Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 644/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 17 ust 1, ust 5
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska, Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia del. WSA Rafał Wolnik (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Piotr Baryga, po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Po 988/12 w sprawie ze skargi B.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Po 988/12, po rozpoznaniu sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2012 r., Nr SKO.PS.SR.4040.T.1411.2012, w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Września z dnia [...] lipca 2012 r., Nr [...] oraz określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

Wnioskiem z dnia 26 czerwca 2012 r. B. K. wystąpiła o ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem B. K.. Do wniosku załączyła między innymi odpis skrócony aktu małżeństwa, orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności B. K. oraz zaświadczenie o zarejestrowaniu wnioskodawczyni jako bezrobotnej w Powiatowym Urzędzie Pracy we Wrześni.

Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., Nr [...], Burmistrz Miasta i Gminy Września, powołując się m.in. na art. 17 ust. 1 pkt 2, ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 24 ust. 1, ust. 2, ust. 3, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), odmówił B. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Następnie organ zauważył, że B. K. pozostaje w związku małżeńskim i stwierdził, iż w takiej sytuacji świadczenie nie mogło być przyznane.

W odwołaniu od tej decyzji B. K. wskazała, że jej mąż przebył udar niedokrwienny z niedowładem połowicznym, który miał miejsce w dniu 14 września 2008 r. Do chwili składania odwołania jest on leczony ambulatoryjnie i szpitalnie oraz poddany jest rehabilitacji. Choć stan jego zdrowia poprawił się, nadal nie może samodzielnie egzystować. Skarżąca opiekując się mężem i nieletnimi dziećmi nie jest w stanie podjąć pracy. Wskazując na te okoliczności B. K. wniosła o pozytywne rozpatrzenie jej odwołania.

Rozpoznając to odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu przytoczyło przepisy u.ś.r. i wskazało, że w art. 17 ust. 5 zawarto wykaz negatywnych przesłanek uniemożliwiających nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie art. 17 ust 5 pkt 2 lit. a świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wyjaśniło, że regulacja w przywołanej treści obowiązuje od dnia 14 października 2011 r. na mocy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212). Oznacza to, że osoba będąca w związku małżeńskim, która złożyła wniosek o przyznanie świadczenia do dnia 13 października 2011 r. mogła, w kontekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odnoszącego się do przepisów obowiązujących właśnie do tego dnia, wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne otrzymać. B. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia w dniu 27 czerwca 2012 r., a zatem sprawa podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów obowiązujących od dnia 14 października 2011 r., do których nie odnosi się przywołane orzeczenie Trybunału. Zdaniem organu odwoławczego, na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, która zawrze związek małżeński i w nim pozostaje, wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która tę opiekę sprawuje, rezygnując z pracy zarobkowej, chyba że współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W takim przypadku świadczenie może zostać przyznane innym krewnym w linii prostej lub rodzeństwu osoby niepełnosprawnej. Dlatego w ocenie Kolegium organ pierwszej instancji zgodnie z obowiązującymi przepisami odmówił stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uznając ją za osobę nieuprawnioną do jego przyznania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B. K. wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Zaznaczyła, że zgodnie z orzecznictwem sądów odnośnie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., trwanie związku małżeńskiego nie może stanowić przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Gdyby stosować gramatycznie ten przepis, uzyskanie prawa do świadczenia byłoby możliwe dopiero po uprzednim rozwiązaniu małżeństwa. Skarżąca przywołała także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Po 313/11 oraz z dnia 22 marca 2011 roku, sygn. akt II SA/Po 68/11.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wydał zaskarżony w niniejszej sprawie wyrok, którym skargę uwzględnił.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia prawa materialnego, gdyż dokonały nieprawidłowej wykładni przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., co miało wpływ na wynik sprawy. Dalej Sąd zwrócił uwagę, że istotą sporu w sprawie jest zagadnienie, czy pozostawanie przez Bogumiłę K. w związku małżeńskim z B. K. uniemożliwia przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad mężem, gdy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki. Odwołując się do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd wskazał, iż świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane jedynie na rzecz jednej z osób wymienionych w powołanym przepisie, o ile osoba nad którą sprawowana jest opieka, wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym stanie prawnym orzekające w sprawie organy błędnie uznały, iż wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wskazuje na istnienie negatywnej przesłanki uzasadniającej odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem przepis ten w jego aktualnym brzmieniu wyłącza możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem tylko z tego powodu, że o świadczenie ubiega się właśnie żona osoby wymagającej opieki. Sąd pierwszej instancji odwołał się też do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wywodząc, że małżonkowie, pomimo iż nie są krewnymi, są zobowiązani m.in. do wzajemnej alimentacji zarówno w czasie trwania małżeństwa, jak też (w innym wówczas zakresie) po jego ustaniu. Nie można więc uznać, aby małżonkowie względem siebie nie mieli takich zobowiązań, jakie ciążą na nich względem innych członków rodziny.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w obecnym stanie prawnym nadal aktualne są poglądy zawarte w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, a także z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05. W ocenie Sądu literalne odczytanie znowelizowanego przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w oderwaniu od pozostałych przepisów regulujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego, prowadzi do sprzeczności z argumentacją zawartą w uzasadnieniu wyroku TK z dnia 18 lipca 2008 r. Przyjęcie wykładni zaprezentowanej przez organ odwoławczy oznacza, że małżonek ubiegający się o przyznanie świadczenia z tytułu sprawowania opieki nad swoim współmałżonkiem sam musiałby być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prowadziłoby to do kuriozalnej sytuacji, w której świadczenie ustanowione w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki współmałżonkiem mogłoby być przyznane tylko takiej osobie, która sama również wymaga opieki, bo jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Powyższe stałoby w oczywistej sprzeczności z brzmieniem art. 17 ust. 1 pkt 2 in fine u.ś.r. wyłączającym osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności z kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Dla uniknięcia takich nielogicznych wyników wykładni przedmiotowego przepisu, Sąd pierwszej instancji uznał za konieczne przyjęcie, iż art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. dotyczy sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki stara się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1, ale niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Tym samym przepis ust. 5 pkt 2 lit. a tego artykułu nie może mieć zastosowania w sytuacji, gdy z przedmiotowym wnioskiem występuje właśnie sam małżonek. Sąd wskazał też, że takie samo stanowisko jest powszechnie prezentowane w orzecznictwie, powołując przy tym wybrane wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych.

Podsumowując swoje rozważania Sąd pierwszej instancji uznał, iż uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego jest osoba, która zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu małżonkiem, a zarazem na której ciąży wobec małżonka obowiązek o charakterze alimentacyjnym.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu. Zaskarżając wyrok w całości, Kolegium wniosło o jego uchylenie w całości i orzeczenie w trybie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.) oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Kolegium zarzuciło Sądowi pierwszej instancji, wskazując na art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegające na przyjęciu, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje współmałżonkowi, jeżeli jego małżonek, który jest osobą wymagającą opieki, pozostaje w związku z małżeńskim, w sytuacji kiedy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto, wskazując na art. 174 pkt 2 p.p.s.a., Kolegium zarzuciło naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na jego wynik, tj: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione uchylenie decyzji organu odwoławczego, pomimo braku podstaw do stwierdzenia naruszenia przez ten organ jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego, jak i procesowego oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez to, że Sąd nie zbadał w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia - co miało istotny wpływ na wynik sprawy i ostateczny kształt orzeczenia Sądu.

W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie wskazał w pierwszej kolejności na przepis art. 17 ust. 1 i ust. 5 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku podkreślając, iż przepis ten właśnie w tym brzmieniu winien znaleźć w sprawie zastosowanie. W jego ocenie w zaskarżonym wyroku błędnie przyjęto, że dokonana przez Kolegium wykładnia przedmiotowego przepisu prowadziłaby do kuriozalnej sytuacji, w której świadczenie ustanowione w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opieką nad wymagającym opieki współmałżonkiem mogłoby być przyznane takiej osobie, która sama również wymaga opieki bo jest niepełnosprawna.

Dalej skarżący kasacyjnie wskazał, że z uwagi na nowelizację powołanych przepisów, dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych ukształtowane na bazie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. odnoszące się do przepisów w wersji obowiązującej przed nowelizacją nie może być w pełni brane pod uwagę przez organy administracji publicznej. Osoba będąca w związku małżeńskim, która złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 13 października 2011 r. mogła, w kontekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt: P27/07, odnoszącego się do przepisów obowiązujących właśnie do tego dnia, wnioskowane świadczenie otrzymać. Wobec faktu, iż strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 26 czerwca 2012 r., sprawa podlegała rozpatrzeniu na podstawie przepisów obowiązujących od dnia 14 października 2011 r. Błędnie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy powinien być rozpatrywany przy uwzględnieniu treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., obowiązującego do 13 października 2011 r. Sąd uchylił się od dokonania oceny stanu faktycznego sprawy oraz stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, tj. w dniu [...] lipca 2012 r.

W dalszej części uzasadnienia zakwestionowano możliwość dokonania przez sąd odmowy stosowania ustawy w oparciu o zarzut niekonstytucyjności. W takiej sytuacji Sąd nie powinien dokonywać zmian obowiązującego prawa i orzekać w oparciu o treść wyroku TK z dnia 18 lipca 2008 r. odnoszącego się do przepisów obowiązujących do dnia 13 października 2011 r. Powyższe stanowi w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez to, że Sąd nie zbadał w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia - co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji niekonstytucyjności podstawy prawnej, na której opierały się wydane decyzje stanowi rażące naruszenie prawa materialnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, która to przesłanka stanowi podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 1 p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną B. K. wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji uznała za prawidłowy i w całości podzieliła dokonaną przez ten Sąd wykładnię prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze kasacyjnej podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia w związku z czym podlegała oddaleniu.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania kontrolowanych przez Sąd pierwszej instancji decyzji (jak również w dacie orzekania przez ten Sąd), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając na uwadze treść przytoczonych wyżej przepisów, nie można podzielić poglądu skarżącego kasacyjnie co do nieprawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni. Stanowisko zaprezentowane w skardze kasacyjnej prowadzi bowiem do sytuacji, w której jedynie osoba niepełnosprawna w znacznym stopniu (jeden ze współmałżonków), a więc sama wymagająca pomocy, mogłaby zapewnić stałą lub długotrwałą opiekę drugiej osobie - również niepełnosprawnej w znacznym stopniu - to jest drugiemu współmałżonkowi. Z kolei jeden ze współmałżonków nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc ten, który nie wymaga opieki, nie mógłby podjąć się opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem wymagającym stałej lub długotrwałej pomocy. Zakładając więc racjonalność ustawodawcy, taka wykładnia powyższych przepisów nie zasługuje na aprobatę, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, że na skutek powoływanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dokonano nowelizacji omawianej regulacji prawnej w taki sposób, że w dalszym ciągu brzmienie odnośnych przepisów, nie zagwarantowało przyznania świadczenia pielęgnacyjnego współmałżonkowi.

Wskazać należy, że dla osoby pozostającej w związku małżeńskim podstawą prawną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego należnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu współmałżonkiem był art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. (obecnie pkt 4). Okoliczność bowiem, że obowiązki małżeńskie są w szczególny sposób regulowane przez prawo nie oznacza, że pomiędzy współmałżonkami nie występuje obowiązek o charakterze alimentacyjnym.

Zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788), zwanej dalej k.r.o., oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ponadto, w myśl art. 23 k.r.o. są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Analiza powyższych przepisów wskazuje zatem, że więź, która łączy współmałżonków jest wielopłaszczyznowa i obejmuje nie tylko samych małżonków, ale i całą założoną przez nich rodzinę. Z tego powodu prawa i obowiązki małżonków zostały uregulowane prawnie w sposób odrębny i jednocześnie szczególny. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji (przyczynianie się do zaspokajania wzajemnych potrzeb, wzajemna pomoc i współdziałanie dla m. in. wzajemnego dobra). Obowiązek ten wynika z przywołanych wyżej przepisów, tj. art. 23 i art. 27 k.r.o. i sprowadza się również do obowiązku opieki na chorym czy niepełnosprawnym małżonkiem. Nie można zatem przyjąć, że kwestię obowiązku alimentacyjnego należy wyłącznie rozpatrywać w kontekście art. 128 i nast. k.r.o. W tej sytuacji nie można uznać, że ustawa o świadczeniach rodzinnych, posługując się - w ówczesnym art. 17 ust. 1 pkt 2 – pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności", nie dotyczy współmałżonków.

Za trafnością tego stanowiska przemawia m.in. fakt, że nawet teoretycznie przyjmując pogląd, iż w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie rodzinne przysługiwałoby małżonkowi z tytułu sprawowania opieki nad współmałżonkiem, ale tylko w sytuacji, w której oboje małżonkowie są osobami legitymującymi się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to poza art. 17 ust. 1 pkt 2 (obecnie pkt 4) omawianej ustawy (który posługuje się pojęciem "osoby na której ciąży obowiązek alimentacyjny"), brak byłoby przepisu, który mógłby stanowić podstawę do przyznania w takiej sytuacji, świadczenia wnioskodawcy.

W konsekwencji prowadzi to do wniosku, że art. 17 ust. 1 pkt 2 (obecnie pkt 4) ustawy ma w pełni zastosowanie do (będącego osobą sprawną) małżonka, ubiegającego się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. powinien być zatem rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim, ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (por. m.in.: wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1196/12; wyrok NSA z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1526/12; wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 573/13).

W świetle powyższego należy uznać, że powołane w skardze kasacyjnej zarzuty są niezasadne. Sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy dokonał bowiem oceny zgodności z prawem zaskarżonych decyzji. Zasadnie również dostrzegł, iż zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem w/w przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy. Ich nieprawidłowa wykładnia przesądzała bowiem o tym, czy wnioskodawczyni jest uprawniona do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem, a to stanowiło istotę rozpoznawanej sprawy.

Sąd pierwszej instancji jakkolwiek nie zawarł w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wprost wskazań co do dalszego postępowania, to jednak wobec jednoznacznej oceny prawnej i dokonanej wykładni prawa nie stanowiło to uchybienia, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazówki co do dalszego postępowania wynikały bowiem z wywodów zawartych w uzasadnieniu i sprowadzały się w istocie do uznania, że skarżąca B. K. była w okolicznościach kontrolowanej sprawy uprawniona do otrzymania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W konsekwencji, za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Sąd nie orzekł o kosztach postępowania pomimo zgłoszonego przez Bogumiłę K. wniosku w tym przedmiocie, albowiem nie wykazała ona, aby na etapie postępowania kasacyjnego koszty takie poniosła.

Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl