Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1470/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.  17  ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik sędzia WSA Gabriela Nowak asesor WSA Anna Milicka - Stojek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 października 2023 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 12 maja 2023 r. nr KO-656/4103/386/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z 12 maja 2023 r. nr KO-656/4103/386/23 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej jako "Wójt") z 23 marca 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania E. G. (dalej jako "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżąca w dniu 22 lutego 2023 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem J. P. Do wniosku załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z 4 grudnia 2007 r. nr [...], z którego wynika, że jej ojciec zaliczony został do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 sierpnia 2007 r.

Wójt decyzją z 23 marca 2023 r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że niepełnosprawność jej ojca istnieje od 72-go roku życia, a zatem nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390), powoływanej dalej jako "u.ś.r." Co więcej, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jak natomiast wynika z akt sprawy, skarżąca mocą decyzji z 20 lutego 2023 r. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na ojca. Niespełnienie przez skarżącą dwóch ww. przesłanek uniemożliwiało wydanie pozytywnej decyzji.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła Wójtowi: 1) błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. i nieuwzględnienie, że na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014, z. 9, poz. 104) doszło do uznania niekonstytucyjności części ww. przepisu w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki; 2) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; 3) niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i przez to nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego z nich.

Kolegium decyzją z 12 maja 2023 r. utrzymało w mocy decyzję z 23 marca 2023 r. i wskazało, że argumentacja Wójta, w której oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Nie jest więc dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z Konstytucją. W ocenie Kolegium, nie można również zgodzić się z Wójtem, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. i okolicznością pozostawania beneficjentem świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, który otrzymuje z uwagi na opiekę nad ojcem. Co prawda, stosownie do ww. przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to jednak w myśl art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do ww. świadczeń przysługuje jedno z nich wybrane przez osobę uprawnioną. Z dołączonego do wniosku oświadczenia z 22 lutego 2023 r. wynika zaś, że skarżąca z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z przysługującego jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium, mimo powyższych uchybień, decyzja Wójta jest jednak prawidłowa, bowiem skarżąca nie spełnia innych przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Wątpliwości Kolegium budzi bowiem powód niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą. Z analizy materiału dowodowego wynika, że udzielana pomoc ojcu nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana, jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas osobie tę opiekę sprawującej, że nie jest ona w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. Opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. związana musi być wyłącznie z osobą chorego. Zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie nie można przyjąć, że wykonywane względem ojca czynności wypełniają skarżącej cały dzień w stopniu uniemożliwiającym podjęcie pracy, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca mieszka w innym domu niż ojciec, jednak w tym samym podwórku. Ojciec zamieszkuje zaś w domu wspólnie z synem - bratem skarżącej. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem - osobą bezrobotną i córką w wieku szkolnym. Nie pracuje z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Skarżąca podała, że w ciągu dnia pomaga ojcu w codziennej toalecie, podaje leki, przygotowuje posiłki, dowozi do lekarza, wyprowadza na spacer. W nocy opiekę nad ojcem przejmuje brat mieszkający z ojcem. Ustalono także, że niepełnosprawny porusza się sam po mieszkaniu, nie jest osobą leżącą, pampersowaną. Skarżąca w dołączonym do wniosku piśmie szczegółowo opisała świadczoną opiekę. Z opisanego zakresu tej pomocy również wynika, że pomaga ona ojcu przy toalecie, przygotowuje leki, posiłki, zawozi do lekarza, dokonuje pomiaru cukru (co 2 tygodnie) i ciśnienia, pomaga przy kąpieli (2 razy w tygodniu). W nocy opiekę tę przejmuje brat. Z akt wynika ponadto, że osoba niepełnosprawna posiada jeszcze troje dzieci: syna A. - pracuje w gospodarstwie rolnym, córkę J. - pracuje w gospodarstwie rolnym i córkę M., która pozostaje na utrzymaniu męża. W ocenie Kolegium, powyższe dowodzi, że zakres sprawowanej opieki nad ojcem przez skarżącą umożliwia jej podjęcie zatrudnienia, czy też innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze godzin. Opieka, którą deklaruje ona nie musi być bowiem sprawowana w sposób ciągły, zwłaszcza, że jej ojciec nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie, posiłki spożywa samodzielnie - nie wymaga karmienia i pojenia, nie jest pampersowany, samodzielnie korzysta z toalety. Powyższe dowodzi, że ojciec nie wymaga szczególnej pielęgnacji i ciągłej gotowości z jej strony w niesieniu mu pomocy w czynnościach, które jest on w stanie wykonać samodzielnie. Skarżąca sama zaś oświadczyła, że opiekę sprawuje w ciągu dnia, w porze nocnej niepełnosprawnym opiekuje się, wspólnie z nim zamieszkujący syn. Kolegium wskazało, że nie kwestionując złego stanu zdrowia ojca skarżącej i zasadności udzielania mu wsparcia w codziennych czynnościach, co niewątpliwie potwierdza orzeczenie o niepełnosprawności, uznaje, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto nie można pominąć, że ojciec skarżącej ma jeszcze troje dzieci, które także mają obowiązek alimentacyjny wobec rodzica. W sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób (dzieci), każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jedna osoba. W konsekwencji skarżąca jest w stanie przy zaangażowaniu i pomocy rodzeństwa w sprawowanej opiece w postaci osobistej pomocy bądź łożenia środków finansowych na uprawnioną osobę - podjąć aktywność zawodową, przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zarzucając organowi naruszenie prawa materialnego, tj.

1) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

2) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania ww. świadczenia, będącą jednocześnie faktycznie opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawnym ojcem, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że istotą opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, jak wskazało Kolegium, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu ww. przepisu. Nie może też stanowić podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego argument, że rodzeństwo skarżącej winno wspierać ją w opiece nad osobą niepełnosprawną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w przypadku gdy jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Tym samym jeżeli jest kilka podmiotów zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Skarżąca ma prawo wyboru, czy podejmie zatrudnienie i będzie dzieliła się obowiązkiem alimentacyjnym względem ojca z pozostałym rodzeństwem, czy też będzie czyniła osobiste starania poprzez osobistą opiekę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na wstępie wskazać należy, że prawidłowe jest stanowisko Kolegium że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, kryterium momentu powstania niepełnosprawności nie może stanowić wyłącznej podstawy orzekania o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Prawidłowo również Kolegium wskazało, że z uwagi na treść art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie można było odmówić skarżącej wnioskowanego świadczenia tylko z tej przyczyny, że jest ona beneficjentem świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, który otrzymuje z uwagi na opiekę nad ojcem. Co istotne, z dołączonego do wniosku oświadczenia z 22 lutego 2023 r. wynika, że skarżąca z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z przysługującego jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu, zasadne jest jednak również stanowisko organu w odniesieniu do trzeciej z przesłanek omawianych w zaskarżonej decyzji, tj. przesłanki uniemożliwiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki.

W sprawie bezsporne jest, że ojciec skarżącej orzeczeniem z 4 grudnia 2007 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S., zaliczony został do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 sierpnia 2007 r. W świetle tego orzeczenia wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Odnosząc się zatem do kwestii ww. związku przyczynowo-skutkowego, należy zauważyć, że biorąc pod uwagę art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą wskazaną w ustawie (tak np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 12 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Po 917/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, LEX nr 3088207). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19, LEX nr 3047011). W każdej sprawie organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13, LEX nr 1773689).

Z akt sprawy nie wynika natomiast, czy rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą (przy czym nie wskazała ona, w jakich okresach pracę wykonywała i w jakim miejscu – podała jedynie, że jej "ostatni okres zatrudnienia/ubezpieczenia społecznego to styczeń 2023 r." – por. oświadczenie z 22 lutego 2023 r. załączone do wniosku), bądź też niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej jest faktycznie spowodowane koniecznością opieki nad ojcem. Skarżąca nie wykazała też, że była w stanie gotowości do podjęcia zatrudnienia (nawet w niepełnym wymiarze czasu), którego jednak nie podjęła ze względu na konieczność ww. opieki, bądź też, czy przed złożeniem wniosku gdziekolwiek pracowała. Jest to o tyle istotne, że orzeczenie ojca skarżącej o niepełnosprawności w stopniu znacznym nosi datę 4 grudnia 2007 r., zaś wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożono w lutym 2023 r.

Abstrahując jednak od powyższego należy mieć na uwadze, że kolejnym elementem podlegającym ocenie na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest bowiem wyjaśnienie, czy rodzaj bądź liczba czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

W realiach rozpoznawanej sprawy zasadnie wywodzi Kolegium, że z oświadczeń skarżącej wynika, że opieka, którą sprawuje wobec ojca sprowadza się do pomocy w czynnościach higienicznych (toaleta poranna i wieczorna, jak też pomoc przy kąpieli 2 razy w tygodniu oraz w razie potrzeby obcinanie paznokci i włosów), przygotowywania posiłków, podawania leków (2 razy dziennie, ewentualnie leków przeciwbólowych w razie potrzeby), dokonywania pomiaru cukru co 2 tygodnie i ciśnienia, wożenia do lekarza (jak wskazała skarżąca "co jakiś czas") oraz w razie ładnej pogody wyprowadzania na spacery. Tak zarysowany zespół obowiązków, jakich skarżąca podejmuje się względem ojca, nie daje podstaw do stwierdzenia, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia przez nią jest wykluczone. Wsparcie przy podawaniu leków (2 razy dziennie), toalecie, przygotowywaniu posiłków, czy wożenie w razie potrzeby do lekarza (raz na jakiś czas), nie wymagają stałej styczności z chorym i permanentnej obecności opiekuna. Opieka ta, choć niewątpliwie wymagająca regularności, nie jest zatem absorbująca na tyle, by wykluczyć możliwość podejmowania przez skarżącą innych zajęć, w tym związanych z zarobkowaniem (choćby w ograniczonych ramach czasowych), zwłaszcza, że jej ojciec nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie, posiłki spożywa samodzielnie - nie wymaga karmienia i pojenia, nie jest pampersowany, samodzielnie korzysta z toalety. Co więcej, jak ustalono w toku postępowania, ojciec zamieszkuje w domu wspólnie z bratem skarżącej, który opiekuje się ojcem w porze nocnej. Z kolei skarżąca mieszka w innym domu niż ojciec, jednak w tym samym podwórku i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem - osobą bezrobotną i córką w wieku szkolnym. Powyższe ustalenia wskazują, że zakres opieki świadczonej przez skarżącą wobec ojca, nie uniemożliwia jej podjęcia pracy zarobkowej (tym bardziej że jest ona osobą młodą), np. na umowę zlecenie, o dzieło, czy też dorywczej lub w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie bez znaczenia w tej kwestii jest również okoliczność, na którą wskazała sama skarżąca, że w opiece nad ojcem może też liczyć na pomoc mieszkającego z ojcem brata.

Z powyższych przyczyn Sąd podziela stanowisko Kolegium, że zajęcia zawodowe skarżącej (np. w niepełnym wymiarze czasu pracy lub pracy dorywczej) nie wykluczałyby opieki nad ojcem, gdyby zaszła taka potrzeba: czy to z powodu ich krótkotrwałości i znacznych przerw między jednym i drugim zleceniem, czy też ze względu na dzielenie się obowiązkami z bratem, który zajmuje się ojcem wieczorami i nocą. Stąd nie sposób wiązać braku jej aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki.

Sąd nie kwestionuje oczywiście stanu zdrowia ojca skarżącej i sprawowanej przez nią opieki. Jednak sama konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie stanowi, w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W niniejszej sprawie zaś taki związek przyczynowy nie zachodzi. Trafnie zatem w tych okolicznościach faktycznych, które skutecznie przez skarżącą nie zostały zakwestionowane, Kolegium wywiodło, że nie została w sprawie spełniona podstawowa przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkująca uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego odnosząca się do związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (brakiem jego podejmowania) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Inaczej mówiąc podnoszone przez skarżącą okoliczności, jakoby stan zdrowia ojca wymusił na niej rezygnację z aktywności zawodowej nie znajduje potwierdzenia w materialne dowodowym.

Podkreślić również należy, na co słusznie zwróciło uwagę Kolegium, że na rodzeństwie skarżącej (A. - pracującym w gospodarstwie rolnym, córce J. – pracującej w gospodarstwie rolnym i córce M., która pozostaje na utrzymaniu męża) także ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojca, wynikający wprost z art. 129 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.). Nawet wykonywanie pracy czy inne zajęcie nie zwalniają z wykonywania względem ojca obowiązku alimentacyjnego - albo osobiście, albo poprzez osoby trzecie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podzielany jest pogląd, że dopuszczalna jest każda postać́ świadczeń alimentacyjnych, w tym poprzez wypłatę̨ niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym zapewnienia usług opiekuńczych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 24 stycznia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1210/21, LEX nr 3323066). Co do zasady zgodzić się należy ze skarżącą, że jeśli jest kilka podmiotów zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Jak jednak wskazano powyżej, skarżąca nie spełnia warunku dotyczącego zaistnienia bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją lub nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.

Reasumując zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja została oparta na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym i oświadczeniach skarżącej, a który to pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem Ustalenia poczynione w tym zakresie, znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które w całości odpowiada prawu. Sąd nie doszukał się naruszenia przywołanych w skardze przepisów prawa materialnego.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji.

Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a., który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu, gdy strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, w której skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zaś organ nie sprzeciwił się temu wnioskowi.