Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 151/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 132 ust. 1, art. 134, art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 145
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Asesor WSA Adam Pawlyta, Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Katowicach z dnia 15 grudnia 2023 r. nr 15/23 w przedmiocie uznania obwinionego winnym popełnienia przewinienia dyscyplinarnego i wymierzenia kary dyscyplinarnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

UZASADNENIE

Zaskarżonym orzeczeniem z dnia 15 grudnia 2023 r. nr 15/23 Komendant Wojewódzki Policji w Katowicach (dalej: KWP, organ II instancji, organ odwoławczy) utrzymał w mocy orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji w R. (dalej: KPP, organ I instancji) z dnia 15 listopada 2023 r., nr [...], o uznaniu A. K. (dalej: strona skarżąca, strona, skarżący) winnym popełnienia zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego w postaci nieprzestrzegania zasad etyki zawodowej i wymierzeniu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby.

Orzeczenie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 9 września 2023 r. o godzinie 18:01, do Komendy Powiatowej Policji w R. wpłynęło zgłoszenie o czołowym zderzeniu dwóch samochodów osobowych. Na miejsce zdarzenia skierowani zostali funkcjonariusze Wydziału Ruchu Drogowego Komendy Powiatowej Policji w R. J. N. i A. K., którzy po przybyciu na miejsce ustalili, że skarżący jako kierujący samochodem osobowym marki VW Tiguan o nr rej. [...], spowodował zdarzenie w ruchu drogowym. Przed przybyciem funkcjonariuszy świadkowie zdarzenia w celu uniemożliwienia dalszej jazdy zabrali kierującemu samochodem VW Tiguan kluczyki do pojazdu. Funkcjonariusze po wylegitymowaniu kierującego tym pojazdem, (którym okazał się skarżący) poddali go badaniom na zawartość alkoholu w organizmie. Wówczas stwierdzono, że kierujący jest nietrzeźwy. Badanie na urządzeniu Alkosensor wykazało: I badanie - 1,15 mg/dm3, Il badanie - 1,21 mg/dm3, z kolei badanie na drugim urządzeniu Alcotest wykazało: I badanie - 1,08 mg/dm3 , II badanie - 1,15 mg/dm3. Z przeprowadzonych na miejscu zdarzenia czynności sporządzono notatkę urzędową.

W dniu 9 września 2023 r. postanowieniem, nr [...], Komendant Powiatowy Policji w R. wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko skarżącemu, w którym zarzucił mu popełnienie czynu stanowiącego naruszenie zasad etyki zawodowej funkcjonariusza Policji, ponadto Rozkazem personalnym zawiesił skarżącego w czynnościach służbowych.

Przesłuchani w toku postępowania dyscyplinarnego świadkowie B. K., J.N. oraz M. F. zgodnie zeznali, że kierujący pojazdem marki VW Tiguan o nr rej. [...] wjechał na chodnik znajdujący się na ul. [...] w R. powodując zagrożenie bezpieczeństwa dla znajdującego się tam mężczyzny, po czym ruszył pojazdem w kierunku przejścia dla pieszych nie ustępując pierwszeństwa i powodując zagrożenie pieszej, która przechodziła przez przejście wraz z dziećmi. Następnie wykonał manewr skrętu w lewo w ulicę [...], zjechał na przeciwległy pas ruchu czym doprowadził do zderzenia czołowego z pojazdem [...], którego pasażerka była w zaawansowanej ciąży.

Pismem z 11 września 2023 r. rzecznik dyscyplinarny wezwał skarżącego do stawiennictwa 29 września 2023 r. w charakterze obwinionego. W dniu 29 września do udziału w postępowaniu dyscyplinarnym zgłosił się obrońca skarżącego wraz pełnomocnictwem z dnia 22 września 2023 r. Pismem z 20 września 2023 r. wyznaczono skarżącemu kolejny termin do stawiennictwa na dzień 12 października 2023 r. W dniach od 15 września do 27 września 2023 r. skarżący przebywał w szpitalu w K., a od 2 października do 7 listopada 2023 r. na zwolnieniu lekarskim.

Rzecznik dyscyplinarny uznając w oparciu o dowody zgromadzone w postępowaniu dyscyplinarnym, że wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności sprawy, w dniu 17 października 2023 r. wydał postanowienie o zakończeniu czynności dowodowych i sporządził stosowne sprawozdanie, w którym wniósł o uznanie obwinionego winnym popełnienia zarzucanego mu czynu i w tym zakresie wymierzenie mu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby.

Pismem z dnia 18 października 2023 r. obwiniony został wezwany do raportu w celu wysłuchania przed Komendantem Powiatowym Policji w R. na dzień 14 listopada 2023 r. Przesyłka adresowana do obwinionego została odebrana w dniu 23 października 2023 r., a przez obrońcę obwinionego w dniu 6 listopada 2023 r. Obwiniony i jego obrońca nie stawili się w wyznaczonym termie do raportu dyscyplinarnego. Obrońca skarżącego przedłożył kolejne zaświadczenie lekarskie o niezdolności skarżącego do pracy od 8 listopada 2023 r. do 10 grudnia 2023 r.

Postanowieniem z 20 października 2023 r. rzecznik dyscyplinarny odmówił dopuszczenia wniosków dowodowych obrońcy skarżącego, uznając, że wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego psychiatry dla oceny stanu zdrowia jest niedopuszczalny, a wnioski o dopuszczenie dowodu z pobytu w Ośrodku Leczenia Uzależnień i przyjęcia wyjaśnień skarżącego co do jego stanu psychicznego są nieprzydatne. Po rozpatrzeniu zażalenia na to postanowienie, KPP w R., utrzymał je w mocy.

Orzeczeniem nr [...] z dnia 15 listopada 2023 roku, Komendant Powiatowy Policji w R. uznał skarżącego winnym popełnienia zarzucanego mu czynu i wymierzył karę dyscyplinarną wydalenia ze służby. Orzeczenie doręczono obwinionemu w dniu 23 listopada 2023 r., a obrońcy zaś w dniu 1 grudnia 2023 r.

W odwołaniu od ww. orzeczenia dyscyplinarnego, skarżący zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów postępowania tj. art. 135f ust. 1 pkt 3, 135f ust. 7 pkt 2 ustawy o Policji oraz art. 135g ust. 1 oraz 134h ust. 1a ustawy o Policji poprzez:

- niewyjaśnienie okoliczność istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a przy tym objętych inicjatywą dowodową,

- zaniechanie zbadania okoliczności przemawiających na korzyść obwinionego, w tym zbadania czy w chwili popełnienia przypisanego mu przewinienia był on zdolny do rozpoznania znaczenia swych czynów,

- błędne przyjęcie, że przepisy ustawy o Policji w art. 135 f ust. 9 -10 regulują usprawiedliwienie nieobecności podczas czynności objętych postępowaniem,

- błędne przyjęcie, że organ zwolniony jest ze zbadania okoliczności wyłączającej udział obwinionego w czynnościach ze względu na stan psychiczny,

- zaniechanie odebrania wyjaśnień od obwinionego,

- dowolne przyjęcie przez organ, że stan sprawy jest dostatecznie wyjaśniony,

- obrazę przepisów postępowania poprzez uznanie nieobecności obwinionego w toku czynności zapoznania z materiałami za nieusprawiedliwioną,

- obrazę przepisów postępowania tj.: art. 135 j ust. 1 oraz ust. 10 pkt.2 ustawy o Policji poprzez wydanie orzeczenia bez konieczności oczekiwania na usprawiedliwienie nieobecności obwinionego,

- obrazę przepisów postępowania tj.: art. 135 f ust 7 pkt 3 ustawy o Policji poprzez uznanie, że opinia biegłego psychiatry dla oceny poczytalności i zdatności do udziału w postępowaniu jest objęta wyłączeniem opisanym w art. 135p ust 1 ustawy o Policji,

- rażącą niewspółmierność kary.

W uzasadnieniu odwołania obrońca obwinionego podniósł, że w toku prowadzonego postępowania dyscyplinarnego, organ winien zbadać czy obwiniony w ogóle może ponosić winę, w tym czy w chwili popełnienia czynu był poczytalny i czy uprzednio był w stanie pozwalającym mu na rozpoznanie znaczenia jego czynu, w tym rozpoznania i przewidywania wpływu spożycia alkoholu na jego organizm i zdolność rozpoznawania czynów po jego spożyciu. Ponadto obrońca obwinionego wskazał na ograniczanie inicjatywy dowodowej poprzez uniemożliwianie złożenia obwinionemu wyjaśnień w toku postępowania, jako elementu nieodłącznie związanego z postępowaniem penalnym, w tym dyscyplinarnym. Wskazał przy tym, że to obwiniony dokonuje wyboru momentu złożenia wyjaśnień. Wskazał również na błędy wynikające z braku oczekiwania organu na wpłynięcie usprawiedliwienia nieobecności obwinionego podczas zaplanowanych wcześniej czynności.

Komendant Powiatowy Policji w R. w stanowisku sporządzonym w związku z odwołaniem, odniósł się do zarzutów obwinionego, wnosząc o ich nieuwzględnianie i utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia.

Decyzją z 15 grudnia 2023 r., nr [...], Komendant Wojewódzki Policji w Katowicach powołał komisję do zbadania zaskarżonego orzeczenia o ukaraniu skarżącego karą wydalenia ze służby. W wyniku prac komisji sporządzone zostało sprawozdanie z wnioskiem o utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia.

Organ II instancji, utrzymując zaskarżone orzeczenie w mocy stwierdził, że zgromadzony w postępowaniu materiał dowodowy jest pełny i pozwala na ocenę zachowania obwinionego. Ustalone okoliczności sprawy w oparciu o dowody zgromadzone w postępowaniu dyscyplinarnym w sposób jednoznaczny potwierdzają popełnienie przez obwinionego zarzucanego mu czynu.

Wskazał, że w myśl art. 132 ust. 1 ustawy o Policji, policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. § 23 załącznika do Zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 roku w sprawie "Zasad etyki zawodowej policjanta" stanowi, że policjant winien dbać o społeczny wizerunek Policji jako formacji, w której służy i podejmować działania służące budowaniu zaufania do niej.

Dalej przypomniał, że zgodnie z art. 46 ust. 2 pkt 3 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, stan nietrzeźwości zachodzi, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do stężenia we krwi powyżej 0,5 promila alkoholu albo obecności w wydychanym powietrzu powyżej 0,25 mg alkoholu w 1 dm3 Poziom alkoholu w organizmie skarżącego kwalifikuje się jako stan nietrzeźwości, a badanie stanu trzeźwości zostało przeprowadzone prawidłowo. Obwiniony nie wniósł zastrzeżeń co do wyniku badania, jak i sposobu jego przeprowadzenia

Skarżący będąc funkcjonariuszem Policji, zdawał sobie sprawę, że prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości doprowadzi do naruszenia dyscypliny służbowej. Zgodnie z art. 132a ustawy o Policji, przewinienie dyscyplinarne jest zawinione wtedy, gdy policjant ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi.

Oceniając wysokość wymierzonej obwinionemu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby, nie zgodził się z twierdzeniem obrońcy obwinionego w zakresie jej nieadekwatności do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego. Zgodnie z dyspozycją art. 134h ust. 1 ustawy o Policji, wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby. Wskazana w art. 134 ustawy o Policji, przepisie gradacja kar jest swego rodzaju stopniowaniem środków, jakie mogą być zastosowane w konkretnej sprawie. Ustawodawca nie określił jednak, jakiemu przewinieniu służbowemu odpowiada każdy z nich. Pozostawił to do uznania właściwego organu.

Organ drugiej instancji badając sprawę w zakresie dyrektyw ustawowych uznał że Komendant Powiatowy Policji w R. zebrał i rozważył cały materiał dowodowy oraz uwzględnił dotychczasowy przebieg służby obwinionego w obliczu wagi czynu.

W ocenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Katowicach skarżący swoim zachowaniem doprowadził do utraty nieposzlakowanej opinii i zarazem złamał rotę złożonego ślubowania. Zgodnie z dyspozycją art. 25 ustawy o Policji, służbę w Policji może pełnić obywatel polski o nieposzlakowanej opinii, niekarany, korzystający z pełni praw publicznych, posiadający co najmniej średnie wykształcenie oraz zdolność fizyczną i psychiczną do służby w formacjach uzbrojonych, podległych szczególnej dyscyplinie, której gotów jest się podporządkować. Postępowanie, którego się dopuścił nie zasługuje na pobłażanie i uniemożliwia jego dalsze pozostawanie w służbie. Policjant powinien dbać o społeczny wizerunek Policji jako formacji, w której służy i podejmować działania służące budowaniu zaufania do niej.

W ocenie organu, nie ulega najmniejszej wątpliwości, że zachowanie policjanta, polegające na prowadzeniu pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym w stanie nietrzeźwości, jest w społeczeństwie szczególnie piętnowane. W sposób istotny ujemnie wpłynęło na jego postrzeganie jako funkcjonariusza publicznego, a zarazem dobre imię Policji i świadczy o lekceważącym stosunku funkcjonariusza do przepisów prawa. Rozpatrując zatem zarzut dotyczący pominięcia okoliczności, które winny wpłynąć na wymierzenie kary łagodniejszej organ II instancji stwierdził, że jest on bezzasadny. Działanie obwinionego zniwelowało dotychczasowy pozytywny przebieg pracy. Wcześniejsza nienaganna służba, pozytywna opinia służbowa, czy też dotychczasowe wyróżnienia nie mogą zmienić oceny popełnionego przewinienia dyscyplinarnego, stopnia jego zawinienia i nie pozwalają na uznanie, że w jego przypadku współmierna byłaby mniej dolegliwa kara dyscyplinarna.

Zgodnie art. 135p ust. 1 ustawy o Policji, w sprawach w niej nieuregulowanych do postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania karnego, dotyczące wezwań, terminów, doręczeń i świadków, z wyłączeniem możliwości nakładania kar porządkowych. W postępowaniu dyscyplinarnym do świadków nie stosuje się również art. 184 Kodeksu postępowania karnego".

Postępowanie dyscyplinarne jest postępowaniem szczególnym. Oznacza to, że przepisy regulujące to postępowanie nie podlegają wykładni rozszerzającej. Przepisy ustawy o Policji w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów zawierają regulację zarówno materialnoprawną, jak i procesową postępowania dyscyplinarnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że w kwestii wszczęcia, przebiegu i formy zakończenia przedmiotowego postępowania jest to unormowanie pełne oraz że przepisy Kodeksu postępowania karnego stosuje się w tym postępowaniu tylko "odpowiednio" oraz jedynie w zakresie wskazanym w art. 135p ust. 1 ustawy o Policji." Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania karnego oznacza, że nie obejmuje ono wszystkich spraw nieuregulowanych w ustawie, lecz dotyczy tylko tych kwestii, które zostały wyszczególnione przez ustawodawcę. Gdyby ustawodawca zamierzał, aby w postępowaniu dyscyplinarnym odpowiednie zastosowanie miały również inne unormowania k.p.k., to posłużyłby się generalnym odesłaniem do przepisów tego Kodeksu w sprawach nieuregulowanych w ustawie o Policji. W tym przypadku tego nie uczynił. W związku z tym zarzucanie organom Policji obrazy min. przepisów artykułów 135f ust. 1 pkt 3, art. 135f ust. 7 pkt 2, art. 135g ust. 1 oraz 134h ust. 1a ustawy o Policji, do której doszło zdaniem pełnomocnika skarżącego w przedmiotowym postępowaniu dyscyplinarnym jest całkowicie chybione.

Odnosząc się do kwestii przeprowadzania dowodów organ przywołał art. 135e ust. 1 ustawy o Policji, który stanowi, że rzecznik dyscyplinarny zbiera materiał dowodowy i podejmuje czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy. W szczególności przesłuchuje świadków, obwinionego, przyjmuje od niego wyjaśnienia, dokonuje oględzin. Rzecznik dyscyplinarny może także zlecić przeprowadzenie odpowiednich badań. Przepis ten nie formułuje wprost podstawy do powołania biegłych w postępowaniu dyscyplinarnym. Nie czyni tego również Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 września 2021 roku w sprawie obiegu dokumentów związanych z postępowaniem dyscyplinarnym w stosunku do policjantów. Wśród wzorów protokołów czynności dokonywanych w postępowaniu wyjaśniającym przez rzecznika dyscyplinarnego określonych w cytowanym rozporządzeniu brak jest protokołu postanowienia o powołaniu biegłego, co sugeruje, że intencją prawodawcy było pominięcie tego dowodu w postępowaniu dyscyplinarnym wobec policjantów. Użycie w art. 135e ust. 1 określenia "w szczególności" czyni katalog czynności, do których dokonania jest uprawniony rzecznik dyscyplinarny, katalogiem otwartym, co w procesie wykładni systemowej z art. 135p. ust. 1 ustawy o Policji wcale nie oznacza, że rzecznik ma prawo powołać biegłego w tym postępowaniu. Uprawnienia do powołania biegłego w postępowaniu dyscyplinarnym przeciwko policjantom nie da się także wywieść z art. 135p. ust. 1 ustawy o Policji, zgodnie z którym w zakresie nieuregulowanym w ustawie o Policji do postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania karnego, dotyczące wezwań, terminów, doręczeń i świadków, z wyłączeniem możliwości nakładania kar porządkowych. Wbrew zatem twierdzeniu obrońcy rzecznik dyscyplinarny w prowadzonym postępowaniu nie posiada uprawnień do powołania biegłego z zakresu psychiatrii. Czynność ta nawet w postępowaniu karnym zastrzeżona jest ustawowo dla sądu lub prokuratora, czyli organów nie będących uczestnikami postępowania dyscyplinarnego.

Oba rodzaje odpowiedzialności tj. dyscyplinarna i karna opierają się na dwóch zupełnie rożnych stosunkach prawnych i mają rożne cele. Dla organu dyscyplinarnego ważny jest stosunek prawny między sprawcą, a formacją do której on przynależy. Organ szczegółowo bada więc czyn z punktu widzenia jego znaczenia dla dalszego funkcjonowania w niej sprawcy, jak również w kontekście odpowiedzialności formacji za zapewnienie należytego wykonywania zawodu na rzecz społeczeństwa. Organ procesowy przyjmuje natomiast inny punkt widzenia, szerszy - ogólnospołeczny, niezależny od danej formacji/organizacji.

Odnosząc się do zarzutu braku uwzględnienia przez organ usprawiedliwienia nieobecności na wyznaczonym terminie czynności przedstawionego przez obwinionego, wskazał na przepis art. 135f ust. 10 ustawy o Policji. Zgodnie z jego treścią choroba obwinionego, świadka i innego uczestnika postępowania dyscyplinarnego stwierdzona zwolnieniem lekarskim usprawiedliwia nieobecność tych osób podczas czynności objętych danym postępowaniem przez okresy nie dłuższe niż łącznie 14 dni w ciągu całego postępowania dyscyplinarnego. Usprawiedliwienie nieobecności z powodu choroby za każdy następny jej okres wymaga przedstawienia zaświadczenia wystawionego przez lekarza uprawnionego do wystawiania zaświadczeń potwierdzających niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie karne. Zdanie pierwsze niniejszego przepisu wskazuje wprost, że za usprawiedliwioną nieobecność obwinionego należy rozumieć tę, która przypadła po wyznaczeniu terminu do przeprowadzenia czynności z jego udziałem. Nieobecność ta nie może trwać dłużej niż łącznie 14 dni w czasie całego postępowania. Pierwsza czynność z udziałem obwinionego zaplanowana została na dzień 29 września 2023 r. na którą to obwiniony nie stawił się. Skarżący przebywał nieprzerwanie na zwolnieniu lekarskim dłużej niż łącznie 14 dni w czasie całego postępowania dyscyplinarnego. Usprawiedliwienie nieobecności z powodu choroby za każdy następny jej okres wymagało zatem przedstawienia zaświadczenia wystawionego przez lekarza uprawnionego do wystawiania zaświadczeń potwierdzających niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie karne. Ustawodawca wprowadził instytucję lekarza sądowego jako jedynego uprawnionego do usprawiedliwiania nieobecności z powodu choroby. Temu trybowi podlega usprawiedliwianie nieobecności uczestników postępowania których obecność jest obowiązkowa lub którzy mogli wziąć udział w czynnościach, w toku niniejszego postępowania obwiniony został prawidłowo powiadomiony o terminie zapoznania się z materiałami postępowania na które nie stawił się i nie usprawiedliwił swojej nieobecności w sposób przewidziany prawem. Samo zwolnienie lekarskie bez przedstawienia zaświadczenia wystawionego przez lekarza sądowego nie jest podstawą do uznania nieobecności za usprawiedliwioną.

Odnosząc się do uznania nieobecności obwinionego podczas raportu dyscyplinarnego za nieusprawiedliwioną przypomniał art. 135p ust. 1 ustawy z 6 kwietnia 1990 roku o Policji. Zgodnie z jego treścią w sprawach w niej nieuregulowanych do postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, dotyczące wezwań, terminów, doręczeń i świadków. W myśl art. 117 k.p.k czynności nie przeprowadza się, jeżeli osoba uprawniona nie stawiła się, a brak dowodu, że została o niej powiadomiona, oraz jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że niestawiennictwo wynikło z powodu przeszkód żywiołowych lub innych wyjątkowych przyczyn, a także wtedy, gdy osoba ta usprawiedliwiła należycie niestawiennictwo i wnosi o nieprzeprowadzanie czynności. Jak wynika zatem z wykładni językowej usprawiedliwienie nieobecności na planowanych czynnościach służbowych nastąpić powinno przed terminem wyznaczonym do ich przeprowadzenia. Ustawodawca celowo użył określenia "usprawiedliwiła", aby nie dopuścić do sytuacji kiedy to strona czy też uczestnik postępowania nieobecność swoją będzie usprawiedliwiał w bliżej niedookreślonym terminie, powodując tym samym bezpodstawne wydłużenie postępowania. Również obrońca obwinionego w uzasadnieniu nie wskazał skąd wywodzi możliwość późniejszego terminu do wniesienia usprawiedliwienia nieobecności obwinionego i dlaczego akurat taki został przez niego przyjęty. Ponadto raport dyscyplinarny jest jedynie czynnością służbową, przeprowadzaną po zakończeniu czynności dowodowych, a jego celem nie jest kolejna weryfikacja dowodów, a jedynie wysłuchanie obwinionego przed wydaniem decyzji przez przełożonego dyscyplinarnego. Obwiniony ma jedynie prawo, a nie obowiązek brania udziału w przedmiotowej czynności. Jej nieprzeprowadzenie nie tamuje w żaden sposób dalszego toku postępowania. Przełożony dyscyplinarny wydaje orzeczenie na podstawie zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego. W toku postępowania dyscyplinarnego, obwiniony i jego obrońca zgodnie z art. 135 f ust. 1 pkt 3 ma prawo do przeglądania akt postępowania dyscyplinarnego oraz sporządzania z nich notatek, chyba że sprzeciwia się temu dobro postępowania dyscyplinarnego. Zgodnie z przytoczonym przepisem przeglądanie akt może nastąpić na każdym etapie postępowania. Skoro obwiniony ustanowił profesjonalnego obrońcę, to nawet w przypadku przeszkód natury zdrowotnej leżących po jego stronie nie istniały żadne przeszkody prawne aby w każdej chwili, po wyrażeniu takiego żądania obrońca mógł zapoznać się z materiałami postępowania i prowadzić obronę obwinionego. Sposób prowadzenia obrony pozostawiony jest woli obwinionego i to czy z tego prawa skorzysta, zależy wyłącznie od niego. Wskazać należy, iż obrona może być prowadzona osobiście, przez pełnomocnika, jak i korespondencyjnie.

Wskazując na powyższe, zaskarżonym orzeczeniem, nr 15/23, z dnia 15 grudnia 2023 roku Komendant Wojewódzki Policji w Katowicach orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego orzeczenia.

W skardze na ww. orzeczenie organu II instancji, pełnomocnik skarżącego zarzucił:

- obrazę przepisów postępowania tj.: art. 135f ust. 10 ustawy o Policji poprzez uznanie nieobecności obwinionego w dniu 12 października 2023 r. za nieusprawiedliwioną, podczas gdy był to pierwszy dzień maksymalnego 14 dniowego okresu usprawiedliwionej nieobecności obwinionego,

- obrazę przepisów postępowania tj.: art. 135f ust 10 oraz 135j ust 9 ustawy o Policji poprzez przeprowadzenie raportu, mimo usprawiedliwienia nieobecności obwinionego podczas tej czynności,

- naruszenie przepisów postępowania - art 135e ust. 1, art 135g ust. 1 i 2 oraz 135 j ust 2 pkt 6 ustawy o Policji poprzez zaniechanie przeprowadzenia potrzebnych dowodów, w tym odmowę uwzględnienia wniosków dowodowych co do zaświadczenia terapii obwinionego, odebrania wyjaśnień od obwinionego oraz przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu psychiatrii, a także poczynienia ustaleń i rozważań odnośnie poczytalności obwinionego w dacie czynu,

- naruszenie przepisów postępowania - art 135e ust. 9 ustawy o Policji - poprzez zaniechanie pozyskania opinii co do poczytalności obwinionego w chwili popełnienia czynu i jego zdolności do brania udziału w czynnościach procesowych z równolegle prowadzonego w Prokuraturze Rejonowej w W. postępowania.»

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w toku prowadzonego postępowania dyscyplinarnego, organ winien zbadać czy obwiniony w ogóle może ponosić winę, w tym czy w chwili popełnienia czynu był poczytalny i czy uprzednio był w stanie pozwalającym mu na rozpoznanie znaczenia jego czynu. Ponadto obrońca obwinionego wskazał na ograniczanie inicjatywy dowodowej poprzez uniemożliwienie złożenia obwinionemu wyjaśnień w toku postępowania. Zarzucił również błędy organowi wynikające z wadliwego rozumienia terminu do usprawiedliwienia nieobecności obwinionego podczas zaplanowanych wcześniej czynności. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającego go orzeczenia Komendanta Powiatowego Policji w R., oraz zasądzenie od Komendanta Wojewódzkiego Policji w Katowicach na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę KWP podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wskazał, iż skarżący w złożonej skardze powielił zarzuty podniesione w odwołaniu od rozstrzygnięcia postępowania dyscyplinarnego przed organem I instancji. Stwierdził, że organ I instancji dokonał słusznej oceny całokształtu okoliczności sprawy w kontekście wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby, a także nie stwierdził, by w omawianej sprawie wystąpiły okoliczności, które stanowiłyby ustawowe przesłanki do złagodzenia tej kary.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast w myśl art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) dalej: p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c p.p.s.a. ).

Przedmiotem kontroli Sądu jest orzeczenie KWP z dnia 15 grudnia 2023 r. nr 15/23, utrzymujące w mocy orzeczenie KPP w R. z dnia 15 listopada 2023 r., nr [...], o uznaniu skarżącego winnym popełnienia przewinienia dyscyplinarnego określonego w postawionym zarzucie oraz o wymierzeniu kary dyscyplinarnej w postaci wydalenia ze służby.

W ocenie skarżącego, który nie kwestionuje faktu spowodowania zdarzenia drogowego w stanie nietrzeźwości, zostały naruszone zasady postępowania poprzez odmowę uwzględnienia wniosków dowodowych dla wykazania jego stanu psychicznego oraz prowadzenia postępowania bez jego udziału mimo usprawiedliwionej nieobecności. KWP stoi na stanowisku, że postępowanie dyscyplinarne zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a zdarzenie drogowe spowodowane przez skarżącego w stanie nietrzeźwości należało zakwalifikować jako nieprzestrzeganie zasad etyki zawodowej policjanta co uzasadniało wymierzenie kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby.

W ocenie Sądu, zaskarżone orzeczenie nie narusza reguł postępowania dyscyplinarnego. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organom zarzucić naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów jest wprawdzie postępowaniem administracyjnym, jednak nie toczy się według szczegółowych uregulowań kodeksu postępowania administracyjnego. Zasady tego postępowania zamieszczono w rozdziale "Odpowiedzialność dyscyplinarna i karna policjantów" ustawy o Policji. W rozdziale tym (art. 132-144 a) ustawodawca zawarł przepisy określające materialno-prawne zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów oraz uregulował tryb postępowania dyscyplinarnego. Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 132 ust. 1 ustawy o Policji policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej.

Przewinieniem dyscyplinarnym jest również nieprzestrzeganie Zasad etyki zawodowej policjanta, które stanowią załącznik do Zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z 31 grudnia 2003 r. § 23 Zasad etyki stanowi, że policjant powinien dbać o społeczny wizerunek Policji jako formacji, w której służy i podejmować działania służące budowaniu zaufania do niej. Właśnie ten obowiązek został w sposób rażący naruszony przez skarżącego, który w stanie nietrzeźwości zdecydował się na jazdę samochodem i w efekcie stracił panowanie nad pojazdem, co zagrażało życiu i zdrowiu innych osób. Skarżący wjechał na chodnik powodując zagrożenie dla idącego po chodniku pieszego, wycofał, a następnie ruszył nie ustępując pierwszeństwa pieszym przechodzącym przez przejście dla pieszych, po czym wykonując manewr skrętu w lewo ruszył i doprowadził do czołowego zderzenia z samochodem marki [...]. Okoliczności tego zdarzenia nie budzą wątpliwości zostały potwierdzone przez świadków i nie są kwestionowane przez skarżącego.

Czyn stanowiący przewinienie dyscyplinarne, wypełniający jednocześnie znamiona przestępstwa lub wykroczenia albo przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej niezależnie od odpowiedzialności karnej, o czym stanowi art. 132 ust. 4 ustawy o Policji. Katalog kar dyscyplinarnych zawiera art. 134 ustawy o Policji. Są nimi kara dyscyplinarna:

1) upomnienia;

2) nagany;

3) ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku;

4) wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe;

5) obniżenie stopnia;

6) ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby;

7) wydalenie ze służby.

Kara wydalenia ze służby oznacza zwolnienie ze służby w Policji.

Przedstawione w powyższym przepisie rodzaje kar zawierają stopniowanie środków, jakie mogą być zastosowane w konkretnej sprawie. Ustawodawca natomiast nie określił, jakiemu przewinieniu służbowemu odpowiada każdy z nich, bowiem pozostawił to do uznania właściwego organu. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie zwracał uwagę (por. wyrok z dnia 19 października 2004 r. K 1/04 (OTK-A 2004/9/93) m.in. na to, że brak wiarygodności osób realizujących służbę publiczną szkodzi zaufaniu publicznemu i podważa autorytet państwa. W przypadku zaistnienia wątpliwości co do zachowania przymiotów niezbędnych do sprawowania funkcji publicznych właściwe organy są uprawnione do stosowania wobec funkcjonariuszy publicznych różnych dolegliwości prawnych, włącznie z możliwością rozwiązania z nimi stosunku służbowego, zwłaszcza gdy wymaga tego dobro służby.

Zdaniem Sądu, w przeprowadzonym postępowaniu dyscyplinarnym zostały wyjaśnione istotne okoliczności sprawy, a zebrany materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 132a pkt 1 ustawy o Policji przewinienie dyscyplinarne jest zawinione wtedy, gdy policjant ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić, albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi. Do pociągnięcia funkcjonariusza Policji do odpowiedzialności dyscyplinarnej konieczne jest stwierdzenie, czy zarzucane mu przewinienie dyscyplinarne jest zawinione. Ustawodawca w art. 132a ustawy o Policji wskazuje dwie postacie winy, warunkujące odpowiedzialność dyscyplinarną funkcjonariusza Policji. Powyższy zapis przepisu art. 132a pkt 1 ustawy o Policji odwołuje się do funkcjonującej na gruncie Kodeksu karnego instytucji winy umyślnej, w ramach której występuje zamiar bezpośredni lub ewentualny. Przy czym w przypadku tej drugiej postaci umyślności policjant mimo wszystko godzi się na jego popełnienie, taki właśnie zamiar zamiar, organ przypisał skarżącemu .

Na gruncie niniejszej sprawy znaczenie ma odesłanie do stosowania przepisów kodeksu postępowania karnego przewidziane w art. 135p. ust. 1 ustawy o Policji. Z przepisu tego wynika, że wskazane w nim odesłanie do przepisów Kodeksu postępowania karnego ma zastosowanie po pierwsze, w zakresie nieuregulowanym w ustawie o Policji, a po drugie, że przepisy te dotyczące wezwań terminów, doręczeń i świadków stosuje się odpowiednio, a więc z uwzględnieniem specyfiki postępowania dyscyplinarnego uregulowanego w ustawie o Policji. Do postępowania w przedmiocie odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów nie mają zastosowania między innymi przepisy Kodeksu postępowania karnego dotyczące oskarżonego zawarte w Rozdziale 8 w art. 71-81. Uprawnienia obwinionego policjanta w postępowaniu dyscyplinarnym uregulowane zostały w sposób wyczerpujący w art. 135f ustawy o Policji, a zatem tylko poszczególne normy tego artykułu stanowić mogą podstawę kontroli sądowej przy ocenie zarzutu naruszenia uprawnień obwinionego.

Z ustawy o Policji wynika sformalizowany tryb postępowania w zakresie czynności procesowych w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów. Zgodnie z art. 135a ust. 1 tej ustawy postępowanie dyscyplinarne oraz czynności wyjaśniające, o których mowa w art. 134 i ust. 4 prowadzi rzecznik dyscyplinarny. Postępowanie dyscyplinarne prowadzone przez rzecznika dyscyplinarnego kończy się, jak stanowi to art. 135i ust. 7 ustawy o Policji wydaniem (po zapoznaniu obwinionego z aktami postępowania dyscyplinarnego) postanowienia o zakończeniu czynności dowodowych oraz sporządzeniem sprawozdania. W oparciu o ocenę zebranego w postępowaniu dyscyplinarnym materiału dowodowego przełożony dyscyplinarny wydaje orzeczenie, o których mowa w art. 135j ust. 1.

Podstawę wszelkich rozstrzygnięć w postępowaniach dyscyplinarnych stanowią ustalenia faktyczne (art. 134ha ust. 1 ustawy o Policji). Przełożony dyscyplinarny i rzecznik dyscyplinarny kształtują swoje przekonanie na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie, z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego (art. 134ha ust. 2 ustawy o Policji). Zatem rolą organu prowadzącego postępowanie dyscyplinarne jest zgromadzenie kompletnego i wyczerpującego materiału dowodowego, a następnie poddanie go wnikliwej ocenie i wydanie rozstrzygnięcia o winie policjanta i wymiarze kary dyscyplinarnej. Z kolei, rolą sądu administracyjnego, kontrolującego orzeczenie dyscyplinarne, jest ustalenie, czy organ wyczerpał wszystkie możliwości dowodowe, czy właściwie ocenił materiał dowodowy, a także czy wymierzona kara jest adekwatna do wagi zarzuconego przewinienia, a jej zastosowanie zostało przez organ należycie uzasadnione.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie postępowanie dyscyplinarne zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Wszechstronnie wyjaśniono okoliczności zarzucanego skarżącemu czynu, a materiał dowodowy zgromadzony w sprawie potwierdza, że skarżący dopuścił się zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego. Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał okoliczności i dowody, które legły u podstaw ustalenia stanu faktycznego oraz przepisy prawa i rozważył stwierdzone naruszenia w kontekście winy, jaką można skarżącemu przypisać. Sąd w składzie orzekającym uznał, że orzeczenia organu I i II instancji w zakresie uznania działania skarżącego z winy umyślnej w zamiarze ewentualnym było prawidłowe. Art. 132a ustawy o Policji stanowi, że przewinienie dyscyplinarne jest zawinione wtedy, gdy policjant ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi, bądź nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość taką przewidywał, albo mógł i powinien przewidzieć. Zdaniem Sądu organy prawidłowo ustaliły, że zarzucanych mu czynów skarżący dopuścił się z winy umyślnej w zamiarze ewentualnym.

Zgodnie z art. 135g ust. 1 ustawy o Policji należy badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego. Natomiast według art. 135g ust. 2 ustawy o Policji niedające się usunąć wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść obwinionego. W rozpatrywanej sprawie nie można zarzucić organom, iż nie uwzględniły okoliczności przemawiających na korzyść skarżącego. Z zaskarżonego orzeczenia wynika bowiem, że organ wziął pod uwagę dotychczasowy przebieg służby (brak kar dyscyplinarnych, regularne nagrody motywacyjne) Dla tych okoliczności przeciwwagę stanowił zebrany w sprawie materiał dowodowy, który wskazywał na zachowanie skarżącego, nie licujące z godnością policjanta, etyką zawodową, narażające dobre imię formacji. Organ odwoławczy, ponownie rozpoznając sprawę, nie przekroczył, zdaniem Sądu, dyrektyw wymiaru kary, która powinna stanowić proporcjonalną do stopnia zawinienia represję oraz zważył oba dobra - dobro policjanta i dobro służby, należycie uzasadniając swoje stanowisko.

KWP uwzględnił kryteria wymienione w art. 134h ust. 1 ustawy o Policji, czyli rodzaj popełnionego przewinienia dyscyplinarnego, okoliczności jego popełnienia, następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na skarżącym obowiązków oraz pobudki działania. Wziął pod uwagę dotychczasowy przebieg służby i pozytywną opinię. Wymiar najsurowszej kary, zdaniem Sądu organy wyczerpująco umotywowały. Wskazały, że skarżący przez swoje zachowanie doprowadził do utraty nieposzlakowanej opinii, sprzeniewierzając się rocie złożonego ślubowania i przyjętym na siebie obowiązkom związanym z wykonywaniem zawodu opartego na szczególnym zaufaniu społecznym. Policjant powinien być wzorem do naśladowania dla obywateli i innych funkcjonariuszy, dając im przykład swoim nienagannym postępowaniem i postawą - w szczególności w trakcie pełnionej służby, a rolą przełożonego dyscyplinarnego jest surowe egzekwowanie przestrzegania przepisów prawa w ramach prowadzonej polityki kadrowej w swojej jednostce. Zachowanie skarżącego bezsprzecznie mogło pozbawić Policję wiarygodności w oczach opinii publicznej w przypadku, kiedy jej funkcjonariusz szczególnie zobowiązany do przestrzegania norm prawnych w stanie nietrzeźwości je łamie. Sąd stwierdził w realiach rozpoznawanej sprawy, że wymierzona kara jest adekwatna do rangi i rodzaju przewinienia.

Organ wbrew postawionym zarzutom nie naruszył wskazanych w skardze przepisów postępowania i w uzasadnieniu orzeczenia przedstawił przekonującą, obszerną i wyczerpującą argumentację zajętego stanowiska. Motywy spożywania alkoholu czy późniejsze podjęcie leczenia uzależnienia nie mogą tłumaczyć i stanowić usprawiedliwienia prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości. Skarżący nie był pozbawiony możliwości udziału w postępowaniu dyscyplinarnym zwłaszcza, że ustanowił obrońcę celem obrony swoich praw. Organ miał na uwadze wszystkie okoliczności mające wpływ na wymiar kary, prawidłowo uzasadnił odmowę dopuszczenia zawnioskowanych przez obrońcę wniosków dowodowych. Również prawidłowo odniósł się do składanych w toku postępowania zaświadczeń lekarskich oraz ograniczeń tej możliwości o jakich mowa w art. 135 f ust. 10 ustawy o Policji .

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.