Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 191/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 3 stycznia 2024 r., SKO Gd/4658/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

M. B. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 1 czerwca 2023 r. M. B. zwrócił się o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, Z. B.

Z akt sprawy wynika, że Z. B. (ur. 1 grudnia 1946 r.) był (w toku postępowania sądowego do Sądu wpłynął akt zgonu) osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 18 października 2016 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie. Symbol przyczyny niepełnosprawności to 02-P, 11-I oraz 07-S. Niepełnosprawność istniała od 32-go roku życia, ustalony stopień niepełnosprawności datowano od 9 sierpnia 2011 r. Orzeczenie wydano na stałe. Niepełnosprawny wymagał stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług specjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki.

Na podstawie ustaleń przeprowadzonych przez pracownika socjalnego w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 22 czerwca 2023 r. oraz na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń ustalono, że Z. B. choruje na postępującą niewydolność nerek, depresję, zespół psychoorganiczny – otępienny, niewydolność serca, miażdżycę, cukrzycę, hyperlipidemię, przerost prostaty. Jest po zabiegu usunięcia woreczka żółciowego oraz operacji prostaty, cierpi na zachwiania równowagi. Pomimo posiadanego prawa jazdy, nie jeździ samochodem. Niepełnosprawny nie jest osobą leżącą, nie jest pampersowany, nie korzysta z wózka inwalidzkiego, sygnalizuje potrzebę korzystania z laski inwalidzkiej. W składnym i logicznym kontakcie. Wymaga pomocy przy kąpieli, przygotowywaniu ubrań, przygotowywaniu i podawaniu posiłków. W ocenie pracownika socjalnego, w związku z licznymi chorobami oraz wiekiem Z. B. wymaga pomocy osób drugich.

Ustalono ponadto, że niepełnosprawny prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, która również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, chorującą m. in. na chorobę niedokrwienną mięśnia sercowego, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, depresję. Matka wnioskodawcy cierpi ponadto na niedostateczność krążenia mózgowego, żylaki, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa oraz stawów kolanowych, jest po endoprotezoplastyce obu stawów kolanowych. Małżonkowie zamieszkują w domu należącym do wnioskodawcy i mają do dyspozycji 3 pokoje, kuchnię i łazienkę

Ze złożonego oświadczenia wynika, że M. B. zamieszkuje w tym samym budynku, co jego rodzice i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. W oświadczeniu z dnia 26 czerwca 2023 r. wskazał, że w związku z pogarszającym się stanem zdrowia ojca z dniem 31 maja 2023 r. zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego. W aktach sprawy znajduje się także kserokopia decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Wejherowie z dnia 31 maja 2023 r. o wykreśleniu M. B. z ewidencji producentów.

Ze złożonego oświadczenia wynika, że wnioskodawca dba o porządek w domu, robi zakupy, realizuje recepty, podaje leki, mierzy ciśnienie oraz poziom cukru, przygotowuje ubrania oraz dwa razy w tygodniu pomaga przy kąpieli. Ponadto towarzyszy ojcu w czasie wizyt kontrolnych u lekarzy specjalistów, a także przygotowuje i przynosi opał, pali w piecu, odśnieża i wykonuje czynności ogrodnicze.

Wójt Gminy Linia, decyzją z dnia 14 lipca 2023 r. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej jako: "u.ś.r.") albowiem w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją wnioskodawcy z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad ojcem. Zdaniem organu większość czynności podejmowanych przez wnioskodawcę nie ma związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Są to czynności, które wykonują również osoby zatrudnione w pełnym wymiarze czasu pracy.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. B., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie mu wnioskowanego świadczenia, wyjaśnił m. in., że jego rodzice są osobami ze znacznym stopniem niepełnosprawności, wymagającymi opieki. W ostatnim czasie stan zdrowia jego ojca znacznie się pogorszył - ma problemy z zapamiętywaniem, zaburzoną orientację oraz ograniczone funkcje psychiczne. Nie rozpoznaje miejsc, w których bywał, potrafi pobłądzić. Dodatkowo ma trudności z wykonywaniem czynności wyuczonych, a także problemy z koordynacją ruchową i utrzymaniem równowagi.

W dodatkowym wywiadzie środowiskowym, przeprowadzonym w dniu 5 grudnia 2023 r. na zlecenie organu odwoławczego, pracownicy socjalni ustalili, że stan zdrowia Z. B. w ciągu ostatnich dwóch miesięcy uległ pogorszeniu. Niepełnosprawny nie wychodzi z domu, niechętnie odnosi się do wizyt wyjazdowe do lekarzy specjalistów, jest pampersowany, występują zaniki pamięci, drętwienie rąk, często traci równowagę i przewraca się. Wymaga asysty podczas kąpieli i zabiegów pielęgnacyjnych, a także podczas spożywania pokarmów i przyjmowania leków. Wnioskodawca sprawuje opiekę nad ojcem od 31 maja 2023 r. Wcześniej opiekę tę sprawowała jego matka, lecz stan jej zdrowia uległ pogorszeniu. Matka wnioskodawcy w nocy czuwa nad mężem i – w razie konieczności – dzwoni do syna.

Ustalono ponadto, że wnioskodawca prowadzi odrębne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwoma synami, uczniami szkół ponadgimnazjalnych. Wnioskodawca jest rolnikiem i właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,41 ha przeliczeniowego.

Dodatkowo ustalono, że rodzice wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem Z. B. Małżonkowie mają czworo dzieci: trzy córki i wnioskodawcę. Córki zamieszkują odrębnie, prowadzą odrębne gospodarstwa domowe i nie są w stanie zajmować się niepełnosprawnym ojcem, gdyż pracują zawodowo.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 3 stycznia 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją przez wnioskodawcę z prowadzenia działalności gospodarczej lub niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawnym ojcem. W ocenie Kolegium rozmiar i zakres sprawowanej nad ojcem opieki nie wymusza na wnioskodawcy rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem Kolegium niepełnosprawny nie wymaga nieprzerwanej opieki, nie jest osobą obłożnie chorą oraz leżącą, samodzielnie porusza się po domu, jest sprawny ruchowo w górnej części ciała, może samodzielnie siedzieć, samodzielnie spożywa przygotowane o podane posiłki oraz leki, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne. Czynności opiekuńcze sprawowane przez wnioskodawcę w większości wykonywane są w pewnych odstępach czasu, nie zajmują stale czasu strony. Organ zwrócił uwagę, że choć niepełnosprawny cierpi na zaburzenia pamięci i stany depresyjne, to pozostaje pod opieką lekarzy i jest stale w tym zakresie monitorowany. Zdaniem organu z zebranego materiału dowodowego nie wynika także, aby dolegliwości ojca wymagały stałej i nieprzerwanej obecności wnioskodawcy. Kolegium podniosło także, że w przypadku zachwiań równowagi osoby niepełnosprawnej podczas poruszania pomocny jest sprzęt rehabilitacyjny dający stabilizację przy poruszaniu się.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że wnioskodawca, będąc rolnikiem, ma możliwość zmiany organizacji pracy w gospodarstwie rolnym lub nawet zmniejszenia jej zakresu, a przede wszystkim możliwość dostosowania sprawowanych czynności opiekuńczych tak, aby móc pogodzić ich wykonywanie z pracą w gospodarstwie rolnym. Skoro obowiązki wykonywane przez stronę w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem nie wypełniają całego dnia, to zakres tej opieki nie uniemożliwia mu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem organu odwoławczego zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej nad ojcem, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym wykonywaniem pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium nie można także pominąć okoliczności, że wraz z niepełnosprawnym mieszka jego żona, która mimo posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, czuwa nad mężem w nocy. Zdaniem organu M. B. mogłaby uczestniczyć w opiece nad mężem także w ciągu dnia. Końcowo Kolegium wskazało, że wnioskodawca ma jeszcze trzy siostry, które również są zobowiązane do obowiązku alimentacyjnego.

W skardze na powyższą decyzję podniesiono zarzut dokonania błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a i art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niewłaściwe zastosowanie, skutkujące uznaniem, że w sprawie istnieje negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia, tj. w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z pracy w gospodarstwie rolnym a sprawowaniem opieki nad ojcem. Zarzucono także naruszenie art. 7, art. 7b, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, która doprowadziła do niezasadnej odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Dodatkowo wniesiono o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z załączonych dokumentów w postaci oświadczeń sióstr skarżącego na okoliczność braku możliwości sprawowania przez nie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym ojcem, opisu zabiegu z dnia 26 grudnia 2023 r. oraz kart informacyjnych z leczenia szpitalnego z dnia 30 grudnia 2023 r., 28 maja 2022 r., 17 września 2021 r. i 2 sierpnia 2021 r. na okoliczność aktualnego stanu zdrowia matki skarżącego, w tym przebycia przez nią w dniu 26 grudnia 2023 r. ostrego zawału serca, a także innych rozpoznanych u niej chorób.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 615; dalej jako: "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Podkreślić należy, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki daty powstania niepełnosprawności. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Sąd w składzie orzekającym podziela zatem stanowisko organów administracji orzekających w sprawie, które pominęły wskazaną przesłankę (niepełnosprawność Z. B. istniała od 32-go roku życia).

Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje natomiast istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki. W sprawie nie jest przy tym sporne, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ojca.

Ojciec skarżącego – Z. B. w momencie wydawania zaskarżonej decyzji miał 77 lat był został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (w trakcie postępowania sądowego wpłynął do Sądu akt zgonu Z. B.). Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że był on osobą chorującą na przewlekle postępującą niewydolność nerek, depresję, zespól psychoorganiczno-otępienny, niewydolność serca, miażdżycę, cukrzycę i przerost prostaty. Z. B. pozostawał w związku małżeńskim z M. B. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego, Kolegium stwierdziło, że stan zdrowia ojca skarżącego, jego względna samodzielność, a przede wszystkim zakres czynności wykonywanych związanych ze sprawowaniem opieki jest taki, że nie można go uznać za opiekę stałą lub długotrwałą i zajmującą stronie cały dzień, w zakresie uniemożliwiającym jej podjęcie pracy zarobkowej. Ponadto, w ocenie organu administracji wnioskodawca będąc rolnikiem ma możliwość zmiany organizacji pracy w gospodarstwie rolnym lub zmniejszenia jej zakresu tak by pogodzić wykonywanie czynności opiekuńczych z pracą w gospodarstwie rolnym.

Sąd w składzie orzekającym nie podziela oceny stanu faktycznego dokonanej przez Kolegium. Powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być rozumiana jako opieka całodobowa. Niemniej, dla uznania opieki za spełniającą kryteria, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotny jest jej charakter, niezbędność oraz adekwatność do stanu zdrowia i niepełnosprawności osoby jej wymagającej, które z uwagi na swą intensywność wykluczają podjęcie przez opiekuna zajęcia zarobkowego (bądź zmuszają go do rezygnacji z niego). Jak wskazał NSA w wyroku z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Stała opieka powinna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę i nie utożsamia sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad inną osobą z koniecznością zamieszkiwania z tą osobą (por. m.in. wyroki WSA w Olsztynie z 3 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 128/22 i WSA w Gliwicach z 16 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 497/21, CBOSA). Powyższe jest lub może być bezpośrednio związane z charakterem schorzeń podopiecznego, który w niektórych przypadkach - mimo nawet względnej samodzielności ruchowej – może wymagać stałego nadzoru i doglądu, by zapewnić mu bezpieczeństwo i komfort. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (por. wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 4023/18, CBOSA).

Z załączonych akt postępowania administracyjnego wynika, że organ odwoławczy podjął czynności celem uzupełnienia materiału dowodowego (wezwanie z dnia 1 grudnia 2023 r. – w aktach organu odwoławczego. W odpowiedzi na nie przeprowadzony został wywiad środowiskowy, a sam skarżący przedłożył oświadczenie złożone w trybie art. 75 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej jako: "k.p.a."). Obie czynności procesowe udokumentowane zostały w formie niepotwierdzonych za zgodność z oryginałem kserokopii. Taka forma dokumentowania istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy czynności procesowych oznacza naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. i wyklucza możliwość uznania ich za dowody w sprawie. W odniesieniu do nieuwierzytelnionych kserokopii dokumentów urzędowych w postępowaniu administracyjnym za utrwalony uznać należy pogląd przyjmujący niedopuszczalność ich stosowania (zob. np. wyroki WSA w Gdańsku: z 27 marca 2024 r., II SA/Gd 452/23, z 24 stycznia 2024 r., II SA/Gd 436/23 czy z 25 lutego 2019 r., II SA/Gd 15/19). Powyższe oznacza, że nie zostało w sprawie skutecznie przeprowadzone uzupełniające postępowanie dowodowe, przez co podstawa faktyczna rozstrzygnięcia nie została dostatecznie ustalona.

Należy też zauważyć, że w wezwaniu z dnia 1 grudnia 2023 r. Kolegium wskazywało na konieczność ustalenia w jakich czynnościach ojciec skarżącego był samodzielny, a które wymagały wykonania przez osobę trzecią. Mimo braku wyjaśnienia (w nadesłanych kserokopiach nie ma żadnego odniesienia co do wskazanych okoliczności) organ odwoławczy wydał decyzję merytoryczną. W ocenie Sądu wezwanie do przeprowadzenia uzupełnienia materiału dowodowego przez organ I instancji, a następnie rozstrzygnięcie sprawy w sytuacji, gdy organ odwoławczy nie otrzymuje odpowiedzi na swoje wezwanie dowodzi wydania decyzji z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Skoro bowiem zachodziła konieczność uzupełnienia materiału dowodowego, a następnie wydano decyzję bez tego uzupełnienia to oznacza to, że rozstrzygnięto sprawę na podstawie niepełnego materiału dowodowego.

Analizując przesłankę materialnoprawną wydania decyzji, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. organ odwoławczy ustalił, że skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ustalenia tego dokonano na podstawie oświadczenia M. B. oraz decyzji p.o. Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 31 maja 2023 r. o wykreśleniu M. B. z ewidencji producentów (s. 3 uzasadnienia decyzji). Jednocześnie, w tym samym uzasadnieniu organ odwoławczy wskazuje, że "będąc rolnikiem Wnioskodawca ma możliwość zmiany organizacji pracy w gospodarstwie lub nawet zmniejszenia jej zakresu, a przede wszystkim dostosowania w taki sposób by [...] pogodzić ich wykonywanie z pracą w gospodarstwie rolnym" (s. 6 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Zestawienie obu fragmentów uzasadnienia prowadzi do wniosku, że jest ono wewnętrznie sprzeczne, a ustalenia w zakresie stanu faktycznego wzajemnie się wykluczają. Skoro skarżący nie prowadzi już gospodarstwa rolnego to nie ma potrzeby zmiany organizacji pracy w tym gospodarstwie. Jeżeli jednak jest odwrotnie i pracuje on dalej (czemu wydaje się przeczyć zgromadzony materiał dowodowy) to nie spełnia on przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. albowiem sprawowana opieka nie uniemożliwia mu wykonywania pracy zarobkowej (prowadzenia gospodarstwa).

Powyższe rozbieżności możliwe byłby do wyeliminowania, gdyby w toku postępowania dochowano reguł związanych z zapewnieniem stronie czynnego udziału w postępowaniu. Tak się jednak nie stało w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją.

Zgodnie z art. 10 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (§ 1). Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (§ 2). Jednocześnie organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (§ 3).

Ponadto, zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

Wymogów wynikających z powyższych przepisów Kolegium nie dopełniło. Powyższe uchybienia powinny zostać wyeliminowane przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Wynikający z art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. obowiązek organów zapewnienia stronie możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, czyli zapewnienia stronie prawa do tzw. ostatniego słowa, należy do podstawowych obowiązków procesowych organów administracji publicznej działających w sposób rzetelny i profesjonalny, z dbałością o zachowanie pełnych procesowych praw uczestników postępowania, czego wymagają zasady państwa prawa. Ustalając powyższe okoliczności organ odwoławczy będzie zobowiązany, wobec śmierci ojca, uwzględnić także regulację wynikającą z art. 63 ust. 12 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429).

Konkludując, organ odwoławczy naruszył przepisy prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Sąd uznał, że orzekając w sprawie organ administracji dokonał wadliwej, bo niepełnej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 ustawy. W konsekwencji doprowadziło to do wydania decyzji naruszającej zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organu odwoławczego polega przede wszystkim na niewłaściwym ustaleniu stanu faktycznego prowadzącym do wadliwej oceny związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a opieką sprawowaną przez skarżącego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej P.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium zgromadzi kompletny materiał dowodowy odpowiadający wskazanym wyżej wymogom (w tym formalnym), mając na uwadze konieczność zapewnienia stronie prawa do czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a.), po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie, którego uzasadnienie będzie spełniać wymogi stawiane przez art. 107 § 3 k.p.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organ w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 P.p.s.a.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 P.p.s.a., wobec wniosku organu administracji o rozpoznanie sprawy w tym trybie i braku sprzeciwu strony skarżącej.