Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 443/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 3 kwietnia 2023 r., nr SKO.421.119.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

B. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 3 kwietnia 2023 r., nr SKO.421.119.2023, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Słupska, w imieniu którego działał Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Słupsku, z 9 stycznia 2023 r., o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

W dniu 20 września 2022 r. B. P. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Słupsku wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką B. J. Do wniosku skarżąca dołączyła kserokopię decyzji o waloryzacji przysługującej jej renty rodzinnej.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej, B. J. (ur. 4 grudnia 1938 r.) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Słupsku z 13 kwietnia 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, a ponadto wynika z niego, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 lutego 2022 r.

Podczas przeprowadzonego w dniu 12 października 2022 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że B. J. mieszka samodzielnie, zaś skarżąca codziennie ją odwiedza. Jak ustalono, matka skarżącej przeszła zabieg usunięcia znacznej części jelita grubego i ma założoną stomię. Cierpi na nadciśnienie tętnicze, jest w trakcie diagnozowania dolegliwości związanych z bólami głowy. Rozpoznano u niej choroby naczyniowe mózgu, zakrzepicę żył, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa. Matka skarżącej nie jest osobą leżącą, pampersowaną. Samodzielnie porusza się po mieszkaniu, a także wykonuje wszystkie podstawowe czynności związane z samoobsługą, w tym samodzielnie się ubiera i wykonuje czynności higieniczne, przygotowuje sobie śniadanie i kolację. Skarżąca przygotowuje matce ciepły posiłek, załatwia sprawy urzędowe, umawia i towarzyszy podczas wizyt lekarskich, realizuje recepty, sprząta i w zależności od potrzeb wykonuje inne czynności domowe.

W opinii pracownika socjalnego, matka skarżącej jest osobą relatywnie samodzielną, która nie wymaga całodobowej opieki. Zasugerowano, że matka skarżącej może skorzystać ze wsparcia asystenta osoby niepełnosprawnej lub też ubiegać się o przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych.

Ponadto ustalono, że skarżąca do maja 2021 r. prowadziła działalność gospodarczą, którą zamknęła z powodu trudnej sytuacji związanej z trwającą epidemią Covid-19. Potem nie podejmowała prac dorywczych, nie jest także zarejestrowana jako osoba bezrobotna.

Decyzją z 14 października 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wskazując, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności matki skarżącej. Ponadto, B. J. jest samodzielna i nie wymaga całodobowej pomocy. Organ odwoławczy decyzją z 9 grudnia 2022 r. uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium zobowiązało organ, by ustalił, w jakich konkretnych czynnościach matka skarżącej wymaga pomocy, jakie jest w stanie wykonać sama, a w jakim zakresie niezbędna jest jej pomoc skarżącej, jaki jest zakres przedmiotowy, czasowy i częstotliwość szeroko pojętej opieki sprawowanej przez skarżącą w stosunku do matki, zbadania w tym kontekście związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia/niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Nadto, organ miał wyjaśnić, czy w związku z pobieraniem przez stronę renty rodzinnej, w sprawie zachodzi negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), zwanej dalej jako u.ś.r.

Podczas przeprowadzonego w dniu 21 grudnia 2022 r. wywiadu środowiskowego B. J. wskazała, że jej stan zdrowia uległ pogorszeniu. Ma bowiem problemy z poruszaniem się po mieszkaniu, a także ze wstawaniem z pozycji siedzącej, z powodu bólu nóg i kręgosłupa. Pojawiły się u niej także problemy z pamięcią, przez co wymaga zwiększonej pomocy ze strony córki. Mimo tych dolegliwości, nie umówiła się jednak do lekarza specjalisty i nie przyjmuje leków uśmierzających ból. Codziennie korzysta z domowej rehabilitacji. Rehabilitantka ćwiczy z nią przez pół godziny dziennie. Pracownik socjalny zaobserwował, że matka skarżącej ma problemy ze wstawaniem z pozycji siedzącej, jednak gdy się rozrusza, to samodzielnie porusza się po mieszkaniu. W zależności od stanu zdrowia, sama wykonuje wszystkie podstawowe czynności związane z samoobsługą, w tym ubiera się, wykonuje czynności higieniczne, wymienia worek stomijny. Jak ustalono, skarżąca gotuje obiady dla siebie i matki raz na dwa dni. Przygotowuje też śniadania i kolacje. Kilka razy w tygodniu robi zakupy, z których obie kobiety wspólnie korzystają. Doraźnie sprząta, a pranie i większe porządki robi raz w tygodniu. Raz na trzy miesiące jeździ z matką na wizyty lekarskie do specjalisty. Raz w miesiącu przedłuża też recepty i wykupuje leki. Jeśli zdarzy się, że matka gorzej się czuje, to skarżąca spędza u niej więcej czasu.

W ocenie pracownika socjalnego, zakres i częstotliwość opieki sprawowanej przez skarżącą w stosunku do matki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia w systemie zmianowym lub na część etatu. Jak wskazano, B. J. nie jest osobą leżącą, pampersowaną. Matka skarżącej samodzielnie bowiem je, dawkuje sobie leki. Jej stan zdrowia uległ pogorszeniu i wymaga większej opieki ze strony córki, ale nie wymaga opieki stałej. Czynności, które wykonuje córka w większości są to czynności dnia codziennego, a nie pomoc przy matce.

Decyzją z 9 stycznia r. organ I instancji ponownie odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wskazując jako przyczynę odmowy niespełnienie warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na brak możliwości ustalenia, że niepełnosprawność matki strony powstała przed ukończeniem przez nią 18. lub 25. roku życia. Ponadto, w ocenie organu zakres opieki sprawowanej nad matką nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia.

Na skutek wniesionego odwołania decyzją z 3 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium stwierdziło natomiast, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a podjęciem się opieki nad niepełnosprawną matką.

Zdaniem organu odwoławczego, gotowania raz na dwa dni obiadów, przygotowywania śniadań i kolacji, robienia kilka razy w tygodniu zakupów, prania i robienia większych porządków raz w tygodniu, nie można określić jako sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Jest to raczej codzienna i doraźna pomoc. Kolegium podkreśliło, że jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, jeśli strona robi zakupy, pierze, przygotowuje posiłki, to sama również bezpośrednio korzysta z namacalnych efektów tych czynności.

W ocenie organu odwoławczego, przygotowywanie śniadania i kolacji wraz ze zmywaniem naczyń zajmuje nie więcej niż 20 minut dziennie. Z kolei ugotowanie obiadu co drugi dzień wymaga nie więcej niż 1 godziny jednorazowo. Również robienie prania i sprzątanie mieszkania raz w tygodniu nie zajmuje więcej niż kilkadziesiąt minut jednorazowo. Z natury rzeczy, czynności takie, jak organizowanie wizyt lekarskich i towarzyszenie w nich nie są wykonywane codziennie (w tym wypadku średnio raz na kwartał). Podobnie przedłużenie recept, czy ich realizacja. Co więcej, analogiczne czynności wykonywane są także przez pracującą cześć społeczeństwa.

Zdaniem Kolegium, w tej sytuacji twierdzenia strony, że wykonywania ww. czynności nie sposób pogodzić z pracą zarobkową, wydają się nieuzasadnione. Deklarowane przez skarżącą czynności, nie wymagają bowiem od niej rezygnacji z zatrudnienia, ani niepodejmowania pracy zarobkowej. Wszystkie one, z racji pomocniczego charakteru i absorbowania stosunkowo małej ilości czasu, mogą być wykonywane przez osobę pracującą.

Skarżąca wniosła skargę na opisaną wyżej decyzję organu II instancji, której zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, iż z normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie sposób zatem przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 3 kwietnia 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Słupska, w imieniu którego działał Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Słupsku, z 9 stycznia 2023 r., o odmowie przyznania skarżącej na jej wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, stwierdził, że nie narusza ona prawa.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Należy podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia.

Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną

i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Niewątpliwie matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym stwierdzono jej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych.

Rolą organów administracji w takiej sytuacji było zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącej a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do matki. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Organy winny były zatem ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącego, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Należy przy tym zauważyć, że ustawodawca nie wymaga, aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka – oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 15 lutego 2023 r., II SA/Gd 944/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że B. J. mieszka samodzielnie, zaś skarżąca codziennie ją odwiedza. Jak ustalono, matka skarżącej przeszła zabieg usunięcia znacznej części jelita grubego i ma założoną stomię. Cierpi na nadciśnienie tętnicze, jest w trakcie diagnozowania dolegliwości związanych z bólami głowy. Rozpoznano u niej choroby naczyniowe mózgu, zakrzepicę żył, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa. Matka skarżącej nie jest osobą leżącą, pampersowaną. Samodzielnie porusza się po mieszkaniu, a także wykonuje wszystkie podstawowe czynności związane z samoobsługą, w tym samodzielnie się ubiera i wykonuje czynności higieniczne, przygotowuje sobie śniadanie i kolację. Skarżąca przygotowuje matce ciepły posiłek, załatwia sprawy urzędowe, umawia i towarzyszy podczas wizyt lekarskich, realizuje recepty, sprząta i w zależności od potrzeb wykonuje inne czynności domowe.

Podczas kolejnego, przeprowadzonego w dniu 21 grudnia 2022 r. wywiadu środowiskowego (sporządzonego po upływie miesiąca od poprzedniego wywiadu) B. J. wskazała, że jej stan zdrowia uległ pogorszeniu. Ma bowiem problemy z poruszaniem się po mieszkaniu, a także ze wstawaniem z pozycji siedzącej, z powodu bólu nóg i kręgosłupa. Pojawiły się u niej także problemy z pamięcią, przez co wymaga zwiększonej pomocy ze strony córki. Mimo tych dolegliwości, nie umówiła się jednak do lekarza specjalisty i nie przyjmuje leków uśmierzających ból. Codziennie korzysta z domowej rehabilitacji. Rehabilitantka ćwiczy z nią przez pół godziny dziennie. Pracownik socjalny zaobserwował, że matka skarżącej ma problemy ze wstawaniem z pozycji siedzącej, jednak gdy się rozrusza, to samodzielnie porusza się po mieszkaniu. W zależności od stanu zdrowia, sama wykonuje wszystkie podstawowe czynności związane z samoobsługą, w tym ubiera się, wykonuje czynności higieniczne, wymienia worek stomijny. Jak ustalono, skarżąca gotuje obiady dla siebie i matki raz na dwa dni. Przygotowuje też śniadania i kolacje. Kilka razy w tygodniu robi zakupy, z których obie kobiety wspólnie korzystają. Doraźnie sprząta, a pranie i większe porządki robi raz w tygodniu. Raz na trzy miesiące jeździ z matką na wizyty lekarskie do specjalisty. Raz w miesiącu przedłuża też recepty i wykupuje leki. Jeśli zdarzy się, że matka gorzej się czuje, to skarżąca spędza u niej więcej czasu.

W toku postępowania ustalono ponadto, że skarżąca do maja 2021 r. prowadziła działalność gospodarczą, którą zamknęła z powodu trudnej sytuacji związanej z trwającą epidemią Covid-19. Potem nie podejmowała prac dorywczych, nie jest także zarejestrowana jako osoba bezrobotna.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika bowiem, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy zgodzić się z Kolegium, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że czynności aktualnie wykonywane przez skarżącą w ramach opieki nad matką nie wyczerpują normatywnie określonego zakresu opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, który wymagałby rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia.

Należy zauważyć, że pomimo niepełnosprawności, matka skarżącej wykazuje się samodzielnością - nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki bądź dozoru. Podczas pierwszego wywiadu środowiskowego ustalono bowiem, że B. J. samodzielnie porusza się po mieszkaniu, a także wykonuje wszystkie podstawowe czynności związane z samoobsługą, w tym samodzielnie się ubiera i wykonuje czynności higieniczne, przygotowuje sobie śniadanie i kolację. Co prawda, podczas kolejnego wywiadu środowiskowego matka skarżącej wskazała, że jej stan zdrowia uległ pogorszeniu, bowiem jak wskazała, ma problemy z poruszaniem się po mieszkaniu, a także ze wstawaniem z pozycji siedzącej (z powodu bólu nóg i kręgosłupa), pojawiły się u niej także problemy z pamięcią, jednakże pracownik socjalny zaobserwował, iż matka skarżącej ma problemy ze wstawaniem z pozycji siedzącej, jednak gdy się rozrusza, to samodzielnie porusza się po mieszkaniu. Ponadto, w zależności od stanu zdrowia, sama wykonuje wszystkie podstawowe czynności związane z samoobsługą, w tym ubiera się, wykonuje czynności higieniczne, wymienia worek stomijny.

W ocenie Sądu, zgodzić należy się z organami, że z tak ustalonych okoliczności sprawy nie wynika, aby opieka sprawowana przez skarżącą nad matką była nie do pogodzenia z wykonywaniem pracy. Z przedstawionego przez skarżącą harmonogramu dnia wynika, że skarżąca dysponuje czasem, który mogłaby przeznaczyć na wykonywanie pracy chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wykonywane przez skarżącą czynności polegające na pomocy w codziennej higienie osobistej, przygotowaniu posiłków, podawaniu leków, mierzeniu ciśnienia krwi nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Znaczna część z opisanych przez stronę czynności, jakie wykonuje w związku z opieką nad matką, składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, realizacja recept, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie), które w zależności od stanu zdrowia i kondycji podopiecznego mogą stanowić również czynności z zakresu niezbędnej opieki, gdy podopieczny nie jest im w stanie sprostać samodzielnie a wespół z pozostałymi czynnościami opiekuna zajmują one większość czasu kosztem wygospodarowania choćby części na pracę zawodową. W niniejszej sprawie jednak taka sytuacja nie zachodzi, albowiem matka skarżącej wykazuje taki stopień samodzielności, który wyklucza potrzebę pozostawania w ciągłej gotowości do świadczenia jej pomocy. W okolicznościach niniejszej sprawy wskazane przez skarżącą czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków), dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie czynności pielęgnacyjne, odpowiednio zorganizowane, nie muszą stanowić przeszkody do aktywizacji zawodowej skarżącej.

Ponadto, informacje zgromadzone w aktach sprawy nie dają podstaw do twierdzenia, że matka skarżącej nie może pozostać w domu sama oraz że wymaga stałej obecności osoby trzeciej w celu zabezpieczenia jej potrzeb życiowych. Nie wynika z nich w szczególności, że nie byłaby ona w stanie sama spożyć przygotowanych dla niej wcześniej posiłków, samodzielnie przyjąć lekarstw czy samodzielnie skorzystać z toalety.

Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej matce przez skarżącą, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącej. Nie wykonuje ona bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową, czyli czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż B. J. nie wymaga takiej szczególnej pielęgnacji. W dacie czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie nie można było matki skarżącej uznać za osobę, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności i która wymaga nieustannego dozoru.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się zaś, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia

2022 r., II SA/Łd 229/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad matką, było przeszkodą w podjęciu jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W ocenie pracownika socjalnego, mającego bezpośredni kontakt z osobą wymagającą opieki, zakres i częstotliwość opieki sprawowanej przez skarżącą w stosunku do matki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia w systemie zmianowym lub na część etatu. Jak wskazano, B. J. nie jest osobą leżącą, pampersowaną. Matka skarżącej samodzielnie bowiem je, dawkuje sobie leki. Jej stan zdrowia uległ pogorszeniu i wymaga większej opieki ze strony córki, ale nie wymaga opieki stałej. Czynności, które wykonuje córka w większości są to czynności dnia codziennego, a nie pomoc przy matce.

Należy zatem zgodzić się z organem odwoławczym, że stan fizyczny matki skarżącej i zakres wykonywanych przez nią samodzielnie czynności życia codziennego nie stoją na przeszkodzie podjęciu przez skarżącą zatrudnienia. W ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, przyjąć należy, że Kolegium w sposób prawidłowy uznało, że zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącą. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, który przemawiałby za przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

O ile sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką nie budzi wątpliwości, o tyle przedstawione powyżej okoliczności uniemożliwiają przyjęcie, że niewykonywanie przez nią pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania tej opieki.

Dla kompletności wywodu i zachowania rzetelności orzeczniczej Sąd wskazuje, że w pełni zaakceptował stanowisko Kolegium odnośnie interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r., której dokonywać należy z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji, przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uzależnia prawo do świadczenia od daty powstania niepełnosprawności, i która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W odniesieniu do zaprezentowanego przez orzekające organy stanowiska sugerującego w istocie, iż matka skarżącej ma możliwość skorzystania ze wsparcia asystenta osoby niepełnosprawnej lub też ubiegania się o przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych, co mogłoby zwiększyć szanse na aktywizację zawodową skarżącej, należy podkreślić, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana w odniesieniu do aktualnej sytuacji osoby wymagającej opieki i jej opiekuna ubiegającego się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania zatrudnienia) przez skarżącą była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a jeżeli tak, to rozważenie również tego, czy to wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jej matki opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez nią jakiegokolwiek – choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy – zatrudnienia. Brak korzystania z wymienionych przez organy zewnętrznych form wsparcia bądź przyszłe i niepewne zdarzenie w postaci przyznania niepełnosprawnej tego rodzaju pomocy zewnętrznej nie może rodzić negatywnych konsekwencji przy aktualnej ocenie spełniania przesłanek, warunkujących przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Nietrafność stanowiska organów w powyższym zakresie nie miała jednak wpływu na wynik sprawy ze względu na stwierdzony prawidłowo brak potrzeby sprawowania opieki w rozmiarze uniemożliwiającym podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., oddalił skargę.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła skarżąca w skardze oraz organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę.