Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3122/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 września 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1008/23 w sprawie ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr SKO.4106.264.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 22 września 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1008/23 oddalił skargę I. S. (dalej "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr SKO.4106.264.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Pismem z dnia 8 lutego 2023 r. skarżący złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką J. S..

Decyzją z dnia 17 lutego 2023 r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. Jako podstawę prawną wydania decyzji odmownej organ wskazał art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej "u.ś.r."), bowiem nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki skarżącego. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium nie zgodziło się jednakże z organem I instancji w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie Kolegium nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie Kolegium decyzję odmowną uzasadniał natomiast brak spełnienia przez skarżącego przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Z przepisu tego wynika, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 26 stycznia 2023 r., z którego wynika m.in., że wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W wywiadzie środowiskowym wskazano, że matka skarżącego choruje na cukrzycę, ma problemy z widzeniem i często cierpi na zawroty głowy. Nie jest osobą leżącą ani pampersowaną, porusza się samodzielnie. Skarżący wskazał również, że zakres jego obowiązków sprowadza się do podawania matce leków (2 x dziennie) oraz robienie zakupów dla niej jak i dla siebie; przy kąpieli natomiast matce pomaga jego przyjaciółka. W wywiadzie wskazano ponadto, że skarżący jest osobą niepracującą, która niedawno opuściła zakład karny. Posiada niewielkie gospodarstwo (0,5 ha) z czego opłaca składki KRUS. Ponadto utrzymuje się z renty matki.

W oparciu o powyższe, Kolegium stwierdziło, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką nie wyklucza podjęcia przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższe rozstrzygnięcie złożył I. S. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji. Zarzucił Kolegium dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 22 września 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd podzielił pogląd Kolegium, iż przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd ten zauważył jednakże, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Sąd uznał, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego względem matki – podawanie leków 2 x dziennie i robienie zakupów - nie pozwalają na przyjęcie, że niepodejmowanie przez niego zatrudnienia jest skutkiem sprawowania opieki nad matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd podkreślił, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, na mocy art. 17 u.ś.r., jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej "P.p.s.a.") zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nie umożliwia mu podjęcia zatrudnienia oraz, że między niepodejmowaniem zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy;

2. naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.:

- art. 135 P.p.s.a. poprzez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi oraz uznanie, iż zaskarzona decyzja nie narusza przepisów prawa;

- art. 151 P.p.s.a. poprzez niesłuszne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza jej granice.

W oparciu o powyższe, skarżący wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi,

2. ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach;

3. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

Jednocześnie zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w niej zarzutów.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępie wskazać należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu, Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Mając na uwadze zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przechodząc do oceny zarzutów kasacyjnych wypada stwierdzić, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Jakkolwiek w takiej sytuacji zasadą winno być rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych, to jednak z uwagi na fakt, iż zasadniczym elementem kontestowanym w skardze kasacyjnej jest ocena związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad niepełnosprawną matką, a niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to od tej kwestii należy rozpocząć ich ocenę.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. (na dzień wydawania zaskarżonej decyzji) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Nie ulega wątpliwości, że zasadniczą przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo też ich niepodejmowanie, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powyższy przepis nie zawiera jednakże legalnej definicji określenia "sprawowania stałej lub długotrwałej opieki", a więc istotna jest w tym przypadku wykładnia tych pojęć stosowana od szeregu lat przez orzecznictwo sądowe. Zgodnie zaś z tą wykładnią, sprawowanie długotrwałej lub stałej opieki nad osobą jej wymagającą powinno być utożsamiane z rozumieniem tego zwrotu w języku potocznym, ale przy jednoczesnym przyjęciu, że zapewnienie tego rodzaju opieki podopiecznemu musi polegać na sprawowaniu przez opiekuna osobistych starań i na tyle wypełniać jego czas, że nie jest on w stanie podjąć żadnej innej, stałej aktywności, wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania czyli aktywności zawodowej. Niezasadnie zatem autor skargi kasacyjnej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucał Sądowi Wojewódzkiemu dowolność przy ocenie związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaną opieką nad matką, polegającą na sprzeczności stanowiska Sądu I instancji o możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia z treścią orzeczenia o niepełnosprawności. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie może być interpretowany w ten sposób, że w każdym przypadku, w którym dana osoba legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i wymaga w związku z tym pomocy innej osoby, to opiekun, który sprawuje opiekę nad tego rodzaju osobą, powinien być zawsze uprawniony do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Jeśli wystarczałby bowiem w tym przypadku sam fakt sprawowania opieki nad taką osobą niepełnosprawną, to zbędne byłoby w zasadzie uchwalanie przepisu, który uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego również od charakteru (zakresu) takiej opieki. Skoro przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. zawiera dodatkowe przesłanki, które w konkretnym przypadku muszą wystąpić, aby opiekun osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, mógł otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, to należy przyjąć, że organ - orzekający w postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - dokonuje samodzielnych ustaleń w kwestii, czy wykonywane wobec podopiecznego czynności są tego rodzaju, że uniemożliwiają opiekunowi kontynuowanie zatrudnienia lub jego podejmowanie.

Tym samym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., określający warunki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, formułuje wobec organu administracji przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, obowiązek ustalenia, w ramach wykazania związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, rozmiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Samo wydanie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie jest bowiem jednoznaczne z koniecznością sprawowania nad osobą, której orzeczenie dotyczy, opieki w takim wymiarze, że opiekun zmuszony jest każdorazowo do rezygnacji z pracy lub jej niepodejmowania. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, o tyle - zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. - dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędny jest bezpośredni i ścisły związek pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką (zob. B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, art. 17). Podkreślenia wymaga, że wprawdzie kwalifikacja niepełnosprawności i konieczność objęcia opieką osoby niepełnosprawnej pozostaje poza kompetencjami organu oraz sądu administracyjnego, niemniej jednak organ ma prawo i zobowiązany jest badać zakres świadczonej opieki i ocenić, czy zakres ten jest nie do pogodzenia z zatrudnieniem. Świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem zarezerwowane wyłącznie dla takich przypadków, w których zakres sprawowanej opieki uniemożliwia zatrudnienie lub wykonywanie innej pracy zarobkowej. Innymi słowy, legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (zob. wyrok NSA z 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 566/23).

Z niekwestionowanych okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 26 stycznia 2023 r., z którego wynika m.in., że wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W wywiadzie środowiskowym wskazano ponadto, że matka skarżącego choruje na cukrzycę, ma problemy z widzeniem i często cierpi na zawroty głowy. Nie jest osobą leżącą ani pampersowaną, porusza się samodzielnie. Skarżący wskazał również, że zakres jego obowiązków sprowadza się do podawania matce leków (2 x dziennie) oraz robienie zakupów dla niej jak i dla siebie; przy kąpieli natomiast matce pomaga jego przyjaciółka. W wywiadzie wskazano ponadto, że skarżący jest osobą niepracującą, która niedawno opuściła zakład karny. Posiada niewielkie gospodarstwo (0,5 ha), które nie jest użytkowane i z którego opłaca składki KRUS. Ponadto utrzymuje się z renty matki. Zgodzić się tym samym należy z Sądem I instancji, że czynności opiekuńcze, które skarżący wykonuje w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, pozwalają na podjęcie przez niego z zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Z powyższego względu, za niezadany należało uznać zarzut naruszenia przez Sąd art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia przepisów postępowania, należy zaznaczyć, że skarżący kasacyjnie upatruje naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w oddaleniu skargi przez Sąd I instancji pomimo tego, że organy orzekły jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym, oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszyły zasadę swobodnej oceny dowodów, zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika przy tym, że skarżący kasacyjnie kwestionując brak związku pomiędzy niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką uznaje za wadliwe stanowisko Sądu I instancji i organu odwoławczego co do oceny zakresu sprawowanej opieki i wyprowadzony na tej podstawie wniosek, że nie jest to taka opieka, która uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Skarżący kasacyjnie podkreśla znaczenie rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz ustalenia i wnioski pracownika socjalnego zawarte w kwestionariuszu wywiadu. Zgadza się przy tym, że nie jest to dowód niepodważalny, ale – jak wskazuje dalej – ani organy, ani Sąd I instancji nie przedstawiły żadnego dowodu przeciwnego, który uzasadniałby stanowisko odmienne.

Stanowisko skarżącego kasacyjnie nie znajduje jednakże oparcia w materiale dowodowym wynikającym z akt sprawy. Zauważenia wymaga, że zakres czynności, sprawowanych przez skarżącego względem niepełnosprawnej matki wykazano jedynie w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym ze skarżącym w dniu 13 lutego 2023 r. Istotnym jest, że kwestionariusz ten był przedmiotem oceny w postępowaniu administracyjnym, świadczy o tym końcowa część uzasadnienia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Organ odwoławczy oparł się zatem na ustaleniach wskazanych przez skarżącego, z których wynika, że sprawowana opieka polega podawaniu lekarstw oraz robieniu zakupów. Zdaniem Kolegium, co potwierdził również Sąd I instancji, wskazane czynności opiekuńcze nie mają charakteru bezpośredniej, ciągłej i trwałej opieki, która uniemożliwiałaby podjęcie przez skarżącego zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zauważyć również należy, że oceniając skalę i zakres niezbędnej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, która oznacza pieczę nad osobą i powinna mieć charakter trwały, ciągły oraz osobisty, należy wziąć pod uwagę także to, że powinna ona mieć charakter na tyle absorbujący, że jej sprawowanie pozostaje nie do pogodzenia z wykonywaniem jakiejkolwiek pracy zawodowej.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, powyższe czynności uznać należy za czynności podejmowane w ramach prawnych obowiązków opiekuńczych i alimentacyjnych i nie mogą mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. Jak słusznie bowiem zauważył organ odwoławczy i zaaprobował to stanowisko Sąd Wojewódzki, świadczenia opiekuńcze, do których należało między innymi świadczenie pielęgnacyjne, przyznawane są z powodu niemożności wykonywania w ogóle pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie jedynie z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku jasno wynika, że Sąd przyjął, że dla ustalenia przesłanki związku przyczynowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Stanowisko to koresponduje z jednolitym stanowiskiem sądów administracyjnych, że świadczenie to nie może być więc traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a jako rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która tej opieki wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2729/16).

Odnosząc zatem powyższe do stanu rozpoznawanej sprawy zgodzić się trzeba z oceną organu odwoławczego i Sądu I instancji, że czynności, które wykazał skarżący, nie były tego rodzaju, żeby uniemożliwiały mu podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Podkreślenia wymaga, że wynikający z oświadczeń skarżącego zakres obowiązków względem matki, co prawda niewątpliwie ograniczał go, jednakże nie uniemożliwiał mu podjęcia pracy, chociażby w niewielkim zakresie. Wykonywane wobec matki czynności stricte opiekuńcze (podawanie leków) były w tym przypadku czynnościami tego rodzaju, że przy odpowiedniej organizacji dnia nie uniemożliwiałyby skarżącemu podjęcie aktywności zawodowej w określonym (np. niepełnym) wymiarze czasowym.

Zauważenia przy tym wymaga, że analiza argumentacji skargi kasacyjnej wskazanej na poparcie zarzutu naruszenia przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., prowadzi do wniosku, że skarżący kasacyjnie w istocie polemizuje z oceną materiału dowodowego dokonaną przez organy administracyjne, a zaaprobowaną przez Sąd I instancji. Skarżący kasacyjnie kwestionując stanowisko organów i Sądu I instancji w ramach zarzutu naruszenia analizowanych przepisów postępowania nie podniósł bowiem żadnych nowych okoliczności ani nie przedstawił innych dowodów niż zebrane w sprawie. Co prawda w procedurze administracyjnej regułą jest, że to na organie spoczywa ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, jednakże również na stronie ciąży obowiązek współdziałania z organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Jeśli organ administracji publicznej ustali, że dana okoliczność nie zachodziła, a przy tym nie można mu postawić z tego tytułu zarzutu, to strona powinna podjąć starania mające na celu wykazanie prawdziwości jej twierdzeń. Przepis art. 7 k.p.a. nie stanowi źródła obowiązku badania wszystkich okoliczności, które w jakikolwiek sposób potencjalnie oddziałują na wynik postępowania (zob. wyrok NSA z 17 maja 2019 r. sygn. akt II OSK 1681/17). Należy zgodzić się z oceną Sądu I instancji, że poczynione w sprawie ustalenia były wystarczające do wydania decyzji.

Organ administracji ma natomiast obowiązek rozpatrzenia całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i ten obowiązek pozostaje w ścisłym związku z wyrażoną w art. 80 k.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów, która nie tylko nie wyznacza organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego, ale oznacza ocenę wartości dowodowej poszczególnych środków dowodowych według wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania organu. Organ odwoławczy w rozpatrywanej sprawie z obowiązku tego się wywiązał.

Z tych powodów nie można było twierdzić, że w toku postępowania administracyjnego zostały naruszone art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a Sąd I instancji oddalając skargę, naruszył art. 151 P.p.s.a.

W świetle powyższego, nie można było uznać, że podważona została ocena Sądu I instancji o tym, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką dotyczy czynności prowadzenia gospodarstwa domowego przez osoby także aktywne zarobkowo i zawodowo, a czynności te mogą być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo, gdyż mają one charakter uniwersalny, także w odniesieniu do czynności podawania leków. Skarżący nie przedstawił argumentacji, która by jednoznacznie wskazywała, że z powodu sprawowania przez niego intensywnej opieki nad matką, wykluczona jest możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, a świadczenie pielęgnacyjne będzie rekompensatą za utracony zarobek. Nie podważono tym samym oceny Sądu I instancji, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) a koniecznością sprawowania opieki nad matką, który przemawiałby za przyznaniem skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Zupełnie niezasadny pozostaje natomiast zarzut naruszenia art. 135 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem: "Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.". Powołany przepis ma zatem zastosowanie, gdy sąd stosując przewidziane ustawą środki w stosunku do zaskarżonego aktu, dostrzeże możliwość końcowego załatwienia sprawy poprzez wzruszenie także innych aktów wydanych w granicach sprawy. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, bowiem Sąd I instancji nie wzruszył zaskarżonego aktu. Zatem nie mógł stosować wymienionego przepisu.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a. orzekł, jak w wyroku. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine P.p.s.a.