Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 853/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1270
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1224/19 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 4 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1224/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych

i prawnych:

Wnioskiem z 5 listopada 2018 r. A. B. wystąpiła o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wskazała, że od dziecka jest osobą niepełnosprawną ze stwierdzonym opóźnionym rozwojem psychoruchowym, niskim poziomem intelektualnym, stwierdzoną dysforią i wadą wymowy. Skarżąca starała się o rentę w trybie zwykłym, jednakże otrzymała decyzję odmowną, podtrzymaną wyrokiem sądu powszechnego. Wskazała przy tym, że do otrzymania renty zabrakło jej jedynie okresu 3 miesięcy i 2 dni stażu pracy. Wyjaśniła, że ukończyła szkołę podstawową w trybie specjalnym i starała się znaleźć pracę, jednakże jej choroba (objawiająca się ograniczonymi zdolnościami manualnymi, nieumiejętnością zrozumienia poleceń, trudnością z adaptacją w nowym środowisku) powodowała, że mimo starań nie potrafiła sprostać wymaganiom pracodawcy. Podniosła przy tym, że nie wynikało to w żadnej mierze ze złej woli czy niesumiennego podejścia do pracy, lecz było skutkiem niepełnosprawności intelektualnej i nieprawidłowej motoryki. Wskazała nadto, że obecnie jest chora na stwardnienie rozsiane i orzeczono wobec niej całkowitą niezdolność do pracy. Podniosła również, że pozostaje pod opieką ojca, który ukończył 80 lat, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i na którego wyłącznym utrzymaniu pozostaje. Ojciec otrzymuje emeryturę, natomiast skarżąca otrzymuje jedynie zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Wskazała, że ich sytuacja życiowa i materialna jest trudna, bowiem łączny dochód nie pozwala na zaspokojenie wszystkich potrzeb życiowych.

Decyzją z [...] marca 2019 r., nr [...], Prezes ZUS odmówił przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu przywołał art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 39 ze zm.; "ustawa o emeryturach i rentach z FUS") oraz wskazał, że wszystkie wymienione w nim przesłanki muszą zostać spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS ustalił – na podstawie dokumentacji zawartej w aktach sprawy – że na przestrzeni 41 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, skarżąca udowodniła jedynie 9 lat, 2 miesiące i 24 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. W okresach od 1994 r. do 1998 r., od 1999 r. do 2000 r. oraz od 2000 r. do 2007 r. nie udowodniła żadnego okresu zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek. Zdaniem Prezesa ZUS w okresach tych nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem skarżąca nie była uznana za całkowicie niezdolną do pracy. Ponadto organ stwierdził, że nie spełnia ona również przesłanki pozostawania bez niezbędnych środków utrzymania, na co wskazuje dochód przypadający na jednego członka jej rodziny.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z [...] kwietnia 2019 r., Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję własną z [...] marca 2019 r. Organ ponownie stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, bowiem skarżąca nie wykazała w postępowaniu, by wystąpiły szczególne okoliczności, które uniemożliwiły jej podjęcie zatrudnienia we wskazanych okresach, jak również nie można było uznać, że pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS zauważył w szczególności, że skarżąca została uznana za całkowicie niezdolną do pracy dopiero od 2011 r., natomiast jej częściowa niezdolność do pracy powstała po 6 grudnia 2000 r. i jedynie ograniczała, a nie uniemożliwiała podjęcie zatrudnienia. Zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli skarżącej, którego nie można było przewidzieć

i któremu nie można było zapobiec. Przerwy w zatrudnieniu nie mogą być również usprawiedliwione wskazanym przez skarżącą wysokim bezrobociem. Dochód przypadający na jednego członka dwuosobowej rodziny skarżącej wynosi 1 351,77 zł, co nie pozwala stwierdzić, że pozostaje ona bez niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS podkreślił przy tym, że w celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2019 r. wynosi 1 100,00 zł brutto.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie oraz przyznanie jej świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powtórzyła argumentację wywiedzioną we wniosku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz ponowił dotychczasową argumentację.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przytoczył art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wskazał, że literalna wykładnia powyższego przepisu prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku uzależnione jest od wystąpienia trzech przesłanek:

1) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty w trybie zwykłym musi być spowodowane "szczególnymi okolicznościami";

2) ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku;

3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Nadto brzmienie powyższego przepisu wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jakie na tej podstawie uprawniony jest podjąć Prezes ZUS. Uznaniowość nie oznacza wszak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z drugiej zaś przepisy k.p.a., które znajdują tu zastosowanie, w myśl art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Kontrola sądu administracyjnego w przypadku decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne jest zasadniczo ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy decyzja nie nosi cech dowolności. Kontroli sądowej nie podlega natomiast sam wybór rozstrzygnięcia meritum sprawy. Sąd ten stwierdził, że wydane w sprawie decyzje mieszczą się w granicach uznania administracyjnego, aczkolwiek przy ich wydawaniu Prezes ZUS nie ustrzegł się pewnych uchybień.

Zdaniem tego Sądu, dokonując oceny pierwszej z ww. przesłanek, organ nie przeprowadził wnikliwej analizy sytuacji, w jakiej znajdowała się skarżąca, w szczególności nie wyjaśnił w sposób wystarczający tego, jaki wpływ na brak zatrudnienia we wskazanych przerwach miał jej stan zdrowia. Prezes ZUS prawidłowo przyjął, że skarżąca została uznana za całkowicie niezdolną do pracy dopiero od 2011 r. (vide: Orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z 3 sierpnia 2015 r.), jednak nie można pominąć znajdujących się w aktach sprawy opinii sądowych, z których wynika, że miała ona problemy z zatrudnieniem, a jej częściowa niezdolność do pracy istniała już od dzieciństwa (vide: opinia z 21 stycznia 2016 r.) i powstała jeszcze przed 7 grudnia 1988 r. (vide: opinia z 25 listopada 2017 r.). Wobec tego, wskazując na przerwy w zatrudnieniu pomiędzy 1994 r. a 2007 r., organ winien był wszechstronnie zbadać i jasno wyjaśnić, czy wskazane szczegółowo w tych opiniach problemy zdrowotne skarżącej, skutkujące jej częściową niezdolnością do pracy, można było uznać za trwały i niezależny od niej stan, uniemożliwiający jej utrzymanie zatrudnienia. Jak wynika bowiem z powołanych opinii psychologiczno-psychiatrycznych, skarżąca próbowała podejmować liczne prace, jednakże nie radziła sobie z obowiązkami, z powodu czego nie była w stanie utrzymywać stałego zatrudnienia. W ocenie Sądu pierwszej instancji już tylko ta okoliczność pozwala na przyjęcie, że próbowała ona przezwyciężyć skutki związane ze stwierdzonym u niej upośledzeniem umysłowym i organicznymi zaburzeniami osobowości. Skoro zatem stan zdrowia skarżącej niewątpliwie miał wpływ na jej zatrudnienie przed rokiem 2011, to Prezes ZUS winien okoliczności te uwzględnić i zbadać, czy skarżąca mogła podjąć w miejscu zamieszkania stosowane zatrudnienie. Jak wynika natomiast z uzasadnień obu wydanych w sprawie decyzji, omawianym kwestiom nie poświęcono żadnej uwagi, przyjmując a priori za decydujące to, że wobec skarżącej nie orzeczono przed 2011 r. całkowitej niezdolności do pracy.

Zdaniem tego Sądu dostrzeżone wyżej uchybienia natury procesowej nie mogły jednak doprowadzić do uwzględnienia skargi, bowiem nie miały one istotnego wpływu na ostateczny wynik sprawy. Innymi słowy, nawet uznanie przez organ, że w przypadku skarżącej zachodziły szczególne okoliczności, z uwagi na które nie mogła ona podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej we wskazanych okresach, nie mogło ostatecznie doprowadzić do pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia. Prezes ZUS prawidłowo bowiem stwierdził, że skarżąca nie spełnia jednej z obligatoryjnych przesłanek do uzyskania wnioskowanego świadczenia, bowiem nie jest osobą, która "nie ma niezbędnych środków utrzymania". Przesłanka ta rodziła w przeszłości problemy natury interpretacyjnej, jako że przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zawierają definicji "niezbędnych środków utrzymania". Zachodziła zatem konieczność wypracowania przez organy administracji oraz judykaturę sposobu rozumienia tego pojęcia.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że obecnie jednolicie przyjmuje się, że przez "niezbędne" środki utrzymania należy rozumieć kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Uzasadnione jest bowiem twierdzenie, że najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Przy czym chodzi tutaj jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. W orzecznictwie zwraca się przy tym uwagę, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku "niezbędnych", a nie "niewystarczających" środków utrzymania. Ocena tej niezbędności musi być zatem dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. Omawiana ocena musi być dokonywana przez pryzmat posiadanych dochodów, nie zaś subiektywnych potrzeb, co sprawia, że staje się ona najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się – jako kryterium głównym – wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. W konsekwencji, dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy porównywać sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne – minimalnej emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej (por. wyroki NSA: z 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 121/14; z 15 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 2248/12; z 19 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 292/11).

Nadto w orzecznictwie podkreśla się, iż świadczenie przyznawane w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Nawet najtrudniejsza sytuacja rodzinna i majątkowa osoby zainteresowanej w momencie złożenia wniosku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy, nie może uzasadniać przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Osoba taka może natomiast ubiegać się w ramach szeroko rozumianej pomocy społecznej o przyznanie innego rodzaju świadczeń (por. wyroki NSA: z 15 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 143/15; z 8 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 1510/17). Omawiane świadczenie ma charakter wyjątkowy z tego względu, że jego przyznanie nie jest uzależnione tylko od sytuacji materialnej czy zdrowotnej wnioskującej strony, ale wymaga również spełnienia pozostałych przesłanek, w tym przesłanki szczególnych okoliczności.

Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Prezes ZUS w sposób prawidłowy przyjął, że posiadane przez skarżącą środki utrzymania, na które składa się emerytura jej ojca w wysokości 2 703,54 zł brutto, przekraczają na jedną osobę w rodzinie kwotę najniżej renty z tytułu niezdolności do pracy, której wysokość od 1 marca 2019 r. wynosi 1 100 zł brutto. Stwierdzony dochód brutto w wysokości 1 351,77 zł, do którego doliczyć należy zasiłek pielęgnacyjny skarżącej w wysokości 153 zł miesięcznie, nie pozwala na uznanie, że pozostaje ona bez niezbędnych środków utrzymania. Rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie uniemożliwia wystąpienia w przyszłości z ponownym wnioskiem o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, jednak tylko w sytuacji, gdyby zmianie uległy okoliczności faktyczne, w szczególności sytuacja materialna skarżącej.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019, poz. 2325 z późn. zm.; "p.p.s.a.").

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. B. reprezentowana przez adwokata ustanowionego z urzędu, zaskarżając wyrok w całości. Domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienia skargi w całości poprzez uchylenie decyzji Prezesa ZUS z [...] kwietnia 2019 r. i poprzedzającej ją decyzji z [...] marca 2019 r. Ewentualnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które to koszty nie zostały uiszczone w całości ani w części. Nadto zrzekł się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:

1. Przepisów "postępowania materialnego" art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez niezastosowanie i przyjęcie, ze nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wskazane w tym przepisie do uzyskania przez skarżącą świadczenia w drodze wyjątku;

2. Przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy:

• art. 3 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niepoczynienie przez Sąd szczegółowej analizy stanu faktycznego, polegającej na wnikliwej analizie stanu majątkowego skarżącej, co wpłynęło w sposób istotny na wynik sprawy;

• art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. polegające na nieuwzględnieniu skargi, mimo naruszenia przez organ przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez odstąpienie od dokładnego wyjaśnienia sprawy, pominiecie istotnych okoliczności i nieprawidłowe ustalenie, że skarżąca posiada niezbędne środki do utrzymania i że nie zaszły szczególne okoliczności uniemożliwiające stronie uzyskanie emerytury lub renty;

• art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie

i oddalenie skargi w sytuacji, gdy wniesiona skarga jest uzasadniona.

W uzasadnieniu skarżąca kasacyjnie rozwinęła powyższe zarzuty. Podniosła, że niniejsza sprawa nie została rozpatrzona indywidualnie zarówno przez Sąd, jak i przez organ. W ocenie skarżącej w świetle materiału dowodowego sprawy zasadnym jest przyznanie jej przedmiotowego świadczenia. Skarżąca nie zgadza się z porównaniem przez Sąd jej sytuacji materialnej (dochodu na osobę w gospodarstwie domowym) do świadczeń określonych w przepisach jako minimalne (emerytura, renta). Jej stan zdrowia uniemożliwia podjęcie pracy oraz wymaga dużych nakładów, co z kolei wymaga indywidualnego podejścia do jej przypadku. Powyższe porównanie z wymogami dla osób starających się o podobne świadczenia wskazuje na brak indywidualnej oceny sprawy. Zarzuciła, że samo przyrównanie emerytury jej ojca do świadczeń minimalnych bez prawidłowej oceny potrzeb gospodarstwa, które prowadzą, stanowi o błędnym zastosowaniu przepisów, których celem jest rozstrzygnięcie sprawy w sposób indywidualny, obiektywny i zasadny.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), dalej "p.p.s.a.", – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie wniosła o jej przeprowadzenie. W tej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do sformułowanego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznał go za niezasadny. Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W orzecznictwie przyjmuje się, że z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. mamy do czynienia wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1896/17). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi i standardy, o których stanowi art. 141 § 4 p.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty oraz wskazano podstawę prawną oddalenia skargi. Analiza sprawy poczyniona przez Sąd pierwszej instancji była wystarczająca dla poddania zaskarżonego wyroku kontroli przez Sąd drugiej instancji.

Przechodząc do oceny zasadności dalszych zarzutów skargi kasacyjnej zauważyć należy, że w skardze kasacyjnej zostały podniesione zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego. Z zasady w pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, albowiem tylko w takich okolicznościach, gdy ustalenie stanu faktycznego jest bezsporne, można skutecznie podnosić zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego. Jednak w przedmiotowej sprawie należy w pierwszej kolejności odnieść się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, albowiem prawidłowe ustalenie treści norm materialnoprawnych jest niezbędne dla oceny naruszenia przepisów postępowania dotyczących zebrania materiału dowodowego, jego oceny i poczynionych ustaleń faktycznych w sprawie.

Istota niniejszej sprawy sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1383 z późn. zm.). Przepis ten formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są:

1) brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty,

2) niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem,

3) brak niezbędnych środków utrzymania.

Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia.

Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, że skarżąca nie wykazała w niniejszej sprawie trzeciej z ww. przesłanek, co z kolei wyklucza przyznanie jej przedmiotowego świadczenia. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jak prawidłowo zaznaczył Sąd pierwszej instancji, niezbędne jest bowiem spełnienie łącznie wszystkich przesłanek, o których mowa w powyższym przepisie, a brak choćby jednej z nich uniemożliwia jego przyznanie.

Przesłanka braku posiadania niezbędnych środków utrzymania nie została przez ustawodawcę zdefiniowana, lecz w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że należy ją ocenić porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 1205/19, Lex nr 3025696; wyrok NSA z 15 listopada 2012 r., sygn. I OSK 2248/12, Lex nr 1291381; wyrok NSA z 19 maja 2011 r., sygn. I OSK 292/11, Lex nr 1081017; wyrok NSA z 27 września 2006 r., sygn. I OSK 1112/06, Lex nr 321169). Wówczas ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Uznaje się, że najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Chodzi przy tym jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Z tego też powodu nie można było uznać za zasadne zarzutów skarżącej dotyczących niewystarczającego wyjaśnienia sprawy, w tym jej potrzeb i sytuacji gospodarstwa domowego, które prowadzi z ojcem. Jedną z przesłanek uprawniających do przedmiotowego świadczenia jest bowiem brak niezbędnych środków utrzymania w znaczeniu podstawowym. Zwrócić należy uwagę, że wbrew stanowisku skarżącej Sąd pierwszej instancji dokonał wszechstronnej analizy jej sytuacji, w tym dostrzegł uchybienia organu administracji w niniejszej sprawie, lecz trafnie wskazał, że nie miały one wpływu na wynik sprawy, właśnie z uwagi na wyżej omówioną przesłankę, której skarżąca nie spełniła.

Z prawidłowych i niekwestionowanych ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że dochód przypadający na jednego członka rodziny skarżącej wynosił w dniu złożenia wniosku 1 351,77 zł miesięcznie, a więc istotnie przekraczał kwotę najniższej emerytury. Zgodzić się zatem należy z Sądem pierwszej instancji, że skarżąca nie spełnia przesłanki braku posiadania niezbędnych środków utrzymania. Pozostałe okoliczności sprawy pozostają w takiej sytuacji bez wpływu na wynik sprawy.

W związku z powyższym za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia prawa materialnego, a to art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nietrafne okazały się również zarzuty naruszenia przepisów postępowania: a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez odstąpienie od dokładnego wyjaśnienia sprawy, bowiem organ wystarczająco wyjaśnił niniejszą sprawę w kontekście ww. przepisu prawa materialnego, a Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał na uchybienia organu, które jednak nie miały wpływu na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.