Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2483/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 72 par. 4 pkt 1, art. 54par. 1,
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie sędzia WSA Marek Krawczak, sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2015 r. sprawy ze skargi R. W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz R. W. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z [...] marca 2013 r. oddalił skargę R. W. (zwanego dalej "Skarżącym" lub "Stroną") na czynność egzekucyjną Naczelnika Urzędu Skarbowego W. , polegającą na zajęciu wynagrodzenia za pracę zawiadomieniem z 23 listopada 2013 r.

W uzasadnieniu wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego W. wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku R. W. na podstawie własnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za okresy od 03/2005 do 04/2007 i od 06/2007 do 09/2008 oraz z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych opłacanego w formie karty podatkowej za 12/1998 oraz za okresy od 01/2004 do 08/2008, jak również od 01/2012 do 08/2012r. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zawiadomieniem z 5 listopada 2012 r. oraz z 6 listopada 2012 r., dokonał zajęcia prawa majątkowego Skarżącego stanowiącego wynagrodzenie za pracę u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą tj. M. z o.o., z siedzibą w K. . Przedmiotowe zawiadomienia zostały doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 13 listopada 2012 r. oraz 15 listopada 2012 r., natomiast Skarżącemu w trybie zastępczym odpowiednio 26 listopada 2012 r. i 27 listopada 2012 r. Następnie w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący zaległą należność z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych opłacanego w formie karty podatkowej za okresy: VI,VII,VIII/2012, zawiadomieniem z 23 listopada 2012 r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę Zobowiązanego w "K. " Spółce z o.o. Ww. zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 3 grudnia 2012 r., natomiast Skarżącemu wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] w trybie zastępczym, zgodnie z art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej “k.p.a.") w dniu 14 grudnia 2012 r.

Pismem z 20 grudnia 2012 r. Skarżący wniósł do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. skargę na czynności egzekucyjne polegające na zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę. W treści skargi wskazał, iż organ egzekucyjny w toku prowadzenia egzekucji, doręcza korespondencję pod nieprawidłowy adres Strony. Nadto podkreślił, iż nie otrzymał od Naczelnika Urzędu Skarbowego W. rozstrzygnięcia w sprawie złożonego wniosku o rozłożenie zaległości podatkowych na raty.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący podniósł, iż zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę z 5 listopada 2012r. oraz z 6 listopada 2012 r., jak również z 23 listopada 2012 r., nie zostały mu prawidłowo doręczone, czym organ naruszył przepis art. 44 k.p.a. Skarżący wskazał, iż poinformował pisemnie Urząd Skarbowy W. o zmianie adresu na adres zamieszkania ul. [...] , [...] K. , wypełnił zatem obowiązek wynikający z art. 41 § 1 k.p.a. Nadto Strona podniosła, iż 1 sierpnia 2008 r., zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej, natomiast 30 stycznia 2013 r., dokonała wykreślenia informacji o prowadzeniu przedmiotowej działalności z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej. W opinii Skarżącego niedopuszczalnym jest, aby organ uprzednio wysyłał korespondencję pod określony adres Strony, a następnie powoływał się na jego nieznajomość.

Minister Finansów postanowieniem z [...] czerwca 2014 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że przedmiotem postępowania jest postanowienie wydane na podstawie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm., zwanej dalej "u.p.e.a."). W ramach postępowania w tym trybie, ocenie podlegają jedynie czynności typu wykonawczego dokonane przez organ egzekucyjny w toku prowadzonego postępowania. Nie można zatem podnosić zarzutów, które są podstawą wniesienia innego środka zaskarżenia. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie podkreśla się, że skarga z art. 54 u.p.e.a., nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się inne środki zaskarżenia (m.in. zarzuty, zażalenia na postanowienia) albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu.

Oceniając prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej, polegającej na zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę, na podstawie zawiadomienia z 23 listopada 2012r., pod względem wykonawczym nie stwierdzono naruszenia przepisów prawa. Z akt sprawy wynika, że zgodnie z art. 7 u.p.e.a. został zastosowany jeden ze środków egzekucyjnych przewidzianych w art. 1a pkt 12 lit. a tej ustawy, tj. egzekucja z wynagrodzenia za pracę. Stosując ten środek organ egzekucyjny, na podstawie art. 72 § 1 i 2 powołanej wyżej ustawy dokonuje zajęcia wynagrodzenia zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą. Z powołanego przepisu wynika, iż organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wynagrodzenia za pracę przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej części wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami za zwłokę z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Zajęcie wynagrodzenia za pracę jest dokonane z chwilą doręczenia pracodawcy zawiadomienia o zajęciu. Materiał dowodowy potwierdza, że zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę z 23 listopada 2012 r., zostało doręczone pracodawcy 3 grudnia 2012 r., natomiast Skarżącemu wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] , w trybie zastępczym zgodnie z art. 44 k.p.a., w dniu 14 grudniu 2012 r. Do zajęcia wierzytelności wykorzystano druk "Zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą", który w dniu dokonania zaskarżonej czynności, odpowiadał wzorowi określonemu dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 37, poz. 1541 z późn. zm.). Ww. zajęcie zostało podpisane przez uprawnionego pracownika organu egzekucyjnego.

Odnosząc się do zarzutu Strony, iż zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę oraz tytuły wykonawcze były doręczane pod niewłaściwy adres zamieszkania Skarżącego, organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż w toku postępowania egzekucyjnego korespondencja kierowana była na adres zamieszkania Strony tj. ul. [...] , W. i doręczana w trybie zastępczym zgodnie z art. 44 k.p.a. Adres zamieszkania Strony, na który doręczono ww. korespondencję, znajdował się w aktach rejestracyjnych dotyczących Zobowiązanego w Urzędzie Skarbowym W. . Należy zauważyć, iż w odrębnym postępowaniu istotnie korespondencja była kierowana na adres korespondencyjny wskazany przez Stronę tj. ul. [...] , [...] K. , jednakże nie był to adres wynikający z akt rejestracyjnych Strony bądź z akt egzekucyjnych, a jedynie służący doręczaniu korespondencji przez organ w odrębnym postępowaniu. Biorąc powyższe pod uwagę organ uznał, iż organ egzekucyjny prawidłowo doręczył Skarżącemu ww. tytuły wykonawcze oraz zawiadomienia o zajęciach. Okoliczności dotyczące prowadzenia przez Stronę działalności gospodarczej, w szczególności okresu jej prowadzenia, nie mają wpływu na postępowanie dotyczące skargi na czynność egzekucyjną wnoszoną w oparciu o art. 54 u.p.e.a.

W skardze na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił, iż w toku prowadzenia postępowania zarówno Naczelnik Urzędu Skarbowego jak i Minister Finansów dopuścili się naruszenia art. 2 oraz art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jak również art. 6, 7, 8, 9, 11, 12, 35 i 36 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi dokonał omówienia prowadzonych wobec niego postępowań przed organami skarbowymi oraz wskazał, iż postępowanie odwoławcze prowadzone przed Ministrem Finansów narusza zasady praworządności, wątpliwe są bowiem przesłanki i zasady jakimi kierował się organ wydając zaskarżone postanowienie, co godzi w zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym wydanych w postępowaniu administracyjnym i egzekucyjnym postanowień podlegających zaskarżeniu zażaleniem, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Działając w tak wyznaczonych granicach Sąd stwierdza, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia były rozstrzygnięcia organów administracyjnych w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne Naczelnika Urzędu Skarbowego W. , polegające na zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności, będącego pracodawcą.

W tym miejscu przypomnieć należy, że instytucja skargi na czynność egzekucyjną, unormowana w art. 54 u.p.e.a., służy zaskarżaniu czynności o charakterze wyłącznie technicznym i wykonawczym. W jej ramach dopuszczalne jest podnoszenie takich zarzutów, które odnoszą się do formalnoprawnych elementów czynności egzekucyjnych, podnoszone zarzuty nie mogą natomiast dotyczyć tych ewentualnych wadliwości postępowania egzekucyjnego, którym poświęcone są w inne przepisy ustawy egzekucyjnej. Powszechnie i zgodnie przyjmuje się, że nie można skutecznie wnieść skargi w trybie art. 54 tej ustawy, kiedy skarga taka sformułowana jest w oparciu o podstawy dotyczące zażalenia na postanowienie, żądanie umorzenia postępowania, wyłączenia rzeczy spod egzekucji, albo zarzutów, unormowanych w art. 33 u.p.e.a. Skarga z art. 54 uznawana jest bowiem za środek o charakterze ultima ratio - służy on wtedy, gdy zobowiązany nie dysponuje żadnym innym środkiem obrony swoich praw. Skarga na czynność egzekucyjną nie jest środkiem uniwersalnym, lecz ściśle sformalizowanym i ograniczonym.

W związku z tym w przedmiotowej sprawie konieczne było ograniczenie się do zbadania przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. , a następnie Ministra Finansów, czy zastosowano istniejący środek egzekucyjny zgodnie z art. 72 u.p.e.a., który określa sposób dokonania zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności, będącego pracodawcą.

W tym zakresie zasadnicze znaczenie miał formułowany przez Skarżącego w trakcie przedmiotowego postępowania zarzut błędnego doręczenia mu zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego. Zgodnie natomiast z art. 72 § 4 pkt 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia o zajęciu do pracodawcy, zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wynagrodzenia za pracę, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony.

Odnosząc się do powyższego Sąd wskazuje, że zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą (z dnia 5 i 6 listopada 2012r. oraz z dnia 23 listopada 2012r.) zostały doręczone Skarżącemu na adres wynikający z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wskazany jako miejsce wykonywania działalności gospodarczej przez Skarżącego oraz adres widniejący w aktach rejestracyjnych Urzędu Skarbowego W. , a więc na adres: W. , ul. [...] . Przy czym w obu przypadkach uznano te dokumenty za doręczone w trybie art. 44 k.p.a., a więc z zastosowaniem tzw. "doręczenia zastępczego". Dodać wypada, że zawiadomienia były dwukrotnie awizowane.

Z powyższego wynika, że zawiadomienia o zajęciu były w 2012r. kierowane do Skarżącego na nieaktualny adres zamieszkania.

Po pierwsze adres był nieaktualny, gdyż był to adres wskazany jako miejsce prowadzenia działalności gospodarczej, której Skarżący nie prowadził na skutek jej zawieszenia od dnia 1 października 2008r., o czym był informowany Urząd Skarbowy W. (pismo Skarżącego z dnia 30 września 2008r.).

Po drugie adres był nieaktualny również z tego powodu, że Skarżący już w piśmie z dnia 4 października 2010r. skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. , stanowiącym wniosek o umorzenie zaległości podatkowych, wskazywał na nowy adres do zamieszkania oraz adres korespondencyjny: K. , ul. [...] . Organ ten zresztą prowadził korespondencję ze Skarżącym wysyłając ją na ten właśnie adres już w roku 2010. Podobnie w roku 2012 organ ten prowadził korespondencję ze Skarżącym wysyłając ją na adres w K. (m.in. postanowienie z dnia [...] września 2012r.). Zauważyć należy, że ten sam organ – Naczelnik Urzędu Skarbowego W. – działając już jako organ egzekucyjny, zawiadomienia o zajęciu wysłał, jak wskazano powyżej, na wcześniejszy adres – w W..

Co więcej – organy w istocie nie kwestionowały faktu, że w od 1 października 2008 r., tj. na ponad 4 lata przez wysłaniem zawiadomień o zajęciach, Skarżący faktycznie już nie prowadził działalności gospodarczej pod adresem widniejącym w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz wynikającym z informacji znajdującej się w aktach rejestrowych Urzędu Skarbowego W. , a jedynie akcentowały, że okoliczności dotyczące prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej, w szczególności okresu jej prowadzenia, nie mają wpływu na postępowanie dotyczące skargi na czynność egzekucyjną.

Przechodząc do oceny stanowiska organów należy wskazać, że zgodnie z art. 42 k.p.a., pisma doręcza się osobom fizycznym m.in. w miejscu ich pracy. Za takie miejsce zgodnie uznaje się też miejsce prowadzenia przez adresata pisma działalności gospodarczej. Postępowanie egzekucyjne jest natomiast taką procedurą prawną, w ramach której stosowane są środki przymusu w celu wyegzekwowania obowiązku prawnego. W takiej procedurze szczególnie istotne jest, aby wszelkie działania organu egzekucyjnego i wierzyciela miały właściwe umocowanie prawne. Podstawy prawnej dla takich działań, dla wystąpienia konkretnych skutków prawnych i dla legalnego zastosowania środka egzekucyjnego, nie można więc domniemywać. Takie skutki i środki muszą jasno wynikać z konkretnych przepisów ustawy egzekucyjnej, na mocy której (art. 18) w postępowaniu egzekucyjnym odpowiednio stosuje się, w sprawach w niej nieuregulowanych, przepisy k.p.a. W związku z powyższym oraz w związku z art. 72 § 4 pkt 1 u.p.e.a. obowiązkiem organu egzekucyjnego było ustalenie właściwego adresu do doręczeń Skarżącego. Tym bardziej, że ten sam organ – Naczelnik Urzędu Skarbowego W. – jak wskazano powyżej i co wynika z akt sprawy, dysponował nowym adresem Skarżącego. Nie można więc było uznać doręczeń dokonanych w przedmiotowej sprawie za skuteczne.

Powyższe prowadzi do wniosku, że stanowisko Skarżącego, iż nie doręczono mu zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego, jest zasadne.

W dalszym postępowaniu organy zastosują się do powyższego poglądu Sądu.

Reasumując, z przedstawionych powyżej względów Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji zapadło z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 54 § 1 u.p.e.a. i art. 72 § 4 pkt 1 u.p.e.a., co uzasadniało ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.