Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 591/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 107
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi U. J. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 czerwca 2023 r., nr DSE2-K0218-WT20513-12/23 w przedmiocie przyznania uprawnień dla wdowy po kombatancie 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej U. J. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 19 listopada 2021 r. U. J. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: "Organ", "Szef Urzędu") o wydanie zaświadczenia

o uprawnieniach do ulg i świadczeń przysługujących wdowom - emerytom lub rencistom po kombatantach i osobach uprawnionych, po mężu S. J. Do wniosku załączono kopię legitymacji członkowskiej S. J. wydanej przez Stowarzyszenie Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę, z której wynika, że był on deportowany na prace przymusowe rodziców do miejscowości Schachendorf Kreis Oberwart w okresie od 10 marca 1944 r. do 25 kwietnia 1945 r.

Decyzją z 24 stycznia 2022 r. Szef Urzędu, na podstawie art. 22 ust. 1 i 2 w zw.

z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1858) - dalej: "ustawa o kombatantach", odmówił Stronie przyznania uprawnienia przysługującego wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie

w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałym po kombatantach.

W uzasadnieniu Organ wskazał, że mąż Wnioskodawczyni nie posiadał uprawnień kombatanckich określonych w przepisach ustawy o kombatantach. Szef Urzędu przyznał, że S. J. pracował przymusowo na rzecz III Rzeszy, lecz okoliczność ta nie stanowi przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich. Podkreślono, że organ wydający decyzję nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń odnośnie do tego, jakie tytuły uprawniają do przyznania uprawnień przewidzianych w ustawie; uregulowanie ustawowe wyklucza możliwość dowolnego interpretowania przepisów ustawy. Organ wskazał, że postanowienia art. 1-4 ustawy o kombatantach enumeratywnie wyliczają okoliczności, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną oraz kategorie represji uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich.

Po rozpoznaniu wniosku Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy Szef Urzędu decyzją z 22 marca 2022 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z 24 stycznia 2022 r.

W uzasadnieniu Organ wskazał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona nie wskazała, aby w sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne

i prawne uzasadniające uchylenie poprzedniej decyzji. Szef Urzędu podkreślił,

że uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie, zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy

o kombatantach, nie są prawem samoistnym, lecz pochodnym, na co wielokrotnie zwracał uwagę w swych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA"), ich nabycie jest uzależnione od tego, czy pierwotnie uprawniony uzyskałby je gdyby żył. Organ powtórzył, że S. J. nie był kombatantem ani ofiarą represji w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach, nie jest także możliwe przyznanie mu uprawnień kombatanckich z uwagi na brak tytułu do ich nabycia. Podsumowując Szef Urzędu podniósł, że brak uprawnień kombatanckich zmarłego męża Strony w chwili śmierci bądź brak jakiegokolwiek tytułu do ich nabycia powoduje, że Wnioskodawczyni nie przysługują uprawnienia wdowy po kombatancie.

Na decyzję Organu z 22 marca 2022 r. Wnioskodawczyni wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (dalej: "WSA w Gdańsku", "Sąd"), który wyrokiem z 7 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 305/22 uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu z 24 stycznia 2022 r.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych WSA w Gdańsku wskazał, że uprawnienia wdowy po kombatancie, określone w art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach, nie mają pierwotnego charakteru, należą one do kategorii uprawnień pochodnych, uzależnionych od uprawnień pierwotnych przysługujących zmarłemu współmałżonkowi. Sąd zwrócił uwagę, że w sytuacji, w której zmarły małżonek nie posiadał potwierdzonych uprawnień (co ma miejsce w niniejszej sprawie), wówczas wydanie zaświadczenia potwierdzającego uprawnienie wdowy po kombatancie jest możliwe, o ile zmarły małżonek spełniał warunki potwierdzenia jego statusu jako kombatanta. Okoliczności te podlegają szczegółowej weryfikacji w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem wdowy

i wypełniają istotę takiej sprawy administracyjnej. Ustalenia takiego statusu może żądać także małżonek zmarłego, któremu taki status przysługiwał stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach, ale wcześniej go nie potwierdzono.

Zdaniem WSA w Gdańsku Organ nie rozpoznał istoty sprawy. Skoro bowiem wniosek Strony z 19 listopada 2021 r. jest wnioskiem o przyznanie uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie, a nie wnioskiem o przyznanie uprawnień po osobie, która była deportowana do pracy przymusowej lub przebywała w obozie pracy, to istotą sprawy jest to, czy mąż Wnioskodawczyni – S. J. spełniał wymagania do uznania go za kombatanta, niezależnie od przyznanego mu statusu osoby deportowanej do pracy przymusowej i uzyskiwanych z tego tytułu świadczeń. Nie można było bowiem z góry wykluczyć, że taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Sąd zaznaczył przy tym, że przyznanie pierwszego z tych uprawnień nie wyklucza późniejszego przyznania takiej osobie statusu kombatanta.

WSA w Gdańsku podkreślił, że rozpoznając sprawę z wniosku o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie nie można było poprzestać na stwierdzeniu, że mąż Wnioskodawczyni był przymusowo deportowany do pracy na terenie III Rzeszy i odstąpić od weryfikacji okoliczności istotnych z punktu widzenia przesłanek przyznania uprawnień wdowy po kombatancie w trybie przepisów ustawy o kombatantach. Zaznaczono,

że pomimo odrębności regulacji przesłanek uzasadniających przyznanie statusu kombatanta i potwierdzenia statusu osoby deportowanej oraz przyznania świadczeń z tego tytułu, nie można wykluczyć, że określone okoliczności faktyczne odnoszące się do deportacji do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy, w tym np. miejsce i warunki pobytu na robotach, będą wypełniać również dyspozycję przepisów art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a i b oraz ust. 2 ustawy o kombatantach, co powinno podlegać szczegółowym ustaleniom Organu. Tymczasem Szef Urzędu procedujący wniosek Strony nie zajął się istotą sprawy polegającej na stwierdzeniu, czy S. J. spełniał wymagania do uznania go za kombatanta w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach, niezależnie od jego uprawnień nabytych w związku z deportacją do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy.

Zdaniem WSA w Gdańsku Szef Urzędu nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego celem ustalenia, czy zmarły mąż Wnioskodawczyni spełniał przesłanki do zaliczenia go w poczet kombatantów, zaś ustalenie tej okoliczności powinno ostatecznie przesądzić, czy Stronie jako wdowie mogłyby przysługiwać jakiekolwiek uprawnienia. W ocenie Sądu rozstrzygnięcia Organu w niniejszej sprawie zostały podjęte

z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) - dalej: "k.p.a.". Materiał dowodowy nie dawał bowiem podstaw do prawidłowego rozpoznania sprawy. Uzyskane przez Szefa Urzędu informacje nie pozwalały na stwierdzenie, że mężowi Strony nie przysługiwał status kombatanta w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach.

W konsekwencji Sąd uznał, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., ponadto sposób procedowania Organu doprowadził do naruszenia określonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania oraz wyrażonego w art. 8 k.p.a. nakazu prowadzenia przez organy administracji publicznej postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. W tym stanie sprawy orzeczenie o odmowie przyznania Stronie uprawnień określonych w art. 20 ust. 2 ustawy

o kombatantach WSA w Gdańsku uznał za przedwczesne i naruszające przepisy prawa materialnego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd zobowiązał Szefa Urzędu do przeprowadzenia szczegółowego postępowania wyjaśniającego w celu weryfikacji przesłanek uznania męża Skarżącej za kombatanta w rozumieniu ustawy o kombatantach, w tym zbadania wskazanej w skardze okoliczności wywiezienia S. J. do hitlerowskiego obozu pracy w aspekcie spełnienia przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy

o kombatantach.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Szef Urzędu decyzją z 19 czerwca 2023 r., wydaną na podstawie art. 21 ust. 1, art. 20 ust. 3 w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a-c ustawy

o kombatantach, odmówił Wnioskodawczyni przyznania uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie.

W uzasadnieniu Organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść przepisów art. 4 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy o kombatantach, wskazując następnie, że na podstawie udostępnionej przez Archiwum Akt Nowych dokumentacji Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie ustalił, iż zmarły mąż Wnioskodawczyni S. J. przed wywiezieniem z rodziną do pracy przymusowej na terytorium Austrii,

w marcu 1944 r. przebywał w obozie Rassenlager w Łodzi.

Szef Urzędu zwrócił uwagę, że w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 listopada 2014 r. w sprawie miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości

(Dz. U. z 2022 r., poz. 1978) - dalej: "rozporządzenie z 6 listopada 2014 r.", nie został wymieniony obóz przejściowy tzw. "rassenlager" przy ul. Spornej 73 w Łodzi.

Na marginesie Organ dodał, że rodzeństwo męża Wnioskodawczyni, tj. osoby wymienione w liście z 17 marca 2023 r., również uzyskały wyłącznie świadczenie za deportację do pracy przymusowej na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r.

o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2021 r., poz. 1818) - dalej: "ustawa o osobach deportowanych", a nie uprawnienia kombatanckie wynikające

z ustawy o kombatantach.

W skardze na decyzję Szefa Urzędu z 19 czerwca 2023 r. U. J. zarzuciła jej naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy

o kombatantach poprzez jego niezastosowanie i nieudzielenie uprawnień po osobie represjonowanej;

2. prawa procesowego, tj. art. 77 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 8 i art. 11 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia całokształtu okoliczności sprawy, w szczególności nieuwzględnienia wniosku Strony zawartego w piśmie z 17 marca 2023 r. o dopuszczenie dowodu

z dokumentacji małżonka Strony, jak również członków jego rodziny, tj. F. L., J. M., B. K., Z.Z., J. J. i J. J., wobec których Urzędu prowadził postępowania w zakresie uprawnień i przywilejów kombatanckich i którzy uzyskali pozytywne decyzje - w tych dokumentach były wskazania w zakresie obozu, w jakim wszyscy wspólnie przebywali.

Stawiając powyższe zarzuty wniesiono o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczeń, względnie jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Organowi, a także zobowiązanie Organu do wydania decyzji aprobującej żądania Skarżącej oraz zasądzenie od Organu zwrotu kosztów postępowania.

Wniesiono również o dopuszczenie dowodu z dokumentacji w sprawach S. J., F. L., J. M., B. K., Z.Z., J. J. i J. J., wobec których Urząd prowadził postępowania w zakresie uprawnień i przywilejów kombatanckich i którzy uzyskali pozytywne decyzje. Skarżąca wskazała, że wszystkie te osoby albo nie żyją albo pozbyły się wszelkiej dokumentacji związanej z przebywaniem w obozach (z uwagi na traumę) i nie była w stanie ustalić nazwy obozu koncentracyjnego.

W uzasadnieniu skargi zarzucono, że Organ dokonał błędnych ustaleń faktycznych, wskutek pominięcia inicjatywy dowodowej Strony. Zdaniem Skarżącej nie jest prawdą,

że jej małżonek przebywał w obozie o nazwie Rassenlager. Strona wskazała, że była to tzw. stacja segregacyjna, z której rozdzielano osadzonych do różnych obozów, nie dziwi więc, że ta stacja nie została wyszczególniona w rozporządzeniu z 6 listopada 2014 r.

Skarżąca wskazała, że pismem z 17 marca 2023 r. wniosła o dopuszczenie dowodu

z innych akt spraw, w których osoby represjonowane dostały świadczenia - w tych aktach jest nazwa obozu. Strona zaznaczyła, że osoby te albo nie żyją albo nie pamiętają tych nazw albo najzwyczajniej wyrzuciły je z pamięci. Ponadto palono wszystkie dokumenty

z tym związane, była to bowiem ogromna trauma i nie chciano do tego wracać pamięcią. Tymczasem Organ te okoliczności w całości pominął. Pominął choćby tę okoliczność,

że mąż Strony otrzymał w związku z represjami dodatek do emerytury. Oczywiste jest zatem, że zapadła decyzja akceptująca okoliczności, które Skarżąca stara się ujawnić; wystarczy zatem sięgnąć do tych akt. Strona podkreśliła, że nie jest w stanie udowodnić wskazanych wyżej okoliczności, zaś Państwo za pośrednictwem Organu nie przyszło jej

z pomocą, przez co naruszono zasadę zaufania obywatela do instytucji państwowych.

Końcowo Skarżąca wskazała, że jej mąż ma legitymację osoby represjonowanej

i spełnił wszystkie przesłanki dla przyznania mu tego przymiotu - był on przymusowo wywieziony z kraju swojego zamieszkania do hitlerowskich obozów pracy, spełnia zatem wymogi art. 4 ustawy o kombatantach. Odwołując się do judykatury wskazano,

że warunkiem przyznania uprawnień kombatanckich jest to, aby pobyt ten spełniał łącznie dwie przesłanki: musi on wynikać z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych oraz musi wynikać z przymusowych zesłań i deportacji. Strona powtórzyła, że jej mąż został zmuszony do wyjazdu, a pobudki po temu wynikały z hitlerowskiego reżimu.

Szef Urzędu w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z 14 lipca 2023 r. Skarżąca wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Strona powtórzyła, że Organ dopuścił się naruszenia zasad informowania i pogłębiania zaufania obywateli, ponadto ustawa o kombatantach zawiera odesłanie do stosowania przepisów również w zakresie deportacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 19 czerwca 2023 r. odmawiająca U. J. przyznania uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie.

Należy wskazać, że zaskarżona decyzja została wydana po uprzednim uchyleniu przez WSA w Gdańsku (wyrokiem z 7 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 305/22) decyzji Szefa Urzędu z 22 marca 2022 r. oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z 24 stycznia 2022 r. odmawiającej Skarżącej przyznania uprawnienia przysługującego wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałym po kombatantach.

W związku z powyższym, w rozpatrywanej przez Sąd orzekający sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W piśmiennictwie (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2004, s. 388) wskazuje się, że przez ocenę prawną należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Może ona dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Wskazuje się również, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony jedynie w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego w prawem określonym trybie (por. T. Woś, Postępowanie sądowoadministracyjne, PWN, Warszawa 2000, s. 268). Zwraca się także uwagę, że związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych

z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu

w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.

Zaprezentowane powyżej poglądy doktryny znajdują również odzwierciedlenie

w orzecznictwie sądowym. Przykładowo, Sąd Najwyższy w wyroku z 25 lutego 1998 r. sygn. akt III RN 130/97 (OSNP 1999/1/2) wypowiadając się w kwestii związania sądu administracyjnego oceną prawną na gruncie art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r.

o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) wyjaśnił,

że oznacza to, iż: "(...) ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy" (por. również wyroki NSA:

z 10 czerwca 2014 r. sygn. akt II FSK 1670/12, czy z 19 lutego 2014 r. sygn. akt I FSK 511/13, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze przedstawione powyżej rozważania teoretyczne konieczne jest dokonanie analizy uzasadnienia wyroku WSA w Gdańsku z 7 grudnia 2022 r. sygn. akt

II SA/Gd 305/22.

Uchylając decyzję Szefa Urzędu z 22 marca 2022 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z 24 stycznia 2022 r. WSA w Gdańsku wskazał m.in., że uprawnienia wdowy po kombatancie, określone w art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach, nie mają pierwotnego charakteru, należą one do kategorii uprawnień pochodnych, uzależnionych od uprawnień pierwotnych przysługujących zmarłemu współmałżonkowi. Sąd zwrócił uwagę,

że w sytuacji, w której zmarły małżonek nie posiadał potwierdzonych uprawnień (co ma miejsce w niniejszej sprawie), wówczas wydanie zaświadczenia potwierdzającego uprawnienie wdowy po kombatancie jest możliwe, o ile zmarły małżonek spełniał warunki potwierdzenia jego statusu jako kombatanta. Okoliczności te podlegają szczegółowej weryfikacji w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem wdowy i wypełniają istotę takiej sprawy administracyjnej. Ustalenia takiego statusu może żądać także małżonek zmarłego, któremu taki status przysługiwał stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach, ale wcześniej go nie potwierdzono.

Zdaniem WSA w Gdańsku Organ nie rozpoznał istoty sprawy. Skoro bowiem wniosek Strony z 19 listopada 2021 r. jest wnioskiem o przyznanie uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie, a nie wnioskiem o przyznanie uprawnień po osobie, która była deportowana do pracy przymusowej lub przebywała w obozie pracy, to istotą sprawy jest to, czy mąż Wnioskodawczyni – S. J. spełniał wymagania do uznania go za kombatanta, niezależnie od przyznanego mu statusu osoby deportowanej do pracy przymusowej i uzyskiwanych z tego tytułu świadczeń. Nie można było bowiem z góry wykluczyć, że taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Sąd zaznaczył przy tym, że przyznanie pierwszego z tych uprawnień nie wyklucza późniejszego przyznania takiej osobie statusu kombatanta.

WSA w Gdańsku podkreślił, że rozpoznając sprawę z wniosku o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie nie można było poprzestać na stwierdzeniu, że mąż Wnioskodawczyni był przymusowo deportowany do pracy na terenie III Rzeszy i odstąpić od weryfikacji okoliczności istotnych z punktu widzenia przesłanek przyznania uprawnień wdowy po kombatancie w trybie przepisów ustawy o kombatantach. Zaznaczono,

że pomimo odrębności regulacji przesłanek uzasadniających przyznanie statusu kombatanta i potwierdzenia statusu osoby deportowanej oraz przyznania świadczeń z tego tytułu, nie można wykluczyć, że określone okoliczności faktyczne odnoszące się do deportacji do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy, w tym np. miejsce i warunki pobytu na robotach, będą wypełniać również dyspozycję przepisów art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a i b oraz ust. 2 ustawy o kombatantach, co powinno podlegać szczegółowym ustaleniom Organu. Tymczasem Szef Urzędu procedujący wniosek Strony nie zajął się istotą sprawy polegającej na stwierdzeniu, czy S. J. spełniał wymagania do uznania go za kombatanta w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach, niezależnie od jego uprawnień nabytych w związku z deportacją do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy.

Zdaniem WSA w Gdańsku Szef Urzędu nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego celem ustalenia, czy zmarły mąż Wnioskodawczyni spełniał przesłanki do zaliczenia go w poczet kombatantów, zaś ustalenie tej okoliczności powinno ostatecznie przesądzić, czy Stronie jako wdowie mogłyby przysługiwać jakiekolwiek uprawnienia. W ocenie Sądu rozstrzygnięcia Organu w niniejszej sprawie zostały podjęte

z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Materiał dowodowy nie dawał bowiem podstaw do prawidłowego rozpoznania sprawy. Uzyskane przez Szefa Urzędu informacje nie pozwalały na stwierdzenie, że mężowi Strony nie przysługiwał status kombatanta

w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach. W konsekwencji Sąd uznał,

że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., ponadto sposób procedowania Organu doprowadził do naruszenia określonej

w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania oraz wyrażonego w art. 8 k.p.a. nakazu prowadzenia przez organy administracji publicznej postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. W tym stanie sprawy orzeczenie

o odmowie przyznania Stronie uprawnień określonych w art. 20 ust. 2 ustawy

o kombatantach WSA w Gdańsku uznał za przedwczesne i naruszające przepisy prawa materialnego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd zobowiązał Szefa Urzędu do przeprowadzenia szczegółowego postępowania wyjaśniającego w celu weryfikacji przesłanek uznania męża Skarżącej za kombatanta w rozumieniu ustawy o kombatantach, w tym zbadania wskazanej w skardze okoliczności wywiezienia S. J. do hitlerowskiego obozu pracy w aspekcie spełnienia przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy

o kombatantach.

Zdaniem Sądu ponownie rozpoznającego niniejszą sprawę orzekający w sprawie Szef Urzędu jedynie częściowo zastosował się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku tutejszego Sądu z 7 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 305/22, omówionych szczegółowo powyżej.

Jak wynika z akt sprawy, po doręczeniu Organowi prawomocnego orzeczenia zapadłego w sprawie II SA/Gd 305/22 Szef Urzędu pismem z 6 marca 2023 r. wystąpił do Archiwum Akt Nowych w Warszawie z prośbą o udostępnienie dokumentów, znajdujących się w zbiorze przekazanym przez Fundację Polsko-Niemieckie Pojednanie, dotyczących represji wojennych wobec S. J., F. L., J. M., B. K., Z.Z., J. J. i J. J.

W odpowiedzi (pismo z 24 kwietnia 2023 r.) Archiwum Akt Nowych w Warszawie przesłało kserokopie dokumentów przechowywanych w zespole akt Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie w Warszawie (nr zespołu 2680) dotyczące: S. J. (sygn. akt [...]), Z. Z. (sygn. akt [...]), J. M. (sygn. akt [...]), B. J. (sygn. akt [...]) i J. J.(sygn. akt [...]).

Ponadto pismem z 6 marca 2023 r. Organ wystąpił do Skarżącej o nadesłanie wyjaśnień, w jakim obozie przesiedleńczym w Łodzi przebywał jej zmarły mąż S.J. z rodziną przed wywiezieniem w 1944 r. do Austrii.

W odpowiedzi (pismo z 17 marca 2023 r.) Skarżąca podała, że nie posiada takich wiadomości, zaś osoby, które mogłyby coś wiedzieć, nie żyją. Jednocześnie Strona podniosła, że jej małżonek, jak i inni więźniowie w obozie tym byli poddawani segregacji (sortowaniu). Skarżąca podała, że jej męża, jak i całą jego rodzinę z tego obozu przetransportowano do Austrii. Strona wskazała, że w skład rodziny męża, która otrzymała wypłaty od właściwych organów w związku z represjami, wchodzili: F. L., J. M., B. K., Z.Z., J. J. i J. J. Skarżąca zaznaczyła, że gdyby Organ powziął wątpliwości wnosi o dopuszczenie dowodu z akt sprawy tych osób na okoliczność pobytu jej męża w obozie.

Po otrzymaniu odpowiedzi Skarżącej i Archiwum Akt Nowych w Warszawie Szef Urzędu, pismem z 4 maja 2023 r., zawiadomił Stronę, że w toku postępowania administracyjnego zainicjowanego jej wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich zostało zakończone postępowanie wyjaśniające, informując Skarżącą o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Następnie decyzją z 19 czerwca 2023 r. Organ odmówił U. J. przyznania uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie.

Dokonując kontroli ww. rozstrzygnięcia - kończącego ponownie przeprowadzone przez Szefa Urzędu postępowanie - w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl

art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny

i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania, jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika m.in. rozwijany w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie z urzędu, jakie dowody są konieczne do wyjaśnienia stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji.

Konsekwencją zasady praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym, obok innych wymogów decyzji, obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej oraz uzasadnienia faktycznego i prawnego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn

z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności w uzasadnieniu decyzji stanowi naruszenie powołanej normy, uzasadnienie faktyczne i prawne jest bowiem obowiązkowym elementem decyzji.

Zarówno w judykaturze (zob. wyroki NSA: z 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt II OSK 1417/19, z 27 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 1035/17, czy z 14 czerwca 2016 r. sygn. akt

II OSK 2457/14), jak i w piśmiennictwie (zob. C. Martysz - komentarz do art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego [w:] G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom I, Wydawnictwo Zakamycze, 2005) podkreśla się, że odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., rozumianej jako ocena tego materiału na podstawie całokształtu zgromadzonych dowodów, a także stanowi wyraz zrealizowania przez organ wynikającej z art. 11 k.p.a. zasady przekonywania. Mocą tej zasady to organ administracji obowiązany jest do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy na wstępie należy zauważyć, że uzasadnienie decyzji Szefa Urzędu z 19 czerwca 2023 r. składa się w istocie z niecałych dwóch stron. Na stronie pierwszej i początku drugiej Organ przedstawił skrótowo dotychczasowy przebieg postępowania, zaś na końcowej część drugiej strony

i na stronie trzeciej zawarł pouczenie o prawie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy lub skargi do sądu administracyjnego. "Rozstrzygnięcie" wraz z "uzasadnieniem faktycznym i prawnym" (art. 107 § 1 pkt 5 i 6 oraz § 3 k.p.a.) zostało zawarte na kilku akapitach na drugiej stronie decyzji, przy czym po przytoczeniu treści przepisów art. 4

ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy o kombatantach Szef Urzędu podał, że na podstawie dokumentacji udostępnionej przez Fundację Polsko-Niemieckie Pojednanie ustalił,

iż S. J. przed wywiezieniem z rodziną do pracy przymusowej na terytorium Austrii, w marcu 1944 r. przebywał w obozie Rassenlager w Łodzi przy ul. Spornej 73, który nie został wymieniony w rozporządzeniu z 6 listopada 2014 r. Na marginesie Organ dodał, że rodzeństwo męża Skarżącej, tj. osoby wymienione w piśmie z 17 marca 2023 r., również uzyskały wyłącznie świadczenie za deportację do pracy przymusowej na podstawie przepisów ustawy o osobach deportowanych, a nie uprawnienia kombatanckie wynikające z ustawy o kombatantach.

Zdaniem Sądu lakoniczne uzasadnienie decyzji Szefa Urzędu z 19 czerwca 2023 r. nie spełnia wymogów stawianych przez art. 107 § 3 k.p.a. Podobnie jak w poprzednich decyzjach (uchylonych wyrokiem z 7 grudnia 2022 r. w sprawie II SA/Gd 305/22) również uzasadnienie zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji ogranicza się w zasadzie do ogólnikowych uwag, pozbawionych odwołania do materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, przez co doszło do naruszenia również art. 153 P.p.s.a.

Odnosząc się do stanowiska Szefa Urzędu, że rodzeństwu męża Skarżącej zostało przyznane wyłącznie świadczenie za deportację do pracy przymusowej, a nie uprawnienia kombatanckie, należy zwrócić uwagę, że do tej argumentacji odniósł się już WSA

w Gdańsku w wyroku z 7 grudnia 2022 r.

W ślad za ww. wyrokiem należy powtórzyć, że zgodnie z art. 1a ust. 2 ustawy

o osobach deportowanych świadczenie przewidziane w tej ustawie przysługuje osobom, które doznały represji w rozumieniu tej ustawy, ale jednocześnie które nie mają ustalonego prawa do dodatku kombatanckiego, określonego w przepisach o kombatantach oraz dodatku za tajne nauczanie, przysługującego na podstawie odrębnych przepisów. Nie ulega zatem wątpliwości, że przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy

o osobach deportowanych przysługującym osobom deportowanym nie wyklucza ustalenia, że osoba, która podlegała represjom w rozumieniu tej ustawy, może być również uznana za podlegającą represjom określonym w ustawie o kombatantach (zob. wyrok WSA

w Gliwicach z 11 sierpnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 37/08).

Jako nieprawidłową należy ocenić argumentację Szefa Urzędu, że skoro obóz przy ul. Spornej 73 w Łodzi nie został wymieniony w rozporządzeniu z 6 listopada 2014 r. to męża Skarżącej nie można uznać za kombatanta w rozumieniu przepisów ustawy

o kombatantach. W tym zakresie należy wskazać na ugruntowane już orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym akcentuje się, że nie można kategorycznie stwierdzić,

iż wyłącznie przebywanie w obozach wymienionych w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach stanowi przesłankę przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Organ powinien bowiem każdorazowo przeprowadzić postępowanie w celu ustalenia, czy warunki w obozie przejściowym różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, jak i czy osoby tak osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (zob. wyroki NSA: z 19 czerwca 2020 r. sygn. akt II OSK 3941/19 i z 7 września 2018 r. sygn. akt

II OSK 1283/17). Fakt umieszczenia danego obozu w wykazie wydanym na podstawie

art. 8 ustawy o kombatantach ma tylko takie znaczenie, że w konkretnej sprawie osoba nie musi przeprowadzać dowodów stwierdzających, iż osoby tam osadzone pozostawały

w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a pobyt w tych miejscach dzieci miał charakter eksterminacyjny w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach. Nie ma natomiast prawnych przeszkód do dowodzenia, że pobyt w innym obozie, niewymienionym w rozporządzeniu z 6 listopada 2014 r., był represją w rozumieniu ustawy o kombatantach (zob. prawomocne wyroki: WSA w Gdańsku z 28 lipca 2021 r. sygn. akt

II SA/Gd 227/21, WSA w Poznaniu z 23 lipca 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 578/14, czy WSA w Łodzi z 22 października 2010 r. sygn. akt II SA/Łd 626/10).

W powyższym kontekście należy zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się kserokopia pisma Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z 22 stycznia 2009 r., w którym to piśmie wskazano m.in., że przy ul. Spornej 73 w Łodzi istniał "Rassenlager", obóz przejściowy, podlegający Głównemu Urzędowi do Spraw Rasy i Osadnictwa, w którym osadzano rodziny z Wielkopolski, Kujaw, Pomorza i Ziemi Łódzkiej, które po wstępnej selekcji zostały uznane za nadające się do germanizacji. W piśmie zaznaczono, że obóz przy ul. Spornej 73 w Łodzi nie był miejscem odosobnienia, w którym warunki pobytu były zbliżone do warunków w obozach koncentracyjnych, jak również nie był miejscem odosobnienia, w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny.

Do ww. pisma Szef Urzędu nie odniósł się w żaden sposób w decyzji z 19 czerwca 2023 r. pomimo tego, że jego kserokopię dołączył do akt sprawy.

Niezależnie od tego należy zwrócić uwagę, że pismo to pochodzi z 2009 r., natomiast w najnowszych opracowaniach, również wydawanych przez Instytut Pamięci Narodowej (zob. np. "Obóz rasowy przy ul. Spornej 73 w Łodzi", Wojenne dzieciństwo, bezpłatny dodatek Instytutu Pamięci Narodowej i Polska Press z 23 stycznia 2023 r.), wskazuje się, że warunki pobytu w obozie rasowym były wprawdzie lepsze od obozów pracy, czy przesiedleńczych, jednak daleko im było do standardów uznawanych za znośne. Więźniowie przebywali w salach dwudziesto-, czterdziesto-, jak i dwustuosobowej (sala gimnastyczna). Każdy dzień w obozie zaczynał się i kończył apelem. Osadzeni

w obozie, w szczególności dotyczyło to młodzieży i dorosłych, byli zatrudnieni przy pracach pomocniczych w kuchni, przy sprzątaniu terenu oraz w pracach w przyobozowym gospodarstwie rolnym. Prace te wykonywano pod nadzorem funkcyjnych. Za popełnione przez więźniów przewinienia funkcjonariusze załogi karali biciem. Przebywający w obozie więźniowie otrzymywali codziennie trzy posiłki. Na śniadanie i kolację wydawano dwie kromki chleba z marmoladą i czarną kawę zbożową, a czasem wieczorem zamiast tego była kasza lub ziemniaki. Natomiast na obiad podawano zupę z kapusty, buraków lub brukwi oraz kromkę chleba. Nie były to wystarczające racje żywnościowe, szczególnie

w odniesieniu do dzieci, czy młodzieży, a dodatkowo nie przekazywano nikomu paczek żywnościowych. Według relacji byłych więźniów w salach panował brud i były one zarobaczone, a osadzeni spali na piętrowych łóżkach wyłożonych niewielką ilością słomy

i do przykrycia służyły im cienkie koce. Ponadto była jedna umywalka na kilkadziesiąt osób. Złe warunki żywieniowe wraz z trudnymi warunkami bytowymi doprowadziły do tego, że wśród więźniów, przede wszystkim dzieci i młodzieży, szerzyły się różne choroby. Brak odpowiedniej opieki lekarskiej i leków przyczyniły się do rozwoju dyfterytu i szkarlatyny, co potwierdzają informacje pochodzące z zachowanych skąpych źródeł, gdyż od marca

1941 r. do czerwca 1942 r. w obozie zmarło na te choroby co najmniej 41 więźniów

w wieku od 8 miesięcy do 31 lat. Poza tym sporadycznie pojawiała się biegunka

i chorowano na zapalenie opon mózgowych. Z powodu braku informacji nie można ustalić, czy dochodziło do zabójstw spowodowanych przez strażników bądź obsługę obozu. Wiadomo natomiast tylko o jednym takim przypadku.

Nie ulega wątpliwości, że wiedza historyczna na przestrzeni lat zmienia się, prowadzone są nowe badania, które mogą prowadzić do zgoła odmiennych wniosków niż te, które zostały postawione kilkanaście lat temu. W świetle informacji wynikających

z przytoczonego wyżej opracowania nie można zatem postawić tak stanowczej tezy, jaka wynika z pisma Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z 22 stycznia 2009 r., z którego ponadto nie wynika, na jakich opracowaniach oparł się ten organ.

Należy również zwrócić uwagę na okoliczności wynikające z dokumentów pozyskanych przez Organ z Archiwum Akt Nowych w Warszawie, do których Szef Urzędu również się nie odniósł.

W znajdującym się w aktach sprawy oświadczeniu z 2 listopada 2000 r. (k. 119) J. M. podała, że w marcu 1944 r. całą jej rodzinę, tj. rodziców (M. i A. J.) i rodzeństwo (F., Z., B., J. i S.) Niemcy wywieźli z rodzinnej miejscowości na roboty. Pierwszym etapem był obóz w Łodzi (Rassenlager), zaś stamtąd Niemcy wywieźli ich do Austrii - obóz w Gratzu, a potem do miejscowości Schachendorf - Meierhof Lankeis Oberwart. Niemalże identycznej treści oświadczenie złożył J. J. (k. 113).

Co prawda w oświadczeniach z 2 listopada 2000 r. J. M. i J. J. podali, że z obozu w Łodzi przewieziono ich do obozu w Gratzu, jednak mając na uwadze odległości dzielące docelową miejscowość, do której rodzina J. została przewieziona na roboty przymusowe, najprawdopodobniej chodziło o miejscowość Graz,

a nie Gratz. Tymczasem w § 2 ust. 10 pkt 12 rozporządzenia z 6 września 2014 r. wymieniono Graz jako podobóz obozu koncentracyjnego wymienionego w ust. 1 pkt 12,

tj. Mauthausen. Okoliczności tej Szef Urzędu w żaden sposób nie zweryfikował.

Mając świadomość, że postępowania o przyznanie uprawnień kombatanckich dotyczą wydarzeń historycznych z początków ubiegłego wieku, w odniesieniu do których, oprócz upływu czasu, znaczącą przeszkodą w ustalaniu istotnych dla uprawnień kombatanckich okoliczności są również zaginięcia i zniszczenia akt wskutek działań wojennych, stwierdzić należy, że organy mają jednak obowiązek wyczerpania wszelkich możliwości dowodowych. Organ powinien uwzględnić, że wprawdzie obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie ubiegającej się o te świadczenia, to jednak nie zwalnia to organu z obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Tym bardziej,

że w sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich, często z uwagi na upływ czasu, przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na potwierdzenie istotnych dla sprawy okoliczności jest utrudnione (na co Skarżąca zwracała uwagę m.in. w piśmie

z 17 marca 2023 r.). W takich sytuacjach obowiązek współdziałania w ustaleniu prawdy obiektywnej spoczywa na organie (zob. wyrok NSA z 18 października 2005 r. sygn. akt

II OSK 117/05).

Należy również zwrócić uwagę, że Szef Urzędu jest wyspecjalizowanym organem administracji publicznej, którego zadaniem jest podejmowanie działań w celu zapewnienia kombatantom oraz ofiarom represji wojennych i okresu powojennego niezbędnej pomocy

i opieki oraz należnego im szacunku i pamięci (co wynika m.in. z preambuły do ustawy

o kombatantach). Z racji zorganizowanej struktury i wyspecjalizowanego aparatu urzędniczego Szefowi Urzędu znacznie łatwiej jest pokonywać trudności związane

z rozpoznawaniem spraw kombatanckich, posiada on bowiem wiedzę i dostęp do źródeł, których ubiegający się o przyznanie uprawnień zazwyczaj nie mają.

Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c w zw. z art. 120 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.

Ponownie rozpoznając sprawę Organ będzie zobowiązany do zastosowania oceny prawnej wyrażonej przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku (art. 153 P.p.s.a.) oraz podporządkowania się ocenie prawnej zawartej w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z 7 grudnia 2022 r. sygn. II SA/Gd 305/22. W szczególności Szef Urzędu przeprowadzi postępowanie wyjaśniające mające na celu zweryfikowanie okoliczności wskazywanych przez J. M. i J. J. w oświadczeniach z 2 listopada 2000 r. dotyczących przebywania rodziny J. w obozie w Grazu. Organ zweryfikuje również aktualność oraz charakter prawny znajdującego się w aktach sprawy pisma Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z 22 stycznia 2009 r. (k. 59) w kontekście okoliczności wynikających ze wskazywanych przez Sąd opracowań historycznych dotyczących obozu przy ul. Spornej 73 w Łodzi, przyjmując, że pobyt w innym obozie, aniżeli wymienionym w rozporządzeniu z 6 listopada 2014 r., może być uznany za represję w rozumieniu ustawy o kombatantach (przy spełnieniu przesłanek omówionych szczegółowo przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu). Po przeprowadzeniu tych wszystkich czynności Organ dokona ponownej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), czemu da wyraz w stosownym rozstrzygnięciu odpowiadającym wymogom stawianym przez art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 P.p.s.a. zasądzając od Szefa Urzędu na rzecz Skarżącej kwotę 100 zł, na którą składa się uiszczony wpis sądowy od skargi.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w piśmie procesowym z 14 lipca 2023 r. (k. 17 akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]