Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 189/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2024-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska (spr.) Protokolant Referent Grażyna Sułkowska-Kosmider po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 listopada 2023 r., nr UP-862/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 stycznia 2023 r., nr 84/2023.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez A. N. (dalej określany jako: strona, skarżący, wnioskodawca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 listopada 2023 r., którą organ ten działając na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1230 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." – utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 stycznia 2023 r. nr 84/2023 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Zaskarżone rozstrzygniecie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Wniosek umotywował trudną sytuacją finansową i brakiem możliwości spłaty całości zadłużenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 16 stycznia 2023 r., nr 84/2023, odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ decyzją z 10 marca 2023 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza bowiem zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Ponadto, w ocenie organu, skarżący nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że: - ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego; - powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; - przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ wyjaśnił też, że bieg terminu przedawnienia należności figurujących na koncie skarżącego jako płatnika składek, z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne, uległ zawieszeniu.

Wyrokiem z 30 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Op 140/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił decyzję ZUS z 10 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Wyrok uprawomocnił się 15 sierpnia 2023 r.

W uzasadnieniu ww. wyroku, Sąd wskazał, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek może być prowadzone wówczas, gdy należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie ich uregulować oraz wskazał, że ustalenia co do istnienia należności skałkowych objętych wnioskiem o umorzenie powinny być poczynione w pierwszej kolejności i poprzedzać analizę przesłanek w rozumieniu art. 28 u.s.u.s. WSA podkreślił, że sąd rozstrzygając wniosek w przedmiocie umorzenia należności powinien mieć dane umożliwiające stwierdzenie, że obowiązek spłaty należności w dacie wydania decyzji nadal obciąża zobowiązanego. WSA uznał, że organ nie wywiązał się w sposób prawidłowy z wyjaśnienia kwestii przedawnienia należności i nie zgromadził niezbędnej dokumentacji w tym zakresie. Podkreślił, że merytoryczne rozstrzygniecie umorzenia należności z tytułu składek, może być wydane tylko wobec faktycznie istniejących należności, zatem organ mając na względzie okres powstania zaległości zobowiązany był w pierwszej kolejności ustalić czy należności są wymagalne, dokonując w tym zakresie ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia, z uwzględnianiem zdarzeń powodujących przerwę lub zawieszenie biegu przedawnienia, a ustalenia w tym przedmiocie powinny być szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji. WSA podniósł, że w aktach administracyjnych brak jest dokumentacji potwierdzającej skuteczne zawieszanie biegu terminu przedawnienia. Ponadto wskazał, że organ dopuścił się uchybień również w zakresie oceny sytuacji wnioskodawcy pod kątem wystąpienia przesłanek umorzenia z § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem".

Ponownie rozpatrując sprawę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował Skarżącego o możliwość uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty obrazujące jego aktualną sytuacje rodzinną, materialną oraz majątkową (dokumenty potwierdzające dochody, wydatki, zadłużenie, orzeczenia lekarskie oraz zaświadczenia o stanie zdrowia) oraz inne dokumenty potwierdzające okoliczności podnoszone we wniosku o umorzenie. Jednocześnie organ poinformował o możliwości czynnego udziału w postępowaniu na każdym jego etapie.

W odpowiedzi na powyższe Skarżący przedłożył do akt sprawy oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 16 października 2023 r. (data wpływu do ZUS), z którego wynika, że:

- od [...] 1993 r. jest rozwiedziony,

- nie pracuje zarobkowo,

- nie posiada dochodu z innych źródeł,

- nie pobiera zasiłku z Urzędu Pracy,

- pobiera zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 719,00 zł,

- korzysta Pan z dodatku mieszkaniowego przyznanego przez Burmistrza L. w kwocie 239,02 zł miesięcznie,

- zadeklarował stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: czynsz -414,00 zł, opłaty eksploatacyjne - 157,00 zł,

- prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe,

Nadto Skarżący wykazał zobowiązania pieniężne z tytułu:

- podatków w kwocie 5.000,00 zł,

- w instytucjach - Wspólnota Mieszkaniowa w kwocie 2.780,00 zł,

- u osób fizycznych do października 2023 r. w kwocie 16.000,00 zł,

- alimentacyjne za okres od stycznia 2023 r. do października 2023 r. w kwocie 5 000,00 zł z miesięczną ratą 500,00 zł,

Skarżący wskazał, że zobowiązania nie są spłacane.

Nadto z akt sprawy wynika, że Skarżący jest właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 33 m² oraz piwnicy o powierzchni 11,10 m², położonego w L. przy ul. [...]. Skarżący wykazał także inne składniki mienia ruchomego o łącznej wartości 700,00 zł (pralka, lodówka, laptop). Jednocześnie Skarżący wskazał, że obecnie z powodów zdrowotnych nie widzi możliwości podjęcia pracy zarobkowej.

Pismem z 23 października 2023 r. ZUS zawiadomił Skarżącego o zakończeniu postępowania w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie umorzenia i przysługującym prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, czy też zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji.

Ponownie rozpatrując sprawę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając jako organ II instancji, zaskarżoną obecnie decyzją z 17 listopada 2023 r., utrzymał w mocy w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 stycznia 2023 r. nr 84/2023 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w celu rozpatrzenia sprawy korzystano z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych:

• Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej;

• Centralnej Ewidencji Pojazdów

• Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Na ich podstawie ustalono, że: 28 lutego 2023 r. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie posadzkarstwa, tapetowania i oblicowywania ścian, od 1 marca 2023 r. jest zgłoszony jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek opłacać składki i z tego tytułu otrzymuje świadczenie w wysokości 719,00 zł netto. Nadto Skarżący nie jest właścicielem pojazdu. Natomiast jest właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 44,100 m2 położonego w L. przy ul. [...], dla którego Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą [...], na którym 17 maja 2022 r. ZUS dokonał wpisu hipoteki przymusowej za okresy:

- od 4/2015 r. do 5/2015 r. w kwocie 3 361,20 zł,

- 7/2015 r. w kwocie 2 339,59 zł,

- od 6/2017 r. do 2/2019 r. w kwocie 33 797,77 zł,

- od 3/2019 r. do 5/2019 r. w kwocie 6 904,14 zł,

- 6/2019 r. w kwocie 2 222,62 zł.

Następnie organ wskazał, że szczegółowo zweryfikował zadłużenie Skarżącego z tytułu nieopłaconych składek pod kątem ewentualnego przedawnienia i stwierdził, że z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia (wszczęte postępowanie egzekucyjne) należności z tytułu składek są wymagalne. Szczegółowe informacje co do podejmowanych czynności zostały przez organ przedstawione w ujęciu tabelarycznym na stronie 5 zaskarżonej decyzji.

Ponadto Zakład wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 2 czerwca 2020 r., sygn. akt P 2/18 orzekł, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Organ wskazał, że wszystkie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych objęte wnioskiem o umorzenie zostały zabezpieczone hipoteką przymusową w księdze wieczystej nr [...] wpisami z 17 maja 2022 r. w łącznej wysokości 48.625,32 zł.

Nadto organ podał, że 7 września 2022 r. postanowieniem Komornika Sądowego na wniosek wierzyciela zostało zawieszone postępowanie egzekucyjne z nieruchomości o nr księgi wieczystej [...], następnie 4 lipca 2023 r. zgodnie z postanowieniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. na wniosek wierzyciela (Wspólnoty Mieszkaniowej) postępowanie egzekucyjne z nieruchomości zostało podjęte.

Następnie organ wskazał, że dokonał analizy zgromadzonego w materiału dowodowego w oparciu o przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie, podkreślając, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem 3a ustawy. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Organ uwypuklał, że całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy:

1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r., poz. 1520 ze zm.),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz.2383),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

5. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ podkreślał, że przytoczone powyżej przesłanki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Natomiast, w ocenie organu, w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w przypadku Skarżącego:

a) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

b) przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

c) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - nie zachodzi, bowiem co prawda 28 lutego 2023 r. Skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ ma Skarżący córkę (K. B.) oraz braku majątku, ponieważ jest Skarżący jest właścicielem nieruchomości;

d) przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których Skarżący wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;

c) przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

d) przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest bowiem oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; przymusowe dochodzenie należności jest natomiast prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w Opolu, a Skarżący dysponuje składnikiem majątkowym w postaci lokalu mieszkalnego, na którym ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na należności z tytułu składek.

Tym samym, w ocenie organu, możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały przez organ wyczerpane. Natomiast w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym.

Organ podkreślał, że jeżeli istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, to organ działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek bowiem związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

Biorąc pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy, przedstawione argumenty oraz przepisy prawa organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ wskazywał, że dokonując rozeznania sytuacji finansowej osoby ubiegającej się o umorzenie zaległości, każdorazowo zobligowany jest do analizy osiąganych dochodów w odniesieniu minimum socjalnego. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. Organ wskazał, że minimum socjalne ustalone 10 listopada 2023 r. w II kwartale 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 1 - osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1. 741,01 zł i jest znacznie wyższe od dochodu Skarżącego. Następnie organ wskazał na wskaźnik określanym minimum egzystencji, wyjaśniając, że jest to normatywny model wyznaczający niski, "alarmowy" poziom zaspokajania potrzeb, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia oraz rozwoju psychofizycznego człowieka. Wskaźnik ten uwzględnia jedynie zaspokojenie potrzeb niezbędnych do przeżycia i zachowania zdrowia, których nie powinno się odkładać w czasie. Organ podał, że minimum egzystencji w 2022 r. ustalone 30 marca 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 1 - osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 775,42 zł i jest na poziomie dochodu uzyskiwanego przez Skarżącego.

Odnosząc się do sytuacji przedstawionej przez Skarżącego, organ argumentował, że zadłużenie finansowe posiadane z innych tytułów nie stanowi przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. Podkreślał, że należności publicznoprawne mają charakter priorytetowy w stosunku do zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym i należy je zaspokoić w pierwszej kolejności. W orzeczeniu sądowym ugruntowany jest bowiem pogląd, że za umorzeniem należności publicznoprawnych nie może przemawiać preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego. Aprobowanie takiej sytuacji, byłoby bowiem nieuprawnionym uprzywilejowaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa. Organ podkreślał, że w sprawach o umorzenie należności, ocenie ZUS podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia. Natomiast zobowiązania alimentacyjne nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności.

Organ wskazał, że pomimo informacji o możliwości złożenia dokumentacji obrazującej aktualną sytuacje materialną i zdrowotną, Skarżący nie przedłożył żadnej dokumentacji potwierdzającej jego aktualny stan zdrowia. Nie udokumentował, że z powodu przebytej operacji stan jego zdrowia uległ pogorszeniu i nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Nadto- w ocenie organu - Skarżący nie udokumentował, że z uwagi na przebyty zabieg musiał zmienić dotychczasowy tryb życia. Nie udokumentował również, że z uwagi na stan zdrowia ponosi dodatkowe koszty. Organ podkreślał przy tym, że to na osobie ubiegającej się o udzielenie ulgi, spoczywa obowiązek udowodnienia faktów, które przemawiałyby za umorzeniem, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania. Jedynie fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają przedłożenia dowodu. Rolą organu jest natomiast ocena, czy złożone oświadczenia i przedstawione dowody są wystarczające do udzielenia stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Organ wskazał, że Skarżący legitymuje się orzeczeniem z 15 kwietnia 2005 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i nie ma orzeczonej niezdolności do pracy, zaś do dnia 28 lutego 2023 r. prowadził działalność gospodarczą, a wiec ma możliwości podjęcia zatrudnienia. Organ podnosił, że Skarżący ma 54 lata i do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało mu 11 lat aktywności zawodowej.

W ocenie organu, Skarżący pomimo niskiego dochodu (świadczenie z MOPS) nie udokumentował, że brakuje mu środków finansowych na zakup żywności, odzieży, środków czystości itp. Jednocześnie organ wskazał, że sięgnięcie przez Skarżącego do środków pomocy społecznej nie było spowodowane spłatą zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek. Organ wskazał, że Skarżący korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w L., który przyznał Panu zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej w kwocie 719,00 zł, jednakże – w ocenie organ - w postępowaniach o umorzenie należności składkowych, nie jest wymagane legitymowanie się decyzją o przyznaniu zobowiązanemu pomocy przez OPS, a istnienie takiej decyzji powoduje jedynie konieczność rozważenia przez ZUS, czy w sprawie nie zachodzi przesłanka interesu społecznego skutkującego umorzeniem należności. Następnie organ stwierdził, że Skarżący nie wykazał, aby stale korzystał z instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, co oznacza, że jego sytuacja finansowa nie wymusza konieczności sięgania po dodatkową pomoc ze strony państwa poprzez uzyskanie zasiłków celowych, stałych bądź okresowych np. na zakup opału, opłat za media lub zakup żywności, aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjalne. W ocenie ZUS, jeżeli brak środków finansowych nie pozwala Skarżącemu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, to kwalifikuje się on do objęcia pomocą społeczną w szerokim wymiarze. Zatem, zdaniem organu – Skarżący powinien się zwrócić o udzielenie pomocy do odpowiednich, powołanych do tego instytucji socjalnych. Jeśli nie podejmuje takich prób, to wskazuje na okoliczności, że nie istnieje zagrożenie jego egzystencji.

Nadto organ argumentował, że płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno obecnym, jak i przyszłym, co potwierdza orzecznictwo sądowe - Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 848/16 podkreślił, że jeżeli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to w takiej sytuacji umorzenie należności byłoby przedwczesne.

W ocenie organu nie można jednoznacznie przesądzić, że sytuacja finansowa Skarżącego nie ulegnie na tyle poprawie, aby umożliwić mu spłatę posiadanych zobowiązań. Organ uznał bieżącą sytuację Skarżącego za przejściową, która ulegnie poprawie w przypadku podjęcia zatrudnienia.

Organ wskazywał, że ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia należności z § 3 ust. 1 rozporządzenia organ stwierdził, że powstanie zadłużenia było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej Skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacania należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach, a w razie uchybienia tym terminom - także odsetek za zwłokę. Brak zatem podstaw do stwierdzenia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Z kolei wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu.

Organ podkreślał, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ wskazał, że Skarżący powołał się na swoją sytuację zdrowotną, podał bowiem, że w 2004 r. uległ wypadkowi w pracy i utracił wzrok w prawym oku, a pomimo długotrwałego leczenia nie było poprawy, w wyniku wypadku stał się osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym (ze względu na wadę wzroku). Nadto Skarżący podał, że w trakcie pracy w Niemczech miał problemy z kolanami, co wpłynęło na trudności z chodzeniem i musiał przerwać pracę i wracać do Polski. Oświadczył również, że dwukrotnie chorował na [...] i do dziś często jest osłabiony, odczuwa zmęczenie i duszności. Podkreślał, że w ostatnim czasie jego stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu, m.in. w wyniku [...] wycięto mu [...], pogorszył mu się także wzrok w zdrowym oku. Skarżący podał także, że od stycznia 2023 r. do maja 2023 r. poddawał się leczeniu chirurgicznemu, jednak nadal odczuwa ból w okolicach pooperacyjnych, szczególnie przy wysiłku fizycznym, co uniemożliwia mu wykonywanie pracy. Dodatkowo wskazał, że stwierdzono u niego [...], [...] i oczekuje na przyjęcie do poradni [...] oraz do szpitala na oddział wewnętrzny w celu wykonania badań. Ma również skierowanie do [...] . Nadto oświadczył, że jego córka od 2017 r. choruje na [...], co potwierdza dokumentacja medyczna dołączona do sprawy, zaś 14 września 2022 r. poinformował organ, że matka choruje, jednak w aktach sprawy brak informacji dotyczących stanu jej zdrowia.

Mając powyższe na uwadze, organ wskazał, że ze zrozumieniem podchodzi do sytuacji zdrowotnej Skarżącego, jednak w ocenie organu, sytuacja ta nie wyklucza możliwości zarobkowania. Organ argumentował, że pomimo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, Skarżący aktywnie w latach od 2008 r. do 2023 r. prowadził działalność gospodarczą i uzyskiwał dochód z tego tytułu. Nadto Skarżący jest w wieku aktywności zawodowej i nie jest trwale i całkowicie niezdolny do pracy.

Podsumowując organ wskazał, że w jego ocenie natychmiastowe umorzenie należności w tej sytuacji naruszałby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych z uwagi na to, iż Zakład dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległości z tytułu składek.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem zawartym w decyzji z 17 listopada 2023 r., Skarżący złożył skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, wskazując, iż organ w sposób dowolny i nieobiektywny dokonał ustalenia stanu faktycznego w zakresie jego sytuacji majątkowej.

Zarzucił, że ZUS po raz kolejny nieprawidłowo wskazał, że prowadził działalność gospodarczą (remonty, budowlanka) do 28 Iutego 2023 r. i w sposób nieuprawniony sugeruje, że osiągał z tego powodu korzyści finansowe, co mija się całkowicie z prawdą, bowiem ZUS zna całą prawdę o jego działalności gospodarczej, która została szczegółowo przedstawiona w poprzednich wnioskach, załącznikach i jest zawarta w dokumentacji dotyczącej sprawy. Podkreślił, że działalność zawiesił 30 czerwca 2019 r. z powodów zdrowotnych. Jedynie w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 28 lutego 2023 r. odwiesił formalnie działalność gospodarczą i to wyłącznie w celu uzyskania ubezpieczenia zdrowotnego niezbędne do podjęcia leczenia.

Podał, że od 30 czerwca 2019 r. nie osiągał żadnych dochodów z działalności gospodarczej, co wynika z faktu, że była ona zawieszona, a od 1 stycznia 2023 r. do 8 maja 2023 r. był na zwolnieniu lekarskim. Podnosił, że biorąc to wszystko pod uwagę można ustalić, jaki jest jego stan majątkowy, a nie manipulować faktami i sugerować nieprawdę. Wskazał, że w okresie od 30 czerwca 2019 r. do 1 stycznia 2023 r. wykonywał dorywcze prace, za które otrzymywał do 1.000 zł miesięcznie, jednak często był to mniejsze pieniądze, które pomagały mu zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe, jednak podjęcie pracy w większym wymiarze i odwieszenie działalności gospodarczej, było niemożliwe z powodów zdrowotnych bólu kolan, a następnie również powikłań po [...]. Podkreślił, że w tym okresie ze względów finansowych nie opłacał też składek ZUS, a w wyniku zawieszenia nie miał ubezpieczenia zdrowotnego i leczył się na własną rękę, stąd też nie posiada dokumentacji medycznej z tego okresu, ani też rachunków, czy faktur za leki i usługi medyczne. Wskazał, że [...] 2023 r. w wyniku [...] trafił do szpitala i do dnia dzisiejszego leczy się i nie jest w stanie podjąć jakichkolwiek prac związanych z wysiłkiem fizycznym ze względu na przebytą operację [...] i inne urazy. Wskazał również, że w wyniku [...], braku pracy i braku środków do życia i normalnej egzystencji, jego stan psychiczny jest obecnie bardzo zły. Od ponad trzech miesięcy leczy się ambulatoryjnie w Poradni [...] i nie jest to jego pierwsze [...]. Wskazywał również, że w dniach od 12 do 16 października 2023 r. przebywał w szpitalu, gdzie zdiagnozowano u niego: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [....], [...]. Podkreślał też, że leczy się na [...] a nadto w wyniku wypadku nie widzi na [...].

Wskazał również, że nie zgadza się z oceną przedstawioną przez ZUS w zakresie oceny jego sytuacji finansowej. Zarzucił również, że Zakład nieprawidłowo ustalił, że jest to stan przejściowy, w sytuacji gdy stan taki trwa już cztery i pół roku, co widać nawet w dokumentach będących w posiadaniu ZUS jak i Urzędu Skarbowego oraz przedstawionych przeze niego. Nadto oświadczył, że pieniądze na spłatę zadłużenia wobec Wspólnoty Mieszkaniowej pożyczyła mu rodzina, bo wraz z komornikiem ze Wspólnoty, ZUS już rok temu próbował zlicytować jego mieszkanie. Wyjaśniał, że pożyczone pieniądze musi zwrócić, o czym informował organ we wcześniejszych pismach.

Podkreślił, że zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego, nie uległo zmniejszeniu w wyniku spłaty, a umorzenia. Zarzucił jednocześnie poczynienie błędnych ustaleń, co do jego sytuacji finansowej w kontekście możliwości spłaty istniejącego zadłużenia, wskazywał, że utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej i osiąga dochód znacznie poniżej minimum socjalnego.

Do skargi załączył kopie decyzji z Ośrodka Pomocy Społecznej dotyczące przyznawanej mu pomocy, kopie faktur dotyczących wydatków ponoszonych na leczenie, a także kopię postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z 13 marca 2023 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi, iż dalsze postępowanie egzekucyjne nie może być prowadzone z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z którego jest możliwe skuteczne prowadzenie egzekucji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w skardze. Organ wskazywał, że dokumenty przedłożone do skargi nie zostały przedłożone przez Skarżącego w postępowaniu administracyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm) - dalej jako: [ppsa], zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem niemającym tu zastosowania).

Przedmiotem skargi, czyli kontroli sądowej, jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 listopada 2023 r. w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, gdyż - jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji - nie wystąpiły przesłanki nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1- 6 u.s.u.s., a także nie wystąpiły okoliczności określone w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 - zwanego dalej: rozporządzeniem), uzasadniające umorzenie należności oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W rozpoznawanej sprawie zatem jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Nie sposób odmówić racji organowi, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skarżący nie wykazał ani w toku postępowania, ani też w skardze, w opozycji do ustaleń organu, iżby zaistniała którakolwiek z pozostałych, wymienionych w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 1-5 przesłanek całkowitej nieściągalności, a analiza tych przesłanek w kontekście ustaleń stanu faktycznego, jakiej dokonał organ, byłaby wadliwa. Bez wątpliwości wobec Skarżącego nie toczyło się postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne, a kwota zaległości przewyższa koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Brak też podstawy do stwierdzenia, że w określonej perspektywie w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne.

Jednakże z uwagi, iż zaległości dotyczyły składek na ubezpieczenie własne Skarżącego, w sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu należności składkowych ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia należności dysponuje w tym przypadku organ, który może, ale nie musi, wydać rozstrzygnięcia pozytywnego dla zobowiązanego. Należy jednak podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego orzeczenia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia wnioskowanych należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Sąd badając zaskarżoną decyzję bada zatem, czy nie nosi ona cech dowolności, a więc, czy organ rozstrzygający w sprawie zebrał dostatecznie materiał dowodowy w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego (tutaj: art. 28 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia) i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych występujących w badanej sprawie, a także, czy właściwie uzasadnił swoje stanowisko. Przepis art. 107 § 3 k.p.a. bowiem stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W szczególności zaś rozstrzygnięcia odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z rozstrzygnięć takich musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja ZUS wymagała uchylenia, gdyż organ nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy, stosownie do obowiązku wynikającego z art. 7 k.p.a. i wbrew wymogom przewidzianym w art. 107 § 3 k.p.a. - nie przedstawił argumentacji przekonującej do podjęcia rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia wnioskowanej należności w kontekście okoliczności występujących w badanej sprawie, a dokonana ocena materiału dowodowego jest niespójna i narusza zasady logiki i doświadczenia życiowego. W ocenie Sądu, organ błędnie ocenił rzeczywistą sytuację zobowiązanego z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, a są to przesłanki całkowicie niezależne od tych, jakie wymieniono w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Mimo że w rozpoznawanej sprawie organ podjął działania zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego gromadząc dowody w celu ustalenia wystąpienia ustawowych przesłanek, o których mowa w art. 28 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia i zajął stanowisko co do każdej przesłanki z osobna, to jednak, w ocenie Sądu, rozważenie tych przesłanek nie jest pełne i wystarczające, a ocena przedstawiona w uzasadnieniu decyzji nie jest wsparta zasadami logiki i doświadczenia życiowego. To zaś uzasadnia wniosek, o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów. O naruszeniu tej zasady można mówić w sytuacji, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

W tym miejscu zdaniem Sądu należy podkreślić, że przewidziana w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s. dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, jak również istotę ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcję ochronną. Zadaniem powyżej powołanej regulacji jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe jej potrzeby będą zaspokojone. Stąd, w celu ustalenia, czy strona jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania, organ obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową zobowiązanego do zaległej należności i wskazać, czy jego dochody, w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia oraz zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 26 lutego 2020 r., I SA/Op 17/20), czego organ w niniejszej sprawie nie uczynił. Nie negując uprawnienia organu do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, należy jednak mieć na względzie prezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko, że interes publiczny także w sprawach dotyczących umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje (lub z dużym prawdopodobieństwem może powodować) konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem tego obywatela, a jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1502/14). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 349/09). Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 21 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 301/06). Sąd zaznacza, że podziela stanowisko, zgodnie z którym z umorzenia nie można czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z regulowania zaległych składek oraz, że za ryzyko związane z prowadzeniem działalności odpowiada podmiot prowadzący działalność. Zaznaczyć jednak należy, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia zadłużenia podmiotów, które prowadząc działalność gospodarczą nie regulowały składek ZUS i że nie można czynić reguły z odmowy umorzenia zadłużenia. Takie postępowanie byłoby sprzeczne ze społeczną funkcją instytucji prawnej możliwości umorzenia zadłużenia posiadanego wobec ZUS. Wydanie decyzji w przedmiocie ulgi powinno być każdorazowo poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki, a dopiero w konsekwencji stwierdzenia ich zaistnienia – może ważyć, czy pomimo to ulga danemu płatnikowi przysługuje.

W ocenie Sądu, dla podjęcie rozstrzygnięcia odmownego nie jest wystarczająca argumentacja organu o możliwości spłaty zadłużenia w przyszłości, o ile nie będzie ona poparta rzeczywistą analizą możliwości zarobkowych zobowiązanego w kontekście całokształtu jego sytuacji życiowej, możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Możliwość podjęcia w przyszłości działalności gospodarczej przez Skarżącego lub też podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, należało określić wyłącznie jako możliwość hipotetyczną, w szczególności mając na uwadze argumentację Skarżącego do co okresu, w jakim jego trudna sytuacja się utrzymuje i okresu w jakim pozostaje on bez zatrudnienia. I czy osiągane w ten sposób dochody mogłyby uwzględniając ich wysokość i ograniczenia egzekucyjne podlegać zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym, czy też przyczyniły by się wyłącznie do zaprzestania korzystania ze środków pomocy społecznej. Organ nie zbadał natomiast, czy Skarżący w rzeczywistości np. uchylał się pod podjęcia pracy zarobkowej, czy był zarejestrowany w Urzędzie Pracy, czy odrzucił przedłożone mu propozycje zatrudnienia. Nadto organ wskazał, że Skarżący nie wykazał, aby stale korzystał z instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, co oznacza, że jego sytuacja finansowa nie wymusza konieczności sięgania po dodatkową pomoc ze strony państwa poprzez uzyskanie zasiłków celowych, stałych bądź okresowych np. na zakup opału, opłat za media lub zakup żywności, aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjalne. Tymczasem z akt postępowania administracyjnego wynikało, że Skarżący utrzymuje się w całości ze środków pomocy społecznej, w szczególności decyzją z 23 marca 2023 r. przyznano mu bezterminowo zasiłek stały oraz objęto ubezpieczeniem zdrowotnym, pokrywanym z środków publicznych. Co prawda dokumenty przedłożone do skargi nie zostały przedstawione w postępowaniu administracyjnym, ale organ posiadał wiedzę co do utrzymywania się Skarżącego wyłącznie ze środków pomocy społecznej. W tej sytuacji mógł zatem precyzyjnie wezwać Skarżącego do przedłożenie dokumentów źródłowych związanych z uzyskiwaną pomocą społeczną. Z dokumentów przedłożonych do skargi wynika, że Skarżący regularnie korzysta także z innych form wsparcia ze środków publicznych, takich jak np. zasiłek mieszkaniowy, ryczałt na zakup opały, świadczenie pieniężne na zakup posiłku, zasiłek celowy z przeznaczeniem na pokrycie kosztów leczenia, zatem wskazania organu co to braku regularnego korzystania ze środków pomocy społecznej uznać należy za chybione.

W ocenie Sądu, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, nie budzi wątpliwości, że Skarżący nie posiada innych dochodów, ani innego majątku (za wyjątkiem nieruchomości, o czym będzie mowa poniżej), z którego organ mógłby skutecznie prowadzić postępowanie egzekucyjne. Świadczą o tym także m.in. wcześniejsze umorzenia postępowań egzekucyjnych z uwagi na brak majątku ruchomego mogącego podlegać egzekucji, w tym przedłożone do skargi postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z 13 marca 2023 r.. Tymczasem w orzecznictwie akcentuje się konieczność rozpoznawania wniosku o umorzenie zaległości z uwzględnieniem przebiegu prowadzonego wobec strony postępowania egzekucyjnego, w szczególności co do skuteczności tego postępowania i rokowań w tym zakresie. Konieczna jest bowiem analiza, czy występuje "zmniejszanie" zadłużenia, czy też jego "narastanie". Jest to istotna okoliczność i powinna zostać dokładnie zbadana przez organ prowadzący postępowanie o zastosowanie ulgi.

Sąd wskazuje również, że dla oceny wystąpienia tej przesłanki nie ma natomiast rozstrzygającego znaczenia okoliczność, że skarżący naruszył kilka lat temu przepisy u.s.u.s. poprzez nieuiszczenie składek i niepodejmowanie dostatecznych czynności, aby obowiązkom z tej ustawy sprostać. Warunek niezwinnego powstania zadłużenia nie wynika natomiast z przepisów prawa. Wystąpienie przesłanki umorzenia należy, co do zasady, ocenić na dzień wydania decyzji z uwzględnieniem aktualnych dokumentów i oświadczeń oraz realnych możliwości materialnych, finansowych i życiowych wnioskodawcy (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 29 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 117/22).

Dokonując samodzielnej oceny możliwości spłaty zadłużenia, organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny (v. wyrok NSA z 18 maja 2022 r., I GSK 1489/21 oraz WSA w Krakowie z 16 grudnia 2021 r., I SA/Kr 1287/21 i przywołane tam orzecznictwo). W ocenie Sądu, powyższa okoliczność powinna zostać przez organ dokładnie zbadana. W tym miejscu Sąd podkreśla, iż dostrzega, że skarżący jest właścicielem nieruchomości. Nie mniej jednak sam fakt posiadania przez skarżącego nieruchomości, nie przesądza o tym, że jest on w stanie spłacić zaległość wobec ZUS bez utraty możliwości zaspokajania swoich podstawowych potrzeb życiowych i bytowych, a do takich bez wątpienia należy potrzeba związana z posiadaniem miejsca zamieszkania. Zatem ustalenia w zakresie składników majątku Skarżącego powinny podlegać szczegółowej analizie pod kątem tego, czy majątek, jakim dysponuje nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej Skarżącego. W orzecznictwie Sądowym konsekwentnie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z dnia: 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14, 13 lutego 2018 r. sygn. akt 1263/17, 28 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 58/18, 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 263/18; WSA w Opolu z dnia: 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12). Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest jakiejkolwiek analizy i porównania ewentualnych kosztów postępowania egzekucyjnego i nadającego się do egzekucji majątku oraz skutków, jakie owa egzekucja może wywołać dla zobowiązanego. W ocenie Sądu uwagę zwraca okoliczność, że jedynym dochodem jaki otrzymuje Skarżący są niepodlegające egzekucji świadczenia z pomocy społecznej, zaś jedyny majątek skarżącego stanowi nieruchomość, która stanowi jednocześnie jedyne miejsce zamieszkania Skarżącego. Tym samy w sposób naturalny i logiczny w okolicznościach niniejszej sprawy, rodzi się pytanie, czy pozbawienie Skarżącego miejsca zamieszkania, w sytuacji gdy, nie posiada on innych dochodów, utrzymuje się ze świadczenia finansowanego ze środków publicznych, nie spowoduje powstania zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika i jego żony, a w konsekwencji spowoduje, czy też pogłębi konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich podstawowych i niezbędnych potrzeb w zakresie miejsca zamieszkania, do środków pomocy państwa. Stan finansów ubezpieczeń społecznych nie może być bowiem reperowany kosztem ważnych interesów życiowych ubezpieczonych. Wobec tego, dla oceny czy przesłanka zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jest spełniona, wymagane jest ustalenie i ocena, czy dokonana przez organ analiza stanu majątkowego zobowiązanego pozwala na przyjęcie, iż dysponuje on środkami, które mogłyby służyć zaspokojeniu należności ZUS i czy sytuacja ta nosi znamiona trwałości. Tymczasem organ a priori przyjmuje, że skoro Skarżący posiada nieruchomość, to egzekucja pozwoli na wyegzekwowanie zaległości bez pozbawienia Skarżącego możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Jest to zdaniem Sądu stanowisko w okolicznościach niniejszej sprawy całkowicie bezpodstawne, gdyż jak już Sąd wskazywał, nie koresponduje ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Zdaniem Sądu, organ nie może pominąć w sprawie o umorzenie składek oceny, czy egzekucja tych należności z majątku zobowiązanego może pozbawić zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji zmusi go do dalszego korzystania z pomocy społecznej i to w jeszcze szerszym zakresie. Pozbawione racjonalności byłoby takie działanie organów państwa, które egzekwując powstałe zadłużenie z tytułu należności składkowych prowadziłoby do konieczności dalszego korzystania z pomocy społecznej przez dłużnika w jeszcze szerszym zakresie. Wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy także mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14). Należy wskazać, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody, które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Należy ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania. Jeśli organ powołuje się na przyszłe możliwości zarobkowe Skarżącego, to nie może w tej kwestii pozostać gołosłownym, a winien w sposób racjonalny ocenić z uwzględnieniem zindywidualizowanej sytuacji Skarżącego, czy istnieją realne możliwości uzyskania przez niego zatrudnienia pozwalającego mu na spłatę zadłużenia wobec organu, czy też w istocie jego możliwości zarobkowe są na tyle ograniczone, iż uzyskany dochód pozwoliłby Skarżącemu jedynie na uniezależnienie się od środków otrzymywanych z pomocy społecznej. Podkreślić przy tym należy, że warunek legitymowania się przez osobę ubiegającą się o umorzenie zaległości orzeczeniem o całkowitej i trwałej niezdolności do pracy, nie został sformułowany przez ustawodawcę.

Podsumowując, rzeczą organu było zatem ustalenie, co do zasady, czy na poziomie budżetu domowego możliwe jest realne wywiązanie się Skarżącego ze zobowiązania wobec ZUS i czy spłata zaległości nie zagrozi w istocie egzystencji Skarżącego, co ma znaczenie z punktu widzenia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, i czy sytuacja ta nosi znamiona trwałości, tj. m.in. organ winien ustalić, od kiedy Skarżący korzysta ze środków pomocy społecznej, w szczególności czy zaistniała sytuacja ma charakter incydentalny, spowodowany jakimś nagłym nadzwyczajnym wydarzeniem i ma charakter przejściowy, czy też może charakter tych trudności ma charakter trwały. Co prawda czynnik upływu czasu nie jest jedynym i decydującym czynnikiem branym pod uwagę, niemiej jest to element istotny, który nie może być pomijany w ocenie trwałości danej sytuacji. W ocenie Sądu, w ocenie tej przydatne też mogą być informacje co skuteczności dotychczas prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Mając na uwadze, że przedmiotowe zaległość powstały dosyć dawno i upłynął ich podstawowy termin przedawnienia, to zasadnym wydaje się przeprowadzenie analizy, co do rzeczywistych możliwości wyegzekwowania tych należność i wskazanie, czy czynności te doprowadziły do wyegzekwowania zadłużenia, jeśli tak, to w jakim okresie i w jakich wysokościach. Analiza taka pozwoliłaby na wskazanie, czy istnieją w sprawie rzeczywiste możliwości egzekucyjne, czy też zadłużenie to utrzymywane jest w sposób niejako sztuczny, poprzez podejmowanie czynności egzekucyjnych, w których mają w istocie charakter instrumentalny, a ich jedynym celem jest przerwanie biegu terminu przedawnienia. Co jest tym bardziej istotne, że do skargi Skarżący przedłożył postanowienia Naczelnika Urzędy Skarbowego w B. z 13 marca 2023 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (dotyczącego zobowiązań podatkowych) z uwagi na dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających wydatki egzekucyjne.

Zawarte w uzasadnieniu decyzji dywagacje organu co do możliwości spłaty zadłużenie bez uszczerbku dla zaspokajania podstawowych potrzeb Skarżącego, są – w ocenie Sądu - jedynie hipotezą, nie są popartą rzeczową analizą sytuacji Skarżącego. Organ nie wyjaśnił, jakie potrzeby człowieka w świetle realiów życiowych i przysługującego mu konstytucyjnego prawa do poszanowania i ochrony godności (art. 30 Konstytucji RP) uznano za niezbędne i jaką miarą te potrzeby szacowano. Nie wzięto również pod uwagę tego, że wspomniany art. 30 Konstytucji nakłada na władze publiczne obowiązek poszanowania i ochronny godności człowieka. W ocenie Sądu, w kontekście przedstawionych okoliczności, organ winien ponownie rozważyć, czy ze względu na swój stan majątkowy i zdrowotny Skarżący nie jest w stanie opłacić należnych składek, ponieważ powodowałoby to dla niego zbyt ciężkie skutki, w tym pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Udzielenie ulgi powinno następować przede wszystkim wtedy, gdy odmowa uwzględnienia wniosku mogłaby zachwiać podstawami egzystencji danej osoby lub też pogłębić taki stan. Nie można też zgodzić się z argumentacją organu, że w sytuacji, gdy to nie zadłużenie względem ZUS było przyczyną sięgnięcia przez Skarżącego do środków pomocy społecznej, to brak jest powodów do umorzenia zaległości. W ocenie Sądu odmowa umorzenia nie powinna służyć co do zasady utrzymywaniu w sposób sztuczny zadłużenia mimo braku realnych podstaw wyegzekwowania zaległości i nie może być oceniana w oderwaniu od całokształtu okoliczności danej sprawy.

Podkreślenia przy tym wymaga kwestia rozstrzygania w przedmiocie uznania administracyjnego. Problematykę tę niejednokrotnie już podejmował Naczelny Sąd Administracyjny, m. in. w wyroku z 19 marca 1981 r., sygn. akt SA 234/81, w którym stwierdził, że: 1) zaniechanie przez organ administracji państwowej podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza, gdy strona powołuje się na określone ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji; 2) uprawnienie organu administracji państwowej do wydawania decyzji o charakterze uznaniowym, nie zwalnia tegoż organu z obowiązku zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji o treści przekonującej pod względem prawnym i faktycznym.

Zatem dokonując ponownej oceny okoliczności występujących w sprawie należy szczegółowo zbadać i przeprowadzić wnikliwą analizę sytuacji Skarżącego, która w istocie ma wpływ na całą jego sytuację materialną, a tym samym na możliwość zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych. Wobec niewątpliwie trudnej sytuacji osobistej Skarżącego, należy również uwzględnić - przy ponownej analizie sprawy - istotę (cel) ubezpieczenia społecznego, a mianowicie, że system ubezpieczeń społecznych jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokojeniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego, nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny. Podkreślić przy tym należy, że samo umorzenie składek, wiąże się także z pewnymi negatywnymi konsekwencjami dla osoby zobowiązanej, bowiem okres, za jaki zostały umorzone należności wobec ZUS, nie zostanie zaliczony ani do okresu składkowego, ani do nieskładkowego, przy ustalaniu prawa do emerytury nie zostanie on więc w ogóle uwzględniony.

Mając powyższe na uwadze, przeprowadzona powyżej analiza wskazuje, iż zaskarżona decyzja nie spełnia powyższych standardów, ma ona charakter dowolny, została wydana z naruszeniem art. 7, 11, art. 75 § 1, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. Nie do przyjęcia jest sytuacja, w której organ nie dokonuje oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyciąga wnioski, które z tego materiału dowodowego nie wynikają. Ocena organu w zakresie tego, czy w wyniku spłaty zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla skarżącego została dokonana w sposób niepełny, powierzchowny, z pominięciem istotnych dla sprawy ustaleń. Powyższe uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Należy podkreślić, że niniejszy wyrok nie przesądza umorzenia zaległości składkowych. W ponowionym postępowaniu rzeczą organu będzie wyeliminowanie wskazanych powyżej uchybień dowodowych i argumentacyjnych oraz prawidłowe rozważenie wniosku na tle zindywidualizowanego stanu faktycznego. Przede wszystkim zadaniem organu będzie dokonanie pełnej i wyczerpującej oceny przesłanek umorzenia mogących mieć zastosowanie w sprawie. Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 r.s.z.u. organ powinien mieć na względzie, że wprawdzie instytucja umorzenia powinna być stosowana wyjątkowo, jednakże okoliczność ta nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą, poprzez ogólnikowe powoływanie się tylko na określone kategorie prawne, bez dokonywania rzetelnej oceny ich występowania w konkretnej sprawie (pory wyrok WSA w Gorzowie z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt II SA/Go 80/20)

Analizując materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że sprawa wymaga ponownej dogłębnej oceny z uwzględnieniem wszystkich okoliczności występujących w badanej sprawie i z tego też powodu uwzględnił skargę.

Powyższe uchybienia skutkować muszą uchyleniem zaskarżonej decyzji. Stwierdzone powyżej uchybienia oznaczają, że organ nadal nie wywiązał się w pełni ze wskazań zawartych w poprzednio wydanym w sprawie wyroku WSA w Opolu, w którym to wyroku nakazano poczynienie prawidłowych i nie budzących wątpliwości ustaleń faktycznych co do sytuacji skarżącego i stosowane odniesienie ich do przesłanek umorzenia należności, tak aby dokonana ocena nie nosiła znamion dowolności.

Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy, w celu usunięcia wszystkich istniejących w badanej sprawie wątpliwości, uwzględni wiążącą go sądową ocenę prawną sprawy i wskazania Sądu co do kierunku postępowania i w ponownej ocenie sprawy przedstawi wyczerpującą motywację rozstrzygnięcia, stosownie do art. 11 k.p.a. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek wątpliwości co do okoliczności faktycznych istotnych dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy zaistniałych na gruncie już zgromadzonego materiału dowodowego, w celu ich usunięcia organ ma obowiązek przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe uzupełniające materiał dowodowy w sprawie (art. 77 § 1 k.p.a.), przy czym organ administracji nie może ograniczyć się do oczekiwania na przedstawienie przez stronę dowodów potwierdzających jej żądanie, lecz powinien aktywnie dążyć do wyjaśnienia sprawy (zob. np. wyrok NSA z 17 maja 1994 r., SA/Lu 1921/93), co jednak nie zwalnia strony z obowiązku współprzyczynienia się do zapewnienia pełnego (wyczerpującego) zebrania materiału dowodowego – w drodze złożenia wyjaśnień lub przytoczenia innych dowodów w sprawie. Następnie organ w sposób wyczerpujący rozpatrzy cały materiał dowodowy dokonując kompleksowej oceny całokształtu okoliczności występujących w sprawie. Nadto, rozpoznając ponownie niniejszą sprawę, organ powinien mieć na uwadze, że interes społeczny nie zawsze przekłada się ponad słuszny interes obywateli (strony), co do zasady jest on równoważny, ale o tym decydują zawsze okoliczności faktyczne występujące w konkretnym przypadku. Z punktu widzenia struktury i celów postępowania administracyjnego należy przyjąć, że interes społeczny i słuszny interes obywateli są prawnie równorzędne, wobec czego organ administracji nie może kierować się założeniem o nadrzędności interesu społecznego nad interesem obywatela (zob. np. W. Dawidowicz, Zarys procesu..., s. 44–45; A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2021, komentarz do art. 7, teza 1). Pierwszeństwo interesu społecznego nad słusznym interesem strony nie jest wynikiem jego nadrzędności rozumianej w sposób formalny i mechaniczny, ale wynikiem stwierdzenia, że istniejący w konkretnym przypadku interes społeczny jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli (zob. tezę pierwszą wyroku SN z 18 listopada 1993 r., III ARN 49/93, OSNCP 1994, nr 9, poz. 181). Słuszny interes strony powinien być uwzględniony przez organ administracji aż do granic kolizji z interesem społecznym (zob. np. wyrok NSA z 11 czerwca 1981 r., SA 820/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 57; wyrok NSA z 13 stycznia 1995 r., II SA 1691/93, Prok. i Pr. 1995, nr 9, poz. 44; wyrok NSA z 18 stycznia 1995 r., SA/Wr 1386/94, POP 1996, nr 6, poz. 181). Organ, badając interes społeczny ze słusznym interesem strony, powinien więc uwzględnić szczególną sytuację osobistą skarżącego.

Rozpoznając sprawę ponownie organ powinien mieć na uwadze, że w sytuacji spełnienia przez skarżącego przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia, winien rozważyć możliwość przychylenia się do wniosku o umorzenie należności składkowych. W przeciwnym razie, w uzasadnieniu podjętej odmowy umorzenia należności składkowych organ winien wykazać w sposób jednoznaczny, jakie widzi konkretne możliwości odzyskania należności i jakie podjął rzeczywiste działania w tym celu. Dopiero w wyniku tak przeprowadzonego postępowania organ może podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności składkowych.

Podsumowując, powyższe rozważania prowadzą do konstatacji, że kontrolowana decyzja jest konsekwencją istotnego naruszenia art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., które może istotnie wpływać na wynik sprawy. Bez rzetelnie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, bez odtworzenia prawdy obiektywnej, bez spójnego toku argumentacji poprowadzonego z uwzględnieniem reguł logiki i doświadczenia życiowego, organ nie był uprawniony do nieuwzględnienia wniosku skarżącego.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jako naruszająca przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, musiała zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł o uchyleniu decyzji.

Sąd nie orzekł w przedmiocie kosztów sądowych, gdyż niniejsza sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych jest zwolniona z kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a., zaś strona skarżąca nie była reprezentowana przez pełnomocnika.

Wyżej powołane wyroki są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie pod adresem: www.nsa.gov.pl.