Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 571/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 2  ust. 1  lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Marta Kołtun – Kulik (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2016 r. sprawy ze skargi S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o niepodpadaniu dawnych parceli leśnych nr [...] położonych w obrębach [...], gminie [...], zapisanych w KW [...] pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (j.t. Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13), dalej: "dekret o reformie rolnej".

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskami z dnia 7 września 2004 r., zmodyfikowanymi pismem z dnia 2 czerwca 2005 r., W. D.i E. W. z domu D. wystąpili do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że parcele katastralne nr [...] liczące [...] ha, pochodzące z majątku [...], przejętego od H. D. z domu B. położonego w Gminie [...], powiecie [...] nie podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej. Wnioskodawcy wskazali, że Państwo bezprawnie zaświadczyło, iż parcele leśne stanowiły nieruchomość rolną i przejęło je, powołując się na dekret o reformie rolnej. Tymczasem matrykuła nr [...] opisywała wnioskowane parcele jako "Holzung" tj. grunt zadrzewiony - niezdatny do produkcji rolnej. Ponadto wskazali, że działki leśne mogły podlegać tylko dekretowi Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. R. P. z 1945, Nr 15, poz. 82), dalej: "dekret o przejęciu niektórych lasów", więc nie mogły być wcześniej przejęte na podstawie dekretu o reformie rolnej.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. umorzył postępowanie w sprawie uznając, że przedmiotowe nieruchomości nie podpadały pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, lecz przejęte zostały przez Skarb Państwa jako grunty o charakterze leśnym, w trybie określonym w dekrecie o przejęciu niektórych lasów, w związku z czym orzekanie w sprawie należy do właściwości sądów powszechnych. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2006 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2005 r. W wyniku skargi wnioskodawców, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 listopada 2006 r. , sygn. akt. IV SA/Wa 1058/06 uchylił decyzje z dnia [...] grudnia 2005 r. oraz z dnia [...] marca 2006 r.

Wojewoda [...], rozpatrując sprawę podobnie, decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. orzekł, że dawne parcele nr [...] położone w obrębach [...], gminie [...], zapisane w KW [...], nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Organ ustalił, że: a) działki: nr [...] (pochodzące z dawnych parcel nr [...]) - należą do Skarbu Państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe - Nadleśnictwo [...]; b) działki: nr [...] (pochodząca z dawnej parceli nr [...]), nr [...] (dawna parcela nr [...]) i nr [...] (dawna parcela nr [...]) - są własnością Agencji Nieruchomości Rolnych; c) działki: nr [...] (dawna parcela nr [...] nr [...] (dawna parcela nr [...]) i nr [...] (dawna parcela nr [...]) - są własnością Gminy [...]; d) działki: nr [...] (pochodzące z dawnej parceli nr [...]) - stanowią własność osób fizycznych. Ponadto Wojewoda wskazał, że dekret o reformie rolnej nie objął nieruchomości niezdatnych do produkcji rolnej, w tym nieruchomości leśnych. Wnioskowane działki w dniu wejścia w życie dekretu stanowiły las a więc nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej a ich nacjonalizacja mogła nastąpić na podstawie dekretu o przejęciu niektórych lasów. Wojewoda podkreślił, że nie ustala, kto powinien być właścicielem działek leśnych, a jedynie ocenia ich stan prawny na dzień 13 września 1944 r. i to tylko z perspektywy art. 2 ust. 1 lit. e) ww. dekretu.

Odwołanie od decyzji z dnia [...] lipca 2008 r. złożył Skarb Państwa-Nadleśnictwo W. oraz A.

A. zarzuciła, że Wojewoda ograniczył rozstrzygnięcie jedynie do wskazania, iż sporne grunty nie podlegały przepisom dekretu o reformie rolnej, nie orzekając jednocześnie czy podlegają one pod dekret o przejęciu niektórych lasów. Ponadto zarzuciła brak niezbędnej, do prawidłowego rozstrzygnięcia, analizy przepisów dekretu o przejęciu niektórych lasów, w szczególności analizy art. 1 § 3 lit. b), z którego wynika, zdaniem strony, że przedmiotowe parcele podpadać mogły pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Skarb Państwa – Lasy Państwowe Nadleśnictwo W. zarzuciło, że organ pierwszej instancji wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem prawa materialnego tj. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej oraz naruszeniem § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu. Zdaniem Nadleśnictwa dekret o reformie rolnej wskazuje, iż na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność osób fizycznych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, a fakt ich charakteru rolnego nie ma w tej kwestii żadnego znaczenia. Ponadto Nadleśnictwo stwierdziło, iż przedmiotowe nieruchomości w dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej nie stanowiły lasu. Zarzuciło również naruszenie art. 217 k.p.a., gdyż organ rozstrzygający nie przyjął treści zaświadczenia z dnia 7 października 1946 r. wydanego przez Wojewódzki Urząd Ziemski jako zgodnego z rzeczywistym stanem faktycznym i prawnym.

Po rozpatrzeniu powyższych odwołań Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji uznając, zgodnie z postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r., sygn. P 107/08, że organy administracji nie są uprawnione do orzekania w sprawach dotyczących podlegania nieruchomości pod przepisy dekretu o reformie rolnej.

Wyrokiem z dnia 30 marca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 131/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra z dnia [...] lipca 2010 r., wskazując w uzasadnieniu na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10, w której stwierdzono, że organy administracji publicznej są uprawnione do podejmowania decyzji o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2. ust 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1946 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie rozpatrując odwołania Skarbu Państwa – Lasów Państwowych Nadleśnictwa W. i A. decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 305/13 oddalił skargę na decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 369/14 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2013 r. i decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2012 r. W uzasadnieniu wyroku NSA stwierdził, że "organ pierwszej instancji zebrał kluczowe dla sprawy dowody, tj. wypis z księgi gruntowej odnoszący się do posiadłości [...], jak też zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia 7 października 1946 r." W ocenie NSA, organ odwoławczy dysponował kluczowymi dowodami w sprawie, nie zachodziła konieczność zbierania nowych dowodów, poza uściśleniem tłumaczenia słowa "Holzung", opisującego charakter parcel w księdze gruntowej [...]. Według NSA, różnice powierzchni spornych gruntów także nie uzasadniały decyzji kasatoryjnej. Wniosek i decyzja pierwszoinstancyjna objęły bowiem [...] ha, a nie [...] ha wykazane w księdze gruntowej. W ocenie NSA, organ odwoławczy wyszedł poza zakres sprawy wyznaczonej żądaniem wnioskodawców i bezpodstawnie oczekiwał ustalenia faktów, pozostających bez wpływu na rozstrzygnięcie. NSA zalecił, aby Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przeprowadził postępowanie merytoryczne, oceniając dowody zgromadzone w sprawie, a ewentualnie również dowody, które dodatkowo dopuści.

Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. Organ odwoławczy wskazał, że wobec wiążącej oceny prawnej, zawartej w trzech prawomocnych wyrokach wydanych w niniejszej sprawie, nie znajduje podstaw do umorzenia postępowania albo uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Minister podzielił ustalenie Wojewody co do tego, że wnioskowane parcele nr [...] miały charakter leśny i podlegały reżimowi prawnemu właściwemu dla przejęcia lasów, a nie dla użytków rolnych. Wskazał, że również odwołujący nie podważali leśnej kwalifikacji wnioskowanego obszaru. Minister wskazał, że z protokołu przejęcia majątku [...] wynika, iż na reformę rolną przejęto [...] ha lasów. Opis majątku [...] też odnotowuje [...] ha lasów w ramach majątku, liczącego [...] ha. Także protokół z dnia 21 kwietnia 2005 r. i mapa dochodzeniowa, autorstwa geodety A. T. oznaczają użytki leśne na parcelach: nr [...] liczącej [...] ha, nr [...] liczącej [...] ha, nr [...] liczącej [...] ha, nr [...] liczącej [...] ha, nr [...] liczącej [...] ha, nr [...] liczącej [...] ha, nr [...] liczącej [...] ha i nr [...] liczącej [...] ha. Artykuł 64 matrykuły katastralnej [...] także opisuje sposób użytkowania wnioskowanych parcel jako "Holzung", co potwierdza ich leśny charakter. Sposób użytkowania gruntu, opisany jako "Holzung" tłumacz przysięgły P. G, przetłumaczył jako "grunt zadrzewiony". Jak wskazał organ, taka kategoria jest stosowana również obecnie. Minister uściślił (odwołując się do słowników językoznawczych), że słowo "Holzung" oznaczało dawniej lasek, zagajnik. Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, bezspornie jest, że wnioskowane parcele użytkowane jako "Holzung" stanowiły grunt zadrzewiony tj. teren o charakterze leśnym, nie zaś rolnym.

Dalej organ podniósł, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej stanowi, iż: "na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.". Jednak "lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych przeszły na własność Skarbu Państwa" na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu o przejęciu niektórych lasów. Dekret ten nie objął tylko "lasów i gruntów leśnych podzielonych prawnie lub faktycznie przed dniem 1-go września 1939 r. na parcele nie większe niż 25 ha, a stanowiących własność osób fizycznych, grunty, których nie są objęte przepisami artykułu 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (art. 1 ust. 3 lit. b dekretu o przejęciu niektórych lasów)". Nacjonalizacja gruntów leśnych, liczących 75 ha nie mogła więc legalnie nastąpić w oparciu o dekret rolny. Jednakże, jak wskazał organ, lasy [...] faktycznie przejęto, powołując się właśnie na dekret rolny. Świadczy o tym "protokół przejęcia na cele Reformy Rolnej, na mocy Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, majątku [...] ", gdzie powołano art. 6 pkt 1 dekretu o reformie rolnej i wykazano [...] ha lasów. Skoro więc przejęcia wnioskowanych [...] ha leśnych parcel faktycznie dokonano w oparciu o dekret rolny, to dozwolona jest, zdaniem organu, ocena co do ich niepodpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego, przeprowadzona w trybie § 5 rozporządzenia Ministra i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.). Przepisy § 5 i § 6 tego rozporządzenia umożliwiły organom orzekanie, a stronom ubieganie się o wyłączenie spod działania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego "danej nieruchomości", tj. każdej wnioskowanej nieruchomości, w tym leśnej, a nie tylko ziemskiej. Niniejsze postępowanie ma właśnie zbadać, czy wnioskowana nieruchomość składająca się z oznaczonych parceli miała status ziemskiej i przekraczała normy obszarowe - czy spełniała kryteria przejęcia z dekretu o reformie rolnej. Dopuszczalność oceny podpadania działek leśnych pod dekret o reformie rolnej wynika także bezpośrednio z trzech prawomocnych wyroków sądów administracyjnych, wydanych w niniejszej sprawie.

Następnie Minister wyjaśnił, że ocena przejęcia parcel leśnych według kryteriów dekretu o reformie rolnej przekonuje, że parcele leśne nie podpadały pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Parcele leśne nie są bowiem nieruchomością ziemską w rozumieniu tego dekretu. Grunty leśne były bowiem nieprzydatne do produkcji rolnej i nie mogły realizować żadnego celu, wskazanego w art. 1 ust. 2 dekretu o reformie rolnej. Dla gruntów leśnych nie można też "wyszczególnić użytków każdego rodzaju", jak wymaga § 6 ww. rozporządzenia z 1945 r. Zdaniem Ministra, lasy nie mogły być znacjonalizowane we wrześniu 1944 r. na cele reformy rolnej, skoro mogły przejść na własność Państwa tylko na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów. Podstawy przejęcia lasów i gruntów rolnych były rozłączne prawnie i logicznie. Na poparcie stanowiska organ przywołał liczne orzecznictwo sądowoadministarcyjne. Ponadto, stwierdził, że gdyby Państwo przejęło lasy na reformę rolną we wrześniu 1944 r., to nie mogłoby ich już później nacjonalizować.

Dalej Minister wyjaśnił, że rozłączność podstaw przejęcia lasów i nieruchomości ziemskich jest nie tylko prawna (odrębne dekrety) ale i logiczna (różny czas i kolejność nacjonalizacji). Wynika też wprost z art. 1 ust. 3 lit. b) dekretu z grudnia 1944 r., który "nie odnosił się do lasów i gruntów leśnych podzielonych prawnie lub faktycznie przed dniem 1 września 1939 r. na parcele nie większe niż 25 ha, a stanowiących własność osób fizycznych, grunty których nie są objęte przepisami artykułu 2 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r.". Ponadto, dekret z grudnia 1944 r. ewidentnie uwzględniał uprzednie skutki dekretu rolnego z września 1944 r., skoro nie objął gruntów leśnych drobnych właścicieli. Minister podniósł, że art. 1 ust. 3 lit. b) dekretu z grudnia 1944 r. w wyrażeniu "... własność osób fizycznych, grunty których nie są objęte przepisami art. 2 ust. 1 lit. e)" operował zakresem zastosowania dekretu o reformie rolnej, ale nie mógł następczo wyznaczać tego zakresu (rozszerzać uprzedniej reformy rolnej). Dekret z grudnia 1944 r. wskazał tylko stany faktyczne, które nie są nim objęte. Według Ministra z tego, że grunt nie podlegał dekretowi o przejęciu niektórych lasów nie wynika automatycznie, że podlegał dekretowi o reformie rolnej. Co więcej, dekret z grudnia 1944 r. przekonuje raczej, że gruntów leśnych nie przejęto w ramach nieruchomości ziemskiej. Art. 5 dekretu o przejęciu niektórych lasów reguluje bowiem sytuację, gdy osoba fizyczna utraciła nieruchomość ziemską z dekretu o reformie rolnej a później utraciła nieruchomość leśną z dekretu leśnego. Gdyby zaś lasy przejęto jednocześnie (razem) z nieruchomością ziemską przy okazji reformy rolnej, to zbędny byłby art. 5 dekretu leśnego, eliminujący drugie "zaopatrzenie" nacjonalizacyjne, należne z dekretu leśnego.

Minister podkreślił, że majątki ziemskie przejmowano z mocy samego prawa (bez żadnej decyzji), a właściciel może tylko żądać ustalenia, że reforma rolna nie objęła jego nieruchomości. Żaden termin nie ogranicza takiego wniosku. Skutek przejęcia albo jego brak jest więc niezależny od aktywności właściciela. To same przepisy prawa i cechy nieruchomości, a nie zaniechanie właściciela lub zaświadczenie określonego stanu faktycznego przez organ decydowały o jej przejęciu na reformę rolną. Wydanie zaświadczenia, iż grunty leśne przejęto na reformę rolną, brak kwestionowania tego zaświadczenia i wpisu wieczystoksięgowego przez właścicieli oraz złożenie wniosku z § 5 rozporządzenia rolnego dopiero po faktycznym przejęciu nieruchomości, nie powodują, że parcele leśne podlegały reformie rolnej. Skutek nacjonalizacyjny jest bowiem efektem norm prawnych, a nie czynności faktycznych i prawnych tj. protokołów, pomiarów, zaświadczeń, wpisów czy decyzji (w tym miejscu organ przywołał liczne orzecznictwo sądowe).

W konsekwencji Minister stwierdził, że Wojewoda dokonał prawidłowej wykładni i trafnego zastosowania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, stwierdzając o niepodpadaniu gruntów leśnych pod działanie dekretu rolnego. Natomiast (wbrew oczekiwaniom odwołującej się Agencji), organy administracji nie są uprawnione do orzekania o podpadaniu jakichkolwiek nieruchomości pod działanie dekretu o przejęciu niektórych lasów. Właściwy bowiem w tym zakresie jest wyłącznie sąd powszechny.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] wniósł Skarb Państwa – Lasy Państwowe Nadleśnictwo W. Zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. zarzucił, iż zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 ust. 1 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej z dnia 6 września 1944 r. poprzez błędne przyjęcie, iż dawne parcele leśne nr [...] z obrębów [...], gminy [...], pochodzące z [...] nie podpadały pod art. 2 ust. 1 lit e) dekretu rolnego, podczas gdy podpadały pod art. 2 ust. 1 lit e) dekretu rolnego. Ponadto zarzucił, iż ww. decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, 77, 80, 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego, bowiem organ Wojewoda [...] nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, zaś zebrany materiał dowodowy rozpatrzony został nieprawidłowo.

Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r. oraz Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Ponadto organ ustosunkował się szczegółowo do zarzutów skargi.

W odpowiedzi na skargę uczestnicy postępowania M. D. oraz E. W. z domu D. wnieśli o jej oddalenie z uwagi na bezzasadność podniesionych w niej zarzutów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

W ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. stwierdzającą, że dawne parcele oznaczone nr [...] położone w obrębach [...], gminie [...], zapisane w KW [...] nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (j.t. Dz. U. Z 1945 r., Nr 3, poz. 13).

W niniejszej sprawie kilkakrotnie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zaś podstawowe znaczenie ma wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 369/14, którym uchylono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2013r., sygn. akt I SA/Wa 305/13 oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2012 r. W wyroku tym NSA wskazał, że dokumenty znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy umożliwiają organowi odwoławczemu dokonanie oceny charakteru działek objętych wnioskiem strony. Zdaniem NSA nie zachodzi konieczność zbierania nowych dowodów, co najwyżej uściślenie tłumaczenia zwrotu "Holzung" znajdującego się w wypisie księgi gruntowej [...]. Ponadto Sąd stwierdził, że: "Skarżący we wniosku inicjującym postępowanie domagali się wydania decyzji w odniesieniu do parcel, których łączna powierzchnia wynosiła jednie [...] ha. Również organ pierwszej instancji swoją decyzją rozstrzygnął sprawę w zakresie objętym wnioskiem, a więc w zakresie owych [...] ha. Rozstrzygnięcia w takim zakresie nie kwestionowali zaś wnioskodawcy. Skoro tak, to uznać należało, iż różnica w powierzchni pomiędzy zapisami w księdze gruntowej, a żądaniem strony, nie rzutowała na rozstrzygnięcie. Nie stanowiła też wątpliwości koniecznej do wyjaśnienia w drodze prowadzenia postępowania dowodowego.". Powyższe wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w ww. orzeczeniu Sądu wiązały organ administracji ponownie rozpoznający sprawę.

Postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone było w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej a jego celem było stwierdzenie, czy ww. parcele podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Powołany przepis rozporządzenia w dalszym ciągu może stanowić podstawę do orzekania przez właściwe organy o tym, czy nieruchomość lub jej część, podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej (zob. uchwałę NSA z dnia 10 stycznia 2011, I OPS 3/10, ONSAiWSA 2011/2/23).

W związku z tym zauważyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10 (ONSAiWSA 2011/2/23) stwierdził, że zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 4, poz. 17) "Na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (...)". Przepis ten został zmieniony przez art. 1 ust. 5 dekretu z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 9). Zmiana polegała na wykreśleniu ze zdania pierwszego art. 2 ust. 1 wyrazów "o charakterze rolniczym". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrażonym w powyższej uchwale) należy uwzględnić, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia). Z tym dniem nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, wymienione w art. 2 ust. 1 dekretu, przeszły na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret zatem nie dotyczył nieruchomości, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Nie można również przyjąć, że z dniem 13 września 1944 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości o charakterze rolniczym, a z dniem 19 stycznia 1945 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Takie rozumowanie jest niedopuszczalne, gdyż prowadzi do wniosku, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywał przeprowadzenie "dwóch reform rolnych" w zakresie pozyskania nieruchomości na cele reformy rolnej (...). Należy zatem dojść do wniosku, że zmiana dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegająca na skreśleniu wyrazów "o charakterze rolniczym" w art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze dekretu z dnia 6 września 1944 r., nie zmieniała istoty postanowień tego dekretu co do tego, jakie nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r."

Stosownie zaś do § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej "Za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe." Jak zauważył Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r., W 3/10, "Analiza tych przepisów (dekretu o reformie rolnej z uwzględnieniem celów reformy – art. 1 ust. 2 lit. a i b oraz przepisów wykonawczych) prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty." Sąd w obecnym składzie podziela to stanowisko, gdyż cele reformy określone w art. 1 ust. 2 lit. a i b dekretu o reformie rolnej wskazują, że nieruchomości ziemskie (lub ich części) o charakterze rolnym musiały umożliwiać w chwili ich przejęcia prowadzenie działalności wytwórczej w rolnictwie przez podmioty, o których mowa w art. 1 ust. 2 lit. a i b dekretu, czyli przez podmioty inne niż dotychczasowy właściciel.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Najwyższego, jak i Sądu Najwyższego nie budzi kontrowersji pogląd, że "Lasy i grunty leśne wchodzące w skład majątków ziemskich podlegających przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) – co miało miejsce w niniejszej sprawie - nie przechodziły, co do zasady, na własność Państwa na podstawie tego dekretu, lecz podlegały przejściu na własność Państwa z mocy prawa, jeśli spełniały kryteria określone w dekrecie z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82) – zob. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2008 r., I OSK 1563/07, ONSAiWSA 2010/3/53. Potwierdza to najnowsze orzecznictwo SN, który w wyroku z dnia 27 marca 2014 r. stwierdził, że lasy i grunty leśne należące do osób, których grunty objęte były przepisem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej podlegały nacjonalizacji niezależnie od obszaru, ale następowało to w oparciu o art. 1 ust. 3 lit. b) dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (LEX nr 1482388). Z tego należy więc wnioskować, że gdyby możliwa była nacjonalizacja lasów w oparciu o przepisy o reformie rolnej (a do tego prowadzą zarzuty skargi) to zbędny byłby przepis art. 1 ust. 3 lit. b) dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów. W powołanym wcześniej wyroku NSA stwierdził wprost, że podziela pogląd, iż lasy należące do osób fizycznych i prawnych w dniu wejścia w życie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (27 grudnia 1944 r.) stały się własnością Skarbu Państwa, jeżeli spełnione były przesłanki określone w tym akcie prawnym. Odnosiło się to także do lasów stanowiących część majątków ziemskich podlegających przepisom dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Sąd w obecnym składzie w pełni akceptuje powyższe poglądy. W szczególności na odstąpienie od nich nie może mieć wpływu fakt, że ewentualne spory dotyczące nabycia przez Skarb Państwa własności lasów i gruntów leśnych na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa mogą być rozstrzygane wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym (zob. uchwałę SN z dnia 22 kwietnia 1994 r., III CZP 50/94, OSN nr 11, poz. 212 oraz uchwałę SN z dnia 27 kwietnia 1994 r. III CZP 54/94, OSN nr 11, poz. 215), gdyż nie narusza to żadnych norm konstytucyjnych, w tym prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji).

Odnosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że z zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia 7 października 1946 r., będącego podstawą wpisu Skarbu Państwa w księdze wieczystej wynika, iż lasy stanowiły [...] ha przejmowanej nieruchomości o ogólnej powierzchni [...] ha. O tym, że przejęciu przez Skarb Państwa podlegał las świadczy także treść matrykuły 64 księgi gruntowej [...] (ponad [...] ha lasów). Także geodeta A. T., w protokole z dnia 21 kwietnia 2005 r. z dochodzenia stanu prawnego nieruchomości (...), sporządzonym na wniosek następców prawnych H. B. stwierdził, że "użytki leśne" według zapisów ksiąg katastralnych stanowiły [...] ha, ale w wyniku przekształceń stan ten uległ zmianie." Jak wskazał NSA, w ww. wyroku wydanym w niniejszej sprawie, różnica w powierzchni pomiędzy zapisami w księdze gruntowej, a żądaniem strony, nie rzutuje na rozstrzygnięcie. W zaskarżonej do Sądu decyzji Minister, stosując się do zaleceń NSA, stwierdził więc, że materiał dokumentacyjny jak: protokół przejęcia majątku [...], opis majątku [...], Artykuł 64 matrykuły katastralnej [...], protokół z dnia 21 kwietnia 2005 r., mapa dochodzeniowa autorstwa geodety A. T. - potwierdza, że na cele reformy rolnej przejęto [...] ha parcel, które miały charakter leśny. Dodatkowo organ wskazał, że sposób użytkowania znacjonalizowanego gruntu oznaczony był jako: `"Holzung", co według tłumaczenia dokonanego przez tłumacza przysięgłego oznacza "grunt zadrzewiony". Taki charakter gruntu (lasek, zagajnik) wynika również z przywołanych przez organ tłumaczeń tego słowa, zawartych w licznych opracowaniach słownikowych (strona 6 zaskarżonej decyzji). Powyższe ustalenia faktyczne Sąd rozpoznający niniejszą sprawę akceptuje. Ponadto bezsporne jest, że grunty leśne były nieprzydatne do produkcji rolnej i nie mogły realizować żadnego celu, wskazanego w art. 1 ust. 2 dekretu o reformie rolnej. Dla gruntów leśnych nie można też przypisać użytków każdego rodzaju, jak wymaga to § 6 ww. rozporządzenia z 1945 r.

Jednocześnie Sąd podziela stanowisko Ministra, że wydanie zaświadczenia z dnia 7 października 1946 r., dokonanie wpisu wieczystoksięgowego na rzecz Skarbu Państwa oraz złożenie przez wnioskodawców wniosku w trybie § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu o reformie rolnej dopiero po faktycznym przejęciu nieruchomości nie powodują, że parcele leśne podlegały reformie rolnej.

Ustosunkowując się natomiast do stanowiska skarżącego, iż jedynym kryterium oceny czy nieruchomość ziemska podpadała pod przepisy dekretu o reformie rolnej jest kryterium powierzchniowe wskazać należy, że kwestia ta została jednoznacznie wyjaśniona w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2006 r. (I OPS 2/06), gdzie stwierdzono, iż prawidłowe odczytanie normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, powinno dotyczyć jedynie nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym (mogących być wykorzystane na cele wskazane w art. 1, część druga dekretu). Stanowisko w powyższym zakresie jest obecnie ukształtowane. Ponadto, jak słusznie zauważył organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, wyroki które skarżący przywołał na poparcie swojej tezy zostały uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Tym samym, zarzuty podniesione w skardze nie mogły skutkować oczekiwanym rezultatem.

W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718), skargę oddalił.