Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 41/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Asesor WSA Kamila Karwatowicz Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Komar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2024 r. sprawy ze skargi E. D. i W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za drzewa oraz ich usunięcie oddala skargę.


UZASADNIENIE

Starosta [...] (dalej: organ I instancji), decyzją z dnia [...] r., nr [...], odmówił E. D. i W. D. (dalej: skarżący) ustalenia odszkodowania za drzewa oraz za ich usunięcie, usuniętych na nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka o numerze ewidencyjnym [...], położonej w obrębie ewidencyjnym [...], gmina[...].

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 56 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1786, dalej: u.t.k.), odszkodowanie za usunięcie drzew nie przysługuje, jeżeli posadzenie drzew lub krzewów nastąpiło po wybudowaniu linii kolejowej z naruszeniem przepisów ustawy. Organ I instancji wyjaśnił, że drzewa na wskazanej wyżej działce usunięte zostały na podstawie decyzji z dnia [...] r., nr [...]. Drzewa te wyrosły po wybudowaniu linii kolejowej, która powstała po roku 1887, a zatem odszkodowanie za ich usunięcie nie przysługuje.

Od powyższej decyzji skarżący złożyli odwołanie, zarzucając pierwszoinstancyjnemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 56 ust. 1 – 4 u.t.k., poprzez dokonanie ich błędnej wykładni i odmowę przyznania odszkodowania z uwagi na fakt, że zlokalizowane na ww. działce drzewa wyrosły po wybudowaniu linii kolejowej, mimo iż zgodnie z art. 56 ust. 4 pkt 1 u.t.k., odszkodowanie nie przysługuje, jeżeli posadzenie drzew lub krzewów nastąpiło po wybudowaniu linii kolejowej z naruszeniem przepisów ustawy, co nie znajduje zastosowania do rzeczonego stanu faktycznego, gdyż skarżący nie posadzili drzew na przedmiotowej działce wbrew przepisom ustawy, a nabyli działkę wraz z całym drzewostanem.

Skarżący zarzucili także organowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 7b k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a., poprzez brak skutecznego zawiadomienia skarżących przez organ I instancji o wszczęciu i prowadzeniu postępowania administracyjnego kończącego się decyzją organu I instancji zezwalającą na usunięcie drzew m.in. na działce skarżących (kierowanie korespondencji na adres siostry W. D. a nie samych zainteresowanych), a w konsekwencji całkowite pominięcie, iż skarżący nie zostali skutecznie i prawidłowo zawiadomieni o wszczęciu postępowania administracyjnego dotyczącego wycinki drzew, jak i o treści decyzji organu I instancji z dnia [...] r. wydanej w przedmiocie zezwolenia wnioskodawcy usunięcia drzew m.in. na działce należącej do skarżących oraz że nie mogli oni kwestionować rzeczonej decyzji w przepisanym po temu terminie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. (dalej: SKO, organ odwoławczy), decyzją z dnia z [...] r., nr [...], utrzymało w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie.

Uzasadniając decyzję SKO wskazało, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 56 ust. 3 i 4 pkt 1 u.t.k., zgodnie z którymi w przypadku braku umowy stron, starosta, z zastosowaniem zasad przewidzianych przy wywłaszczaniu nieruchomości, ustała odszkodowanie za drzewa i krzewy oraz za ich usunięcie w związku z utrudnianiem przez nie widoczności sygnałów i pociągów lub eksploatację urządzeń kolejowych albo powodujących zaspy śnieżne. Odszkodowanie nie przysługuje, jeżeli posadzenie drzew lub krzewów nastąpiło po wybudowaniu linii kolejowej z naruszeniem przepisów ustawy.

Organ odwoławczy podkreślił, że co do zasady usunięcie drzewa lub krzewu może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na podstawie art. 83a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2023 r.. poz. 1336 ze zm.). Mając jednak na względzie zapewnienie bezpieczeństwa ruchu kolejowego oraz prawidłowej eksploatacji urządzeń kolejowych, ustawodawca umożliwia usunięcie drzew lub krzewów, które utrudniają widoczność sygnałów i pociągów lub eksploatację urządzeń kolejowych albo powodują zaspy śnieżne, w oparciu o decyzję starosty wydawaną zgodnie z art. 56 ust. 1 u.t.k. Decyzja wydawana na podstawie art. 56 ust. 1 u.t.k. może dotyczyć dwóch sytuacji. W pierwszej z nich drzewa i krzewy usytuowane będą w odległości mniejszej niż minimalna odległość określona w przepisach rozporządzenia z dnia 7 sierpnia 2008 r. w sprawie wymagań w zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew i krzewów, elementów ochrony akustycznej i wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowej, a także sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1247 ze zm., dalej: r.w.o.w.), natomiast w drugiej - w odległości równej lub większej niż wynikająca z tych przepisów. W pierwszym przypadku, wobec wprowadzenia fikcji prawnej, że takie usytuowanie drzew lub krzewów powoduje zagrożenie bezpieczeństwa ruchu kolejowego, wnioskodawca nie musi wykazywać, a organ wydający decyzję - dokonywać ustaleń, że takie usytuowanie drzew lub krzewów utrudnia widoczność sygnałów i pociągów lub eksploatację urządzeń kolejowych albo powoduje zaspy śnieżne. Powinność taka powstaje dopiero w drugim przypadku, gdy wnioskowane do usunięcia drzewa położone są w odległości równej lub większej od minimalnej odległości wskazanej w wyżej wymienionych przepisach (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 24 kwietnia 2019 r., II SA/Go 105/19, wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2020 r., II OSK 1747/19). Decyzja administracyjna zezwalająca na usunięcie drzew lub krzewów utrudniających widoczność sygnałów i pociągów lub eksploatację urządzeń kolejowych albo powodujących zaspy śnieżne stanowi tytuł prawny do ich usunięcia przez zarządcę infrastruktury kolejowej. W takim przypadku zarządca wykonuje decyzję organu (starosty) o usunięciu drzewa stanowiącego przeszkodę w ruchu pociągu, a rosnącego na gruncie nienależącym do niego. Jednocześnie zarządca infrastruktury płaci odszkodowanie, chyba że w danym przypadku są spełnione przesłanki wynikające z art. 56 ust. 4 u.t.k. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 marca 2012 r., IV SA/Po 1052/11). Zgodnie z art. 56 ust. 4 u.t.k. właścicielowi nie przysługuje odszkodowanie w dwóch przypadkach. Po pierwsze, jeśli drzewa lub krzewy zostały posadzone po wybudowaniu linii kolejowej z naruszeniem przepisów ustawy, tj. art. 53 ust. 1 u.t.k. (usytuowanie drzew i krzewów w sąsiedztwie linii kolejowych, bocznic kolejowych i przejazdów kolejowych może mieć miejsce w odległości niezakłócającej ich eksploatacji, działania urządzeń związanych z prowadzeniem ruchu kolejowego, a także niepowodującej zagrożenia bezpieczeństwa ruchu kolejowego) i przepisów r.w.o.w., wydanego na podstawie art. 54 u.t.k. Stosownie do § 1 r.w.o.w., w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji organu I instancji z dnia [...] r., nr [...] zezwalającej na usunięcie [...] szt. drzew rosnących przy linii kolejowej nr [...][...] od km 0.300 do km 42.600 na gruntach położonych w sąsiedztwie linii kolejowej drzewa i krzewy mogły być usytuowane w odległości nie mniejszej niż 15 m od osi skrajnego toru kolejowego. W sytuacji, gdy drzewa i krzewy rosnące w sąsiedztwie linii kolejowej usytuowane są w odległości mniejszej lub równej 15 metrów od osi skrajnego toru kolejowego, wobec wprowadzenia fikcji prawnej, że takie ich usytuowanie powoduje zagrożenie bezpieczeństwa ruchu kolejowego, organ wydający decyzję o usunięciu drzew na podstawie art. 56 ust. 1 u.t.k. nie musi dokonywać ustaleń, że takie usytuowanie drzew lub krzewów utrudnia widoczność sygnałów i pociągów lub eksploatację urządzeń kolejowych albo powoduje zaspy śnieżne. Powinność taka powstaje dopiero w takim przypadku, gdy wnioskowane do usunięcia drzewa położone są w odległości większej niż 15 (obecnie 6) metrów od osi skrajnego toru kolejowego (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 maja 2021 r., II SA/Gl 5/21). Przepis regulujący usytuowanie drzew i krzewów w sąsiedztwie linii kolejowej dotyczy zarówno drzew istniejących, jak i ewentualnych nowych nasadzeń. W pierwszym przypadku oznacza on obowiązek usunięcia drzew niespełniających wymagań, w drugim - zakaz ich sadzenia.

Ziściła się zatem w niniejszej sprawie - w ocenie SKO - przesłanka negatywna do ustalenia odszkodowania, o której mowa w art. 56 ust. 4 pkt 1 u.t.k. Mianowicie bezspornym pozostaje, iż usunięte drzewa z nieruchomości skarżących wyrosły po wybudowaniu linii kolejowej, tj. po roku 1887. Wobec zaś fikcji prawnej, że drzewa i krzewy rosnące w sąsiedztwie linii kolejowej usytuowane w odległości mniejszej lub równej 15 metrów od osi skrajnego toru kolejowego powodują zagrożenie bezpieczeństwa ruchu kolejowego, naruszenie minimalnej odległości usytuowania drzew i krzewów rosnących w sąsiedztwie linii kolejowej utrudnia widoczność sygnałów i pociągów lub eksploatację urządzeń kolejowych albo powoduje zaspy śnieżne, a zatem powoduje zagrożenie bezpieczeństwa ruchu kolejowego. Zatem posadzenie przedmiotowych drzew nastąpiło z naruszeniem przepisów ustawy. Kwestia zaś ustalenia odszkodowania za drzewa usunięte w pasie szerszym niż 15 m na które organ I instancji nie wydawał zezwolenia, wykracza poza zakres niniejszego postępowania administracyjnego. Odszkodowanie z tego tytułu może być dochodzone przez właścicieli nieruchomości na drodze cywilnej.

Bezzasadne w ocenie SKO są również zarzuty odnoszące się do naruszenia przepisów prawa procesowego poprzez brak skutecznego zawiadomienia skarżących przez organ I instancji o wszczęciu i prowadzeniu postępowania administracyjnego kończącego się decyzją zezwalającą na usuniecie drzew. Decyzja ta pozostaje ostateczna w administracyjnym toku instancji a przedmiotem niniejszego postępowania jest ustalenie odszkodowania a nie zezwolenie na tę czynność.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi skarżących - reprezentowanych przez profesjonalnego pełnomocnika - złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili:

1/ naruszenie przepisów prawa procesowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 7b k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a., poprzez brak rozpoznania przez organ odwoławczy zarzutu zgłoszonego w treści odwołania od decyzji organu I instancji dotyczącego braku skutecznego zawiadomienia skarżących przez organ I instancji o wszczęciu i prowadzeniu postępowania administracyjnego kończącego się decyzją organu I instancji zezwalającą na usunięcie drzew m.in. na działce skarżących (kierowanie korespondencji na adres siostry W. D. a nie samych zainteresowanych), a w konsekwencji całkowite pominięcie, iż skarżący nie zostali skutecznie i prawidłowo zawiadomieni o wszczęciu postępowania administracyjnego dotyczącego wycinki drzew, jak i o treści decyzji organu I instancji z dnia [...] r. wydanej w przedmiocie zezwolenia wnioskodawcy usunięcia drzew m.in. na działce należącej do skarżących oraz że nie mogli oni kwestionować rzeczonej decyzji w przepisanym po temu terminie, co stanowi istotne naruszenie zasady dwuinstancyjności, dającej skarżącym możliwość rozpoznania zarzutów co do naruszenia zasad praworządności, prawdy obiektywnej, współdziałania organów administracji publicznej, informowania stron oraz zasady czynnego udziału stron w postępowaniu, przez dwa niezależne organy;

2/ naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie przez organ odwoławczy błędnej wykładni art. 56 ust. 1-4 u.t.k., poprzez uznanie iż zasadnym jest odmówienie skarżącym ustalenia odszkodowania za usunięte drzewa na ich nieruchomości, z uwagi na fakt, iż zlokalizowane tam drzewa wyrosły po wybudowaniu linii kolejowej, mimo iż zgodnie z dyspozycją art. 56 ust. 4 pkt 1 u.t.k., odszkodowanie nie przysługuje li tylko, gdy posadzenie drzew lub krzewów nastąpiło po wybudowaniu linii kolejowej z naruszeniem przepisów ustawy, co nie znajduje zastosowania do rzeczonego stanu faktycznego, gdyż skarżący nie posadzili drzew na przedmiotowej działce wbrew przepisom ustawy, a nabyli działkę wraz z całym drzewostanem, a tym samym utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji li tylko na tej podstawie;

3/ naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, poprzez pominięcie przy rozpoznaniu sprawy, iż naruszone zostało prawo własności nieruchomości chronione przepisami ustawy zasadniczej - Konstytucji RP - która ma prymat przed pozostałymi ustawami, w tym przed regulacjami u.t.k.

Stawiając powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz rozważenie uchylenia decyzji ją poprzedzającej. Skarżący wnieśli także o zasądzenie od organu odwoławczego zwrotu kosztów postępowania, a w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.

Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie, w myśl art. 135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Zdaniem Sądu skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 56 ust. 1 – 4 u.t.k., wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 56 ust. 4 pkt 1 tej ustawy, odszkodowanie za usunięcie drzew i krzewów usytuowanych w sąsiedztwie linii kolejowych, których potrzeba usunięcia wynika z decyzji starosty, nie przysługuje, jeżeli posadzenie drzew lub krzewów nastąpiło po wybudowaniu linii kolejowej z naruszeniem przepisów ustawy.

Słusznie wskazują skarżący w uzasadnieniu skargi, że ustawodawca ustalenie odszkodowania wiąże z "posadzeniem drzew i krzewów" a więc udziałem czynnika ludzkiego w dokonaniu nasadzeń. Należy jednak podkreślić, że ustawodawca kwestię przysługiwania prawa do odszkodowania wiąże z elementem czasowym. W świetle art. 56 ust. 4 pkt 1 u.t.k. istotny jest obiektywny fakt posadzenia drzew lub krzewów po wybudowaniu linii kolejowej. Zatem ustawodawca ustalenie prawa do odszkodowania uzależnia od tego kiedy nastąpiło posadzenie drzew i krzewów z naruszeniem przepisów ustawy, tj. czy nastąpiło ono przed czy też po wybudowaniu linii kolejowej. Dla możliwości ustalenia odszkodowania nie ma więc znaczenia kto dokonał nasadzeń, a zatem czy dokonał ich obecny właściciel nieruchomości czy też poprzedni. Zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy potwierdza w sposób jednoznaczny, że posadzenie drzew na działce skarżących nastąpiło po wybudowaniu linii kolejowej, która na przedmiotowym terenie istnieje już od drugiej połowy XIX wieku. Słuszne jest zatem stanowisko organów, iż w rozpoznawanej sprawie ziściła się przesłanka negatywna do ustalenia odszkodowania, o której mowa w art. 56 ust. 4 pkt 1 u.t.k. Zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. błędnej wykładni art. 56 ust. 4 pkt 1 u.t.k. okazał się zatem nieuzasadniony. W konsekwencji nieuzasadniony okazał się także zarzut dotyczący nieuprawnionej ingerencji w konstytucyjnie chronione prawo własności skarżących. Nieuzasadniony okazał się także zarzut naruszenia przepisów postępowania, poprzez brak skutecznego zawiadomienia skarżących o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji organu I instancji z dnia [...] r., nr [...], zezwalającej na usunięcie drzew. Decyzja ta jest ostateczna a przedmiotem postępowania prowadzonego przed organami w niniejszej sprawie nie było zezwolenie na usunięcie drzew lecz ustalenie odszkodowania za ich usunięcie. Dodać też należy, że ewentualne uchybienie polegające na pominięciu strony w postępowaniu, może być podstawą wzruszenia decyzji w postępowaniu wznowieniowym, w trybie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

W tym stanie rzeczy skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest zarzutów, które należałoby wziąć pod uwagę z urzędu, skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.