Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1167/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 132
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant asystent sędziego Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej N. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Go 47/22 w sprawie ze skargi N. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia 13 grudnia 2021 r. nr SKO-6529/1501-O/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 16 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Go 47/22 oddalił skargę N. J. (dalej "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z 13 grudnia 2021 r. nr SKO-6529/1501-O/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu 28 września 2021 r. skarżąca złożyła w Wydziale Spraw Społecznych Urzędu Miejskiego w Ż. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym wujkiem – A. M. Na podstawie orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w K. z 6 listopada1992 r. nr [...] wujek skarżącej został zaliczony do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia oraz ustalono, że inwalidztwo jest trwałe. Niepełnosprawność u A. M. istnieje od dzieciństwa i jest on osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną. W aktach sprawy znajduje się również zaświadczenie z 11 lipca 2019 r., sygn. akt III RNs 17/19, z którego wynika, że Sąd Rejonowy w Ż. III Wydział Rodzinny i Nieletnich w Ż. ustanowił skarżącą opiekunem całkowicie ubezwłasnowolnionego A. M.

Pismem z 30 września 2021 r., na podstawie art. 23 ust. 4aa ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz., 111, dalej "u.ś.r.") organ zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu weryfikacji okoliczności dotyczących spełnienia przez skarżącą warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W odpowiedzi na powyższe, w piśmie z 19 października 2021 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. poinformował, że przeprowadzenie wywiadu z A. M. nie jest możliwe ponieważ ze względu na jednostkę chorobową jest on osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną od urodzenia, która nie potrafi czytać i pisać. Jednocześnie do ww. pisma załączono wywiad środowiskowy przeprowadzony z N. J.

Decyzją z 5 listopada 2021 r. nr P/8997, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta Ż., Inspektor Urzędu Miejskiego w Ż. nie przyznał skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad wujem z uwagi na niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i art. 17 ust. 1a u.ś.r. Organ wskazał, że skarżąca jest spokrewniona z A. M. i jest to pokrewieństwo trzeciego stopnia w linii bocznej, co oznacza, że nie obciąża jej obowiązek alimentacyjny wobec wujka, tym samym nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zielonej Górze decyzją z 13 grudnia 2021 r. nr SKO-6529/1501-O/21, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podkreślił, że w niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest to, że N. J. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym wujkiem, który na podstawie orzeczenia z obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w K. został zaliczony do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia (posiada znaczny stopień niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21d ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz inwalidztwo jest trwałe. Niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa. Ponadto z zaświadczenia dołączonego do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że skarżąca decyzją Sądu Rejonowego w Ż. III Wydział Rodzinny i Nieletnich Sygn. akt III RNs 17/19 z 11 lipca 2019 r. została ustanowiona opiekunem całkowicie ubezwłasnowolnionego wujka. Nadto z akt sprawy wynika, iż skarżąca jest siostrzenicą A. M. Wuj skarżącej nie ma innych osób, które byłyby z nim spokrewnione w linii prostej, gdyż jego rodzice oraz rodzeństwo nie żyją. N. J. jest spokrewniona z A. M. w linii bocznej, co oznacza, że nie jest uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo niekwestionowanej opieki, którą nad nim sprawuje, bowiem w świetle przepisów K.r.o. nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Organ odwoławczy potwierdził, że przepisy nie nakładają obowiązku alimentacyjnego na inne osoby, w tym na dalszych krewnych w linii bocznej, co stosownie do art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. wyklucza możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, także wówczas, gdy spełnia ona inne przesłanki przewidziane w tych przepisach. Organ na tę okoliczność przytoczył treść uchwały NSA z 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13 wskazując, że mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało jedynie członkom rodziny, na których spoczywał w stosunku do osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny.

W ocenie organu odwoławczego bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje fakt, że skarżąca została ustanowiona opiekunem całkowicie ubezwłasnowolnionego wujka, gdyż ubezwłasnowolnienie jest instytucją mającą na celu pomoc osobie, która nie może samodzielnie prowadzić swoich spraw osobistych i majątkowych. Osoba taka wymaga stałej pieczy ze strony innej osoby i opieka prawna nad osobą ubezwłasnowolnioną zapewnia tę pieczę. Przy czym sprawowanie opieki nad całkowicie ubezwłasnowolnionym nie ma związku z obowiązkiem alimentacyjnym wynikającym z przepisów K.r.o.

Na powyższą decyzję, N. J. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. poprzez uznanie, iż nie spełnia ona warunków przewidzianych w tych przepisach. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy i przyznanie jej prawa do przedmiotowego świadczenia, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zielonej Górze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim powołanym na wstępie wyrokiem z 16 marca 2022 r. oddalił skargę. W uzasadnieniu, Sąd - przywołując treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., art. 17 ust. 1a u.ś.r. oraz art. 128 K.r.o., art. 129 § 1 i § 2 oraz art. 131 i art. 132 K.r.o. - wskazał, że osoba inna niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego uzyska dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, to jest, gdy takiej osoby nie będzie albo, gdy osoba taka nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Sąd podkreślił przy tym, że w powyższych przepisach został zawarty ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zakreślony m.in. przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką. Ustawodawca uznał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia było to, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił. Sąd I instancji podniósł, że interpretacji powyższych przepisów należy zatem dokonywać z uwzględnieniem przepisów K.r.o., gdzie uregulowano obowiązek alimentacyjny.

Sąd I instancji uznał, że poczynione przez organy ustalenia wykazały ponad wszelką wątpliwość, że skarżąca jest siostrzenicą A. M. a tym samym jest z nim spokrewniona w linii bocznej w stopniu trzecim i pomimo, iż opiekuje się niepełnosprawnym od dziecka wujkiem, przez co zrezygnowała z pracy zarobkowej, pozostaje poza kręgiem osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. W ocenie Sądu, bez wpływu na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje też fakt, że skarżąca została ustanowiona opiekunem całkowicie ubezwłasnowolnionego A. M. Sprawowanie opieki nad całkowicie ubezwłasnowolnionym nie ma bowiem związku z obowiązkiem alimentacyjnym wynikającym z przepisów K.r.o.

Sąd podkreślił, że w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13 Sąd ten stwierdził, że osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. W uchwale, Naczelny Sąd wskazał też, że nie można, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.ś.r. pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a.") zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. w zw. z art. 132 K.r.o. z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych wynikających z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP przez poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżąca kasacyjne będąca siostrzenicą (córką siostry osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad wujkiem, gdyż nie jest podmiotem uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na to, że nie zalicza się do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, podczas gdy brak jest innych osób należących do wskazanego wyżej kręgu a jedyną żyjącą rodziną A. M. jest skarżąca kasacyjnie, która spełnia wszystkie przesłanki wskazane w art. 17 ust 1a pkt 1-3 u.ś.r. a z zasad równości i sprawiedliwości społecznej, a w szczególności nakazu ochrony i opieki nad rodziną oraz szczególnej opieki pomocy państwa udzielanej rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji należy wywieść uprawnienie siostrzenicy do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej;

- art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, w okolicznościach niniejszej sprawy, wyłącznie wykładni językowej wskazywanych przepisów (gdy brak jest jakichkolwiek żyjących innych krewnych osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), podczas gdy wykładnia celowościowa przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, winna mieć pierwszeństwo przed wykładnią językową i powinna skutkować przyznaniem skarżącej kasacyjnie świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia.

Mając na względzie powyższe zarzuty wniesiono o:

- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi,

- zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych,

- rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że A. M. jest od urodzenia uzależniony od opieki innych osób. Nie posiada własnego potomstwa. Rodzice i rodzeństwo nie żyją a skarżąca kasacyjnie jest jedyną osobą, która sprawuje i jest w stanie zapewnić mu opiekę. Uprzednio opiekę nad niepełnosprawnym sprawowała jego siostra - matka skarżącej, która obecnie nie żyje. Skarżąca obiecała swojej matce na łożu śmierci, że obejmie opiekę nad jej niepełnosprawnym bratem. Wobec czego, skarżąca kasacyjnie zmuszona była zrezygnować z kariery zawodowej i swoich pasji na rzecz całodobowej opieki nad wujkiem, spełniając przyrzeczenie dane matce. W ocenie skarżącej kasacyjnie nie może dojść do sytuacji, w której osobie sprawującej faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym w przypadku braku innych krewnych w linii prostej nie będzie możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem stałoby to w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości oraz ochrony rodziny.

Skarga kasacyjna podnosi, że organ błędnie przyjął, iż jednoznaczne sformułowanie przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. wyłącza możliwość rozszerzenia przez organ orzekający kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na osoby nie obciążone obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby, którą się opiekują. Stanowisko takie skutkuje tym, że tracą gwarancję równego traktowania wobec prawa osoby, które poświęcając się opiece nad krewnymi lub powinowatymi, wobec których nie mają obowiązku alimentacyjnego, ale dla których są jedynymi członkami rodziny (art. 3 pkt 16 ustawy) i rezygnują dla nich ze swojej aktywności zawodowej i zarobkowej. Taka wykładnia omawianych przepisów ustawy nie jest prawidłowa i narusza konstytucyjną zasadę równości.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje.

Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.

Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Złożona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta została jedynie na podstawie wynikającej z art. 174 pkt 1 P.p.s.a., tj. zarzucie prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. polegającej na uznaniu, że wnioskodawczyni nie służy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jej wujkiem, niepełnosprawnym w stopniu znacznym A. M. Zauważyć w tym miejscu trzeba, że skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania. Niepodważenie stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji, poprzez brak prawidłowo sformułowanych, czy też nieskutecznych zarzutów procesowych (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując skargę kasacyjną jest związany ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez organy i zaakceptowanymi przez Sąd I instancji i nie ma podstaw do ich kwestionowania.

Kwestia sporna w niniejszej sprawie dotyczy oceny, czy skarżącej jako opiekunowi prawnemu całkowicie ubezwłasnowolnionego wujka przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozważania powyższej kwestii należy poczynić od przytoczenia treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., który to przepis stanowił materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji. Wedle jego brzmienia, w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie stosownie do art. 17 ust. 1a tej ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z wyżej przytoczonych przepisów jednoznacznie wynika, że uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym przewidzianym w art. 128 K.r.o., ciążącym na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Należy mieć także na względzie uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13 (choć w poprzednim stanie prawnym), z której wynika, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2013 r., nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Uchwała ta wprawdzie podjęta została w stanie prawnym obowiązującym do 1 stycznia 2013 r., kiedy to przepisy nie przewidywały odpowiednika obecnego rozwiązania przyjętego w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, jednak w związku z powiązaniem także tego przepisu z kręgiem osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, stanowisko zajęte w powyższej uchwale pozostaje aktualne. W ugruntowanym i jednolitym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zapadłym po wydaniu ww. uchwały, stanowisko powyżej zaprezentowane nie budzi wątpliwości (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 448/13, z 15 października 2021 r., sygn. akt I OSK 480/21, z 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2091/20, z 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2505/20, z 6 października 2021 r., sygn. akt I OSK 572/21, 11 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1164/21,13 października 2023 r. I OSK 2015/22, z 12 grudnia 2023 r., sygn. I OSK 2121/22, 5 grudnia 2023 r., sygn. I OSK 2225/22). Przywołane w skardze kasacyjnej wyroki WSA w Lublinie z dnia 12 października 2010 r., II SA/Lu 593/10 i WSA w Poznaniu z dnia 27 listopada 2008 r., IV SA/Po 210/08 zostały wydane przed podjęciem wyżej wymienionej uchwały składu siedmiu sędziów I OPS 5/13 z dnia 9 grudnia 2O13 r.

Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 stwierdził, że odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony i brak jest w szczególności podstaw do przyjmowania, że stanowi go też art. 132 K.r.o., i przyjęte w nim przesłanki wyznaczające kolejność powstawania obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna – brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny (...). Sąd ten podniósł, że świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane (...). Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że nie jest spornym, iż skarżąca sprawuje opiekę nad całkowicie ubezwłasnowolnionym wujkiem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności istniejącym od dzieciństwa. Skarżąca została ustanowiona również jego opiekunem prawnym, co wynika z zaświadczenia Sądu Rejonowego w Ż. III Wydział Rodzinny i Nieletnich w Ż. z 11 lipca 2019 r., sygn. akt III RNs 17/19. Wobec powyższego uznać należy, że zgodnie z art. 128 K.r.o. na skarżącej nie spoczywa obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), który obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z ust. 1a odsyłając do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą opieki. Do kręgu tych osób należą zatem osoby zobowiązane do alimentacji, a skarżąca nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji.

Dlatego też zgodzić się należy z Sądem I instancji, a także organami administracji orzekającymi w sprawie, że skarżąca jako opiekun prawny osoby wymagającej opieki nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym, całkowicie ubezwłasnowolnionym wujkiem. Na skarżącej kasacyjnie nie ciąży bowiem, o czym była mowa w powyższych rozważaniach, względem wujka obowiązek alimentacyjny. Skarżąca kasacyjnie nie spełnia też przesłanek z art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie jest sporne, że osoba, która nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, nie może skutecznie ubiegać się o świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i to bez względu na to, czy faktycznie taką opiekę sprawuje (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2091/20, 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2505/20). Powyższe oznacza więc, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przywołanych przepisów u.ś.r. nie decyduje tylko i wyłącznie zakres faktycznie sprawowanej przez wnioskodawcę opieki, ale też jego status wobec osoby, którą się opiekuje, zakreślony obowiązkiem alimentacyjnym wynikającym z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przedstawiona przez skarżącą kasacyjnie argumentacja i jej podzielenie prowadziłoby w istocie do wykreowania nowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. w sposób jasny wskazuje jego adresatów, a przedstawiona przez organy i Sąd I instancji jego wykładnia nie jest sprzeczna ani z zasadą racjonalności ustawodawcy, ani z regułą poprawności legislacyjnej.

Wobec powyższego, skoro Sąd I instancji dokonał właściwej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. w zw. z art. 132 K.r.o. i oddalił skargę w niniejszej sprawie, tym samym w sposób prawidłowy zastosował art. 151 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również stanowiska, że literalnie rozumiany przepis art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. nie pozwala na realizację norm i wartości konstytucyjnych, a względy systemowe i celowościowe w sposób jednoznaczny prowadzą do wniosków odmiennych, niż argumenty wykładni językowej, co miałoby uzasadniać pominięcie warunku wprost wprowadzonego w ustawie. Podkreślenia wymaga, iż także wykładnia kompleksowa prowadzi do konkluzji, iż zastosowane dyrektywy systemowe i celowościowe potwierdzają rezultat wykładni językowej. Nie sposób dopatrzeć się tym samym podstaw naruszenia przepisów art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Brak obowiązku alimentacyjnego pomiędzy opiekunem a osobą niepełnosprawną oznacza bowiem w istocie, iż brak jest relewantnych okoliczności pozwalających ocenić sytuację prawną skarżącej z punktu widzenia zasady niedyskryminacji (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). W rozpoznawanej sprawie nie można też mówić o naruszeniu art. 18 Konstytucji RP, który stanowi ogólną ramę zobowiązującą państwo do zapewnienia rodzinie pomocy i ochrony, nie konkretyzując warunków jej przyznania i pozostawiając tym samym ustawodawcy określenie form i przesłanek jej świadczenia. Okoliczność wprowadzenia przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny w prawie do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza bowiem, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony związku małżeńskiego, macierzyństwa, rodzicielstwa czy rodziny. Przepisy art. 18 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP odnoszą się do obowiązków Państwa wobec rodziny, w tym obowiązku szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Świadczenie pielęgnacyjne jest niewątpliwie instrumentem wspierania rodzin będących w takiej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Dla charakteru uprawnień wynikających z art. 71 Konstytucji RP nie bez znaczenia jest, że zgodnie z art. 81 Konstytucji RP, praw określonych w tym przepisie można dochodzić w granicach określonych w ustawie. Również prawo podmiotowe rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych, o jakim mowa w art. 71 ust. 1 zd. drugie Konstytucji RP, może być dochodzone tylko w granicach określonych w ustawie. Regulacja ustawowa nie jest pod tym względem przeciwskuteczna wobec konstytucyjnych zadań Państwa wobec rodzin. Tym samym, błędne jest stanowisko skarżącej, że jako siostrzenica (pokrewieństwo trzeciego stopnia w linii bocznej) A. M. należy do kręgu osób upoważnionych do przyznania świadczenia jej pielęgnacyjnego.

Z wyżej wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.