Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 154/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
Powołane przepisy: article: art. 85, art. 86 § 1, art. 87 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 kwietnia 2023., sygn. akt I SA/Lu 81/23 w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 29 listopada 2022 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2018 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie w całości, 2) przywrócić termin do wniesienia skargi


UZASADNIENIE

Działający w imieniu C. sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: Strona, Skarżąca), prezes zarządu spółki – H. W., pismem z 12 stycznia 2023 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie (dalej: WSA, Sąd pierwszej instancji) skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: DIAS) z 29 listopada 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2018 r. Przedmiotową skargę, podpisaną profilem zaufanym przesłał jako załącznik do wiadomości e-mail na adres organu: [...] z uwagi na problemy techniczne platformy e-PUAP.

Następnie, w dniu 19 stycznia 2023 r. wpłynął do Sądu pierwszej instancji wniosek Skarżącej o przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję DIAS w Lublinie.

Organ w odpowiedzi na skargę poinformował m.in., że 12 stycznia 2023 r. wpłynęła do organu skarga Strony jako załącznik do wiadomości e-mail oraz że w dniu 19 stycznia 2023 r. ponownie wpłynęło na adres e-PUAP organu pismo zatytułowane "Skarga" wraz z załącznikami.

Zaskarżonym postanowieniem z 6 kwietnia 2023 r. (sygn. akt I SA/Lu 81/23), WSA w Lublinie odmówił Skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji przyjął, że doręczenie decyzji DIAS z 29 listopada 2022 r., za pośrednictwem platformy e-PUAP nastąpiło w dniu 14 grudnia 2022 r. wobec tego, trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi, o jakim mowa w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), upływał w dniu 13 stycznia 2023 r., skarga zaś wpłynęła do organu za pośrednictwem platformy e-PUAP 19 stycznia 2023 r., a zatem została złożona z uchybieniem terminu. Sąd odmawiając przywrócenia terminu no wniesienia skargi przyznał, że Strona uprawdopodobniła, że wniesienie skargi było z przyczyn technicznych niemożliwe w dniu 12 stycznia 2023 r. i można było przyjąć, że tego dnia istniała rzeczywiście obiektywna i niezawiniona przez nią przeszkoda, niepozwalająca dochować terminu. Jednakże termin do wniesienia skargi upływał dopiero 13 stycznia 2023 r. i w odniesieniu do tego dnia zdaniem Sądu brak jakichkolwiek, nawet nieuprawdopodobnionych, twierdzeń Spółki, by przeszkody natury technicznej nadal istniały.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Skarżąca i wniosła o jego uchylenie lub zmianę w taki sposób by Skarżącej przywrócić termin do wniesienia skargi. Powyższemu postanowieniu zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych oraz pominięcie dowodów, które wprost świadczą o omyłce w zastosowaniu wykładni art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 285; dalej: u.d.e.) oraz art. 41 ust. 1 pkt 3 u.d.e. w przedmiotowej sprawie.

W uzasadnieniu wniesionego zażalenia Strona podała, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia wskazuje, że decyzja DIAS w Lublinie została wysłana 29 listopada 2022 r. na skrzynkę e-PUAP (pierwsze Urzędowe Poświadczenie Doręczenia; dalej: UPD) i w związku z tym jej dostarczenie przypada na dzień 14 grudnia 2022 r., z czym Skarżąca się nie zgadza. Pomimo, że faktycznie sformułowane w art. 42 ust. 2 u.d.e. zwroty "...uznaje się za doręczoną w dniu następującym po upływie 14 dni od wskazanego w dowodzie otrzymania..." mogą faktycznie sugerować błędną, zdaniem Spółki interpretację, to nie sposób pominąć faktu, iż to platforma e-PUAP wyznacza termin doręczenia przesyłki zgodnie z art. 41 ust. 1 pkt 3 u.d.e., a ten został wystawiony na dzień 13 grudnia 2022 r., a nie jak wskazuje uzasadnienie postanowienia na dzień 14 grudnia 2022 r.

Organ podatkowy nie złożył odpowiedzi na zażalenie Skarżącej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zasadniczą kwestią sporną, jaką podnosi strona Skarżąca w niniejszym postępowaniu zażaleniowym jest data w jakiej nastąpiło doręczenie Stronie decyzji DIAS w Lublinie z 29 listopada 2022 r. utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie z 31 grudnia 2021 r. w sprawie określenia Skarżącej w podatku od towarów i usług za styczeń 2018 r. kwoty do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy oraz ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego z uwagi na okoliczność, że od tej daty biegł Stronie termin do wniesienia skargi na ww. decyzję do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Według Skarżącej i przedłożonego UPD, data utworzenia pierwszego UPD to 29 listopada 2022 r. (data w jakiej wysłano Stronie decyzję organu), data utworzenia powtórnego UPD to 13 grudnia 2022 r. Z informacji o warunkach uznania dokument za doręczony wynika, że "dokument nie odebrany przez Adresata w okresie 14 dni od wysłania pierwszego UPD zgodnie z art. 46 par. 6 k.p.a. uznaje się na doręczony". Z kolei według organu i przedłożonego UPD istnieją takie same dane identyfikacyjne doręczenia, jednak pojawia się również dodatkowa informacja, że "dokument uznany za doręczony z dniem 14 grudnia 2022 r.", której brak przy przedłożonym UPD przez Stronę skarżącą.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Skarżącej reprezentowanej przez prezesa zarządu Spółki, w toku postępowania zakończonego wydaniem decyzji przez DIAS w Lublinie w dniu 29 listopada 2022 r. korespondencja doręczana była za pośrednictwem systemu teleinformatycznego wykorzystywanego przez organ podatkowy, tj. platformy ePUAP, na wskazany przez prezesa zarządu adres elektroniczny. Taki zaś sposób doręczania pism wynika z art. 144 § 1a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 z późn. zm.; dalej: O.p.). Zgodnie z tym przepisem, organ podatkowy doręcza pisma na adres do doręczeń elektronicznych, chyba że doręczenia następuje na kontro w systemie teleinformatycznym organu podatkowego albo w siedzibie organ podatkowego. Z kolei zgodnie art. 144a § 2 O.p. w przypadku doręczenia na adres do doręczeń elektronicznych dzień doręczenia ustala się zgodnie z przepisami art. 42 u.d.e.

Przechodząc do kolejnych regulacji mających zastosowanie w sprawie należy wskazać, że zgodnie z art. 41 ust. 1 u.d.e. dowód otrzymania jest wystawiany po:

1) odebraniu korespondencji przekazanej na adres do doręczeń elektronicznych podmiotu niepublicznego;

2) wpłynięciu korespondencji na adres do doręczeń elektronicznych podmiotu publicznego;

3) upływie 14 dni od dnia wpłynięcia korespondencji przesłanej przez podmiot publiczny na adres do doręczeń elektronicznych podmiotu niepublicznego, jeżeli adresat nie odebrał go przed upływem tego terminu.

Przez odebranie dokumentu elektronicznego rozumie się każde działanie adresata posiadającego adres do doręczeń elektronicznych, powodujące, że adresat dysponuje dokumentem, który wpłynął na ten adres, i może zapoznać się z treścią odebranego dokumentu (ust. 2). Przez wpłynięcie dokumentu elektronicznego na adres do doręczeń elektronicznych rozumie się zaistnienie warunków technicznych umożliwiających adresatowi odebranie doręczanego dokumentu (ust. 3). Z kolei stosownie do przepisu art. 42 pkt 1 u.d.e. w przypadku doręczania korespondencji przy wykorzystaniu publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego korespondencja jest doręczona we wskazanej w dowodzie otrzymania chwili:

1) odebrania korespondencji - w przypadku, o którym mowa w art. 41 ust. 1 pkt 1;

2) wpłynięcia korespondencji - w przypadku, o którym mowa w art. 41 ust. 1 pkt W myśl natomiast art. 42 pkt 2 u.d.e. w przypadku, o którym mowa w art. 41 ust. 1 pkt 3, korespondencję uznaje się za doręczoną w dniu następującym po upływie 14 dni od wskazanego w dowodzie otrzymania dnia wpłynięcia korespondencji na adres do doręczeń elektronicznych podmiotu niepublicznego (ust. 2 art. 42 tej ustawy).

W przypadku doręczania pism w postępowaniu podatkowym drogą elektroniczną urzędowe poświadczenie odbioru (UPD) co do zasady stanowi dowód na realną możliwość zapoznana się adresata z treścią pisma. W niniejszej sprawie organ drugiej instancji wykorzystał system ePUAP w celu doręczenia decyzji podatkowej Skarżącej.

Jednocześnie w celu zrozumienia zasad doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej koniecznym jest również odwołanie się do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 180; dalej: rozporządzenie). W myśl § 14 rozporządzenia poświadczenie doręczenia jest udostępniane przez system teleinformatyczny podmiotu publicznego w celu umożliwienia podpisania tego poświadczenia przez adresata dokumentu elektronicznego i zawiera: (1) pełną nazwę podmiotu publicznego, który doręcza dokument elektroniczny; (2) pełną nazwę podmiotu, któremu podmiot publiczny doręcza dokument elektroniczny; (3) oznaczenie sprawy; (4) jednoznaczne oznaczenie pisma, którego dotyczy; (5) w przypadku podpisania poświadczenia doręczenia - datę i czas podpisania rozumiane jako data i czas doręczenia dokumentu elektronicznego. Adresat dokumentu elektronicznego potwierdza jego odebranie przez podpisanie poświadczenia doręczenia kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP, albo przez zapewnienie możliwości potwierdzenia pochodzenia oraz integralności danych zawartych w tym poświadczeniu przy użyciu technologii, o których mowa w art. 20a ust. 2 ustawy (§ 15 rozporządzenia). Wreszcie § 16 stanowi, że - po opatrzeniu poświadczenia doręczenia podpisem elektronicznym system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń bezpośrednio po zakończeniu procesu weryfikacji podpisu elektronicznego adresata:

1) udostępnia adresatowi do pobrania doręczany dokument elektroniczny wraz z podpisanym przez niego poświadczeniem doręczenia;

2) udostępnia organowi doręczającemu podpisane poświadczenie doręczenia.

Poświadczenie doręczenia stanowić ma zatem dowód, że pismo dotarło do odbiorcy oraz że odebrał je on we wskazanym w tym poświadczeniu terminie.

W tym kontekście odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, Sąd pierwszej instancji istotnie zwrócił uwagę na różnicę jaka wiąże się z doręczaniem korespondencji za pośrednictwem systemu teleinformatycznego (tj. e-PUAP), a tradycyjną formą doręczenia korespondencji na pośrednictwem operatora pocztowego. Mianowicie, skutek w postaci uznania korespondencji za doręczonej za pośrednictwem systemu teleinformatycznego powstaje, po upływie 14 dni od wskazanego w dowodzie otrzymania dnia wpłynięcia korespondencji na adres do doręczeń elektronicznych podmiotu niepublicznego. Skutek w postaci doręczenia powstaje zatem nie czternastego, ale piętnastego dnia od dnia wpłynięcia na adres podmiotu, do którego korespondencja jest wysyłana. W przypadku zaś, regulacji dotyczących doręczenia zastępczego, dokonywanego przez operatora pocztowego (np. art. 150 § 4 O.p., art. 73 § 4 P.p.s.a.), na gruncie których skutek doręczenia powstaje nie w dniu następującym po upływie 14 dni, ale w ostatnim dniu tego okresu.

Analiza przedłożonego UPD przez Stronę (dołączonego do zażalenia) prowadzi do wniosku, iż Strona mając jedynie informację, że: "dokument nie odebrany przez Adresata w okresie 14 dni od wysłania pierwszego UPD zgodnie z art. 46 par. 6 k.p.a. uznaje się na doręczony", przyjęła iż doręczenie nastąpiło 13 grudnia 2022 r. Na dokumencie tym, Strona nie miała informacji tej samej co organ i Sąd, że korespondencja została uznana za doręczoną dopiero następnego dnia, tj. 14 grudnia 2022 r. A zatem przyjęła, iż termin do wniesienia skargi biegł Stronie od 13 grudnia 2022 r. i upływał 12 stycznia 2023 r. Termin ten koresponduje z resztą z terminem w jakim Strona pierwotnie złożyła (po raz pierwszy) skargę do sądu administracyjnego, przesyłając ją podpisaną profilem zaufanym, ale z uwagi na problemy techniczne platformy e-PUAP, za pośrednictwem skrzynki mailowej organu.

Dokonywane przez stronę czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym ograniczone jest w przeważającej części terminami procesowymi. Mają one służyć zdyscyplinowaniu, zdynamizowaniu postępowania, jak również potrzebie rozstrzygnięcia sprawy w rozsądnym czasie i stabilizacji już podjętego rozstrzygnięcia. Uchybienie terminu wywołuje skutek prawny w płaszczyźnie procesowej, prowadząc do bezskuteczności podjętej czynności, o czym wyraźnie stanowi art. 85 P.p.s.a. złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Analizując kwestię samego wniosku o przywrócenie terminu, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). W świetle art. 86 § 1 P.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił NSA w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., II FZ 320/11, CBOSA), rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.

Wniosek Skarżącej o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi opierał się na twierdzeniach, że termin na złożenie skargi mijał 12 stycznia 2023 r. i w tym też dniu chcąc dochować terminu, prezes zarządu Spółki usiłował wysłać skargę za pośrednictwem portalu e-PUAP. Z powodu usterki na stronie internetowej tegoż portalu nie otrzymywał jednak SMS-ów autoryzacyjnych, tym samym nie mógł skutecznie złożyć pisma za jego pośrednictwem. Na stronie platformy e-PUAP w tym też dniu, nie przewidywano żadnych przestojów dotyczących funkcjonowania platformy, prac czy wyłączeń. O godzinie 23:47 prezes zarządu skutecznie podpisał skargę profilem zaufanym. O godzinie 23:50 podjął pierwszą próbę wysłania skargi, jednak SMS autoryzujący nie dotarł. O godzinie 23:55 podjął kolejną próbę, także bezskuteczną. Dział pomocy portalu EPUAP wskazał na konieczność kontaktu z operatorem w zakresie nie dostarczanych wiadomości. Po kontakcie z operatorem Play, prezes zarządu otrzymał informację, iż z uwagi na prawo telekomunikacyjne operator nie prowadzi rejestru smsów przychodzących i nie ma możliwości sprawdzenia czy faktycznie sms został wysłany z portalu e-PUAP. Z uwagi na fakt, że wysłanie skargi za pośrednictwem portalu e-PUAP nie było możliwe, celem zachowania terminu Skarżący nadał podpisany elektronicznie komplet dokumentów na oficjalny adres mailowy (znajdujący się na otrzymanym dokumencie decyzji) DIAS w Lublinie w dniu 12.01.2023 r. o godzinie 23:57. Z ostrożności skierował także do organu zapytanie o skuteczność złożonego w ten sposób odwołania. Otrzymał odpowiedź, że skarga załączona do wiadomości przesłanej w dniu 12.01.2023 r. na adres e-mail: [...] (załącznik 2023-01-12 Zaskarżenie decyzji VATstyczeri2018 C. (1).pdf) zostanie przekazana wraz z wiadomością, raportem weryfikacji podpisu i odpowiedzią organu wraz z aktami sprawy do WSA w Lublinie, a terminowość i skuteczność złożonego dokumentu będzie przedmiotem oceny Sądu. Do wniosku Strona dołączyła m.in.: zrzut ekranu przedstawiającego próbę wysłania dokumentów, rejestry zdarzeń z portalu e-PUAP potwierdzające próbę nadania skargi, wiadomości e-mail wymienione z działem pomocy portalu e-PUAP w sprawie błędu, wiadomości e-mail do organu wraz z odpowiedziami.

Odnosząc się do kwestii zawinienia Strony w uchybieniu terminu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Strona w wystarczającym stopniu uprawdopodobniła, że złożenie skargi w ustawowym terminie, przewidzianym przez art. 53 § 1 P.p.s.a. nastąpiło z powodu okoliczności niezależnym od niej, tj. problemów technicznych platformy e-PUAP; brak otrzymania SMS-ów autoryzujących. Nie ulega wątpliwości, że Strona podjęła wszelkie możliwe działania, by dochować terminu do wniesienia skargi, o czym też świadczą dowody przedłożone do wniosku, w tym korespondencja skierowana do platformy e-PUAP, operatora telefonicznego, czy też organu. Analiza całego materiału dowodowego w tym zakresie dawała podstawy do stwierdzenia, że Skarżąca dokonała próby nadania skargi w terminie, a przedłożone dowody są zgodne ze stanem rzeczywistym sprawy.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie WSA w Lublinie i w oparciu o art. 86 § 1 w związku z art. 193 P.p.s.a. orzekł o przywróceniu Stronie terminu do wniesienia skargi.