leki (trzy razy dziennie), przygotowuje odzież i pomaga w ubieraniu się. Trzy do pięciu razy dziennie mierzy matce ciśnienie, dwa razy dziennie smaruje matkę kremami i maściami. W razie możliwości wykonuje z matką ćwiczenia fizyczne, dwa razy dziennie wykonuje masaż pleców i nóg. W ramach sprawowanej opieki wykonuje ponadto wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (pranie, prasowanie, sprzątanie, gotowanie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, palenie w piecu, załatwianie spraw urzędowych), realizuje recepty, organizuje wizyty lekarskie.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika bowiem, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona codziennie, ale tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15).

Należy zgodzić się z Kolegium, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że czynności aktualnie wykonywane przez skarżącego w ramach opieki nad matką nie wyczerpują normatywnie określonego zakresu opieki wymaganego przy osobie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z wykazu czynności przedstawionych przez skarżącego (pismo z 27 października 2023 r. – w aktach administracyjnych) wynika, że opieka obejmuje przede wszystkim czynności typowe w wypadku zamieszkiwania z osobą w podeszłym wieku (przygotowywanie i podawanie posiłków oraz leków, pomoc przy czynnościach higienicznych, dotrzymywanie towarzystwa).

Należy jednocześnie zauważyć, że pomimo niepełnosprawności, matka skarżącego wykazuje się pewną samodzielnością - nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki, jest osobą sprawną ruchowo w górnej części ciała, porusza się przy pomocy balkonika, nie wymaga karmienia - samodzielnie spożywa posiłki i leki przygotowane przez syna.

Znaczna część z opisanych przez stronę czynności, jakie wykonuje w związku z opieką nad matką, składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, realizacja recept, przygotowywanie i podawanie posiłków oraz leków, sprzątanie), które w zależności od stanu zdrowia i kondycji podopiecznego mogą stanowić również czynności z zakresu niezbędnej opieki, gdy podopieczny nie jest im w stanie sprostać samodzielnie, a wespół z pozostałymi czynnościami opiekuna zajmują one większość czasu kosztem wygospodarowania choćby części na pracę zawodową. W niniejszej sprawie jednak taka sytuacja nie zachodzi, albowiem matka skarżącego wykazuje taki stopień samodzielności, który wyklucza potrzebę pozostawania w ciągłej gotowości do świadczenia jej pomocy.

Oceniając wskazany powyżej zakres opieki świadczonej przez skarżącego, Sąd podziela w konsekwencji dokonaną przez Kolegium ocenę, z której wynika, że nie uniemożliwia ona skarżącemu podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Sądu prawidłowe są wnioski organu administracji, wyprowadzane z zebranego materiału dowodowego, stwierdzające, że znaczna część z opisanych przez skarżącego czynności jakie wykonuje w związku z opieką nad matką wpisuje się w normalne działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są one charakterystyczne dla większości osób, które są aktywne zawodowo, prowadzą gospodarstwo domowe i mają pod opieką osoby wymagające wsparcia, a nie legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności. Pranie, sprzątanie, gotowanie, prasowanie, podawanie posiłków, spacery, czytanie książek, robienie zakupów są czynnościami, które mogą być przy odpowiedniej organizacji wykonywane przed lub po pracy. Pozostałe zaś czynności opisane przez skarżącego nie absorbują go w takim zakresie aby wykluczało to podjęcie zatrudnienia.

Akta sprawy nie potwierdzają również, aby W. Z. potrzebowała w związku ze swoimi schorzeniami nieustannej pomocy lub dozoru ze strony osoby drugiej. Z akt sprawy nie wynika, by jej schorzenia i wynikające z nich potrzeby objawiały się w sposób wymagający stałej i nieprzerwanej opieki lub nadzoru skarżącego. W. Z. nie przejawia także żadnych nieracjonalnych zachowań mogących stanowić zagrożenie dla jej zdrowia czy życia a choroby, na które cierpi nie rodzą obowiązku czuwania nad nią przez całą dobę, przez pewien czas może zostać sama w domu.

Słusznie w tej sytuacji stwierdziło Kolegium, że mimo niepełnosprawności matka skarżącego jest wystarczająco samodzielna, aby pozostawać w domu sama w czasie, który skarżący może przeznaczyć na wykonywanie pracy. Należy zatem zgodzić się z oceną organu administracji, że zakres koniecznej opieki wyznaczonej potrzebami osoby niepełnosprawnej nie wymaga od skarżącego całkowitej rezygnacji z zatrudnienia.

W konsekwencji Sąd, w składzie orzekającym, podziela ocenę organu odwoławczego, że zakres sprawowanej opieki nad W. Z. nie może być uznany za wykluczający jakąkolwiek aktywność zawodową. Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej matce przez skarżącego, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącego. Nie wykonuje on bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby go nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową, czyli czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych). W dacie czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie nie można było matki skarżącego uznać za osobę, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności i która wymaga nieustannego dozoru.

W ocenie Sądu, za nieuzasadnione należałoby uznać przyznanie świadczeń ze środków publicznych związanych z rezygnacją z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w sytuacji, gdy opieka ta sprowadza się w przeważającej części do wykonywania zwykłych czynności typowego gospodarstwa domowego (m.in. sprzątanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, umawianie wizyt lekarskich).

W okolicznościach niniejszej sprawy wskazane przez skarżącego czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21). Podobnie czynności pielęgnacyjne, odpowiednio zorganizowane, nie muszą stanowić przeszkody do aktywizacji zawodowej skarżącego.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć żadnej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22).

W rezultacie należy uznać, że niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącego w opiekę nad matką było przeszkodą w podjęciu jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że stan fizyczny matki skarżącego i zakres wykonywanych przez nią samodzielnie czynności życia codziennego nie stoją na przeszkodzie podjęciu przez skarżącego zatrudnienia. Nie wykonuje on bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałaby go nieustannie i wymagały jego ciągłej obecności, nie pozwalając tym samym na aktywność zawodową, nawet w zmniejszonym wymiarze godzin.

Zaznaczyć należy również, że ustalenia związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego z treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20, z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21, z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19).

Z tych wszystkich względów jako prawidłowe Sąd uznał stanowisko Kolegium, że w niniejszej sprawie brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez nią opieką nad matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.