Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1346/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 38 ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1108
law: Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - t.j.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 1706/22 w sprawie ze skargi M. I. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 8 czerwca 2022 r., nr RdU-151-5/S/17 w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 stycznia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 1706/22 oddalił skargę M. I. na decyzję Rada do Spraw Uchodźców z dnia 8 czerwca 2022 r. nr RdU-151-5/S/17 w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

M. I. (obywatelka Federacji Rosyjskiej, deklarująca narodowość czeczeńską) swój pierwszy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce złożyła 7 lipca 2016 r. Wnioskiem zostało objętych także sześcioro jej małoletnich dzieci. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") decyzją z 2 lutego 2017 r. nr DPU-420-2888SU/2016 odmówił cudzoziemce nadania statusu uchodźcy i odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej (decyzja ta nie była przedmiotem kontroli organu odwoławczego z powodu cofnięcia przez cudzoziemkę wniesionego odwołania).

Kolejne trzy wnioski cudzoziemki o udzielenie ochrony międzynarodowej (również obejmujące małoletnie dzieci) zostały rozpoznane decyzjami stwierdzającymi ich niedopuszczalność.

Drugi wniosek z dnia 13 października 2017 r. został uznany za niedopuszczalny decyzją Szefa Urzędu z 7 marca 2018 r. nr DPU.420.1662.2017 (postępowanie odwoławcze w tej sprawie zostało umorzone).

Trzeci wniosek z dnia 10 września 2018 r. został uznany za niedopuszczalny decyzją Szefa Urzędu z 31 stycznia 2019 r. nr DPU.420.1270.2018. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Rady do Spraw Uchodźców (dalej: "Rada") z 17 lutego 2020 r. nr RdU-151-3/S/2017. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 14 lipca 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 836/20 odrzucił skargę cudzoziemki na ww. decyzję.

Czwarty wniosek z dnia 25 marca 2020 r. został uznany za niedopuszczalny decyzją Szefa Urzędu z 17 września 2020 r. nr DPU.420.435.2020. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Rady z 19 maja 2021 r. nr RdU-151-4/S/17. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 października 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 1038/21 oddalił skargę cudzoziemki na ww. decyzję.

W dniu 30 czerwca 2021 r. M. I. złożyła piąty wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w RP – będący przedmiotem niniejszej sprawy. Wnioskiem objętych było pięcioro małoletnich dzieci wnioskodawczyni. Wskazując na przyczyny ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej oświadczyła: "Proszę o ochronę międzynarodową, gdyż nie chcę wracać do Rosji. Chcę żyć w Polsce razem z dziećmi, które chodzą tu do szkoły i też tu chcą zostać." Skarżąca wskazała, że w kraju pochodzenia doznała przemocy psychicznej: "Obawiam się o życie i bezpieczeństwo moich dzieci." Skarżąca oświadczyła, że obawia się powrotu do kraju pochodzenia: "Nie chcę wrócić do Rosji, moje dzieci też nie chcą. Tam nic dobrego nas nie czeka. W 2018 r. moja córka utrzymywała bliski kontakt z obywatelem [...]. To hańba dla rodziny, jeśli wrócimy do Rosji czeka ją lincz. W ocenie Cudzoziemki władze kraju pochodzenia nie są w stanie zapewnić jej ochrony i nie istnieje możliwość znalezienia schronienia w innej części kraju pochodzenia ("W Rosji potrzebne są pieniądze na życie i wynajem mieszkania, a ja ich nie mam. W Polsce jest pomoc, a w Rosji nie ma nic"). Wnioskodawczyni nigdy nie była zatrzymana lub aresztowana, nie było prowadzone wobec niej postępowanie karne, nie była skazana wyrokiem sądu, nie należała do jakichkolwiek organizacji lub ugrupowania. Skarżąca nie zadeklarowała we wniosku problemów zdrowotnych, kraj pochodzenia opuściła w lipcu 2016 r. legalnie, na podstawie paszportu zagranicznego.

Po rozpatrzeniu wniosku złożonego w dniu 30 czerwca 2021 r. Szef Urzędu decyzją z dnia 29 grudnia 2021 r. nr DPU.420.1059.2021 uznał ww. wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny, na podstawie art. 38 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1108 z pózn. zm.; dalej: "ustawa o ochronie").

Cudzoziemka wniosła odwołanie od powyższej decyzji.

W toku postępowania odwoławczego Rada zwróciła się do objętej wnioskiem córki cudzoziemki – L. D. z zapytaniem, czy w związku z osiągnięciem pełnoletności życzy sobie kontynuacji postępowania wobec jej osoby w toczącym się postępowaniu z wniosku jej matki. Brak odpowiedzi na powyższe uznano jako równoznaczny z wolą kontynuacji postępowania (o czym pouczono zainteresowaną) i pozostała ona objęta niniejszym postępowaniem.

Po rozpatrzeniu odwołania cudzoziemki Rada decyzją z 8 czerwca 2022 r. nr RdU-151-5/S/17 utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

Rada w pełni podzieliła stanowisko Szefa Urzędu, iż w niniejszej sprawie nie zaistniały ani nie zostały przedstawione przez wnioskodawczynię żadne nowe dowody lub okoliczności faktyczne lub prawne, które znacząco zwiększałyby prawdopodobieństwo udzielenia skarżącej i jej dzieciom (w tym pełnoletniej córce skarżącej) ochrony międzynarodowej. W sprawie zostały zatem spełnione wszystkie przesłanki do uznania kolejnego wniosku cudzoziemki za niedopuszczalny stosownie do art. 38 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie.

Uzasadniając przyjęte stanowisko Rada wskazała, że wnioskodawczyni od 2016 r. nie wyjeżdżała do kraju pochodzenia, a zagrożeń upatruje w faktach już zbadanych, rozpatrzonych i ocenionych przez organy orzekające. W aktualnie rozpatrywanym wniosku skarżąca nie wskazała na żadne nowe okoliczności, mające uzasadniać ubieganie się przez nią o udzielenie ochrony międzynarodowej, których nie deklarowała uprzednio. W toku niniejszego postępowania skarżąca po raz kolejny powołuje się bowiem na: (-) chęć pozostania w Polsce, (-) fakt uczęszczania przez dzieci do szkoły w Polsce, (-) związek jej córki z obywatelem [...], co miałoby stanowić zagrożenie dla jej rodziny, jako okoliczność hańbiąca, czy też na podniesione przez cudzoziemkę w odwołaniu problemy rodziny, mające swoje źródło w sytuacji jej męża (który z uwagi na powiązania z bojownikami miał być poddawany przemocy i zaginąć, spalony miał zostać także dom wnioskodawczyni). Cudzoziemka podniosła również problemy ekonomiczne i mieszkaniowe w Rosji (brak pieniędzy na życie i mieszkania) i brak pomocy w tym zakresie ze strony państwa. Okoliczności te były podnoszone przez cudzoziemkę w toku wcześniejszych postępowań i były wówczas badane.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że takie okoliczności, jak: (-) wieloletni pobyt cudzoziemki i jej dzieci w Polsce, (-) uczęszczanie dzieci w Polsce do szkoły, (-) trudna sytuacja ekonomiczna w przypadku ewentualnego powrotu do kraju pochodzenia, nie mają wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, gdyż nie stanowią przesłanek do nadania statusu odrębnej procedurze, związanej z rozpatrywaniem przesłanek do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych.

Zdaniem Rady fakt, że obecnie rozpatrywany piąty wniosek cudzoziemki o udzielenie ochrony międzynarodowej został złożony niezwłocznie po wydaniu przez Radę decyzji w poprzedniej sprawie skarżącej, wskazuje na instrumentalne traktowanie procedury uchodźczej.

W ocenie organu także ogólna sytuacja w kraju pochodzenia skarżącej nie stanowi nowej okoliczności, znacząco zwiększającej prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (m.in. opracowanie Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia z 13 kwietnia 2022 r.) Rada stwierdziła, że od momentu wydania ostatecznej decyzji negatywnej w sprawie skarżącej sytuacja w Federacji Rosyjskiej, w szczególności w Czeczenii, nie uległa większym zmianom, nie można mówić o drastycznym jej pogorszeniu. Z aktualnych doniesień nie wynika także, aby negatywny wpływ na sytuację bezpieczeństwa ludności cywilnej w Czeczenii miała zbrojna inwazja Federacji Rosyjskiej na Ukrainę i trwające na terytorium Ukrainy działania wojenne.

W ocenie Rady Szef Urzędu zasadnie odstąpił od przesłuchania strony, gdyż obowiązek ten został zrealizowany w trakcie wcześniejszego postępowania, a w trakcie niniejszego postępowania nie zostały przedstawione ani nie zaistniały żadne nowe okoliczności, zdarzenia, czy dowody w sprawie, które mogłyby stanowić przedmiot przesłuchania.

M. I. wniosła skargę na wskazaną decyzję Rady, w której podniosła następujące zarzuty:

1) naruszenie prawa materialnego, a to treści art. 1 Konwencji Genewskiej dotyczącej statusu uchodźców z 1951 r. oraz Protokołu Nowojorskiego z 1967 r. poprzez stwierdzenie, że skarżąca nie jest uchodźcą w rozumieniu tych artykułów;

2) istotne naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy:

‒ art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego oraz niewłaściwe uzasadnienie faktyczne decyzji,

‒ art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie do organów państwa,

‒ art. 18 ust. 2 ustawy o ochronie w związku z art. 7 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady Europy z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony.

W odpowiedzi na skargę Rada wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 9 stycznia 2023 r. pełnomocnik skarżącej podniósł w szczególności, iż Rada nie odniosła się do następujących kwestii: (-) mąż skarżącej nosi znane w Czeczenii nazwisko D. i był partyzantem, (-) rodzina męża chce pozbawić skarżącą prawa opieki nad dziećmi, (-) wybuch wojny w Ukrainie ma bezpośredni negatywny wpływ na sytuację rodziny w tym w kontekście tego, że dwoje z dzieci skarżącej jest już pełnoletnich, a syn może być zmobilizowany. Przedstawiciel Rady wniósł z kolei o oddalenie skargi, wskazując, iż: (-) mąż skarżącej nosi nazwisko D.1 a nie D., (-) w toku postępowania administracyjnego skarżąca nie wskazywała na żadne okoliczności związane z udziałem swojego męża w pierwszej lub drugiej wojny czeczeńskiej, (-) najstarszy, pełnoletni syn skarżącej, nie był objęty wnioskiem i dlatego organ nie badał jego sytuacji. Przedstawiciel organu poinformował ponadto, że skarżąca w dniu 11 lipca 2022 r. złożyła kolejny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, uznany za niedopuszczalny decyzją Szefa Urzędu z dnia 1 grudnia 2022 r. a Rada rozpoznaje odwołanie od tej decyzji. Pełnomocnik skarżącej oświadczył, że pełnoletnim męskim członkiem rodziny skarżącej, potencjalnie zagrożony mobilizacją w kraju pochodzenia, jest H. D., urodzony [...] stycznia 2003 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem z dnia 9 stycznia 2023 r. oddalił skargę.

W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo stwierdziły, że w sprawie zachodzi okoliczność, o której mowa w art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie, przesądzająca o niedopuszczalności kolejnego (piątego) wniosku skarżącej z dnia 30 czerwca 2021 r., tj. nie zaistniały ani nie zostały przez skarżącą przedstawione nowe dowody ani okoliczności faktyczne lub prawne, znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej.

Podsumowując wszystkie okoliczności powołane przez skarżącą jako uzasadniające wystąpienie w dniu 30 czerwca 2021 r. z kolejnym wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej Sąd wskazał:

‒ w samym wniosku skarżąca powołała się na: (-) niechęć do powrotu do kraju pochodzenia, świadomość braku zadawalających perspektyw życiowych w razie takiego powrotu, (-) zamiar zamieszkiwania w Polsce razem z dziećmi, które chodzą w Polsce do szkoły i też chciałyby w Polsce zostać, (-) obawę przed represjami w kraju pochodzenia z powodu pozostawania przez córkę skarżącej w 2018 r. w nieformalnym związku z obywatelem [...], co według lokalnych kanonów obyczajowych stanowi okoliczność hańbiącą;

‒ w odwołaniu od decyzji Szefa Urzędu skarżąca wskazała ponadto na: (-) aktualność obaw, deklarowanych przez nią we wcześniejszych postępowaniach o udzielenie ochrony międzynarodowej, związanych z osobą męża skarżącej (powiązanie męża skarżącej z bojownikami, poddawanie go przemocy, zaginięcie męża, spalenie domu), (-) opresyjność reżimu politycznego w Czeczenii, wyrażającego się m.in. stałym prześladowaniem opozycjonistów i ich rodzin (odwołanie przywołuje prasowe relacje na ten temat) – skarżąca wskazała w tym kontekście, iż pobyt w Polsce daje jej i jej dzieciom poczucie bezpieczeństwa, którego nie miała w Czeczenii i którego nie odnalazłaby na terytorium Rosji;

‒ na rozprawie przed Sądem pełnomocnik skarżącej wskazał z kolei na: (-) ryzyko prześladowania w kraju pochodzenia męża skarżącej i jego rodziny z uwagi na to, iż nosi on znane w Czeczenii nazwisko D. (-) zamiar pozbawienia skarżącej przez rodzinę jej męża prawa do opieki nad dziećmi, (-) wpływ wybuchu wojny na Ukrainie na sytuację rodziny, w tym w kontekście tego, że dwoje z dzieci skarżącej jest już pełnoletnich, a syn może być zmobilizowany.

Zdaniem Sądu żadna z ww. okoliczności nie uzasadniała wszczęcia na wniosek skarżącej postępowania w przedmiocie udzielenia ochrony międzynarodowej.

Takie powody ubiegania się przez skarżącą o ochronę międzynarodową, jak: (-) chęć zapewnienia lepszej przyszłości dzieciom, uczącym się w Polsce i przechodzącym proces integracji z polskim społeczeństwem, (-) niechęć do powrotu do kraju pochodzenia, związana z brakiem satysfakcjonujących perspektyw życiowych, nie należą do katalogu przesłanek z art. 13 albo art. 15 ustawy o ochronie, uzasadniających nadanie cudzoziemcowi statusu uchodźcy albo udzielnie ochrony uzupełniającej. Powoływanym przez skarżącą tego rodzaju okolicznościom nie można zatem przypisać charakteru okoliczności znacząco zwiększających prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej.

Jako niewiarygodną, czy też w daleko idący sposób przesadzoną uznano obawę skarżącej przed represjami w kraju pochodzenia z tego powodu, iż w 2018 r. córka skarżącej kilka lat wcześniej (tj. w 2018 r.) pozostawała w nieformalnym związku z obywatelem [...], naruszając w ten sposób restrykcyjne normy obyczajowe.

Za przesłankę przemawiającą za wszczęciem obecnie postępowania w przedmiocie udzielenia skarżącej ochrony międzynarodowej nie mogła zostać uznana deklarowana po raz kolejny obawa przed represjami w kraju pochodzenia z powodu działalności męża skarżącej, albowiem kwestia ta (brak obiektywnych powodów uzasadniających taką obawę) została już przesądzona w ostatecznej decyzji Szefa Urzędu z 2 lutego 2017 r., kończącej pierwsze postępowanie o udzielenie skarżącej ochrony wywołane jej wnioskiem z 7 lipca 2016 r. Szef Urzędu ustosunkował się wówczas do twierdzeń skarżącej w tej kwestii, uznając je za niewiarygodne. Zagadnienie ewentualnego zagrożenia rodziny skarżącej zemstą krewnych kobiety, z którą jej mąż pozostawał w osobistej relacji, czy też osób działających na ich zlecenie, zostało zatem definitywnie przesądzone w ostatecznej decyzji Szefa Urzędu z dnia 2 lutego 2017 r. Ponowne badanie tego wątku sprawy byłoby w tej sytuacji niedopuszczalne.

Za całkowicie niewiarygodną Sąd uznał również obecną próbę wykazania przez skarżącą, iż zagrożenie dla jej rodziny, istniejące w kraju pochodzenia i związane z osobą jej męża, ma swoje źródło także w tym, że mąż skarżącej miałby być postrzegany przez władze czeczeńskie jako osoba związana ze zbrojnym podziemiem. Twierdzenia skarżącej w tym zakresie są ogólnikowe, zdawkowe, nie odwołują się do żadnych faktów mogących je uprawdopodobnić.

Podobnie jako oczywiście niewiarygodną Sąd ocenił obawę skarżącej przed powrotem do kraju pochodzenia z uwagi na ryzyko pozbawienia jej prawa do opieki nad dziećmi przez rodzinę jej męża. O niewiarygodności tej przesądza zarówno niewytłumaczalnie późne zgłoszenie tej obawy (tj. dopiero w skardze do Sądu), jak i całkowita ogólnikowość twierdzeń skarżącej w tym zakresie.

Sąd nie uznał podniesionej przez pełnomocnika skarżącej na rozprawie konieczności dokonania przez organy oceny wpływu wybuchu wojny na Ukrainie na sytuację rodziny w kontekście tego, iż najstarszy syn skarżącej – H. D. może być objęty, jako osoba pełnoletnia, reżimem mobilizacyjnym. Bezprzedmiotowość badania tej kwestii wynika z faktu, iż ww. syn skarżącej nie został objęty wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Sąd stwierdził dodatkowo, że, mając świadomość potencjalnego dodatkowego pogorszenia się stanu przestrzegania praworządności przez władze czeczeńskie, stanowiącego konsekwencje agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, brak jest przekonujących przesłanek do przyjęcia, iż sytuacja ta sprowadza na skarżącą zagrożenia, o których mowa w art. 13 i art. 15 ustawy o ochronie.

W konkluzji Sąd podzielił stanowisko Rady, że skarżąca nie przebywa w kraju pochodzenia od 2016 r. (w związku z czym co do zasady nie jest w stanie wykazać, iż aktualnie lub w nieodległej przeszłości doznała tam jakichkolwiek przejawów prześladowań), a w obecnym wniosku powołuje się ponownie na kwestie zbadane już w toku poprzednich postępowań, ewentualnie podnosi deklaratywnie nowe okoliczności, które zakwalifikować należy jako niewiarygodne.

M. I. wywiodła skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Wyrok zaskarżyła w całości i zarzuciła Sądowi pierwszej instancji:

1. naruszenie prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie i uznanie, że w sprawie nie zaistniały ani nie zostały przedstawione przez wnioskodawcę nowe okoliczności faktyczne lub prawne, znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej, w sytuacji, gdy przeprowadzone czynności oraz materiał dowodowy wskazują, że takie okoliczności zaistniały;

2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez Radę przepisów:

‒ art. 44 ust. 1 w zw. z art. 44 ust. 2 ustawy o ochronie poprzez odstąpienie od przesłuchania skarżącej kasacyjnie pomimo wystąpienia nowych istotnych okoliczności faktycznych wskazanych we wniosku skarżącej kasacyjnie,

‒ art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, tj. nieprzesłuchanie skarżącej kasacyjnie powołującej się na nowe okoliczności znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej, co skutkowało błędnym uznaniem wniosku za niedopuszczalny, jak również arbitralne stwierdzenie, iż skarżąca kasacyjnie oraz jej dzieci nie są zagrożeni w Czeczenii z uwagi na fakt, że mąż skarżącej jest postrzegany przez władze republiki Czeczenii jako osoba związana ze zbrojnym podziemiem, jak również obawę skarżącej, że po powrocie do kraju pochodzenia rodzina męża przejmie wbrew woli skarżącej opiekę nad jej małoletnimi dziećmi, które, jak wskazuje skarżąca, stanowi następstwo prześladowania skarżącej kasacyjnie w kraju pochodzenia, pomimo braku podstaw wywiedzenia takiej oceny w zebranym materiale dowodowym,

‒ brak odniesienia się do zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. w kontekście tego, że organ drugiej instancji wręcz rozstrzygał kwestie nawiązujące do aktualnej sytuacji w kraju pochodzenia skarżącej kasacyjnie, co jednak odbyło się z zaniechaniem zebrania całego materiału dowodowego i jego prawidłowej oceny, z pominięciem okoliczności, że Republika Czeczenii aktywnie uczestniczy w agresji rosyjskiej na Ukrainie,

‒ art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego i arbitralne przyjęcie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do uznania, że w odniesieniu do skarżącej kasacyjnie nie istnieje prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej, co skutkowało błędnym uznaniem wniosku za niedopuszczalny.

W oparciu o powyższe skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu W Warszawie. Wniesiono ponadto o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za postępowania obu instancji oraz zasadzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Strona zrzekła się przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Jak stanowi art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.

Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się przede wszystkim do oceny prawidłowości zastosowania w sprawie art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie. Sąd pierwszej instancji wyczerpująco wyjaśnił zasady postępowania w sprawie o udzielenie ochrony międzynarodowej w przypadku złożenia przez cudzoziemca kolejnego wniosku w tym przedmiocie. Przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku analizę stosownych regulacji ustawy o ochronie uznać należy za prawidłową, w pełni podziela ją również Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie. Z tego względu ponowne przytaczanie w tym miejscu mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego jest zbyteczne.

W przypadku złożenia przez skarżącą kolejnego – piątego już wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce obowiązkiem organu było zatem w pierwszej kolejności poddać wniosek z dnia 30 czerwca 2021 r. wstępnej analizie, a ta doprowadziła do trafnej konstatacji, że wniosek ten jest niedopuszczalny. Porównanie bowiem powodów ubiegania się ochronę, które były już przedmiotem poprzednich postępowań w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej, doprowadziło do prawidłowego uznania przez organy, a następnie przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji w kontrolowanym wyroku, że w kolejnym wniosku skarżąca nie podała nowych okoliczności faktycznych ani nowych dowodów, które znacząco zwiększałyby prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji dokonał kontroli legalności zaskarżonej decyzji Rady w sposób wręcz wzorcowy, bazując przy tym na wyczerpująco uzasadnionej zaskarżonej decyzji Rady. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku stanowi modelowy przykład, w jaki sposób należy przeprowadzać sądową kontrolę decyzji wydanej na podstawie art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie, stwierdzającej niedopuszczalność kolejnego wniosku cudzoziemca o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Po pierwsze, Sąd Wojewódzki wyczerpująco wypunktował wszystkie wskazane przez skarżącą przyczyny uzasadniające wystąpienie przez nią z piątym wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce (z 30 czerwca 2021 r.) – i to podane nie tylko w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego, ale również podniesione dopiero w postępowaniu sądowym. Następnie każdy z tych wątków Sąd szczegółowo ocenił pod kątem kryteriów niedopuszczalności wniosku wskazanych w art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie.

Po pierwsze, Sąd porównał aktualnie podnoszone kwestie z okolicznościami stanowiącymi podstawy ubiegania się o ochronę międzynarodową w czterech poprzednich procedurach. Jako "nowe dowody lub okoliczności faktyczne lub prawne" w rozumieniu przepisu art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie nie można bowiem zakwalifikować tych, które cudzoziemka deklarowała uprzednio i które były poddane ocenie organów rozpoznających poprzednie wnioski cudzoziemki – tak w sprawie pierwszej zakończonej decyzją merytoryczną (odmowną), jak i w sprawach dotyczących kolejnych wniosków (tj. drugiego, trzeciego i czwartego) uznanych za niedopuszczalne na podstawie ww. przepisu. Prawidłowo stwierdzono, że wnioskodawczyni w toku kontrolowanej procedury podnosiła po raz kolejny następujące okoliczności: (-) chęć zapewnienia lepszej przyszłości dzieciom uczącym się w Polsce, (-) niechęć do powrotu do kraju pochodzenia związana z brakiem satysfakcjonujących perspektyw życiowych, (-) obawa przed represjami w kraju pochodzenia z powodu działalności jej męża, w tym kwestia rzekomego zagrożenia związanego z konfliktem męża z najprawdopodobniej krewnymi kobiety, z którą nawiązał pozamałżeńską relację, (-) obawa przed represjami w kraju pochodzenia z powodu pozostawania przez córkę skarżącej w 2018 r. w nieformalnym związku z obywatelem [...], co stanowi okoliczność hańbiącą. Organy administracji wcześniejszymi decyzjami, oceniając sytuację w kraju pochodzenia oraz indywidualną sytuację cudzoziemki, zbadały ww. kwestie i uznały, iż nie zaistniała żadna z przesłanek uzasadniających zarówno nadanie statusu uchodźcy, jak i ochrony uzupełniającej. Te same okoliczności, podniesione również w obecnie rozpoznawanym piątym wniosku cudzoziemki, nie mogły być zatem ponownie przedmiotem analizy pod kątem przesłanek udzielenia stronie ochrony międzynarodowej.

W drugiej kolejności, stwierdziwszy, że niektóre z okoliczności wskazanych w piątym wniosku mają charakter "nowości", tzn. nie były dotychczas podnoszone przez wnioskodawczynię, Sąd ocenił pod kątem tego czy zwiększają one znacząco prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej. Trafnie przyjął, że wymogu tego nie spełniają przede wszystkim tego rodzaju okoliczności, które nie należą do katalogu przesłanek udzielenia ochrony międzynarodowej wymienionych w art. 13 i art. 15 ustawy o ochronie. Jako takie trafnie uznano następujące okoliczności: (-) wieloletni pobyt cudzoziemki i jej dzieci w Polsce, (-) uczęszczanie dzieci w Polsce do szkoły, (-) trudna sytuacja ekonomiczna w przypadku ewentualnego powrotu do kraju pochodzenia – niezależnie od faktu, że, jak wyżej wskazano, skarżąca powoływała się na nie w poprzednich wnioskach o udzielenie ochrony międzynarodowej, toteż nie mały charakteru "nowości".

W pełni zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji także w tej kwestii, że jako "znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej" nie można uznać tych nowych okoliczności lub dowodów, które są niewiarygodne. Skoro bowiem kwestia wiarygodności cudzoziemca i jego twierdzeń ma istotne znaczenie podczas postępowania zainicjowanego pierwszym wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej – jest wszak warunkiem zastosowania domniemania z art. 42 ustawy o ochronie, to brak jest podstaw, by odrzucać stosowanie tego kryterium przy ocenie kolejnych wniosków cudzoziemca pod kątem okoliczności wskazanych w art. 38 ust. 2 pkt 3 tejże ustawy.

W rozpoznawanej sprawie jako niewiarygodne zasadnie uznano następujące okoliczności powoływane przez skarżącą: (-) istniejące w kraju pochodzenia zagrożenie dla jej rodziny i związane z osobą jej męża, który – przez swe nazwisko – miałby być postrzegany przez władze czeczeńskie jako osoba związana ze zbrojnym podziemiem, (-) ryzyko pozbawienia skarżącej prawa do opieki nad dziećmi przez rodzinę jej męża.

W pełni prawidłowa była również ocena Sądu pierwszej instancji wpływu agresji zbrojnej Federacji Rosyjskiej na Ukrainę na rozpoznanie niniejszej sprawy. Przypomnieć należy, że to nie sytuacja w kraju pochodzenia stanowi podstawę do udzielenia ochrony międzynarodowej, lecz indywidualna sytuacja cudzoziemca wpisana w tę sytuację. Przede wszystkim strona skarżąca nie wykazała, że ów okoliczność wiąże się bezpośrednio dla wnioskodawczyni z jakimkolwiek zagrożeniem, o którym mowa w art. 13 czy art. 15 ustawy o ochronie. Co istotne, ocena aktualnej sytuacji w kraju pochodzenia skarżącej dokonana w zaskarżonej decyzji Rady uwzględniała już trwające na Ukrainie działania wojenne i nie stwierdzono, by zbrojna inwazja Federacji Rosyjskiej na Ukrainę miała negatywny wpływ na sytuację bezpieczeństwa ludności cywilnej w Czeczenii. Odnośnie zaś do ryzyka objęcia mobilizacją w związku z ww. konfliktem zbrojnym pełnoletniego syna skarżącej (H. D.), to okoliczność ta nie dotyczy bezpośrednio skarżącej, a wyłącznie tegoż syna nieobjętego złożonym przez skarżącą wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej, zatem nie mogła być badana w niniejszym postępowaniu.

Nie można zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że organy wadliwie oceniły zgromadzony materiał dowodowy, w następstwie czego bezpodstawnie przyjęły, że w sprawie nie pojawiły się żadne nowe okoliczności znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej.

W tym miejscu należy podkreślić, że dla skutecznego podważenia oceny dowodów, przeprowadzonej przez organ administracji publicznej, a zaakceptowanej następnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, konieczne jest przedstawienie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną własnej wersji takiej oceny, a ponadto wykazanie, że granice swobodnej oceny dowodów, wyznaczone przez ustawodawcę w art. 80 k.p.a., zostały wyraźnie przekroczone, a w szczególności, że wnioski wyprowadzone ze zgromadzonego materiału w sposób oczywisty są sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego lub regułami logicznego rozumowania (por. np. wyrok NSA z 1 marca 2023 r. sygn. akt II OSK 2841/21, CBOSA). W realiach niniejszej sprawy w rozpoznawanej skardze kasacyjnej takiego wywodu brak.

Skarga kasacyjna skupia się na wykazaniu wadliwości dokonanej przez Sąd Wojewódzki oceny odnoszącej się w zasadzie do trzech podstaw ubiegania się przez stronę o ochronę międzynarodową w piątym wniosku: (-) kwestii rzekomego zagrożenia w kraju pochodzenia związanego z postrzeganiem męża skarżącej przez władze republiki Czeczenii jako osoby związanej ze zbrojnym podziemiem, (-) obawy przed pozbawieniem skarżącej opieki nad dziećmi przez rodzinę męża, (-) okoliczności pohańbienia rodziny przez najstarszą córkę skarżącej. O nieskuteczności zarzutów wskazujących na naruszenie przepisów postępowania przesądza przede wszystkim fakt, że autor skargi kasacyjnej nie wykazał w żaden sposób wadliwości oceny Sądu pierwszej instancji wskazującej, z jakich powodów poszczególne okoliczności powoływane przez skarżącą jako przyczyny ubiegania się o ochronę międzynarodową w rozpoznawanym obecnie wniosku nie mogą zostać uznane za nowe i znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej.

Stanowisko skargi kasacyjnej, iż okoliczność pohańbienia rodziny przez najstarszą córkę skarżącej stanowiła okoliczność "nową" w rozumieniu art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie, uznać należy za gołosłowne. Niewątpliwie prawidłowa jest bowiem przyjęta w zaskarżonej decyzji a zaakceptowana przez Sąd pierwszej instancji ocena, mająca oparcie w aktach sprawy, iż kwestia ta niewątpliwe była podnoszona przez skarżącą i oceniona przez organy administracji już poprzednio – konkretnie w jej trzecim wniosku złożonym 10 września 2018 r.

Odnośnie zaś do pozostałych kwestii uzasadniających złożenie przez skarżącą przedmiotowego wniosku, skarga kasacyjna nie zawiera własnej wersji tej oceny, która wykraczałaby poza proste zanegowanie stanowiska przyjętego przez Sąd albo twierdzenie, że w celu wyjaśnienia wątpliwości lub nieścisłości należało przesłuchać skarżącą – o czym poniżej.

Wbrew ocenie skarżącej kasacyjnie trafnie oceniły organy obu instancji, że w toku kontrolowanego postępowania nie było konieczności przeprowadzenia przesłuchania strony. Nieprzeprowadzenie tego dowodu (o co w toku postępowania administracyjnego skarżąca nie wnosiła), nie stanowiło naruszenia przepisów, w tym art. 44 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie.

Z uwagi na ograniczony zakres postępowania prowadzonego na skutek złożenia kolejnego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej należy uznać za dopuszczalne odstąpienie od obowiązku przesłuchania strony wskazanego w art. 44 ust. 1 ustawy o ochronie. Przewidziany w tym przepisie obowiązek organu przesłuchania wnioskodawcy następuje bowiem, gdy organ prowadzi postępowanie w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej, a nie można utożsamiać merytorycznego postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej z postępowaniem o uznanie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny, które z natury swej jest postępowaniem o ograniczonym charakterze, pozwalającym na wstępne zbadanie okoliczności wskazanych w kolejnym wniosku. Przeprowadzenie tego dowodu w postępowaniu zainicjowanym kolejnym wnioskiem cudzoziemca byłoby celowe wówczas, jeśli podczas analizy ponownego wniosku pojawiłyby się wątpliwości lub niejasności odnośnie do okoliczności tam wskazanych (por. wyroki NSA: z 11 stycznia 2022 r., II OSK 1287/21; z 13 kwietnia 2023 r., II OSK 2708/21; CBOSA). W niniejszej sprawie organy obu instancji, jak wynika z uzasadnień ich decyzji, nie miały jakichkolwiek wątpliwości, czy powoływane przez skarżącą okoliczności i dowody są nowymi i znacząco zwiększającymi prawdopodobieństwo udzielenia jej ochrony międzynarodowej, i ocenę tę Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela. Niewątpliwie bowiem dokonanie oceny okoliczności podanych w piątym wniosku pod kątem dopuszczalności wniosku, w rozumieniu art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie, było możliwe na podstawie analizy samego wniosku, w tym jego porównania z aktami postępowań zakończonych poprzednimi decyzjami, bez konieczności składania przez cudzoziemkę ustnych wyjaśnień co treści wniosku.

W tej sytuacji zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 44 ust. 1 i 2 ostawy o ochronie oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., uznać należało za niezasadne.

Prawidłowe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego doprowadziło do właściwego zastosowania przepisów prawa materialnego, tj. art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie, co czyni i zarzut naruszenia wskazanego przepisu chybionym.

Konkludując, wobec stwierdzenia, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie, skargę tę należało oddalić.

Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.

Odnosząc się do zgłoszonego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, wskazać należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.