Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt II SAB/Gd 23/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-04-29 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na bezczynność A sp. z o.o. z siedzibą w C. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu w dniu 25 lutego 2016 r. C. Z. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych.

Ze złożonego przez wnioskodawcę pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie ma źródła dochodu, nie posiada żadnego majątku, z żoną pozostaje w faktycznej separacji. Wskazał, że przez okres roku do końca kwietnia 2013 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna w PUP w B. Obecnie nie jest zarejestrowany, gdyż jest to niemożliwe z uwagi na okoliczność stałego leczenia psychiatrycznego. Oświadczył wnioskodawca, że pięciokrotnie korzystał w latach 2013-2014 z leczenia psychiatrycznego stacjonarnego. Aktualnie jest osobą bez pracy i utrzymuje się z prac dorywczych, które wystarczają jedynie na zakup podstawowych środków do życia jak jedzenie. Podkreślił wnioskodawca, że nie otrzymuje pomocy z ośrodka pomocy społecznej. Zamieszkuje w pokoju użyczonym przez żonę, z którą jeszcze od czasów zanim zaczął leczyć się psychiatrycznie, ma rozdzielność majątkową. Od chwili, gdy żona chciała wnioskodawcę ubezwłasnowolnić w związku z chorobą to żyje w faktycznej separacji. Obecnie stara się wnioskodawca o zasiłek rehabilitacyjny. Stałe miesięczne wydatki określił wnioskodawca na 260 zł żywność i 40 zł środki czystości. Dochód określił wnioskodawca na poziomie 300 zł i wskazał, że pochodzi on ze zbiórki surowców wtórnych i pożyczek.

W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawcy pismem z 29 lutego 2016 r. zobowiązano go do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń:

• odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę dochodów w 2014 r. oraz odpisów wszystkich złożonych przez małżonków zeznań podatkowych za rok 2014 lub 2015, jeśli już zostały złożone (tj. PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź też stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wszystkich dochodach uzyskanych przez małżonków za ten rok;

• dokumentów potwierdzających osiąganie przez wnioskodawcę dochodów ze sprzedaży surowców wtórnych w postaci rachunków oraz wskazanie osób od których pożycza środki pieniężne i jakie są to średnio kwoty w miesiącu w ciągu ostatnich sześciu miesięcy;

• zaświadczenia od pracodawcy małżonki wnioskodawcy o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia w okresie ostatnich trzech miesięcy w wysokości netto, ewentualnie dokumentu potwierdzającego posiadanie przez małżonkę statusu osoby bezrobotnej;

• wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonkę wnioskodawcy rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy;

• oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie miejsca zamieszkania, do kogo należy nieruchomość, kto jeszcze w niej zamieszkuje, kto ponosi koszty utrzymania w tym opłat za media, jakiej wielkości są to wydatki – należy przedstawić kopie rachunków;

• kopie umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pomiędzy wnioskodawcą a jego małżonką;

• wyjaśnienia w jaki sposób skarżący się leczy skoro nie posiadając statusu osoby bezrobotnej nie posiada ubezpieczenia zdrowotnego;

• przedstawienia zaświadczenia bądź decyzji o utracie statusu osoby bezrobotnej;

• oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku – wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro;

• oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości);

• zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość innych zobowiązań finansowych małżonków;

• dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, zakup leków itp.).

W odpowiedzi (pismem z 23 marca 2016 r.) wnioskodawca oświadczył, że nie rozliczał się z urzędem skarbowym, odnosząc się do zeznań podatkowych żony wskazał, że żyje z nią w separacji i nie ma możliwości przedłożenia jej zeznań podatkowych. Wskazał, że nie posiada dokumentów ze sprzedaży surowców wtórnych bo takich nie zbiera. Podkreślił, że ma żonie za złe, że założyła sprawę o jego ubezwłasnowolnienie przed Sądem Okręgowym w B. Wskazał, że nie posiada wiedzy czy żona ma rachunki bankowe i nie wie do kogo należy udostępniany mu pokój, na pewno nie do żony, on sam mieszka tam tylko kątem i nocuje. Przedłożył kopie umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową z żoną z 13 marca 2013 r. Oświadczył, że jest dopisany do ubezpieczenia żony i stąd posiada ubezpieczenie zdrowotne. Nie posiada wiedzy o majątku żony. Posiada zadłużenie w A Banku na 107 tys. zł. Żadnych rachunków nie płaci, a leki otrzymuje za darmo.

W związku z tym, że nadesłane dodatkowe oświadczenie skarżącego nie pozwoliło na ustalenie istotnych z punktu widzenia złożonego wniosku okoliczności co do faktycznej sytuacji finansowej skarżącego w sprawie II SAB/Gd 20/16 wystosowano kolejne wezwanie do złożenia oświadczeń i dokumentów:

• zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę i jego małżonkę w 2014 albo 2015 r. – wyjaśniono, że samo oświadczenie złożone przez wnioskodawcę nie stanowi udokumentowania;

• dokumentów potwierdzających leczenie i korzystanie z pobytów w szpitalu w roku 2014, 2015 i bieżącym roku; w świetle twierdzenia, że odbyła się sprawa o ubezwłasnowolnienie wnioskodawcy należy przedstawić ksero orzeczenia zapadłego w sprawie;

• z centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej wynika, że małżonka wnioskodawcy prowadzi działalność gospodarczą – wnioskodawca zobowiązany jest udokumentować dochody małżonki z okresu ostatnich trzech miesięcy, poinformowano, że faktyczna separacja i rozdzielność majątkowa nie zwalnia z tego obowiązku, brak tych dokumentów może skutkować odmową przyznania prawa pomocy;

• wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonkę wnioskodawcy i wnioskodawcę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy – skoro wnioskodawca oświadczył, że posiada zadłużenie w A Banku zobowiązany jest to udokumentować, jeśli rachunek bankowy w tym banku został zamknięty należy przedstawić dowód na tę okoliczność;

• oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie miejsca zamieszkania, do kogo należy nieruchomość, kto jeszcze w niej zamieszkuje, kto ponosi koszty utrzymania w tym opłat za media, jakiej wielkości są to wydatki – należy przedstawić kopie rachunków – twierdzenie wnioskodawcy, że nie zna tych danych jawi się jako wysoce niewiarygodne w odniesieniu do treści wniosków kierowanych do Prezesa [...] sp. z o.o., gdzie wnioskodawca twierdzi, że posiada wiedzę i kompetencje do zarządzania tego typu spółką, a w pismach do sądu nacisk kładzie na nieporadność, niewiedzę i chorobę;

• zaświadczenie o posiadaniu ubezpieczenia zdrowotnego ze wskazaniem daty początkowej;

• przedstawienia zaświadczenia bądź decyzji o utracie statusu osoby bezrobotnej – wnioskodawca złożył z uchybieniem terminu odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta z 8 maja 2013 r., Wojewoda odmówił przywrócenia terminu i WSA uchylił to postanowienie, przedłożyć należy decyzję Wojewody wydaną po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy;

• oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku – wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro;

• oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości).

Zobowiązano do dokonania powyższych czynności w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania oraz wyjaśniono, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Zobowiązania należy zrealizować dokładnie, złożyć stosowne dokumenty i wyjaśnienia, w przeciwnym razie wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych może zostać rozpoznany negatywnie, gdyż wnioskodawca winien wykazać (udokumentować, samo twierdzenie nie wystarcza), że jego sytuacja finansowa uprawnia do przyznania prawa pomocy.

W odpowiedzi wnioskodawca wskazał, że dokumentację dotyczącą leczenia się przedłożył. Oświadczył, że nie interesuje się tym co robi małżonka. Nie posiada żadnych rachunków bankowych, a żony nie może zmusić do ujawnienia swoich. Oświadczył, że nieruchomość należy do teściów, a koszty utrzymania ponosi każdy za siebie. Wskazał, że nie może przedłożyć zaświadczenia o posiadaniu ubezpieczenia zdrowotnego, gdyż w ciągu 7 dni jest to niemożliwe. Oświadczył, że nie posiada pojazdów mechanicznych.

Referendarz sądowy zważył, co następuje:

Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych.

Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania.

W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym.

Zgodnie z art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm. - dalej P.p.s.a), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych (podkreślenie własne) kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 100 zł. Z podkreśleniem, że skarżący na chwile obecną zainicjował 20 postępowań przed tutejszym sądem skargami na bezczynność A sp. z o.o. z siedzibą w C.

Kolejno uwagę należy skupić na użytym w powyżej cytowanym przepisie pojęciu "wykazać", co oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.).

Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. Referendarz czuwając nad tym, aby umożliwić wnioskodawcy udokumentowanie swojej trudnej sytuacji dwukrotnie występował do niego z zarządzeniem o dodatkowe dokumenty i oświadczenia. Także zostało szczegółowo wskazane skąd wątpliwości się rodzą. Miało to umożliwić skarżącemu podjęcie działań, aby zebrał dokumenty i je przedstawił, gdyż same oświadczenia nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku zwłaszcza, że jak podkreślono w zarządzeniu z 4 kwietnia 2016 r. analiza treści pism kierowanych do skarżonego organu nie potwierdza nieporadności, niewiedzy czy choroby skarżącego skoro skarżący twierdzi, że posiada wiedzę, umiejętności i gotów jest podjąć się zarządzania spółką z o.o.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący do dnia dzisiejszego nie wykazał jaka jest jego sytuacja finansowa, sytuacja jego żony i jej możliwości płatnicze. Poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, są w rozdzielności majątkowej i w separacji faktycznej. W judykaturze ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (vide: art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2082) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412, z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368 oraz z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). To oznacza, że za błędne uznać należy stanowisko jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, a skarżącemu uniemożliwiało uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony, skoro instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się jak sama nazwa wskazuje do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 87/16). Tym bardziej, że podane przez skarżącego w powyższym zakresie dane nie zostały w żaden sposób udokumentowane, co więcej budzą wątpliwości, jako że skarżący z jednej strony twierdzi, że pozostaje z żoną w separacji, z drugiej jednak strony korzysta z ubezpieczenia zdrowotnego opłacanego przez małżonkę i mieszka w tym samym domu. Z wpisu w ewidencji działalności gospodarczej wynika, że małżonka wnioskodawcy od 6 października 2009 r. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie fryzjerstwa i zabiegów kosmetycznych więc nie ma możliwości, aby skarżący nie posiadał w tym temacie wiedzy. Czynienie w tym zakresie uwag typu, że "proszę zobowiązać małżonkę" oznacza, że odmawia skarżący podania informacji o sytuacji majątkowej małżonki, a referendarz nie prowadzi dochodzenia co do sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny, gdyż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek przekonania referendarza, że istotnie jego sytuacja kwalifikuje do uwzględnienia wniosku.

Podziela referendarz pogląd orzecznictwa, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna uprawnia ją do przyznania prawa pomocy. Trafnie wywodził Naczelny Sąd Administracyjny, że "Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Referendarz nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę." (tak: NSA w postanowieniu z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1028/14 - LEX nr 1530792).

Skarżący twierdzi, że posiada zadłużenie na kwotę 107000,00 zł, niemniej jednak czynności egzekucyjne wobec jego osoby nie są prowadzone. Nie zostało wykazane także, że skarżący nie jest nigdzie zatrudniony, podobnie wydatki nie zostały udokumentowane jak i dochody, twierdzi skarżący, że regularnie się leczy a leki otrzymuje za darmo. Nie zasługują te twierdzenia na wiarę. Żadne twierdzenie wnioskodawcy nie zostało poparte dokumentem.

W obecnym stanie rzeczy należało uznać, że nie przedstawił skarżący żadnego materiału dowodowego dotyczącego własnej sytuacji finansowej i jego małżonki, co w konsekwencji nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Nie można bowiem rozstrzygać o zdolności wnioskodawcy do ponoszenia kosztów sądowych jedynie w oparciu o jego osobiste oświadczenia z jednoczesnym pominięciem kondycji majątkowej jego żony. A ponieważ przyznania prawa pomocy nie może opierać się na domysłach złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.

Na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.