Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 690/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne: Siły zbrojne
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 3 pkt 1, art. 531, art. 535, art. 541 ust. 1 - 8
journal: Dz.U. 2022 poz 2305
law: Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t. j.)
article: art. 61a
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 11 grudnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. K. na postanowienie Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Restrukturyzacji – Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z dnia 16 lipca 2024 roku nr 36/2024/226 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia od obowiązku pełnienia służby wojskowej uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w Sieradzu z dnia 5 czerwca 2024 roku nr 119/2024.


UZASADNIENIE

Postanowieniem Nr 36/2024/226 z dnia 16 lipca 2024 r. Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji (dalej: Szef CWCR lub organ odwoławczy) utrzymał w mocy postanowienie Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w Sieradzu (dalej: Szef WCR w Sieradzu lub organ I instancji) nr 119/2024 z dnia 5 czerwca 2024 r. o odmowie wszczęcia – na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 – dalej: k.p.a.) – postępowania w sprawie wyłączenia z obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny ppor.rez. P. K. (dalej: skarżący).

W uzasadnieniu wskazał, że skarżący domagał się wyłączenia od obowiązku pełnienia służby wojskowej, powołując się na art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2024 r. poz. 248 – dalej: ustawa o obronie Ojczyzny) i fakt sprawowania opieki nad dzieckiem do lat 8, co w jego opinii jest jednoznaczne z wyłączeniem od obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Zdaniem organu odwoławczego, ustawa o obronie Ojczyzny, a także rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2022 w sprawie wyłączenia od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny (Dz. U. z 2022 r., poz. 2559), dokładnie precyzują podstawy i tryb wyłączenia z urzędu i na wniosek. Zgodnie z art. 541 ust. 7 ustawy, podstawę wyłączenia na wniosek stanowi pisemny udokumentowany wniosek urzędów państwowych lub samorządowych albo przedsiębiorców w stosunku do osób, o których mowa w ust. 5 pkt 2. Dodatkowo we wspomnianym wyżej rozporządzeniu w § 6 ust. 1 i 2 wymienione zostały osoby, w stosunku do których może być prowadzone wyłączenie na wniosek. Sprawowanie opieki nad dzieckiem do lat 8 nie może być zatem podstawą do wnioskowania o wyłączenie. Mając to na uwadze organ stwierdził, że skarżący nie będąc kierownikiem urzędu państwowego lub samorządowego ani przedsiębiorcą - nie może wnioskować o wyłączenie, ponieważ nie reprezentuje instytucji uprawnionej do wszczęcia procedury dotyczącej wyłączenia, w związku z czym nie posiada legitymacji procesowej strony.

W skardze na to postanowienie wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący stwierdził, że organ I instancji odmówił mu anulowania przydziału mobilizacyjnego (karty mobilizacyjnej) nr mob. [...] z dnia 4 czerwca 2019 r. Jednocześnie w piśmie z dnia 15 kwietnia 2024 r. pouczono skarżącego o konieczności osobistego stawiennictwa do WCR (Wojskowe Centrum Rekrutacji w Sieradzu) oraz przyjęcia kolejnego przydziału mobilizacyjnego. Tymczasem, zdaniem skarżącego, przepisy ustawy o obronie Ojczyzny są jasne i stanowią, że obowiązkowi służby wojskowej nie podlegają m.in. osoby sprawujące opiekę nad dziećmi do lat 8 (art. 5 ust. 3 pkt 1). Zgodnie z art. 541 ustawy, nie powołuje się do służby wojskowej pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny osób, które zostały wyłączone z obowiązku jej pełnienia (ust. 1). Wyłączenia dokonuje szef wojskowego centrum rekrutacji, a w przypadku żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową dowódca jednostki wojskowej (ust. 2). Wyłączenia dokonuje się również w czasie pokoju (ust. 3). Skarżący podkreślił, że Szef WCR w Sieradzu jednocześnie nakazuje mu przyjęcie przydziału mobilizacyjnego, który jest zobowiązaniem do pełnienia służby wojskowej w przypadku mobilizacji i w czasie wojny i wskazuje, że zwalnia się osobę z obowiązku pełnienia służby wojskowej ze względu na sprawowanie opieki nad dziećmi do lat 8.

W związku z tym skarżący wniósł o uchylenie przydziału mobilizacyjnego z dnia 4 czerwca 2019 r. i zobowiązanie WCR w Sieradzu, jak i organów nadrzędnych, do aktualizacji ewidencji osób podlegających obowiązkowi służby wojskowej i uwzględnienie faktu, że skarżący jest zwolniony z obowiązku pełnienia służby wojskowej ze względu na sprawowanie opieki nad dzieckiem do lat 8.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że skarżący w piśmie z dnia 26 kwietnia 2024 r. odpowiadając na wcześniejszą korespondencję prowadzoną z Szefem WCR w Sieradzu złożył wniosek o wyłączenie z obowiązku pełnienia służby wojskowej, twierdząc, że spełnia ku temu przesłanki, ponieważ sprawuje opiekę nad dzieckiem do lat 8. W odpowiedzi na powyżej wskazany wniosek Szef WCR w Sieradzu jako organ właściwy do rozpatrzenia sprawy wydał postanowienie nr 119/2024 z dnia 5 czerwca 2024 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia z obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Organ podkreślił, że instytucję wyłączenia od obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny uregulowano w art. 541 ustawy o obronie Ojczyzny. Przepis ten jednoznacznie określa krąg podmiotów podlegających wyłączeniu oraz krąg podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o takie wyłączenie. Skarżący do nich nie należy.

Odnosząc się do stanowiska skarżącego wskazano, po pierwsze, że art. 531 ust. 4 ustawy o obronie Ojczyzny dotyczy osób wyłączonych od obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, czyli przydziałów mobilizacyjnych nie nadaje się osobom, które zostały wyłączone od obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny przez Szefa właściwego Wojskowego Centrum Rekrutacji albo dowódcę jednostki wojskowej na podstawie art. 541 ustawy o obronie Ojczyzny. Z informacji posiadanych przez Szefa CWCR wynika, że względem wnioskodawcy takiego wyłączenia nie dokonano, a co za tym idzie można wnioskodawcy nadać przydział mobilizacyjny. Po drugie, zaznaczono, że przydział mobilizacyjny nie jest dokumentem powołującym do służby wojskowej, więc otrzymanie takiego przydziału nie może być utożsamiane z powołaniem do pełnienia służby wojskowej. Po trzecie, wskazano, że powoływany przez wnioskodawcę art. 5 ust. 3 pkt 2 lit. a) a szerzej ujmując poruszane zagadnienie to art. 5 ust. 2 i 3 ustawy o obronie Ojczyzny przewiduje przesłanki, po spełnieniu których osoba nie podlega obowiązkowi pełnienia służby wojskowej w zakresie określonym w ustawie o obronie Ojczyzny. Należy zwrócić szczególną uwagę na określenie "pełnienia służby wojskowej", ponieważ na czym polega pełnienie służby wojskowej reguluje art. 130 ustawy o obronie Ojczyzny, który wskazuje, że: 1. Czynna służba wojskowa polega na pełnieniu: zasadniczej służby wojskowej; terytorialnej służby wojskowej; służby w aktywnej rezerwie w dniach tej służby oraz odbywaniu ćwiczeń wojskowych w ramach pasywnej rezerwy; zawodowej służby wojskowej; służby w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Zasadnicza służba wojskowa polega na pełnieniu: dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej; obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej. Dodatkowo podstawą do pełnienia służby wojskowej jest powołanie danej osoby do pełnienia określonego rodzaju służby wojskowej, a wnioskodawca nie został powołany do pełnienia służby wojskowej a jedynie przygotowany został względem niego przydział mobilizacyjny. Nadanie przydziału mobilizacyjnego ma charakter porządkowy i stanowi przyporządkowanie osoby do stanowiska służbowego lub funkcji określonego we wskazanej jednostce wojskowej i występującego w czasie wojny. Mając na uwadze to, że wnioskodawca nie został powołany do pełnienia czynnej służby wojskowej, a fakt sprawowania opieki nad dzieckiem do lat 8 nie stanowi podstawy do zastosowania instytucji wyłączenia przewidzianej w art. 541 ustawy o obronie Ojczyzny oraz to że nadanie przydziału mobilizacyjnego nie jest równoznaczne z powołaniem do pełnienia służby wojskowej, wskazano, że art. 5 ust. 2 i 3 ustawy o obronie Ojczyzny nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie. Dodatkowo wobec faktu, że Szef WCR nie wyłączył wnioskodawcy od obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, nie ma podstaw, żeby uchylić wnioskodawcy albo nie nadać przydziału mobilizacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga została uwzględniona, jednak z innych przyczyn niż w niej wskazano.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, musi więc wziąć pod uwagę nawet takie uchybienia organu, których w skardze nie podniesiono. Jednocześnie, rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę (wyrok NSA z 2.07.2024 r., II OSK 1022/23, LEX nr 3750177). Innymi słowy, sąd kontroluje zgodność z prawem tylko tego aktu, na który skargę wniesiono, a przy tej ocenie bierze pod uwagę wszystkie uchybienia, których organ się dopuścił, niezależnie od tego, czy wskazano je w skardze, czy też nie.

W tej sprawie skarga została wniesiona na postanowienie organu odwoławczego z dnia 16 lipca 2024 r., co wynika z zawartego w skardze sformułowania: "dotyczy postanowienia nr 36/2024/226 z dnia 16.07.2024" oraz "zaskarżam w/w decyzję oraz działanie Wojskowego Centrum Rekrutacji w Sieradzu jak i organu nadrzędnego".

Sąd miał obowiązek to podkreślić, bowiem w ramach wniosków skargi skarżący zażądał uchylenia przydziału mobilizacyjnego/karty mobilizacyjnej nr seria C nr [...] Nr [...] z dnia 4 czerwca 2019 r. oraz zobowiązania WCR w Sieradzu, jak i organów nadrzędnych do aktualizacji ewidencji osób podlegających obowiązkowi służby wojskowej. Rzecz w tym, że choć zaskarżone postanowienie zostało wydane w toku wymiany pism między skarżącym a organami administracji wojskowej, co miało związek z kwestią przydziału mobilizacyjnego, to jednak przedmiotem zaskarżenia było postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania z 16 lipca 2024 r., a nie karta mobilizacyjna. Sąd nie może zatem uchylić karty mobilizacyjnej, ani zobowiązać do aktualizacji ewidencji organów wojskowych, bo to wykraczałoby poza granice sprawy. A sprawę – jak wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a. – wyznacza przedmiot zaskarżenia, czyli postanowienie z dnia 16 lipca 2024 r.

Problem wzajemnych relacji między kartą mobilizacyjną a zaskarżonym postanowieniem nie jest jednak zupełnie bez znaczenia. Mianowicie skarżący domagał się od organów administracji wojskowej uznania jego niepodlegania obowiązkowi służby wojskowej na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny, zgodnie z którym "obowiązkowi służby wojskowej nie podlegają kobiety w ciąży oraz w okresie 6 miesięcy po porodzie, a także osoby: 1) sprawujące opiekę nad dziećmi do lat 8".

Skarżący żądanie takie zgłosił w reakcji na wezwanie Szefa WCR w Sieradzu Nr [...] z dnia 18 marca 2024 r. w sprawie obowiązku obrony (k. 23 akt adm.). W piśmie tym wezwano skarżącego do stawienia się w dniu 26 marca 2024 r. o godz. 8.00. w WCR w Sieradzu w celu nadania przydziału mobilizacyjnego. Z akt sprawy nie wynika, w jaki sposób wezwanie zostało skarżącemu doręczone, jednak nie ulega wątpliwości, że zostało doręczone, bowiem skarżący na nie odpowiedział. Uczynił to w piśmie z dnia 22 marca 2024 r. przesłanym do WCR w Sieradzu w formie dokumentu elektronicznego (k. 18-22 akt adm.). W piśmie tym, zatytułowanym "zawiadomienie" skarżący wskazał, że jego odpowiedź dotyczy wezwania [...] oraz przydziału mobilizacyjnego / karty mobilizacyjnej nr [...] z dnia 4 czerwca 2019 r. Skarżący wyjaśnił, że nie może się stawić na wezwanie w wyznaczonym terminie z uwagi na obowiązki służbowe i rodzicielskie. Oznajmił, że jego zdaniem, wezwanie jest wystawione z naruszeniem prawa, a mianowicie niezgodnie z przepisami art. 531 ust. 4 i art. 5 ust. 3 pkt. 1 ustawy o obronie Ojczyzny. Zgodnie z pierwszym z nich, "przydziałów mobilizacyjnych nie nadaje się osobom, które są wyłączone od obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, oraz osobom, którym odroczono obowiązek służby wojskowej". Zgodnie zaś z drugim z nich, "obowiązkowi służby wojskowej nie podlegają kobiety w ciąży oraz w okresie 6 miesięcy po porodzie, a także osoby: 1) sprawujące opiekę nad dziećmi do lat 8". W związku z tym skarżący wniósł o uchylenie przydziału mobilizacyjnego, a w przypadku odmowy lub dalszych wezwań – o podanie podstawy prawnej takich działań oraz poinstruowanie go, jeśli pozostaje w błędzie.

W odpowiedzi na to pismo, Szef WCR w Sieradzu w piśmie z dnia 15 kwietnia 2024 r. (k. 14 akt adm.) poinformował, że wezwanie skarżący otrzymał na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny i podkreślił, że w ewidencji wojskowej skarżący figuruje jako osoba podlegająca obowiązkowi obrony Ojczyzny. Dalej wyjaśniono, że art. 531 ust. 4 ustawy dotyczy wyłączenia z przydziałów mobilizacyjnych w sposób określony w art. 541, który nie ma wobec skarżącego zastosowania. Wskazano, że zgodnie z art. 531 ust. 9 ustawy nadanie przydziału mobilizacyjnego następuje w formie karty mobilizacyjnej i osoba, której przydział mobilizacyjny nadano jest obowiązana przyjąć kartę mobilizacyjną. W końcowej części pisma podkreślono, że "posiadanie dzieci do lat 8 nie zwalania Pana z obowiązku osobistego stawiennictwa na wezwanie WCR w Sieradzu oraz przyjęcia karty mobilizacyjnej w związku z nadaniem przydziału mobilizacyjnego", a także że "w ramach postępowania administracyjnego po wykazaniu konieczności sprawowania opieki nad dziećmi do lat 8 osobę zwalnia się z obowiązku pełnienia służby wojskowej".

Na to pismo skarżący także odpowiedział w piśmie z dnia 26 kwietnia 2024 r. (k. 12 akt adm.). Wynika z niego, że dla skarżącego nie jest jasne, dlaczego ma się stawić na wezwanie WCR i w jakich przypadkach stosuje się art. 5 ustawy o obronie Ojczyzny. Zdaniem skarżącego, przepis ten – z uwagi na sprawowanie opieki nad dzieckiem do lat 8 – uprawnia do wyłączenia go z obowiązku pełnienia służby wojskowej, jak i w zakresie przydziału mobilizacyjnego. Dlatego też wniósł o: 1) wysłanie prawidłowego wezwania, o ile stawiennictwo osobiste jest konieczne celem dopełnienia obowiązku obrony’ 2) wyłączenie skarżącego z obowiązku służby wojskowej, jako ze spełnia przesłanki, co już wykazał; 3) wydanie pisemnej decyzji o wyłączeniu lub odmowie wyłączenia z obowiązku pełnienia służby wojskowej, 4 ) wydanie pisemnej odmowy (o ile taka nastąpi) uchylenia przydziału mobilizacyjnego / karty mobilizacyjnej z dnia 4 czerwca 2019 r.

Żądanie to organ I instancji uznał za podstawę do wydania postanowienia z dnia 5 czerwca 2024 r., w którym odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia skarżącego z obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny (k. 10 akt adm.). W uzasadnieniu organ ten powołał się na art. 541 ustawy o obronie Ojczyzny i stwierdził, że skarżący nie ma legitymacji do złożenia wniosku. Dlatego, na podstawie art. 61a k.p.a., odmówiono wszczęcia postępowania w tej sprawie. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego na to postanowienie (k. 7-8 akt adm.) organ II instancji utrzymał je w mocy (k. 26 akt adm.).

Sąd stwierdza, że z formalnego punktu widzenia postanowieniu temu nie sposób nic zarzucić. Prawdą jest, że przepis art. 541 ustawy o obronie Ojczyzny uniemożliwia wyłączenie z obowiązku pełnienia służby wojskowej na indywidualny wniosek. Zgodnie z tym przepisem, nie powołuje się do służby wojskowej pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny osób, które zostały wyłączone z obowiązku jej pełnienia (ust. 1). Wyłączenia dokonuje szef wojskowego centrum rekrutacji, a w przypadku żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową dowódca jednostki wojskowej (ust. 2). Wyłączenia dokonuje się również w czasie pokoju (ust. 3).

Wyłączenie w tym trybie następuje w dwojaki sposób – z urzędu i na wniosek (art. 541 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o obronie Ojczyzny). Wyłączenie z urzędu dotyczy osób, które: a) wykonują mandat posła albo senatora, b) wykonują mandat radnego, c) zajmują kierownicze stanowiska państwowe określone w art. 2 ustawy z dnia 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 624) lub stanowiska organów administracji publicznej w rozumieniu k.p.a., d) ze względu na posiadane kwalifikacje lub zajmowane stanowiska są niezbędne dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa; zaś wyłączenie na wniosek dotyczy osób, których powołanie do służby wojskowej, o której mowa w ust. 1, groziłoby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy urzędu państwowego lub samorządowego albo działalności gospodarczej przedsiębiorcy niezbędnej dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa. Podstawę wyłączenia z urzędu stanowi pisemne zawiadomienie (imienny wykaz osób) przekazane przez Kancelarię Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, Kancelarię Senatu Rzeczypospolitej Polskiej oraz kierowników urzędów jednostek samorządu terytorialnego w stosunku do osób, o których mowa w ust. 5 pkt 1 lit. a i b, lub kierowników urzędów państwowych lub urzędów jednostek samorządu terytorialnego oraz przedsiębiorców, pracodawców lub innych podmiotów uprawnionych do zatrudnienia lub nawiązania stosunku służbowego w stosunku do osób, o których mowa w ust. 5 pkt 1 lit. c i d (art. 541 ust. 6 ustawy). Podstawę wyłączenia na wniosek stanowi pisemny udokumentowany wniosek kierowników urzędów państwowych lub samorządowych albo przedsiębiorców w stosunku do osób, o których mowa w ust. 5 pkt 2 (art. 541 ust. 7). Informacja o wyłączeniu podlega zamieszczeniu w ewidencji wojskowej (art. 541 ust. 8). Odmowa dokonania wyłączenia na wniosek lub jej uchylenie w czasie pokoju stanowi decyzję administracyjną, od której służy wnioskodawcy odwołanie do Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji (art. 541 ust. 8).

Skarżący nie był takim wnioskodawcą i wcale tego nie kwestionował. Zwracał on uwagę, że nie podlega obowiązkowi służby wojskowej na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy o Obronie Ojczyzny, zgodnie z którym obowiązkowi temu "nie podlegają kobiety w ciąży oraz w okresie 6 miesięcy po porodzie, a także osoby: 1) sprawujące opiekę nad dziećmi do lat 8". W tej sprawie nie chodziło zatem o wyłączenie w rozumieniu art. 541 ustawy, lecz o uwzględnienie faktu niepodlegania obowiązkowi służby wojskowej na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy.

Wątpliwości skarżącego co do zastosowania tego przepisu były w pełni zrozumiałe w świetle pisma Szefa WCR w Sieradzu z dnia 15 kwietnia 2024 r., w którym pouczono skarżącego, że "w ramach postępowania administracyjnego po wykazaniu konieczności sprawowania opieki nad dziećmi do lat 8 osobę zwalnia się z obowiązku pełnienia służby wojskowej". Sąd przypomina, że żądanie skarżącego zostało sformułowane w reakcji na to pismo i w związku z pouczeniem go o możliwości uwzględnienia sprawowania opieki nad dziećmi do lat 8. Nie ma tu żadnego znaczenia fakt, że skarżący pisał o "wyłączeniu", a nie "niepodleganiu" – kwestia nazewnictwa jest sprawą drugorzędną. To organ ma obowiązek ustalić, czego skarżący się domaga i nadać wnioskowi bieg stosowanie do treści, a nie nazwy pisma (zob. np. postanowienie NSA z 15.03.2012 r., I OSK 445/12, LEX nr 1136704, w którym stwierdzono, że "o charakterze pisma decyduje jego rzeczywista treść, a nie nazwa lub intencje organu, do którego zostało skierowane").

Organ tymczasem zastosował tryb co do którego było jasne od początku, że musi zakończyć się negatywnie dla skarżącego. Nie było przecież kwestionowane, że nie został złożony żaden pisemny wniosek kierowników urzędów państwowych lub samorządowych albo przedsiębiorców, mający na celu wyłączenie skarżącego z obowiązku pełnienia służby wojskowej na podstawie art. 541 ustawy o obronie Ojczyzny. Zatem nadanie żądaniu skarżącego biegu w tym trybie narusza zasadę zaufania, o której mowa w art. 8 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Zachowanie takie, ignorujące w istocie pytanie skarżącego o zastosowanie wobec niego art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny, narusza także zasadę informowania, o której mowa w art. 9 k.p.a., a zgodnie z którą organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Sąd zdaje sobie sprawę, że problem terminologiczny na gruncie ustawy o obronie Ojczyzny w tym zakresie istnieje i skarżący mógł powziąć wątpliwość co do dopuszczalności nadania mu przydziału mobilizacyjnego. O takich jego wątpliwościach świadczy powołanie się przez niego na przepis art. 531 ust. 4 ustawy o obronie Ojczyzny, który stanowi, że "przydziałów mobilizacyjnych nie nadaje się osobom, które są wyłączone od obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, oraz osobom, którym odroczono obowiązek służby wojskowej". Przepis ten odpowiada dotychczasowym regulacjom prawnym, obowiązującym przed wejściem w życie ustawy o obronie Ojczyzny, ujętym w ustawie z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r. poz. 372 ze zm. – dalej: u.p.o.o.). Przepis art. 59a ust. 1c u.p.o.o. stanowił, że "przydziałów mobilizacyjnych nie nadaje się osobom, które są reklamowane od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, oraz osobom, którym zawieszono obowiązek służby wojskowej". Jak widać, w tym przepisie użyto słowa "reklamowane", natomiast analogiczny przepis z ustawy o obronie Ojczyzny (art. 531 ust. 4) używa pojęcia "wyłączone". W istocie w jednym i drugim przypadku chodzi o to samo, tyle że w nowym stanie prawnym, z uwagi na inną terminologię, mogła powstać wątpliwość co do tego, jak do obowiązków skarżącego ma się niepodleganie obowiązkowi służby wojskowej, o której mowa w art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny i organ zobowiązany był to wyjaśnić.

Jest to o tyle istotne, że na gruncie u.p.o.o. niepodleganie obowiązkowi służby wojskowej z uwagi na dzieci do lat 8 było zakreślone węziej niż obecnie. Mianowicie, w art. 58 ust. 1 u.p.o.o. przewidziano, że obowiązkowi służby wojskowej, w zakresie określonym w ustawie, podlegają obywatele polscy, począwszy od dnia, w którym kończą osiemnaście lat życia, do końca roku kalendarzowego, w którym kończą pięćdziesiąt pięć lat życia, a posiadający stopień podoficerski lub oficerski - sześćdziesiąt trzy lata życia. Niepodleganie obowiązkowi służby wojskowej dotyczyło m.in. osób wymienionych w ust. 1, które zostały uznane ze względu na stan zdrowia za trwale niezdolne do tej służby (art. 58 ust. 2 u.p.o.o.) oraz kobiet w ciąży oraz w okresie sześciu miesięcy po odbyciu porodu oraz kobiet sprawujących opiekę nad dziećmi do lat ośmiu (art. 58 ust. 3 pkt 1 i 2 u.p.o.o.). Jak widać, w tym przepisie "niepodleganie" obowiązkowi służby wojskowej z uwagi na stan rodzicielstwa, w tym sprawowanie opieki nad dziećmi do lat 8, obejmowało wyłącznie "kobiety". Obecnie, jak wynika z art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny, "niepodleganie" obowiązkowi służby wojskowej dotyczy "kobiet w ciąży oraz w okresie 6 miesięcy po porodzie", a także "osób" (nie tylko kobiet) sprawujących opiekę nad dziećmi do lat 8. Co więcej, wcześniej przepis o niepodleganiu obowiązkowi służby wojskowej znajdował się w dziale III u.p.o.o. dotyczącym służby wojskowej, obecnie zaś znajduje się na samym początku ustawy – w jej dziale II, poświęconym obowiązkowi obrony, co wskazuje, że ma zastosowanie do wszystkich osób, o której mowa w dalszych jej przepisach. Stąd mogły się zrodzić wątpliwości co do tego, czy skarżący musi się stawić na wezwanie organów administracji wojskowej w celu przyjęcia karty mobilizacyjnej.

W aktach sprawy znajduje się nadesłana przez organ karta mobilizacyjna z dnia 4 czerwca 2019 r. (k. 63 akt sądowych). Karta ta została wydana w poprzednim stanie prawnym – na podstawie przepisów u.p.o.o. Zgodnie z art. 805 ustawy o obronie Ojczyzny, rozkazy personalno-mobilizacyjne, karty mobilizacyjne oraz karty przydziałów organizacyjno-mobilizacyjnych wydane na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują ważność. Z akt nie wynika, w jaki sposób karta mobilizacyjna została skarżącemu doręczona, ale skarżący nie kwestionuje, że została mu doręczona, skoro domaga się jej uchylenia. Nie wiadomo, jak się do tego ma skierowane do skarżącego wezwanie z dnia 18 marca 2024 r. w sprawie nadania przydziału mobilizacyjnego. Tym bardziej, że organ w piśmie z dnia 15 kwietnia 2024 r. pouczył skarżącego, że nadanie przydziału mobilizacyjnego następuje w formie karty mobilizacyjnej, a osoba której nadano przydział ma obowiązek przyjąć kartę mobilizacyjną. Wynika to z art. 531 ust. 9 ustawy o obronie Ojczyzny, który stanowi, że nadanie przydziału mobilizacyjnego oraz pracowniczego przydziału mobilizacyjnego następuje w formie karty mobilizacyjnej. Osoba, której nadano przydział mobilizacyjny lub pracowniczy przydział mobilizacyjny, jest obowiązana przyjąć kartę mobilizacyjną.

Jak wynika z art. 531 ust. 1 ustawy, przydział mobilizacyjny dotyczy żołnierzy rezerwy, których w pierwszej kolejności przewiduje się powołać do służby wojskowej pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Żołnierzy takich przeznacza się do tej służby przez nadanie w czasie pokoju przydziału mobilizacyjnego na stanowiska służbowe lub do pełnienia funkcji wojskowych, które są określone w etacie jednostki wojskowej i występują w czasie wojny. Konsekwencje tego stanu określa przepis art. 535 ustawy o obronie Ojczyzny. Zgodnie z jego treścią, osoby posiadające przydział mobilizacyjny są obowiązane w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny stawić się w miejscu i czasie określonych w karcie mobilizacyjnej. Osoby posiadające pracowniczy przydział mobilizacyjny są obowiązane stawić się w miejscu i czasie określonych w karcie mobilizacyjnej, w razie ogłoszenia mobilizacji, w czasie stanu wojennego oraz w czasie wojny (ust. 1). Żołnierze rezerwy, o których mowa w art. 531 ust. 1, stają się z mocy prawa po ogłoszeniu mobilizacji lub w czasie wojny żołnierzami w czynnej służbie wojskowej z chwilą stawienia się do tej służby w określonych miejscu i czasie (ust. 2).

Jak z tego wynika, nadanie przydziału mobilizacyjnego i przyjęcie karty mobilizacyjnej rodzi doniosłe konsekwencje. Nie zawsze wymaga ona osobnej karty powołania. Wskazuje na to treść rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 22 maja 2024 r. w sprawie przydziałów mobilizacyjnych i pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych (Dz. U. poz. 823), z którego wynika, że są 3 rodzaje kart mobilizacyjnych: 1) karta mobilizacyjna z czerwonym paskiem, której wzór jest określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia - przeznaczona dla żołnierza PR, który jest obowiązany stawić się do czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny; 2) karta mobilizacyjna z zielonym paskiem, której wzór jest określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia - przeznaczona dla żołnierza PR powołanego do czynnej służby wojskowej za pomocą karty powołania lub w drodze obwieszczenia; 3) karta mobilizacyjna z niebieskim paskiem, której wzór jest określony w załączniku nr 3 do rozporządzenia - przeznaczona dla pracowników resortu obrony narodowej lub innych osób niebędących pracownikami resortu obrony narodowej.

Wszystko to rodzi pytanie, jak się ma do tych regulacji niepodleganie skarżącego obowiązkowi pełnienia służby wojskowej na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny, kto to stwierdza i na jakim etapie. W tej sprawie do tego sprowadzało się pytanie skarżącego i związane z tym żądanie uwzględnienia tego faktu w ramach powołania do służby wojskowej pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, którego etapem jest nadanie przydziału mobilizacyjnego. Innymi słowy, chodziło o ustalenie, czy przydział mobilizacyjny, a za nim przyjęcie karty mobilizacyjnej, a w konsekwencji powołanie do czynnej służby wojskowej jest aktualne w przypadku skarżącego.

Aby to wyjaśnić organy powinny poczynić ustalenia w przedmiocie ważności i mocy w tej sprawie karty mobilizacyjnej z dnia 4 czerwca 2019 r., i w tym kontekście znaczenia wezwania z dnia 18 marca 2024 r. do stawienia się w celu nadania przydziału mobilizacyjnego i jego dopuszczalności w kontekście – po pierwsze, wydanej już karty mobilizacyjnej oraz – po drugie, treści art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny. Sporu w tej sprawie nie można było natomiast sprowadzać do przypisania skarżącemu intencji wyłączenia go z obowiązku pełnienia służby wojskowej na podstawie art. 541 ustawy o obronie Ojczyzny. Dlatego też Sąd uchylił zaskarżone postanowienie (na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 61a k.p.a. i art. 541 ust. 7 ustawy o obronie Ojczyzny) oraz postanowienie je poprzedzające (art. 135 p.p.s.a.).

W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.

ak