Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 851/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 2 pkt 6 lit c, art. 33 par. 2 pkt 2 lit c, art. 29 par. 2, art. 27, art. 34 par. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędzia WSA Jolanta Sudoł, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 lipca 2023 r. sprawy ze skargi K. H. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 24 października 2022 r. nr OPE.906.2.62.2022.MG1 w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 października 2022 r. (nr OPE.906.2.62.2022.MG1) utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kościerzynie z dnia 12 września 2022 r. (nr SE.E-20/413/43/AF/18/2019/A) o oddaleniu zarzutów K. H. (dalej również jako "strona" lub "skarżąca") zgłoszonych przez stronę w postępowaniu egzekucyjnym.

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne.

W dniach 2 października 2018 r. i 3 stycznia 2019 r. do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kościerzynie wpłynęła informacja z Poradni Medycyny Rodzinnej N., Przychodnia K. Sp. z o.o. w K., o niezaszczepieniu dziecka - W. H. (ur. [...] 2016 r.) przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus influeznzale typu B, poliomyelitis, odrze, śwince, różyczce, stosownie do Programu Sczepień Ochronnych (dalej jako "PSO")

Kontrola sanitarna w zakresie realizacji szczepień ochronnych, przeprowadzona w przychodni przez upoważnionych przedstawicieli Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kościerzynie w dniu 12 lipca 2019 r., potwierdziła brak wykonania ww. szczepień ochronnych u dziecka.

W konsekwencji Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie w dniu 28 sierpnia 2019 r. przesłał do K. H., jako matki dziecka - wezwanie do dobrowolnego wykonania obowiązku zaszczepienia małoletniego. W odpowiedzi w dniu 19 września 2019 r. K. H. wniosła do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kościerzynie wniosek o wstrzymanie dalszych czynności administracyjnych, zmierzających do poddania jej dziecka szczepieniom ochronnym, w związku z zaplanowaną wizytą w Poradni Immunologicznej w dniu 12 lutego 2020 r. oraz w Poradni Konsultacyjnej ds. Szczepień Ochronnych, planowanej także w 2020 r. Rodzice zgłosili się z dzieckiem do NZOZ K. w dniach 3 września 2018 r., 5 października 2018 r. oraz 10 stycznia 2020 r. Lekarz nie stwierdził przeciwwskazań do szczepień u W. H., jednak rodzice nie wyrazili zgody na zaszczepienie dziecka, motywując swoją decyzję nieprawidłowym przeprowadzeniem kwalifikacji do szczepienia przez lekarza oraz obawą wystąpienia alergii lub niepożądanego odczynu poszczepiennego. Lekarz w związku z obawami rodziców wydał skierowanie do Poradni Immunologicznej dla Dzieci oraz Poradni Konsultacyjnej ds. Szczepień. W odpowiedzi Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie, pismem z dnia 24 września 2019 r., wyjaśnił stronie, iż samo wystawienie skierowania do poradni specjalistycznych nie stanowi podstawy do wstrzymania postępowania wobec rodzica uchylającego się od zaszczepienia dziecka. W związku z dalszym niezaszczepieniem dziecka Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie wystawił w dniu 14 października 2019 r. upomnienie, wzywające do rozpoczęcia realizacji zaległego obowiązku w terminie 7 dni od dostarczenia upomnienia. W dniach 16 stycznia 2020 r. i 19 lutego 2020 r., matka dziecka - K. H. przesłała do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kościerzynie zaświadczenia lekarskie z Poradni Medycyny Rodzinnej o odroczeniu terminu wykonania zaległych szczepień dziecka do czasu wizyty w Poradni Immunologicznej - tj. do dnia 1 kwietnia 2020 r.

W dniu 18 czerwca 2021 r. przedstawiciele Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kościerzynie, w trakcie kontroli sanitarnej z zakresu wykonawstwa szczepień ochronnych zgodnie z PSO w Poradni Medycyny Rodzinnej N., stwierdzili, że W. H. jest nadal niezaszczepiony, a rodzice nie okazali wyników konsultacji z Poradni Immunologicznej.

W dniu 6 kwietnia 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie wystosował do strony pismo, przypominające o konieczności wykonania zaległych obowiązkowych szczepień u syna, wymienionych w upomnieniu z dnia 14 października 2019 r. lub okazania dowodu ich wykonania w innym gabinecie szczepień. W odpowiedzi K. H. w dniu 2 maja 2022 r. przesłała do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Kościerzynie wniosek o zakończenie postępowania wierzyciela w kwestii uchylania się od szczepień w związku ze spełnieniem obowiązku poprzez stawianie się z dzieckiem w przychodni na badania kwalifikacyjne. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie poinformował stronę, pismem z dnia 10 maja 2022 r., iż w przedmiotowej sprawie nie ma podstaw do wstrzymania postępowania wobec rodzica uchylającego się od obowiązku zaszczepienia dziecka. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie przeprowadził kolejną kontrolę sanitarną z zakresu wykonawstwa szczepień w Poradni Medycyny Rodzinnej N., w trakcie której stwierdzono, że rodzice W. H. nie zgłaszają się na wykonanie zaległych szczepień, pomimo wezwań z przychodni.

W świetle powyższego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie w dniu 11 maja 2022 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...] oraz przesłał do Wojewody Pomorskiego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec K. H. celem wyegzekwowania zaszczepienia W. H. przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus influenzale typu B, poliomyelitis, odrze, śwince, różyczce.

Wojewoda Pomorski w dniu 24 czerwca 2022 r. wydał postanowienie (nr SO-IX.756.188.2022.DM), w którym nałożył na K. H. grzywnę w celu przymuszenia.

W dniu 8 sierpnia 2022 r. strona wniosła, zarzuty do postępowania egzekucyjnego. Zgłoszone przez stronę zarzuty objęły:

1/ zarzut braku wymagalności obowiązku z uwagi na brak ułożenia dla dziecka indywidualnego kalendarza szczepień oraz brak wykluczenia przeciwskazań do szczepienia, mimo stawienia się z dzieckiem na wizytę kwalifikacyjną w dniu 3 września 2018 r.;

2/ zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2022 r., poz. 1657 ze zm.), poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia;

3/ zarzut naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479), dalej jako "u.p.e.a.", poprzez przystąpienie do egzekucji, podczas gdy tytuł wykonawczy nie spełnienia wymogów określonych w art. 27 tej ustawy, z uwagi na niewłaściwe podaną przez wierzyciela podstawę prawną obowiązku oraz błędne wskazanie podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie w dniu 12 września 2022 r. działając na podstawie art. 34 ustawy § 1 i 2 u.p.e.a., wydał postanowienie (nr SE.E-20/413/43/AF/l 8/2019/A) oddalające zarzuty zobowiązanej.

Organ wskazał w uzasadnieniu, że podstawą zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej mogą być wyłącznie okoliczności wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. W punkcie 1 zobowiązany wskazał jako podstawę zarzutu brak wymagalności obowiązku m.in. z powodu niewykluczenia przeciwskazań do szczepienia na wizycie kwalifikacyjnej w dniu 3 września 2018 r. Organ zaznaczył, że zobowiązana jednocześnie pomimo upływu czasu nie podjęła kolejnych prób wykonania obowiązku wynikającego z art. 5 ust.1 lit b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, nawet po doręczeniu jej upomnienia w dniu 17 października 2019 r. Tym samym, w ocenie organu, nie została wyczerpana podstawa prawna zarzutu określona w art. 33 § 2 u.p.e.a.

W kwestii zarzutu opisanego w punkcie 3, organ wskazał, że z uwagi na treść przepisów ustawy u.p.e.a. przesłanki wskazane w tym zarzucie nie mogą stanowić podstawy zarzutu, a tym samym ich powołanie jest nieuzasadnione.

W zakresie zarzutu z punktu 2 wskazano, że podstawa prawna podana w tytule wykonawczym z dnia 11 maja 2022 r., to jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z aktualnym Programem Szczepień Ochronnych na 2022 r., była wystarczająca.

Na powyższe postanowienie K. H. wniosła zażalenie do Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, zarzucając w nim:

1/ naruszenie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a - poprzez uznanie zarzutów za nieuzasadnione, mimo że tytuł egzekucyjny nie spełnia wymogów, gdyż nie została podana pełna i właściwa podstawa prawna obowiązku ani podstawa prawna prowadzonej egzekucji;

2/ naruszenie art. 7 § 3 u.p.e.a poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że strona nie wykonała obowiązku szczepień ochronnych, podczas gdy z dokumentacji medycznej małoletniego dziecka wynika, że zobowiązana stawiła się z małoletnim na badanie kwalifikacyjne, jednakże nie zostały wykluczone przeciwwskazania do szczepienia, nie został ułożony indywidualny kalendarz szczepień, a małoletni został skierowany do poradni specjalistycznej - strona nie jest w stanie samodzielnie wykluczyć przeciwwskazań do szczepienia, jest to ustawowy obowiązek lekarza;

3/ na podstawie art. 18 u.p.e.a naruszenie art. 124 § 2 w zw. z art. 7, 8 § 1 i 12 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz.735 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", poprzez lakoniczne uzasadnienie stanowiska wierzyciela.

Postanowieniem z dnia 24 października 2022 r. (nr OPE.906.2.61.2022.MG1) Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako "PPWIS") utrzymał w mocy ww. postanowienie wierzyciela o oddaleniu zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Organ nie zgodził się z zarzutem naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a., wskazując, że zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Jednym z elementów realizacji tego zadania są szczepienia ochronne. Art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zaś wskazuje, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. W myśl art. 5 ust. 2 odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2020 r. poz. 849 ze zm.). Wykaz chorób zakaźnych, przeciwko którym istnieje ustawowy obowiązek szczepienia, został natomiast określony przez Ministra Zdrowia w rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753 ze zm.). Zgodnie z art. 5 pkt 3 Ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 195 ze zm.) do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Sposób oraz forma realizacji szczepień, określona została w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w ten sposób, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. Z powyższego wynika, że obowiązek respektowania zapisów zawartych w Programie Szczepień Ochronnych ma swoje umocowanie w akcie prawnym o randze ustawy.

Program Szczepień Ochronnych precyzuje jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w Programie Szczepień Ochronnych. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie wystawiając w dniu 11 maja 2022 r. tytuł wykonawczy nr [...] przywołał właściwy akt normatywny, tj. art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. PPWIS nie zgodził się z twierdzeniem strony, iż zapis w części B pkt 5 nie zawiera obowiązku skierowanego do konkretnego adresata, a jedynie przywołuje regulację ustawową. Wskazanie realizacji obowiązku rozpoczęcia szczepień ochronnych w okresie trzech miesięcy, zawarte w tytule wykonawczym nr [...] wystawionym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kościerzynie dotyczyło wykonania zaległych szczepień ochronnych przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus influeznzale typu B, poliomyelitis, oraz odrze, śwince, różyczce u konkretnej osoby - tj. W. H..

Za niezasługujący na uwzględnienie uznano także zarzut strony dotyczący naruszenia art. 7 § 3 u.p.e.a poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że strona nie wykonała obowiązku szczepień ochronnych. W tym zakresie podkreślono, iż strona w piśmie z dnia 21 września 2022 r. wskazała, że o kwalifikacji dziecka do szczepienia każdorazowo decyduje lekarz po wykonaniu badania kwalifikacyjnego. Decyzja taka nie należy zatem do rodzica, nawet jeżeli ze względu na swoje przekonania przeciwstawnia się on wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie.

Organ podkreślił, że K. H. stawiała się na badanie kwalifikacyjne W. H. w Poradni Medycyny Rodzinnej N. dniach 3 września 2018 r., 5 października 2018 r. oraz 10 stycznia 2020 r. Każdorazowo, lekarz z poradni, po przeprowadzeniu wywiadu lekarskiego oraz zbadaniu dziecka stwierdzał brak przeciwwskazań i kwalifikował dziecko do szczepienia, co potwierdzają zapisy w kartach konsultacji lekarskiej pacjenta. Jednocześnie ze względu na oświadczenia matki o braku zgody na szczepienie z powodu "nieprawidłowego przeprowadzania kwalifikacji do szczepienia" oraz obawy o bezpieczeństwo szczepień, w tym alergii na składniki szczepionek lekarz wystawił skierowania do Poradni Konsultacyjnej Szczepień Ochronnych, Immunologicznej oraz Kardiologicznej (rodzice oświadczyli, iż u dziecka stwierdzono szmer nad sercem). Do dnia 21 września 2022 r. rodzice W. H. nie dostarczyli, pomimo skierowań do poradni specjalistycznych, zaświadczenia lekarskiego o istniejących przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych, zgodnego ze wzorem zaświadczenia określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 roku w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753 ze zm.). Wyłącznie zaświadczenie zgodne z ww. wzorem, stwierdzające przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego daje zaś podstawę do odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego. Tak więc strona odmówiła uzupełnienia zaległych szczepień u dziecka, pomimo stwierdzenia braku przeciwwskazań do szczepień przez lekarza.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 2 i ust. 3 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego, jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego, przeprowadzonym w okresie nie dłuższym niż 24 h. Zgodnie zaś z art. 5 ust.1 pkt 1 lit. b ww. ustawy osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Tak więc obowiązek poddania się obowiązkowemu szczepieniu, poprzedzony lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, wynika wprost z przepisów prawa. PPWIS informował ponadto, iż wszystkie preparaty przeznaczone do szczepienia dzieci zgodnie z PSO są dobrze przebadanymi produktami leczniczymi, dopuszczonymi do obrotu i stosowania w Polsce.

W ocenie PPWIS, bezpodstawny był także zarzut naruszenia art. 18 u.p.e.a, art. 124 § 2 w zw. z art. 7, art. 8 § 1 i art. 12 k.p.a, poprzez uznanie uzasadnienia stanowiska wierzyciela za lakoniczne. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie, rozpatrując materiał dowodowy podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zaś wydane przez niego postanowienie zawierało uzasadnienie faktyczne oraz prawne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku K. H. zakwestionowała postanowienie PPWIS z dnia 24 października 2022 r. (nr OPE.906.2.61.2022.MG1) i wniosła o jego uchylenie, podnosząc zarzuty obejmujące:

1/ naruszenie art. 7, art. 136 i 138 k.p.a. w związku z art. 27 u.p.e.a. poprzez niezbadanie czy tytuł wykonawczy został wystawiony w sposób prawidłowy, podczas gdy tytuł zawiera istotne uchybienia i nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., ponadto dokonano błędnej interpretacji zarzutów stawianych w zażaleniu;

2/ naruszenie art. 7a, 77 i 81 a k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącej, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego,

3/ naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie poddania dziecka szczepieniu,

4/ naruszenia art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności polegające na nierozpoznaniu zarzutów co do tytułu wykonawczego,

5/ błąd w ustaleniach faktycznych, to jest uznanie przez organ, że skarżąca nie wyraziła zgody na szczepienia, podczas gdy taka zgoda została wyrażona w formie ustnej – bez takiej zgody nie odbyłoby się badanie kwalifikacyjne.

W uzasadnieniu skarżąca zaznaczyła, że nie uchylała się od obowiązku i małoletni był poddany lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu. Jednak zdaniem skarżącej, skoro do szczepienia nie doszło z powodu niewykluczenia przeciwskazań do szczepień, to obowiązek wykonania szczepień nie stał się wymagalny i jest niemożliwy do wykonania. Skarżąca podkreśliła, że wielokrotnie stawiała się na badania kwalifikacyjne, jednak przeprowadzający w dniu 5 października 2018 r. badanie lekarz nie wywiązał się ze swoich obowiązków, ponieważ sam wskazał, że "nie jest w stanie wyeliminować przeciwskazań" i podczas tej wizyty małoletni został skierowany do poradni specjalistycznej. Zdaniem skarżącej, wolą ustawodawcy było zobowiązanie lekarzy do wykluczenia przeciwwskazań zgodnie z zaleceniami producenta danej szczepionki. Podane przez producenta przeciwskazania do szczepienia powinny zatem zostać w trakcie badania kwalifikacyjnego wykluczone. Tym samym, w ocenie skarżącej, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika wykonalność szczepień, ponieważ z dokumentacji medycznej jej syna nie wynika jakie przeciwskazania i do jakiego szczepienia zostały wykluczone.

Skarżąca podkreśliła, że zasadą postępowania egzekucyjnego i jego wszczęcia jest stwierdzenie, że egzekwowany obowiązek wobec konkretnej osoby istnieje i jest wymagalny. Badanie to winno obejmować dzień wystawienia upomnienia, które bezpośrednio poprzedza wszczęcie egzekucji administracyjnej, a przede wszystkim dzień wystawienia tytułu wykonawczego, czyli 11 maja 2022 r. Na ten moment, w ocenie strony skarżącej, obowiązek nie był zaś ani wykonalny, ani wymagalny. Zaznaczono, że terminy do wykonania szczepień, na które powołuje się wierzyciel wynikające PSO upłynęły, a zatem wykonanie obowiązku zgodnie z tymi terminami nie jest już możliwe. Dlatego dla dziecka powinien zostać ułożony indywidualny kalendarz szczepień, czego jednak zaniechano.

Zdaniem skarżącej orzekający w przedmiocie podniesionych zarzutów organ ograniczył się do przytoczenia przepisów dotyczących obowiązku szczepień, której to podstawy prawnej skarżąca nie kwestionuje, natomiast w jej ocenie świadczy to o braku uzasadnienia przez organ wydanego w sprawie postanowienia. Wskazuje to także, że powołanych przepisów prawnych dotyczących podstawy prawnej obowiązku i wymagalności szczepień, w żaden sposób nie odniesiono do stanu faktycznego tej sprawy.

Organ, w ocenie skarżącej, pominął podnoszone w zażaleniu kwestie dotyczące nieprawidłowości w prowadzeniu sprawy (niewykluczenia przeciwskazań do szczepień) oraz rażących błędów tytułu wykonawczego. Podana przez wierzyciela podstawa prawna obowiązku jest niepełna i nie zmienia tego faktu powołanie się na art. 17 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Do skargi dołączono zapis rozmowy, jaką podczas badania kwalifikacyjnego do szczepień ich dzieci mieli w dniu 5 października 2018 r. przeprowadzić z lekarzem skarżąca wraz z mężem

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, to jest podkreślając, że strona rażąco uchyla się od zaszczepienia dziecka. Zaznaczono, że obowiązek respektowania zapisów zawartych w PSO ma swoje umocowanie w ustawie. PSO precyzuje jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązane do umożliwiania zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określony w PSO. Nie ulega zaś wątpliwości, że skarżąca nie poddała swojego dziecka szczepieniom ochronnym w terminach przewidzianych w PSO.

Zaznaczono, że strona nie przedłożyła nigdy zaświadczenia o odroczeniu wykonaniu obowiązku szczepienia u dziecka. Stawia natomiast lekarzom kwalifikującym do szczepień niemożliwe do zrealizowania wymogi. Oczekuje bowiem pełnej gwarancji, że w przypadku jej dziecka nie wystąpią niepożądane odczyny poszczepienne. Podkreślono, że z rozmowy z lekarzem, na którą powołała się skarżąca wynika jednoznacznie, że dziecko zostało zakwalifikowane do szczepień przez lekarza. Jednak skarżącą faktycznie nie interesowała ocena stanu zdrowia dziecka dokonana przez lekarza kwalifikującego do szczepień, szczepienie nie odbyło się jedynie z uwagi na poglądy rodzica w kwestii szczepień.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 145 § 1 p.p.s.a., stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdził, że nie narusza ono przepisów prawa procesowego ani prawa materialnego w stopniu, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem oceny Sądu było postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 24 października 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 12 września 2022 r. w przedmiocie uznania zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego za bezzasadne.

Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Podstawą zarzutu jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b (art.33 § 2 u.p.e.a.).

Przepis art. art. 33 § 4 u.p.e.a. stanowi, że zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.

Wskazać należy, że postępowanie dotyczące zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33 – 35 u.p.e.a. jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu nie dotyczy zatem sprawy administracyjnej, w której orzeczono o określonym obowiązku, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego (w realiach sprawy – skarżącej), który może zakwestionować m.in. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu, czy też brak wymagalności obowiązku.

Podkreślić również należy, że zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, jednakże nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

W niniejszej sprawie, skarżąca wniosła zarzuty związane z prowadzeniem przez Wojewodę Pomorskiego postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym nr [...] wystawionym w dniu 11 maja 2022 r., a dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym – poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Skarżąca podniosła zarzuty:

- braku wymagalności obowiązku z powodu nieułożenia indywidualnego kalendarza szczepień oraz niewykluczenia przeciwwskazań do szczepienia (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a ),

- określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a ),

- naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a., poprzez przystąpienie do egzekucji, podczas gdy tytuł wykonawczy nie spełnienia wymogów określonych w art. 27 ww. ustawy z uwagi na: a) niewłaściwe podanie przez wierzyciela podstawy prawnej obowiązku o charakterze niepieniężnym, skutkujące pominięciem art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi b) brak wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.

W kwestii ostatniego z podniesionych zarzutów wskazać należy,

że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ulegały zmianom - ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z dnia 19 sierpnia 2019 r., poz.1553) i ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z dnia 19 października 2019 r., poz. 2070). Co do zasady zmiany te weszły w życie w dniu 20 lutego 2021 r. Doręczenie wniosku wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, którym w niniejszej sprawie jest Wojewoda Pomorski, nastąpiło – jak wynika z akt administracyjnych – w dniu 13 maja 2022 r. Skoro postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte pod rządami ustawy egzekucyjnej w brzmieniu zmienionym od dnia 20 lutego 2021 r., zastosowanie mają przepisy obowiązujące od tej daty.

W cytowanym przepisie art. 33 § 2 u.p.e.a. brak jest przesłanki naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a., poprzez przystąpienie do egzekucji, w sytuacji iniespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Zarzut taki strona mogła podnieść jedynie w poprzednim stanie prawnym, gdy zarzuty były rozpoznawane przez organ egzekucyjny (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w brzmieniu przed zmianami). W sytuacji gdy zarzuty rozpoznawane są przez wierzyciela, brak jest podstaw do poddawania jego kontroli sposobu działania organu egzekucyjnego.

W sprawie nie było zatem podstawy do merytorycznego rozpoznania zarzutu dotyczącego przystąpienia przez organ egzekucyjny do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, który, w ocenie strony skarżącej, nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., na co zasadnie wskazał Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie.

Jak wskazano w orzecznictwie sądów administracyjnych, zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej są sformalizowanym środkiem prawnym i można je wnieść tylko z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 u.p.e.a. Wśród tych przyczyn nie ma wad tytułu wykonawczego. Wady tytułu wykonawczego nie mogą także zostać zakwalifikowane jako brak wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. O braku wymagalności obowiązku decyduje bowiem inna kategoria zdarzeń, na co wskazuje treść art. 33 § pkt 6 lit. a i b u.p.e.a., w świetle którego, należą do nich takie okoliczności jak: odroczenie terminu wykonania obowiązku, czy rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych. Dopuszczenie w tym samym przepisie (pod lit. c) kwalifikacji braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny niż określona w lit. a i b, musi mieć zatem charakter tego rodzaju co wymienione w tym przepisie. Przykładowo do tych okoliczności należy zaliczyć takie zdarzenie, jak wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Do okoliczności tych nie należą natomiast wady tytułu wykonawczego (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 października 2022 r. sygn. akt I SA/Ol 416/22).

Wierzyciel nie był zobligowany do ustosunkowania się do treści zarzutów, które nie wypełniają dyspozycji z art. 33 § 2 u.p.e.a. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ.

Organy prawidłowo w oparciu o art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oddaliły zarzuty, jako bezzasadne.

Zarzuty podniesione w oparciu o podstawę prawną z art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. oraz art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy u.p.e.a., wbrew stanowisku strony skarżącej, oceniono pod kątem obowiązujących przepisów prawa w odniesieniu do stanu faktycznego, ustalonego w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej o braku wymagalności obowiązku szczepień. Zarówno argumentacja skarżącej dotycząca pominięcia przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, jak i argumentacja dotycząc braku indywidualnego kalendarza szczepień nie zasługiwały na uwzględnienie.

Przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie właśnie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej (por. wyrok WSA w Gliwicach z 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 694/22).

W sprawie nie doszło do naruszenia normy art. 17 ust. 2 i 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, a podniesiony w skardze zarzut braku obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia jest niezasadny.

W przedmiotowej sprawie stwierdzono, że skarżąca przez szereg lat nie wyrażała zgodny na szczepienia syna, którą to okoliczność potwierdza znajdująca się aktach przedmiotowej sprawy dokumentacja przychodni, dotycząca przebiegu wizyt kwalifikacyjnych z dnia 3 września 2018 r., 5 października 2018 r. i 10 stycznia 2020 r., z której wynika że do szczepień nie doszło, pomimo każdorazowego poinformowania rodziców przez lekarza o braku przeciwskazań do wykonania szczepień u dziecka.

Z akt sprawy wynika, że W. H. (ur. [...] 2016 r.) nie został zaszczepiony na błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus influenzae typu B, poliomyelitis, odrze, śwince, różyczce.

Z Programu Szczepień Ochronnych na rok 2018, stanowiącego załącznik do Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 października 2017 r. (opublikowanym w Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia z 2017 r., poz. 108), wynikał zaś obowiązek zaszczepienia w 2018 r. dziecka przeciwko:

- odrze, śwince, różyczce dawką podstawową w 13-15 miesiącu życia

- błonicy, tężcowi, krztuścowi - IV dawką w 16-18 miesiącu życia

- poliomyelitis - III dawką w 16-18 miesiącu życia

- Haemophilus influenzae typu B - IV dawką w 16-18 miesiącu życia.

W konsekwencji PPIS w Kościerzynie, pismem z dnia 28 sierpnia 2019 r. wezwał K. H. do dobrowolnego wykonania obowiązkowych szczepień przeciw odrze, śwince, różyczce (szczepienie podstawowe), błonicy, tężcowi, krztuścowi (IV dawką szczepienia podstawowego), poliomyelitis (III dawką sczepienia podstawowego), Haemophilus influenzae typu B – (IV dawką szczepienia podstawowego) u syna W. H..

Ponieważ obowiązek dotyczący poddania dziecka szczepieniu przeciwko wymiennym wyżej chorobom nie został względem W. H. dopełniony, pismem z dnia 14 października 2019 r. PPIS w Kościerzynie przesłał K. H. upomnienie na podstawie art. 15 § 1 i 4 u.p.e.a., w którym wezwał skarżącą do stawienia się wraz z dzieckiem w terminie 7 dni od doręczenia upomnienia w punkcie szczepień lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, gdzie wskazano też, że szczepienie będzie poprzedzone kwalifikacyjnym badaniem lekarskim. Następnie już po stwierdzeniu, że rodzice dziecka nie przedłożyli dokumentacji z żadnej poradni specjalistycznej, o skierowania do których zabiegali aby odroczyć szczepienia i przestali się też pojawiać na kolejnych wizytach kwalifikacyjnych do szczepień, pismem z dnia 6 kwietnia 2022 r. PPIS w Kościerzynie, powołując się na ww. upomnienie, ponownie wezwał K. H. do wykonania u dziecka szczepień przeciw odrze, śwince, różyczce (szczepienie podstawowe), błonicy, tężcowi, krztuścowi (IV dawką szczepienia podstawowego), poliomyelitis (III dawką sczepienia podstawowego), Haemophilus influenzae typu B – (IV dawką szczepienia podstawowego) u syna W. H.

Pomimo wystosowania do skarżącej opisanych dokumentów, dziecko nie zostało poddane szczepieniom. Po otrzymaniu ostatniego z wezwań, skarżąca w piśmie z dnia 2 maja 2022 r. wniosła o zakończenia postępowania w sprawie uchylania się od obowiązku poddania dziecka szczepieniom argumentując, że w jego ocenie, lekarz nie określił ryzyka wykonania szczepień, a zatem rodzic nie ma prawa narażać dziecka na skutki takiego ryzyka.

Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy).

Zatem określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie, następuje w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego. Celem badania kwalifikacyjnego jest ustalenie, czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie. Skarżąca nie przedstawiła w toku sprawy żadnych dokumentów wskazujących na istnienie lekarskich przeciwwskazań i stwierdzających konieczność odroczenia szczepień syna. O braku wymagalności wymienionego obowiązku nie może świadczyć okoliczność podnoszona przez stronę skarżącą, tj. niewykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, w sytuacji gdy skarżąca nie przedstawiła żadnej dokumentacji pozwalającej stwierdzić występowanie takich przeciwwskazań. Wskazać należy, że realizacja obowiązku szczepienia, podobnie jak wykorzystanie innych środków medycznych, wiąże się z potencjalną możliwością wystąpienia powikłań, których nie można wykluczyć. Kwestionowany w skardze sposób wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia przebiega zgodnie z zasadami aktualnej wiedzy medycznej, a skarżąca nie wykazała nieprawidłowości w działaniach lekarzy podczas przeprowadzania badania kwalifikacyjnego.

Z materiału dowodowego wynika, że podczas kolejnych badań kwalifikacyjnych lekarz nie stwierdził przeciwskazań do wykonania szczepień syna skarżącej, zaś sam obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z przepisów ustawowych. Jego niedochowanie, aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem jest przymusowe dochodzenie poddania się szczepieniu ochronnemu.

Odnosząc się do zarzutu braku indywidualnego kalendarza szczepień, wskazać należy, że w przypadku zaistniałym w niniejszej sprawie w 13-15 miesiącu życia wykonuje się szczepienie przeciwko odrze, śwince, różyczce, a wszystkie pozostałe wskazane przez organ szczepienia w 16-18 miesiącu życia dziecka. Kalendarz szczepień jest sporządzany przez lekarza w związku z faktem niezaszczepienia dziecka w okresie wynikającym z obowiązującego Programu Szczepień Ochronnych. Sporządzenie tego kalendarza jest zatem wynikiem braku realizacji zaszczepienia dziecka w obowiązujących powszechnie terminach. Kalendarz taki dotyczy już wymagalnego obowiązku zaszczepienia dziecka, jego treść nie wpływa na przymiot wymagalności obowiązku. Celem indywidualnego kalendarza szczepień jest wykonanie szczepień w odpowiednich, zgodnie z wiedzą medyczną, terminach, uwzględniających wiek i stan dziecka oraz kumulację szczepień, a nie przesunięcie terminu szczepień wynikających z obowiązującego Programu Szczepień Ochronnych. Nadto wskazać należy, że sporządzenie przez lekarza kalendarza szczepień następuje w przypadku gdy rodzic wyraża wolę zaszczepienia dziecka, jedynie w sytuacji przyjęcia pierwszej dawki szczepienia celowe jest bowiem ustalenia terminu kolejnych szczepień.

W odniesieniu do podstawy prawnej rozstrzygnięcia, wskazać należy, że przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi stanowi, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W przepisie art. 17 ust. 2 ustawy wskazano ponadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z powyższych przepisów wynika, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania.

W przepisie art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Na podstawie tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (aktualny publikator: t.j.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2172 ze zm.), w którym wskazał, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy. W rozporządzeniu tym wskazano również w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie.

Ze wskazanych przepisów wynika norma ustanawiająca prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Określa ona wszystkie istotne cechy tego obowiązku, to jest podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres.

Nie ma zatem racji skarżąca, że obowiązek o charakterze niepieniężnym został określony niezgodnie z treścią wynikającą z przepisów ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Wskazać należy, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. W komunikacie tym wskazuje się jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Okoliczność, że zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie uzasadnia braku wymagalności obowiązku. Podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest bowiem regulacja ustawowa - art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Natomiast określenie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, pozostawione zostało regulacji w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej. W komunikacie wskazuje się jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby (zob. w tej materii m.in. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2018 r.; sygn. akt II OSK 2547/18).

Ocena powyższa pozostaje aktualna również po wydaniu w dniu 9 maja 2023 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym Trybunał orzekł, że artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał orzekł jednocześnie, że wymienione przepisy we wskazanym zakresie tam, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki winno być unormowane wyłącznie rozporządzeniem a sytuacja, w której treść obowiązku szczepienia jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest niedopuszczalna. Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału – wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy – nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, jak i § 5 rozporządzenia jako takich – zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Trybunał podkreślił, że wyrok nie pozbawia GIS kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być – w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa – wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy. Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej uznano za niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

Wskazana przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych. Reasumując, w świetle powyższych rozważań, Sąd nie ma wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie choroby objęte tytułem wykonawczym są objęte obowiązkowym szczepieniem ochronnym, a syn skarżącej– jako osoba małoletnia – podlega obowiązkowi tych szczepień.

Dodatkowo wskazać należy, że poddanie osoby małoletniej szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie aprobuje i przyjmuje za własne stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2020 r. (sygn. akt VII SA/Wa 262/20), gdzie wskazano, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z prawa do odmowy wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych z odwołaniem się do art. 16 ustawy z dnia z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 849 ze zm.). Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie, art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest m.in. ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie – statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (zob. w tej materii m.in.: wyroki NSA: z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OSK 338/13 oraz z dnia 4 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1509/13).

W orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. w tej materii m.in. wyrok NSA z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 3352/19) wskazano, że konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Ustrojodawca w art. 68 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.) nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) obowiązane jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Tak dobro dziecka, jak i interes społeczny wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ale zwłaszcza by chronić prawa dziecka, których zabezpieczenie zapewnia Rzeczpospolita Polska (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 3352/19, w analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Tak jak wyjaśniono, obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, to jest badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia (por. NSA w wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2546/18).

Wskazać należy, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłym na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Nadto, wszystkie zaskarżone w niniejszej sprawie szczepienia dotyczyły małych dzieci - Trybunał podkreślił w tej mierze, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Wreszcie, przedmiotem omawianej sprawy były szczepienia przeciwko dziesięciu chorobom, które to szczepienia są powszechnie uznawane przez środowisko medyczne za bezpieczne i skuteczne. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała (zob.: K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia prawidłowo wskazano i zinterpretowano przepisy prawa, z których wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu synowi skarżącej szczepionek w dawkach wskazanych w wezwaniach do dobrowolnego wykonania obowiązku szczepień.

W świetle zgromadzonych w sprawie i ocenionych przez organy dokumentów, nie budziła wątpliwości okoliczność niepoddania dziecka szczepieniom jedynie z uwagi na brak zgody rodzica, to jest pomimo stwierdzonego przez uprawnionego lekarza braku przeciwskazań do wykonania szczepień.

Organ inspekcji sanitarnej zasadnie wystąpił do Wojewody Pomorskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel miał prawo domagać się wszczęcia i przeprowadzenia egzekucji.

Sąd uznał za nieuzasadnione podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Organ rozważył całość zebranego materiału dowodowego i dokonał na jego podstawie prawidłowych ustaleń faktycznych. Organ nie naruszył normy art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i niezasadne uznanie, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Okoliczność ta znajduje bowiem potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Skarżąca nie zrealizowała obowiązku szczepienia dziecka, mimo pozytywnej kwalifikacji lekarskiej do szczepienia. Zgoda na badanie kwalifikacyjne nie jest równoznaczna ze zgodą na dokonanie szczepienia, a podnoszony w skardze brak oświadczenia o odmowie zaszczepienia nie świadczy o woli realizacji tego obowiązku.

W sprawie brak było wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy, nie zachodziły także wątpliwości co do interpretacji przepisów prawa.

Organy odniosły się do podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów. W sprawie nie została naruszona zasada dwuinstancyjności. Mimo, iż zgodzić się należy ze skarżącą, że organ I instancji odniósł się do podniesionych zarzutów lakonicznie, niemniej jednak przedstawił on prawidłowe stanowisko co do wszystkich podniesionych kwestii. Organ odwoławczy merytorycznie rozpoznając sprawę po raz drugi, dokonał w sprawie szczegółowych ustaleń faktycznych oraz ustosunkował się do wszystkich zarzutów zażalenia.

Uznawszy zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd wydał wyrok w sprawie na posiedzeniu niejawnym

w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 i 120 p.p.s.a., bowiem przedmiotem zaskarżenia było postanowienie.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).