Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1600/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28, art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Izabella Janson, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako: "skarżąca", "spółka" lub "strona") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "ZUS" lub "organ") z ... lipca 2017 r., nr ... utrzymująca w mocy decyzję tegoż organu z ... stycznia 2017 r. nr ... o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 28 listopada 2016 r. spółka zwróciła się do organu o umorzenie należności z tytułu składek. W przedmiotowym wniosku wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji ekonomiczno-finansowej, która uniemożliwia jej uregulowanie powstałego zadłużenia.

Pismem z 8 grudnia 2016 r. ZUS zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie o umorzenie, zapewniając możliwość udziału w toczącym się postępowaniu, jednocześnie pouczając o ustawowych przesłankach umorzenia należności oraz o dokumentach jakie należy przedłożyć w sprawie, potwierdzających wystąpienie przesłanek uzasadniających umorzenie zadłużenia, tj. obrazujących jej sytuację majątkową.

Decyzją z ... stycznia 2017 r. organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek na:

1) ubezpieczenia społeczne - za okres od 12.2015 r. do 03.2016 r., od 08.2016 do 09.2016 r., w łącznej kwocie 2 319,56 zł, w tym z tytułu:

a) składek – 2.117,36 zł;

b) odsetek liczonych na dzień 02.12.2016 r. - 179,00 zł;

c) kosztów upomnienia - 23,20 zł.

2) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 12.2015 r. do 03.2016 r., od 08.2016 do 09.2016 r., w łącznej kwocie 51,20 zł w tym z tytułu:

a) odsetek liczonych na dzień 02.12.2016 r.- 28,00 zł

b) kosztów upomnienia – 23,20 zł.

3) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres od 12.2015 r. do 03.2016 r., od 08.2016 do 09.2016 r., w łącznej kwocie 470,95 zł, w tym z tytułu:

a) składek - 440,75 zł;

b) odsetek liczonych na dzień 02.12.2016 r. - 7,00 zł;

c) kosztów upomnienia - 23,20 zł.

Wnioskiem z 10 lutego 2017 r. skarżąca zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając organowi niewłaściwe zastosowanie przepisów w zakresie umorzenia należności pochodnych.

Decyzją z ... lipca 2017 r., ZUS utrzymał w mocy decyzję z ... stycznia 2017 r. W uzasadnieniu swej decyzji w pierwszej kolejności organ podkreślił, iż została ona wydana w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy na który składają się następujące dokumenty:

– oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis z 16 grudnia 2016 r.;

– formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis z 16 grudnia 2016;

– oświadczenie o stanie majątkowym osoby prawnej z 16 grudnia 2016 r.;

– bilans i rachunek zysków i strat na 31 grudnia 2013 r.;

– bilans i rachunek zysków i strat na 31 grudnia 2014 r.;

– bilans i rachunek zysków i strat na 31 grudnia 2015 r.;

– bilans i rachunek zysków i strat na 30 września 2016 r.

Dalej organ wyjaśnił, że w myśl art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 963 ze zm., dalej jako: "u.s.u.s.") należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012 r. poz. 1112);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonków, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749);

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ dodał, że żadna z przesłanek tego przepisu w niniejszej sprawie nie jest spełniona, wobec czego nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek.

Dalej ZUS podkreślił, że spółka nadal działa na rynku, generuje przychody i może spłacać powstałe zadłużenie z tytułu składek. Ponadto argumenty podniesione przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. stwierdzenie, że organ rozpatrując przedmiotowy wniosek nie wziął pod uwagę należności ubocznych, nie znajdują potwierdzenia w wydanej decyzji. Podkreślił, że w sentencji ww. decyzji ZUS wskazał wszystkie należności, wobec których było prowadzone postępowanie w zakresie umorzenia.

Organ zaznaczył również, że jego ustawowym obowiązkiem jest odzyskiwanie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Wyjaśnił, że zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają, co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami. Dodał, że biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Z uwagi na powyższe okoliczności ZUS wskazał, że nie może wyrazić zgody na umorzenie wnioskowanych należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję ZUS z ... lipca 2017 r. skarżąca wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Organowi zarzuciła naruszenie:

- prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 46 ust. 1 u.s.u.s. poprzez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji stwierdzenie przez organ, iż płatnik nie dopełnił obowiązku określonego we wskazanym artykule;

- prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 83 ust. 1 u.s.u.s. poprzez jego błędne zastosowanie, a zatem błędne określenie wysokości zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych;

- prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 28 ust. 1, 2, 3, 4 u.s.u.s. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie przez organ rentowy, iż nie zachodzą wobec skarżącej przesłanki całkowitej nieściągalności składek oraz że skarżąca może spłacać powstałe zadłużenie z tytułu składek;

- naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 w związku z art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") poprzez jego niezastosowanie bowiem nie dokonano i nie podjęto wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy;

- naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 80 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niedokonanie oceny dowodów na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

Uzasadniając podniesione zarzuty strona wskazała, że składki były opłacane, a zadłużenie wskazane przez organ nie zostało stronie wyjaśnione w tym w jaki sposób zostało wyliczone. Wskazała dalej, że organ błędnie określił wysokość zadłużenia z tytułu składek. W ocenie strony ZUS błędnie uznał, że nie zachodzą wobec skarżącej przesłanki całkowitej nieściągalności, albowiem jedną z przesłanek jest brak majątku oraz oczywistym jest, że w postępowaniu egzekucyjnym organ nie uzyska kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto strona wskazała, iż organ nie dokonał wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i nie podjął działań niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z regulacjami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego.

Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku spółki z 28 listopada 2016 r., (wpływ do organu 2 grudnia 2016 r.), którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek wraz z odsetkami i kosztami upomnienia.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść powyższego przepisu przytoczona została we wcześniejszej części uzasadnienia). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. W treści zaskarżonej decyzji organ prawidłowo wskazał, że w sprawie nie występują okoliczności określone w pkt 1-6 art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Świadczą o tym bezspornie następujące fakty:

– skarżąca nie jest osobą fizyczną,

– nie został złożony wniosek o upadłość strony, ani nie było prowadzone wobec niej postępowanie likwidacyjne;

– spółka nadal prowadzi jest działalność gospodarczą;

– naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

– kwota zadłużenia znacznie przekracza wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

– nie można uznać za oczywiste, że w toku przymusowego dochodzenia należności nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Na podstawie analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono również, że skarżąca nadal działa na rynku, generuje przychody i może spłacać powstałe zadłużenie z tytułu składek.

Dokonane natomiast przez organ ustalenia istotnie wskazują, że spółka nie posiada żadnych nieruchomości, ani ruchomości, co nie oznacza jednak, że brak posiadania tego rodzaju majątku uzasadnia przyjęcie całkowitej nieściągalności w rozumieniu ww. przepisów. Należy przy tym podkreślić, że treść znajdujących się aktach administracyjnych dokumentów świadczących o kondycji finansowej strony została przez organ uwzględniona przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, jednakże nie miała wpływu na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie, tj. ustalenie, iż w stosunku do spółki nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, nie można przyjąć, iż wadliwie, z naruszeniem zasad procedury wskazanych art. 7 i art. 77 k.p.a. oceniona została przez organy sytuacja finansowa skarżącej. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego (art. 28 ust 3 u.s.u.s.), zaś fakt, iż ocena tych okoliczności i argumentów nie pokrywa się z subiektywnym przekonaniem skarżącej o potrzebie i celowości umorzenia należności z tytułu składek nie może świadczyć, że decyzja o odmowie ich umorzenia jest wadliwa. Zdaniem WSA organ, prawidłowo uwzględnił interes funduszu, nałożony na ZUS obowiązek dochodzenia należności, a w ramach obowiązującego prawa oraz uznania administracyjnego - całokształt ustalonych w sprawie okoliczności.

Wbrew stanowisku strony organ nie naruszył w niniejszej sprawie wskazanego w uzasadnieniu skargi art. 46 ust. 1 u.s.u.s. Powyższy przepis nie stanowił bowiem podstawy wydania zaskarżonej decyzji, tym samym nie sposób organowi przypisać zarzutu jego błędnego zastosowania w ramach niniejszego postępowania. Wyjaśnić bowiem należy, że przedmiotem sprawy była kwestia rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek. Natomiast ocena, czy strona dopełniła obowiązkowi terminowego opłacania składek wynikającemu z art. 46 § 1 u.s.u.s., wykracza poza ramy niniejszego postępowania.

Sąd nie dopatrzył się również w działaniu organu naruszenia art. 83 ust. 1 u.s.u.s. poprzez "błędne określenie przez organ wysokości zadłużenia z tytułu składek". Skarżąca nie rozwinęła w treści skargi powyższego zarzutu, a zatem wskazać jedynie należy, że w sentencji decyzji wydanej w I instancji, która następnie została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją, ZUS wskazał wszystkie należności, wobec których było prowadzone postępowanie w zakresie umorzenia. Powyższy artykuł, a konkretnie jego ust. 4 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. stanowił natomiast prawidłowo powołaną podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia o utrzymaniu w mocy decyzji odmawiającej stronie umorzenia należności z tytułu składek.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Spółka może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności bądź zastosowanie innego rodzaju przewidzianej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych ulgi w spłacie swoich zobowiązań i wówczas ponownie sprawa o zastosowanie ulgi będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.