Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 71/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 1-3
journal: Dz.U. 2002 nr 132 poz 1115
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.
article: art. 190
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Stahl sędzia del. NSA Paweł Miładowski Protokolant Mariusz Szufnara po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 1 października 2008 r. sygn. akt III SA/Łd 162/08 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2007r., znak: [...], wydaną na podstawie, art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.), Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Łodzi nie stwierdził u J. M. choroby zawodowej wywołanej działaniem promieniowania jonizującego pod postacią zaćmy popromiennej wymienionej w poz. 16 pkt 5 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115).

Decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...], znak: [...], wydaną na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że badania specjalistyczne strony wykonano w uprawnionych jednostkach orzeczniczych I i II stopnia - tj. w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Łodzi oraz w Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi. W wyniku badań przeprowadzonych przez ww. placówki zainteresowany dwukrotnie uzyskał orzeczenia lekarskie (Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...] września 2006 r., nr [...] i Instytutu Medycyny Pracy z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...]) o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią zaćmy popromiennej. Podstawę do przyjęcia takiego stanowiska stanowiła analiza narażenia zawodowego na promieniowanie jonizujące, z której wynika krótki okres ekspozycji zawodowej (udokumentowane lata 1975-1980) i jej śladowa wielkość (odpowiadająca narażeniu komunalnemu). Nie zgadzając się treścią orzeczenia nr [...], J. M. wystąpił do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi (pismo z dnia 20 lutego 2007 r.) o dodatkową konsultację okulistyczną z wnikliwym uwzględnieniem pominiętej zaćmy wtórnej oraz ekspozycji zawodowej w latach 1981-1998. W opinii uzupełniającej z dnia [...] marca i [...] czerwca 2007 r. Instytut Medycyny Pracy w Łodzi stwierdził, że nie widzi konieczności ponownego badania okulistycznego, gdyż obecność zaćmy wtórnej nie ma wpływu na orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej oraz nie ma merytorycznych podstaw do uznania za istotne dla powstania zmian patologicznych w soczewkach oczu okresu pracy zawodowej w latach 1981-1998. Ponadto narażenie zawodowe J. M. na promieniowanie elektromagnetyczne podczas wykonywania zabiegów elektrokoagulacji w okresie zatrudnienia od 1981 r. nie mogło mieć wpływu na rozwój zmian patologicznych w soczewkach obu oczu pod postacią zaćmy, bowiem zarówno w badaniach naukowych, jak i piśmiennictwie medycznym nie udowodniono kataraktogennego działania promieniowania elektromagnetycznego. Dlatego też nie zostało ono ujęte jako czynnik szkodliwy dla narządu wzroku w wykazie chorób zawodowych. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi podniósł następnie, że uwzględniając uwagi strony zawarte w odwołaniu zwrócił się do Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. M. Kopernika w Łodzi o zajęcie stanowiska odnośnie zatrudnienia J. M. w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące od 1981 r. Z informacji pracodawcy (pismo z dnia 23 listopada 2007 r.) i Oddziału Higieny Radiacyjnej Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej (pismo z dnia 31 sierpnia 2007 r.) wynika, że Inspektorat Ochrony Radiologicznej Szpitala nie posiada żadnych dokumentów stwierdzających, że J. M. w latach 1981-1998 pracował w warunkach narażenia. Szpital znajdował się pod bieżącym nadzorem sanitarnym Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi oraz nadzorem dozymetrycznym Centralnego Laboratorium Ochrony Radiologicznej. Jednostka zapewniała stały nadzór wewnętrzny w zakresie ochrony radiologicznej sprawowany przez Inspektora Ochrony przed Promieniowaniem, obejmujący zarówno prowadzenie profilaktycznych badań lekarskich pracowników, jak i pomiarów dozymetrycznych oraz ich ewidencję. J. M. nie był w wykazie osób zatrudnionych w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące. W ocenie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do wydania decyzji i dostatecznie uzasadnia brak podstaw do stwierdzenia u J. M. choroby zawodowej narządu wzroku pod postacią zaćmy popromiennej wywołanej działaniem promieniowania jonizującego. Określone w przepisach prawa uwarunkowania dotyczące chorób zawodowych uwzględniają ocenę warunków pracy oraz bezsporny lub wysoce prawdopodobny związek przyczynowy choroby z czynnikami występującymi w środowisku pracy. W ocenie jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, które orzekały w postępowaniu, warunki pracy nie miały wpływu na rozwój zmian popromiennych pod postacią zaćmy. Potwierdzają to wyniki oceny higienicznej środowiska pracy wskazujące na krótki okres ekspozycji w warunkach niestwarzających ryzyka choroby zawodowej. Z danych o narażeniu zawodowym wynika, że J. M. był objęty indywidualną kontrolą dawek promieniowania jonizującego w latach 1975-1980. W całym okresie pomiarowym tylko raz w 1976 r. odnotowano dawkę mierzalną 1,2 mSv (roczny limit dawki granicznej dla napromieniowania ogólnego wynosi 50 mSv; dla napromienienia ograniczonego – soczewki oczu 150 mSv). W pozostałych okresach wyniki były poniżej czułości metody pomiarowej (0,5 mSv). Po 1981 r. w odniesieniu do J. M. takich pomiarów nie prowadzono. Z informacji pracodawcy wynika, że w okresie tym nie był on zawodowo narażony na działanie promieniowania jonizującego. W tej sytuacji nie można przyjąć, że warunki pracy miały wpływ na rozwój zmian popromiennych w narządzie wzroku pod postacią zaćmy, wobec czego nie jest spełniona podstawowa przesłanka zawarta w § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, co jest warunkiem niezbędnym do rozpoznania choroby zawodowej. Nie zgadzając się z opinią Państwowej Agencji Atomistyki (pismo z dnia 28 listopada 2005 r.), że J. M. do 1980r. otrzymywał istotne punktu widzenia zagrożenia dla zdrowia dawki promieniowania jonizującego, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi stwierdził, iż nie jest ona poparta żadnymi merytorycznymi przesłankami i opiera się na "przypuszczeniach". Ponadto podkreślił, że w celu wywołania skutków deterministycznych konieczne jest przekroczenie określonej dawki progowej. Narażenie na promieniowanie jonizujące w granicach limitów dawek nie może w praktyce wywołać żadnych klinicznie uchwytnych skutków deterministycznych manifestujących się istotnymi uszkodzeniami stanu zdrowia. Stąd rozpoznanie jakiegokolwiek schodzenia, które może być wywołane przez nadmierne napromieniowanie przy dawkach poniżej limitu jako następstwa takiej ekspozycji jest nieuzasadnione. W świetle uzyskanych informacji potwierdzone zostało, że strona nie była narażona na promieniowanie jonizujące w środowisku pracy w latach 1981-1998, a do 1980 r. ekspozycja zawodowa była śladowa i nie stwarzała zagrożenia dla zdrowia. Można zatem stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, że na rozwój zmian popromiennych w narządzie wzroku pod postacią zaćmy u J. M. nie miały wpływu warunki pracy. Państwowy inspektor sanitarny nie może stwierdzić choroby zawodowej, jeżeli właściwa jednostka orzecznicza nie dokonała rozpoznania klinicznego choroby zawodowej i wypowiada się w danej sprawie negatywnie, co w tym przypadku miało miejsce dwukrotnie. W świetle § 7 ust. 3 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach orzeczenie lekarskie wydane w wyniku ponownego badania jest ostateczne. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że wzięto pod uwagę wszystkie okoliczności oraz fakty ustalone w toku postępowania i nie znaleziono podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u J. M., bowiem nie zostały spełnione wymogi zawarte w § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 1 października 2008 r. sygn. akt III SA/Łd 162/08, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. M. na decyzję państwowego wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z 30 stycznia 2008 r. nr 6/2008 w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej, uchylił zaskarżoną decyzję. w uzasadnieniu Sąd wskazał, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115). W świetle § 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi dalej "narażeniem zawodowym". W myśl natomiast § 5 ust 1 właściwym do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 i 3 tego przepisu. Lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Stosownie do § 8 ust. 1 cyt. rozporządzenia właściwy państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim, o którym mowa w § 6 ust. 1, oraz oceny narażenia zawodowego pracownika.

Przenosząc powyższe regulacje prawne na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż organy inspekcji sanitarnej oparły swoje decyzje na orzeczeniach lekarskich właściwych jednostek orzeczniczych, tj. orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Łodzi z dnia [...] września 2006 r. nr [...] oraz orzeczeniu lekarskim jednostki orzeczniczej II stopnia – Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...], które stwierdziły u J. M. przebyte operacje z powodu zaćmy oka lewego (kwiecień 2003 r.) i oka prawego (lipiec 2003 r.). Jednocześnie jednostki te oceniły, że krótki okres ekspozycji zawodowej (udokumentowane 5 lat) oraz śladowa wielkość ekspozycji (odpowiadająca narażeniu komunalnemu) nie daje podstaw do uznania rozpoznanej u skarżącego zaćmy obu oczu za następstwo warunków pracy.

Zdaniem Sądu, przeprowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie długości okresu pracy J. M. w narażeniu na promieniowanie jonizujące jest niewystarczające i nie doprowadziło do wyczerpującego zebrania materiałów dowodowych sprawy.

Zarówno organy inspekcji sanitarnej, jak również medyczne jednostki orzecznicze przyjęły, iż okres zawodowej ekspozycji skarżącego na promieniowanie jonizujące wynosił 5 lat i obejmował okres od roku 1975 do 1980 roku, w którym pracował na stanowisku asystenta Oddziału Onkologii Ogólnej Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. Kopernika w Łodzi. Ustalono, że w powyższym okresie do obowiązków skarżącego należała opieka nad chorymi leczonymi na Oddziale, w tym wykonywanie zabiegów z zakresu radioterapii i brachyterapii z zastosowaniem źródeł radowych zawierających Rad-226. Ponadto, w związku z odbywaną specjalizacją z zakresu brachyterapii w okresie tym J. M. odbywał staż specjalistyczny w Oddziale Radioterapii Ginekologicznej, gdzie w leczeniu chorych stosowano korki radowe i aplikacje waginalne, których wykonywanie (ręczna aplikacja i ewakuacja źródeł radowych) należało do obowiązków asystenta. Organy nie uwzględniły okresu zatrudnienia skarżącego po roku 1981 na stanowisku Kierownika Przychodni Onkologicznej Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. Kopernika w Łodzi z uwagi na brak danych dotyczących wielkości indywidualnych dawek promieniowania jonizującego z tego okresu. W oparciu o takie ustalenia, w orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Łodzi znalazło się stwierdzenie, że nieprowadzenie w powyższym okresie w odniesieniu do J. M. pomiarów w zakresie wielkości indywidualnych dawek promieniowania jonizującego, mimo ustawowego obowiązku monitorowania przez pracodawców wszystkich pracowników narażonych na potencjalnie szkodliwe działanie promieniowania jonizującego, wskazuje że stanowisko pracy skarżącego (jak i zakres wykonywanych obowiązków) zostały uznane przez pracodawcę za niepodlegające obowiązkowi prowadzenia dozymetrii indywidualnej. Podobne stanowisko zostało zaprezentowane w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy, w którym stwierdzono, że nieobjęcie pracownika kontrolą dawek indywidualnych świadczy, że narażenie na promieniowanie jonizujące było sporadyczne i śladowe.

W ocenie Sądu, powyższe stwierdzenia, odnoszące się do braku podstaw do uwzględnienia okresu pracy J. M. po roku 1981 jako okresu pracy w narażeniu na działanie promieniowania jonizującego, nie zostały poparte wyczerpującym postępowaniem wyjaśniającym. Okoliczność, iż pracodawca nie prowadził po tej dacie w stosunku do skarżącego pomiarów wielkości indywidualnych dawek promieniowania jonizującego, nie daje jeszcze podstaw do twierdzenia, że w tym okresie J. M. nie był na takie promieniowanie narażony. Zwłaszcza że z wyjaśnień składanych w toku postępowania przez skarżącego, jak również z protokołu dochodzenia epidemiologicznego przeprowadzonego w dniu 20 lutego 2006 r. (k. nr 2 akt administracyjnych) wynika, że od 1 września 1981 r. do 31 grudnia 1998 r. J. M. pełnił dyżury zawodowe w Oddziale Radioterapii Ginekologicznej, Radioterapii Onkologicznej Ogólnej i Chemioterapii, a zakres wykonywanych prac był podobny jak na stanowisku asystenta, tj. stosowanie korków radowych, sond waginalnych oraz igieł radowych. Również z opinii wystawionej przez Ordynatora Oddziału Radioterapii Ginekologicznej z Pracownią Brachyterapii (k. 2a akt administracyjnych) wynika, że J. M. podczas pracy w oddziale osobiście wykonywał aplikacje ginekologiczne radu promieniotwórczego w formie korków, sond waginalnych i sond śródmacicznych zawierających Ra 226. Pracę związaną zarówno z aplikacją, jak i ewakuacją radu wykonywał ręcznie, gdyż oddział nie posiadał w tym czasie urządzeń do stosowania metody afterloadingu. Założenia radu wykonywał w godzinach pracy etatowej w oddziale. J. M. dyżurował do końca 1998 roku. Podobną opinię wystawił Ordynator Radioterapii i Onkologii Ogólnej (k. 2b akt administracyjnych) i także z tego dokumentu wynika, że dyżury na Oddziale Onkologii Ogólnej skarżący pełnił do końca 1998 roku, a w czasie tych dyżurów przeprowadzał zwłaszcza procedury ewakuacji igieł radowych.

W świetle powyższych dokumentów, stanowisko przyjęte przez medyczne jednostki orzecznicze, jak również przez organy inspekcji sanitarnej, polegające na uznaniu, że J. M. po roku 1981 nie był narażony na promieniowanie jonizujące należy ocenić jako nieuzasadnione. Zawarte zatem w obu orzeczeniach lekarskich i powtórzone w decyzjach obu instancji stwierdzenie, iż brak jest podstaw do przyjęcia zawodowego charakteru wykrytego u skarżącego schorzenia oczu z uwagi m.in. na krótkotrwały okres pracy w narażeniu na promieniowanie jonizujące, nie zostało należycie uzasadnione i pozostaje w sprzeczności ze znajdującymi się w aktach sprawy dokumentami. Przyjmując bowiem, że J. M. pracował w narażeniu zawodowym w okresie od roku 1975 do roku 1980 i od roku 1981 do roku 1998, stanowi to ponad 20-letni okres pracy w narażeniu na promieniowanie jonizujące, co trudno przyjąć jako okres krótkotrwały.

Sąd wskazał, że przepisy rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach w poz. 16 załącznika – "choroby wywołane działaniem promieniowania jonizującego", nie określają minimalnej długości trwania okresu narażenia na działanie tego promieniowania jaki uzasadnia stwierdzenie zawodowego charakteru schorzenia wywołanego działaniem omawianego promieniowania.

Sąd nie zgodził się z organem, że stwierdzenie zawodowego pochodzenia schorzenia J. M. wyklucza fakt, iż promieniowanie jonizujące na jakie narażony by skarżący w udokumentowanym okresie ekspozycji zawodowej (lata 1975-1980) nie przekraczało określonej dawki progowej. Regulacja zawarta w powołanym wyżej rozporządzeniu nie wyklucza przecież możliwości powstania schodzenia w postaci zaćmy popromiennej w warunkach nieprzekraczających dawek tzw. granicznych, które uznawane są za bezpieczne. Dla zakwalifikowania zaćmy popromiennej jako choroby opisanej w poz. 16 pkt 5 wykazu chorób zawodowych, ustawodawca nie przewidział wymogu w postaci określonej dawki promieniowania jonizującego występującego w środowisku pracy. Jeżeli zatem takiego ograniczenia dla wystąpienia omawianej choroby zawodowej nie przewidują przepisy prawa materialnego, przyjęcie braku narażenia zawodowego ze względu na nieprzekroczenie dopuszczalnych dawek promieniowania jonizującego w środowisku pracy jako przesłanki uzasadniającej odmowę stwierdzenia choroby zawodowej, pozostaje w sprzeczności z prawem. Wymagane jest bowiem w tym przypadku wyraźne stwierdzenie braku narażenia zawodowego niezależnie od wysokości tego promieniowania. Mając na względzie powyższą regulację prawną, istotnym dla ustalenia było, czy skarżący poddany był procesowi, w którym jego organizm podlegał działaniu promieniowania jonizującego, a kwestia, czy wystąpienie tego narażenia mieściło się w granicach dawek dopuszczalnych (granicznych) nie może przesądzać o braku narażenia zawodowego w środowisku pracy skarżącego. Wystąpienie szkodliwych czynników w środowisku pracy nie musi bowiem wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm.

Ponadto, skoro nie wykluczono w toku postępowania, że po roku 1981 J. M. pracował w narażeniu na promieniowanie jonizujące (bo fakt, że nie były w tym okresie prowadzone przez pracodawcę w stosunku do skarżącego indywidualne pomiary natężenia tego promieniowania z całą pewnością takim dowodem nie jest), to za bezpodstawne należy uznać również twierdzenie odnoszące się do śladowej wielkości ekspozycji na stanowisku pracy skarżącego.

W ocenie Sądu, organy zignorowały również w toku postępowania przedstawioną przez skarżącego opinię Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki z dnia 28 listopada 2005 r., z której wynika, że w warunkach zabiegów radioterapii w Ośrodku Onkologicznym WSZ im. M. Kopernika w Łodzi przy ręcznej aplikacji źródeł radowych lekarz operator otrzymywał "istotne z punktu zagrożenia dla jego zdrowia dawki promieniowania jonizującego". Stwierdzenie, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że powyższa opinia nie została poparta żadnymi merytorycznymi przesłankami wydaje się być nieuprawnioną polemiką. Jeżeli bowiem organ miał wątpliwości dotyczące podstaw wyrażenia takiej opinii przez Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki, winien zwrócić się do tego podmiotu ze stosownym zapytaniem. Być może w jednostce tej znajdują się materiały potwierdzające właśnie takie stanowisko.

W trakcie postępowania umknął również uwadze organu podkreślany przez skarżącego fakt, że w trakcie wykonywania ręcznej aplikacji źródeł radowych, głowa i ręce lekarza operatora znajdowały się powyżej dozymetra filmowego, umieszczanego zazwyczaj na klatce piersiowej tego lekarza, i posiadały najbliższy kontakt ze źródłem promieniowania. Na rozprawie w dniu 17 września 2008 r. skarżący podniósł również, że urządzenia do pomiaru promieniowania mogły rejestrować zaniżone dane, ponieważ podczas pracy polegającej na ręcznym wykonywaniu zabiegów, do wysokości głowy lekarz był osłonięty ołowianym ekranem, a na działanie promieniowania narażona była głowa i ręce. Brak jest w opiniach lekarskich stanowiska odnoszącego się do tych okoliczności. W orzeczeniach tych, brak jest także wskazania przyczyn powstania stwierdzonej u skarżącego choroby oczu. Organy podnosząc, że wykryte u J. M. schorzenie ma charakter pozazawodowy, powinny wskazać źródło powstania choroby u skarżącego i wyjaśnić dlaczego warunki pracy w narażeniu na promieniowanie jonizujące nie miały wpływu na powstanie tej choroby.

Organ administracji publicznej odmawiając stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej naruszył przepisy postępowania administracyjnego, określone w art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ponieważ nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W sposób wyczerpujący nie zebrał i nie rozpatrzył całokształtu materiału dowodowego sprawy, zaś swoją decyzję oparł na orzeczeniach lekarskich nieodpowiadających wymogom opinii. Uchybienia, jakich dopuścił się organ administracyjny są istotne i mogły one mieć wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien mieć na względzie uwagi zawarte w wyroku, odnoszące się przede wszystkim do wskazanych wyżej braków postępowania wyjaśniającego. Wydając decyzję w sprawie organ winien uwzględnić również fakt, iż rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, nie określa długości okresu pracy w narażeniu na promieniowanie jonizujące oraz wielkości tego promieniowania, które determinowałyby możliwość uznania zaćmy popromiennej za chorobę zawodową.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi wniósł od wyroku skargę kasacyjna, zaskarżając wyrok w całości. Zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), polegające na błędnej wykładni przepisu § 2 ust. 1-3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w spawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach poprzez przyjęcie, że skoro dla zakwalifikowania zaćmy popromiennej jako choroby opisanej w poz. 16 pkt 5 wykazu chorób zawodowych ustawodawca nie przewidział wymogu w postaci określonej dawki promieniowania jonizującego występującego w środowisku pracy to przyjęcie braku narażenia zawodowego ze względu na nieprzekroczenie dopuszczalnych dawek promieniowania jonizującego w środowisku pracy jako przesłanki uzasadniającej odmowę stwierdzenia choroby zawodowej pozostaje w sprzeczności z prawem i że w tym przypadku wymagane jest wyraźne stwierdzenie braku narażenia zawodowego niezależnie od wysokości tego promieniowania;

2) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) polegające na:

a) naruszeniu przepisu art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego sprawy i błędnych ustaleń wskutek:

– przyjęcia, że okoliczność, iż pracodawca nie prowadził po roku 1981 w stosunku do skarżącego pomiarów wielkości indywidualnych dawek promieniowania nie daje podstaw do twierdzenia, że w tym okresie skarżący nie był na takie promieniowanie narażony oraz, że zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, że z faktu nie objęcia skarżącego, po roku 1981, kontrolą dawek indywidualnych wynika, że jego narażenie na promieniowanie jonizujące było śladowe i sporadyczne;

– przyjęcia, że skarżący pracował w narażeniu zawodowym od roku 1975 do 1998 roku tj. ponad 20 lat i że nieuzasadnione jest stanowisko przyjęte przez jednostki medyczne i organy inspekcji sanitarnej, iż skarżący po roku 1981 nie był narażony na promieniowanie jonizujące;

– przyjęcie, że opinia Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki z dnia 28 listopada 2005 r. ma istotne znaczenie w sprawie,

b) naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na błędnym przyjęciu, w wyniku błędnej oceny materiału dowodnego sprawy, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone z naruszeniem reguł art. 7, 77 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego przez to, że organ nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zaś swoją decyzję oparł na orzeczeniach lekarskich nie odpowiadających wymogom opinii co w ocenie Sądu mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Na tych podstawach wnosił o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie i zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie sprawy,

2) zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Rozpoznając sprawę w granicach zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów prawa procesowego należy wskazać na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/01, ogłoszony w Dz.U. z 2 lipca 2008 r. Nr 116, poz. 740. Trybunał Konstytucyjny orzekł: "1) art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz 2) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115) – są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". W części II sentencji orzekł "Przepisy powołane w części I tracą moc obowiązującą z upływem 12 (dwunastu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej".

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę pod względem zgodności z prawem. Według art. 3 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie". Środki stosowane przez sądy administracyjne wobec działalności administracji publicznej w formie decyzji administracyjnej reguluje art. 145 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ tej ustawy stanowi "Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego". Jedna z podstaw wznowienia postępowania administracyjnego jest uregulowana w art. 145a § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 145a § 1 kodeksu postępowania administracyjnego "Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja". Wydanie zaskarżonej decyzji administracyjnej na podstawie aktu normatywnego niekonstytucyjnego stanowi podstawę do zastosowania środka: uchylenia zaskarżonej decyzji.

W sprawie rozpoznanej zaskarżonym wyrokiem Sąd zastosował środek uchylenia decyzji ze względu na naruszenie przepisów postępowania w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, a to art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd zastosował środek na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niekonstytucyjność aktu normatywnego, na podstawie którego wydano zaskarżoną decyzję jest podstawą również do uchylenia decyzji, z tym że podstawą jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zachodzi zatem podstawa do stosowania tych samych środków w zakresie pozbawienia mocy obowiązującej decyzji.

Trybunał Konstytucyjny odroczył termin utraty mocy obowiązującej powołanych przepisów – przepisy tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny przyjmuje stanowisko, na podstawie art. 190 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, że do upływu okresu utraty mocy obowiązującej przepisami prawa niekonstytucyjnymi związane są organy administracji publicznej i sądy. Takie formalistyczne stanowisko trudne jest do przyjęcia w świetle art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Formalistyczne związanie niekonstytucyjnym aktem normatywnym bez uwzględnienia sprawy indywidualnej prowadzi do odsyłania jednostkę do innego trybu postępowania (żądania wznowienia postępowania administracyjnego, żądania wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego) pomimo możliwości zastosowania tożsamego środka w skutkach prawnych w danym postępowaniu. Tak jest w rozpoznawanej sprawie, w której zaskarżona decyzja została wydana na podstawie niezgodnego z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115). Wykładnia taka ma w pełni oparcie w motywach uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który wskazuje na wagę regulacji dla pracowników i z tego względu aby brak regulacji nie szkodził interesom pracowników odroczył termin utraty mocy rozporządzenia. Trybunał nie odmówił ochrony pracownikom, a zważył na ciągłość i wagę tej ochrony. Oznacza to, że rozstrzygnięcia niekorzystne dla pracowników nie korzystają z ochrony, a wprost przeciwnie dają podstawę do żądania przez pracownika podważenia mocy obowiązującej rozstrzygnięcia opartego na akcie normatywnym niekonstytucyjnym.

Z tego względu, że zastosowany środek przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest w pełni zgodny z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 145a § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.