Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 897/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 6 kwietnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dnia [...] grudnia 2020 r., do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. W. wpłynął wniosek J. B. (zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "Skarżącą"), reprezentowanej przez pełnomocnika – adw. M. Ż. w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną tj. matką – J. O.. Pełnomocnik wnioskodawczyni odgórnie podkreślił niekonstytucyjność zakresową przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zmianami, zwanej dalej "u.ś.r."), aby nie był brany pod uwagę w toku postępowania administracyjnego. Do wniosku dołączono pełnomocnictwo, wniosek o przyznania świadczenia pielęgnacyjnego złożony na właściwym formularzu SR-5, z którego wynika, że J. O. jest zamężna, oświadczenie wnioskodawczyni, iż posiada prawo do renty, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jej matka jest zamężna, posiada ubezpieczenie oraz, że ostatni raz wnioskodawczyni była zatrudniona w 2016 r. Dołączono także opis czynności w ciągu dnia, wykaz osób w rodzinie: J. O. posiada męża – A. O. (71 lat), dzieci: M. O., J. O., S. O. oraz wnioskodawczynię, a także posiada rodzeństwo. Wnioskodawczyni przedłożyła także orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wynika z nich, że J. O. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do dnia [...] stycznia 2021 r., natomiast ojciec wnioskodawczyni – A. O. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. Przedłożono także orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wnioskodawczyni, kartę informacyjną z leczenia szpitalnego J. O. oraz zaświadczenie, że mąż wnioskodawczyni – M. B. przebywa na terytorium [...].

Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w O. zwrócił się do Wojewody W. z pytaniem, czy w przedmiotowej sprawie znajdą zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z pobytem męża wnioskodawczyni za granicą. W odpowiedzi na pismo, Wojewoda W. stwierdził, że powołane przepisy nie znajdują zastosowania.

Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w O. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z pytaniem o datę powstania niepełnosprawności J. O.. W odpowiedzi na pismo, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przed datą [...] stycznia 2019 r. nie wydano żadnego orzeczenia o niepełnosprawności J. O. stwierdzającego niezdolność do samodzielnej egzystencji.

Dnia [...] kwietnia 2021 r. odbył się wywiad środowiskowy. W jego toku ustalono, że wnioskodawczyni opiekuje się matką przez wiele godzin dziennie. Stan zdrowia matki i wielość obowiązków z tym związana uniemożliwia wnioskodawczyni podjęcie zatrudnienia. Sama posiada rentę chorobową.

W związku z zapytaniem o pobieranie świadczenia emerytalno-rentowego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. powiadomił Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w O. , że wnioskodawczyni była zgłoszona do ubezpieczenia w okresie [...]. Obecnie nie pobiera świadczeń.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta O. (zwany dalej "Prezydentem" lub "organem I instancji") odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką na okres [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że niepełnosprawność J. O. powstała w 68. roku życia, przez co w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie można przyznać wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Powołany we wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 nie doprowadził jednak do derogacji tego przepisu, ten przepis nadal obowiązuje.

Ponadto, w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. osoba pobierająca świadczenia wskazane w tym przepisie nie może otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego. Z informacji pochodzących od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że wnioskodawczyni była ubezpieczona z tytułu pobieranej renty chorobowej w okresie [...].

Z uwagi na to, że niepełnosprawność matki powstała po 68. roku życia, a wnioskodawczyni była uprawniona do renty chorobowej, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jej.

W terminowo wniesionym odwołaniu wnioskodawca zakwestionowała decyzję organu I instancji zarzucając jej naruszenie:

1) art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przez jego błędną wykładnię polegającą na pominięciu celów u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczności pobierania przez wnioskodawcę renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wnioskodawczyni szeroko omówiła znaczenie wyroku zakresowego i fakt, że mimo zaniechania derogacji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie może on stanowić podstawy prawnej do wydania decyzji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wnioskodawczyni uważa, że powinna mieć wybór świadczenia korzystniejszego. Do tej pory musiała pobierać rentę, aby utrzymać się w jakikolwiek sposób. Wobec ubiegania się o świadczenie korzystniejsze, powinna móc wybrać to, które przyniesie jej więcej korzyści.

Decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO w K.", "Kolegium" lub "organem II instancji") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przepisy u.ś.r. są na tyle jasne, że nie ma potrzeby przeprowadzania wykładni celowościowej, czy systemowej na potwierdzenie znaczenia literalnego tych przepisów (clara non sunt interpretanda).

Bezsporne jest to, że wnioskodawca opiekuje się niepełnosprawną matką, jednakże sama pobierała rentę chorobową do dnia [...] maja 2021 r., co stanowi negatywną przesłankę w zakresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podejmowanie wykładni celowościowej byłoby działaniem contra legem.

Pełnomocnik Skarżącej wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zaskarżając decyzję organu II instancji w całości. Podniesiono zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polegający na pominięciu celów u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Na tej podstawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca wniosła także o zasądzenie na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi ponownie wskazano, że nieuwzględnienie celu u.ś.r. co objawia się w zaniechaniu przeprowadzenia wykładni celowościowej jest rozstrzygnięciem sprzecznym z prawem, co oznacza konieczność uchylenia tej decyzji. Ponadto, w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych oraz Trybunału Konstytucyjnego, różnicowanie sytuacji opiekunów w zależności od pobieranego świadczenia jest sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej.

W odpowiedzi na skargę, SKO w K. wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, zarzuty podniesione w jej treści uznał za nieuzasadnione, a swoje stanowisko, zajęte w zaskarżonej decyzji, podtrzymał.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych względów niż podniesione w jej treści.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy." W skardze do tut. Sądu Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a Kolegium nie wniosło o przeprowadzenie rozprawy. Z tych względów, zarządzeniem z dnia [...] marca 2022 r. Przewodniczący Wydziału II. tut. Sądu wyznaczył termin posiedzenia niejawnego na dzień [...] kwietnia 2022 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Przedmiotem skargi jest decyzja SKO w K. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad swoją matką – J. O.. W wyniku rozpoznania skargi, Sąd stwierdza, że zaskarżone decyzje obu organów nie odpowiadają prawu. Twierdzenie Sądu wynika z następującej argumentacji.

Materialnoprawną podstawą niniejszej sprawy są przepisy u.ś.r. Ustawodawca ustanowił instytucję świadczeń rodzinnych, jako wyraz pomocy dla osób z niepełnosprawnościami oraz członków ich rodzin w związku z sytuacjami życiowymi, które wymagają podjęcia się opieki nad bliską osobą chorującą. Świadczenie pielęgnacyjne, o które wnioskowała Skarżąca, uregulowane w art. 17 u.ś.r., stanowi formę wsparcia dedykowaną nie osobie z niepełnosprawnościami, a jej opiekunowi. Opiekun, który z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą chorą, rezygnuje z zatrudnienia albo intencjonalnie nie podejmuje go, może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne. Ustawodawca w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje katalog osób, którym rzeczone świadczenie przysługuje. Powołany przepis stanowi: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

W toku postępowania organy administracji publicznej (rozpoznawczy oraz odwoławczy) ustaliły, że J. O. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, co nie było kwestionowane. Ponadto jest osobą zamężną, jednakże mąż – A. O. jest osobą legitymującą się orzeczeniem lekarskim, w którym stwierdza się, że jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Ta okoliczność, w myśl art. 3 pkt 21 lit. b u.ś.r. prowadzi do wniosku, że małżonek osoby niepełnosprawnej może zwolnić się z obowiązku alimentacyjnego i w związku z tym, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. zaktualizuje się kolejność osób, które mogą domagać się świadczenia pielęgnacyjnego. Ta okoliczność również nie była kwestionowana.

Zarzewiem sporu, które doprowadziło do wydania niniejszego wyroku jest twierdzenie SKO w K., że fakt pobierania niegdyś renty jest przeszkodą w zakresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Istotnie, Skarżąca była uprawniona do tego świadczenia. Sama posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Należy zwrócić jednak uwagę, że fakt pobierania przez Skarżącą renty jest faktem przeszłym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w P., pismem z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] (k. 54 akt administracyjnych I instancji) wskazał, że Skarżąca aktualnie tj. na dzień [...] czerwca 2021 r. nie pobiera świadczeń. Sama była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego w okresie 02.03.2017-31.05.2021, jednakże nie pobiera już tego świadczenia.

Druga, bardzo istotna okoliczność przedmiotowej sprawy, która także nie może umknąć uwadze Sądu jest taka, że matka Skarżącej posiadała orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, w którym stwierdzono, że jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do dnia [...] stycznia 2021 r. Decyzja organu I instancji zapadła natomiast w dniu [...] czerwca 2021 r. W tym miejscu godzi się zauważyć, że z zasady praworządności wynika obowiązek orzekania przez organ administracji publicznej (zarówno rozpoznawczy jak i odwoławczy) według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dniu orzekania (zob. np. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 4075/18, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 2 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 1165/12, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 września 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 203/09, dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"), chyba że co innego wynika z przepisów intertemporalnych. "Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest to, że organ wydaje decyzję na podstawie przepisów prawa materialnego obowiązującego w dacie orzekania. Na podstawie tych przepisów następuje też ocena interesu prawnego stron postępowania." (wyrok NSA z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 313/07, dostępny w CBOSA). Tę okoliczność należy rozpatrzeć następnie w dwóch aspektach, czego nie dokonały organy – ani Prezydent, ani SKO w K..

Matka Skarżącej posiadała ważne orzeczenie do dnia [...] stycznia 2021 r. Żaden z organów, który wydawał swoją decyzję po tej dacie nie zważył, że mimo terminowego orzeczenia, należało zwrócić się do Skarżącej z pytaniem, czy jej matka uzyskała nowe orzeczeniem celem ewentualnego przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Organy odgórnie założyły, że nie ma nowego orzeczenia obowiązującego po dacie [...] stycznia 2021 r., co stanowi naruszenie zasady z art. 7 w związku z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zmianami, zwanej dalej "k.p.a.") oraz zasady budzenia zaufania obywateli do organów państwa. Powołując wspomnianą już zasadę praworządności z art. 6 k.p.a., w dacie rozstrzygania sprawy z wniosku Skarżącej organy nie posiadały informacji o sytuacji matki Skarżącej tj. czy posiada orzeczenie o niepełnosprawności tudzież jego surogat (zob. art. 3 pkt 21 u.ś.r.).

Drugim aspektem sprawy jest okoliczność, iż Skarżąca była uprawniona do świadczenia rentowego, jednakże w dniu orzekania przez Prezydenta już nie posiadała tego uprawnienia, a więc przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie występowała. Ponadto, żaden z organów nie uwzględnił konsekwencji wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, w którym orzeczono zakresową niekonstytucyjność powołanego artykułu. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że: "Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej." Organy administracji publicznej powinny wziąć tę okoliczność pod uwagę, a także zweryfikować, czy niegdyś pobierana przez Skarżącą renta była rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W takiej sytuacji, fakt, iż Skarżąca pobierała rentę także nie mógłby zostać wzięty pod uwagę w związku z procedowaniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na wspomnianą zakresową niekonstytucyjność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Należy więc zauważyć, że fakt pobierania renty przez Skarżącą nie mógłby być przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności Skarżącej, może ona wykonywać pracę lekką), a to, że w dniu wydania decyzji przez organ I instancji, Skarżąca nie pobierała już tej renty czyni przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. bezprzedmiotową. Z kolei w odniesieniu do orzeczenia o niepełnosprawności matki Skarżącej, Prezydent, a jeśli nie on to Kolegium powinno ustalić, na podstawie art. 136 k.p.a., czy J. O. uzyskała nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Ponieważ podniesione kwestie nie zostały rozpoznane przez organy administracji publicznej, należy wyciągnąć jednoznaczny wniosek, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta nie odpowiadają prawu.

Godzi się także odnieść do kwestii, która była już podnoszona we wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego, jak i w odwołaniu od decyzji Prezydenta. Mowa o zarzucie powołania i zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., którego zakresową niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że niezgodnym z Konstytucją jest przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależnia się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Jest to tzw. wyrok zakresowy, w którym co prawda Trybunał Konstytucyjny nie deroguje tj. nie eliminuje z obrotu prawnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, jednakże w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność nie może stać się podstawą prawną w procesie stosowania prawa (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 42). Prezydent uzasadniając swoją decyzję stwierdził, że skoro nie nastąpiła derogacja, to związany zasadą praworządności nie może uciec od zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd w składzie orzekającym nie podziela tej argumentacji. Mimo, iż ustawodawca nie wykonał "wezwania" Trybunały Konstytucyjnego i nie zmienił we wskazanym zakresie u.ś.r., podmioty stosujące prawo, w tym organy administracji publicznej są zobowiązane do stosowania przepisów prawa, w taki sposób, aby odpowiadały one wymogom konstytucyjnym. Sąd ponadto w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że: "Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nie można tym samym zaakceptować stanowiska, iż wyrok zakresowy nie ma zastosowania w sprawie i jest skierowany wyłącznie do ustawodawcy (obligując go do zmiany zakwestionowanego przepisu ustawy), gdyż przywołany przepis Konstytucji nie różnicuje mocy prawnej i skutków wywoływanych przez wszystkie rodzaje wyroków Trybunału. W tym nurcie wykładni przepisów Konstytucji pozostaje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w szeregu orzeczeń przyjął, że skoro ustawodawca nie podjął działań zmierzających do ustalenia stanu zgodnego z prawem, to sądy i organy administracji muszą interpretować normy prawne tak, aby były one zgodne z Konstytucją." (wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt III OSK 3567/21, dostępny w CBOSA). Ponadto, znamienne jest to orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają charakter erga omnes, a więc każdy podmiot stosujący prawo, w tym organ administracji publicznej jest zobowiązany do respektowania orzeczeń organu władzy sądowniczej – Trybunału Konstytucyjnego, zwanego niekiedy "ustawodawcą negatywnym". Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego nie ogranicza się jedynie do eliminowania poszczególnych przepisów, czy też całych aktów normatywnych, ale ma również wpływ na wykładnię przepisów prawa. "Zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Nie mogą więc stanowić podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia administracyjnego przepisy, które z uwagi na swoją niekonstytucyjność zostały zakwestionowane. Natomiast niekonstytucyjność stwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego istnieje od momentu wejścia w życie zakwestionowanych przepisów." (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 370/20, dostępny w CBOSA).

Prezydent nie mógł zatem zastosować przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z kolei Kolegium winno wyjaśnić w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, że powołany przepis w rozpatrywanym zakresie nie posiada mocy obowiązującej i nie stanowi podstawy prawnej decyzji administracyjnej.

Końcowo należy odnieść się do twierdzenia organu II instancji o jasności przepisu prawnego, przez co przeprowadzenie wykładni celowościowej jawi się jako zbędne. Sąd podkreśla, że stosowanie zasady clara non sunt interpretanda jest rozwiązaniem, które nie oddaje celu stosowanej regulacji prawnej. Żaden podmiot stosujący prawo nie może poprzestać na literalnym brzmieniu przepisu, gdyż to może stanowić zaprzeczenie celu, jaki przyświecał ustawodawcy w akcie stanowienia prawa. Dlatego należy prowadzić proces wykładni prawa tak długo, dopóki nie zostanie zrekonstruowana jasna norma prawna (interpretatio cessat in claris), która formułuje nakaz albo zakaz określonego postępowania. Zdaniem Sądu, ale także przedstawicieli doktryny teorii prawa, każdy przepis prawa należy w pierwszej kolejności poddać analizie z punktu widzenia zastosowania dyrektyw wykładni językowej, a jej efekty poddać następnie sprawdzeniu z udziałem dyrektyw wykładni celowościowej (por. uchwała w składzie siedmiu sędziów NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, dostępna w CBOSA oraz M. Gutowski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo).

Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi, mimo iż inne względy niż podniesione w jej treści przesądziły o tym. Doszło bowiem do naruszenia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a także art. 6 i art. 7 k.p.a. w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt I. sentencji wyroku).

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800). Sąd zasądził kwotę [...]zł, na którą złożyło się wynagrodzenie adwokata (pkt II. sentencji wyroku).

Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim organ I instancji ustali, czy po dacie [...] stycznia 2021 r. J. O. uzyskała nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności uwzględniając treść art. 3 pkt 21 u.ś.r., a także weźmie pod uwagę, że Skarżąca nie pobiera świadczenia ubezpieczeniowe w postaci renty. Organ I instancji powinien sprawdzić, czy renta, którą pobierała Skarżąca była rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy.