Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 531/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2023 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 26 kwietnia 2023 r., nr SKO Gd/6719/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej B. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

B. W., reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z 9 listopada 2022 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gardei, działając z upoważnienia Wójta Gminy Gardeja, odmówił skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę T. R.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że skarżąca jest osobą zdrową, nie pracuje zawodowo, posiada ponad 7-letni staż pracy. Ostatnio była zatrudniona w okresie od 26 marca 2019 r. do 25 marca 2020 r. Stosunek pracy wygasł w wyniku upływu czasu, na który umowa była zawarta. Organ I instancji uwzględnił, że matka skarżącej jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z tytułu chorób psychicznych. Ma problemy z widzeniem z powodu zdiagnozowanej zaćmy obu oczu, która powoduje utratę wzroku. Cierpi również na choroby: Alzheimera, cukrzycę insulinozależną, a także chorobę wieńcową. Zmaga się także z zawrotami głowy, w szczególności rano podczas wstawania z łóżka i podczas porannej toalety. Skarżąca pomaga wówczas matce podczas wstawania i w porannej toalecie. Matka jest samodzielna w zakresie spożywania posiłków i korzystania z toalety, jednak w pozostałych czynnościach samoobsługowych i dnia codziennego wymaga pomocy innej osoby.

Zdaniem organu I instancji, skarżąca pomaga matce w wypełnianiu codziennych czynność życiowych i zaspokajaniu elementarnych potrzeb. Zajmuje się wszelkimi sprawami domowymi, tj. pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów czy dopilnowanie spraw urzędowych, zaopatrywanie w opał. Wspomaga matkę w samoobsłudze (ubieraniu, higienie osobistej i codziennej pielęgnacji) oraz nadzoruje proces leczenia. Umawia i organizuje transport na wizyty do lekarzy specjalistów. Jednakże w ocenie organu I instancji w sprawie zachodzi jednak negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Matka skarżącej, zgodnie z orzeczeniem z 10 czerwca 2022 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Jednakże z treści orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalenie tej daty należy do kompetencji powiatowego zespołu ds. Orzekania o niepełnosprawności. Organ uwzględnił, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Powołując się na punkt 8 uzasadnienia ww. wyroku, organ wskazał, że jego skutkiem nie jest uchylenie przepisu, ani powstanie prawa opiekuna do żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli niepełnosprawność chorego powstała w wieku dorosłym. Nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem regulacji art. 17 ust. 1b u.ś.r., która nadal obowiązuje. Przepis ten nadal obowiązuje i konieczne jest jego stosowanie w brzmieniu ustawowym. Jest to jedno z kryterium, którego spełnienie jest konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Poprawa stanu prawnego, polegająca na uchyleniu niekonstytucyjnego przepisu należy wyłącznie do ustawodawcy.

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania, decyzją z 26 kwietnia 2023 r. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że organ I instancji niezasadnie odmówił stronie wnioskującej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium przychyliło się bowiem do stanowiska sądów administracyjnych, które wskazuje na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Kolegium wskazało nadto, że zaskarżona decyzja organu I instancji w swoim uzasadnieniu nie zawiera żadnych ustaleń organu w tym zakresie, w szczególności odnoszących się do tego, czy stan zdrowia matki skarżącej i związany z nim zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię spowodował bądź rezygnację z zatrudnienia bądź niepodejmowanie tego zatrudnienia z uwagi na zakres sprawowanej opieki uniemożliwiający stronie aktywność zawodową.

W dalszej kolejności Kolegium stwierdziło, że na gruncie niniejszej sprawy nie zaistniał w sprawie związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej strony wnioskującej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym matką.

Kolegium uwzględniło, że orzeczenie wskazuje, że znaczny stopień niepełnosprawności matki datuje się od 19 kwietnia 2022 r. i zawiera wskazania m.in. konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast strona wnioskująca swoją aktywność zawodową skończyła z dniem 25 marca 2020 r., z uwagi na upływ okresu na jaki zawarta była umowa o pracę. Po rozwiązaniu tej umowy i upływie prawa do zasiłku chorobowego, strona posiadała prawo do świadczenia rehabilitacyjnego z ZUS w okresie od 31 sierpnia 2020 r. do 28 marca 2021 r. Dlatego – zdaniem organu - nie sposób twierdzić, że rezygnacja strony z pracy zarobkowej miała związek z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym od 19 kwietnia 2022 r. matką, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Ponadto z zebranego materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej posiada wskazany w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności symbol 02-P (choroby psychiczne, w tym m.in. osoby z zaburzeniami psychotycznymi, zaburzeniami nastroju, utrwalonymi zaburzeniami lękowymi o znacznym stopniu nasilenia czy zespołami otępiennymi). Z powodu zaćmy przeszła zabieg fotokoagulacji siatkówki obu oczu. Cierpi na chorobę Alzheimera, cukrzycę insuliozależną, chorobę wieńcową. Skarży się na zawroty głowy - szczególnie rano, wtedy strona pomaga matce przy wstawaniu i porannej toalecie. Matka skarżącej jest samodzielna w zakresie spożywania posiłków i korzystaniu z toalety. Jest pod opieką poradni neurologicznej i zdrowia psychicznego. Nie jest osobą stale leżącą. Jest osobą zorientowaną co do czasu i przestrzeni, orientacja prawidłowa, porusza się samodzielnie, ale w asyście. Ubiera się samodzielnie, samodzielnie spożywa posiłki i utrzymuje higienę osobistą, czasem w asyście opiekuna. Rodzice oraz mąż matki skarżącej nie żyją. Mieszka ze stroną wnioskującą i jej rodziną: mężem oraz 2 córkami (jedna studiuje, druga uczty się w szkole), prowadząc wspólne gospodarstwo domowe. Opieka sprawowana przez stronę - zgodnie z ustaleniem organu i oświadczeniami strony - polega na pomocy w myciu, przygotowywaniu ubrań, ćwiczeniach (codziennie), mierzeniu ciśnienia - raz dziennie; mierzeniu poziomu cukru, podawanie insuliny 4 razy dziennie, podawanie leków 2 razy dziennie, przygotowywaniu posiłków (chociaż czasami matka pomaga np. przy obieraniu ziemniaków) i ich podawaniu; sprzątaniu, praniu, prasowaniu, wizytach u lekarza raz w miesiącu oraz w razie potrzeby, opłacaniu rachunków raz w miesiącu; codziennym robieniu zakupów; załatwianiu spraw urzędowych według potrzeb; wyjściach na spacery - codziennie na podwórko; wyjściu do kościoła raz w tygodniu, przygotowywaniu i przenoszeniu opału, paleniu w piecu codziennie; odśnieżaniu, czynnościach ogrodniczych, czytaniu książek - wg potrzeb; ćwiczeniach rozwijających mowę; czytaniu, pisaniu, myśleniu, układaniu do snu, czuwaniu podczas snu - codziennie.

Znaczną część czynności wskazanych przez stronę i przez nią wykonywanych stanowią czynności wykonywane w gospodarstwach domowych, w których nie ma osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki. W ramach prowadzonego wspólnego gospodarstwa domowego jest to: robienie zakupów; przygotowywanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych, palenie w piecu; opłacanie rachunków, odśnieżanie, czynności ogrodnicze. Skarżąca robi zakupy i przygotowuje posiłki także dla siebie i swojej rodziny. Również prania i sprzątania, prasowania nie sposób uznać za czynności związane z opieką nad matką. Zdaniem Kolegium czynności wykonywane przez stronę i związane z wykonywaniem opieki nad matką - takie jak pomoc przy porannym myciu, podawanie lekarstw i insuliny, mierzenie ciśnienia i poziomu cukru, pomoc przy wyjściu do kościoła, czy do ogródka - nie uniemożliwiają podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Takie czynności, jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, czy umawianie wizyt lekarskich, robienie zakupów, sprzątanie czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które - mimo, że mogą być czynnościami absorbującymi i czasochłonnymi - nie mogą być jednocześnie uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Natomiast czynności związane z opieką strony odwołującej się nad matką polegające na czynnościach pielęgnacyjnych, czy podawaniu leków nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu.

W rezultacie Kolegium stwierdziło, że stan zdrowia niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki strony, jej względna samodzielność, a przede wszystkim zakres czynności wykonywanych przez stronę związanych ze sprawowaniem opieki, wskazanych wyżej jest taki, że nie sposób uznać go za opiekę stałą lub długotrwałą w rozumieniu ustawy i zajmującą stronie cały dzień, w zakresie uniemożliwiającym stronie podjęcie zatrudnienia łub innej pracy zarobkowej.

Tym samym zasadnym w ocenie Kolegium nie spełnione zostały warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. co do istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki w stopniu uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia.

W skardze na tak wydaną decyzję podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki łub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że z normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która jednak nie musi być opieką całodobową. Skarżąca powołała przy tym stanowisko orzecznictwa (wyrok WSA w Gdańsku z 16 września 2021 r. sygn. III SA/Gd 577/21), wskazujące, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić".

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615) – zwanej dalej jak wcześniej - u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Podkreślić należy, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki daty powstania niepełnosprawności. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Sąd w składzie orzekającym podziela zatem w powyższym zakresie, dotyczącym stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., stanowisko Kolegium, za nieprawidłowe tym samym Sąd uznaje stanowisko organu I instancji.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje natomiast istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki wobec swojej matki.

W sprawie nie jest sporne, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki. Poza sporem pozostaje spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Matka skarżącej jest wdową i ma troje dorosłych dzieci. Mieszka ze skarżącą i jej rodziną, zajmując samodzielny pokój. W toku wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca ma dwie córki. Starsza z córek studiuje w Olsztynie, młodsza jest uczennicą ósmej klasy szkoły podstawowej. Rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez męża pracującego poza granicami kraju.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego, Kolegium stwierdziło, że stan zdrowia matki skarżącej, jej względna samodzielność, a przede wszystkim zakres czynności wykonywanych przez skarżącą a związanych ze sprawowaniem opieki, jest taki, że nie można go uznać za opiekę stałą lub długotrwałą i zajmującą stronie cały dzień, w zakresie uniemożliwiającym jej podjęcie pracy zarobkowej.

Sąd w składzie orzekającym nie podziela dokonanej przez Kolegium oceny w ww. zakresie. Powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być rozumiana jako opieka całodobowa. Niemniej, dla uznania opieki za spełniającą kryteria o jakich mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotny jest jej charakter, niezbędność oraz adekwatność do stanu zdrowia i niepełnosprawności osoby jej wymagającej, które z uwagi na swą intensywność wykluczają podjęcie przez opiekuna zajęcia zarobkowego (bądź zmuszają go do rezygnacji z niego). Jak wskazał NSA w wyroku z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.s.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Stała opieka powinna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę i nie utożsamia sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad inną osobą z koniecznością zamieszkiwania z tą osobą (por. m.in. wyroki WSA w Olsztynie z 3 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 128/22 i WSA w Gliwicach z 16 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 497/21, CBOSA). Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (por. wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 4023/18, CBOSA).

Z załączonego do akt postępowania administracyjnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że matka skarżącej została zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności z uwagi na przyczynę zaliczoną do chorób psychicznych oraz wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z orzeczenia wynika, że matka skarżącej wymaga przy tym zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby. Nadto wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji. Spełnia także przesłanki określone w art. 8 ust. 1 a pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca Prawo o ruchu drogowym, co wskazuje, że matka skarżącej ma znacznie ograniczone możliwości samodzielnego poruszania się. Uzasadniając ww. orzeczenie, Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności wskazał, że wydając orzeczenie zmienił tym samym wcześniej wydane orzeczenie, w związku ze zmianą stanu zdrowia. Matka skarżącej leczy się na otępienie w chorobie Alzheimera, przy czym z przedłożonego organowi I instancji zaświadczenia lekarskiego wydanego przez psychiatrę wynika, że planowane jest zwiększenie dawki przyjmowanych leków. Matka skarżącej objęta została także opieką neurologiczną z uwagi na inne patologie naczyniowe mózgu, od lat cierpi na zawroty głowy i zaburzenia równowagi z tendencją do padania na lewo, z szumem w uchu lewym, który narasta. Ma nieprawidłowy chód i cierpi na klaustrofobię – potwierdza to informacja sporządzona przez specjalistę neurologa. Matka skarżącej cierpi na nadciśnienie oraz cukrzycę i jest leczona insuliną, rozpoznano u niej także chorobę uchyłkową jelita grubego (co potwierdza karta informacyjna leczenia szpitalnego). Z dokumentacji lekarskiej wynika nadto, że matka skarżącej w 2022 roku przeszła także fotokoagulację siatkówki obu oczu. Jak podaje przy tym skarżąca - matka niedowidzi. Z wywiadu wynika, że powodu zawrotów głowy matka skarżącej potrzebuje pomocy w każdej czynności dnia codziennego. Potrzebuje asysty przy porannej toalecie. Matka skarżącej ubiera się samodzielnie. Porusza się samodzielnie, ale przy asyście. W nocy przed dniem wywiadu spadła z łóżka – co jej się często zdarza.

Z załączonego do wniosku oświadczenia skarżącej wynika, że skarżąca czuwa podczas snu matki. Nadto cztery razy dziennie mierzy matce poziom cukru i podaje insulinę, raz dziennie mierzy ciśnienie, a także dwa razy dziennie podaje leki. Skarżąca realizuje recepty, zapewnia pomoc przy wizytach lekarskich – umawia i zapewnia transport. Nadto skarżąca przygotowuje i podaje matce posiłki cztery do pięciu razy dziennie. W wywiadzie ustalono, że matka skarżącej jest w stanie obrać ziemniaki do obiadu i samodzielnie spożywa posiłki. Mycie, spożywanie posiłków i chodzenie wykonuje w asyście skarżącej. Jak słusznie zauważyło Kolegium, skarżąca wykonuje także czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, codziennie sprząta, pierze, prasuje, robi zakupy, raz w miesiącu opłaca rachunki, załatwia sprawy urzędowe, odśnieża i wykonuje czynności ogrodnicze.

Zdaniem jednak Sądu zebrany w sprawie materiał, wbrew twierdzeniom Kolegium, nie potwierdza, by opieka wykonywana przez skarżącą umożliwiała jej podjęcie pracy zarobkowej.

Stan zdrowia matki jest tego rodzaju, że wymaga ona asysty i pomocy osoby trzeciej niemal we wszystkich czynnościach dnia codziennego, a z akt sprawy bezspornie wynika, że opiekę taką sprawuje skarżąca i to ona jest odpowiedzialna za prawidłowe wykonywanie czynności opiekuńczych wobec matki. Wykonywanie przez opiekuna nawet zwykłych czynności związanych z zapewnieniem podopiecznemu właściwych warunków życia (w tym załatwianie codziennych sprawunków i dbałość o dom), z zapewnieniem stabilnego stanu zdrowia podopiecznego, których szczegółowy opis strona przedstawiła w trakcie postępowania, w tym nade wszystko – pozostawanie w gotowości do świadczenia pomocy, wchodzi w zakres opieki nad osobą niepełnosprawną uzasadniającej prawo do świadczenia, której organy nie zdołały podważyć ustaleniami przeciwnymi. Z wywiadu wynika nadto, że czynności opiekuńcze rozłożone w czasie od godziny 9 rano do wieczora –z czuwaniem nad snem matki.

Konkludując, w ocenie Sądu, przedstawiony przez skarżącą zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez nią w stosunku do matki każdego dnia – z perspektywy schorzeń, na które podopieczna cierpi - świadczy o tym, że opieka ta ma w istocie charakter długotrwały i stały. Uwzględnienia przy tym wymaga nieprzewidywalność zakresu wymaganej opieki, związana ze schorzeniami psychicznymi, na które cierpi matka skarżącej, wymagająca od opiekuna ciągłej gotowości do świadczenia pomocy, w tym także w nocy.

W uzasadnieniu skarżonej decyzji Kolegium wskazało także, że skarżąca pobierała świadczenie rehabilitacyjne do 28 marca 2021 r., tymczasem znaczny stopień niepełnosprawności istniał od 19 kwietnia 2022 r. Zatem zdaniem organu rezygnacja z pracy zarobkowej nie miała związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Skarżąca ma 41 lat. Z przedłożonej dokumentacji pracowniczej wynika, że po odbyciu stażu w 2020 roku, jej aktywność zawodowa miała miejsce w latach 2001-2002 a następnie w latach 2006-2008, 2010-2012, 2015 oraz 2017-2020. Ostatni okres pracy obejmował okres od 26 marca 2019 r. do 25 marca 2020 r. Ze świadectwa pracy wynika, że od 2 marca 2020 r. skarżąca przebywała na zwolnieniu lekarskim. Następnie, jak wynika z decyzji ZUS z 21 grudnia 2020 r. od 31 sierpnia 2020 r. do 28 marca 2021 r. skarżącej przyznano świadczenie rehabilitacyjne.

Sąd w składzie orzekającym nie podziela dokonanej przez Kolegium oceny zebranego materiału dowodowego w zakresie braku związku czasowego pomiędzy podjęciem opieki nad matką a rezygnacją z zatrudnienia. Zdaniem Sądu, wyżej przedstawiona chronologia dotycząca aktywności zawodowej skarżącej wskazuje, że zasadniczą przyczyną, dla której zaprzestała ona wykonywania pracy zawodowej był jej stan zdrowia. Przy czym, z akt wynika bezspornie, że stan zdrowia skarżącej był pogorszony do 28 marca 2021 r. Przesłanką przyznania świadczenia jest także brak podjęcia zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki. Powyższe oznacza, że stan zdrowia skarżącej w dacie do 28 marca 2021 r. pozostaje bez wpływu na brak dokonania przez Kolegium ustaleń w zakresie przyczyn niepodejmowania przez skarżącą później pracy zarobkowej, w szczególności czy miało to miejsce z uwagi na konieczność zaopiekowania się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką w dacie po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest bowiem, czy w dacie złożenia wniosku oświadczenie pielęgnacyjne, dana osoba nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad podopiecznym.

Zauważyć należy, że w informacji specjalisty neurologa z 28 czerwca 2021 r. wskazano, że od dwóch lat u matki skarżącej narastają zaburzenia równowagi i zawroty głowy a jej chód jest nieprawidłowy. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego 12 października 2022 r., przedkładając wydane na stałe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z 10 czerwca 2022 r. W orzeczeniu tym wskazano przy tym, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się na 19 kwietnia 2022 r. Powyższe oznacza zatem, że w dacie złożenia wniosku przez skarżącą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie istniały przeszkody do podjęcia przez nią zatrudnienia, wynikające z jej stanu zdrowia.

Nadto zważywszy na charakter choroby, na którą cierpi matka skarżącej – Alzheimer, będący chorobą neurodegeneracyjną, powodującą stopniową utratę komórek nerwowych – w świetle zasad doświadczenia życiowego trudno uznać, że choroba ta nie dawała uciążliwych objawów zanim wydane zostało orzeczenie o niepełnosprawności (analogicznie stanowisko w wyroku WSA w Gdańsku z 8 marca 2023 r., sygn. II SA/Gd 1019/22)

Tym samym, w ocenie Sądu, co najmniej przedwcześnie Kolegium uznało, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Ponadto, organ odwoławczy nie uwzględnił w sposób dostateczny pogarszającego się stanu zdrowia matki skarżącej (na zmianę stanu zdrowia wskazano w uzasadnieniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, w informacji neurologa wskazano na narastanie zawrotów głowy i zaburzeń równowagi, w zaświadczeniu psychiatry wskazano na planowane zwiększenie dawkowania leków). Jak już wskazano powyżej, matka skarżącej jest obciążona licznymi schorzeniami o charakterze przewlekłym, w tym także cierpi na cukrzycę, co wymaga pomiaru poziomu cukru i podawania insuliny. Z akt sprawy wynika, że ma zaburzenia równowagi, wymaga asysty przy poruszaniu i często zdarza się jej spadać z łóżka. Zakres czynności, które skarżąca wykonuje, opiekując się matką jest na tyle intensywny i absorbujący, by stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez nią pracy zarobkowej. Nadto jest dostosowany do stanu zdrowia i potrzeb niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki.

Konkludując, organ odwoławczy naruszył tym samym przepisy prawa procesowego, tj. art. 80 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., co miało wpływ na rozstrzygnięcie. Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy dokonały wadliwej, bo niepełnej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 ustawy, wydając decyzje naruszające w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organu odwoławczego polega przede wszystkim na niewłaściwej, gdyż niepełnej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a opieką sprawowaną przez skarżącą i braku uwzględnienia wszystkich okoliczności związanych z podjętym przez skarżącą zatrudnieniem i jej chorobą po jego ustaniu w okolicznościach niniejszej sprawy. Ponadto, organy nie uwzględniły pogorszenia się stanu zdrowia podopiecznej, wynikającego z dokumentacji lekarskiej złożonej do akt.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej p.p.s.a.), w punkcie 1 wyroku uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ odwoławczy dokona ustaleń w zakresie dotyczącym przyczyn niepodejmowania przez skarżącą pracy zarobkowej, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Potrzeba ewentualnego uzupełnienia materiału dowodowego w tym zakresie nie wykracza bowiem poza kompetencje Kolegium wynikające z art. 136 § 1 k.p.a. Przesłanka niepodejmowania zatrudnienia powinna być przy tym oceniona na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organ w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku strony skarżącej o rozpoznanie sprawy w tym trybie i braku sprzeciwu organu.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.