Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1208/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 31 października 2023 r., nr SKO Gd/4152/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej H. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

H. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką, T. M. Przedłożyła przy tym wypis z orzeczenia ZUS z 13 września 1989 r. zaliczającego matkę do pierwszej grupy inwalidów. W toku postępowania przeprowadzono wywiad rodzinny środowiskowy ustalając, że matka skarżącej, według córki, cierpi na schizofrenię paranoidalną, prowadzi tryb życia siedząco-leżący, jest pampersowana, przy próbach samodzielnego chodzenia ma zawroty głowy i przewraca się. Nadto wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych, ubieraniu, poruszaniu, przyjmowaniu leków, przygotowania i podania posiłków, umawiania wizyt lekarskich i czynnościach dnia codziennego.

Prezydent Miasta Gdyni, decyzją z 5 czerwca 2023 r., odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Organ I instancji uznał, że rozmiar sprawowanej opieki jest na tyle duży a stan psychiczny i fizyczny matki zły, co wyklucza aktywność zawodową skarżącej. Stwierdził jednak, że świadczenie nie przysługuje, gdyż niepełnosprawność matki powstała po 25 roku życia.

W toku postępowania odwoławczego przeprowadzono wywiad środowiskowy ze skarżącą. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 31 października 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W przeciwieństwie do organu I instancji Kolegium przychyliło się do stanowiska orzecznictwa o konieczności stosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności. Kolegium stwierdziło jednak, że wnioskowanego świadczenia należało odmówić, gdyż nie istnieje związek pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, a rozmiar i zakres opieki nie wymusza na stronie niepodejmowania pracy zarobkowej. Kolegium uwzględniło, że na opiekę tę składa się pomoc przy przygotowaniu i podaniu posiłków, dozorze jedzenia, czynnościach higienicznych (myciu, kąpieli itp.), zmianie pampersa, dozorze brania leków i podanie leków, realizacja recept, wizyty u lekarzy, pomoc przy ubieraniu, pomoc przy dojściu do łazienki, aby przebrać pampersa, zmiana pościeli, dozór higieniczny łóżka, zakupy. Dodatkowo skarżąca załatwia sprawy urzędowe, zamawia wizyty lekarskie, realizuje recepty. Z zaświadczenia lekarskiego wynika, że leki przyjmowane są raz lub dwa razy dziennie (rano i wieczorem), natomiast wizyty u lekarzy specjalistów odbywają się co kilka miesięcy. Podawanie i dozór brania leków może zatem odbywać się poza godzinami pracy. Zdaniem Kolegium, nie wykluczają z podjęcia zatrudnienia czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a także pomoc przy kąpieli, czynnościach higienicznych. Matka skarżącej jest pampersowana, co w ocenie Kolegium zabezpiecza ją na czas nieobecności w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak zauważyło Kolegium przed rezygnacją z pracy nie była to przeszkoda do zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nadto skarżąca wskazała, że zdecydowane pogorszenie stanu zdrowia matki nastąpiło w roku 2017 (złamanie biodra). Z dokumentacji wynika jednak, że skarżąca do 30 czerwca 2020 r. zatrudniona była w pełnym wymiarze czasu pracy, następnie - na umowę o pracę było w niepełnym wymiarze czasu, jednocześnie wykonywała pracę na podstawie umów zlecenia (do 31 maja 2023 r.,). Skarżąca wykonywała pracę pracownika gospodarczego, opiekunki środowiskowej (usługi opiekuńcze), asystenta osobistego osoby niepełnosprawnej, świadczyła specjalistyczne usługi opiekuńcze na rzecz podopiecznych MOPS w Gdyni. Wnioskodawczyni nie wykazała i nie udokumentowała, jakie okoliczności w stanie zdrowia matki zaistniały (poza pogorszeniem zdrowia w roku 2017 r.), wykluczające wykonywanie nadal zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wnioskodawczyni wskazała jedynie ogólnie, że stan zdrowia matki ulegał systematycznemu pogorszeniu. Jednak na tę okoliczność nie przedstawiono żadnych faktów i dokumentacji medycznej. Kolegium wskazało, że nie znajduje potwierdzenia oświadczenie skarżącej, że matka w ostatnim roku praktyczne nie wstaje z łóżka, gdyż w wywiadzie środowiskowym wskazała, że matka porusza się po domu przy jej wsparciu lub o kuli. Ponadto, wskazała, że matka nie wychodzi na spacery z uwagi na zamieszkiwanie na V piętrze w budynku bez windy. Zdaniem Kolegium przyczyną, dla której matka nie wychodzi na spacery, nie jest zatem okoliczność, że matka nie wstaje z łóżka, gdyż nie jest w stanie się poruszać. Kolegium uznało (zgodnie z wywiadem środowiskowym), że matka skarżącej nie jest osobą całkowicie leżącą, nie mogącą się poruszać, może poruszać się za pomocą sprzętu ortopedycznego. W przypadku zawrotów głowy (co u osób starszych często występuje) należy zaopatrzyć matkę skarżącej w sprzęt ortopedyczny bardziej stabilny, jak chociażby balkonik. Taki sprzęt umożliwia samodzielne poruszanie się osoby niepełnosprawnej, daje stabilizację przy poruszaniu się właśnie po to, aby osoba ta mogła poruszać się samodzielnie, bez pomocy drugiej osoby. Niezrozumiałe dla Kolegium jest przy tym stanowisko skarżącej odnośnie odmowy z korzystania z proponowanych jej usług opiekuńczych, gdyż skarżąca sama świadczyła takie usługi.

Zdaniem Kolegium zakres czynności wykonywanych opiekuńczych przy odpowiednim zabezpieczeniu, pozwala skarżącej na kontynuację zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium wskazało, że matka choruje na schizofrenię paranoidalną od lat dziewięćdziesiątych, bierze leki. Jak wynika z materiału dowodowego przez ten czas choroba ta nie stanowiła przeszkody w aktywności zawodowej skarżącej. Wnioskodawczyni nie udokumentowała przy tym pogorszenia w ostatnim czasie stanu zdrowia matki. Opisany w uzasadnieniu decyzji organu I instancji stan psychiczny matki nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Kolegium wskazało, że organ I instancji nie przeprowadził wywiadu środowiskowego z wnioskodawczynią, natomiast przeprowadził wywiad z matką skarżącej, który nie potwierdza braku kontaktu logicznego z matką wnioskodawczyni, jak stwierdził lekarz medycyny ogólnej w wydanym zaświadczeniu z 25 maja 2023 r. Przeprowadzony wywiad ze skarżącą nie potwierdza ustaleń organu I instancji odnośnie do stanu zdrowia matki, opisanego w decyzji organu I instancji, brak także jakiegokolwiek potwierdzenia przez lekarza psychiatrę stanu zdrowia matki skarżącej.

W skardze na tak wydaną decyzję zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zarzucono także naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. W rezultacie wniesiono o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi przytoczono szereg przykładów z orzecznictwa sądów administracyjnych, nie zgadzając się z oceną dokonaną przez Kolegium, nadto wskazano, że sprawowanie opieki nad matką wypełnia jej cały dzień a wykonywane czynności przekraczają czynności zwykłego prowadzenia gospodarstwa. Skarżąca pozostaje przy tym w gotowości do niesienia pomocy matce w razie potrzeby. Strona skarżąca wskazała także, że nie może być karana za to, że pomimo konieczności opieki nad matka próbowała łączyć opiekę z pracą zarobkową, celem utrzymania siebie i swojej rodziny, co ostatecznie okazało się nie możliwe.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615) – zwanej dalej jak wcześniej - u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Podkreślić należy, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki daty powstania niepełnosprawności. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Sąd w składzie orzekającym podziela zatem w powyższym zakresie, dotyczącym stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., stanowisko Kolegium, za nieprawidłowe tym samym Sąd uznaje stanowisko organu I instancji.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje natomiast istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki wobec swojej matki. W sprawie nie jest przy tym sporne, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki. Poza sporem pozostaje nadto spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

Matka skarżącej ma 87 lat, jest rozwiedziona i posiada orzeczenie o przyznaniu jej pierwszej grupy inwalidzkiej, potwierdzające jej niepełnosprawność w stopniu znacznym (art. 3 pkt 21 lit. d u.ś.r.). Ma dwie córki, z których opiekę nad nią deklaruje skarżąca, mieszkająca z matką. Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego, Kolegium stwierdziło, że stan zdrowia matki skarżącej, jej względna samodzielność, a przede wszystkim zakres czynności wykonywanych przez skarżącą a związanych ze sprawowaniem opieki jest taki, że nie można go uznać za opiekę stałą lub długotrwałą i zajmującą stronie cały dzień, w zakresie uniemożliwiającym jej podjęcie pracy zarobkowej.

Sąd w składzie orzekającym nie podziela dokonanej przez Kolegium oceny w ww. zakresie. Powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być rozumiana jako opieka całodobowa. Niemniej, dla uznania opieki za spełniającą kryteria, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotny jest jej charakter, niezbędność oraz adekwatność do stanu zdrowia i niepełnosprawności osoby jej wymagającej, które z uwagi na swą intensywność wykluczają podjęcie przez opiekuna zajęcia zarobkowego (bądź zmuszają go do rezygnacji z niego). Jak wskazał NSA w wyroku z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Stała opieka powinna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę i nie utożsamia sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad inną osobą z koniecznością zamieszkiwania z tą osobą (por. m.in. wyroki WSA w Olsztynie z 3 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 128/22 i WSA w Gliwicach z 16 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 497/21, CBOSA). Powyższe jest lub może być bezpośrednio związane z charakterem schorzeń podopiecznego, który w niektórych przypadkach - mimo nawet względnej samodzielności ruchowej – może wymagać stałego nadzoru i doglądu, by zapewnić mu bezpieczeństwo i komfort. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (por. wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 4023/18, CBOSA).

Z załączonego do akt postępowania administracyjnego zaświadczenia lekarskiego wynika, że matka skarżącej pozostaje pod opieką lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, onkologa i psychiatry. Wymaga stałej opieki osoby drugiej, chodzi po mieszkaniu przy pomocy osoby drugiej, bez kontaktu logicznego. Z kolejnego zaświadczenia lekarskiego z 25 września 2023 r. wynika, że choruje na nadciśnienie i schizofrenię paranoidalną. Nadto, wbrew stwierdzeniom Kolegium, stan zdrowia matki został potwierdzony przez psychiatrę, który zaświadczeniem z 19 maja 2023 r. potwierdził u matki skarżącej rozpoznanie F20 (Schizofrenia paranoidalna). W toku postępowania odwoławczego przedłożono przy tym informację lekarza psychiatry o przyjmowanych przez matkę skarżącej lekach. W dniu 19 maja 2023 r. przeprowadzony został natomiast wywiad środowiskowy, pod którym widnieje podpis matki skarżącej jako osoby, z którą przeprowadzono wywiad, jednakże z treści wywiadu wynika, że informacji udzielała skarżąca ("wg relacji córki"), nadto w treści wywiadu powołano się na złożone załączone do niego oświadczenie skarżącej z 19 maja 2023 r. Z powyższego wynika, że skarżąca była obecna w trakcie wywiadu środowiskowego i udzielała w jego toku informacji mimo, że to podpis jej matki widnieje pod zapisami wywiadu. Zatem co najmniej przedwczesne - także w świetle złożonych do akt zaświadczeń lekarskich - są ustalenia Kolegium odnośnie do istnienia kontaktu logicznego i werbalnego z matką skarżącej.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym na gruncie niniejszej sprawy Kolegium nie miało podstaw, by podważyć dowody z zaświadczeń lekarskich. W toku wywiadu z 19 maja 2023 r. pracownik socjalny ustalił, że matka skarżącej prowadzi siedząco-leżący tryb życia, porusza się przy pomocy osoby drugiej, ma zawroty głowy i gdy zostaje sama podejmuje próbę chodzenia o kulach i przewraca się. Wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych, kąpieli, ubieraniu i zmianie pampersów, nie potrafi samodzielnie przyjmować leków, ani zjeść posiłków (poza pokrojoną kanapką). Pomocy matce udziela skarżąca, która mieszka z matką, przy tym przygotowuje i podaje posiłki, umawia wizyty lekarskie, wykupuje leki oraz wykonuje czynności dnia codziennego takie jak pranie, gotowanie, zakupy, sprzątanie.

Sąd podziela ustalenia organu I instancji, że tak wskazany zakres opieki uniemożliwia skarżącej wykonywanie pracy zarobkowej. Sąd w składzie orzekającym nie podziela natomiast stanowiska Kolegium w tym zakresie. W toku wywiadu ze skarżącą (28 września 2023 r.) pracownik socjalny potwierdził ustalenia, że matka skarżącej wymaga pomocy przy większości czynności dnia codziennego tj. czynnościach higienicznych, ubraniu, zmianie pampersów, przygotowaniu posiłków i ich podaniu w formie rozdrobnionej. Pracownik socjalny ustalił przy tym, że kontakt z matką skarżącej jest dostateczny, jednak nie wypowiada się ona logicznie (gubiła fakty i była zdezorientowana), a przez cały czas trwania wywiadu nie podnosiła się z łóżka i nie zmieniała pozycji leżącej. Kolegium przywołało treść wywiadu w zakresie dotyczącym nie wychodzenia przez matkę skarżącej wraz córką ("nie wychodzą") na spacery, gdyż mieszka ona na piątym piętrze, a w bloku nie ma windy. Zdaniem Sądu powyższe ustalenie w wywiadzie w świetle pozostałych ustaleń nie przesądza o samodzielności matki.

Organ odwoławczy w swoich rozważaniach całkowicie pominął natomiast specyfikę choroby, na jaką cierpi matka skarżącej. Schizofrenia jest przewlekłą chorobą psychiczną cechującą się zaburzeniem w sposobie myślenia, postrzegania, porozumiewania się, a także spłyconym i niedostosowanym afektem (ekspresją emocjonalną). Choroba ta charakteryzuje się znacznym upośledzeniem w postrzeganiu rzeczywistości oraz zmianami w sposobie zachowania pacjenta. Oczywiste więc jest, że osoba chora na schizofrenię wymaga innych czynności opiekuńczych niż np. osoba ze schorzeniami fizycznymi (np. sparaliżowana, leżąca). W literaturze fachowej wskazuje się, że choć leczenie schizofrenii przebiega najczęściej farmakologicznie, to wymaga również ukształtowania podtrzymującego środowiska rodzinnego i społecznego jako istotnego czynnika modyfikującego przebieg choroby (por. wyrok WSA w Gdańsku z 11 stycznia 2023 r. sygn. II SA/Gd 619/22). Przebieg schizofrenii może być ciągły i postępujący lub epizodyczny, wówczas występują okresy nasilenia objawów choroby i powrotów do częściowego zdrowia. Nie da się zatem przewidzieć ani tego, kiedy objawy choroby się nasilą, ani tego, w jakim rozmiarze te nasilenia wystąpią, co wymusza ciągłą czujność i gotowość do natychmiastowej reakcji. Nadto podkreślenia wymaga, że matka skarżącej jest osobą pampersowaną. Sąd nie podziela dokonanej przez Kolegium oceny, że korzystanie z pampersów zabezpieczałoby matkę skarżącej podczas pracy skarżącej. Nawet pracując w niepełnym wymiarze godzin, skarżąca byłaby nieobecna przez kilka godzin i w tym czasie nie mogłaby pomóc matce dokonać zmiany pampersa, ani też dozorować podopiecznej.

Według złożonego przez skarżącą pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia z 28 kwietnia 2023 r. matka ma pęknięte biodro, torbiele nerkowe, zaleczonego raka piersi i demencję starczą – zapomina, myli osoby i ma omamy. Zdaniem Sądu zebrany w sprawie materiał, wbrew twierdzeniom Kolegium, nie potwierdza, by opieka wykonywana przez skarżącą umożliwiała jej podjęcie pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze. Stan zdrowia matki jest tego rodzaju, że wymaga ona asysty i pomocy osoby trzeciej niemal we wszystkich czynnościach dnia codziennego, a z akt sprawy bezspornie wynika, że opiekę taką sprawuje skarżąca i to ona jest odpowiedzialna za prawidłowe wykonywanie czynności opiekuńczych wobec matki. Biorąc pod uwagę specyfikę choroby psychicznej, na jaką cierpi podopieczna, w tym jej nieprzewidywalność – skarżąca musi pozostawać w stałej gotowości do świadczenia pomocy i czujności. Wykonywanie przez opiekuna nawet zwykłych czynności związanych z zapewnieniem podopiecznemu właściwych warunków życia (w tym załatwianie codziennych sprawunków i dbałość o dom), z zapewnieniem stabilnego stanu zdrowia podopiecznego, których szczegółowy opis strona przedstawiła w trakcie postępowania, w tym nade wszystko – pozostawanie w gotowości do świadczenia pomocy, wchodzi w zakres opieki nad osobą niepełnosprawną uzasadniającej prawo do świadczenia, której organy nie zdołały podważyć ustaleniami przeciwnymi.

Konkludując, w ocenie Sądu, przedstawiony przez skarżącą zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez nią w stosunku do matki każdego dnia – z perspektywy schorzeń, na które podopieczna cierpi oraz jej wieku - świadczy o tym, że opieka ta ma w istocie charakter długotrwały i stały. Uwzględnienia przy tym wymaga nieprzewidywalność zakresu wymaganej opieki, związana ze schorzeniami psychicznymi, na które cierpi matka skarżącej, wymagająca od opiekuna ciągłej gotowości do świadczenia pomocy.

Nadto skarżąca oświadczyła, że matką opiekuje się od 1992 roku. Z akt postępowania wynika także, że wykonywała pracę zarobkową (z przerwami) od 1992 roku do 12 kwietnia 2023 r. a ostatnia umowa o pracę została rozwiązana za porozumieniem stron. W toku postępowania odwoławczego skarżąca wyjaśniła (26 września 2023 r.), że gdy pracowała, korzystała z pomocy sąsiadki, jednak ta zmarła. Zdaniem Sądu brak możliwości skorzystania z dotychczas udzielanej pomocy także potwierdza istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Wbrew wątpliwościom Kolegium zrozumiałym jest przy tym, że skarżąca będąca dotychczas opiekunką, sama podjęła się opieki nad matką, nie powierzając jej innym osobom.

Konkludując, organ odwoławczy naruszył przepisy prawa procesowego, tj. art. 80 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., co miało wpływ na rozstrzygnięcie. Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy dokonały wadliwej, bo niepełnej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 ustawy, wydając decyzje naruszające w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organu odwoławczego polega przede wszystkim na niewłaściwej, gdyż niepełnej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a opieką sprawowaną przez skarżącą i braku uwzględnienia wszystkich okoliczności związanych z podjętym przez skarżącą zatrudnieniem i jej chorobą po jego ustaniu w okolicznościach niniejszej sprawy. Kolegium także niewłaściwie oceniło przedłożone do akt sprawy zaświadczenia lekarskie, m. in. potwierdzające chorobę psychiczną matki skarżącej.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej p.p.s.a.), w punkcie 1 wyroku uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ odwoławczy dokona właściwych ustaleń w zakresie dotyczącym przyczyn niepodejmowania przez skarżącą pracy zarobkowej, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organ w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku strony skarżącej o rozpoznanie sprawy w tym trybie i braku sprzeciwu organu.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.