Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 766/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2025-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 2 pkt 1-6, art. 59 par. 1 pkt 1 i pkt 3
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Asesor WSA Mikołaj Darmosz (spr.), Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi P. P. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 kwietnia 2024 r. nr 5973 480000/71/68780/2024 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiot kontroli sądowej stanowiło postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Dyrektor Oddziału w Z. (dalej również: "Dyrektor", "wierzyciel", "ZUS") z 26 kwietnia 2024 r. nr 5973 480000/71/68780/2024 wydane na podstawie art. 83 c § 1a i art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.- zwana dalej "ustawą systemową") oraz art. 33 § 2 pkt 4 i 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm. – zwana dalej "u.p.e.a.") utrzymujące w mocy własne postanowienie z 26 stycznia 2024 r. 5642/DD 480000/71/23353/2024/2 w sprawie uznania za nieuzasadnione zgłoszonych przez P. P. (dalej: "Zobowiązany", "Skarżący", "strona") zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej w oparciu o tytuł wykonawczy TW1480023011768.

Zaskarżone postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Zobowiązany pismem z 18 grudnia 2024 r. wniósł do Dyrektora zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego TW1480023011768. W piśmie tym wskazano na to, że stanowiący podstawę do prowadzenia postępowania tytuł wykonawczy narusza prawo, gdyż powinien zostać wydany na zarządzenie Prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej, a które to nie zostało opublikowane. Skarżący upatrywał w powyższym naruszenia art. 7 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady praworządności i "jawności prawa". Skarżący zakwestionował umocowanie Dyrektora Oddziału do działania w sprawie. Podniósł, że tytuł wykonawczy nie zawiera adnotacji o nadaniu klauzuli wykonalności, a także że nie doręczono mu upomnienia.

Dyrektor pismem z 29 grudnia 2023 r. wezwał Zobowiązanego do uzupełnienia braków formalnych w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma, w tym poprzez określenie istoty zarzutów oraz dostarczenie dowodów uzasadniających żądanie. W treści wezwania przytoczono art. 33 § 2 u.p.e.a. w pełnym brzmieniu.

Odpowiadając na wezwanie strona w piśmie datowanym na 18 grudnia 2023 r. (data nadania 10 stycznia 2024 r.) podtrzymał żądania i argumentację przedstawione w piśmie z 18 grudnia 2023 r.

Dyrektor postanowieniem z 26 stycznia 2024 r. działając jako wierzyciel, a zarazem organ I instancji, oddalił zarzut zobowiązanego. Organ stwierdził, że dochodzony obowiązek istniał obejmował składkę na ubezpieczenie zdrowotne za okres 09/2023, a podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego była deklaracja rozliczeniowa. Kwoty n do zapłaty w deklaracji rozliczeniowej odzwierciedlają kwoty wykazane przez wierzyciela w wystawionym tytule wykonawczym. Dyrektor stwierdził, że tym samym zarówno obowiązek, jak i podmiot zobowiązany został prawidłowo określony przez wierzyciela w ww. tytule wykonawczym.

Organ ustalił, że w aktach egzekucyjnych sprawy jest zwrotne potwierdzenie odbioru upomnienia egzekucyjnego doręczone 20 listopada 2023 r. Dyrektor stwierdził, że dochodzony obowiązek nie wygasł, przy czym odnotował wpłatę z 15 grudnia 2023 r. na poczet tytułu wykonawczego TW1480023011768. Dyrektor stwierdził, że dochodzone należności zostały wyegzekwowane przed datą wpływu zarzutu do organu.

Zobowiązany pismem z 6 lutego 2024 r. wniósł do Dyrektora o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący powielił argumentację zaprezentowaną w zarzutach. Podtrzymał swoje stanowisko, co do braku zgodnych z Konstytucją RP podstaw do prowadzenia egzekucji przez Dyrektora.

Dyrektor postanowieniem z 26 kwietnia 2024 r. utrzymał w mocy własne postanowienie wydane w trybie pierwszoninstancyjnym. Dyrektor zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania. Wskazał, że to zobowiązany powinien wskazać okoliczności bądź dowody, z których wynika że dochodzony obowiązek nie istnieje. Organ powtórzył wyjaśnienia przedstawione w uzasadnieniu wcześniejszego postanowienia, a nadto wskazał że z art. 19 § 4 u.p.e.a. wynika, że Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. Tym samym Dyrektor był prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, wszczął czynności egzekucyjne w sprawie dotyczącej Skarżącego.

Zobowiązany pismem z 3 czerwca 2024 r. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora z 2 maja 2024 r. Uzasadniając skargę powtórzył swoje wcześniejsze stanowisko, kwestionując umocowanie Dyrektora do prowadzenia egzekucji administracyjnej z uwagi na brak właściwie (oficjalnie) opublikowanego zarządzenia prezesa ZUS dotyczącego właściwości miejscowej. W ocenie Skarżącego taka sytuacja jest niedopuszczalna i rażąco narusza prawa dłużnika.

Dyrektor, reprezentowany przez pełnomocnika wykonującego zawód radcy prawnego, pismem z 28 czerwca 2024 r. odpowiedział na skargę. Organ wskazał, że art. 22 § 2 u.p.e.a. stanowi, iż właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Z kolei siedziby i właściwość miejscową Dyrektorów Oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne uprawnione do stosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 19 § 4 u.p.e.a., określa załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 2 września 2016 r. w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej Dyrektorów Oddziałów ZUS wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne. Analiza przytoczonego rozporządzenia jednoznacznie potwierdza, że Dyrektor prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa wszczął czynności egzekucyjne w sprawie skarżącego. Organ wniósł od oddalenie skargi oraz zasądzenie od Skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Kontroli Sądu poddano postanowienie wydane w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym w przedmiocie zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Orzeczenie to mieści się w kategorii postanowień wymienionych w art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – zwana dalej "p.p.s.a."), na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

Skarga okazała się niezasadna i dlatego została oddalona.

Zaskarżone postanowienie Dyrektora wydano w postępowaniu zapoczątkowanym wniesieniem przez Zobowiązanego środka prawnego w postaci zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. W swej istocie, zarzut uregulowany w art. 33-34 u.p.e.a., zmierza do udaremnienia prowadzenia egzekucji administracyjnej wobec zobowiązanego. Skuteczne zgłoszenie zarzutu przez zobowiązanego może otworzyć spór, co do zasadności prowadzenia egzekucji również w aspekcie materialnym (istnienia i wymagalność obowiązku). Zarzut z art. 33 u.p.e.a. jest środkiem prawnym o specyficznych cechach. W odróżnieniu od znanego z ogólnego postępowania administracyjnego odwołania (art. 127 i nast. k.p.a), jest środkiem "kierunkowym". Wniesienie zarzutu powinno spowodować badanie jego zasadności w granicach wskazanych przez stronę (podstaw zgłoszenia zarzutu). Niewłaściwa jest całościowa weryfikacja zasadności wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej ponad treść zarzutu. Przemawia za tym charakterystyka zarzutu jako środka zaskarżenia, a więc narzędzia prawnego stosowanego wyłącznie na wniosek uprawnionego podmiotu, o wyraźnie uregulowanych w ustawie podstawach jego zgłoszenia - art. 33 § 2 pkt 1-6 u.p.e.a.

W niniejszej sprawie pomimo wystosowania przez organ do Skarżącego, wezwania do uzupełnienia braków formalnych zarzutu m.in. poprzez określenie istoty i zakresu żądania pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, następnie braku oczekiwanej odpowiedzi w tej części, organ wydał merytoryczne postanowienie w przedmiocie zarzutów i nie uznał za uzasadniony żadnego z zarzutów wskazanych w art. 33 u.p.e.a.

W ocenie Sądu w zaistniałej sytuacji, organ nie był uprawniony do działania z urzędu i zbadania zarzutu pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 33 u.p.e.a., które nie zostały wskazane przez Zobowiązanego (por. wyrok WSA w Gliwicach z 10 grudnia 2024 r. sygn. akt I SA/Gl 1049/24 – orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Skarżący podniósł zarzut braku doręczenie upomnienia, co do którego wierzyciel był zobowiązany i zarazem uprawniony do jego rozpoznania. Nie dotyczyło to pozostałych podstaw zarzutu wymienionych w art. 33 § 2 pkt 1, 2, 3, 5, 6 u.p.e.a.

Uchybienie to jednakże, nie miało wpływu na wynik sprawy, albowiem jak zasadnie uznał organ, że nie zasługiwał na uwzględnienie zgłoszony przez Zobowiązanego zarzut z art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. - brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. W powołanym przepisie wyrażona jest zasada ogólna egzekucji administracyjnej nazwana w literaturze zasadą ostrzegania (zasada zagrożenia, w starszych opracowaniach używano również określenia zasada mediatyzacji). Znaczenie przestrzegania zasady zagrożenia dla prawidłowego toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego podkreślone zostało poprzez wskazanie w art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. jako jednej z podstaw zgłoszenia zarzutu braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane. Z materiału sprawy wynika, że upomnienie wystawione przez wierzyciela 9 listopada 2023 r. zostało doręczone stronie w dniu 20 listopada 2023 r. Zawierało ono wezwanie do dobrowolnego wykonania w terminie 7 dni obowiązków zapłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne za wrzesień 2023 r. (akta administracyjne – k. 1-2).

Okoliczności zgłaszane przez Zobowiązanego, a dotyczące zarzucanych nieprawidłowości w umocowaniu Dyrektora w prowadzeniu postępowania egzekucyjnego, a także wadliwości tytułu wykonawczego mogłyby ewentualnie stanowić przedmiot rozpoznania, w odrębnym postępowaniu w przedmiocie umorzenia postępowania. Niedopuszczalność egzekucji oraz niespełnienie wymogów formalnych przez tytuł wykonawczy wymienione są bowiem jako przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego art. 59 § 1 pkt 1) i pkt 3) u.p.e.a. W tym miejscu Sąd wskazuje, że strona nie skierowała wniosku o umorzenie postępowania, a samo postępowanie egzekucyjne zostało już zakończone, na skutek ściągnięcia należności oraz ostatecznego rozpoznania zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucyjnego. Zamknięte zostały zatem możliwości ich rozpoznania, bowiem wobec zakończenia postępowania wniosek o jego umorzenie stałby się bezprzedmiotowy.

Odnosząc się końcowo do zagadnienia właściwości rzeczowej i miejscowej Dyrektora należy wskazać za rozporządzeniem z 2 września 2016 r. ( ogłoszonym 7 września 2016 r. w Dzienniku Ustaw z 2016 r. poz. 1411)., w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne Minister Finansów określił, siedziby i właściwość rzeczową oraz miejscową dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne, uwzględniając strukturę organizacyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz dostępność systemu teleinformatycznego obsługującego egzekucję administracyjną. Z załącznika do rozporządzenia wynika, że właściwym miejscowo i uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych wobec zobowiązanego, który mieszkał w G., był Dyrektor Oddziału ZUS w Z..

Wniosek pełnomocnika organu dotyczący zasądzenia od Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, nie mógł zostać uwzględniony. W przepisach postępowania sądowoadministracyjnego w razie oddalenia w postępowaniu przed sądem I instancji skargi na akt lub zachowanie organu, nie przewidziano możliwości nałożenia na skarżącego ciężaru kosztów udziału organu w postępowaniu. Zastosowanie ma zatem zasada ogólna z art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Pełnomocnik organu nie wskazał podstawy prawnej, z której wywodził swoje żądnie.

Z powyższych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 p.p.s.a. i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił