Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 339/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-08-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 4 i 5
journal: Dz.U. 2015 poz 1311
law: Ustawa z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw.
article: art. 773 § 1, art. 804 § 1, art. 840 § 2
journal: Dz.U. 2014 poz 101
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jednolity
article: art. 61a § 1, art. 61 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 26 § 4 , art. 59 § 1, art. 62 § 1,
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135,  art. 200
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 24 sierpnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Asesor sądowy WSA Robert Talaga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 sierpnia 2023 roku sprawy ze skargi S. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 marca 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 31 stycznia 2023 roku nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 31 stycznia 2023 r. Naczelnik U. S. w [...] odmówił S. R. (dalej: "strona", "skarżący") wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania zabezpieczającego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...] wystawionych przez Urząd Miasta [...], ze względu na przedawnienie należności.

Naczelnik ustalił, że przeciwko skarżącemu prowadził postępowanie egzekucyjne z wniosku Urzędu Miasta [...] m.in. na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...], [...], [...], [...], [...] W 2011 r. powstał zbieg egzekucji do rachunków bankowych skarzącego w T. S.A. i [...] S.A, z [...] Sądowym M. S.. Postanowieniem z 14 stycznia 2011 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy [...] I Wydział Cywilny wyznaczył do dalszego, łącznego prowadzenia egzekucji [...] sądowego. Dnia 6 września 2013 r. Naczelnik przekazał do dalszego prowadzenia egzekucji tytuły wykonawcze nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]

Naczelnik wyjaśnił, że zbieg egzekucji oraz jego rozstrzygnięcie miały miejsce przed wejściem w życie nowelizacji art. 773 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego dokonanej ustawą z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1311 – dalej: "nowelizacja"). Nowelizacją odstąpiono od sądowego modelu rozstrzygania o zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej oraz wprowadzono ustawowy model rozstrzygania o tym zbiegu. Zgodnie z art. 21 ust. 4 i 5 nowelizacji nowe regulacje stosuje się do zbiegów egzekucji administracyjnej i sądowej, które nastąpiły po wejściu w życie nowelizacji. Stąd organ wysnuł wniosek, że sądowy organ egzekucyjny przejął przedmiotowe sprawy do dalszego łącznego prowadzenia w trybie egzekucji sądowej w całości, a nie jedynie do majątku do którego nastąpił zbieg egzekucji. W konsekwencji zdaniem organu okoliczność ta wyklucza go w charakterze organu egzekucyjnego, a co za tym idzie do rozpoznania kwestii przedawnienia należności. Na potwierdzenie swojego stanowiska organ powołał się na postanowienie Sądu Rejonowego [...] Wydział I Cywilny z 11 lipca 2022 r., sygn. I Co 757/22, odrzucające skargę z 26 kwietnia 2022 r. W orzeczeniu tym sąd powołał się na stanowisko wyrażone w Uchwale S. N. z 24 lutego 2010r. III CZP 133/09, OSNC 2010 nr 7-8 poz. 111, stwierdzającej, że organ egzekucyjny wskazany przez sąd na podstawie art. 773 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2009 r. Nr 26, poz. 156 ze zm. – dalej: "k.p.c."), prowadzi obie egzekucje łącznie w całości. Powyższą opinię organ otrzymał również 20 grudnia 2022 r. od [...] Sądowego P. G. (zastępcy k. M. S.).

Organ I instancji podkreślił, że z informacji uzyskanej od Prezydenta Miasta [...] z 30 listopada 2021 r. wynika, że obecnie [...] Sądowy prowadzi egzekucje na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...], [...], [...], [...], [...] W tym przypadku decyzja o zakończeniu prowadzenia postępowania egzekucyjnego należy do [...] Sądowego lub wierzyciela, który w każdym momencie może złożyć wniosek o zakończenie egzekucji (analizując kwestię przedawnienia swoich należności). Brak posiadania jakichkolwiek spraw egzekucyjnych prowadzonych z wniosku Urzędu Miasta [...], w ocenie organu pozbawia go możliwości rozstrzygania w zakresie przedawnienia należności. Zachodzi zatem "inna uzasadniona przyczyna" powodująca odmowę wszczęcia postępowania zmierzającego do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący stwierdził, że brak było podstaw prawnych do odmowy wszczęcia ww. postępowania. Zakwestionował przy tym powołaną w zaskarżonym postanowieniu uchwałę S. N. z 24 lutego 2010 r., III CZP 133/09 uznając, że nie usunęła ona wątpliwości dotyczących wykładni art. 773 § 1 k.p.c. W ocenie skarżącego postępowanie egzekucyjne nadal jest prowadzone przez Naczelnika U. S. w [...] natomiast zbieg egzekucji nie powoduje całkowitego przeniesienia postępowania do [...] Sądowego. Żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie może być zatem skierowane do organu egzekucyjnego innego niż prowadzący to postępowanie, gdyż dotyczy umorzenia całego postępowania egzekucyjnego, a nie części pozostającej w zbiegu egzekucji i dotyczy wszystkich podjętych przez ten organ czynności, a nie jednego z zastosowanych środków egzekucyjnych.

Postanowieniem z 20 marca 2023 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W ocenie organu odwoławczego prawidłowo organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w ww. sprawie, ponieważ z chwilą rozstrzygnięcia przez Sąd zbiegu egzekucji przestał być organem egzekucyjnym i nie jest uprawniony do rozstrzygania w kwestii przedawnienia zaległości. [...] przejął sprawy do dalszego łącznego prowadzenia w trybie egzekucji sądowej w całości, a nie jedynie do majątku, do którego nastąpił zbieg egzekucji. Na moment wydania postanowienia Sądu Rejonowego [...] I Wydział Cywilny z 14 stycznia 2011 r. przepisy regulowały taką właśnie praktykę. W momencie zbiegu egzekucji sądowej z administracyjną sąd na mocy postanowienia określał, który organ jest władny do przejęcia całego postępowania egzekucyjnego. Na skutek wyznaczenia [...] Sądowego do dalszego prowadzenia egzekucji, organem egzekucyjnym stał się [...] Sądowy, a tym samym pozbawił tego przymiotu Naczelnika U. S. w [...]

Organ odwoławczy podkreślił, że takie samo stanowisko, które zajęły organy, wyraził także Sąd Rejonowy [...] Wydział I Cywilny w postanowieniu z 11 lipca 2022 r., sygn. akt I Co 757/22. We wskazanym orzeczeniu Sąd stwierdził, że zmiana wprowadzona nowelą (art. 21 noweli), rozróżniająca zbiegi egzekucji do różnych składników majątku, nie znajduje zastosowania w sprawie.

Pismem z 7 kwietnia 2023 r. skarżący wniósł skargę na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i uchylenie poprzedzającego go postanowienia organu I instancji oraz przekazanie sprawy do merytorycznego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1) art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. – dalej: "k.p.a."), poprzez przyjęcie, że wyznaczenie [...] Sądowego do łącznego prowadzenia egzekucji jest równoznaczne z przejęciem łącznego prowadzenia obu postępowań egzekucyjnych

2) art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed 20 lipca 2020 r., poprzez przyjęcie, że po wyznaczeniu [...] Sądowego do łącznego prowadzenia egzekucji, Naczelnik U. S. w [...] przestał prowadzić postępowanie egzekucyjne i nie jest władny wydawać rozstrzygnięcia na podstawie tego przepisu, mimo iż zaległości podatkowe w wyniku przedawnienia wygasły, a zarzuty nie mogły być merytorycznie rozpoznane, ponieważ były wniesione po terminie 7 dni od doręczenia odpisów tyłów wykonawczych,

3) art. 62 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu z 2013 r., poprzez przyjęcie, że wstrzymanie czynności w przypadku zbiegu egzekucji i przekazanie tytułu do [...] Sądowego (z uwagi na prowadzenie przez niego łącznej egzekucji), NUS nie prowadzi już postępowania egzekucyjnego,

4) naruszenie zasad k.p.a. w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w szczególności:

a) art. 6 k.p.a., poprzez odmowę merytorycznego rozpoznania sprawy, po 18 miesiącach od złożenia wniosku, chociaż przepis art. 61a dotyczy wyłącznie spraw oczywistych, a zgodnie z orzecznictwem sądowym ta oczywistość musi być widoczna na pierwszy rzut,

b) art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w związku z odmową merytorycznego rozpoznania wniosku, chociaż jest oczywiste, że zaległości podatkowe będące przedmiotem niniejszej egzekucji są od wielu lat przedawnione.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności zastosowania w sprawie przepisu art. 61a § 1 k.p.a., uzasadniającego odmowę wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...], [...], [...], [...], [...]

Organy obu instancji wskazały, że postępowanie nie może być wszczęte, albowiem organ I instancji z chwilą rozstrzygnięcia przez Sąd zbiegu egzekucji przestał być organem egzekucyjnym i nie jest uprawniony do rozstrzygania w kwestii przedawnienia zaległości. W rezultacie organy uznały, że w takiej sytuacji nie ma możliwości zbadania sprawy merytorycznie, a zatem zasadna była odmowa wszczęcia postępowania w sprawie.

Według poglądu skarżącego, organy niezasadnie uznały, że zbieg egzekucji powoduje przeniesienie postępowania w całości do [...] Sądowego. W ocenie skarżącego wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie może być skierowany do organu egzekucyjnego innego niż prowadzący to postępowanie, gdyż dotyczy umorzenia całego postępowania egzekucyjnego, a nie części pozostającej w zbiegu egzekucji i dotyczy wszystkich podjętych przez ten organ czynności, a nie jednego z zastosowanych środków egzekucyjnych.

Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio.

Podkreślenia wymaga, że na skutek odmowy wszczęcia postępowania, organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. Z treści art. 61a § 1 k.p.a. wynika obowiązek organu w zakresie przeprowadzenia wstępnej analizy wniosku pod względem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie wniosku. Samo bowiem złożenie żądania wszczęcia postępowania w konkretnej sprawie nie powoduje automatycznie skutku jego wszczęcia, gdyż na wstępnym etapie rozpoznania sprawy organ podatkowy przeprowadza badanie pod kątem istnienia przesłanek formalnoprawnych, warunkujących jego dopuszczalność.

Przepis art. 61a § 1 k.p.a. przewiduje dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego: wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną oraz inne uzasadnione przyczyny niemożności prowadzenia postępowania. Należy przy tym zaakcentować, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania zastrzeżona jest bowiem dla wstępnego etapu oceny wniosku.

Co istotne, rozstrzygnięcie przewidziane w art. 61a § 1 k.p.a. nie jest uzależnione od uznania organu administracji, lecz stanowi obligatoryjne następstwo stwierdzenia przez organ przesłanek w tym przepisie wyszczególnionych. Odmowa wszczęcia postępowania stanowi zatem obowiązek organu administracji w przypadku zaistnienia opisanej w tym przepisie sytuacji. "Uzasadnione przyczyny", o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. nie uzyskały definicji legalnej ani też nie zostały w innym sposób skonkretyzowane w przepisach procedury administracyjnej.

W literaturze przedmiotu i orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., muszą być dostrzegalne prima facie, obiektywnie, a ich ustalenie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może więc mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów, tj. gdy na pierwszy rzut oka można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania (por. wyrok NSA z 22 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2671/13 - wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie internetowej: CBOSA).

Przechodząc do rozpoznania niniejszej sprawy podkreślić należy, że w pierwszej kolejności należy ustalić w oparciu o jakie przepisy powinien zostać rozpatrzony zgłoszony przez skarżącego wniosek. Słusznie zauważyły organy, że zbieg egzekucji oraz jego rozstrzygnięcie miały miejsce przed wejściem w życie nowelizacji art. 773 § 1 k.p.c. dokonanej ustawą z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw. Nowelizacją odstąpiono od sądowego modelu rozstrzygania o zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej oraz wprowadzono ustawowy model rozstrzygania o tym zbiegu. Przepis art. 773 § 1 k.p.c. otrzymał brzmienie: w przypadku zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie ten sądowy albo administracyjny organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa - organ egzekucyjny, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie. Również podobne brzmienie otrzymał art. 62 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie sądowy organ egzekucyjny albo organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa - organ, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie.

Zgodnie natomiast z art. 21 ust. 4 i 5 nowelizacji nowe regulacje stosuje się do zbiegów egzekucji administracyjnej i sądowej, które nastąpiły po wejściu w życie nowelizacji (tj. od 8 września 2016 r.).

W czasie kiedy w przedmiotowej sprawie doszło do zbiegu egzekucji sądowej z administracyjną art. 773 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2009 r. Nr 26, poz. 156 ze zm.) brzmiał następująco: w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej co do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, administracyjny organ egzekucyjny i komornik wstrzymują czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, dłużnika lub z urzędu i przekazują akta egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej sądowi rejonowemu, w którego okręgu wszczęto egzekucję, w celu rozstrzygnięcia, który organ egzekucyjny - sądowy czy administracyjny - ma dalej prowadzić łącznie egzekucje w trybie właściwym dla danego organu. Sąd wydaje postanowienie w terminie 14 dni, biorąc pod uwagę stan każdego z postępowań egzekucyjnych, a jeżeli są one w równym stopniu zaawansowane, wysokość egzekwowanych należności i kolejność ich zaspokojenia, z zastrzeżeniem § 2 i 21. Równocześnie sąd postanawia, jakie już dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy. Natomiast zgodnie z art. 62 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (w brzmieniu obowiązującym do 7 września 2016 r. – t.j. Dz.U. z 2016, poz. 599) w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej do tej samej nieruchomości, rzeczy albo prawa majątkowego lub niemajątkowego, organ egzekucyjny wstrzymuje czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, zobowiązanego lub z urzędu i przekazuje akta egzekucji administracyjnej sądowi rejonowemu zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego.

W tym miejscu należy wskazać, że Pierwszy Prezes S. N., działając na podstawie art. 60 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.), przedstawił składowi siedmiu sędziów S. N. wniosek o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, wywołującego rozbieżności w wykładni prawa, a mianowicie, czy organ egzekucyjny wyznaczony przez sąd na podstawie art. 773 § 1 k.p.c. prowadzi obie egzekucje łącznie w całości? Uchwała S. N. z dnia 24 lutego 2010 r. sygn. akt III CZP 133/09 nie usunęła wątpliwości dotyczących wykładni art. 773 § 1 k.p.c. W orzecznictwie sądów powszechnych pojawiały się wypowiedzi rozbieżne ze stanowiskiem zajętym w powołanej uchwale, co uzasadniło potrzebę rozważenia tego zagadnienia prawnego przez skład powiększony S. N.. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2011 r. sygn. akt III CZP 46/11 skład siedmiu sędziów S. N. odmówił co prawda podjęcia uchwały, jednakże w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że w chwili składania wniosku trwały prace nad nowelizacją k.p.c., w tym przepisów regulujących eliminację zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. W ich wyniku w dniu 16 września 2011 r. uchwalono ustawę o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381). Ustawodawca w znowelizowanym art. 773 § 1 k.p.c. wskazał jednoznacznie, że w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego rozstrzygnięcie o łącznym prowadzeniu egzekucji przez jeden organ ogranicza się jedynie do tej rzeczy lub prawa majątkowego, do którego nastąpił zbieg egzekucji. Z powołanych przepisów wynika, że mają one zastosowanie, gdy nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, co ma miejsce w sytuacji, gdy w ramach stosowanego sposobu egzekucji sądowej oraz w ramach środka egzekucyjnego w egzekucji administracyjnej podjęte zostały czynności egzekucyjne w stosunku do tej samej rzeczy lub prawa (z zastrzeżeniem, że egzekucje prowadzone są przeciwko temu samemu dłużnikowi - zobowiązanemu, por.: uchwała S. N. z 25 czerwca 1997 r., III CZP 29/97, publ.: OSNC nr 11 z 1997 r., poz. 164; por. także np.: D. Jankowiak "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", U. , W. 2004, str. 423; M. Romańska w: "System egzekucji administracyjnej" pod red. J. Niczyporuka i in., C.H. Beck W-wa 2004, str. 292-294).

Z powołanych przepisów wynika, że mają one zastosowanie, gdy nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, co ma miejsce w sytuacji, gdy w ramach stosowanego sposobu egzekucji sądowej oraz w ramach środka egzekucyjnego w egzekucji administracyjnej podjęte zostały czynności egzekucyjne w stosunku do tej samej rzeczy lub prawa (z zastrzeżeniem, że egzekucje prowadzone są przeciwko temu samemu dłużnikowi - zobowiązanemu, por.: uchwała S. N. z 25 czerwca 1997 r., III CZP 29/97, publ.: OSNC nr 11 z 1997 r., poz. 164; por. także np.: D. Jankowiak "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", U. , W. 2004, str. 423; M. Romańska w: "System egzekucji administracyjnej" pod red. J. Niczyporuka i in., C.H. Beck W-wa 2004, str. 292-294).

W literaturze dotyczącej administracyjnego postępowania egzekucyjnego, jak również w orzecznictwie sądowym (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt I SA/Gl 260/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 2520/10 – dostępne w elektronicznej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie CBOSA) zwraca się uwagę, że pojęcia "postępowanie egzekucyjne" nie należy utożsamiać z pojęciem "egzekucja". Postępowanie egzekucyjne definiowane jest jako zespół czynności organu egzekucyjnego, zobowiązanego oraz innych uczestników postępowania, podjętych w celu ostatecznego urzeczywistnienia normy prawa materialnego. Czynności te mają niejednolity charakter i zaliczają się do nich czynności procesowe, rozstrzygające kwestie proceduralne, wynikłe w toku postępowania, jak i czynności egzekucyjne, będące czynnościami faktycznymi (P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, W. 2003, s. 13).

Przez "egzekucję" natomiast rozumie się czynności egzekucyjne, czyli stosowanie konkretnych środków egzekucyjnych. Postępowanie egzekucyjne jest więc pojęciem szerszym. Zwolennikami oddzielenia "egzekucji" od "postępowania egzekucyjnego" jest wielu przedstawicieli nauki egzekucji administracyjnej (tak: M. Masternak [w:] T. Jędrzejewski, M. Masternak, P. Rączka, Administracyjne postępowanie egzekucyjne, Toruń 2006, s. 27; M. Romańska, Zbieg egzekucji oraz egzekucji i zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym [w:] J. Niczyporuk, S. Fundowicz, J. Radwanowicz, System egzekucji administracyjnej, Warszawa 2004, s. 296).

Na nieprawidłowe, zamienne używanie tych pojęć wskazuje też nauka egzekucji sądowej. Przyjmuje się, że "egzekucja" stanowi zasadniczy trzon postępowania egzekucyjnego i zawsze toczy się w ramach tego postępowania. Egzekucja to całokształt środków przymusu właściwych dla określenia sposobu egzekucji, jaki organ egzekucyjny może w określonej kolejności zastosować (S. Dalka, Podstawy postępowania cywilnego, Sopot 1999, s. 47).

Jak już wyżej podkreślono, związek pomiędzy egzekucją i postępowaniem egzekucyjnym wyraża się w tym, że egzekucja odbywa się w ramach tego postępowania i nie może się odbyć inaczej niż w tym postępowaniu (wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 lutego 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 3125/06, LEX nr 311963). Administracyjne postępowanie egzekucyjne obejmuje, oprócz stosowania środków egzekucyjnych, także inne czynności procesowe podejmowane przez podmioty inne niż organ egzekucyjny, np. przez wierzyciela. Egzekucja administracyjna oznacza zaś stosowanie przez powołane do tego organy egzekucyjne konkretnych środków przymusu służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanego określonych w ustawach obowiązków. Datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku wraz z wystawionym przez niego tytułem wykonawczym (art. 61 § 3 k.p.a.), bądź jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, data wystawienia tytułu wykonawczego (art. 26 § 4 u.p.e.a.). Postępowanie egzekucyjne prowadzi właściwy rzeczowo i miejscowo organ egzekucyjny. Organ ten podejmuje działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.

Organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne w stosunku do konkretnego zobowiązanego na podstawie wystawionego wobec niego tytułu wykonawczego, stosując prawem przewidziane środki egzekucyjne. U.p.e.a. nie dopuszcza możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do tego samego zobowiązanego i na podstawie tego samego tytułu wykonawczego, w tym samym czasie przez różne organy egzekucyjne. Przewiduje natomiast m.in. sytuację, w której dochodzi do zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej co do tej samej nieruchomości, rzeczy albo prawa majątkowego lub niemajątkowego. W takim przypadku organ egzekucyjny wstrzymuje czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, zobowiązanego lub z urzędu i przekazuje akta egzekucji administracyjnej sądowi rejonowemu zgodnie z przepisami k.p.c. (art. 62 u.p.e.a.).

Do zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej dochodzi, jeżeli do tego samego prawa lub rzeczy skierowana jest egzekucja sądowa i administracyjna, a obie egzekucje prowadzone są przeciwko temu samemu dłużnikowi (zobowiązanemu). Należy podkreślić, że zbieg egzekucji nie oznacza zbiegu prowadzonych postępowań egzekucyjnych (administracyjnego czy sądowego), w ramach których komornik sądowy czy organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, tj. egzekucję do tej samej rzeczy albo prawa i tej samej osoby (dłużnika i zobowiązanego). Zbieg egzekucji to sytuacja odnosząca się do konkretnego, tego samego podmiotu oraz przedmiotu, rzeczy lub prawa, do którego skierowano egzekucję w trybie sądowym i administracyjnym. Aby uniknąć negatywnych skutków tego stanu rzeczy ustawodawca poddał go kontroli, ocenie i rozstrzygnięciu sądowi powszechnemu (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 2009 r. sygn. akt I SA/Wr 1048/09, LEX nr 579689; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt I SA/GL 260/08, LEX nr 513191).

Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że przekazanie komornikowi do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej nie powoduje, że administracyjny organ egzekucyjny traci status organu egzekucyjnego właściwego w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, w którym zbieg egzekucji wystąpił. Należy przy tym zauważyć, że zbieg egzekucji nie powoduje zawieszenia czy umorzenia prowadzonego administracyjnego postępowania egzekucyjnego, w ramach którego doszło do zbiegu egzekucji. Postępowanie to nadal trwa, istnieje, toczy się dopóki dopóty nie zostanie umorzone lub zakończone w inny sposób np. poprzez wyegzekwowanie objętej nim należności.

W związku z powyższym, stanowisko organów, że w przypadku zbiegu egzekucji, o którym mowa w art. 62 u.p.e.a. i wyznaczenia przez Sąd komornika sądowego do ich dalszego łącznego prowadzenia na zasadach określonych w art. 773 § 1 k.p.c., administracyjny organ egzekucyjny nie jest uprawniony do orzekania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, w ramach którego doszło do wymienionego zbiegu, nie jest uzasadnione. Wyznaczenie danego organu do łącznego prowadzenia egzekucji nie oznacza, że organ ten przejmuje wszystkie prawa i obowiązki innego organu egzekucyjnego, którego egzekucja była w zbiegu. Organ ten prowadzi egzekucję w trybie dla siebie właściwym wyłącznie w odniesieniu do rzeczy lub prawa, co do których doszło do zbiegu egzekucji.

Sąd podziela stanowisko skarżącego, że żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie może być skierowane do organu egzekucyjnego innego niż prowadzącego to postępowanie, gdyż dotyczy umorzenia całego postępowania egzekucyjnego, a nie pozostającej w zbiegu egzekucji i dotyczy wszystkich podjętych przez ten organ czynności, a nie jednego z zastosowanych środków egzekucyjnych.

Na poparcie powyższej tezy należy nadto przywołać art. 840 § 2 k.p.c. (zarówno w brzmieniu do 7 września 2016 r. jak i obecnie), zgodnie z którym jeżeli podstawą egzekucji jest tytuł pochodzący od organu administracyjnego, do stwierdzenia, że zobowiązanie wygasło lub nie może być egzekwowane, powołany jest organ, od którego tytuł pochodzi.

Zbieg egzekucji, o którym mowa w art. 62 u.p.e.a., nie zwalnia administracyjnego organu egzekucyjnego z obowiązku orzekania o umorzeniu administracyjnego postępowania egzekucyjnego w przypadku wystąpienia okoliczności opisanych w art. 59 § 1 tej ustawy. Organem uprawnionym do umorzenia egzekucyjnego postępowania administracyjnego jest wyłącznie organ prowadzący to postępowanie w trybie przewidzianym przepisami u.p.e.a.

Wyznaczenie przez sąd sądowego organu egzekucyjnego do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej nie uprawnia tego organu do umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Organ ten prowadzi egzekucję w trybie dla siebie właściwym, co oznacza, że w przypadku braku ustawowego upoważnienia nie może stosować innych niż zawarte w k.p.c. przepisów. Przepisy te wyłączają uprawnienie sądowego organu egzekucyjnego do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 804 § 1 k.p.c.) i nie przewidują możliwości umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego (art. 823–825 k.p.c.), (por. wyrok N. S. A. z dnia 17 maja 2013 r. sygn. akt II FSK 1787/11).

Uwzględniając powyższe, podnieść należy, że treść wniosku strony nie pozostawia żadnych wątpliwości interpretacyjnych i prowadzi do jednoznacznej konkluzji, iż wnioskodawca domaga się orzeczenia o umorzeniu prowadzonego względem niego postępowania egzekucyjnego, podnosząc zarzut przedawnienia zaległości nim objętych. Zatem wyłącznie właściwym do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tego wniosku był organ prowadzący to postępowanie, bez względu na to, czy w wyniku zbiegu egzekucji do jej łącznego prowadzenia wyznaczony został inny organ. Ostateczne umorzenie administracyjnego postępowania egzekucyjnego, w ramach którego doszło do zbiegu egzekucji, ma ten skutek, że zbieg taki przestaje istnieć, skoro czynność egzekucyjna powodująca jego wystąpienie zostaje w ten sposób uchylona.

Dlatego też administracyjny organ egzekucyjny był właściwy do orzekania w przedmiocie umorzenia prowadzonego przez siebie postępowania egzekucyjnego. Natomiast wskazanie, że organem uprawnionym do orzekania w zakresie całości postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych w tym w przedmiocie jego umorzenia jest komornik sądowy nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego, już choćby z tej przyczyny, że komornik sądowy prowadzący łącznie egzekucję stosuje tryb sobie właściwy i nie posiada kompetencji, o których mowa w art. 59 u.p.e.a.

Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o umorzenie postepowania egzekucyjnego Naczelnik U. S. w [...] orzeknie w tym zakresie wydając stosowne postanowienie. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż uwzględniając wniesioną skargę Sąd nie rozstrzyga sporu dotyczącego przedawnienia zaległości, albowiem na obecnym etapie sprawy byłoby to przedwczesne.

W związku z tym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: P.p.s.a) orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a., jak w punkcie II sentencji wyroku.