Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 524/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1a, art. 18 pkt 2, art. 34 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
article: art. 24 par. 1 pkt 5, art. 127 par. 3, art. 145 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu [...] grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. W. na postanowienie Wojewody z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie zarzutu zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wojewody z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...]; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego M. W. kwotę [...]([...] ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. W. (dalej jako "zobowiązany", "skarżący") jest postanowienie Wojewody (dalej: "Wojewoda", "wierzyciel") z 6 czerwca 2024 r. nr FB-4.3151.229.2023.DM w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. (dalej: "PPIS") złożył do Wojewody - na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 17 stycznia 2023 r. wniosek o wszczęcie, w stosunku do skarżącego, egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym w celu wyegzekwowania realizacji poddania małoletniej M. W. obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Wojewoda 19 czerwca 2023 r. wydał postanowienie znak: [...] nakładające grzywnę w wysokości 500 zł w celu przymuszenia do poddania dziecka, obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Wojewoda nałożył również opłatę za wydanie postanowienia w wysokości 50 zł. Postanowienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego wystawionego przez PPIS dotyczącego obowiązku o charakterze niepieniężnym zostało skutecznie doręczone dorosłemu domownikowi (S. W. - żonie) 23 czerwca 2023 roku.

Wobec braku zapłaty, Wojewoda 20 grudnia 2023 r. wystawił tytuły wykonawcze o nr [...] oraz [...] na łączną kwotę 550 zł. Tytuły te zostały przekazane do egzekucji administracyjnej Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w D. , który jest właściwym miejscowo organem egzekucyjnym obowiązków o charakterze pieniężnym.

Pismem z 9 lutego 2023 r. złożył do Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, który został przekazany do wierzyciela celem rozpatrzenia.

Skarżący podniósł zarzut braku wymagalności. Wskazał, że egzekwowane należności dotyczą nieuiszczonej grzywny w celu przymuszenia do zaszczepienia małoletniego oraz kosztów egzekucyjnych. Wyjaśnił, że w toku postępowania egzekucyjnego przymuszającego do zaszczepienia dziecka złożył zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a także wniósł skargi do sądu administracyjnego, jednak do dnia dzisiejszego nie ma ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie. Przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2016 r. w sprawie I OSK 845/16.

Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. przekazał zgodnie z właściwością zarzuty skarżącego wierzycielowi.

Wojewoda, po rozpatrzeniu zarzutu zobowiązanego reprezentowanego przez adwokata, postanowieniem z 19 kwietnia 2024 r. znak: FB-4.3151.229.2023.DM oddalił zarzut. Postanowienie zostało odebrane przez pełnomocnika 26 kwietnia 2024 roku.

Następnie zobowiązany pismem z 9 maja 2024 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie zarzutu oraz o uchylenie zaskarżonego postanowienia Wojewody i umorzenie egzekucji. .

Zobowiązany wniósł także o zwrócenie się do wierzyciela o wskazanie czy wnosi o zawieszenie postępowania na podstawie art. 98 k.p.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19, w którym Trybunał orzekł, że "Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej."

Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2024 r. Wojewoda ponownie oddalił zarzut zgłoszony w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych z 20 grudnia 2023 r.

W uzasadnieniu Wojewoda przywołał treść art. 33 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505, ze zm.), dalej jako "u.p.e.a.". Następnie odnosząc się do zarzutu braku wymagalności obowiązku wyjaśnił, że obowiązek przewidziany w postanowieniu staje się wymagalny jeśli postanowienie, którym został nałożony stało się ostateczne i nie doszło do wstrzymania jego wykonania, bądź nie jest ostateczne, ale nadano mu rygor natychmiastowej wykonalności. Wierzyciel wskazał, że pełnomocnik zobowiązanego, wnosząc zarzut oparty na tej podstawie, powinien przedstawić dowody potwierdzające, że został odroczony termin wykonania obowiązku, należność pieniężna została rozłożona na raty lub wystąpiła inna przyczyna.

W ocenie wierzyciela, nie doszło do wstrzymania wykonania obowiązku zapłaty określonego postanowieniem Wojewody z 19 czerwca 2023 r. o nałożeniu grzywny, które to postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem i Minister Zdrowia nie zajął stanowiska w przedmiotowej sprawie. Obowiązek zapłaty grzywny w celu przymuszenia wraz z kosztami za wydanie postanowienia istniał w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego pieniężnego. A nałożona grzywa i opłata nie zostały opłacone dobrowolną wpłatą zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji. Wierzyciel wskazał również, że zakończyło się odrębnie prowadzone przez wierzyciela - PPIS postępowanie w sprawie zarzutów egzekucyjnych obowiązków o charakterze niepieniężnym. Podał, że postanowieniem znak: PSSE-NEP-4732-42-13/19-23 z 25 sierpnia 2023 r. wierzyciel oddalił zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień, zarzut niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym oraz stwierdził niezasadność zarzutu prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny.

Wierzyciel zauważył także dodatkowo, że Wojewoda postanowieniem z 17 kwietnia 2024 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, w związku

z wnioskiem zobowiązanego z 9 lutego 2024 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego obowiązku o charakterze niepieniężnym w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 81/19 z 9 maja 2023 roku.

Ponadto, wierzyciel stwierdził, że nie ma wiedzy o złożonej skardze do sądu administracyjnego, na którą w przekazanym zarzucie powołuje się pełnomocnik zobowiązanego, a której wynikiem byłoby zawieszenie postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do powołanego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2016 r. w sprawie I OSK 845/16 i wstrzymania postępowania egzekucyjnego, wierzyciel uznał, że wydawanie postanowienia w tym przedmiocie, w świetle art. 35 § 1 u.p.e.a. jest zbędne, bowiem wstrzymanie następuje z mocy samego prawa.

Na koniec odniósł się do treści wyroku TK z 9 maja 2023 r., a także wskazał, że należność w łącznej wysokości 550 zł została wyegzekwowana od zobowiązanego.

Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na postanowienie Wojewody z 6 czerwca 2024 r., zarzucając naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:

1. wyjście poza zakres zaskarżenia przez Wojewodę i rozpoznanie własnego postanowienia w zakresie zarzutu niespełnienia tytułu wykonawczego, podczas gdy w przedmiotowym zakresie postanowienia wierzyciela nie było zaskarżone, a zatem stało się ono prawomocne;

2. naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone w wyroku TK z dnia 9 maja 2023 r.;

3. naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;

4. naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w treści Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.;

5. naruszenie art. 124 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 126 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;

6. naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Wobec tak postawionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Wojewody wraz z poprzedzającym go postanowieniem, a także umorzenie postępowania egzekucyjnego, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto skarżący wniósł o zwrócenie się z "zapytaniem" do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją RP art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji, w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców, w zakresie szczepień tak, jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.

Ewentualnie wniósł o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Ponadto wniósł o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

W uzasadnieniu skarżący przedstawił swoje stanowisko i argumentację wykazującą brak obowiązku szczepień u jego małoletniego dziecka, naruszenie zasady proporcjonalności i zasady zakazu ograniczania wolności i praw zagwarantowanych w Konstytucji RP. Skarżący powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. w sprawie SK 81/19.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia

z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Wskazać też należy, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., II OSK 1867/17).

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia legalności Sąd stwierdził, że narusza ono prawo.

Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 19 czerwca 2023 r. Wojewoda nałożył na M. W. grzywnę w kwocie 500 zł w celu przymuszenia wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym – polegającego na poddaniu małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym oraz nałożył opłatę za wydanie postanowienia w kwocie 50 zł. W związku z niewykonaniem przez zobowiązanego obowiązku oraz nieuiszczeniem nałożonej grzywny, w dniu 20 grudnia 2023 r. Wojewoda wystawił tytuł wykonawczy nr [...] i [...] oraz skierował sprawę do egzekucji należności pieniężnych. Po wystawieniu ww. tytułu wykonawczego z dnia 20 grudnia 2023 r. dotyczącego egzekucji nieuiszczonej grzywny, skarżący w piśmie z 6 lutego 2024 r. wniósł zarzuty. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2024 r. Wojewoda oddalił zarzuty, a po wniesieniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W myśl art. 34 § 1 i 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym: 1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej; 2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej: a) w całości, b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut; 3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli: a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym, b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.

W myśl art. 17 ust. 1a u.p.e.a., o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej, do zażaleń na postanowienia, o których mowa w art. 34 § 2, wydanych przez wierzycieli, dla których organem wyższego stopnia jest minister, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a., z tym że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia.

W świetle powyższego do postanowień wydawanych przez wojewodę, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest sensu stricto odwołaniem, wykazuje jednak wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które wiążą się z postępowaniem dwuinstancyjnym (por. wyrok NSA z 20 marca 2008 r., II GSK 472/07).

W demokratycznym państwie prawnym nie jest dopuszczalne różnicowanie gwarancji ochrony obiektywizmu i bezstronności orzekania przez organy administracji publicznej. Tym samym zasada bezstronności znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w trybie art. 127 § 3 k.p.a. (por. wyrok TK z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07; uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06).

Zasadę bezstronności wyraża art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., który stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Na mocy art. 18 pkt 2 u.p.e.a. przepis ten znajduje także odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym (por. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, pod red. D. R. Kijowskiego, LEX 2015, Komentarz do art. 18). Zasada bezstronności stanowi europejski standard procedury administracyjnej. Zgodnie z Kartą Praw Podstawowych prawo do dobrej administracji wymaga, by sprawy indywidualne załatwiane były bezstronnie (art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej). Zasadę tę wymienia również Europejski Kodeks Dobrej Administracji. Także rekomendacja Komitetu Ministrów Rady Europy z dnia 20 lipca 2007 r. CM/Rec (2007) 7 - Prawo do dobrej administracji, zobowiązuje organy publiczne do bezstronności (Z. Kmieciak, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne a prawo europejskie, Warszawa 2010, s. 64 i n.).

Treść art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wskazuje, że ustawodawca uznał za nieuprawnioną sytuację, w której w drugiej instancji przy rozpatrywaniu sprawy merytorycznie, w jej całokształcie, będzie zaangażowany pracownik, który brał już udział w wydaniu postanowienia w niższej (pierwszej) instancji. Daje to gwarancję, że ponowne rozpatrzenie sprawy nie będzie iluzoryczne. Celem regulacji przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. było zatem uniknięcie sytuacji, gdy treść rozstrzygnięcia organu drugiej instancji mogłaby być zdeterminowania wcześniejszym udziałem tej samej osoby w wydaniu postanowienia w poprzedniej fazie postępowania. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma bowiem przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Może to z kolei nasuwać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu. Ratio legis instytucji wyłączenia z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. jest zatem ochrona prawidłowości i rzetelności postępowania oraz bezstronność orzekania, czyli jedna z najistotniejszych wartości procedury administracyjnej.

Sąd zauważa, że przez branie udziału w wydaniu zaskarżonego postanowienia należy rozumieć nie tylko jego wydanie (podpisanie), lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (por. wyrok NSA z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1164/10). Wystarczy zatem udział w wydaniu postanowienia, niekoniecznie natomiast postanowienie musi pochodzić od urzędnika i być przez niego podpisane. Ograniczenie zakresu tego pojęcia tylko do fazy wydania postanowienia jest nieuzasadnione ze względu na tę szczególną właściwość postępowania egzekucyjnego, w którym poszczególne czynności o różnej doniosłości procesowej mogą być wykonywane przez różnych pracowników, którzy mogą mieć mniejszy lub większy wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie (A. Wróbel, Komentarz do art. 24, (w:) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023). Podobny pogląd wyraził również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07, stwierdzając, że przez analizowane określenie należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik sprawy.

Powyższe stanowisko znajduje też uzasadnienie w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 18 lutego 2013 r., sygn. akt I GPS 2/12. Wprawdzie uchwała ta dotyczy art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, jednakże treść tego przepisu jest podobna do regulacji zawartej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. NSA w powyższej uchwale potwierdził, że wymieniona przesłanka wyłączenia pracownika wskazuje, iż niepożądaną jest sytuacja, gdy przy rozpatrywaniu sprawy - i to bez względu na to, czy chodzi o jej rozpoznanie w ramach dwóch instancji, czy też w ramach jednej instancji – zaangażowany w merytoryczne rozpoznanie w jej całokształcie jest pracownik, który brał już udział w wydaniu decyzji w poprzedniej fazie. Uczestniczyłby on nie tylko w dokonywaniu ponownej oceny materiału dowodowego, ale również miałby odnieść się do zarzutów stawianych poprzedniej decyzji przez stronę. Jest oczywistym, że w tego rodzaju przypadkach może istnieć bardzo prawdopodobna obawa, że ze względu na wyrażone wcześniej poglądy, nie będzie on obiektywny przy ocenie podniesionych zarzutów.

W świetle przedstawionego wyżej znaczenia analizowanego przepisu, nie może budzić wątpliwości, że podpis złożony na dokumencie potwierdzającym zrealizowanie określonej czynności dowodzi udziału w tej czynności osoby, która złożyła podpis. Podpis złożony na postanowieniu potwierdza więc udział składającej go osoby w procesie wydania postanowienia i wpływ na jej treść. Bez znaczenia jest przy tym powód, dla którego określona osoba uczestniczy w wydaniu rozstrzygnięcia, chociażby poprzez jego akceptację, czy też zatwierdzenie (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2018 r., sygn. akt I FSK 525/16; wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2018 r., sygn. akt I GSK 1172/16; wyrok NSA z dnia 24 lutego 2022 r., sygn. akt I GSK 2200/18).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że z akt sprawy wynika, iż w wydaniu postanowienia z dnia 19 kwietnia 2024 r. brała udział M. G. – Dyrektor Wydziału Finansów i Budżetu, o czym świadczy podpis tej osoby oraz D. M. – Główny Specjalista w Wydziale Finansów i Budżetu. Na skutek wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w dniu 6 czerwca 2024 r. wydane zostało postanowienie ponownie oddalające zarzuty. Z akt sprawy wynika, że postanowienie z 6 czerwca 2024 r. podpisała ponownie M. G., a w jego w wydaniu uczestniczyła D. M., co potwierdza jej podpis.

W związku z tym należy stwierdzić, że w postępowaniu wszczętym wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy brał udział pracownicy, który uczestniczyli w wydaniu pierwszego postanowienia, tj. M. G. i D. M.. Są to zatem pracownicy, który na mocy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. byli wyłączeni od udziału w postępowaniu wywołanym złożonym przez skarżącego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W konsekwencji uznać należy, że w powyższym zakresie doszło do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. dającego podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1067/04; wyrok WSA w Opolu z dnia 5 września 2007 r., sygn. akt I SA/Op 97/07).

Z uwagi na charakter stwierdzonego naruszenia prawa, przedwczesne byłoby odnoszenie się co do zasadności zarzutów sformułowanych w skardze.

Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie miał na uwadze wywody Sądu zawarte w tym wyroku.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach sądowych postanowiono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. Na koszty te złożył się wpis od skargi ([...] zł), wynagrodzenie pełnomocnika ([...] zł) oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa ([...] zł).