Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2661/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Prawo miejscowe
Skarżony organ: Rada Miasta
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3a
journal: Dz.U. 2018 poz 603
law: Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 - tekst jedn.
article: art. 47 w zw. z art. 51
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
journal: Dz.U.UE.L 2016 nr 119 poz 1 art. 9 ust. 1
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z  przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1302/19 w sprawie ze skarg J. C. na uchwały Rady [...] z dnia 14 lutego 2019 r. nr [...] oraz z dnia 11 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zmiany statutów żłobków [...] 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. C. na rzecz Miasta [...] kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1302/19 oddalił skargi J.C. na uchwały Rady m.st. Warszawy z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] oraz z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zmiany statutów żłobków m.st. Warszawy.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie są uchwały Rady m. st. Warszawy - z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w sprawie zmiany statutów żłobków m.st. Warszawy oraz zmieniająca ją uchwała z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w zakresie, w jakim w paragrafach statutów ustalających kryteria przyjęcia dziecka do żłobka dodany został punkt 8, zgodnie z którym dodatkowe 30 punktów otrzymuje dziecko, które poddane zostało obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub które ze względów zdrowotnych stwierdzonych przez lekarza nie może zostać zaszczepione zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych sczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753) zwanego dalej rozporządzeniem w sprawie szczepień ochronnych.

Dokonując merytorycznej kontroli powyższych aktów Sąd stwierdził, że zaskarżone zapisy odpowiadają prawu. Zaakcentowano, że wbrew twierdzeniu skarżącej, w świetle art. 4 pkt 15 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz.U.UE.L.2016.119.1) zwanego dalej w skrócie rozporządzeniem RODO, informacja o obowiązkowych szczepieniach lub ich braku mieści się w ustawowej przesłance "danych o stanie zdrowia" dziecka, o której mowa w art. 3a ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2018 r. poz. 603, 650, 1544 i 1629) zwanej dalej ustawą o opiece. Wyjaśniono, że wskazany przepis rozporządzenia w sprawie szczepień ochronnych zawiera definicję "danych dotyczących zdrowia", zgodnie z którą są to "dane osobowe o zdrowiu fizycznym lub psychicznym osoby fizycznej – w tym korzystaniu z usług opieki zdrowotnej – ujawniające informacje o stanie jej zdrowia". Zaś w motywie 35 preambuły rozporządzenia RODO ustawodawca unijny sprecyzował, że do danych osobowych dotyczących zdrowia należy zaliczyć wszystkie dane o stanie zdrowia osoby, której dane dotyczą, ujawniające informacje o przeszłym, obecnym lub przyszłym stanie fizycznego lub psychicznego zdrowia osoby, której dane dotyczą. Regulacja ta wskazuje zatem na szeroką definicję "danych dotyczących zdrowia", a wykonanie szczepień niewątpliwie świadczy o korzystaniu z usług opieki zdrowotnej w celu zapewnienia ochrony zdrowia dziecka. Realizowanie ustawowego obowiązku szczepień ochronnych, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r., poz. 1239) zwanej dalej w skrócie ustawą o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń, mieści się w "korzystaniu z usług opieki zdrowotnej". W art. 27 ust. 1 pkt 7 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373) wykonywanie szczepień ochronnych jest wymienione wprost jako świadczenie opieki zdrowotnej, podejmowane na rzecz zachowania zdrowia, zapobiegania chorobom i wczesnego wykrywania chorób.

Za niezasadny Sad uznał zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 9 ust. 1 rozporządzenia RODO poprzez nakazanie ujawnienia danych osobowych szczególnie wrażliwych. Zakaz ten nie ma charakteru bezwzględnego, gdyż przepis art. 9 ust. 2 rozporządzenia RODO przewiduje wyjątki od zasady, iż dane wrażliwe nie mogą być przetwarzane. Oznacza to więc, że niekiedy prawo do ochrony danych osobowych będzie musiało ulec ograniczeniu na rzecz ochrony innego prawa. W takim też kontekście należy rozpatrywać przesłanki legalności przetwarzania danych wrażliwych. Podkreślono, że zgodnie z art. 9 ust. 2 lit. g rozporządzenia RODO zakaz przetwarzania danych wrażliwych nie ma zastosowania, jeżeli "przetwarzanie jest niezbędne ze względów związanych z ważnym interesem publicznym, na podstawie prawa Unii lub prawa państwa członkowskiego, które są proporcjonalne do wyznaczonego celu, nie naruszają istoty prawa do ochrony danych i przewidują odpowiednie i konkretne środki ochrony praw podstawowych i interesów osoby, której dane dotyczą". Omawiana podstawa wymaga istnienia przepisu prawa dopuszczającego przetwarzanie danych wrażliwych, gdy jest to uzasadnione ważnym interesem publicznym. W polskim systemie prawnym przepisem prawa uprawniającym do przetwarzania danych o stanie zdrowia dziecka ubiegającego się o przyjęcie do żłobka jest przepis art. 3a ust. 1 pkt 6 ustawy o opiece, a informacja o obowiązkowych szczepieniach lub ich braku mieści się w ustawowej przesłance "danych o stanie zdrowia" dziecka, o których mowa w tym przepisie. Zwrócono również uwagę, że zgodnie z art. 3a ust. 2 ww. ustawy podmiot prowadzący żłobek lub klub dziecięcy oraz podmiot zatrudniający dziennego opiekuna przetwarzają dane o których mowa w ust. 1 wyłącznie w związku z rekrutacją oraz w zakresie i w celu zapewnienia dziecku prawidłowej opieki. Ustawodawca przewidział tym samym ochronę danych wrażliwych zawartych we wniosku i zezwolił na ich przetwarzanie wyłącznie dla celów postępowania rekrutacyjnego oraz w zakresie i w celu zapewnienia dziecku prawidłowej opieki.

Ponadto w ocenie Sądu uchwała uwzględniająca w procesie rekrutacji do publicznego żłobka kryterium poddania obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie jest aktem dyskryminującym dzieci, których rodzice nie złożyli stosownego oświadczenia. Nie jest też bezpodstawnym nierównym traktowaniem podmiotów podobnych, gdyż wszyscy są równi wobec prawa również w sferze obowiązków ustawowych.

Nie może również budzić wątpliwości, że w szeroko rozumianym interesie publicznym leży zapobieganie epidemii chorób zakaźnych poprzez obowiązkowe szczepienie dzieci. Przyjęcie nieszczepionych dzieci do żłobka stwarza realne zagrożenie również dla dzieci, które zostały zaszczepione, jak i dla bezpieczeństwa innych mieszkańców m.st. Warszawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137) zwanej dalej w skrócie P.u.s.a. w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP i art. 31 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności polegające na utrzymaniu w mocy uchwał przymuszającej skarżącą do poddanie dziecka zabiegowi nieokreślonemu przepisem prawa (przewidzianym w źródle prawa powszechnie obowiązującego),

2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 1 § 2 P.u.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. polegające na braku stwierdzeniu nieważności zaskarżonych uchwał w części wskazanej na terminie rozprawy, mimo iż zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 pkt 1 i 5,

3) naruszenie art. 1 § 2 P.u.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi, podczas gdy przy orzekaniu przez Sąd na mocy art. 134 P.p.s.a. w granicach sprawy, bez związania zarzutami skargi, istniały podstawy do uchylenia zaskarżonych uchwał z uwagi na naruszenie:

a) art. 3a ustawy o opiece po poprzez ustalenie dodatkowego kryterium przyjęcia dziecka do przedszkola nieznanego ustawie, co uniemożliwia skarżącej zapisanie dziecka do żłobka,

b) art. 13 w zw. z art. 24 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta poprzez naruszenie tajemnicy lekarskiej poprzez przyjęcie, iż uzasadnione jest żądanie ujawnienia informacji medycznej w postaci informacji o szczepieniach ochronnych bądź okazania dokumentów potwierdzających niemożność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu z uwagi na problemy zdrowotne mimo braku przepisów ustawowych wyłączających tajemnicę lekarska w tym zakresie,

c) art. 9 ust. 1 rozporządzenia RODO poprzez nakazanie skarżącej ujawnienia danych osobowych szczególnie wrażliwych, co narusza prawo do prywatności,

d) art. 47 w związku z art. 51 Konstytucji RP tj. naruszanie prawa skarżącej do prywatności poprzez uzasadnień dla żądania przekazania informacje o przebytych szczepieniach lub problemach zdrowotnych uniemożliwiających wykonanie szczepień,

e) art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia w związku z rekrutacją do żłobka.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Wniesiono nadto o zwrócenie się z pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego o zgodność art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń oraz § 1, 2, 3 i 4 rozporządzenia w sprawie szczepień ochronnych z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP. Z uwagi zaś na fakt, iż powyższe zagadnienie ma charakter prejudycjalny skarżąca wniosła o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rada m. st. Warszawy wniosła o jej oddalenie, a także o odrzucenie wniosku o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego oraz zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała.

Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Nie można uznać za usprawiedliwiony zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w zakresie obejmującym art. 1 § 2 P.u.s.a. w związku z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności polegający na utrzymaniu w mocy uchwał mających przymuszać skarżącą kasacyjnie do poddania dziecka zabiegowi nieokreślonemu przepisem prawa przewidzianym w źródle prawa powszechnie obowiązującego.

Art. 1 § 2 P.u.s.a. ma charakter ustrojowy, gdyż określa w sposób ogólny kompetencję sądów administracyjnych i kryterium legalności jako wyznacznik wykonywanej kontroli działalności organów administracji publicznej. Jednakże to, czy ocena Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w danej sprawie była prawidłowa nie może być utożsamiane z naruszeniem tego przepisu. W orzecznictwie podkreśla się, że art. 1 § 2 P.u.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną jedynie w drodze wyjątku, gdy sąd dokonał kontroli w sprawie w oparciu o inne kryterium niż kryterium legalności lub orzekał w sprawie, która nie podlega rozpoznaniu przez sądy administracyjne (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2017 r. sygn. akt II OSK 635/16). Taka sytuacja nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Sąd pierwszej instancji w ramach określonych ustawowo kompetencji rozpoznał skargę na uchwały Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] i z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] stosując jako jedyne kryterium legalności i przyjmując jako wzorzec kontroli przepisy prawa.

Zgodne z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Strona skarżąca kasacyjnie nie wskazała w zarzutach samej skargi kasacyjnej, ani też w jej uzasadnieniu na czym miałoby polegać naruszenie tego przepisu przez Sąd pierwszej instancji. W doktrynie zaproponowano rozróżnienie trzech rodzajów bezpośredniego stosowania Konstytucji, tzn. stosowanie samoistne Konstytucji, jej współstosowanie z ustawą oraz stosowanie kolizyjne ustawy i Konstytucji. Samoistne stosowanie Konstytucji może mieć miejsce wówczas, gdy nie ma regulacji ustawowej dotyczącej danej materii, co nie dotyczy materii objętej tą sprawą. Współstosowanie Konstytucji i ustawy polega na ustaleniu rozumienia przepisu ustawy w sposób uwzględniający treść norm, zasad i wartości konstytucyjnych (tzw. współstosowanie interpretacyjne). Stosowanie kolizyjne ma miejsce wówczas, gdy dana materia jest regulowana przez przepis konstytucyjny i podkonstytucyjny, ale ich równoczesne stosowanie – z uwagi na nieusuwalną w drodze wykładni sprzeczność, która między nimi zachodzi – nie jest możliwe (por. M. Florczak-Wątor, Art. 8, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, pod red. P. Tulei, opubl. WKP 2023, teza nr 5). Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastąpić strony skarżącej kasacyjnie i wskazać, którą postać naruszenia ww. art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zarzuca się w samej skardze kasacyjnej. Tym samym zarzut ten jako niczym nieuzasadniony pozostaje poza możliwością kontroli Sądu.

Zgodnie z art. 31 ust. 2 Konstytucji RP każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych i nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje. Wbrew stanowisku zajętemu przez stronę skarżącą kasacyjnie wolność człowieka nie zostaje naruszona w ten sposób, że uchwałodawca wprowadził jako jedno z kryteriów przyjęcia do żłobka w postaci spełnienia obowiązku wynikającego z przepisów prawa, tj. podania dziecka obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

Art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń wyraźnie określił obowiązek ustalenia w rozporządzeniu wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Rozporządzenie w sprawie szczepień ochronnych określało ono zarówno w § 2 wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych jak i w § 3 osoby objęte obowiązkowym szczepieniem. Nie można podzielić stanowiska strony skarżącej kasacyjnie, jakoby wymóg obowiązkowych szczepień stanowił o poddaniu dziecka zabiegowi nieokreślonemu prawem. Trafnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że obowiązkowe szczepienia zostały uregulowane w prawie i w trosce o zdrowie dzieci ich rodzice lub opiekunowie prawni powinni tego obowiązku przestrzegać. Takie też stanowisko wielokrotnie wyrażono w orzecznictwie (por. wyrok NSA z 9 maja 2023 r. sygn. akt II OSK 1788/20; wyrok NSA z 21 lutego 2018 r. sygn. akt II OSK 1089/16). W tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny pogląd ten w całości podtrzymuje.

Nie zmienia tej oceny o prawnym charakterze obowiązku poddania się szczepieniom okoliczność, że zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń Główny Inspektor Sanitarny jest zobowiązany ogłosić Program Szczepień Ochronnych na dany rok w formie komunikatu, a to dlatego, że zawarte w tym akcie zostały jedynie specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczepienia (okresy życia, odstępy czasowe, warianty zaszczepienia, sposób podania szczepionki). Komunikat ten jest wydawany w celu wykonania obowiązku nałożonego ustawą i nie można mu przypisywać charakteru samoistnego źródła prawa (por. wyrok NSA z 16 marca 2023 r. sygn. akt II OSK 717/20; wyrok NSA z 21 lutego 2018 r. sygn. akt II OSK 1089/16). Także w doktrynie wyrażono pogląd, zgodnie z którym komunikat o kalendarzu szczepień ma status zbliżony do rekomendacji medycznych, dostarczając jedynie wykładni aktualnego stanu wiedzy medycznej z zakresu szczepień ochronnych pomocnej przy konkretyzowaniu norm zamieszczonych w przepisach właściwego rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (M. Boratyńska, [w:] System Prawa Medycznego. Regulacja prawna czynności medycznych, Tom II. Część 1, pod red. M. Boratyńskiej i P. Konieczniaka, Warszawa 2019, s. 742-743).

Ponadto jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji wolność człowieka nie ma charakteru absolutnego i musi uwzględniać prawa innych osób, w tym prawo do życia w społeczeństwie wolnym od tych chorób zakaźnych, którym zapobiegają szczepienia. Wbrew twierdzeniu strony skarżącej kasacyjnie, to prawo (ustawa o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń) nakazuje poddanie się szczepieniom ochronnym. Tym samym skoro prawo nakazuje poddanie się takim szczepieniom, to stanowienie przepisów uznających spełnienie tego obowiązku i traktowanie osób przestrzegających tego prawa nie może oznaczać jego naruszenia.

Art. 8 ust. 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności zakazuje ingerencji władzy publicznej w korzystanie z prawa objętego art. 8 ust. 1 tej Konwencji, tj. prawa do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób. Wbrew stanowisku strony skarżącej kasacyjnie obowiązek poddania się szczepieniom nie stanowi w okolicznościach tej sprawy naruszenia prawa do poszanowania życia prywatnego. Skoro zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP do podstawowych wartości zapisanych w tej Konstytucji należy ochrona zdrowia i na organach państwa ciąży obowiązek stosowania takich środków prawnych, które zagwarantują wszystkim obywatelom ochronę zdrowia, to w tej sprawie strona skarżąca kasacyjnie nie może skutecznie przeciwstawić się tej wartości jaką jest ochrona zdrowia podnosząc ochronę swojego życia prywatnego. Nie stanowi naruszenia prawa do ochrony życia prywatnego nakazanie poddania się określonym szczepieniom mającym na celu ochronę zdrowia nie tylko własnego dziecka, ale także i zdrowia społeczeństwa.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez brak stwierdzeniu nieważności w części zaskarżonych uchwał mimo zaistnienia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 1 i 5 K.p.a.

Przede wszystkim zarzut ten jest niewłaściwie zredagowany, ponieważ art. 145 P.p.s.a. obejmuje zakres kognicji sądu administracyjnego w przypadku skarg na decyzje lub postanowienia. W tej zaś sprawie przedmiotem skargi wniesionej do Sądu pierwszej instancji były uchwały Rady Miasta Stołecznego Warszawy, a tym samym w razie jej uwzględnienia Sąd powinien zastosować art. 147 § 1 P.p.s.a., a nie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym w tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nawet przy uznaniu zasadności skargi nie mógł zastosować art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ponadto zaskarżone do Sądu pierwszej instancji uchwały nie były obarczone wadami wynikającymi z art. 156 § 1 pkt 1 lub pkt 5 K.p.a. Uchwały te bowiem zostały wydane przez Radę Miasta Stołecznego Warszawy będącą w tej sprawie organem właściwym zarówno rzeczowo, jak i miejscowo do ich wydania. Uchwały te nie były obarczone wadą niewykonalności w dniu ich podjęcia i nie ziściła się przesłanka trwałego charakteru ich niewykonalności.

Także kolejny zarzut skargi kasacyjnej nie może odnieść zamierzonego skutku, ponieważ strona skarżąca zarzuca Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., mimo że przepis ten nie mógł być w tej sprawie podstawą do rozstrzygania. Jeszcze raz należy wskazać, że art. 145 P.p.s.a. stanowi podstawę do uchylenia decyzji lub postanowienia, a nie aktu prawa miejscowego dla którego taką podstawę zawiera art. 147 § 1 P.p.s.a.

Nie jest także zasadny zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 134 P.p.s.a.

Zgodnie z tym przepisem sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tej sprawie Sąd pierwszej instancji nie przekroczył granic rozpoznawania sprawy, ponieważ skarga dotyczyła uchwał Rady Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie zmiany statutów żłobków Miasta Stołecznego Warszawy i przedmiot tej właśnie sprawy administracyjnej został rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. polegałoby na orzekaniu w innej sprawie niż objęta skargą (por. wyrok NSA z 8 maja 2019 r. sygn. akt II OSK 1488/17). Sąd rozstrzyga sprawę w jej granicach, którą jest sprawa rozstrzygnięta zaskarżonym aktem, co prowadzi do wniosku, że tym samym wyznacza on przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego oraz jego ramy. W tej sprawie nie budzi najmniejszych wątpliwości, że Sąd pierwszej instancji nie przekroczył granic sprawy.

Ne jest zasadna żadna ze wskazanych w skardze kasacyjnej podstaw uchylenia przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonych uchwał.

Art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności nie mógł być uznany za podstawę do unieważnienia zaskarżonych uchwał z tego powodu, że ich treść miałaby ograniczać przysługujące skarżącej prawo do ochrony życia prywatnego oraz prawo do ochrony zdrowia.

Jak już zostało to wskazane ustawowy obowiązek poddania się szczepieniom nie stanowił w tej sprawie naruszenia prawa do ochrony życia prywatnego. Skoro obowiązek ten wynika z przepisów prawa, to dopuszczalnym było uznanie jego spełnienia za jedno z kryteriów pozwalających na kwalifikowanie dzieci do żłobka, przy czym ani nie było to kryterium jedyne, ani też brak zaszczepienia dziecka nie niweczył prawa do zakwalifikowania dziecka skarżącej kasacyjnie do miejskiego żłobka. Okoliczność, że dzieci tych rodziców, którzy zapewnili im realizację obowiązkowych szczepień, otrzymały dodatkowe punkty na etapie rekrutacji nie stanowiło także naruszenie prawa skarżącej do ochrony zdrowia. Wręcz przeciwne pozbawienie dzieci obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi o ich narażeniu na utratę zdrowia.

Nie jest zasadny, a dodatkowo częściowo został nieprawidłowo zredagowany zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 47 w związku z art. 51 Konstytucji RP poprzez niedopuszczalną ingerencję w prawo skarżącej do prywatności polegającą na żądaniu przekazania informacji o przebytych szczepieniach lub problemach zdrowotnych uniemożliwiających wykonanie szczepień.

Zgodnie z art. 47 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Wolność człowieka lub jego życie prywatne nie zostają naruszone w ten sposób, że ustawodawca wprowadza obowiązkowe szczepienia ochronne. Wolność człowieka nie ma charakteru absolutnego i musi uwzględniać prawa innych osób, w tym prawo do życia w społeczeństwie wolnym od tych chorób zakaźnych, którym zapobiegają szczepienia. Wbrew twierdzeniu skarżącej kasacyjnie, to prawo (ustawa o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń) nakazuje poddanie się szczepieniom ochronnym. Tym samym skoro prawo nakazuje poddanie się takim szczepieniom, to okoliczność pozwalająca na stwierdzenie przestrzegania tego prawa (tj. poddania się obowiązkowym szczepieniom) nie może być oceniana negatywnie. Jako prawidłową należ uznać sytuację, w której osoba przestrzegająca prawa nie tylko że nie ponosi w związku z tym żadnych negatywnych skutków, ale uzyskuje korzyści z jego przestrzegania.

Ponadto należy jeszcze raz stwierdzić, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego istnieje oczywisty związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi a ochroną zdrowia i chodzi nie tylko o zdrowie osoby poddanej szczepieniu ochronnemu, ale także o zdrowie innych osób narażonych na zarażenie chorobami zakaźnymi, a w szczególności małych dzieci przebywających w żłobku.

Zarzut naruszenia art. 51 Konstytucji RP został wadliwie zredagowany, ponieważ artykuł ten składa się z pięciu ustępów, a strona skarżąca kasacyjnie ani w zarzucie skargi, ani w jej uzasadnieniu nie wskazała, który konkretnie ustęp tego przepisu został wadliwie zastosowany przez Sąd pierwszej instancji. Jedynie na stronie piątej uzasadnienia skargi kasacyjnej pojawia się zwrot o naruszeniu konstytucyjnej zasady ochrony prywatności w rozumieniu art. 51 Konstytucji RP, ale nie jest to żadne doprecyzowanie samego zarzutu. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma kompetencji do poprawiania lub ponownego redagowania zarzutu skargi kasacyjnej tak, aby pozwalał on na przeprowadzenie kontroli sądowej zaskarżonego orzeczenia.

Zgodnie z art. 3a ust. 1 pkt 6 ustawy o opiece rodzic ubiegający się o objęcie dziecka opieką w żłobku lub klubie dziecięcym albo przez dziennego opiekuna przedstawia, w formie oświadczenia lub zaświadczenia dane o stanie zdrowia, stosowanej diecie i rozwoju psychofizycznym dziecka. Trafnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że pod pojęciem danych o stanie zdrowia należy rozumieć także dane o poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom. Szczepienia te mają na celu ochronę dziecka przed określonymi chorobami, a więc stanowią dane o stanie jego zdrowia. Prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku treść art. 4 pkt 15 rozporządzenia RODO, zgodnie z którym pod pojęciem danych dotyczących zdrowia należy rozumieć dane osobowe o zdrowiu fizycznym lub psychicznym osoby fizycznej - w tym o korzystaniu z usług opieki zdrowotnej - ujawniające informacje o stanie jej zdrowia. Wbrew twierdzeniu strony skarżącej kasacyjnie, wprowadzenie przez Radę Miasta Stołecznego Warszawy dodatkowego kryterium w postaci poddania dziecka obowiązkowemu szczepieniu lub które ze względów zdrowotnych nie może być zaszczepione, nie stanowiło przesłanki uniemożliwiającej skarżącej zapisanie jej dziecka do żłobka. W tej sytuacji dziecko skarżącej kasacyjnie otrzymało mniej punktów niż inne zaszczepione dzieci i na dalszym miejscu oczekiwało na przyjęcie do żłobka publicznego. Tym samym w żadnym wypadku Rada Miasta Stołecznego Warszawy nie wprowadziła w zaskarżonych uchwałach zakazu przyjmowania dzieci niezaszczepionych do miejskich żłobków.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 rozporządzenia RODO zabrania się przetwarzania danych osobowych ujawniających pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne lub światopoglądowe, przynależność do związków zawodowych oraz przetwarzania danych genetycznych, danych biometrycznych w celu jednoznacznego zidentyfikowania osoby fizycznej lub danych dotyczących zdrowia, seksualności lub orientacji seksualnej tej osoby.

Zarzucając naruszenie ww. przepisu przez Sąd pierwszej instancji strona skarżąca kasacyjnie podnosi, że nakazano jej ujawnienie danych osobowych szczególnie wrażliwych, co ma naruszać jej prawo do prywatności.

Zarzut ten nie jest zasadny. Trafnie Sąd pierwszej instancji kontrolując zaskarżone uchwały stwierdził, że art. 9 ust. 1 rozporządzenia RODO nie ma charakteru bezwzględnego i sam ten przepis przewiduje liczne wyjątki. Jednym z nich jest wyjątek objęty art. 9 ust. 2 lit. i rozporządzenia RODO, zgodnie z którym ochrony z art. 9 ust. 1 ww. rozporządzenia nie stosuje się, jeżeli przetwarzanie danych osobowym jest niezbędne ze względów związanych z interesem publicznym w dziedzinie zdrowia publicznego, takich jak ochrona przed poważnymi transgranicznymi zagrożeniami zdrowotnymi lub zapewnienie wysokich standardów jakości i bezpieczeństwa opieki zdrowotnej oraz produktów leczniczych lub wyrobów medycznych, na podstawie prawa Unii lub prawa państwa członkowskiego, które przewidują odpowiednie, konkretne środki ochrony praw i wolności osób, których dane dotyczą, w szczególności tajemnicę zawodową.

Wbrew twierdzeniu skarżącej kasacyjnie w zaskarżonych uchwałach Rada Miasta Stołecznego Warszawy nie wprowadziła obowiązku szczegółowego podawania, jakim obowiązkowym szczepieniom zostało poddane dziecko, a jedynie wskazanie, że dziecko zostało poddane obowiązkowych szczepieniom ochronnym wymaganym obowiązującym prawem.

Wprowadzenie przedmiotowego kryterium podyktowane zostało niewątpliwie interesem publicznym polegającym, jak trafnie to stwierdził Sąd pierwszej instancji, na zapobieganiu epidemiom chorób zakaźnych a tym samym zapewnieniu realizacji potrzeb dziecka w zakresie ochrony jego zdrowia i zdrowia innych dzieci w żłobku. Takie kryterium należy uznać za proporcjonalne i nie naruszające istoty praw podstawowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył także art. 13 i art. 24 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Zgodnie z art. 13 ww. ustawy pacjent ma prawo do zachowania w tajemnicy przez osoby wykonujące zawód medyczny, w tym udzielające mu świadczeń zdrowotnych, informacji z nim związanych a uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu medycznego.

Przede wszystkim przepis ten obejmuje osoby wykonujące zawody medyczne, które mają obowiązek zachować w tajemnicy informacje związane z pacjentem i uzyskane w związku z wykonywaniem zawodu medycznego. Nie dotyczy on osób pozostających poza sektorem usług medycznych (tak w doktrynie D. Karkowska, Art. 13, [w:] Prawa pacjenta i Rzecznik Praw Pacjenta. Komentarz, pod red. D. Karkowskiej, opubl. WKP 2021, teza nr 7 do art. 13).

Jak wynika z zaskarżonych uchwał, przy rekrutacji do publicznych żłobków nie wymagano przekazywania informacji przez jakiekolwiek osoby wykonujące zawody medyczne. Sam rodzic (opiekun prawny) jedynie podawał informacje o objęciu danego dziecka obowiązkowych szczepieniem ochronnym lub o tym, że jego dziecko ze względów zdrowotnych stwierdzonych przez lekarza nie zostało zaszczepione.

Ponadto należy stwierdzić, że wynikające z art. 13 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta prawo do zachowania informacji o stanie zdrowia nie ma charakteru bezwzględnego. Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 2 tej ustawy zachowanie tego prawa jest wyłączone w przypadku, gdy zachowanie tajemnicy może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia pacjenta lub innych osób. W aktach sprawy znajdują się dokumenty (m.in. Rzecznika Praw Dziecka, konwentu Prezesów Okręgowych Izb Lekarskich, organów uczelni medycznych, Instytutu "Pomnik-Centrum Praw Dziecka", Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego) jednoznacznie i w pełni popierające obowiązkowe szczepienia i potwierdzające, że ich brak stanowi bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia osób niezaszczepionych.

Odnosząc się do zgłoszonego w skardze kasacyjnej wniosku o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał tego wniosku za zasadny we wskazanym zakresie oraz nie znalazł podstaw do zawieszenia postępowania, o co również wnioskowano. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze zderzeniem się dwóch interesów indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego wynikającym z art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych. Obligatoryjność szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie wydaje się zatem, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (zob. wyrok NSA z 9 maja 2023 r. sygn. akt II OSK 1788/20).

Jak zostało wyjaśnione w uzasadnieniu tego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, aby zaistniała sytuacja obligująca ten Sąd do przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania co do zgodności wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów z Konstytucją RP. Odpowiedzi na postawione pytania przez stronę skarżącą kasacyjnie zostały udzielone przez Naczelny Sąd Administracyjny bez potrzeby angażowania Trybunału Konstytucyjnego.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła tę skargę obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez organ, jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę. W związku z tym w tej sprawie należało od J.C. zasądzić na rzecz Miasta Stołecznego Warszawy kwotę 360 złotych stanowiącą zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Kwota ta obejmuje wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika obliczone w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).