Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 5530/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.102 ust.5 pkt 24, art.109 ust.5 i 6, art.66 ust.1 pkt 1 lit.e, art.85 ust.4
journal: Dz.U. 2022 poz 2561
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
article: art.13, art.6 ust.1 pkt 4, art.12 ust.1
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
article: art.65, 353,750,627,734
journal: Dz.U. 2023 poz 1610
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska Asesor WSA Maciej Borychowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2024 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] w Polsce Oddziału Okręgowego w K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 21 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego Stowarzyszenia [...] w Polsce Oddziału Okręgowego w K. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "Prezes NFZ", "Organ") z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2019 r. Dyrektora Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "DMOW NFZ"), stwierdzającą, iż uczestnik postępowania Pani D. U. (dalej: "Zainteresowana") podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia na rzecz płatnika składek Stowarzyszenia Księgowych w Polsce Oddział Okręgowy w K. (dalej "płatnik składek", "Strona", "Skarżący") w okresach: w dniu [...] stycznia 2013 roku; od dnia [...] stycznia 2013 roku do dnia [...] stycznia 2013 roku; w dniu [...] lutego 2013 roku; od dnia [...] kwietnia 2013 roku do dnia [...] maja 2013 roku; w dniu [...] maja 2013 roku; w dniu [...] czerwca 2013 roku; w dniu [...] lipca 2013 roku; od dnia [...] lipca 2013 roku do dnia [...] lipca 2013 roku; od dnia [...] września 2013 roku do dnia [...] września 2013 roku; od dnia [...] października 2013 roku do dnia [...] października 2013 roku; w dniu [...] grudnia 2013 roku; w dniu [...] lutego 2014 roku; od dnia [...] marca 2014 roku do dnia [...] marca 2014 roku; od dnia [...] maja 2014 roku do dnia [...] maja 2014 roku; od dnia [...] września 2014 roku do dnia [...] września 2014 roku; od dnia [...] października 2014 roku do dnia [...] października 2014 roku; od dnia [...] lutego 2015 roku do dnia [...] lutego 2015 roku; od dnia [...] kwietnia 2015 r. do dnia [...] kwietnia 2015 r; od dnia [...] listopada 2015 r. do dnia [...] grudnia 2015 r. (dalej: "Zaskarżona decyzja").

Jako podstawę rozstrzygnięcia Zaskarżonej decyzji Organ wskazał art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5, 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561, z późn. zm., dalej "ustawa o świadczeniach") w zw. z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. poz. 1493), oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm., dalej "K.p.a.").

Podstawę faktyczną stanowiły następujące ustalenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") Oddział w K., wnioskiem z [...] stycznia 2018 r., znak: [...], zwrócił się do DMOW NFZ o rozpatrzenie sprawy w zakresie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego Zainteresowanej, z tytułu wykonywania umów cywilnoprawnych o charakterze umów o świadczenie usług, zawartych z płatnikiem składek w okresach: w dniu [...] stycznia 2013 roku; od dnia [...] stycznia 2013 roku do dnia [...] stycznia 2013 roku; w dniu [...] lutego 2013 roku; od dnia [...] kwietnia 2013 roku do dnia [...] maja 2013 roku; w dniu [...] maja 2013 roku; w dniu [...] czerwca 2013 roku; w dniu [...] lipca 2013 roku; od dnia [...] lipca 2013 roku do dnia [...] lipca 2013 roku; od dnia [...] września 2013 roku do dnia [...] września 2013 roku; od dnia [...] października 2013 roku do dnia [...] października 2013 roku; w dniu [...] grudnia 2013 roku; w dniu [...] lutego 2014 roku; od dnia [...] marca 2014 roku do dnia [...] marca 2014 roku; od dnia [...] maja 2014 roku do dnia [...] maja 2014 roku; od dnia [...] września 2014 roku do dnia [...] września 2014 roku; od dnia [...]października 2014 roku do dnia [...] października 2014 roku; od dnia [...] lutego 2015 roku do dnia [...] lutego 2015 roku; od dnia [...] kwietnia 2015 r. do dnia [...] kwietnia 2015 r; od dnia [...] listopada 2015 r. do dnia [...] grudnia 2015 r. ZUS poinformował, że w toku kontroli przeprowadzonej u płatnika składek ustalono, że w wymienionych terminach Zainteresowana nie została zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług do której, zgodnie z kodeksem cywilnym stosujemy przepisy o zleceniu. ZUS dodał, że Zainteresowana w okresie wykonywania umów miała inny tytuł do ubezpieczeń.

Do wniosku ZUS załączył kserokopie umów cywilnoprawnych.

DMOW NFZ, po analizie zgromadzonych dokumentów, decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Zainteresowanej w ww. okresach z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług zawartych z płatnikiem składek.

Od decyzji z dnia [...] czerwca 2019 r. odwołanie w terminie wniósł płatnik składek.

Prezes NFZ po rozpatrzeniu odwołania wydał Zaskarżaną decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję DMOW NFZ.

Rozpoznając ponownie sprawę, w wyniku wniesionego przez płatnika składek odwołania, wskazał na treść art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, którymi są m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osoby z nimi współpracujące.

Zgodnie z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Zgodnie z brzmieniem art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230, ze zm.), obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie, jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż Zainteresowana zawarła z płatnikiem składek umowy nazwane przez strony "umowami o dzieło", których przedmiotem było przeprowadzenie wykładów i kursów m.in. z takich zagadnień jak: sprawy kadrowo płacowe; rachunkowość; kadry i płace; urlopy rodzicielskie; zasiłki chorobowe i macierzyńskie; ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, a także kursy dla księgowych. Prezes NFZ powołując się na przepisy prawa, dotyczące umów o dzieło oraz umów zlecenie, a także posiłkując się orzecznictwem sądowym wskazał, że w przypadku spornych umów żadne konkretne dzieło w myśl przepisów regulujących umowę o dzieło nie zostało oznaczone. Żadna z umów zawartych z Zainteresowaną nie miała charakteru umowy o dzieło, albowiem dziełem w myśl przepisów k.c. nie może być świadczenie usług dydaktycznych. Dokonując oceny stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, Prezes NFZ uznał, iż czynności wykonywane w ramach przedmiotowych umów mają charakter czynności właściwych dla umowy o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Zainteresowana na mocy zawartych umów wykonywała czynności polegające m.in. na: opracowaniu i wygłoszeniu wykładów, przeprowadzeniu ćwiczeń na kursach, przeprowadzeniu i ocenie prac kontrolnych oraz egzaminów końcowych. Zainteresowana zobowiązana była ponadto do zapewnienia że użyte przez Nią materiały szkoleniowe nie naruszą praw autorskich, ani innych praw wynikających z własności przemysłowej i intelektualnej. Zainteresowana zobowiązana była również do przeniesienia na płatnika składek autorskich prawa majątkowe do konspektów zajęć. Do obowiązków Zainteresowanej należało także przygotowanie materiałów na zajęcia, informowanie płatnika składek o problemach związanych z realizowanymi szkoleniami, prowadzenie dziennika zajęć, prowadzenie listy obecności uczestników szkolenia, prowadzenie list odbioru materiałów szkoleniowych, zebranie ankiet ewaluacyjnych. Organ wskazał, że umowy zawarte z Zainteresowaną wbrew treści odwołania Strony, nie miały charakteru umów o dzieło. Przygotowanie i przeprowadzenie szkoleń/zajęć stanowiło jedynie "środek do celu" jakim była edukacja. Reasumując, Prezes NFZ wskazał, że strony nie sprecyzowały w umowach sposobu ich wykonania, a jedynie określiły przedmiot świadczenia, poprzez wskazanie, iż Zainteresowana zobowiązana była do przygotowania oraz przeprowadzenia wykładów. Strony nie ustaliły przy tym żadnych norm, standardów jakości, ani nie odwołały się do tematów omawianych zagadnień. W świetle powyższego przyjąć należy, iż Zainteresowana miała wykonać świadczenie w sposób odpowiadający celowi społeczno-gospodarczemu oraz zwyczajom.

Z rozstrzygnięciem Organu nie zgodził się Skarżący wnosząc skargę na decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] lipca 2023 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia charakteru prawnego każdej zawartej przez strony umowy jako umowy o świadczenie usług, podczas gdy zgodnie z wolą stron i treścią każdej umowy - przedmiotem umów łączących strony było opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów, będących utworem w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych,

2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 K.p.a. w zw. z art. 86 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie i nieprzesłuchanie przez organ D. U. oraz ze strony Płatnika K. J. i B. K., podczas gdy dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z ich przesłuchania prowadziłoby do wniosku, iż wolą stron było zawarcie i realizowanie umów o dzieło,

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 65 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 z późn. zm., dalej "K.c.") w zw. z art. 3531 K.c. poprzez ich błędne zastosowanie i niesłuszne zakwalifikowanie przez organ odwoławczy - w ślad za organem I instancji, że płatnika składek i Zainteresowaną łączyły umowy o świadczenie usług, do których na podstawie art. 750 K.c. stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia, a tym samym pominięcie zgodnego zamiaru i woli stron zawartych umów w zakresie kwalifikacji prawnej dokonanych przez strony czynności w ramach zasady swobody umów, a także niedokonanie wykładni oświadczeń woli stron oraz całkowite pominięcie przez organ, iż strony zawarły umowy o dzieło w sposób odpowiadający właściwościom oraz cechom charakterystycznym dla owego stosunku obligacyjnego,

2) art. 627 K.c. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że charakter czynności polegających m.in. opracowywaniu i wygłoszeniu autorskich wykładów, przynoszących określony efekt nie doprowadził do nawiązania przez strony umowy o dzieło, a co za tym idzie powstania rezultatu wymaganego dla owego stosunku prawnego, a także niesłusznie przyjęcie, iż oczekiwanie stron towarzyszące zawieraniu i wykonywaniu umowy o dzieło mogło zostać zrealizowane wyłącznie jako element umowy o świadczenie usług, do której na podstawie art. 750 K.c. stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia,

3) art. 734 K.c. w zw. z art. 750 K.c. poprzez ich błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że Stowarzyszenie Księgowych w Polsce, Oddział Okręgowy w K. łączyły z D. U. umowy o świadczenie usług, do których na podstawie art. 750 K.c. stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia, podczas gdy pogłębiona analiza okoliczności faktycznych sprawy powinna prowadzić do ustalenia, iż celem i efektem zawartych umów o dzieło było osiągnięcie przez jej strony określonego rezultatu,

4) art. 65 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1. oraz art. 107 ust. 5 i art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. ustawy o świadczeniach poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że D. U. jako osoba wykonująca pracę na podstawie umów o dzieło podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, tak jak osoba wykonująca pracę w oparciu o umowę zlecenia czy umowę o świadczenie usług,

5) art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 z późn. zm., dalej "u.s.u.s."), poprzez ich błędną wykładnię, a mianowicie poprzez uznanie, iż zgodnie z przepisami ustawy systemowej należałoby stwierdzić obowiązek płatnika w zakresie zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących realizację procesu dydaktycznego w oparciu o umowę o dzieło.

Formułując powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie Zaskarżonej decyzji w całości, a także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi Skarżący przestawił swoje stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Należy również podkreślić, że zgodnie z art. 133 P.p.s.a. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Uwzględniając ww. przepisy prawa Sąd w składzie rozpoznającym sprawę uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest, czy umowy zawarte przez Skarżącą, jako płatnika składek, z Zainteresowanym były umowami o dzieło, czy też innymi umowami o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Istota sprawy sprowadza się więc do zweryfikowania stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w zaistniałym stanie faktycznym Zainteresowana podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartych umów.

Na wstępie Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące (lit. e). w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca stwierdził wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m. in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.

W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 u.s.u.s. obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Idąc dalej, Sąd w składzie rozpoznającym sprawę wskazuje, że uznanie, iż sporne umowy nie stanowiły umów o dzieło, o których mowa w art. 627 i nast. K.c., lecz umowy świadczenia usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 K.c.) oznacza, że Skarżący, jako płatnik składek, był zobowiązany do obliczania i pobierania składek z dochodu Zainteresowanej oraz ich odprowadzania - na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.

Zgodnie z art. 627 K.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w związku z art. 627 K.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski [w:] J. Rajski (red.), System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, Warszawa 2011, s. 390-391).

Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 K.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 K.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 K.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 K.c. (por. L. Ogiegło [w:] J. Rajski (red.), System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, Warszawa 2011, s. 573 i nast.).

Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 K.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski [w:] G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, Warszawa 2006, s. 387). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.

Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok SN z 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12, LEX nr 1350308, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., sygn. akt IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie do uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy (por. np. K. Zagrobelny [w:] E. Gniewek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2006, s. 1039; A. Brzozowski (w:) System prawa prywatnego, t. 7, Warszawa 2004, s. 329-332), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski [w:] K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, Warszawa 2005, s. 351-352). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., sygn. akt II UK 60/12, LEX nr LEX nr 1647032).

Należy również podkreślić, że o prawidłowym zakwalifikowaniu umowy cywilnoprawnej nie decyduje nazwa umowy czy jej stylistyka, lecz rzeczywisty przedmiot umowy, okoliczności jej zawarcia oraz sposób i okoliczności jej wykonywania, w tym realizowanie przez strony, nawet wbrew postanowieniom umowy, cechy charakterystyczne dla danego stosunku prawnego, które odróżniają zawartą i realizowaną umowę od innych umów cywilnoprawnych. Przy czym wola stron umowy nie może zmieniać ustawy, co wprost wynika z art. 58 § 1 k.c. (tak np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 12 maja 2016 r., III AUa 1392/15, Lex nr 20711315). A zatem niezależnie od deklaracji stron co do nazwy zawieranej przez nie umowy, postanowienia umowy, jak i okoliczności związane z jej wykonywaniem pozwalają na ocenę, czy strony, zawierając danego rodzaju umowę, nie wykroczyły poza granice swobody kontraktowej wyznaczone w art. 3531 k. c. (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 sierpnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1630/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl)

Przenosząc powyższe wywody natury ogólnej na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że w przedmiotowej sprawie organy obu instancji uznały, że wykonywanie spornych umów stanowi tytuł do objęcia Zainteresowanej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. Okoliczność ta przekłada się na obowiązek Skarżącego - jako płatnika składek - w zakresie obliczania, pobierania i odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne Zainteresowanej.

Sąd jednak tego poglądu prawnego nie jest w stanie zweryfikować na gruncie ustaleń faktycznych sprawy. Stwierdza, że Organy naruszyły przepisy postępowania administracyjnego - w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. - w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że w aktach sprawy znajduje się 19 umów nazwanych umowami o dzieło, które zawarły strony. Na podstawie tych umów ZUS określił jednocześnie okresy ewentualnego podlegania Zainteresowanej obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnem. W rozpoznawanej sprawie znaczna większość argumentacji organów obu instancji ogranicza się do stwierdzeń ogólnych, dotyczących przeprowadzenia wykładów czy innych zajęć dydaktycznych w celach edukacyjnych. Organy nie dokonały jednak wystarczającej oceny tych konkretnie umów, które są przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie. W uzasadnieniu decyzji organów obu instancji przedmiotowe umowy nie zostały nawet wymienione. O ile w decyzji DMOW NFZ można doszukać się informacji, że płatnik składek zawarł z Zainteresowaną dwie wersje umów:

1) umowy współfinansowane ze środków Unii Europejskiej, realizowane w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (Program Operacyjny "Kapitał Ludzki"), w tym bez postanowień o przeniesieniu na Zamawiającego majątkowych praw autorskich (wzór 1) oraz zawierające postanowienia o przeniesieniu na Zamawiającego majątkowych praw autorskich (wzór 2),

2) umowy za wynagrodzeniem wypłacanym w całości ze środków Zamawiającego zawierające postanowienia o przeniesieniu na Zamawiającego majątkowych praw autorskich,

to dalsza ocena spornych umów polegała na łącznej analizie niektórych zapisów umów z wzoru 1 i 2 oraz umów o przeniesieniu na płatnika składek majątkowych praw autorskich. Niemniej jednak DMOW NFZ nie czynił przedmiotem swoich rozważań przedmiotu umów, w kontekście ewentualnego dzieła.

Natomiast w Zaskarżonej decyzji Organ, oprócz wskazania okresów podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu Zainteresowanej, przedmiotu swoich rozważań w ogóle nie sprecyzował. Organ nawet nie wskazał, co do których umów (wzór 1 lub 2) lub umów w całości opłacanych przez płatnika składek sprowadzają się jego rozważania. Ocena Organu w tym zakresie przybiera rozważania ogólne dotyczące charakteru umów o dzieło i umów zlecenie w kontekście wykładów/szkoleń w ogólności. Tym samym nie wiadomo, do konkretnie których z tych umów (ich przedmiotu) odnoszą się wywody Organu. Brak jakiegokolwiek odniesienia się w uzasadnieniu Zaskarżonej decyzji konkretnie do tych wykładów, które stanowiły przedmiot niniejszej sprawy, a więc do kwestii fundamentalnej dla rozstrzygnięcia tej sprawy, stanowi wadę uzasadnienia uniemożliwiającą dokonanie oceny zgodności z prawem Zaskarżonej decyzji. O charakterze prawnym umowy decyduje jej treść, czyli zadania, jakie zatrudniona osoba ma do wykonania oraz istota obowiązków umownych, które na siebie zawierający umowę przyjmuje. To nie nazwa umowy, a jej cel i przedmiot decydują o charakterze współpracy. W sprawach dotyczących ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w których spór sprowadza się do zakwalifikowania łączącej strony umowy jako umowy o świadczenie usług lub jako umowy o dzieło, niezbędne jest, by o charakterze umowy wnioskować zarówno z jej treści, biorąc przy tym pod uwagę wszystkie jej postanowienia. Niezbędne jest bowiem precyzyjne ustalenie, co było przedmiotem umowy, innymi słowy do czego zobowiązały się strony i jaki miał być założony przez nie rezultat. Dopiero po dokonaniu takich ustaleń możliwe będzie określenie, czy badane umowy stanowią umowy o dzieło, czy też umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, poprzez skonfrontowanie treści tych umów z będącymi przedmiotem szerokich rozważań doktryny i orzecznictwa (zarówno Sądu Najwyższego, jak i sądów administracyjnych) przepisami kodeksu cywilnego definiującymi umowę o dzieło. Przedmiotem umowy określonej w art. 627 K.c. jest zobowiązanie do wykonania określonego dzieła poprzez stworzenie czegoś lub przetworzenie do postaci, w jakiej dotychczas nie istniało. Dzieło może mieć charakter zarówno materialny jak i niematerialny – przy czym rezultat niematerialny – przedmiot umowy o dzieło, nie musi odpowiadać kryteriom dzieła (utworu) w rozumieniu prawa autorskiego.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Prezes NFZ wskazując w uzasadnieniu stan faktyczny stanowiący podstawę rozstrzygnięcia, ograniczył się do powołania jedynie faktu zawarcia umów o określonym przedmiocie. Następnie wyprowadził wniosek, że Zainteresowana na podstawie przedmiotowych umów wykonywał obowiązki, które mieszczą się w ramach typowych prac edukacyjnych. Dziełem, w ocenie Organu, nie może być świadczenie usług dydaktycznych. Sąd podkreśla, iż nie kwestionuje, iż faktycznie usługi dydaktyczne mogą nie być dziełem w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Niemniej jednak taki wniosek, w konkretnej sprawie musi/ powinien być wynikiem starannej i szczegółowej analizy. Natomiast z uzasadnienia Zaskarżonej decyzji w ogóle nie wiadomo jednak, z czego wywiódł Organ taki wniosek. Na jego uzasadnienie nie wskazano żadnego konkretnego argumentu dotyczącego tych konkretnych umów, poza stwierdzeniem, że zawarte umowy nie przewidywały określonego rezultatu w postaci zindywidualizowanego dzieła w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. W uzasadnieniu decyzji nie wskazano w sposób całościowy istotnych elementów umów, mogących świadczyć o tym, że przedmiotem tych umów nie było stworzenie dzieła o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniającym kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego, artystycznego czy publicystycznego. Zdecydowaną natomiast większość uzasadnienia stanowi jedynie przytoczenie poglądów orzecznictwa i doktryny na temat cech charakterystycznych umów o świadczenie usług i umów o dzieło.

Uzasadnienie Zaskarżonej decyzji sporządzone jest zatem w taki sposób, że niemożliwa jest jej kontrola. Funkcją uzasadnienia jest bowiem nie tylko przekonanie strony o zasadności podjętego rozstrzygnięcia, ale również wyjaśnienie motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi Sądowi przeprowadzenie kontroli zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda jego kontroli poprzez wniesienie skargi.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Organ zobowiązany będzie uwzględnić przedstawione wskazania Sądu. Kierując się nimi podejmie stosowne czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Motywy rozstrzygnięcia Organ przedstawi w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu decyzji. Jeżeli z powodu upływu czasu lub z innych przyczyn, pomimo podjęcia przez Organ stosownych czynności, w sprawie pozostaną niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, stosownie do art. 81a § 1 K.p.a. wątpliwości te powinny być rozstrzygnięte na korzyść strony.

Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w P.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).

Należy również wskazać, że złożona w tej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a., z uwagi na spełnienie ustawowych przesłanek. Stosownie do art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpatrzona w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Sprawa w takim przypadku rozpoznawana jest na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów – art. 120 P.p.s.a.