Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 38/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2006-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 4
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Marcin Miemiec, Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków /sprawozdawca/, Asesor WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant: Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz J. M. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie;

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przez J. M. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r Nr [...] wydana na podstawie art. 127 §3 i 138§1 pkt 1 KPA oraz art. 2 pkt 1 art. 4 ust 1,2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn zm) w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji własnej odmawiającej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w tej samej ustawie.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...]r Nr [...]odmawiającej przyznania wspomnianego świadczenia z tytułu pobytu skarżącej w obozie w miejscowości I. kolo M. podkreślono, iż w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 2 cytowanej ustawy. W opinii organu materiał sprawy wskazuje, iż skarżąca doznała, prześladowań nie objętych zakresem wskazanej ustawy.

Od powyższej decyzji J. M. wniosła odwołanie , wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu swojego pisma skarżąca wskazała na dokumentację przedłożoną wraz z wnioskiem o przyznanie uprawnień do wspomnianego świadczenia pieniężnego tj. zeznania świadków, kartę osobową ojca informującą o wspólnym pobycie w niemieckim obozie przymusowej pracy. Jednocześnie zwróciła uwagę na fakt przyznania uprawnień do wspomnianego świadczenia siostrze- na podstawie tych samych dowodów.

Pismem z dnia [...]r. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o potwierdzenie istnienia obozu pracy przymusowej w miejscowości I. koło M. oraz przebywania w nim w okresie od [...]r. do [...]r J. M. z d. S. wraz z rodziną.

W odpowiedzi IPN pismem z dnia [...]r poinformował, że na podstawie zgromadzonych zasobów archiwalnych nie jest w stanie potwierdzić faktów wskazanych w piśmie z dnia [...]r. Jednocześnie zawarto sugestię , iż w zakresie wysiedlenia J. M. z m. I. pow. K. potrzebnymi informacjami może dysponować Archiwum Państwowego Obwodu R..

Decyzją z dnia [...]r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z [...]r. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. Nadto wobec faktu, iż skarżąca wnioskuje o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pobytu w obozie w miejscowości I. koło M., a z dostępnego urzędowi opracowania "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945" PWN, Warszawa 1979 wynika iż w miejscowości tej był obóz przejściowy, a nie obóz pracy przymusowej świadczenie nie może zostać przyznane. Zgodnie bowiem z regulacją art.2 pkt 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn zm) represją jest osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939- 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych.

Skarżąca od powyższej decyzji wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Wskazała na fakt przyznania uprawnień do uzyskania świadczenia pieniężnego z wspomnianej ustawy siostrze, z którą przebywała w obozie wykonując tą samą pracę. Nadto podniosła iż obóz, w którym przebywała nie był w jej opinii obozem przejściowym bowiem ludzie przebywali w nim latami pod przymusem, umierając z głodu, wycieńczenia i chorób. Również Fundacja Polsko-Niemieckie Pojednanie w W. decyzją z dnia [...]r. nr [...] uznała skarżącą za osobę represjonowaną przez III Rzeszę.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi z tą argumentacją, iż wobec wniosku strony o przyznanie wspomnianego świadczenia w związku z pobytem w obozie w miejscowości I. koło M., który zgodnie z dostępnym opracowaniem PWN "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945" nie był obozem pracy przymusowej – wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek ustawowych. Pobyt w obozie przejściowym , którym był wspomniany obóz nie jest represją w rozumieniu przepisów ww. ustawy. Nadto jak dowodzi organ w rozpatrywanym przypadku nie nastąpił również fakt deportacji, bowiem I. jest miejscowością polską w granicach sprzed 1.09.1939. Tym samym zgodnie z utartym na gruncie orzecznictwa poglądem brak podstaw do uznania , że praca obywatela polskiego (nawet przymusowa) na rzecz III Rzeszy na terytorium polski w jego granicach sprzed 1939 r. uprawnia do przewidzianego ustawą świadczenia pieniężnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 stycznia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny właściwy jest do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać swojej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego.

Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku wystąpienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

Ustalając stan faktyczny w sprawie organ związany jest zasadami ogólnymi przyjętymi w kodeksie postępowania administracyjnego w tym zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego , z której wynika obowiązek szczególnie starannego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W tym celu właściwy organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego). W myśl bowiem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 KPA organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, a ocena dowodów aby nie przekształciła się w samowolę musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem określonych reguł tej oceny. Przepis art. 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego nakłada na organ administracyjny obowiązek zebrania całego materiału dowodowego koniecznego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Z powołanego przepisu prawa wynika między innymi, że organ administracji jest zobowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy (wyrok NSA z 17.05.1994r. SA/Lu 1921/93) Nadto jak wskazuje orzecznictwo , jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale nie kompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym ( wyrok SN z 23.11.1994r. III ARN 55/94)

Realizacja zasady ogólnej prawdy obiektywnej musi znaleźć odbicie w uzasadnieniu faktycznym decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego -Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (...).

W sprawie będącej przedmiotem skargi zostały naruszone przepisy prawa procesowego, zarówno w odniesieniu do decyzji pierwszo-instancyjnej jak i kolejnej wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy. W toku postępowania nie zostały prawidłowo ustalone przesłanki warunkujące nabycie przez skarżącą uprawnienia do świadczenia pieniężnego, - wynikającego z ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR, którego przyznanie uwarunkowane jest wystąpieniem określonych przesłanek w postaci osadzenia w obozach pracy przymusowej w okresie wojny, bądź deportacji ( wywiezienia) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r. (art.2 pkt 1 i 2). Fakt ten nie znalazł również odzwierciedlenia w uzasadnieniach zapadłych w sprawie decyzji przez przedstawienie pełnego materiału dowodowego i jego oceny dla ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego. Organ orzekający w ramach postępowania w sprawie przyznania uprawnień do uzyskania świadczenia z wspomnianej ustawy powinien ustalić czy zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie tych uprawnień. Tym bardziej, znamiennym pozostaje fakt pominięcia sugestii Instytutu Pamięci Narodowej zawartych w piśmie z dnia [...]r co do dalszego wyjaśnienia wojennych losów skarżącej. Złamaniem zasady swobodnej oceny dowodów jest niewątpliwie fakt pominięcia tego pisma oraz brak odniesienia do argumentacji zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w tym faktu, iż siostra skarżącej przebywając wraz z nią w tym samym czasie we wspomnianym obozie Iłowo nabyła stosowne uprawnienia. Skarżąca zaoferowała bowiem dowód z dokumentu urzędowego w postaci prawomocnej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych z dnia [...]r Nr [...]przyznającego uprawnienia siostrze- D. G.. Organ nie ustosunkował się do przedstawionych przez stronę dowodów, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić w tym miejscu należy, że przez rozpoznanie całego materiału należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów , a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. W myśl bowiem zasady swobodnej oceny dowodów, organ rozpatrując materiał dowodowy nie może pominąć żadnego dowodu, jest władny natomiast odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest uzasadnić , z jakiej przyczyny to robi. Tym samym w stosunku do organu orzekającego w rozpatrywanej sprawie musi być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia powołanych na wstępie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego tj art. 7, art77 i art. 80. Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na ważkie dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwość decyzji( wyrok NSA z dnia 29.09.1997r I SA/Wr 700/00).

W odniesieniu do wątpliwości skarżącej w zakresie prawidłowości ustaleń dotyczących określenia charakteru obozu w którym przebywała, należy ponownie wskazać, że tylko prawidłowo i wnikliwie ustalony stan faktyczny ma znaczenie dla właściwego , zgodnego ze stanem prawnym, rozpoznania sprawy i orzeczenia w tym przypadku o prawach strony. Jak wynika z akt administracyjnych rozstrzygnięcie organu w tym zakresie oparło się tylko na publikacji PWN z 1979 "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945". Na podstawie wiadomości w niej zawartych organ przyjął, iż obóz ten nie był obozem pracy przymusowej bowiem jak wynika z informacji w niej zawartych obóz w miejscowości I.miał charakter przejściowy i pobyt w nim trwał kilka dni. Z kolei z dowodów przedstawionych przez J. M. wynika, że jej pobyt w tym miejscu miał charakter długoterminowy, a skarżąca wykonywała określonego rodzaju prace o charakterze przymusowym, co w tym przypadku przeczy wiadomościom zawartym we wspomnianym opracowaniu. Zatem fakt ten budzi uzasadnione wątpliwości, które powinny również zostać wyjaśnione, nie zaś interpretowane na niekorzyść strony, wobec ich kluczowego znaczenia dla tej sprawy.

Konkludując powyższe rozważania stwierdzić należy, iż skarga jest zasadna, wobec czego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej na wstępie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej samej ustawy.