Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 496/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, art. 5 ust. 2a
journal: Dz.U. 2022 poz 1577
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - t.j.
article: art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Armański, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 listopada 2023 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 czerwca 2023 r., znak: 010070/680/7081580/2022 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

II SA/Ke 496/23

Uzasadnienie

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 15 czerwca 2023 r. nr 010070/680/7081580/2022, po rozpatrzeniu odwołania P. D. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 31 października 2022 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko I. D., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W treści decyzji organ powołał art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i wskazał, że każdemu z rozwiedzionych rodziców może być przyznane świadczenie wychowawcze w wysokości polowy kwoty przysługującego świadczenia w przypadku, gdy orzeczeniem sądu została ustalona opieka naprzemienna nad dzieckiem, przy czym opieka ta nie musi być nazwana literalnie w orzeczeniu sądowym. Z orzeczenia powinno wynikać, że opieka ta jest sprawowana przez obydwoje rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach. Jeżeli występuje zbieg prawa rodziców do świadczenia wychowawczego to świadczenie wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Natomiast, gdy opieka jest sprawowana równocześnie przez oboje z rodziców to świadczenie wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek (art. 22 cyt. ustawy).

Organ uwzględniając treść wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z 9 stycznia 2020 r. w sprawie rozwodowej sygn. akt [...], w którym władza rodzicielska została powierzona obydwojgu rodzicom stwierdził, że opieka ta nie ma charakteru naprzemiennego. Ponadto ustalono, że świadczenie wychowawcze przyznano matce I. D., ponieważ jako pierwsza zgłosiła wniosek o jego przyznanie tj. 1 lutego 2022 r. Ojciec P. D. na to samo dziecko złożył wniosek 8 lipca 2022 r.

Zdaniem organu, w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do zmiany decyzji o odmowie przyznania P. D. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko I. D.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się uchylenia obu wydanych w sprawie rozstrzygnięć, P. D. zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego tj art. 5 ust 2a ustawy o pomocy Państwa w wychowywaniu dzieci poprzez niewłaściwą interpretację tego przepisu i jego niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, iż ZUS odmówił P. Dr. wypłaty świadczenia 500 plus, gdyż zdaniem organu opieka nad dzieckiem nie ma charakteru naprzemiennego, gdyż sąd rozwodowy powierzył opiekę nad dzieckiem obojgu rodzicom oraz zdaniem organu z wyroku sądowego orzekającego rozwód nie wynika, że opieka ta jest sprawowana przez obydwoje rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach;

2. przepisów prawa materialnego tj art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez niewłaściwą interpretację tego przepisu i jego niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, iż organ doszedł do przekonania, że w stanie faktycznym niniejszej sprawie dochodzi do zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego w związku z czym organ zastosował w przedmiotowej sprawie przepis art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zamiast przepis art. 5 ust 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

3. przepisów postępowania administracyjnego mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia tj obrazę art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jak również obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli poprzez brak ustaleń co do sposobu w jaki P. D. opiekuje się dzieckiem, wymiaru czasowego sprawowania tej opieki oraz ponoszonych przez P. D. kosztów utrzymania dziecka

4. przepisów postępowania administracyjnego, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia tj. obrazę art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, że matka dziecka spełnia warunki ustawowe do przyznania jej świadczenia 500 plus w pełnej wysokości podczas gdy matka dziecka sama składała wyjaśnienia z których wynika, że opieka nad dzieckiem ma charakter naprzemienny.

5. przepisów postępowania administracyjnego mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia tj. obrazę art.8 § 1 i § 2 kpa oraz art. 7b kpa oraz 7 a §1 kpa poprzez pominięcie przez organ decyzji SKO w Kielcach z dnia 30 marca 2023 r stwierdzającej nieważność decyzji Prezydenta Miasta Skarżyska-Kamiennej z 14 maja 2020 znak: SR/526/SW/000179/05/2020 jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, w której to decyzji SKO stwierdza, że w sprawie Skarżącego należy zastosować art. 5 ust 2a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci z racji sprawowania przez rodziców opieki naprzemiennej nad synami co w konsekwencji doprowadziło do tego, że ZUS wydał decyzje w identycznym stanie faktycznym i prawnym Skarżącego ale całkowicie odmienną i sprzeczną z decyzją SKO.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; zasądzenie od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego kosztów postępowania; dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z decyzji SKO wydanej w dniu 30.03.2023w sprawie SKO.PS-80/6143/3296/2022 na okoliczność, że Skarżący oraz matka dziecka sprawują opiekę naprzemienną nad dziećmi; dołączenie do akt niniejszej sprawy dokumentów z akt sprawy toczącej się przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Kielcach sygn. akt: SKO.PS- 80/6143/3296/2022 tj: decyzji SKO z dnia 30.03.2023r, oświadczenia z 19 lutego 2021 r A. D. oraz przeprowadzenie dowodu z powyżej wskazanych dokumentów na okoliczność, że Skarżący sprawuje wraz z matką dziecka opiekę naprzemienną nad synem.

W uzasadnieniu skarżący zakwestionował stanowisko organu, że opieka sprawowana przez oboje rodziców nie ma charakteru opieki naprzemiennej, szczegółowo opisując zakres wykonywanych czynności. Podkreślił, że dzieci mieszkają z nim co drugi tydzień, czyniąc z jego domu swoje centrum życiowe. W tym czasie Skarżący utrzymuje dzieci - kupuje im jedzenie, ubrania, potrzebne leki, przybory szkolne, zabawki oraz inne potrzebne im rzeczy. Skarżący organizuje dzieciom czas wolny a także pomaga w nauce w roku szkolnym, wozi dzieci do szkoły i je odbiera, zawozi na zajęcia poza lekcyjne, zabiera dzieci na wycieczki, organizuje im święta i urodziny, zabiera na spotkania ze swoją częścią rodziny. Skarżący w tym okresie ponosi całość kosztów utrzymania synów.

Zdaniem skarżącego, istnienie opieki naprzemiennej potwierdzały wcześniejsze decyzje orzekających w sprawie organów, jak również oświadczenie A. D. złożone w sprawie SKO.PS-80/6143/3296/2022, w którym matka dzieci wyraźnie wskazuje, że dzieci są wychowywane przez rodziców w sposób naprzemienny. Jeżeli zatem organ miał wątpliwości interpretacyjne co do wyroku orzekającego rozwód, a ponadto oboje rodzice złożyli wniosek o wypłatę świadczenia to organ był zobowiązany z urzędu zbadać kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Tymczasem nie wiadomo na jakiej podstawie organ stwierdził, że rodzice równocześnie sprawują opiekę nad dziećmi skoro organ ani nie przeprowadził w tym zakresie postępowania dowodowego oraz zignorował decyzję SKO, w której Kolegium odwoławcze ustaliło, że rodzice sprawują opiekę naprzemienną. Wprawdzie zmienił się organ wypłacający świadczenie wychowawcze, ale sytuacja rodziców dziecka nie uległa zmianie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podnosząc, że strona w wyznaczonym terminie nie przedłożyła przekonujących dowodów, że w okresie świadczeniowym rozpoczynającym się od 1.06.2022 r. dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych tj. opieką sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. Takim dowodem nie może być decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z 30.03.2023 r., skoro dotyczy innego okresu świadczeniowego tj. 1.04.2020 r. – 31.05.2021 r.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023.1634), zwanej dalej P.p.s.a., z uwagi na złożone w tym zakresie zgodne wnioski stron.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Przeprowadzona kontrola sądowoadministracyjna wykazała, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ta okoliczność stanowi w ocenie Sądu podstawę do uwzględnienia skargi z przyczyn wskazanych w art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a.

Przedmiotem skargi była wydana na podstawie ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz. U. 2022.1577 ze zm.), dalej zwanej ustawą o pomocy, decyzja utrzymująca odmowę przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego z tytułu sprawowania opieki nad jego synem. Przepis art. 28 ust. 1 tej ustawy wskazuje, że w przypadku, gdy przepisy tego aktu nie regulują danej kwestii związanej z postępowaniem w sprawach o świadczenie wychowawcze stosuje się wprost przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Warunki nabycia prawa do świadczenia wychowawczego oraz wysokość tego świadczenia określa art. 5 ustawy o pomocy. Zgodnie z ust. 2a tego przepisu, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie zawiera definicji opieki naprzemiennej, jednakże w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmowano, że pod tym pojęciem należy rozumieć opiekę wykonywaną na podstawie orzeczenia sądu powszechnego, a ponadto wykonywaną przez oboje rodziców w następujących po sobie porównywalnych okresach zakładającą naprzemienne zamieszkiwanie dzieci bądź dziecka u każdego z rodziców. Podkreślenia przy tym wymaga, że wymóg porównywalnych okresów nie może być utożsamiany z postawieniem warunku równego podziału obowiązku czy czasu wykonywania opieki przez rozwiedzionych małżonków (vide: wyrok tutejszego Sądu z 10 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1826/22, publ. LEX nr 3510932). Dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców nie tylko wówczas, gdy zwrot "opieka naprzemienna" znajduje się wprost w sentencji orzeczenia sądu. Kwestię tę trzeba oceniać z uwzględnieniem cech i celów tej instytucji, przy wykorzystaniu odpowiednich metod wykładni. Dowodem na zaistnienie opieki naprzemiennej może być odpis orzeczenia sądu powszechnego zaś w sytuacji, gdy nie zawiera on stosownego zwrotu, rzeczą organów jest samodzielne ustalenie charakteru zawartych tamże zapisów dla zobrazowania i wyłożenia treści pojęcia "opieka naprzemienna" w konkretnej sprawie (por. wyrok NSA z 3 lutego 2022, sygn. akt I OSK 844/20, publ. LEX nr 3307999 oraz wyrok tutejszego Sądu z 23 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1410/22 publ. LEX nr 3516083).

Z treści wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w Kielcach z 9.01.2020 r. w sprawie sygn. akt [...] wynika, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi synami stron tj. I. D. i K. D. Sąd powierzył obojgu rodzicom (pkt II) oraz obciążył kosztami utrzymania i wychowania małoletnich synów oboje rodziców po połowie (pkt III). Jednocześnie nie sporządzono uzasadnienia powyższego wyroku.

Lektura akt wskazuje, że organ I instancji mimo wezwania do uzupełnienia materiału dowodowego nie dysponował wyrokiem Sądu, albowiem wyrok ten skarżący załączył dopiero do złożonego w dniu 8 listopada 2022 r. odwołania, uzasadniając to opieszałością Sądu. Organ II instancji odmawiając przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego z tytułu sprawowania opieki nad jego synem uznał, że w świetle wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w Kielcach z 9.01.2020 r. w sprawie sygn. akt I C651/19 opieka nad synem I. D. nie ma charakteru naprzemiennego, a jako pierwsza wniosek o świadczenie wychowawcze złożyła matka dziecka, która spełniła warunki do jego przyznania, co uzasadnia zastosowanie art. 22 ustawy o pomocy, zgodnie z którym: "W przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 stosuje się."

W niniejszej sprawie dla przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego w aspekcie przesłanek określonych w art. 5 ust. 2a ustawy istotne jest ustalenie, czy zgodnie z orzeczeniem sądu sprawowana przez rozwiedzionych rodziców opieka nad małoletnim I. D. ma charakter opieki naprzemiennej.

Odmawiając skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego organ II instancji w lakonicznym uzasadnieniu uznał, że z uwagi na treść wyroku opieka sprawowana przez oboje rodziców nie ma charakteru opieki naprzemiennej, nie wskazując w oparciu o jakie przesłanki dokonał takiej interpretacji. Zdaniem Sądu, okoliczność, że ww. wyrok nie zawiera stwierdzenia o przyznaniu obojgu rodzicom opieki naprzemiennej nie oznacza, że w istocie takiej opieki rozwiedzeni rodzice faktycznie nie sprawują. W analizowanej sprawie, nie da się wykluczyć, że powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom oraz obciążenie ich kosztami utrzymania dzieci (I.) po połowie, sprowadza się do cyklicznego zamieszkiwania dziecka z każdym z rodziców w określonych, porównywalnych okresach, co skarżący podnosi w skardze, opisując szczegółowo zakres podejmowanych przez niego czynności w czasie, gdy zamieszkuje wspólnie z dziećmi. Organ w istocie tej kwestii nie wyjaśnił, a zatem ustalenie, że skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej uzasadniające odmowę przyznania świadczenia wychowawczego jest ustaleniem dowolnym, nie znajdującym podstaw w materiale dowodowym.

Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 kpa organ administracji ma obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Realizację zasady prawdy obiektywnej zapewniają przede wszystkim gwarancje procesowe zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe. Według art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena czy dana okoliczność została udowodniona następuje na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 kpa).

Wskazanym wymogom organ nie sprostał. Nie podejmując wymienionych wyżej czynności organy nie zgromadziły materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzyły całokształtu materiału dowodowego, który pozwoliłby na dokonanie prawidłowych ustaleń mających istotne znaczenie w sprawie, czym naruszyły art. 7, 8, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a.

Chybiony jest natomiast zarzut zawarty w pkt 5 petitum skargi. Decyzja innego organu, dotycząca innego (wcześniejszego) okresu świadczeniowego nie może mieć istotnego znaczenia w niniejszej sprawie. Nie wpływa bowiem na ocenę, czy dziecko w okresie świadczeniowym rozpoczynającym się od 1.06.2021 nadal znajduje się pod opieką naprzemienną rodziców. Z tych względów decyzja SKO w Kielcach z 23.05.2022 r. znak: SKO.PS-80/2519/1173/2022, czy też decyzja tego samego organu z 30.03.2023 r. znak: SKO.PS-80/6143/3296/2022 nie mogły stanowić koniecznego dowodu, stanowiącego przedmiot rozważań organów orzekających w sprawie z wniosku skarżącego z 8 lipca 2022 r.

Nieuwzględnienie powyższego zarzutu nie miało jednak wpływu na sposób rozstrzygnięcia wobec stwierdzonych przez Sąd wad skutkujących uchyleniem zaskarżonej decyzji jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji uwzględni poczynione w uzasadnieniu przez Sąd rozważania. W szczególności ustali, jaki jest charakter opieki na podstawie wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego z 9.01.2020 r. sygn. akt [...] i czy skarżący faktycznie w zakresie wynikającym z orzeczenia Sądu, taką opiekę sprawuje, co w konsekwencji pozwoli ocenić, czy w związku z tym, istnieją przesłanki określone w art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uzasadniające przyznanie skarżącemu świadczenia wychowawczego.

Wymienione wyżej naruszenia prawa procesowego, jako że miały wpływ na wynik sprawy, spowodowały konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Ponieważ konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, Sąd uznał za niezbędne dla końcowego jej załatwienia uchylenie także, w oparciu o art. 135 P.p.s.a., decyzji organu pierwszej instancji z 31 października 2022 r.