Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 885/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par.1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135, art. 200,205 par. 2, 119 pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 2097
law: Ustawa z dnia 5 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), asesor WSA Nina Beczek, , po rozpoznaniu w dniu 19 października 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. S., J. G. i Z. I. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 lutego 2023 r. nr DAP-WOSRFR.7280.5.2023.KK w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 7 grudnia 2022 r. nr 2; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżących M. S., J. G. i Z. I. solidarnie kwotę 731 (siedemset trzydzieści jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 14 lutego 2023 r., nr DAP-WOSRFR.7280.5.2023.KK Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania M. S., J. G. i Z. I. od decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2022 r., nr [...] odmawiającej potwierdzenia M. S., J. G., Z. I., J. M., J. C., J. C. oraz K. C. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K., jako spadkobierczynię M. L., nieruchomości położonych w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], tj. poza obecnymi granicami RP, utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2022 r., nr [...].

W uzasadnieniu Minister wskazał, że wnioskiem z 30 grudnia 2008 r. M. S., Z. I. oraz E. M. zwrócili się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. nieruchomości obejmujących dom z ogrodem położonych przy ul. [...] we [...], województwo [...]. Z tożsamym wnioskiem 31 grudnia 2008 r. wystąpił M. C., który wskazał ponadto nieruchomość położoną przy ul. [...] ([...]) oraz nieruchomość położoną w miejscowości [...] ([...]) przy ul. [...] województwo [...].

Minister przedstawił przebieg postępowania w sprawie, zebrane dowody, wydane decyzje przez organ I instancji, następnie uchylone przez Ministra, następstwo prawne po zmarłych w toku postępowania stronach.

Organ wskazał, że postanowieniem z [...] czerwca 2022 r. Wojewoda [...] uznał, że w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. nieruchomości położnych w miejscowości [...] zostały spełnione wymogi, o których mowa w ustawie z 8 lipca 2005 r. realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2097). Jednocześnie organ wojewódzki wezwał uprawnionych do wskazania jednej z wybranych form realizacji prawa do rekompensaty.

Wojewoda [...]:

- decyzją nr [...] z [...] grudnia 2022 r. potwierdził M. S., J. G., Z. I., J. M., J. C., J. C. i K. C. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. nieruchomości położonych w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...];

- decyzją nr [...] z [...] grudnia 2022 r. odmówił potwierdzenia wyżej wskazanym spadkobiercom prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K., jako spadkobierczynię M. L., nieruchomości położonych w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...];

- decyzją nr [...] z [...] grudnia 2022 r. odmówił potwierdzenia wyżej wskazanym spadkobiercom prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. nieruchomości położonych w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], w części obejmującej: stajnię, stodołę, chlew, kurnik, dom dla służby oraz wozownię:

- decyzją nr [...] z [...] grudnia 2022 r. odmówił wyżej wskazanym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. nieruchomości położonych w gminie [...], powiat [...], województwo [...], wchodzących w skład majętności tabularnej [...] odpowiadających pgr.1 kat. [...] o łącznej pow. [...] ha.

Odwołania od decyzji nr [...] i nr [...] złożyły M. S., J. G. i Z. I..

Minister wskazał, że przedmiotowe rozstrzygnięcie dotyczy odwołania od decyzji Wojewody [...] nr [...].

Wyjaśnił, że z przedłożonej do akt sprawy uchwały z [...] września 1933 r. Sądu Grodzkiego Miejskiego oddział [...] we [...], sygn. akt [...], w sprawie spadkowej po J. L. zmarłym [...] lutego 1932 r. wynika, że intabulacji praw po wyżej wymienionym zmarłym dokonano na rzecz sióstr spadkodawcy, tj. M. L. oraz M. K. z [...] - po połowie na własność.

Na podstawie uchwały z 18 lutego 1934 r. Sądu Grodzkiego Miejskiego oddział [...] we [...], sygn, akt [...] dokonano intabulacji prawa własności J. L. na rzecz M. L. i M. K. po połowie.

Z wypisu urzędniczego sporządzonego [...] czerwca 1938 r., nr rep. [...] wynika, że M. L. oraz M. K. nabyły, jako spadkobierczynie swojego brata J. L. nieruchomości, w których posiadaniu był J. L. od chwili ich nabycia do chwili swojej śmierci.

Z umowy dzierżawy zawartej [...] kwietnia 1939 r. we [...] wynika, że M. K. oraz M. L. były tabularnymi właścicielkami folwarku [...] w powiecie [...]. Majątek ten obejmował około 120 morgów gruntów rolnych, łąk i pastwisk oraz młody lasek około 3 morgowy. Na terenie folwarku znajdowały się także budynki mieszkalne i gospodarcze, w skład których wchodził dom mieszkalny obejmujący dwa pokoje oraz kuchnię. Był też sad, stajnia, stodoła, chlew i kurnik oraz dom dla służby i wozownia.

Z postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] listopada 2009 r., sygn. akt [...] wynika, że spadek po M. L. zmarłej [...] grudnia 1944 r. we [...] nabyła w całości siostra M. K..

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] lipca 2009 r., sygn. akt [...] spadek po M. K. zmarłej [...] stycznia 1949 r. w [...] nabyły córki: Z. S., M. N., M. S., J. M., S. K. oraz I. K.. Następnie organ, wskazując na postanowienia spadkowe oraz akty poświadczenia dziedziczenia, przedstawił następstwo prawne po spadkobiercach M. K..

W ocenie organu powyższe okoliczności faktyczne wskazują, że:

- [...] września 1939 r. prawo własności folwarku przysługiwało M. K. oraz M. L., natomiast udział w prawie własności wyżej wymienionej nieruchomości wynosił 1/2 dla każdej ze współwłaścicielek;

- stronami przedmiotowego postępowania są: M. S., J. G., J. C., K. C., J. P., Z. I. oraz J. M..

Rozpoznając sprawę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że zgodnie z art. 1 ust 1 i ust. 1a ustawy z 8 lipca 2005 r., prawo do rekompensaty przysługuje z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie, tzw. "układów republikańskich" oraz umowy pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich z [...] lutego 1951 r.

Przepisy ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co wynika z art. 1 ust 2 ustawy.

Zgodnie z art. 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub

b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub

c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5 z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489)

- oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

2) posiada obywatelstwo polskie.

Stosownie do art. 3 ust 2 ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2.

Minister wyjaśnił, że właścicielem pozostawionej nieruchomości w miejscowości [...] była także M. L., która nie repatriowała się, tj. nie opuściła byłego terytorium RP i nie powróciła do Polski w jej powojennych granicach. Powyższy stan faktyczny znajduje odzwierciedlenie w postanowieniu z [...] listopada 2009 r., sygn. akt [...] Sądu Rejonowego dla [...] , z którego wynika, że spadek po M. L. zmarłej [...] grudnia 1944 r. we [...] nabyła w całości siostra M. K.. Jednocześnie organ wskazał, że w zgromadzonym w przedmiotowej sprawie materiale dowodowym brak jest jakichkolwiek innych dowodów, które podważałyby ten fakt, bądź wprowadzałyby rozbieżności w kwestii spełnienia przez M. L. ustawowego wymogu repatriacji.

W ocenie Ministra powyższe oznacza, że chociaż M. L. przysługiwało prawo własności w wysokości [...] udziału do nieruchomości położonej w miejscowości [...], to współwłaścicielka ta nie spełniała wymogu repatriacji, tj. nie opuściła byłego terytorium RP i nie przybyła do Polski w jej obecnych granicach.

Organ odwoławczy wskazał, że zagadnienie konieczności opuszczenia byłego terytorium RP przez właścicieli nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami jest szeroko omówione w judykaturze zarówno Trybunału Konstytucyjnego, jak i sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04 orzekł, że przyrzeczona kompensacja była, zgodnie z postanowieniami umów republikańskich, przeznaczona wyłącznie dla obywateli RP (wg stanu prawnego z 1 września 1939 r.) narodowości polskiej i żydowskiej, którzy - decydując się na przesiedlenie na terytorium RP w jej granicach po II wojnie światowej - manifestowali tym postępowaniem swą więź z państwem i narodem polskim. Zobowiązania wynikające z umów republikańskich nie obejmowały zatem osób niebędących obywatelami polskimi ani też osób, które nie zostały repatriowane na terytorium RP w granicach ustalonych w 1945 r.

Minister wskazując na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podniósł, że w przypadku, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości nie spełnił przesłanki wynikającej z art. 1 ustawy, tj. wymogu repatriacji, w konsekwencji czego nie mógł nabyć prawa do rekompensaty, wówczas i jego następcy prawni, prawa tego nie mogli nabyć, ponieważ niezbędnym do potwierdzenia prawa do rekompensaty jest, by spadkodawca - pierwotny właściciel - sam był osobą uprawnioną do rekompensaty przez spełnienie przesłanek wymienionych w ustawie. Prawo spadkobiercy właściciela mienia pozostawionego poza obecnymi granicami RP do realizacji uprawnień przewidzianych ustawą zabużańską, nie jest odrębną kategorią prawną, a ma swoje źródło w prawach przysługujących właścicielowi mienia.

W ocenie Ministra powyższe oznacza, że nie można uprawnień spadkobiercy byłego właściciela mienia zabużańskiego rozpatrywać w całkowitym oderwaniu od sytuacji, w jakiej znajdował się sam właściciel. Skoro bowiem ustawa zabużańska przyznaje w art. 3 pkt 2 określone uprawnienia spadkobiercom "właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej", to poprzednik prawny wyżej wymienionych osób musi spełniać wszystkie przesłanki do nabycia rekompensaty. Warunkiem koniecznym do otrzymania rekompensaty jest przesiedlenie, przemieszczenie, repatriacja, a dokładniej przybycie na terytorium Polski w jej obecnych granicach. Warunek ten mógł być spełniony tylko przez tych właścicieli, którzy przeżyli wojnę, bo powrócili na terytorium Polski w jej obecnych granicach.

Podsumowując organ wskazał, że z uwagi na niespełnienie przez przedwojenną współwłaścicielkę nieruchomości - M. L., wymogu wynikającego z art. 2 ustawy, tj. nieudowodnienia faktu opuszczenia byłego terytorium RP w związku z wybuchem wojny oraz przybycia do Polski w jej obecnych granicach, nie jest możliwe przyznanie wnioskodawcom prawa do rekompensaty.

Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji złożyły: M. S., J. G. i Z. I..

Zaskarżonej decyzji zarzuciły naruszenie przepisów:

1. prawa materialnego, tj. art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że przesłanki materialnoprawne określone w art. 2 w zw. z art. 1 ustawy odnoszą się wyłącznie do osób fizycznych, które były 1 września 1939 r. właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP i tylko takie osoby uprawnione są do uzyskania rekompensaty, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów wskazuje, że właścicielem nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP może być także osoba, która nabyła własność nieruchomości po 1 września 1939 r. i takim osobom również przysługuje rekompensata na podstawie przepisów ustawy;

2. prawa procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 8 kpa, przez odmowę przyznania prawa do rekompensaty z uwagi na nieopuszczenie przez poprzednika prawnego skarżących byłego terytorium RP, co jest irrelewantne wobec treści ustawy;

b) art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 140 kpa, przez uznanie, że okolicznością istotną jest fakt opuszczenia przez poprzednika prawnego skarżących byłego terytorium RP, co jest irrelewantne wobec treści ustawy.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, o zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji potwierdzającej, że skarżącym przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, w miejscowości [...] oraz o zasądzenie koszów postępowania. Skarżące wniosły także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie sprzeciwił się rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym.

W piśmie procesowym z 6 czerwca 2023 r. uczestnik postępowania J. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, przyznanie spadkobiercom M. K. prawa do rekompensaty i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Jak wynika z akt sprawy właścicielkami nieruchomości położonej w miejscowości [...] były w chwili wybuchu wojny M. L. i M. K. po połowie. Bezsporne jest także, że M. L. zmarła [...] grudnia 1944 r., a spadek po niej w całości nabyła siostra M. K.. Z akt sprawy wynika także, że M. K. repatriowała się do Polski.

W sprawie istotne jest ustalenie, kto był właścicielem pozostawionego majątku [...] w chwili jego opuszczenia.

Zgodnie z art. 2 ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu wymienionych przepisów oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; 2) posiada obywatelstwo polskie.

Przepis art. 2 określa przesłanki ustawowe od spełnienia których zależy nabycie prawa do rekompensaty. Z treści tego przepisu wynika, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza granicami kraju, czyli podstawowa przesłanka, to bycie właścicielem nieruchomości w chwili opuszczania byłego terytorium, a ponadto posiadanie 1 września 1939 r. obywatelstwa polskiego i posiadanie w tym dniu miejsca zamieszkania na byłym terytorium Polski.

Organy obu instancji odmówiły skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty, powołując się na okoliczność, że M. L., będąca wspówłaścicielką pozostawionej nieruchomości, zmarła [...] grudnia 1944 r. i nie repatriowała się do Polski.

Z takim stanowiskiem organów nie sposób się zgodzić, ponieważ doprowadziło ono w rozpatrywanej sprawie do odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty na podstawie przesłanki pozaustawowej. Z przepisów art. 1 i art. 2 ustawy wynika, że prawo to przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był on w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP. Rekonstrukcja normy prawnej zawartej w art. 1 ustawy wskazuje, że podstawą nabycia prawa do rekompensaty może być zarówno opuszczenie przedwojennych granic RP na podstawie enumeratywnie wymienionych umów międzynarodowych (ust. 1, ust. 1a), jak i inne okoliczności związane z wojną rozpoczętą w 1939 r. (ust. 2). O ile powód opuszczenia byłego terytorium RP jest ustawową przesłanką uzyskania rekompensaty, to jednak ustawa nie ogranicza prawa do rekompensaty jedynie do osoby, która w dniu wybuchu wojny była właścicielem opuszczonej nieruchomości.

Dla potwierdzenia prawa do rekompensaty w świetle powołanych przepisów nie ma znaczenia, że właściciel pozostawionej nieruchomości na skutek śmierci nie repatriował się, gdyż od chwili śmierci w miejsce byłego właściciela w jego prawa wstępują jego spadkobiercy i stają się oni właścicielami (lub współwłaścicielami) nieruchomości. Jeśli zatem osoby będące już w momencie repatriacji właścicielami pozostawionego mienia przemieściły się na obecne terytorium RP z powodu okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., to zdaniem Sądu, spełniają one wynikające z art. 2 powołanej ustawy przesłanki uprawniające do otrzymania rekompensaty.

Zważyć należy, że zawarte w art. 2 pkt 1 ustawy odesłanie do daty 1 września 1939 r. wyraźnie dotyczy posiadania w tym dniu obywatelstwa polskiego oraz miejsca zamieszkania. Punkt ów, podobnie jak art. 2 pkt 2, tj. posiadanie obywatelstwa polskiego ustawy reguluje wyłącznie warunki, jakie właściciel nieruchomości pozostawionych musi spełniać, aby skutecznie ubiegać się o rekompensatę. Natomiast w związku z art. 2 zd. pierwszym ustawy, tj. prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP wskazać należy, że tą granicą czasową , który umożliwiałaby uzyskanie prawa do rekompensaty jest posiadanie przez właściciela nieruchomości prawa własności w chwili opuszczenia byłego terytorium RP z przyczyn podanych w ustawie.

Pod pojęciem "właściciela nieruchomości pozostawionych" niewątpliwie należy rozumieć osobę, która była właścicielem nieruchomości położonych na, tzw. Kresach Wschodnich przed wojną rozpoczętą w 1939 r. i zachowała to prawo w momencie jej wybuchu oraz w momencie repatriacji do Polski. Jednakże pojęciem właściciela należy również objąć takie osoby, które w chwili wybuchu wojny nie były właścicielami danej nieruchomości, ale tymi właścicielami stały się w wyniku spadkobrania w czasie wojny i były właścicielami nieruchomości w czasie repatriacji do Polski. Za takim rozumieniem normy prawnej wynikającej z art. 2 ustawy przemawia wykładnia językowa tego przepisu. Z treści art. 2 ustawy nie wynika wymóg bycia właścicielem nieruchomości 1 września 1939 r., natomiast jak podnoszono już wcześniej z datą 1 września 1939 r. związany jest wymóg posiadania obywatelstwa polskiego i miejsca zamieszkania.

W uchwale składu 7 sędziów NSA z 16 grudnia 2013 r., sygn.. akt I OPS 11/13 wskazano, że rekompensata zabużańska jest szczególnym, publicznoprawnym prawem majątkowym (wyrok TK z 19 grudnia 2002 r., sygn. akt K 33/02) i konsekwencją oceny prawnej jest objęcie tego prawa ochroną konstytucyjną (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). W konsekwencji wykładania art. 2 ustawy musi uwzględniać zasady konstytucyjne.

Należy więc stwierdzić, że odczytanie normy prawnej zawartej w art. 2 ustawy powinno nastąpić przy zastosowaniu, tzw. prokonstytucyjnej wykładni prawa. Brak jest bowiem powodu uzasadnionego koniecznością ochrony innych wartości konstytucyjnych, by wykładnię tę zwężać w sposób niekorzystny dla jednostki.

Mając powyższe na uwadze, jak wyżej zaznaczono, przez pojęcie właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, nie można rozumieć wyłącznie takiego właściciela, który był właścicielem nieruchomości zarówno w czasie repatriacji jak i 1 września 1939 r. Właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP jest również taka osoba, która prawo własności nieruchomości nabyła drogą spadkobrania po 1 września 1939 r. i była właścicielem tej nieruchomości w czasie repatriacji.

Podobne stanowisko co do wykładni art. 2 ustawy wyrażone zostało w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 26 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 860/21; z 16 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 969/21; z 9 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1038/16. Sąd w pełni podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że jedną z ustawowych przesłanek nabycia prawa do rekompensaty jest, zgodnie z art. 2 pkt 1 zdanie in fine opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej z przyczyn o których mowa w art. 1 lub, gdy z tych przyczyn nie można było na nie powrócić.

Natomiast przesłankę opuszczenia byłego terytorium RP i pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami mogła spełnić osoba, która była właścicielem nieruchomości w chwili jej opuszczenia i była 1 września 1939 r. obywatelem polskim oraz w tym dniu miała miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej. Z art. 2 ustawy nie wynika ustawowy wymóg, aby właściciel nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP miał być właścicielem tej nieruchomości 1 września 1939 r. Tym samym formułowanie takiego pozaustawowego wymogu nie tylko pozostaje w sprzeczności z zasadami wykładni, ale narusza także standardy konstytucyjne.

W rozpoznawanej sprawie organ błędnie przyjął, że skoro M. L. zmarła [...] grudnia 1944 r., wobec czego nie opuściła byłego terytorium RP, to nie spełniła ustawowej przesłanki repatriacji. Organy nie wzięły jednakże pod uwagę, że na skutek spadkobrania po M. L. (która była współwłaścicielką nieruchomości 1 września 1939 r.) M. K., po śmierci M. L. stała się właścicielką całej nieruchomości. To M. K., jako właścicielka przedmiotowej nieruchomości, pozostawiła tę nieruchomość w związku z wojną i repatriowała się do Polski w jej powojennych granicach.

Zgodnie zaś z art. 3 ust. 2 ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje spadkobiercom, jeżeli posiadają obywatelstwo polskie.

W rozpoznawanej sprawie art. 3 ust. 2 ma zastosowanie do spadkobierców M. K., którzy spełnili wymaganą dla nich przesłankę posiadania obywatelstwa polskiego.

Z przyczyn wyżej omówionych zasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 2 ustawy oraz art. 6, 7, 8 i 77 § 1 kpa.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ppsa w zw. z art. 135 ppsa orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ppsa w zw. z art. 205 § 2 ppsa (pkt 2 sentencji wyroku). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym uzasadnione było treścią art. 119 pkt 2 ppsa.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.