Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 138/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Rada Miasta
Treść wyniku: Odrzucono wniosek o wyznaczenie organu właściwego do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 i art. 15 § 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Starosty Nyskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą Nyskim a Prezydentem Miasta Poznań w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie umieszczenia dzieci w rodzinie zastępczej oraz ponoszenia wydatków na ich utrzymanie postanawia: 1. odrzucić wniosek; 2. zwrócić Staroście Nyskiemu z kasy Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu od wniosku.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 21 czerwca 2024 r. Starosta Nyski wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta Poznań w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie umieszczenia dzieci w rodzinie zastępczej oraz ponoszenia wydatków na ich utrzymanie.

W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r., poz. 177 ze zm., dalej "u.w.r.") powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka. W przypadku braku możliwości ustalenia powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, należy ustalić powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały, a w ostatniej kolejności, jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, należy przyjąć, że wówczas właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej.

Organ podniósł, że z treści oświadczenia dołączonego przez Urząd Miasta w Poznaniu wynika, że rodzina przyjechała do Polski 26 sierpnia 2021 r. i przez 11 dni była ulokowana w Hotelu [...]. Natomiast w dniu 31 sierpnia 2021 r. Sąd Rejonowy w Nysie udzielając ochrony cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej powierzył pełnienie funkcji rodziny zastępczej Panu G.S. Zatem dzieci przed faktycznym umieszczeniem w pieczy zastępczej przebywały w Grodkowie, który należy do Powiatu Brzeskiego. Organ poinformował jednocześnie, że miejscowość Grodków podlega pod właściwość Sądu Rejonowego w Nysie, jednak terytorialnie podlega pod Powiat Brzeski.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Poznania reprezentowany przez r.pr. A.M. wniósł o oddalenie wniosku.

W uzasadnieniu podniesiono, że ze stanu faktycznego sprawy wynika, że w dniu 26 sierpnia 2021 r. trójka małoletnich – H.S., F.S. i M.S. przybyli do Polski i zamieszkali w Hotelu [...], Powiat Brzeski. W dniu 31 sierpnia 2021 r. Sąd Rejonowy w Nysie powierzył pełnienie funkcji rodziny zastępczej Panu G.S. – bratu ojca małoletnich.

Miasto Poznań ubiega się obecnie o zwrot wydatków na opiekę i wychowanie trójki ww. małoletnich (trzy decyzje z 9 maja 2022 r.). W ocenie organu, Miasto Poznań nie jest podmiotem zobowiązanym do pokrycie ww. wydatków. We wniosku z 21 czerwca 2024 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, Dyrektor PCPR w Nysie wskazał, że Urząd Miasta Poznania jedynie poinformował PCPR w Nysie o fakcie przybycia dzieci do Polski i o fakcie ich przebywania w Hotelu [...]. Jednocześnie Dyrektor PCPR w Nysie wskazał na Powiat Brzeski jako podmiot zobowiązany do poniesienia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich. Powyższe uzasadnił tym, że przed wydaniem postanowienia z 31 sierpnia 2021 r. małoletni przebywali w Hotelu [...]. Co najistotniejsze, wnioskodawca nie wyraził we wniosku oceny o uznaniu się przez Miasto Poznań niewłaściwym w sprawie. Organ stwierdził, że wnioskodawca nie przekazał Prezydentowi Miasta Poznań żądania do rozpoznania wniosku w sprawie, zatem Miasto Poznań nie miało możliwości zajęcia stanowiska w sprawie. Co więcej, w piśmie z 21 lutego 2023 r. skierowanym do Wydziału Zdrowia i Spraw Społecznych Urzędu Miasta Poznania wnioskodawca poinformował, że właściwym w sprawie jest Powiat Brzeski – brak jednak dowodów na fakt zajęcia stanowiska odnośnie swojej właściwości przez reprezentanta tego Powiatu.

W ocenie organu, w sprawie brak jest spełnienia zasadniczej przesłanki wynikającej z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), tj. sytuacji, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uznały się za niewłaściwe. Powyższe spostrzeżenia nakazują konstatację, iż złożony wniosek musi zostać oceniony jako przedwczesny.

Na marginesie, organ wskazał, iż z uwagi na brak możliwości ustalenia miejsca zamieszkania małoletnich przed dniem umieszczenia ich w pieczy zastępczej, jak również braku miejsca ich zameldowania w Polsce, powiatem właściwym do poniesienia kosztów związanych z umieszczeniem dzieci w pieczy zastępczej, w myśl art. 191 ust. 3 ustawy, jest Powiat Nyski, jako powiat, w którym znajduje się siedziba sądu, w którym wydano postanowienie o umieszczeniu dzieci w pieczy zastępczej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej "P.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość powstałe między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, jeżeli odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami jednostek rządowych.

Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w danej sprawie (spór pozytywny), względnie każdy z nich uznaje się za niewłaściwy (spór negatywny). Z takim właśnie, negatywnym sporem o właściwość mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie, bowiem żaden ze spierających się Powiatów nie uznaje swojej właściwości do wydania decyzji ustalającej opłatę za pobyt dzieci w rodzinie zastępczej, o której mowa w art. 193 ust. 1 u.w.r., a więc decyzji ustalającej opłatę za pobyt dziecka w pieczy. W sporze o właściwość do wydania decyzji ustalającej opłatę za pobyt trójki dzieci w rodzinie zastępczej pozostają Starosta Nyski oraz Prezydent Miasta Poznań.

Z załącznika do obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 2010 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (M.P. Nr 48, poz. 654) wynika, że Powiat Nyski wchodzi w skład województwa opolskiego, zaś Miasto Poznań leży na obszarze województwa wielkopolskiego. W sporze pozostają zatem powiaty położone na terenie dwóch różnych województw.

Zgodnie z art. 191 ust. 16 u.w.r. w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia tego rodzaju wydatków stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

W świetle art. 22 § 1 k.p.a. jest zasadą, że spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego rozstrzyga wspólny dla nich organ wyższego stopnia, a w razie braku takiego organu - sąd administracyjny. Wyjątki od tej zasady zostały określone w pkt 2-4 ww. przepisu i obejmują m.in. przypadki sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego w różnych województwach w sprawach należących do zadań z zakresu administracji rządowej - takie spory rozstrzyga minister właściwy do spraw administracji publicznej (pkt 4). Nie ulega wątpliwości, że w rozpatrywanej sprawie:

- podmioty wiodące spór o właściwości nie mają wspólnego organu wyższego stopnia (spierające się powiaty leżą w obszarach właściwości miejscowej różnych samorządowych kolegiów odwoławczych);

- spór nie dotyczy wykonywania zadań własnych powiatu, lecz zadań zleconych z zakresu administracji rządowej.

Do zadań własnych powiatu należą, co do zasady, wymienione w art. 4 ust. 1 pkt 3a ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2016 r. poz. 814, z późn. zm.) zadania publiczne o charakterze ponadgminnym "w zakresie wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej" - szczegółowo wyliczone w art. 180 u.w.r., obejmujące m.in. zapewnienie, organizowanie i finansowanie rodzinnej pieczy zastępczej, w tym finansowanie świadczeń pieniężnych dotyczących dzieci z terenu powiatu, umieszczonych w rodzinach zastępczych (pkt 13 lit. a) - z określonymi w z art. 181 u.w.r. wyjątkami zaliczonymi do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej.

Zgodnie z art. 181 u.w.r. zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej realizowanych przez powiaty jest finansowanie pobytu w pieczy zastępczej. Zgodnie z tym przepisem pokrywane są wydatki związane z dowozem do rodziny zastępczej, rodzinnego domu dziecka, placówki opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej lub interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, a także związane z odwiezieniem dziecka, gdy umieszczenie w pieczy zastępczej nastąpiło na czas określony, jeżeli sposób i zasady pokrycia kosztów powrotu dziecka nie wynikają z orzeczenia lub informacji sądu lub innego organu państwa obcego. Dodatkowo pokrywane są średnio miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka oraz na świadczenia pieniężne, a także wydatki związane z pomocą przyznawaną osobom usamodzielnianym opuszczającym rodziny zastępcze, rodzinne domy dziecka, placówki opiekuńczo-wychowawcze lub regionalne placówki opiekuńczo-terapeutyczne. Zakres wydatków przewidzianych do pokrycia ujęty został w omawianym przepisie w sposób enumeratywny i wyłącznie wskazane w nim wydatki są pokrywane przez administrację rządową. Zauważyć w tym miejscu należy, że na podstawie art. 181 pkt 2 u.w.r. do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej realizowanych przez powiat należy finansowanie pobytu w pieczy zastępczej osób, o których mowa w art. 5 ust. 3 u.w.r. (cudzoziemców mających miejsce zamieszkania w Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, bądź uzyskania w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej). Z pisma Urzędu Miasta Poznania z 3 lutego 2023 r. wynika, że małoletni posiadają nadany status uchodźcy. Wedle art. 181 pkt 2a lit. b u.w.r. do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej realizowanych przez powiaty należy finansowanie świadczeń pieniężnych dla rodzin zastępczych. Przepis ten musi być interpretowany w związku z art. 5 ust. 3b u.w.r. Zatem będzie on stosowany w odniesieniu do osób umieszczonych w pieczy zastępczej i jednocześnie mających miejsce zamieszkania w Rzeczypospolitej Polskiej oraz posiadających status uchodźcy.

Mając zatem na uwadze, że Powiaty, których organy pozostają w sporze wchodzą w skład różnych województw oraz że sprawa, której przedmiotowy spór dotyczy należy do zadań Powiatu z zakresu administracji rządowej, stwierdzić należy, iż właściwym do rozstrzygnięcia sporu jest - zgodnie z treścią art. 22 § 1 pkt 4 k.p.a. - minister właściwy do spraw administracji publicznej. Obecnie organem właściwym do spraw administracji publicznej jest, na podstawie ustawy z 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 65, poz. 437 ze zm.), Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Z tych powodów, w świetle przytoczonych wyżej przepisów prawa, Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy do rozstrzygnięcia sporu.

W związku z powyższym, wniosek Powiatu Nyskiego skierowany do Naczelnego Sądu Administracyjnego jako niedopuszczalny podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 i art. 15 § 2 P.p.s.a.

Stosownie do art. 232 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego. Skoro zatem, w niniejszej sprawie wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość podlegał odrzuceniu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 P.p.s.a. orzekł, jak w pkt 2 sentencji postanowienia.