Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 346/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant Referent Magdalena Janik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2023 r. sprawy ze skargi S. K. (K.) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 kwietnia 2023 r. nr UP-267/2023 (020000/71/UP-904/2023/RED/IŻ) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr UP-267/2023 z dnia 12.04.2023 r. wydaną po rozpoznaniu wniosku S.K. – dalej strona, skarżąca - o ponowne rozpoznanie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., dalej "u.s.u.s."), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia 2.03.2023 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 8 672,70 zł, zł w tym: a) ubezpieczenia społeczne za okres 01-07/2021 w łącznej kwocie 6 000,03 zł, w tym z tytułu: składek- 5 888,03 zł, odsetek - 112,00, 00 zł, a) ubezpieczenie zdrowotne za okres 01-07/2021 z tytułu składek w kwocie 2 672,67 zł

Decyzję wydano w następującym stanie sprawy:

12.10.2021 r. do Zakładu wpłynął wniosek strony o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

Decyzją nr [...] z 20.12. 2021 r. Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

8.02. 2022 r. ZUS wydał decyzję nr [...] utrzymując w mocy decyzję nr [...] z 20.12. 2021 r.

Decyzja ta będąca przedmiotem skargi do WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 15.11.2022 r. sygn. akt III SA/GL 307/22 została uchylona. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że doszło do naruszenia przepisów art. 28 ust. 3, a w szczególności pkt 4a oraz 6 u.s.u.s. Sad wskazał, iż ZUS powinien zestawić wartość nieopłaconej składki z wysokością kosztów upomnienia oraz wskazać na podstawie jakich faktycznych okoliczności przyjął, iż w sprawie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Sąd stwierdził także, iż oceniając wniosek strony o umorzenie zadłużenia z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność, organ nie dokonał wyczerpującej analizy, czy w sprawie zachodzą przesłanki określone zarówno w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia i nie poparł tych twierdzeń dowodami zebranymi w sprawie .

Zakład po ponownie przeprowadzonym postepowaniu decyzją z dnia 02.03.2023r. odmownie załatwił wniosek strony.

Organ wskazał w uzasadnieniu na każdą z przesłanek umorzenia należności uznając, że żadna z nich w niniejszej sprawie nie została spełniona. Szczegółowo wyjaśnił przyczyny takiej oceny, odnosząc się oddzielnie do każdej z przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a także w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W szczególności wskazał, iż zadłużenie strony jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym wynosi 11,60 zł. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy o s.u.s. w przypadku strony nie ma zastosowania.

Zakład wskazał, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Działając w oparciu o art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dyrektor Oddziału ZUS w B. 22.11.2021 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] w G. Egzekucja jest skuteczna, a od 04.2022r. wyegzekwowano 5 696,94 zł. Nie wyczerpano możliwości przymusowego dochodzenia należności. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Dalej wskazał, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. W tym zakresie przedstawił szczegółowo rozliczenie wpłat egzekucyjnych począwszy od m-ca 04.2022 z kwotą wpłaty 900,00 zł z czego zaliczono na należność główną 673,39 zł na odsetki 46,05 zł i 180,00 na koszty egzekucyjne . Dalej podał sposób rozliczenia wpłat do m-ca 09.2022r. ( vide k – 9 akt adm.) .

Organ wskazał na sytuację majątkową i osobistą wnioskodawcy podając, iż strona jest zatrudniona od 19.12.2022 r. w FPHU Z i z tego tytułu osiąga wynagrodzenie w wysokości 3.490,00 zł brutto, tj. 2.709,48zł netto miesięcznie. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i ponosi stałe miesięczne wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych - 200,00 zł (w skali roku jest to wydatek 800,00 zł), koszty leczenia - od 200,00 zł do 700,0 zł oraz opat za paliwo - 500,00 zł.

W ocenie Zakładu nie można uznać, że opłaty za czynsz bądź media są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa, a Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Zakład podał także, iż strona posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości z miesięczną ratą 150,00 zł, które są spłacane. Zdaniem Zakładu spłata zobowiązań wobec innych wierzycieli jakkolwiek ważna, nie może przemawiać za uwzględnieniem wniosku bowiem nie powinna strona pomijać spłaty zadłużenia wobec ZUS. Posiadane zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek.

W ocenie Zakładu strona nie udowodniła, że nie ma żadnej możliwości uregulowania należności z tytułu składek. Nie wykazała korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej (np. na zakup opału, opłat za media czy zakup posiłków lub żywności). Nie udowodniła zatem, że w związku z trudną sytuacją, na którą obecnie się powołuje, zostały podjęte działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego jakim dysponują powołane do tego instytucje socjalne. Zakład zaznaczył, iż w toku postępowania nie dołączono dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. W związku z powyższym można domniemywać, że realizacja tych opłat odbywa się płynnie, więc nie potwierdza trwałego lub wyjątkowego charakteru występujących trudności. Ograniczone możliwości płatnicze, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona.

W ocenie Zakładu sytuacja finansowa strony nie nosi znamion ubóstwa. Minimum socjalne w warunkach cenowych dla III kwartału 2022r., ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie notowań cen udostępnionych przez Główny Urząd Statystyczny, dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1.509,17 zł a dochód strony jest wyższy niż ustalona kwota minimum socjalnego.

Odnosząc się twierdzeń że strona leczy się kardiologicznie, ma problemy z nadciśnieniem i cholesterolem, problemy ginekologiczne zakład stwierdził, iż ich nie neguje. Jednak choroba osoby zobowiązanej lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia płatnika możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności. W rozpoznawanej sprawie powyższa sytuacja nie zachodzi, ponieważ strona posiada stałe źródło utrzymania w postaci umowy o pracę.

Zakład stwierdził także, iż strona nie przedstawiła dokumentów stwierdzających, że zadłużenie wobec ZUS powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej. Zadłużenie było bowiem wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

W wyniku ponownego rozpoznania wniosku o umorzenie zaległych należności Zakład decyzją z dnia 12.04.2023r utrzymał w mocy decyzję z dnia 02.03.2023r nr [...] podzielając w całości ocenę prawną na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego sprawy. Dodatkowo podniósł, iż strona jest właścicielką samochodu osobowego marki Nissan Qashqai z 2010 r. o wartości pozwalającej na dokonanie zastawu skarbowego oraz właścicielką we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...].

Odnosząc się do przedłożonych paragonów dot. wydatków na ochronę zdrowia podkreślił organ że strona ma prawo do nieodpłatnych świadczeń medycznych finansowanych w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia, w szczególności dotyczy to wizyt lekarskich. Zaznaczył przy tym iż budżet strony pozwala na sfinansowanie miesięcznych kosztów utrzymania w całości.

Organ zaznaczył także, iż instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia a taka sytuacja w sprawie nie występuje. W aktach sprawy brak jest dowodów, by stan zdrowia strony uniemożliwiał kontynuowanie aktywności zarobkowej. W kwietniu 2024 r. strona osiągnie i wiek emerytalny i będzie miała prawo wnioskowania o przyznanie świadczenia emerytalnego, które jest stały źródłem dochodu, wypłacanym niezależnie od stanu zdrowia. Posiada majątek ruchomy i nieruchomy, dlatego nie można uznać, że jej sytuacja finansowa nosi znamiona trwałego ubóstwa i definitywnie uniemożliwia uregulowanie zadłużenia wobec ZUS. Natychmiastowe umorzenie zaległości składkowych w okolicznościach niniejszej sprawy naruszałby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.

W skardze do WSA w Gliwicach strona podniosła, iż jej sytuacja uległa pogorszeniu, jest obecnie na bezrobociu i nie wie w jaki sposób posiadane środki finansowe podzielić na konieczne dla swego utrzymania wydatki. Podniosła, iż nie mieszka z mężem który jest alkoholikiem a na podział majątku dorobkowego jej nie stać. Komornik zabiera pieniądze, które są potrzebne do życia .

Organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługują na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swojej właściwości sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 dalej "p.p.s.a."),. w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Przy tym na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie rozważań podkreślić należy, iż sprawa była wcześniej przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie o sygn. akt III SA/GI 307/22 w wyroku z dnia 15 listopada 2022 r. Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania art. 153 oraz art. 170 p.p.s.a. Zgodnie z art. 153 p. p. s. a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p. p. s. a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376). Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Podsumowując, stwierdzić należy, zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12 ), że: "Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania." Rolą obecnie kontrolującego zaskarżoną decyzję Sądu jest zatem ponowna ocena tejże decyzji z uwzględnieniem wskazań i oceny prawnej zawartej w wyroku WSA w Gliwicach z dnia15 listopada 2022 r. o sygn. akt III SA/GI 307/22.

W ocenie składu orzekającego w sprawie organy ponownie orzekające w sprawie wykonały zalecenia wynikające z powołanego wyroku. W szczególności dokonały analizy, czy w sprawie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust, 3 pkt 4a u.s.u.s. i stwierdziły, iż wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia. W tym zakresie podały, iż wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym gdzie zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł, W zakresie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s, zaznaczyły, że nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności prowadzi Dyrektor rozliczenie wpłat egzekucyjnych począwszy od daty wpłaty z 12.04.2022r., a kończąc na 01.02.2023r. Organy dokonały oceny ustalenia istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Przywołano treść wyroku NSA z 15 maja 2018 r., sygn. akt I GSK 1146/18 podnosząc, iż wydatki egzekucyjne, o których mowa przepisie w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., to koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji i nie są one, tożsame z kosztami egzekucyjnymi, które co do zasady obciążają zobowiązanego a rozdzielenie tych pojęć zawierają przepisy art. 64b i 64c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wskazano, iż w przypadku egzekucji z rachunku bankowego organ egzekucyjny ponosi wydatki na opłacenie wysyłki korespondencji do dłużnika w kwocie 5,44 zł za pismo i 0,62 zł za wysłanie komunikatu do banku.

Dalej analizując sporną decyzję trzeba zauważyć, iż organ dokonał analizy pozostałych przesłanek z art. 28 u.s.u.s . I tak wskazał, iż w sprawie nie zachodzi “przesłanka wymieniona z ust. 3 pkt 1 z przyczyn oczywistych; podobnie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

Stwierdził także, iż w sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. bowiem strona wprawdzie zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej 31 lipca 2021 r., jednak ma syna zatem nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych. Także posiada majątek w postaci prawa do Nissana Qashqai z 2010 r. o wartości pozwalającej na dokonanie zastawu skarbowego oraz jest właścicielką we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...]. Nadto uzyskuje dochodu z tytułu zatrudnienia co pozwala na prowadzenie egzekucji należności z tytułu składek.

Organ przeanalizował także, czy w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległych należności mimo niestwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, wskazane są w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis ten stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie poprzedzone być musi szczegółowym przeanalizowaniem ujawnionych przez stronę danych dotyczących jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej. Treść przywołanego przepisu wskazuje jednocześnie, że ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Skoro bowiem przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1416/10, z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 685/11 oraz z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11, LEX nr 1305514).

Wskazana analiza sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej została w niniejszej sprawie przeprowadzona, czemu organ dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W szczególności stwierdził, iż w sytuacji strony przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania, ponieważ strona zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej.

Organ podniósł, iż także przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sytuacji strony nie zachodzi. Zaznaczył, iż jej istnienie dotyczące stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Stwierdził, iż ze zrozumieniem podchodzi do sytuacji zdrowotnej strony, która leczy się kardiologicznie z powodu nadciśnienia i cholesterolu i przyjmuje leki, względów ginekologicznych nie pozwalających na ciężką pracę i stresu, w którym żyje jednak w jego ocenie brak jest dowodów (np. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub niezdolności do pracy na trwałe wykluczający z rynku pracy ze względu na stan zdrowia. Strona nie ma także konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Organ dokonał także analizy w aspekcie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W tym zakresie stwierdził, iż ograniczone możliwości płatnicze strony, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Taka sytuacja zdaniem organu w sytuacji strony nie zachodzi. W tym względzie wskazał na dochody jakie strona uzyskuje. W tym zakresie wskazał, iż od 3 października 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. posiadała strona tytuł do ubezpieczeń w ZUS najpierw jako zleceniobiorca, a od 19 grudnia 2022 r. do 28 lutego 2023 r. oraz od 1 marca 2023 r. jako pracownik i w tym zakresie podał podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Organ zaznaczył także, iż nie posiada strona nikogo na utrzymaniu, a jej budżet gospodarstwa domowego jest wyższy niż poziom minimum socjalnego, określony w grudniu 2022 r. na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 1.509,17 zł w III kwartale 2022 r. dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego.

Organ zaznaczył, iż strona posiada majątek ruchomy i nieruchomy, dlatego nie można uznać, że jej sytuacja finansowa nosi znamiona trwałego ubóstwa i definitywnie uniemożliwia uregulowanie zadłużenia wobec ZUS. Podkreślił przy tym iż umorzenie zaległości składkowych w okolicznościach niniejszej sprawy naruszałby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.

Podsumowując w ocenie składu orzekającego organy dokonały w sposób prawidłowy oceny zaistnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. a następnie określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia uprzednio gromadząc w sprawie materiał dowodowy pozwalający na ocenę sytuacji faktycznej strony.

Obecna kwestia podnoszona w skardze, iż strona obecnie jest na bezrobociu pozostaje bez znaczenia dla legalności decyzji albowiem Sąd ocenia prawidłowość decyzji na czas jej podejmowania, w tym zaś okresie czasu podnoszona przez stronę okoliczność nie występowała i jako taka nie mogła być brana pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku strony.

Końcowo zauważyć trzeba, iż decyzja podejmowana w trybie art. 28 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek ma uznaniowy charakter zaskarżonej decyzji, a organ procedując w tym trybie nie ma obligu uwzględnienia wniosku strony. Instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (zobowiązanemu do ściągania należnych składek, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego) przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje. Ustawodawca określił jedynie przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności, nie wskazał natomiast żadnych przesłanek, które obligowałoby ZUS do umorzenia zaległości. Nawet zatem w skrajnie trudnej sytuacji materialnej czy osobistej wnioskodawcy ZUS nie jest zobowiązany do uwzględnienia wniosku strony.

Mając na uwadze powyższe oraz uwzględniając zakres sądowej kontroli decyzji uznaniowych, która koncentruje się na postępowaniu zmierzającym do wnikliwego ustalenia i oceny okoliczności faktycznych, Sąd nie był uprawniony do zakwestionowania stanowiska organu. Podkreślenia końcowo wymaga, że "każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu" (por. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I S/Gd 1057/11, LEX nr 1122920).

W tym stanie rzeczy skargę oddalono w oparciu o art. 151 p.p.s.a.