Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 485/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 136 ust. 1-3, art. 137, art. 216 ust. 1, art. 229
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
article: art. 29
journal: Dz.U. 2022 poz 1728
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - t.j.

SENTENCJA

Dnia 26 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna – Kubicka Asesor sądowy WSA Robert Talaga (spr.) Protokolant: starszy specjalista Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2023 roku sprawy ze skargi M. B. na decyzję Wojewody z dnia 19 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 czerwca 1973 r., nr [...] Prezydium Rady N. Miasta [...] - Wydział Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska zatwierdziło plan realizacyjny inwestycji budowy osiedla mieszkaniowego "[...]" w [...] przy ul. [...], [...] i [...], składający się z ogólnego planu zagospodarowania, części opisowej i rysunkowej. Zgodnie z rysunkiem ogólnego planu zagospodarowania obszar inwestycji położony w rejonie ul. [...], tj. znajdujący się w granicach dawnej działki ewidencyjnej nr [...] oraz jej bezpośrednim sąsiedztwie, przeznaczono pod budynki wielorodzinne wysokie XI-kondygnacyjne, oznaczone numerami [...] i [...] (poza granicami dawnej nieruchomości), a także pod parking, zieleń urządzoną i ciągi komunikacyjne (w granicach dawnej nieruchomości).

Aktem notarialnym z dnia 24 maja 1974 r., rep. A. II. Nr [...] J. J. D. oraz M. E. K. sprzedały na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], stanowiącą działkę ewidencyjną nr [...] z arkusza mapy [...], o powierzchni 3306 m2, zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...].

Decyzją z dnia 28 kwietnia 1977 r., znak: [...] Urząd Miejski w [...] - Wydział Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska odstąpił w użytkowanie wieczyste na rzecz S. P. terenu Skarbu Państwa składającego się z nieruchomości o łącznej powierzchni 119 578 m2, w tym dawnej działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 2906 m2. Jednocześnie ustalono, że teren zagospodarowany ma być zgodnie z zatwierdzonym planem realizacyjnym. Zgodnie z pozyskanym w toku postępowania rozliczeniem terenu Osiedla [...] oraz opisem i mapą działki nr [...] (pismo ZGiKM G. z dnia 7.09.2020 r.) ustalono, że z nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni 3306 m2 na rzecz S. P. przeznaczono teren o powierzchni 2906 m2, natomiast na rzecz Zarządu Dróg i Mostów teren o powierzchni 400 m2.

Decyzją z dnia 15 lipca 1990 r., znak: [...] Urząd Miejski w [...] - Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami uchylił w całości wcześniejsze decyzje wydane w latach 1974, 1975 i 1984, ponieważ ujęto w nich m.in. działki, na których wybudowano przedszkola, żłobki, szkoły, przychodnie, ulice itp., w związku z czym nieruchomości te powinny zostać przekazane faktycznym użytkownikom.

Aktem notarialnym z dnia 29 stycznia 1991 r., rep. A II [...] oddano w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat tj. do dnia 29 stycznia 2090 r. na rzecz S. P. nieruchomości oznaczone jak w wykazie załączonym do ww. umowy o łącznej powierzchni 313 254 m2, w tym dawne działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...], między innymi z których zgodnie z wyciągiem z wykazu zmian gruntowych z dnia 17 września 2002 r. powstała późniejsza działka oznaczona w ewidencji nr [...].

Pismem z dnia 29 marca 2020 r. M. B. (reprezentowana przez radcę prawnego) złożyła wniosek o zwrot nieruchomości położonej w [...] w rejonie ul. [...], stanowiącej dawną działkę ewidencyjną nr [...] z arkusza mapy [...], stanowiącą dawniej własność J. J. D. i M. E. K..

Pismem z dnia 12 maja 2020 r., znak: [...] Dyrektor ZGiKM G. przekazał Wojewodzie ww. wniosek, w części obejmującej aktualnie istniejące działki nr [...] cz., [...] cz. i [...] cz. z arkusza mapy [...] obrębu [...]. Podanie dotyczące pozostałego fragmentu dawnej nieruchomości obejmujące części aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...] i nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...], jako własność odpowiednio Skarbu Państwa oraz S. P. i osób fizycznych, miało zostać rozpatrzone przez Dyrektora ZGiKM G. .

Postanowieniem z dnia 28 maja 2020 r., znak: [...] Wojewoda wyznaczył Starostę [...] jako organ właściwy do rozpatrzenia sprawy dotyczącej zwrotu nieruchomości położonej w [...], oznaczonej w ewidencji jako: działki nr [...] cz., [...] cz. i [...] cz. z arkusza mapy [...] obrębu [...]

Pismem z dnia 16 czerwca 2020 r. Starosta [...] wszczął postępowanie o zwrot ww. części nieruchomości.

Pismem z dnia 20 lipca 2020 r., znak: [...] Wydział Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miasta [...] poinformował, że objęte postępowaniem części nieruchomości nie są objęte żadnymi umowami najmu, dzierżawy lub użyczenia, a także że nie jest na nich prowadzone postępowanie w sprawie bezumownego korzystania. Działki zgodnie z ewidencją gruntów oddane są w użytkowanie wieczyste S.P..

W dniu 31 lipca 2020 r. przeprowadzone zostały oględziny nieruchomości, w trakcie których stwierdzono, że działka ewidencyjna nr [...] cz. stanowi fragment ogrodzonego płotem z siatki placu parkingowego o powierzchniach postojowych utwardzonych. Fragmenty wysp oddzielających ww. powierzchnie porośnięte są trawnikiem, w tych miejscach znajdują się drzewa z nasadzeń oraz lampy oświetleniowe. Południowa część parkingu jest nieogrodzona. Działka ewidencyjna nr [...] cz. stanowi fragment drogi wewnętrznej oraz chodnika (obie powierzchnie utwardzone), przebiegających wzdłuż budynku mieszkalnego wielorodzinnego ul. [...], znajdującego się na działce sąsiedniej. Natomiast działka ewidencyjna nr [...] cz. w części zachodniej stanowi utwardzone miejsca postojowe położone wzdłuż drogi wewnętrznej znajdującej się na działce sąsiedniej - [...] cz. [...] część stanowi oddzieloną żywopłotem zieleń niską (trawnik) wraz z nasadzeniami drzew oraz utwardzone dojście do parkingu znajdującego się m.in. na działce nr [...] cz. W części północno - wschodniej część działki znajduje się wewnątrz ogrodzenia parkingu.

Pismem z dnia 24 sierpnia 2020 r. Starosta [...] wezwał pełnomocników wnioskodawcy do uzupełnienia podania o zwrot, o wnioski pozostałych dawnych współwłaścicieli, ewentualnie ich spadkobierców, pod rygorem wydania decyzji jedynie w stosunku do wnioskodawcy, w odniesieniu do odpowiedniego udziału w nieruchomości. Przedmiotowe pismo pozostało bez odpowiedzi.

Pismem z dnia 7 września 2020 r., znak: [...] ZGiKM G. poinformował, że w jego zasobach nie odnaleziono akt wywłaszczeniowych dotyczących przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie przekazano uwierzytelnione kopie dokumentów dotyczących historii nieruchomości, tj. m.in. wyrysu z mapy ewidencyjnej dla dawnej działki nr [...], notatki dotyczącej spisu terenów nabytych pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]" oraz rozliczenia terenu osiedla [...].

Pismem z dnia 10 września 2020 r., znak: [...] przekazano kopię decyzji znak: [...] z dnia 28 kwietnia 2020 r. dotyczącej przekazania w użytkowanie wieczyste terenów Skarbu Państwa na rzecz S. P., w tym dawnej działki ewidencyjnej nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...].

Pismem z dnia 4 listopada 2020 r., znak: [...] Archiwum Państwowe w [...] przekazało uwierzytelnione kopie aktu notarialnego z dnia 24 maja 1974 r., rep. A. II. Nr [...] oraz kopie uchwał P.R.N. m. [...] z dnia 2 lipca 1972 r. w sprawie zatwierdzenia planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego terenu [...] - [...] wraz z uzasadnieniem, oraz uchwały w sprawie odstępstwa od ww. planu.

Starosta [...] pozyskał odpis księgi wieczystej KW nr [...], a także wybrane kopie dokumentów posiadanych przez S. P. tj. m.in. fragment rysunku ogólnego planu zagospodarowania terenu inwestycji "[...]" wraz z decyzją o zatwierdzeniu ww. planu, a także umowę rep. A II [...] z dnia 29 stycznia 1991 r.

Decyzją z dnia 03 lutego 2023 r., nr [...] Starosta [...] umorzył prowadzone z wniosku M. E. B., postępowanie o zwrot części nieruchomości położonej w [...] w rejonie ulic [...] i [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb [...], arkusz mapy [...], działki nr [...] cz., [...] cz. i [...] cz. (w granicach dawnej działki nr [...]), zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...], jako własność-M. P., w użytkowaniu wieczystym S. P..

W ocenie organu I instancji część nieruchomości położona w [...] w rejonie ulic [...] i [...], oznaczona w ewidencji gruntów jako: działki nr [...] cz., [...] cz. i [...] cz., arkusz mapy [...], obręb [...], nabyta pod inwestycje osiedla mieszkaniowego "[...]", zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny tego obszaru, a także ogólnym planem zagospodarowania ww. inwestycji została zagospodarowana zgodnie z tym celem. Obszar dawnej nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] przeznaczono pod infrastrukturę towarzyszącą osiedla mieszkaniowego tj. parking, zieleń urządzoną oraz ciągi komunikacyjne. Zgodnie ze szkicem z dnia 2 marca 2020 r. dawnej działce ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 3306 m2 z arkusza mapy [...] obrębu [...], odpowiadają części aktualnych działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...], a także nieobjęte niniejszym postępowaniem części działek nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...] i nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...] Oględziny nieruchomości wykazały realizację powyższego celu nabycia nieruchomości. W sprawie zachodzi okoliczność nadrzędna. Przedmiotowa nieruchomość zapisana w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] znajduje się w użytkowaniu wieczystym S. P. do dnia 29 stycznia 2090 r. Zgodnie ze skróconym odpisem księgi wieczystej, wpis na rzecz Spółdzielni nastąpił w dniu 29 stycznia 1991 r., na podstawie umowy użytkowania wieczystego rep. A II [...] z dnia 29 stycznia 1991 r.

Zwrot nieruchomości możliwy jest natomiast tylko wtedy, gdy poza przesłankami zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu również stan prawny w chwili orzekania nie stanowi przeszkody do jej zwrotu. Niedopuszczalny jest zwrot nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają nieruchomością. Fakt zadysponowania przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego wywłaszczoną nieruchomością przez jej zbycie umową cywilnoprawną na rzecz osób trzecich, lub ustanowienie prawa użytkowania wieczystego powoduje, że roszczenie o zwrot przysługujące byłemu właścicielowi staje się bezskuteczne i wnioskowana do zwrotu nieruchomość nie może zostać zwrócona. W tej sytuacji nie ma znaczenia okoliczność, czy nieruchomość jest wykorzystana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też wykorzystano ją na inny cel, bądź w ogóle nie wykorzystano. Powyższe nie budzi wątpliwości w sytuacji, gdy nieruchomość wywłaszczona została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed złożeniem wniosku o jej zwrot. W tej sytuacji, zgodnie z treścią art. 229 u.g.n. postępowanie administracyjne w stosunku do ww. nieruchomości nie może być prowadzone, przez co staje się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu.

W odwołaniu M. B. zarzuciła decyzji organu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego.

Decyzja z dnia 19 maja 2023 r., nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z 3 lutego 2023 r., znak [...]

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że Starosta [...] ustalił, że na mocy umowy z dnia 29 stycznia 1991 r. rep. A II [...] że m. in. przedmiotowa nieruchomość Skarbu Państwa oznaczona współcześnie jako części działek nr [...], [...], [...] oraz nr [...] i [...] stała się z dniem 29 stycznia 1991 r. przedmiotem użytkowania wieczystego S. P.. Przysługujące Spółdzielni prawo użytkowania wieczystego gruntu, ujawnione zostało w księdze wieczystej KW nr [...] w dniu 29 stycznia 1991 r. W związku z powyższym, na podstawie art. 229 u.g.n., nie jest możliwy zwrot przedmiotowej nieruchomości. Niezależnie od tego czy wywłaszczona nieruchomości została przeznaczona na cel wywłaszczenia w całości, czy też nie, faktem jest, że w związku ze spełnieniem przesłanek z art. 229 u.g.n. poprzez oddanie przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste S. P. na mocy umowy z 29 stycznia 1991 r., co też zostało ujawnione w ówczesnej księdze wieczystej KW [...] przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, zwrot przedmiotowej nieruchomości nie jest możliwy. Podkreślono, że organ I instancji wprost wskazał, że wywłaszczona nieruchomość nie pokrywa się dokładnie z granicami działek współczesnych ze względu na liczne przekształcenia przedmiotowej działki nr [...]. W aktach sprawy znajduje się mapa z zaznaczonymi granicami dawnej działki nr [...] nałożonymi na współcześnie istniejące działki. Dokument ten pochodzi z zasobów Zarządu Geodezji i [...] Miejskiego G.. W piśmie z 12 maja 2020 r., nr [...] przekazującym Wojewodzie wniosek M. B. o zwrot nieruchomości, wyjaśniono, że wniosła ona o zwrot nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] z arkusza mapy [...] o powierzchni 3306 m2. Na podstawie ewidencji gruntów ustalono, że działce tej odpowiadają obecnie: działka nr [...], części działek nr [...], [...] i [...] wszystkie z arkusza mapy [...] obrębu [...] oraz części działki nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...]. Działka nr [...] zapisana jest w księdze wieczystej nr [...] jako własność Skarbu Państwa, działki nr [...], [...] i [...] w księdze wieczystej nr [...] jako własność M. P. w użytkowaniu wieczystym S. P., a działka nr [...] w księdze wieczystej nr [...] jako własność S. P. i osób fizycznych.

Pismem z dnia 21 czerwca 2023 pełnomocnik M. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Wojewody z dnia 19 maja 2023 r. znak sprawy [...], której zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania tj.:

a. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2021, poz. 735 ze zm.), dalej jako k.p.a., poprzez zaniechanie działań mających na celu wyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, w szczególności zrealizowania przez organy obowiązków wynikających z przepisów art. 136 ust 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204), dalej: ugn;

b. art. 77 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, w szczególności poprzez zaniechanie działań i przeprowadzenie dowodów mających na celu wykazanie, że przeznaczenie nieruchomości wywłaszczonej na cel inny niż określony w wywłaszczeniu nastąpiło zgodnie z prawem;

c. błąd w ustaleniach faktycznych i bezpodstawne twierdzenie, iż zgodnie z treścią art. 10 k.p.a., o zebraniu materiału dowodowego i o możliwości zapoznania się z jego treścią poinformowano strony (pismo z dnia 7 lipca 2022 r.). Z powyższego prawa nie skorzystała żadna ze stron; podczas gdy pełnomocnik Wnioskodawczyni w dniu 18 lipca 2022 r. zapoznawał się w siedzibie Organu z zebranym materiałem dowodowym i dokonywał kopii dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy.

2. naruszenie prawa materialnego w postaci przepisów:

a. art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji poprzez odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości co prowadzi do naruszenia podstawowego prawa własności M. B. do nieruchomości,

b. art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sytuacji, gdy brak było podstaw do rozporządzenia nieruchomością należącą do skarżącej na rzecz S. P. ,

c. art. 136 ust. 3 oraz 137 ust. 2 ugn, przez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy nie został zrealizowany cel wywłaszczenia wskazany w decyzji wywłaszczeniowej.

Z uwagi na powyższe strona skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] w całości i orzeczenie zwrotu na rzecz M. B. części nieruchomości położonej w [...] w rejonie ulic [...] i [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako obręb [...], arkusz mapy [...], działki nr [...] cz., [...] cz. i [...] cz. (w granicach danej działki nr [...]) zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Skarżąca podkreśliła, że Starosta [...] ustalił jednoznacznie, iż cel wywłaszczenia polegający na budowie osiedla mieszkaniowego nie został zrealizowany.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Wojewody, Sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego aktu, względnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa. W szczególności, w ocenie Sądu, organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń, co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia.

Stosownie do art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. z 2023 r., poz. 344), dalej jako u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (2). Dla dopuszczalności zwrotu zbędnej na cel wywłaszczenia części nieruchomości wystarczającym jest spełnienie jednego z ww. warunków. Jednocześnie zgodnie z art. 216 ust. 1 ww. ustawy, przepisy o zwrocie stosuje się do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64).

Zgodnie z art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. z dniem 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zatem przyjęcie, że uprawnionemu podmiotowi przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, umocowane w art. 136 u.g.n., możliwe jest w sytuacji, gdy nie zachodzi negatywna przesłanka zwrotu, wynikająca z cytowanego wyżej art. 229 u.g.n. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, gdy łącznie zachodzą trzy warunki: wywłaszczona nieruchomość musi zostać sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego, sprzedaż nieruchomości lub ustanowienie użytkowania wieczystego musi nastąpić przed 1 stycznia 1998 r., prawo własności bądź prawo użytkowania wieczystego musi zostać wpisane do księgi wieczystej. Natomiast zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t. j. : Dz. U. z 2022 r., poz. 1728 ze zm.) wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o jego dokonanie.

W przypadku zaistnienia przesłanki o której mowa w art. 229 u.g.n. uprawnienie do żądania zwrotu nieruchomości nie przysługuje. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 136 ust. 3 u.g.n. należy mieć na uwadze fakt, iż zobowiązuje on organy administracji publicznej do ścisłej wykładni. Jednym z warunków jego zastosowania jest fakt łącznego wystąpienia przesłanek w nim wskazanych, tj. nieruchomość musi zostać sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste a prawo to musi zostać ujawnione w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Prawidłowa jest wykładnia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku, z art. 136 ust. 1 i 3 tej ustawy prowadząca do odmowy zwrotu nieruchomości z uwagi na to, że pozostaje ona w użytkowaniu wieczystym osoby trzeciej, której prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. (zob. wyrok NSA z 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt. I OSK 2478/15). Powyższe orzeczenie wskazuje na zasadność zastosowania ścisłej wykładni art. 229 u.g.n. Obowiązkiem organu administracji publicznej, do którego zwrócono się o zwrot nieruchomości, jest właściwe udowodnienie istnienia tych przesłanek.

Jak wynika z akt sprawy umową sprzedaży zawartą aktem notarialnym z dnia 24.05.1974 r., rep. A. II. Nr [...] p. J. J. D. oraz M. E. K. sprzedały w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U.nr 10/74, poz.64) na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], stanowiącą działkę ewidencyjną nr [...] z arkusza mapy [...], o powierzchni 3306 m2, zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...]. Cenę nieruchomości, zgodnie z oszacowaniami biegłych ustalono na kwotę [...]zł, a zgodnie z przedłożoną do aktu decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska P.R.N. m. P. z dnia 30 czerwca 1973 r., znak: [...], zatwierdzającą plan realizacyjny inwestycji budowy Osiedla Mieszkaniowego "[...]", ww. nieruchomość położona jest na terenie objętym przedmiotowym planem. Zgodnie ze szkicem z dnia 2 marca 2020 r. dawnej działce ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 3306 m2 z arkusza mapy [...] obrębu [...], odpowiadają części aktualnych działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...], a także nieobjęte niniejszym postępowaniem części działek nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...] i nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...] Nieruchomość stanowiąca dawną działkę nr [...], zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] na rzecz J. J. D. oraz M. E. K. została sprzedana na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia 24 maja 1974 r., rep. A.II. [...], i to ww. osoby bądź ich spadkobiercy uprawnieni są do złożenia wniosku o jej zwrot. W pkt. 4 umowy powołano decyzję Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Prezydium Rady N. m. P. z dnia 30 czerwca 1973 r., nr [...] zatwierdzającą plan realizacyjny inwestycji budowy osiedla mieszkaniowego "[...]" w [...] przy ulicach [...], [...] i [...]. M. E. K. zawarła związek małżeński i aktualnie nosi nazwisko B. . Na podstawie danych ewidencji gruntów ustalono, że działce tej odpowiadają obecnie: działka nr [...], części działek nr [...], [...] i [...] wszystkie z arkusza mapy [...] obrębu [...] oraz część działki nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...]. Działka nr [...] zapisana jest w księdze wieczystej nr [...] jako własność Skarbu Państwa, działki nr [...], [...] i [...] w księdze wieczystej nr [...] jako własność M. P. w użytkowaniu wieczystym S. P., a działka nr [...] w księdze wieczystej nr [...] jako własność S. P. i osób fizycznych.

Pismem z dnia 29 marca 2020 r. M. B. wniosła o zwrot nieruchomości stanowiącej dawną działkę nr [...] z arkusz mapy [...] o powierzchni 3 306 m2. Na podstawie danych z ewidencji gruntów ustalono, że działce tej odpowiadają obecnie: działka nr [...], część działek nr [...], [...] i [...] wszystkie z arkusza [...] obrębu [...] oraz część działek nr [...] z arkusza mapy [...] obręb [...]. Działka nr [...] zapisana jest w księdze wieczystej KW nr [...] [...] jako własność Skarbu Państwa, natomiast działki: nr [...], [...] i [...] w księdze wieczystej KW nr [...] [...] jako własność M. P. w użytkowaniu wieczystym S. P., a działka nr [...] w księdze wieczystej KW nr [...] [...] jako własność S. P. i osób fizycznych.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy trafnie zwróciły uwagę w sprawie, że działka nr [...], z której z kolei powstały działki nr [...], [...], i [...], które zostały przekazane w użytkowanie wieczyste w 1990 roku, na mocy umowy użytkowania wieczystego i prawo to zostały ujawnione w księdze wieczystej. Jak trafnie orzekły organy administracji zaistnienie powyższych zdarzeń prawnych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli przed dniem 1 stycznia 1998 r. stanowi przeszkodę do zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Posłużenie się przez ustawodawcę w art. 229 u.g.n. sformułowaniem "roszczenie nie przysługuje" powoduje niemożliwość załatwienia sprawy zgodnie z wnioskiem strony domagającej się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Sam fakt, że nieruchomość wywłaszczona została zbyta osobie trzeciej bądź na rzecz tej osoby ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, a zarówno zbycie (ustanowienie), jak i ujawnienie prawa w księdze wieczystej nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli najpóźniej do 31 grudnia 1997 r., wyłącza możliwość skutecznego zgłoszenia roszczenia o jej zwrot. Oznacza to, że do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy wystarcza ustalenie, że w danym wypadku zaistniały przesłanki negatywne zwrotu nieruchomości, o których mowa w art. 229 u.g.n. Dla ustalenia ziszczenia się przesłanek, o których mowa w tym przepisie, nie mają znaczenia późniejsze zmiany w stanie prawnym nieruchomości albo jej części, bowiem skoro roszczenie to na dzień wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nie istniało, to nie mogło "odżyć" w późniejszym okresie (por. wyrok WSA z 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 878/18, wyrok WSA w Poznaniu z 22 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Po 91/23, CBOSA).

Kategoryczny sposób sformułowania przepisu art. 229 u.g.n. wskazuje, że w razie spełnienia omówionych w nim przesłanek, a zatem w sytuacji, kiedy przed 1.1.1998 r. nieruchomość sprzedano albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, które ujawniono również przed tą datą w księdze wieczystej, roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej nie przysługuje, a zatem uwzględnienie wniosku o zwrot jest wykluczone. Organy administracji publicznej są zwolnione w takim przypadku od obowiązku zbadania, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w rozumieniu art. 136 i art. 137 u.g.n., skoro uwzględnienie roszczenia jest niemożliwe z uwagi na realizację przesłanek z art. 229 u.g.n. (tak: A. Prusaczyk [w:] J. J., A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, W. 2021, Legalis). Jak wskazuje się w orzecznictwie, art. 229 u.g.n. ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości.

W związku z powyższym roszczenie o zwrot przedmiotowych działek w granicach dawnej działki nr [...] stronie postępowania nie przysługuje, ponieważ jak wynika z zebranego materiału dowodowego przed dniem 1 stycznia 1998 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 r., sporna nieruchomość stała się przedmiotem użytkowania wieczystego osób trzecich, a fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej.

Na marginesie należy zauważyć, że składowi orzekającemu znana jest rozbieżność w orzecznictwie i doktrynie co do skutków wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 229 u.g.n. w zakresie tego, czy postępowanie administracyjne powinno zakończyć się umorzeniem (wobec jego bezprzedmiotowości, bezskuteczności roszczenia o zwrot) czy też odmową zwrotu - po merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy (zob. szerzej E. Bończak-Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, komentarz do art. 229, teza 1 oraz teza 3; wyrok WSA z 08 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Ke 21/18, CBOSA). Jednak ten spór nie ma istotnego znaczenia dla oceny zgodności z prawem rozstrzygnięcia.

Podsumowując, Sąd nie dopatrzył się zarzucanych w skardze naruszeń prawa, zarówno materialnego jak i procesowego.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.