Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2130/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant: asystent sędziego Paulina Słonecka po rozpoznaniu w dniu 23 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1034/21 w sprawie ze skargi I.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 13 kwietnia 2022 r., I SA/Wa 1034/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę I.P. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (Kolegium) z [...] 2021 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej.

Skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to :

1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ II instancji w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy zawartych w skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego przepisów, a o których to naruszeniach pośrednio traktuje również niniejsza skarga, w sytuacji gdy przy prawidłowym zastosowaniu norm prawa powszechnie obowiązującego jak i ich wykładni, skarga winna zostać uwzględniona.

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. poprzez:

- błędną ocenę dowodów, w postaci dokumentacji medycznej zgromadzonej w aktach sprawy, świadczącej wprawdzie o poprawie zdrowia Skarżącej, jednakże nie do tego stopnia, by mogła funkcjonować samodzielnie;

- błędną ocenę dowodów postaci oświadczenia Skarżącej, że owszem, zdarza się jej [...] w DPS, jak i innym podopiecznym DPS, który z tego tytułu dyrekcja DPS nie czyni zarzutów, niemniej nie [...], i uznanie w zaskarżonym wyroku (s. 5 uzasadnienia), że "Skarżącej nie neguje, że nie przestrzega regulaminu placówki i [...]";

- błędne ustalenia faktyczne w zakresie faktu i warunków przebywania przez skarżącą w [...] i wyciągnięcie z tego faktu błędnych wniosków, jakoby Skarżąca w [...] samodzielnie zaspokajała swoje potrzeby, zatem jest dalej w stanie samodzielnie egzystować, choć w rzeczywistości Skarżąca przebywała w [...] 3 miesiące w [...] przystosowanej dla osób niepełnosprawnych (poręcze, uchwyty, dostosowana toaleta), obok [...] znajdował się gabinet pielęgniarki i lekarza, korzystała z pomocy innych [...] przy wykonywaniu wielu czynności życiowych, zaś Dyrektor [...] na jej prośbę zezwolił na urządzenia rehabilitacyjne.

- nie wzięcie pod uwagę faktu, że orzeczenie o czasowym stopniu niepełnosprawności z 17 lutego 2022 roku, na mocy którego Skarżąca została zakwalifikowana do stopnia niepełnosprawności lekkiego, i jak podnosi WSA w zaskarżonym wyroku, jest zdolna do wykonywania pracy na otwartym rynku pracy, zostało zmienione decyzją ostateczną z dnia [...] 2022 roku (ważnym do 30 kwietnia 2023 roku) i Skarżącą zaliczono do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, na stanowisku pracy przystosowanym, wymagającą szkolenia specjalistycznego, jak i korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe i inne placówki;

- całkowicie błędne uznanie, że składy orzekające organów administracji publicznej zasadnie uznały, że Skarżąca nie spełnia już przesłanki braku możliwości samodzielnego funkcjonowania w życiu oraz braku możliwości zapewnienia niezbędnej opieki w formie usług opiekuńczych, co w konsekwencji skutkowało niewłaściwym zastosowaniem art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej jak i niezastosowaniem art. 54 ust 1 ww. ustawy, choć prawidłowe ustalenia faktyczne winny przemawiać za pozostawieniem skarżącej w DPS [...], albowiem nie jest ona w stanie, ze względu na stan jej zdrowia samodzielnie funkcjonować.

- błędne uznanie, że Skarżąca nie spełnia już przesłanki braku możliwości samodzielnego funkcjonowania w życiu, co skutkowało oddaleniem skargi i utrzymaniem w mocy decyzji organu II instancji, choć w rzeczywistości Skarżąca:

a) w dniach [...].2022 – [...].2022 roku przebywała w Szpitalu [...] w związku z upadkiem i bólem grzbietu oraz, że została skierowana, bezpośrednio z oddziału na którym przebywała do Kliniki [...] tego szpitala celem przeprowadzenia [...]

b) w dniach [...].2022 – [...].2022 roku przebywała na ww. oddziale, gdzie przeprowadzono jej [...], albowiem [...] po [...] w 2018 roku, [...]

c) przez kilka tygodni była [...], co spowodowało jej znaczne osłabienie uniemożliwiające normalne funkcjonowanie, w szczególności przy innych urazach

d) zaraziła się [...], w związku z czym w dalszym ciągu przebywa na [...], która dodatkowo ją osłabia

e) obecnie porusza się wyłącznie przy pomocy [...], nie jest w stanie sama zadbać o porządek, potrzebuje pomocy przy sprzątaniu, schylaniu się, kąpielach

f) w dalszym ciągu cierpi na [...] spotęgowane przez ostatnią [...].

Mając na względzie powyższe, Skarżąca wniosła na podstawie:

1) art. 188 p.p.s.a oraz art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a, - o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi i jej uwzględnienie poprzez uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] 2021 roku ([...]) w całości;

2) art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. - o rozważenie przez Naczelny Sąd Administracyjny uchylenia w całości także poprzedzającej zaskarżoną decyzję, decyzji organu I instancji, tj. decyzji Prezydenta m. st. Warszawy (Prezydent) z [...] 2021 roku (nr [...]);

3) art. 145a § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. - o zobowiązanie Kolegium do wydania w rozsądnym terminie nowej decyzji, w której organ ten uwzględni prawo Skarżącej do przebywania w DPS [...]

4) art. 185 § 1 p.p.s.a., w przypadku nie uwzględniania ww. wniosku w pkt 1 i 2 - o uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie;

5) art. 176 § 2 p.p.s.a. - o rozpoznanie przedmiotowej skargi kasacyjnej na rozprawie;

6) art. 200 p.p.s.a w zw. z art. 193 p.p.s.a - o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z urzędu na rzecz adwokat A.K., tak za postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym jak i Naczelnym Sądem Administracyjnym, albowiem koszty te ani w części, ani w całości nie zostały uiszczone.

Nadto, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. Skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów uzupełniających z następujących dokumentów:

1) kopii orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 26 kwietnia 2022 roku - na fakt uchylenia orzeczenia o niepełnosprawności z 17 lutego 2022 roku (stopień lekki) i zaliczanie Skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, na stanowisku pracy przystosowanym, wymagającą szkolenia specjalistycznego, jak i korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe i inne placówki;

2) kopii decyzji z 13 czerwca 2022 roku o przyznaniu zasiłku stałego - na fakt posiadania przez skarżącą środków niezbędnych do opłacania pobytu w DPS [...] (70 % z 719 zł miesięcznie);

3) kopii karty informacyjnej ze Szpitala [...] z [...] 2022 roku;

4) kopii 2 skierowań z [...] i [...] 2022 roku;

5) kopii karty informacyjnej ze Szpitala [...] z [...] 2022 roku (po [...])

- dokumenty z pkt 3-5 - na fakt stanu zdrowia Skarżącej, uniemożliwiającego samodzielną egzystencję, wymagającego całodobowej opieki, pomocy przy czynnościach dnia codziennego, kąpielach, schylaniu się.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Przed przystąpieniem do rozpoznania skargi kasacyjnej przypomnieć należy istotę sporu poddanego pod rozstrzygnięcie Sądu kasacyjnego.

Organy obu instancji, to jest Kolegium i Prezydent m.st. Warszawy (Prezydent) orzekły o uchyleniu decyzji Prezydenta z [...] 2018 r. nr [...] o skierowaniu Skarżącej do domu pomocy społecznej dla osób [...].

Podstawę prawną rozstrzygnięcia organów stanowił art. art. 106 ust. 5 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2018 r., poz. 1509 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa" w związku z art. 54 ust. 1 ustawy.

Uzasadniając podstawę faktyczną rozstrzygnięcia organ wyjaśniły, że w dacie wydawania decyzji o skierowaniu Skarżącej do domu opieki społecznej przesłanki z art. 54 ust. 1 ustawy były spełnione. Jednakże aktualnie Skarżąca nie spełnia już przesłanki braku możliwości samodzielnego funkcjonowania w życiu oraz braku możliwości zapewnienia niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że Skarżąca zamieszkuje w domu pomocy społecznej, cierpi na pewne schorzenia, jednakże pozostaje samodzielna w obsłudze. Jest w stanie samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, jest bowiem osobą samodzielną i sprawną zarówno fizycznie jak i psychicznie. Wnioski takie wynikają z zaświadczenie lekarza z 18 listopada 2020 r. o stanie zdrowia Skarżącej oraz wywiad środowiskowy. Z zaświadczenia lekarza z 18 listopada 2020 r., a dotyczącego stanu zdrowia Skarżącej wynika, że "pacjentka z poprawą stanu ogólnego. Obecnie nie korzysta już z [...], porusza się samodzielnie przy pomocy [...]. Według opinii opiekunów [...]. Obecnie nie wymaga opieki osób trzecich". Skarżąca nie wymaga pomocy w ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków, korzystania z toalety, mycia, podawania i dawkowania leków oraz przy wyjazdach na wizyty lekarskie. Nie korzysta z usług oferowanych przez dom opieki społecznej poza noclegiem, posiłkami i rehabilitacją. Z akt spawy wynika również, że Skarżąca nie przestrzega regulaminu placówki, a to przez [...] przez nią [...]. Od [...] 2019 r. do [...] 2019 r. Skarżąca była [...] i przebywała w [...], w którym samodzielnie zaspokajała wszystkie swoje potrzeby.

Ustalenia faktyczne organów i dokonaną przez nie ich ocenę prawną podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Skarżąca kasacyjnie kwestionuje ustalenia faktyczne poczynione przez organy i przyjęte przez Sąd Wojewódzki za podstawę kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji przywołując na poparcie swojego stanowiska okoliczności wynikające z dokumentów dołączonych do skargi kasacyjnej i wnosząc o przeprowadzenie z nich dowodu.

Sąd kasacyjny wyjaśnia, że w świetle art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 243 2 k.p.c. dokumenty znajdujące się w aktach sprawy lub do nich dołączone stanowią dowody bez wydawania odrębnego postanowienia. Pomijając dowód z takiego dokumentu, sąd wydaje postanowienie. W konsekwencji, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający sprawę uwzględnił przy dokonywaniu kontroli zaskarżonego wyroku przedstawione przez Skarżącą dokumenty dołączone do skargi kasacyjnej bez wydawania odrębnego postanowienia w tym zakresie.

Wszystkie przedstawione przez Skarżącą dokumenty wydane zostały po dniu rozpoznania jej odwołania przez Kolegium ([...] 2021 r.) jak również po dacie wydania wyroku przez Sąd Wojewódzki (13 kwietnia 2022 r.). Sądy administracyjne dokonują kontroli zgodności z prawem zaskarżonych decyzji administracyjnych uwzględniając stan faktyczny i prawny istniejący w dniu ich wydania. W konsekwencji okoliczności faktyczne zaistniałe po dacie wydania decyzji ostatecznej nie mogą stanowić podstawy do przypisania sądowi wojewódzkiemu naruszenia przepisów postępowania polegającego na zaakceptowaniu ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie przez organy.

Zatem argumenty dotyczące pogorszenia stanu zdrowia Skarżącej po dacie wydania decyzji przez Kolegium a w niniejszej sprawie nawet po dacie wydania wyroku przez Sąd Wojewódzki nie mogą prowadzić do przypisania Sądowi Wojewódzkiemu zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Jak słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, stosownie do treści art. 106 ust. 5 ustawy decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

W niniejszej sprawie decyzja o skierowaniu Skarżącej do domu pomocy społecznej dla osób [...] wydana została na podstawie dokumentacji medycznej z której wynikało, że Skarżąca po przebytym [...] wymaga opieki pielęgnacyjnej w zakresie higieny osobistej, przygotowywania posiłków, pomocy przy poruszaniu się. Z dokumentacji tej wynikało również, że Skarżąca wymaga całodobowej opieki i skierowania do domu pomocy społecznej. Okoliczności te potwierdzone były również orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym [...] 2018 r. na okres do 23 maja 2020 r. W toku wywiadu środowiskowego ustalono również, że jej potrzeby nie mogą być zaspokojone przez rodzinę i Ośrodek Pomocy Społecznej.

Natomiast zaskarżona decyzja wydana została na podstawie zaświadczenia lekarskiego z [...] 2020 r. w którym wskazane zostało "Pacjentka z poprawą stanu ogólnego. Obecnie nie korzysta już z [...], porusza się samodzielnie przy pomocy [...]. Według opiekunów [...], Obecnie nie wymaga opieki osób trzecich." W aktach administracyjnych sprawy znajduje się również sporządzony 31 grudnia 2020 r. wywiad środowiskowy z którego wynika, że Skarżąca jest osobą samodzielną, na datę sporządzania wywiadu nie wymagała leczenia, poruszała się samodzielnie, sporadycznie naruszała obowiązujące normy społeczne przyjęte w placówce w związku z [...].

Odwołując się od decyzji organu pierwszej instancji Skarżąca nie negowała faktu samodzielnego wykonywania czynności samoobsługowych, podkreślała jednak, że traktuje je jako rehabilitację. Do odwołania dołączyła również kolejne orzeczenie o niepełnosprawności z [...] 2020 r., wydane na okres do 31 maja 2021 r. Jak zaznaczono w uzasadnieniu tego orzeczenia, wydane zostało ono na podstawie dokumentacji medycznej bez osobistego uczestnictwa osoby zainteresowanej w trybie § 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 534) zmieniającego rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności.

Oznacza to, że rozpoznając sprawę, organy dysponowały zarówno orzeczeniem z [...] 2020 r. ustalającym znaczny stopień niepełnosprawności Skarżącej na okres do 31 maja 2021 r. jak i zaświadczeniem lekarza z [...] 2020 r., z którego wynikało, że nastąpiła poprawa stanu zdrowia Skarżącej, w tym uzyskanie przez nią samodzielności w zakresie poruszania się. Okoliczności te potwierdzał również wywiad środowiskowy a pośrednio znajdujące się w aktach sądowych orzeczenie z 17 lutego 2022 r. zaliczające Skarżącą do lekkiego stopnia niepełnosprawności oraz wskazujące, że nie wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Sąd kasacyjny dostrzega, że przywołane wyżej orzeczenie wydane zostało już na etapie rozpoznawania skargi przez Sąd Wojewódzki. Jego treść potwierdza jednak prawidłowość ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie przez organy. Zwrócić należy również uwagę, że aczkolwiek orzeczenie to zmienione zostało w części przez orzeczenie z 26 kwietnia 2022 r., to jest w części dotyczącej stopnia niepełnosprawności, nie zostało jednak zmienione w punkcie dotyczącym braku konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji

Sąd kasacyjny podkreśla, że ani na etapie postępowania administracyjnego ani na etapie rozpoznawania sprawy przez Sąd Wojewódzki Skarżąca nie powoływała się na żadne inne dowody, niż te znajdujące się w aktach sprawy jak również nie wskazywała na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego. Twierdzenia Skarżącej, iż w okresie przebywania w [...] od [...] 2019 r. do [...] 2019 r. przebywała w [...] przystosowanej dla osób niepełnosprawnych to jest z odpowiednimi poręczami, uchwytami i toaletami nie mogą doprowadzić do podważenia treści zaświadczenia z [...] 2020 r., a więc wydanego przeszło rok po pobycie w owym [...].

Zgromadzone przez organy dowody pozwalały na ustalenie, że w sprawie doszło do zmiany okoliczności faktycznych stanowiących podstawę wydania decyzji z [...] 2018 r..

W konsekwencji nie można postawić Sądowi Wojewódzkiemu zarzutu, że nie dostrzegł naruszenia przez organy art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Zatem za niezasadny uznać należało również zarzut objęty punktem 1 petitum skargi kasacyjnej to jest zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ II instancji w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skoro organ drugiej instancji nie naruszył przepisów postępowania w zakresie wskazywanym przez skarżącą Sąd Wojewódzki postąpił prawidłowo oddalając skargę.

Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.