Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 181/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134 § 1, art. 145 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 24 ust. 2, art. 28, art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2, art. 51, art. 52, art. 54, art. 29
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 6
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 13, art. 361 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 1520
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.), Sędzia NSA Janusz Nowacki, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2024 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 lutego 2024 r. nr UP-102/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 9 lutego 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS") Oddział w Bielsku-Białej utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rzeszowie z 30 listopada 2023 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 77 878,56 zł oraz o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 74 793,75 zł.

Wnioskiem z 25 września 2023 r. K.C. zwrócił się do ZUS Oddziału w Łodzi o umorzenie w całości zadłużenia wraz z odsetkami oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego, powołując się na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Strona wskazała ponadto, iż Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej "KRUS") przekazując wymagane dokumenty nie przekazała informacji o chorobie strony.

3 października 2023 r. ZUS poinformował stronę o wszczęciu postępowania w sprawie umorzenia w całości zadłużenia wraz z odsetkami oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego, wzywając ją jednocześnie do uzupełnienia wniosku z 25 września 2023 r. poprzez złożenie dokumentów umożliwiających ocenę spełnienia przesłanek warunkujących umorzenie, tj.: oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, dokumentów dotyczących sytuacji zdrowotnej, dokumentów dotyczących sytuacji rodzinnej i materialnej, dokumentów dotyczących sytuacji finansowej, dokumentów dotyczących stanu majątkowego oraz innych dokumentów obrazujących sytuację materialną, rodzinną i majątkową.

W odpowiedzi strona przesłała przetłumaczony dokument upadłości konsumenckiej ogłoszonej w Wielkiej Brytanii oraz decyzję z Universal Credit z 27 marca 2023 r. o ograniczonej zdolności do pracy oraz do działalności związanej z pracą.

28 września 2023 r. ZUS przekazał stronie informację o rozliczeniu wpłat, które wpłynęły na jej konto oraz niedopłacie na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z kosztami egzekucyjnymi i odsetkami za zwłokę naliczonymi do dnia wpłaty włącznie. Ponadto organ wskazał, że pisma kierowanie były na adres zamieszkania, który widnieje jako aktualny w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS.

20 października 2023 r. do organu wpłynął ponowny wniosek K.C. o umorzenie składek wraz z odsetkami z uwagi na nieskuteczną próbę dostarczenia korespondencji pod zły adres, niewzięcie pod uwagę zwolnień lekarskich strony i faktu zawieszenia działalności gospodarczej w 2017 r. oraz z uwagi na przedawnienie. Jednocześnie do organu wpłynęło oświadczenie K.C. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Strona poinformowała, że nie pracuje zarobkowo oraz nie posiada dochodu z innych źródeł, a także, że korzysta z innych form pomocy z Universal Credit UK w kwocie 5665 zł. Strona jest kawalerem, który prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 4830 zł oraz posiada zobowiązania pieniężne u osób fizycznych za okres od 2022 r. do 2023 r. w kwocie 15 000 zł, które są spłacane w formie dobrowolnych wpłat po 50 zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, że nie posiada majątku nieruchomego i ruchomego.

Pismem z 14 listopada 2023 r. ZUS poinformował stronę, że postępowanie wyjaśniające prowadzone w sprawie umorzenia należności z tytułu składek zostało zakończone oraz o tym, że stronie przysługuje prawo do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w terminie 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia.

Decyzją z 30 listopada 2023 r. ZUS Oddział w Rzeszowie odmówił K.C. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 77 878,56 zł oraz umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 74 793,75 zł.

Organ wskazał, iż z poczynionych przez niego ustaleń w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że na nazwisko strony figuruje nieruchomość - grunty orne o powierzchni łącznej 4,0500 ha, położone w miejscowości A. Z Centralnej Ewidencji Pojazdów wynika zaś, że na jej nazwisko zarejestrowane są dwa pojazdy tj. samochód ciężarowy FS-Lublin Żuk z 1987 r. oraz samochód osobowy Renault Laguna 1.6 KAT z 2002 r.

Ponadto organ podniósł, że należności z tytułu składek figurujące na koncie strony są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, nie wystąpiła także w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm. - dalej "u.s.u.s.").

W stosunku do strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które zawiesza bieg terminu przedawnienia, a tym samym wydłuża okres możliwości dochodzenia należności, zatem podjęcie decyzji o ich umorzeniu na obecnym etapie byłoby przedwczesne.

ZUS wskazał, że 12 września 2023 r. ustalono ze stroną, że miała ona ogłoszoną upadłość zagraniczną (angielską), oddłużenie nastąpiło w sierpniu 2022 r. Strona nie informowała instytucji angielskiej o zadłużeniu w ZUS, ponieważ nie wiedziała o zadłużeniu, dlatego instytucja angielska nie informowała ZUS o upadłości. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Ponadto zobowiązanie strony przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że nie zachodzi również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. Strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, jednak na je nazwisko zarejestrowany jest majątek ruchomy i nieruchomy. W Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS (dalej "KSI ZUS") strona nie posiada aktualnego tytułu do ubezpieczeń w Polsce. Strona posiada dochód z innych źródeł z Wielkiej Brytanii. Aktualnie wobec niej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS, na przestrzeni ostatnich sześciu miesięcy wyegzekwowano kwotę 1151,97 zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy dotychczas nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto nie można również jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają przesłanki o których mowa w art. 28 ust.3 pkt 3,5 i 6 u.s.u.s.

Ponadto organ I instancji wskazał, że na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, ZUS nie znalazł także podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365 – dalej "rozporządzenie"), ponieważ strona nie prowadzi już działalności gospodarczej. Wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest zaś nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości pozyskiwania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. ZUS, nie podważając stanu zdrowia strony, wskazał, że ma ona przyznane świadczenie w Wielkiej Brytanii, które stanowi dla niej źródło utrzymania.

Ponadto organ wskazał, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego minimum socjalne wynosi 1741,01 zł (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za II kwartał 2023 r.). Na tej podstawie organ stwierdził, że dochód gospodarstwa domowego strony jest wyższy niż minimum socjalne określone przez IPiSS, zatem wyklucza stan ubóstwa.

Analizując możliwość umorzenia należności należy mieć na uwadze to, czy trudności finansowe mają charakter przejściowy, czy stały i pogłębiający się. W ocenie ZUS obecna sytuacja materialno-bytowa strony nie wyklucza możliwości spłaty zobowiązań względem ZUS. Dysponuje ona aktualnie dochodem w postaci świadczenia pobieranego z Wielkiej Brytanii, w toku prowadzonego postępowania nie przedstawiła orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, która w znacznym stopniu ograniczałaby możliwość zarobkowania. Wobec powyższego brak jest podstaw do uznania, że nie będzie miała ona możliwości wywiązania się z obowiązku spłaty należności.

Strona poinformowała, że ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 4 830,00 zł oraz posiada zobowiązania pieniężne u osób fizycznych za okres od 2022 r. do 2023 r. w kwocie 15 000,00 zł, która są spłacane formie dobrowolnych wpłat po 50,00 zł miesięcznie, jednak posiadanie innych zobowiązań nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Spłata powyższych zobowiązań jest ważna, ale strona nie powinna pomijać spłaty zadłużenia wobec ZUS. Każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa, a zobowiązania wobec Zakładu nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, ze względu na ich szczególny charakter.

Organ I instancji podkreślił, że argumenty dotyczące powstania zadłużenia nie stanowią podstaw do umorzenia należności. W postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia. Rozpatrując wniosek o umorzenie, Zakład bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialności za środki wpływające do budżetu państwa, Zakład zobowiązany jest do rozpatrywania tego typu spraw ze szczególną ostrożnością, bowiem przedmiotem podlegającym decyzji są należności publicznoprawne. A zatem, mając na uwadze interes wnioskodawcy, kieruje się również zabezpieczeniem interesu społecznego, bowiem środki uzyskane przez ZUS z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur. Decyzja o umorzeniu należności składkowej przysługuje organowi, który w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek umorzeniowych może, ale nie musi umorzyć zaległości. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, ZUS nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. W przypadku natomiast braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej, ZUS ma ustawowy obowiązek odmówić umorzenia należności z tytułu składek.

5 stycznia 2024 r. do organu wpłynął wniosek K.C. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z 30 listopada 2023 r., w którym strona wyjaśniła, że samochód ciężarowy FS-Lublin Żuk został sprzedany 10 lat temu i aktualnie strona posiada jedynie samochód osobowy Renault Laguna, który zamierza sprzedać, a uzyskane środki przeznaczyć na dalsze leczenie. 4 ha ziemi są nieużytkami porośniętymi drzewami (obecnie lasem), a ziemię tę strona otrzymała jako zachowek po zmarłym ojcu. Strona jest przygotowywana do operacji, której koszt w Polsce wynosi pomiędzy 12.000 zł a 20.000 zł, w Wielkiej Brytanii operacja jest częściowo refundowana. Świadczenia zasiłkowe w Wielkiej Brytanii są przyznawane na czas określony i jedno z tych świadczeń wygasa stronie w marcu. Strona podniosła także, że koszty życia w Wielkiej Brytanii są dużo wyższe niż w Polsce, przez co jest ona zmuszona zapożyczać się u znajomych.

23 stycznia 2024 r. stronie doręczono zawiadomienie o zakończeniu przedmiotowego postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Przywołaną na wstępie decyzją z 9 lutego 2024 r. ZUS Oddział w Bielsku-Białej utrzymał w mocy decyzję ZUS Oddziału w Rzeszowie z 30 listopada 2023 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 77 878,56 zł oraz o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 74 793,75 zł.

Organ II instancji wskazał, iż organ I instancji prawidłowo uznał, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, a także, że strona nie spełnia przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej strona powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywne skutki oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Priorytetem dla przedsiębiorcy powinno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały. Ograniczone możliwości płatnicze strony, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Z uwagi na fakt, że strona mieszka poza granicami Polski, organ nie ma możliwości odniesienia dochodów jej gospodarstwa domowego do kryterium, jakim jest minimum socjalne. Odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych. jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie tylko obecnie, ale również w przyszłości nie będzie miał możliwości spłaty zaległości. Instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. W ocenie organu w sytuacji strony takie okoliczności nie zachodzą, ponieważ jest ona właścicielem nieruchomości w A., która nie służy realizacji jej niezbędnych potrzeb mieszkaniowych, zatem może stanowić źródło spłaty zadłużenia wobec ZUS.

W ocenie ZUS podjęcie decyzji o natychmiastowym umorzeniu należności z tytułu składek byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym, gdyż strona ma możliwość złożenia wniosku o układ ratalny.

Decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na stronę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na niej do tej pory, a których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie organu odmawia jedynie przyznania "przywileju" polegającego na umorzeniu należności.

15 marca 2024 r. K.C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję ZUS Oddziału w Bielsku-Białej z 9 lutego 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję ZUS Oddziału w Rzeszowie z 30 listopada 2023 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 77 878,56 zł oraz o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 74 793,75 zł, zarzucając jej:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., co mogło mieć istotny wpływ na decyzję wydaną przez organ rentowy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w przedmiotowej sprawie i uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanki umożliwiającej umorzenie należności z tytułu składek, na skutek czego podtrzymano w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu ich umorzenia, podczas gdy skarżący w chwili złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek zaprzestał prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, bowiem wskazany w przedmiotowej decyzji majątek w postaci nieruchomości gruntowej skarżący otrzymał w późniejszym czasie w ramach rozliczenia zachowku, w związku z czym wskazać należy, że na kanwie przedmiotowej sprawy została spełniona jedna z przesłanek koniecznych do uznania, iż skarżącemu przysługuje prawo do umorzenia należności z tytułu składek, a co za tym idzie – organ niewłaściwe podtrzymał w mocy decyzję stanowiącą, iż w przypadku skarżącego nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek;

b) art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s., co mogło mieć istotny wpływ na decyzję wydaną przez organ rentowy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w przedmiotowej sprawie i uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek umożliwiającej umorzenie należności z tytułu składek, na skutek czego podtrzymano w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu ich umorzenia, podczas gdy przed złożeniem przez skarżącego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek wobec skarżącego ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r., poz. 1520), w związku z czym wskazać należy, że na kanwie przedmiotowej sprawy została spełniona jedna z przesłanek koniecznych do uznania, iż skarżącemu przysługuje prawo do umorzenia należności z tytułu składek, a co za tym idzie - organ niewłaściwe podtrzymał w mocy decyzję stanowiącą, iż w przypadku skarżącego nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek;

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 – dalej "k.p.a.") poprzez dowolną i wybiórczą ocenę zebranego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji uznanie, że na kanwie przedmiotowej sprawy skarżący nie spełnia przesłanek umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek;

3. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanej przez organ I instancji w sytuacji, gdy była ona wadliwa.

Skarżący podniósł, że w chwili złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek zaprzestał prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, bowiem wskazany w przedmiotowej decyzji majątek w postaci nieruchomości gruntowej skarżący otrzymał w późniejszym czasie w ramach rozliczenia zachowku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu i wskazując, iż nabycie nieruchomości po złożeniu wniosku o umorzenie nie ma znaczenia dla sprawy. Decyduje bowiem stan z momentu wydania decyzji, to na ten moment oceniane są możliwości zapłaty zobowiązania, uwzględniając majątek, którego właścicielem jest dłużnik. W przypadku ogłoszenia upadłości, wierzytelność Zakładu nie była zgłoszona w postępowaniu. Umorzenie zobowiązań, które następuje - według prawa brytyjskiego - co do zasady po roku od ogłoszenia upadłości, nie obejmowało wierzytelności Zakładu, bowiem ten skutek dotyczy tylko wierzytelności zgłoszonych we wniosku o upadłość, co do których syndyk wystosował do wierzycieli wezwania w zakresie zgłoszenia wierzytelności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) – dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uregulowane jest w przepisach ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm. - dalej "u.s.u.s."), jak również w rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365 – dalej "rozporządzenie").

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu, tj. gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825- dalej "u.p.u.");

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V u.p.u.;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie to jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Ponadto w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przesłanki te precyzuje rozporządzenie z 31 lipca 2003 r., w którego § 3 wskazano, iż, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powyższych przepisów wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.) oraz w uzasadnionych przypadkach także pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia). Podkreślenia wymaga, iż dopuszczenie w podanych regulacjach możliwości umorzenia należności przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazuje na uznaniowy charakter wydawanych w tym przedmiocie decyzji, który polega na tym, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Może zatem w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Innymi słowy, jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności i taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawach nie mogą mieć charakteru dowolnego, lecz muszą być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 – dalej "k.p.a."), wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Ze względu na powyższe regulacje, sądowej kontroli podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocena. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru. Istotne jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Podkreślenia również wymaga, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zawartą w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyroki NSA z 28 stycznia 2011 r., II GSK 99/10, LEX nr 952872 i z 25 lutego 2015 r., II GSK 193/14, LEX nr 1658374).

Należy mieć również na uwadze istotę Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego celem jest realizacja zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym wypłata świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego (art. 51, art. 52 i art. 54 u.s.u.s.). Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek i wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata nieopłacone w terminie, podlegają potrąceniu ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 – dalej "u.p.e.a.").

Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Z tych względów, tj. publicznoprawnego charakteru należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, ZUS jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Organ zobowiązany jest do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 lutego 2024 r. wydana w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek.

Z oczywistych względów nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nie zachodzą również przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c – w sprawie nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 u.p.u., nie nastąpiło także zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym ani w umorzonym postępowaniu upadłościowym. W odniesieniu do ogłoszenia upadłości przez stronę wskazać należy, iż do akt sprawy załączono zarządzenie w sprawie ogłoszenia upadłości w Wielkiej Brytanii z 26 sierpnia 2020 r., jednak strona nie poinformowała instytucji angielskiej o zadłużeniu w ZUS, w związku z czym instytucja angielska nie informowała ZUS o ogłoszeniu upadłości. Z akt nie wynika zatem, aby strona ogłosiła upadłość, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 4c, tj. upadłość wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (część III, tytuł V u.p.u.).

Chociaż skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, to nie nastąpiło jednak spełnienie przesłanki opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Skarżący ma matkę, a więc posiada następców prawnych. Ponadto jest właścicielem nieruchomości o numerze księgi wieczystej [...]. Nie zostało więc spełnione kryterium braku majątku. Podkreślić należy, iż podnoszone przez stronę zawieszenie działalności gospodarczej w 2017 r. nie jest równoznaczne z zaprzestaniem jej wykonywania, wniosek o ogłoszenie upadłości skarżący złożył zaś dopiero 26 sierpnia 2020 r., zarządzenie w sprawie ogłoszenia upadłości zostało wydane 27 sierpnia 2020 r.

Wysokość zadłużenia z tytułu niepłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, wynoszącą zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) w dacie wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia 16 zł, nie ma więc zastosowania także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy.

Ponadto naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, nie zachodzi więc przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

Odnosząc się do przesłanki opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie jest oczywistym, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dyrektor II Oddziału ZUS w Łodzi w trakcie postępowania egzekucyjnego wyegzekwował od strony łączną kwotę 1151,97 zł. Co więcej, skarżący - zgodnie z informacjami zgromadzonymi w aktach administracyjnych sprawy - dysponuje składnikiem majątkowym w postaci wspomnianej wyżej nieruchomości. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości nie zostały zatem wyczerpane.

Z treści regulacji § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. wynika, że to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko ich wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma je udowodnić. Konstrukcja tego przepisu nie wyklucza realizacji ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego, włączając ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym, celem wykazania przesłanek określonych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 3467/18, LEX nr 2645010). W konsekwencji to strona powinna wykazać konkretne okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia.

Z akt sprawy nie sposób wywieść, aby strona poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które to powodowałyby, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie mógł zatem znaleźć zastosowania § 3 ust. 2 rozporządzenia.

W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, iż K.C. jest kawalerem, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje zarobkowo oraz nie posiada dochodu z innych źródeł. Jakkolwiek ani Sąd, ani organy administracji nie podważają stanu zdrowia skarżącego, tj. torbieli w kręgach szyjnych, utraty siły w lewej ręce i ból w ramieniu, przepukliny brzusznej, utrudniających chodzenie problemów z kolanami, dny moczanowej i nadciśnienia tętniczego, to wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości pozyskiwania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Z akt sprawy wynika, że skarżący ma ograniczoną zdolność do pracy oraz działalności związanej z pracą, w związku z czym przyznano mu wypłacane co miesiąc dodatkowe świadczenie pieniężne w Wielkiej Brytanii w kwocie 5665 zł, które stanowi jego źródło utrzymania. Przesłanka zdrowotna nie została jednak spełniona, gdyż nie przedstawiła żadnego dokumentu stwierdzającego trwałą i całkowitą niezdolności do pracy, np. orzeczenia o niepełnosprawności, które wykluczałoby z rynku pracy. Ponadto zdaniem Sądu, sama okoliczność ponoszenia przez podatnika kosztów utrzymania za granicą nie może uzasadniać zastosowania przez organ ulgi, gdyż płatnicy składek mieszkający i pracujący w kraju również ponoszą koszty własnego utrzymania i rodziny, a mimo to terminowo płacą zobowiązania.

Za prawidłową Sąd uznaje więc dokonaną przez organ analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia.

Podsumowując, organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów postępowania w aspekcie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Właściwa jest ocena organu, że w okolicznościach sprawy nie zachodzą wobec skarżącego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie.

Na marginesie Sąd zaznacza, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości w myśl art. 28 u.s.u.s. (ew. z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 29 u.s.u.s.), bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu (por. wyrok NSA z 18 lutego 2000 r., sygn. akt III SA 398/99, LEX nr 1693323; wyrok WSA w Gdańsku z 8 lutego 2012 r., sygn. akt I S/Gd 1057/11, LEX nr 1122920).

Reasumując, z zebranego materiału dowodowego wynika, że nie miała miejsce sytuacja całkowitej nieściągalności, o której mowa w art .28 ust. 3 u.s.u.s. ani też częściowej nieściągalności określonej w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Organ administracji w sposób wszechstronny rozważył cały zebrany materiał dowodowy w kontekście przepisów regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek. Wyjaśnił dlaczego wniosek skarżącego nie został uwzględniony zaś ocenie organu, w ramach uznania administracyjnego, nie można postawić zarzutu dowolności.

Wobec niestwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga została oddalona. d.cz.