Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2223/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.17 ust 5 pkt 1 lit b art 24 ust 2 i art 27 ust 5
journal: Dz.U. 2012 poz 1548
law: Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 9 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 396/22 w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z 14 marca 2022 r., nr SKO.82.1926.2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 9 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 396/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (dalej: Sąd I instancji, WSA) oddalił skargę W. B. (dalej: skarżący, skarżący kasacyjnie) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. (dalej: organ II instancji, SKO) z 14 marca 2022 r., nr SKO.82.1926.2021, w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze kasacyjnej od przywołanego wyroku pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 oraz art. 24 ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390) – dalej: uśr, przez błędną ich wykładnię sprowadzającą się do przyjęcia, że wyłączona jest możliwość przyznania prawa do wybranego przez stronę, korzystniejszego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od daty złożenia wniosku, w sytuacji zbiegu prawa do ww. świadczenia oraz zasiłku dla opiekuna i jednoczesnej rezygnacji z dniem złożenia wniosku z prawa do zasiłku dla opiekuna, w sytuacji braku uchylenia decyzji przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna, podczas gdy wykładnia celowościowa ww. przepisów prowadzi do wniosku przeciwnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację, mającą przemawiać za uchyleniem wyroku Sądu I instancji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, zatem podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: ppsa). Oznacza to związanie tego Sądu przytoczonymi w skardze podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia ziszczenia się przesłanek nieważności postępowania, poddano ocenie wyrok Sądu I instancji, pod kątem zarzutu sformułowanego w skardze kasacyjnej, który okazał się nieskuteczny.

Zaskarżoną decyzją SKO uchyliło decyzję organu I instancji, którą odmówiono przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad - legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - matką i przyznało skarżącemu prawo do tego świadczenia od 1 lutego 2022 r. na czas nieokreślony. Kwestia sporna dotyczy w sprawie daty początkowej, od której przysługuje skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem strony, przysługuje ono począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od października 2021 r. Natomiast w ocenie SKO oraz Sądu I instancji, świadczenie to przysługuje skarżącemu od lutego 2022 r., ponieważ dopiero 31 stycznia 2022 r. została uchylona ostateczna decyzja z 9 lipca 2014 r., którą przyznano skarżącemu zasiłek dla opiekuna w związku opieką sprawowaną nad matką.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie do art. 27 ust. 5 uśr, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Z przywołanych unormowań wynika jednoznacznie, że nie jest możliwe korzystanie w tym samym czasie z prawa do więcej niż jednego z wymienionych w tych przepisach świadczeń. Uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z dokonanym przez niego wyborem. Celem tych regulacji prawnych jest zapobieganie kumultatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, tj. z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu członkiem rodziny, który wymaga stałej lub długotrwałej opieki.

W myśl art. 24 ust. 2 uśr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jednak skoro nie jest dopuszczalne jednoczesne pobieranie konkurencyjnych świadczeń (np. zasiłku dla opiekuna i świadczenia pielęgnacyjnego), to warunkiem uzyskania prawa do nowego świadczenia jest rezygnacja przez uprawnionego z wcześniej przyznanego świadczenia zgodnie z przewidzianą procedurą. Zatem, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła otrzymać osoba, która ma już przyznany zasiłek dla opiekuna, osoba ta powinna albo wstrzymać się z wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie prawa do nowego świadczenia do czasu wygaśnięcia terminowej decyzji przyznającej jej prawo do zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tej decyzji. Warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru dokonanego stosowanie do art. 27 ust. 5 uśr, jest więc rezygnacja z dotychczas otrzymywanego świadczenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym trafnie wskazuje się, że rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji uprawnionego. Musi być ona wyraźnym, a nie tylko hipotetycznym zrzeczeniem się prawa do przyznanego konkurencyjnego świadczenia, prowadzącym do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroków z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 209/21, 7 czerwca 2022 r., sygn. akt I OSK 1556/21, 6 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2042/21, 21 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1727/22). Uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa do nowego rodzaju świadczenia uwarunkowane jest zatem wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji, na mocy której przyznano wnioskodawcy wcześniejsze konkurencyjne świadczenie.

Z niespornego w niniejszej sprawie stanu faktycznego wynika, że na podstawie ostatecznej decyzji z 9 lipca 2014 r. skarżącemu kasacyjnie przyznano zasiłek dla opiekuna w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką. Wnioskiem z 30 września 2021 r. skarżący, reprezentowanym przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W punkcie 3 wniosku skarżący wystąpił także o to, by w przypadku wydania decyzji przyznającej ww. świadczenie, z dniem jej wydania uchylono decyzję wydaną w przedmiocie przyznania zasiłku dla opiekuna na niepełnosprawną matkę. Decyzją z 29 października 2021 r. organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W piśmie datowanym na 20 stycznia 2022 r. skarżący złożył oświadczenie o rezygnacji z przyznanego mu prawa do zasiłku dla opiekuna w związku ze złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z 31 stycznia 2022 r. organ I instancji uchylił decyzję z 9 lipca 2014 r. przyznającą skarżącemu zasiłek dla opiekuna. Z treści tej decyzji wynika, że ostatnie świadczenie wypłacono skarżącemu za miesiąc styczeń 2022 r. Orzeczenie to nie było kwestionowane przez skarżącego, stało się ostateczne 21 lutego 2022 r. i pozostaje w obrocie prawnym. W tych okolicznościach SKO uchyliło decyzję organu I instancji z 29 października 2021 r. i przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką od 1 lutego 2022 r. na czas nieokreślony.

Decyzja organu II instancji jest zgodna z prawem. Wbrew stanowisku prezentowanemu przez skarżącego, nie było bowiem możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym wpłynął do organu wniosek strony o przyznanie tego świadczenia (październik 2021 r.), ponieważ do 31 stycznia 2022 r. pozostawała w obrocie prawnym ostateczna decyzja, na mocy której przysługiwał skarżącemu zasiłek dla opiekuna (wypłacany stronie do stycznia 2022 r.). Do czasu uchylenia tego rozstrzygnięcia nie było zatem prawnie dopuszczalne wydanie nowej decyzji, która na ten sam okres przyznawałaby skarżącemu konkurencyjne świadczenie rodzinne. Na dzień złożenia wniosku występowała więc przeszkoda w postaci przysługiwania skarżącemu prawa do zasiłku dla opiekuna, która uniemożliwiała uwzględnienie wniosku. Skoro, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do zasiłku dla opiekuna, to należy przyjąć, że dopiero z chwilą wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek, wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego był kompletny w tym sensie, że zawierał wszystkie wymagane dokumenty oraz odpadła negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Należało zatem przyjąć, że luty 2022 r. był miesiącem, w którym wpłynął wniosek skarżącego z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 uśr). Tym samym SKO prawidłowo od tego miesiąca przyznało skarżącemu wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne, a Sąd I instancji zasadnie zaakceptował to rozstrzygnięcie.

Z tych względów, na podstawie art. 184 ppsa w zw. z art. 193 zdanie drugie ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku.