Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 301/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Wstrzymanie wykonania aktu
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 61 § 3
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Piszczek po rozpoznaniu w dniu 2 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 2438/23 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi W.B. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia 16 sierpnia 2023 r., nr PRŚ/14/23 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku W.B. (dalej: skarżący), uzupełnionego pismami z 4 grudnia 2023 r., i 11 grudnia 2023 r. - postanowieniem z 6 marca 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 2438/23 odmówił skarżącemu wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie (dalej: "organ") z 16 sierpnia 2023 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych.

Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił niebezpieczeństwa wystąpienia znacznej szkody. Nie wykazał również argumentów przemawiających za tym, że wykonanie decyzji mogłoby rodzić niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

Sąd wyjaśnił, że załączone do wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji dokumenty (kopia świadectwa pracy, wydruk z CEIDG, kopia wniosku o przyznanie płatności na rok 2023, wydruk z systemu informatycznego IRZ ARiMR potwierdzający stan pogłowia wg stanu na dzień 15 listopada 2023 r., kopia umowy o kredyt inwestycyjny) w żaden sposób nie obrazują sytuacji majątkowej skarżącego. Sąd uznał, że nie miał możliwości porównania obciążenia wynikającego z zaskarżonej decyzji z sytuacją finansową skarżącego i nie mógł rzetelnie ocenić, że wykonanie decyzji pociągnie za sobą skutki, o jakich mowa w art. 61 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U.2024.935ze zm.; dalej: p.p.s.a.).

Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 61 § 3 w zw. z art. 49 § 1 w zw. z art. 6 p.p.s.a., poprzez odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, w następstwie przyjęcia iż skarżący w treści wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji - nie wykazał inicjatywy w zakresie uprawdopodobnienia przesłanek wstrzymania wykonalności aktu administracyjnego, który stanowił substrat zaskarżenia w sprawie, w sytuacji - w ślad za ugruntowanym stanowiskiem prezentowanym tak w doktrynie, jak również w judykaturze (a nadto, zważywszy na okoliczność, że skarżący występuje w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika) - w razie stwierdzenia przez Sąd braków we wniosku, polegających na niepowołaniu okoliczności, które wskazywałyby na to, że wykonanie aktu mogłoby wyrządzić skarżącemu znaczną szkodę lub wywołać trudne do odwrócenia skutki, Sąd powinien w pierwszej kolejności wezwać skarżącego – na mocy art. 49 § 1 p.p.s.a. – do uzupełnienia braków we wniosku w zakreślonym terminie ze skutkami wymienionymi w tym przepisie, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania;

- art. 61 § 3 p.p.s.a., poprzez odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, w następstwie przyjęcia, że skarżący rzekomo nie wykazał przesłanek warunkujących możliwość wstrzymania wykonalności aktu administracyjnego, który stanowił substrat zaskarżenia w sprawie w sytuacji, gdy wobec skarżącego aktualizują się przesłanki pozytywne wymienione w tym przepisie, albowiem, zarówno w treści wniosku sformułowanego przez skarżącego w sprawie, jak również w treści pism procesowych, datowanych na dzień 4 grudnia 2023 r. oraz 11 grudnia 2023 r., skarżący uprawdopodobnił zarówno przesłankę wyrządzenia znacznej szkody, jak i niebezpieczeństwa spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. Sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Chodzi tu o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności.

W judykaturze dominuje stanowisko kładące nacisk na obowiązek wykazania przez stronę okoliczności uzasadniających przyznanie tymczasowej ochrony sądowej (zob. postanowienia NSA: z 15 stycznia 2014 r., sygn. akt II FSK 2165/13, z 10 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 106/11, z 9 września 2011 r., sygn. akt II FSK 1501/11, z 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 219/11 czy z 26 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 338/07 – te i dalej powoływane orzeczenia NSA dostępne w Internecie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Argumentacja wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu musi w sposób przekonywający pokazać konkretne relacje między brakiem wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, a wystąpieniem zagrożeń z art. 61 § 3 p.p.s.a. Za zasadne uznać należy przyjęcie, że skoro postępowanie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji jest inicjowane wnioskiem strony, to na wnioskodawcy spoczywa powinność wskazania konkretnych zagrożeń płynących z wykonania kwestionowanego aktu. Podmiot występujący o wstrzymanie wykonania decyzji, który zaniechał podania okoliczności mających uzasadniać jego żądanie, nie może oczekiwać od sądu, aby ten, wyręczając go, niejako z urzędu poszukiwał usprawiedliwienia dla złożonego wniosku (por. postanowienie NSA z 5 maja 2016 r., sygn. akt I FZ 98/16, postanowienie NSA z 28 kwietnia 2016 r., sygn. akt II FZ 40/16).

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji organu z 16 sierpnia 2023 r., uznając że skarżący nie wykazał, że w jego przypadku wystąpiła którakolwiek z przesłanek wstrzymania wykonania decyzji, określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest prawidłowa.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji miał podstawy, aby uznać, że argumentacja na poparcie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji (w tym dołączone przez skarżącego do wniosku dokumenty) nie obrazują jego sytuacji majątkowej. Nie miał możliwości porównania obciążenia skarżącego, wynikającego z zaskarżonej decyzji z jego sytuacją finansową. W niniejszej sprawie skarżący ograniczył się jedynie do ogólnikowego przedstawienia skutków wykonania decyzji. W ocenie NSA dokumenty wskazane we wniosku takie jak kopia świadectwa pracy na okoliczność ustania stosunku pracy, wydruk z CEIDG wskazujący na zamknięcie działalności gospodarczej, kopia wniosku o przyznanie płatności na rok 2023, informacja o stanie pogłowia wg stanu na dzień złożenia zażalenia, kopia umowy o kredyt inwestycyjny przedstawiają sytuację finansową skarżącego w sposób wybiórczy i nie są wystarczające do oceny rzeczywistej i aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego, co z kolei uniemożliwiało skonfrontowanie kwoty wynikającej z zaskarżonej decyzji z faktycznymi możliwościami płatniczymi skarżącego. WSA nie mógł więc pozytywnie rozpoznać wniosku poprzez stwierdzenie, że wykonanie decyzji może spowodować znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki. Skarżący nie zobrazował we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji rzetelnie i przejrzyście aktualnej swojej sytuacji finansowej i majątkowej. Za koniecznością wstrzymania wykonania decyzji organów podatkowych nie może przemawiać przy tym fakt, że skarżący zobowiązany jest zabezpieczyć część uzyskiwanych miesięcznych dochodów na poczet spłaty zobowiązań z tytułu umów kredytu. Powyższe prowadziłoby bowiem do nieuprawnionego przyznania zobowiązaniom o charakterze prywatnoprawnym preferencji w stosunku do należności względem Skarbu Państwa. Ponadto jak wynika z oświadczenia skarżącego kredyt jest na bieżąco regulowany.

Wbrew twierdzeniom skarżącego, brak wystarczającego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie obligował Sądu I instancji do wezwania skarżącego do usunięcia braków formalnych tego wniosku w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a., poprzez wskazanie okoliczności obrazujących jego sytuację ekonomiczną, finansową bądź osobistą.

Sąd nie mógł wezwać strony do usunięcia braków formalnych w trybie przewidzianym w art. 49 p.p.s.a., bowiem przepis ten dotyczy jedynie takich sytuacji, gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. W niniejszej sprawie okoliczności takie nie zachodzą.

Jak wskazano wyżej, ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek wstrzymania wykonania decyzji spoczywa na wnioskodawcy i sprowadza się do uprawdopodobnienia, że wykonanie decyzji spowoduje znaczną szkodę lub doprowadzi do powstania trudnych do odwrócenia skutków. Brak takiego uprawdopodobnienia nie może być uznany za brak formalny wniosku (art. 49 § 1 p.p.s.a.). Uzasadnienie wniosku nie jest elementem obligatoryjnym, wpływającym na ważność wniosku i warunkującym jego dopuszczalność i nie podlega uzupełnieniu poprzez wezwanie do uzupełnienia braków formalnych. Ma ono za zadanie jedynie wykazanie i uprawdopodobnienie zaistnienia przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, a więc niedostateczne uzasadnienie nie powoduje odrzucenia wniosku, a jedynie uniemożliwia ewentualną ocenę okoliczności sprawy w kontekście przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 7 kwietnia 2021 r. sygn. akt I GZ 68/21; z 5 sierpnia 2020 r. sygn. akt IGZ 172/20; z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt II GZ 169/20; z 17 października 2017 r. sygn. akt II GZ 769/17; z 7 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GZ 255/17; z 15 stycznia 2015 r. sygn. akt I FZ 482/14; z 19 marca 2014 r. sygn. akt I FZ 74/14; z 16 września 2014 r. sygn. akt I OZ 744/14; z 2 października 2013 r. sygn. akt I OZ 848/13).

Wbrew twierdzeniom skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył art. 61 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a., w zw. z art. 6 p.p.s.a. Przy ocenie wniosku skarżącego, Sąd I instancji wziął pod uwagę okoliczności wynikające z akt sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia ocenił, że skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki zawarte w tym przepisie. Z tego względu za prawidłową należy uznać ocenę Sądu, że skarżący nie uprawdopodobnił, że w tej sprawie wystąpiły przesłanki z art. 61 § 3 p.p.s.a., umożliwiające zastosowanie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Niezasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd art. 6 p.p.s.a. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 6 p.p.s.a. Sąd ma obowiązek udzielenia stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Przepis ten nie zwalnia jednak strony z dbałości o własne interesy i nie nakłada na Sąd obowiązku instruowania strony o wyborze sposobu postępowania, czy też udzielania porad prawnych w każdym możliwym aspekcie. Z oczywistych względów Sąd takich pouczeń stronie w tej konkretnej sprawie udzielić nie mógł, bowiem wniosek o wstrzymanie zaskarżonego aktu został złożony wraz ze skargą, a więc zanim Sąd podjął jakiekolwiek czynności w sprawie (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 4 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 68/15; z 5 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 365/08).

Na marginesie NSA stwierdza, że postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności (art. 61 § 4 p.p.s.a.). Gdyby zatem taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, strona może przedstawić stosowną dokumentację wraz z nowym wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji. Wskazać przy tym należy, że braki wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu nie mogą być uzupełnione w zażaleniu, natomiast – jak wskazano powyżej – na każdym etapie postępowania może zostać złożony nowy wniosek o zastosowanie ochrony tymczasowej wraz z dokumentami uzasadniającymi rzeczywiste możliwości finansowe strony. W interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, by powołane w nim okoliczności wskazywały na zajście przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz poparcie twierdzeń w tym zakresie stosownymi dokumentami źródłowymi.

Ze wskazanych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.