Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 551/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 54 § 2, art. 133 § 2, art. 153, art. 170, art. 286 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Tomasz Smoleń /spr./, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A.H-C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 sierpnia 2023 r., nr 350000/70-73/262801/2023 w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu należnych składek za okres od 1 grudnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej A.H-C. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. H.-C. (dalej: Zobowiązana/Skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, Zakład) z 4 sierpnia 2023 r., nr 350000/70-73/262801/2003, utrzymująca w mocy decyzję ZUS z 19 lutego 2021 r., nr 350000/71/46132/2021/RDZ-B7, o odmowie przyznania prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za okres od 1 grudnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r.

Ww. decyzję z 4 sierpnia 2023 r. ZUS wydał w następstwie wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 4 kwietnia 2023 r., sygn. I SA/Rz 36/23, którym uchylona została decyzja Zakładu z 9 listopada 2022 r., nr 350000/70-73/265223/2022, utrzymująca w mocy decyzję z 19 lutego 2021 r., nr 350000/71/46132/2021/RDZ-B7, o odmowie zwolnienia z opłacenia składek.

Uzasadniając aktualnie poddaną kontroli Sądu decyzję z 4 sierpnia 2023 r. Zakład podał, że wniosek o zwolnienie z opłacania składek Zobowiązana zgłosiła 4 lutego 2021 r. Oświadczyła w nim, że prowadzi przeważającą działalność gospodarczą oznaczoną kodem PKD 55.10.Z, czego jednak nie potwierdzono. W rejestrze CEIDG na dzień 30 listopada 2020 r. wpisany był, jako działalność przeważająca, kod PKD 77.11.Z, który nie uprawniał do uzyskania zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek, ponieważ nie został wymieniony w ustawie z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: ustawa o COVID-19). Zmiany kodu na PKD 55.10.Z dokonano 28 grudnia 2020 r., podczas gdy istotny był stan z 30 listopada 2020 r.

Rozpoznając sprawę ponownie po wyroku Sądu wezwano Zobowiązaną do przedłożenia dokumentów popierających twierdzenia podnoszone we wniosku.

W odpowiedzi na wezwanie organu Zobowiązana przedstawiła dokumenty: oświadczenie z 12 grudnia 2022 r., umowy dzierżawy lokali [...], [...], [...] z 1 grudnia 2020 r., przykładowe rozliczenie dla S.[...].

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ZUS uznał, że Zobowiązana nie udowodniła, że prowadziła w listopadzie 2020 r. przeważającą działalność z kodem PKD 55.10.Z, wobec czego nie spełnia warunku spadku przychodu uzyskanego w grudniu 2019 r. w stosunku do przychodu uzyskanego w grudniu 2020 r., o którym mowa w § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 19 stycznia 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii CIVID-19 (Dz. U. z 2021 r. poz. 371). Na dzień 30 listopada 2020 r. Zobowiązana prowadziła działalność oznaczoną przeważającym kodem PKD 77.11.Z, który nie został wymieniony w § 10 ust. 1 ww. rozporządzenia. Nie uprawniał on zatem do zwolnienia z opłacania składek.

Według ZUS z przedłożonych przez Zobowiązaną deklaracji dla podatku od towarów i usług za listopad 2019 r. i listopad 2020 r. wraz z fakturami za poszczególne miesiące 2020 r. nie wynika, że w listopadzie 2020 r. prowadziła działalność oznaczoną kodem PKD, który uprawniał do zwolnienia z opłacania składek. Zdaniem Zakładu z faktur wynika, że świadczone przez Zobowiązaną usługi nie dotyczyły krótkotrwałych zakwaterowań, a opłat za wynajem kilku apartamentów dla kontrahentów D. S. sp. z o.o. oraz A. G. sp. z o.o., co potwierdzają przedłożone umowy dzierżawy. Zgodnie z oświadczeniem z 12 grudnia 2022 r. oraz przykładowym rozliczeniem to A. G. sp. z o.o. świadczy usługi najmu krótkotrwałego dzierżawionych lokali, jednak jest to działalność prowadzona pod inna nazwą oraz innym numerem NIP - dotyczy innego płatnika.

Na powyższą decyzję Zakładu skarżąca złożyła skargę do tut. Sądu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z 19 lutego 2021 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. art. 6, art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów władzy publicznej, a w szczególności nieuwzględnienie podnoszonych przez skarżącą argumentów dotyczących faktycznie prowadzonej działalności gospodarczej oznaczonej kodem PKD 55.10Z, a w konsekwencji wydania decyzji w sposób błędny, bez dokonania wszechstronnej analizy dowodów z dokumentów przedstawionych przez stronę, a to faktur VAT za okres od stycznia 2020 do listopada 2020 r., umów dzierżawy z 1 grudnia 2020 r., przykładowego rozliczenia dla S. oraz oświadczenia z dnia 12 grudnia 2022 r. z których wynika jaką przeważającą działalność prowadziła skarżąca w 2020 r. oraz 2021 r.,

2. art. 6, art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji przez organy administracji publicznej z naruszeniem zasady praworządności i zasady prawdy obiektywnej poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, celem ustalenia przedmiotu faktycznie wykonywanej działalności gospodarczej oraz pominięcie dowodów z dokumentów przedłożonych przez skarżącą,

3. art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, wskutek czego doszło do błędnego ustalenia jaką przeważającą działalność prowadziła skarżąca w 2020 r. i w 2021r., co skutkowało wydaniem decyzji negatywnej, a następnie utrzymaniem jej w mocy,

4. art. 79a § 1 i 2 k.p.a. poprzez niewskazanie stronie przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane,

5. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób jasny i zrozumiały wszystkich przesłanek, jakimi kierował się organ przy wydawaniu decyzji z dnia 4 sierpnia 2023 r. poprzez pominięcie niektórych istotnych aspektów sprawy, w tym w szczególności nie odniesienie się i niedokonanie oceny dowodów z dokumentów załączonych przez skarżącą w toku postepowania administracyjnego, niewyjaśnienie przyczyny i dowodów na podstawie, których ustalono, iż skarżąca nie prowadziła działalności zgodnej z kodem PKD 55.10.Z,

6. art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, poprzez nierozstrzygnięcie na korzyść przedsiębiorcy wątpliwości co do treści normy prawnej i sytuacji faktycznej w sytuacji gdy przedmiotem postępowania przed organem jest nałożenie na przedsiębiorcę obowiązku bądź ograniczenia lub odebrania uprawnienia,

7. § 10 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 stycznia 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 poprzez uznanie, iż skarżąca nie wykonywała działalności gospodarczej oznaczonej w PKD kodem 55.10Z, podczas gdy niniejszy kod był kodem wiodącym prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, co zostało wykazane dokumentarni przedłożonymi do akt niniejszej sprawy,

8. błąd u ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż na dzień 30 listopada 2020 r. skarżąca nie wykonywała w przeważającym zakresie działalności gospodarczej oznaczonej numerem P KD 55.10.Z pomimo, iż z przedłożonych dokumentów, a w szczególności faktur VAT za okres od stycznia do listopada 2020 r. wynika, iż taką przeważającą działalność prowadziła skarżąca w 2020 r.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że przedłożone przez nią dokumenty potwierdzają, że w okresie objętym wnioskiem faktycznie prowadziła działalność gospodarczą polegającą na krótkoterminowym wynajmie apartamentów, a zatem działalność określoną kodem PKD 55.10.Z.

Według skarżącej o wsparciu finansowym winien decydować znaczny spadek przychodów firmy, który jest nieżelazny od działań przedsiębiorcy oraz faktyczny zakres wykonywanej działalności gospodarczej. Przychód uzyskany przez skarżącą w listopadzie 2020 r. był znacznie niższy, o czym świadczą deklaracje VAT-7 za listopad 2019 r. i listopad 2020 r.

W ocenie Skarżącej nie dokonano należytej analizy dokumentów przez nią przedłożonych.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 1634 ze zm. - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że uchybia ona przepisom postępowania administracyjnego oraz P.p.s.a.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w niniejszej sprawie dwukrotnie orzekał już Wojewódzki Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (prawomocne wyroki: z 12 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 397/21, z 4 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 36/23), uchylając decyzje ZUS utrzymujące w mocy decyzję Zakładu z 19 lutego 2021 r., o odmowie zwolnienia z opłacenia składek.

Zaskarżony akt został podjęty w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy po wydaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Rz 36/23.

Z tego względu zasadnicze znaczenie ma dyspozycja art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którą ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia.

Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie/czynności, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe.

Z kolei wskazania co do dalszego postępowania odnoszą się do sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy, a celem ich jest uniknięcie popełnionych uprzednio błędów, a także wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia jego wadliwości.

W orzecznictwie przyjmuje się, że związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy czyniąc pogląd prawny nieaktualnym. Podobny skutek (ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny) może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych (por. NSA w wyroku z 22 września 1999 r. sygn. akt I SA 2019/98).

Należy podkreślić, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie to zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, przyszłe postępowanie administracyjne oraz ewentualne przyszłe postępowanie sądowoadministracyjne, w tym także przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w przypadku ewentualnego rozpoznawania skargi kasacyjnej od ponownego wyroku sądu pierwszej instancji.

Ponadto, w myśl art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis ten wprowadza zasadę, zgodnie z którą moc wiążąca wcześniejszego orzeczenia, w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (por. wyrok NSA z 28 maja 2008 r., sygn. akt I FSK 613/08).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy podnieść należy, że ocena prawna i wskazania zawarte w przywołanym na wstępie rozważań wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Rz 36/23, mają przesądzające znaczenie. W niniejszej sprawie nie wystąpiła bowiem żadna z okoliczności uzasadniających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w tym wyroku. W konsekwencji nie straciły także na swojej aktualności zalecenia Sądu co do dalszego postępowania. Wobec takiego stanu rzeczy zaskarżony akt należało ocenić przy uwzględnieniu treści przywołanego wyroku.

Wyrokiem tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił poprzednio zaskarżoną decyzję Zakładu.

Uzasadniając swoje stanowisko, Sąd odniósł się do uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 12 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 397/21, w którym wskazano na konieczność ustalenia rzeczywistego przedmiotu prowadzonej działalności przez skarżącą w kontekście przedłożonych przez nią dokumentów. Sąd zwrócił uwagę, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymagań ustawowych określonych w art. 107 § 3 K.p.a., nie wiadomo jakie faktury przedstawione przez skarżącą poddano i dokumentów tych nie stwierdzono w przedłożonych Sądowi aktach administracyjnych. Sąd stwierdził, że nadesłane przez organ akta administracyjne są niekompletne - rozpoczynają się od zawiadomienia z 31 sierpnia 2022 r. o wpłynięciu do Zakładu odpisu wyroku z 12 sierpnia 2021 r. I SA/Rz 397/21 i wyroku NSA z 29 czerwca 2022r. sygn. akt I GSK 1576/21, a także o prawie zapoznania się z aktami i zgłoszenia wniosków dowodowych. W aktach udokumentowano tylko etap postępowania administracyjnego po zwrocie organowi akt przez Sąd z odpisem prawomocnego wyroku. Sad zaznaczył, że do organu zostało skierowane wezwanie o uzupełnienie akt administracyjnych, w odpowiedzi na które pełnomocnik organu dołączyła tylko nieuwierzytelnione kopie decyzji z 19 lutego 2021 r. i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, bez pozostałych dokumentów składających się na akta sprawy administracyjnej.

Sąd podkreślił, że wydanie przez sąd orzeczenia o zgodności kontrolowanego aktu z prawem bez dostępu do całości akt administracyjnych byłoby obarczone naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ odbyłoby się bez zapoznania się ze wszystkimi dokumentami sprawy. Kompletne akta administracyjne są także, niezbędne do oceny, czy organ w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym wykonał wskazania sądu, jeżeli sprawa administracyjna jest prowadzona ponownie wskutek orzeczenia sądu, co ma miejsce w niniejszej sprawie. W związku z tym pełna kontrola stanowiska organu nie była możliwa do przeprowadzenia.

We wskazaniach dotyczących ponownego postępowania Sąd nakazał organowi zgromadzenie niezbędnych dokumentów w aktach sprawy oraz skompletowanie wszystkich istotnych dla sprawy materiałów zgromadzonych na wszystkich prowadzonych dotychczasowych etapach postępowania administracyjnego oraz odniesienie się w uzasadnieniu decyzji w sposób konkretny do wszystkich dowodów.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w piśmie z 23 maja 2023 r. organ poinformował stronę o możliwości przedłożenia wyjaśnień oraz nowych dowodów potwierdzających twierdzenia podnoszone we wniosku.

W odpowiedzi na powyższe strona przedłożyła wniosek dowodowy żądając przeprowadzenia dowodów z załączonych dokumentów: oświadczenia z 12 grudnia 2022 r., umów dzierżawy lokali [...], [...], [...] z 1 grudnia 2020 r., przykładowego rozliczenie dla S. [...], a także dokumentów dołączonych do wniosku o ponowne rozparzenie sprawy, tj. faktur VAT i deklaracji na podatek od towarów i usług za listopad 2019 i 2020 r.

Należy wskazać, że analiza stanowiska organu zawartego w zaskarżonej decyzji oraz dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych sprawy w świetle treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 4 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 36/23, prowadzi do wniosku, że rozpoznając ponownie niniejszą sprawę, organ nie wypełnił w pełni wytycznych zawartych w prawomocnym orzeczeniu. Ponownie utrzymując w mocy decyzję odmawiającą zwolnienia z opłacenia składek organ zawarł co prawda szersze uzasadnienie rozstrzygnięcia, jednak w dalszym ciągu nie zgromadził materiału dowodowego do czego został zobligowany przez Sąd w wyroku z 4 kwietnia 2023 r. W przedłożonych Sądowi aktach administracyjnych nie stwierdzono faktur VAT, na które powołuje się organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto w aktach administracyjnych brakuje szeregu istotnych dla sprawy materiałów zgromadzonych na wszystkich prowadzonych dotychczasowych etapach postępowania administracyjnego (najstarszym zalegającym w aktach administracyjnych dokumentem jest pismo Zakładu z 23 maja 2023 r., podczas gdy postępowanie toczy się od kwietnia 2021 r.).

Należy zatem ponownie wskazać, że zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a., wyrok wydawany jest przez sąd na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Obowiązkiem organu, który występuje w postępowaniu przed sądem administracyjnym jako podmiot, który wydał zaskarżony akt, jest przekazanie sądowi, stosownie do art. 54 § 2 P.p.s.a., skargi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Kompletne akta sprawy, o których mowa w art. 133 § 2 P.p.s.a., na podstawie których wydany powinien być wyrok, obejmują również akta administracyjne, o których mowa w art. 54 § 2 i art. 286 § 1 P.p.s.a. W konsekwencji Sąd w niniejszym postępowaniu nie ma możliwości zapoznania się z wszystkimi dokumentami sprawy, co uniemożliwia przeprowadzenie pełniej kontroli stanowiska organu.

W tej sytuacji Sąd zobowiązany był do uchylenia zaskarżonej decyzji zgodnie z art.145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., o czym orzeczono w sentencji.

Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Sąd orzekł o zwrocie kosztów postępowania sądowego, na które składają się: opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł i wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł - stosownie do § 14 ust.1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.).

W ponownie prowadzonym postępowaniu Zakład zgromadzi niezbędne dokumenty w aktach sprawy oraz załączy do akt administracyjnych wszystkie istotne dla sprawy materiały zgromadzone na każdym prowadzonym dotychczas etapie postępowania administracyjnego, a następnie po dokonaniu pełnej i kompleksowej analizy sprawy przedstawi argumentację w uzasadnieniu decyzji, w której odniesie się w sposób konkretny do wszystkich zgromadzonych dowodów.