Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 27/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2024-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 60 ust. 4, art. 61 ust. 2d, art. 64, art. 64a
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 maja 2024 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz odmowy zwolnienia z tej opłaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] [...] (dalej: organ I instancji) ustalił T. K. i H. K. (dalej: zobowiązani) odpłatę za pobyt A. K. w Domu Pomocy Społecznej [...] (dalej: DPS) w kwocie [...] miesięcznie od [...]. Decyzją z [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie (dalej: Kolegium) utrzymało w mocy tą decyzję.

Wnioskiem z 7 marca 2023 r. T. K. (dalej: zobowiązany), reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o zwolnienie ze wskazanej opłaty. W jego uzasadnieniu podano, że A. K. (dalej: syn) jest dorosłym synem zobowiązanych. Od [...] cierpi z powodu [...], która wobec braku skuteczności jej leczenia, [...] powoduje, że dopuszczał się on względem nich przemocy fizycznej. Wskazano, że choć formalnie nie został wydany wyrok skazujący wobec syna, to jednak na względzie należy mieć, że syn - [...] - dopuścił się zachowania wypełniającego znamiona czynów zabronionych polegających na użyciu przemocy wobec zobowiązanych, [...].

Decyzją z 28 lipca 2023 r. organ I instancji zmienił pierwotną decyzję w ten sposób, że ustalił zobowiązanym od 1 kwietnia 2023 r. opłatę w kwocie [...] miesięcznie (pkt 1) oraz odmówił zwolnienia z tej opłaty (pkt 2). W uzasadnieniu wskazał, że koszt utrzymania w DPS uległ zmianie i w 2023 r. wynosi [...]. Syn zobowiązanych ponosi opłatę w wysokości 543,20 zł miesięcznie, tj. 70% kwoty własnego dochodu. Organ I instancji podniósł, że w świetle art. 61 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej: u.p.s.) rodzice są zobowiązani do wnoszenia opłat za pobyt dzieci w domu pomocy społecznej, również wtedy, gdy opłata wnoszona jest z dochodu mieszkańca, jeżeli nie pokrywa pełnej miesięcznej należności za pobyt w placówce. W konsekwencji ustalił obciążającą zobowiązanych opłatę za pobyt syna w DPS w wysokości stanowiącej różnicę wskazanych kwot.

Odnosząc się do wniosku o zwolnienie od tej opłaty organ I instancji stwierdził natomiast, że w przedstawionych w uzasadnieniu okolicznościach sprawy brak jest podstaw do zwolnienia zobowiązanych z wnoszenia opłaty za pobyt syna w DPS na podstawie art. 64a i art. 64 u.p.s. [...]. W ocenie organu zachowanie syna miało swoje podłoże w długotrwałej chorobie [...], [...], nie wynikło zaś ze świadomej, negatywnej i rażącej z punktu widzenia powszechnie akceptowanych zasad moralnych postawy syna względem rodziców. Organ I instancji uznał jednocześnie, że posiadane przez zobowiązanych środki finansowe umożliwiają im wnoszenie opłaty za pobyt ich syna w DPS bez narażenia na niemożność zaspokojenia ich podstawowych potrzeb, w tym zapewnienia leczenia i ochrony zdrowia na odpowiednim poziomie.

Odwołanie od tej decyzji wniósł zobowiązany, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, zarzucając jej naruszenie art. 64 pkt 7 i art. 64a u.s.p. przez dowolną ocenę przesłanek uzasadniających zwolnienie z obowiązku płatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) poprzez brak wystarczającego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Kolegium, decyzją z 31 października 2023 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazało, że zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Stosownie do art. 60 ust. 2 pkt 1 u.p.s. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. Ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego (art. 60 ust. 4 u.p.s.). Mając to na uwadze Kolegium potwierdziło, że średni miesięczny koszt utrzymania jednego mieszkańca w DPS uległ zmianie i w 2023 r. wynosi [...].

Wskazało, że w świetle u.s.p. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. kreuje decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przewidziana w art. 59 ust. 1 u.p.s. lub umowa zawarta na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. W świetle art. 61 ust. 2d u.p.s. w sytuacji, w której nie dojdzie o zawarcia umowy, co miało miejsce w niniejszej sprawie, wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala się wobec podmiotów zobowiązanych w drodze decyzji administracyjnej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Konieczność uwzględnienia tych ograniczeń oznacza, że odpłatność może być ustalona tylko wówczas, gdy posiadany dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, z uwzględnieniem "wysokości dochodów i możliwości" danej osoby. Kolegium podało, że kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi obecnie 600 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s.).

Mając to na uwadze wskazało, że w warunkach niniejszej sprawy dochód zobowiązanych, ustalony na podstawie art. 8 u.p.s., wyniósł w dacie wydania decyzji zmienianej [...] miesięcznie (tj. [...] na osobę), zaś po poniesieniu przez nich niezbędnych kosztów do ich dyspozycji pozostawała kwota ok. [...]. Z kolei w decyzji zmieniającej wskazano, że dochód zobowiązanych w kwietniu 2023 r. wyniósł [...] (tj. [...] na osobę), zaś po poniesieniu niezbędnych kosztów do dyspozycji zobowiązanych pozostaje kwota [...]. Ponadto jak wynika z oświadczeń o stanie majątkowym zobowiązani posiadają dwa samochody marki [...] o wartości [...] i [...], [...]. Mając na uwadze powyższe Kolegium uznało, że organ I instancji, dokonując oceny sytuacji materialno-bytowej zobowiązanych, zasadnie uznał, że powinni oni partycypować w opłatach za pobyt syna w DPS. Mogą oni bowiem ponosić te koszty bez jakiegokolwiek uszczerbku dla zaspokojenia swoich potrzeb.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że z art. 64 u.p.s. wynika, iż pierwszym z argumentów przemawiającym za uwzględnieniem wniosku o zwolnienie od opłat są powody finansowe. W przypadku gdy dochody partycypujących w opłacie za pobyt w domu pomocy społecznej są na tyle wysokie, że bez trudu są oni w stanie partycypować w kosztach pobytu, to niezasadne jest zwalnianie z przedmiotowego obowiązku, godzi w idee i cele pomocy społecznej, jest również sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne lub mogą być utrzymywane przez dobrze sytuowanych krewnych. Odnośnie przesłanki wymienionej w art. 64 pkt 7 u.p.s. Kolegium wskazało, że z całokształtu akt sprawy wynika, iż trudne relacje rodzinne syna z zobowiązanymi, znajdowały swoje podłoże w jego długotrwałej chorobie [...]. [...]. Kolegium stwierdziło również, że w sprawie nie ma zastosowania obligatoryjne zwolnienie z opłaty, o którym mowa w art. 64 a u.p.s., gdyż zobowiązanych nie pozbawiono władzy rodzicielskiej, a nadto nie dysponują oni prawomocnym orzeczeniem sądu o skazaniu syna za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na ich szkodę.

Na zakończenie Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z brakiem ustalenia odpłatności za pobyt w DPS, bowiem taka odpłatność została ustalona ostateczną decyzją z [...], lecz ze zmianą tej odpłatności, dlatego też organ I instancji mógł, wbrew stanowisku wyrażonym w odwołaniu, w jednej decyzji dokonać zmiany odpłatności i jednocześnie odmówić zwolnienia z jej ponoszenia.

Skargę na decyzję Kolegium złożył zobowiązany, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika. Zaskarżając ją w całości zarzucił jej naruszenie:

1. przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wystarczającego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego, co doprowadziło do wyciągnięcia błędnych wniosków z materiału dowodowego i przyjęcia, że czyny, których dopuszczał się wobec zobowiązanych ich syn, nie stanowią rażącego naruszenia innych obowiązków rodzinnych,

przepisów prawa materialnego, tj.:

a/ art. 64 pkt 7 oraz 64a u.p.s. przez dowolną ocenę przesłanek uzasadniających zwolnienie z obowiązku płatności za pobyt w domu pomocy społecznej, bez uwzględnienia zasad współżycia społecznego, co w konsekwencji doprowadziło do całkowicie niezasadnego i niesprawiedliwego obciążania zobowiązanych nałożonym obowiązkiem, a także błędną ocenę przesłanek nakazujących obligatoryjne zwolnienie od wnoszenia tych opłat [...],

b/ art. 59 ust. 1, art. 64 oraz 64a u.p.s. poprzez wydanie decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przed wydaniem ostatecznej decyzji w przedmiocie ustalenia odpłatności za ten pobyt.

W oparciu o podniesione zarzuty pełnomocnik zobowiązanego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi, stanowiącej w istocie powtórzenie odwołania, pełnomocnik zobowiązanego zauważył, że orzecznictwo dotyczące stosowania przepisów art. 64 pkt 7 i art. 64a u.p.s. wskazuje na konieczność dokonywania ich wykładni funkcjonalnej i celowościowej, albowiem swojego źródła upatrują one w zasadach szerzej pojętej, wynikającej wprost z Konstytucji RP, sprawiedliwości społecznej, o czym świadczy tekst uzasadnienia projektu zmian do u.s.p. (ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej). Mając to na uwadze stwierdził, że organy błędnie oceniły przesłanki wynikające z art. 64 ust. 7 u.p.s. stwierdzając, że nie doszło do naruszenia przez syna zobowiązanych rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych wobec rodziców, podczas gdy dopuszczał się on wobec nich zachowań nacechowanych dużą dawką agresji i przemocy fizycznej. Niezależnie od powyższego, organy niewłaściwie oceniły również przesłankę wynikającą z art. 64a u.p.s., albowiem - mimo że wobec syna zobowiązanych nie został wydany prawomocny wyrok skazujący za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na ich szkodę - to jednak [...]. Mając zatem na względzie funkcję i cel przepisów art. 64 i art. 64a u.p.s., a także nie tracąc z widoku wynikającej wprost z Konstytucji RP zasady sprawiedliwości społecznej, pełnomocnik stwierdził, że w warunkach niniejszej sprawy należy zastosować zwolnienie z opłaty. Zobowiązany, mimo że jest w stanie finansowo podołać jej ponoszeniu, to wobec wagi czynów, których dopuszczał się syn umieszczony w DPS, dotychczasowe rozstrzygnięcie uznaje za niesprawiedliwe.

Na zakończenie pełnomocnik wyraził wątpliwość co do możliwości wydania w warunkach niniejszej sprawy decyzji w przedmiocie zwolnienia od opłaty. Zauważył bowiem, że zgodnie z orzecznictwem i poglądami doktryny jest to możliwe dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt.

W odpowiedzi na skargę Kolegium, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:

W świetle art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sąd administracyjny ma obowiązek badania zaskarżonych aktów wyłącznie w zakresie ich legalności, a więc z punktu widzenia ich zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie skarga podlega oddaleniu. W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności, Sąd nie stwierdził bowiem naruszenia prawa, które uzasadniłoby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Decyzją tą Kolegium utrzymało w mocy decyzję, którą organ I instancji po pierwsze, zmienił decyzję własną z [...] ustalającą zobowiązanym opłatę za pobyt syna w DPS w kwocie [...] miesięcznie od [...] w ten sposób, że ustalił od 1 kwietnia 2023 r. odpłatę w kwocie [...] miesięcznie, po drugie, odmówił zwolnienia zobowiązanych z ponoszenia przedmiotowej opłaty.

Zmiana wysokości opłaty była konsekwencją zmiany wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej i nastąpiła w związku z ogłoszeniem obwieszczenia [...] w sprawie ustalenia wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania jednego mieszkańca w domach pomocy społecznej [...]. Zgodnie bowiem z art. 60 ust. 4 zd. 1 u.p.s. ogłoszenie tego aktu stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Organ I instancji miał zatem, wynikający z przywołanego przepisu, obowiązek zmiany z urzędu decyzji własnej z [...] i konkretyzacji ciążącego na zobowiązanych obowiązku do wnoszenia opłaty za pobyt syna w DPS w zakresie jej wysokości.

Zgodnie z obwieszczeniem średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS wynosi [...]. Z uwagi zatem na to, że w świetle art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, a syn zobowiązanych jest obowiązany do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS w wysokości 543,20 zł miesięcznie, tj. w wysokości 70% kwoty własnego dochodu, zobowiązani obciążeni zostali opłatą w wysokości [...] miesięcznie, stanowiącej różnicę tych kwot. Zauważyć jednocześnie należy, że organ I instancji, orzekając na podstawie art. 60 ust. 4 w zw. z art. 106 ust. 5 u.p.s., był obowiązany do uwzględnienia zmian w zakresie sytuacji życiowej zobowiązanych, gdyż ustalenie nowej wysokości opłaty nie może prowadzić do naruszenia przepisu art. 61 ust. 2 u.p.s. i musi nastąpić z uwzględniłem art. 103 ust. 2 u.p.s. (zob. art. 61 ust. 2d u.p.s.). W warunkach niniejszej sprawy organ I instancji przed podjęciem decyzji zaktualizował dane w zakresie sytuacji rodzinnej, dochodowej i majątkowej zobowiązanych i uznał, że posiadane przez nich środki finansowe wskazują, że mają oni możliwość uiszczania ustalonej opłaty za pobyt syna w DPS. Kolegium podzieliło tą ocenę, przyjmując, że sytuacja majątkowa zobowiązanych jest bardzo dobra, a uzyskiwany dochód - znaczny. W konsekwencji również Kolegium uznało, że zobowiązani są w stanie ponosić ustalone koszty pobytu syna w DPS bez jakiegokolwiek uszczerbku dla zaspokojenia ich własnych potrzeb. Mając na uwadze ustaloną przez organ I instancji wysokość dochodów zobowiązanych oraz ujawniony majątek ocenę organów uznać należy za prawidłową. Nie może bowiem budzić wątpliwości, że dochód zobowiązanych, który w kwietniu 2023 r. wyniósł [...], zaś po potrąceniu niezbędnych kosztów utrzymania - [...] pozwala na ponoszenie ustalonej opłaty. Zauważyć przy tym pozostaje, że w warunkach niniejszej sprawy prawidłowość ustalenia podmiotów zobowiązanych, ich sytuacji materialnej, wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oraz zdolności zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty nie była w istocie kwestionowana przez zobowiązanego.

W odwołaniu, a następnie w skardze, jego pełnomocnik wyraził natomiast wątpliwość co do dopuszczalności jednoczesnego rozstrzygnięcia w decyzji o wysokości opłaty za pobyt w DPS i wniosku o zwolnienie z tej opłaty, uznając, że ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt.

Mając to na uwadze wskazać należy, że przepisy u.p.s. przewidują przypadki zarówno fakultatywnego (art. 64 u.p.s.), jak i obligatoryjnego (art. 64a u.p.s.) zwolnienia z ponoszenia opłaty. Zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Zgodnie natomiast z art. 64a zd. 1 u.p.s. osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu.

Jak wynika z przytoczonych przepisów postępowanie w sprawie zwolnienia od odpłatności niezależnie od podstawy zwolnienia ma charakter wnioskowy zaś podmiotami uprawnionymi do wystąpienia z wnioskiem są zgodnie z rozróżnieniem ustawodawcy "osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty" w przypadku stosowania art. 64 u.p.s. bądź "osoba obowiązana do wnoszenia opłaty" w przypadku stosowania art. 64a u.p.s. Zauważyć należy, że we wskazanych przepisach ustawodawca obok określenia "osoby wnoszące opłatę" posługuje się od 4 października 2019 r. określeniem "osoby obowiązane do wnoszenia opłat". Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym drugim przypadku jest to osoba wymieniona w art. 61 ust. 2 u.p.s. w stosunku do której istnieje obowiązek ustawowy do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, ale której obowiązek nie został jeszcze skonkretyzowany poprzez podanie konkretnej kwoty w ostatecznej decyzji. Zmiana brzmienia przytoczonych przepisów sprawia, że Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawy stoi na stanowisku, że w obecnym stanie prawnym istnieje możliwość rozpoznania wniosku osoby zobowiązanej o zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w jednym postępowaniu zakończonym decyzją ustalającą odpłatność za pobyt w tym domu i rozstrzygającą ten wniosek (por. wyrok WSA w Łodzi z 20 stycznia 20023 r., II SA/Łd 737/22, CBOSA, i powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo). Do niniejszej sprawy nie znajduje natomiast zastosowania uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, która odnosi się do art. 64 w brzmieniu sprzed 4 października 2019 r., a w konsekwencji i orzeczenia sądów administracyjnych posiłkujących sią przy rozstrzygnięciu tą uchwałą.

W dalszej kolejności odnieść należy się do meritum rozstrzygnięcia organów w zakresie odmowy zwolnienia zobowiązanych z ponoszenia opłaty za pobyt syna w DPS. Zauważyć należy, że zmiany brzmienia art. 64a u.p.s. i art. 64 u.p.s. poprzez dodanie punktu 7 dokonane ustawami z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690) oraz z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 66) miały na celu, co słusznie zasygnalizował pełnomocnik zobowiązanego, zwiększenie ochrony członków rodzin pensjonariuszy domów pomocy społecznej, w szczególności w relacji dziecko - rodzic, których obciążanie odpłatnością za pobyt w tych domach oparte jedynie na więzach pokrewieństwa, niezależnie od rzeczywistych relacji między nimi, było w niektórych sytuacjach nie do pogodzenia z dyrektywami demokratycznego państwa prawa.

W warunkach niniejszej sprawy zobowiązany upatruje podstawy do zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt syna w DPS w zachowaniu syna, który z powodu choroby ([...]) [...] dopuszczał się względem zobowiązanych przemocy fizycznej, [...]. W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie organów w zakresie odmowy zwolnienia zobowiązanych z ponoszenia opłaty za pobyt syna w DPS jest prawidłowe. W realiach rzeczonej sprawy nie zostało przedstawione prawomocne orzeczenie sądu, o którym mowa w art. 64a u.p.s., dlatego też przepis ten nie mógł znaleźć w niej zastosowania. Przyczyny niemożności przedłożenia tego rodzaju orzeczenia mogły być natomiast i zostały uwzględnione przy rozważaniu zasadności zastosowania zwolnienia z art. 64 u.p.s., w tym w zakresie przesłanki rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. [...]. [...] Sąd podziela stanowisko organów, zgodnie z którym w sytuacji gdy zachowanie syna miało swoje podłoże w długotrwałej chorobie [...], [...], a nie wynikło ze świadomej, negatywnej i rażącej z punktu widzenia powszechnie akceptowanych zasad moralnych postawy syna względem rodziców, brak jest podstaw do zwolnienia w oparciu o przytoczone wyżej podstawy.

Wskazać należy, że okoliczności uzasadniające wystąpienie przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. muszą mieć nie tylko charakter rażący, ale również muszą być wynikiem celowego, a przynajmniej świadomego działania (zaniechania) osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 30 listopada 2023 r., sygn. II SA/Gl 1288/23, CBOSA). W warunkach niniejszej sprawy zachowanie syna zobowiązanych było natomiast następstwem choroby, [...]. Trudno przypisać mu winę za stan jego zdrowia, a tym samym za skutki jego zachowania. W konsekwencji nie można uznać, że w okolicznościach tej sprawy ziściła się przesłanka z art. 64 pkt 7 u.p.s. Inne przesłanki wskazane przykładowo w art. 64 pkt 1-6 u.p.s. nie miały w niej również zastosowania, co nie było też w sprawie kwestionowane ani w odwołaniu ani w skardze.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że decyzje organów obydwu instancji są zgodne z prawem. Wbrew zarzutom skargi organy prawidłowo zebrały materiał dowodowy i oceniły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. Dokonały też właściwej interpretacji przepisów prawa materialnego. Nie można im zatem zarzucić skutecznie naruszenia przepisów prawa, które uzasadniłoby ich uchylenie. Podniesione w skardze zarzuty naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego i postępowania okazały się nieusprawiedliwione.

W konsekwencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.