Postanowienie NSA, sygn. akt III FSK 2646/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono wyłączenia sędziego
Powołane przepisy: article: art. 19, art. 18, art. 20 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 13 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku K. K. o wyłączenie sędziego NSA Pawła Władysława Borszowskiego, sędziego NSA Jacka Pruszyńskiego oraz sędziego del. WSA Pawła Dąbka od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 grudnia 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 6/19 w sprawie ze skargi K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 30 listopada 2018 r. nr 1401-IEE2.711.1.318.2018.2.MO w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów w zakresie prowadzonego postępowania zabezpieczającego postanawia odmówić wyłączenia sędziego NSA Pawła Władysława Borszowskiego, sędziego NSA Jacka Pruszyńskiego oraz sędziego del. WSA Pawła Dąbka od orzekania w sprawie.


UZASADNIENIE

K. K. (dalej: skarżący) wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 6/19 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów w postępowaniu zabezpieczającym.

Zarządzeniem z dnia 15 grudnia 2022 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczył posiedzenie niejawne w sprawie sygn. akt III FSK 2646/21 na dzień 28 lutego 2023 r., w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jacek Pruszyński, sędzia NSA Paweł Borszowski oraz sędzia del. WSA Paweł Dąbek (spr.). Zarządzeniem z dnia 10 stycznia 2023 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej zdjął sprawę z wokandy posiedzeń niejawnych i wyznaczył termin rozprawy zdalnej na dzień 28 lutego 2023 r., godz. 13:00.

W dniu 28 lutego 2023 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek pełnomocnika skarżącego o wyłączenie od rozpoznania sprawy: sędziego NSA Pawła Władysława Borszowskiego, sędziego NSA Jacka Pruszyńskiego oraz sędziego del. WSA Pawła Dąbka. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał wniosek. Pomimo zadanego przez Przewodniczącego pytania o podstawę prawną wniosku, pełnomocnik nie wskazał podstawy prawnej. Przewodniczący zamknął rozprawę i po naradzie ogłosił postanowienie o odroczeniu rozprawy.

Sędziowie, o wyłączenie których wnioskował pełnomocnik skarżącego, oświadczyli w formie pisemnej, że nie zachodzą żadne okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności, w rozumieniu art. 19 P.p.s.a., w sprawie III FSK 2646/21.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

We wniosku o wyłączenie sędziego NSA Pawła Władysława Borszowskiego, sędziego NSA Jacka Pruszyńskiego oraz sędziego del. WSA Pawła Dąbka pełnomocnik skarżącego nie podał jego podstawy prawnej. Również na rozprawie, mimo pytania sędziego Przewodniczącego, pełnomocnik nie podał podstawy prawnej zgłoszonego we wniosku żądania.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający wniosek uznał, iż został on wniesiony na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.) z następujących przyczyn. Pełnomocnik reprezentujący skarżącego w sprawach III FSK 3128/21, III FSK 4227/21 i III FSK 2646/21 złożył w dniu 28 lutego 2023 r. do każdej z tych spraw wnioski o wyłączenie sędziów. Wszystkie te sprawy miały wyznaczony termin na dzień 28 lutego 2023 r. na godz. 13, 13:40 i 14;20. Na pierwszej z tych rozpraw pełnomocnik odmówił podania podstawy prawnej wniosku, a podczas następnych rozpraw wskazał art. 19 P.p.s.a. Wszystkie wnioski o wyłączenie sędziów były identycznej treści; w każdym z nich poddano w wątpliwość bezstronność sędziów oraz prawidłowość delegacji do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Spośród przepisów normujących wyłączenie sędziego ze względu na wskazane we wniosku kryterium, zastosowanie mógłby mieć art. 19 P.p.s.a. i art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.; dalej: P.u.s.a.). Jednak dla uruchomienia procedury z art. 5a P.u.s.a. istnieje wymóg złożenia wniosku w terminie tygodnia od dnia zawiadomienia strony o składzie rozpoznającym sprawę. W niniejszej sprawie w dacie złożenia wniosku, termin ten już upłynął, więc wniosek może być rozpoznany wyłącznie na podstawie art. 19 P.p.s.a.

Art. 19 P.p.s.a. stanowiący podstawę prawną wyłączenia sędziego stanowi, iż niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przytoczony przepis zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia sędziego, wskazując, że niezależnie od wymienionych w art. 18 P.p.s.a. przyczyn wyłączenia (mocą ustawy), sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w konkretnej sprawie. W orzecznictwie przyjmuje się, że okoliczności, o których mowa w art. 19 P.p.s.a., obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Jednak o wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 P.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony. Wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 P.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie (vide: wyrok NSA z 11 stycznia 2018 r., II OSK 538/17; postanowienia NSA: z 15 marca 2016 r., I OZ 203/16; z 28 stycznia 2015 r., II OZ 40/15; z 27 stycznia 2020 r. ,I OSK 1917/18; z 28 lutego 2023 r. III FSK 2198/21 - publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl – CBOSA).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego we wniosku o wyłączenie sędziów nie wykazano wystąpienia przesłanki określonej w art. 19 P.p.s.a. Podniesiono jako zasadniczą przyczynę wyłączenia, okoliczność powołania sędziego NSA Pawła Władysława Borszowskiego i sędziego NSA Jacka Pruszyńskiego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (KRS), która nie jest organem konstytucyjnym. Odnośnie do sędziego NSA Jacka Pruszyńskiego poczyniono uwagę, że od kwietnia 2000 r. do grudnia 2003 r. był zatrudniony w Izbie Skarbowej w Białymstoku w Wydziale Podatków Pośrednich jako starszy inspektor. Odnośnie zaś do sędziego WSA Pawła Dąbka stwierdzono, iż "prawo Unii stoi na przeszkodzie obowiązującemu w Polsce systemowi zezwalającemu Ministrowi Sprawiedliwości na delegowanie sędziów do sądów wyższej instancji".

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko, że sam fakt powołania sędziego na wniosek nowej KRS nie przesądza o braku jego bezstronności, jako że w świetle postanowień art. 19 P.p.s.a. istotne jest postępowanie sędziego po powołaniu, tj. takie, które stwarza uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności przy orzekaniu w konkretnej sprawie (vide m.in. postanowienia NSA: z dnia 1 grudnia 2022 r., IGSK 1639/22, z 17 stycznia 2023 r., II OSK 2372/21, z 14 lutego 2023 r., I FSK 2040/22 – publ. CBOSA).

Prawidłowość tego stanowiska znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z 9 lipca 2020 r. VQ versus Land Hessen, C-272/19 (ECLI:EU:C:2020:535), Trybunał w § 54 wskazał, że "co się tyczy warunków mianowania sędziego orzekającego w sądzie odsyłającym, należy na wstępie przypomnieć, że sam fakt, iż władze ustawodawcze lub wykonawcze uczestniczą w procesie mianowania sędziego, nie może prowadzić do powstania zależności sędziego od tych władz ani do wzbudzenia wątpliwości co do jego bezstronności, jeśli po mianowaniu zainteresowany nie podlega żadnej presji i nie otrzymuje instrukcji w ramach wykonywania swoich obowiązków [zob. podobnie wyrok z 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (..), C-585/18, C-624/18 i C-625/18, EU:C:2019:982, § 133 i przytoczone tam orzecznictwo]." Konkludując fragment uzasadnienia dotyczący niezawisłości sądów państw członkowskich, jako istotnego elementu państwa prawa, TSUE w § 56 stwierdził, że "(...) Niezawisłość sądu krajowego powinna bowiem, również pod kątem warunków, w jakich dochodzi do mianowania jego członków, być oceniana z uwzględnieniem wszystkich istotnych czynników". W kolejnym wyroku z 6 października 2021 r. w sprawie W. Ż, C-487/19 TSUE podkreślił, że: "w ostatecznym rozrachunku to do sądu odsyłającego będzie należało wypowiedzenie się, w świetle ogółu zasad (...) i po przeprowadzeniu wymaganej w tym celu oceny, w przedmiocie tego, czy całokształt okoliczności, w jakich nastąpiło powołanie sędziego (...) mogą skłaniać do wniosku, że (...) nie działał jako niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu prawa Unii. (...) W tym względzie Trybunał miał już sposobność uściślić w kilku niedawnych wyrokach, że sam fakt, iż dani sędziowie (...) zostali powoływani przez Prezydenta RP, nie może powodować ich zależności od tego organu władzy ani budzić wątpliwości co do ich bezstronności, jeżeli po powołaniu osoby te nie podlegają żadnej presji i nie otrzymują zaleceń podczas wykonywania swoich obowiązków" (§ 131 i 143). Ponadto w wyroku z 22 lutego 2022 r. w sprawach połączonych C-562/21 PPU i C-563/21 PPU TSUE wskazał, że "A zatem okoliczność, że organ taki jak krajowa rada sądownicza, uczestniczący w procesie powołania sędziów, składa się w przeważającej mierze z członków wybranych przez władzę ustawodawczą, nie może sama w sobie prowadzić do powzięcia wątpliwości co do niezawisłości sędziów wyłonionych w tym procesie (...) Jednakże możliwe jest dojście do innego wniosku, jeżeli ta sama okoliczność, w połączeniu z innymi istotnymi czynnikami i warunkami, w jakich dokonano tych wyborów, prowadzą do powstania takich wątpliwości (...)" (pkt 75). W tym samym wyroku Trybunał stwierdził także, że: "(...) nie wystarcza informacja wykazująca, że sędzia lub sędziowie, którzy uczestniczyli w procedurze prowadzącej do skazania osoby, o której przekazanie wniesiono, zostali powołani na wniosek organu składającego się, w sposób przeważający, z członków władzy ustawodawczej lub wykonawczej lub osób wybranych przez taką władzę – tak jak w wypadku KRS od chwili wejścia w życie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r." (pkt 87).

Stwierdzić zatem należy, że powołanie sędziego na wniosek nowej KRS nie przesądza a priori o braku jego bezstronności, a tym samym nie daje podstaw do przyjęcia, że sędzia powołany w tej procedurze nie jest niezawisły i bezstronny, czyli że nie jest sędzią dającym rękojmię realizacji prawa do sądu i sprawiedliwego rozpoznania sprawy w rozumieniu art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Pozostałe podniesione we wniosku argumenty również nie wskazują na brak bezstronność sędziów odnośnie do których je użyto.

Przywołany fakt zatrudnienia sędziego NSA Jacka Pruszyńskiego w okresie od kwietnia 2000 r. do grudnia 2003 r. w Izbie Skarbowej w Białymstoku sam w sobie nie zaświadcza o braku jego bezstronności w sprawie III FSK 2646/21. Oprócz odnotowania tej okoliczności, we wniosku nie wyjaśniono jak przekłada się ona na kwestię bezstronności sędziego w tej konkretnej sprawie. Podkreślić należy, że mocą art. 20 § 1 P.p.s.a. strona została zobligowana do uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. Nie wystarczy więc podanie informacji, że sędzia ok. 20 lat temu był zatrudniony w Izbie Skarbowej, ale konieczne jest uprawdopodobnienie, że ten epizod zawodowy ma wpływ na bezstronność w danej sprawie. Pełnomocnik skarżącego nie uczynił zadość wymogom art. 20 § 1 P.p.s.a., dlatego za pozostający bez znaczenia należy uznać fakt zatrudnienia sędziego NSA Jacka Pruszyńskiego w Izbie Skarbowej, szczególnie że doświadczenie życiowe daje podstawę, by przyjąć, iż zatrudnienie w organach podatkowych nie przesądza o braku bezstronności wobec podatnika. Odnośnie zaś do uwagi pełnomocnika skarżącego, iż w składzie orzekającym nie znalazł się sędzia mający dorobek naukowy o "odmiennej optyce niż ww. sędzia", po pierwsze zauważyć trzeba, że w ogóle nie wspomniano jaka to optyka jest "ww. sędziego", a po drugie w składzie wyznaczonym do rozpoznania sprawy III FSK 2646/21 jest sędzia o dużym dorobku naukowym – profesor nauk prawnych Paweł Władysław Borszowski.

Wbrew twierdzeniu pełnomocnika sędzia WSA Paweł Dąbek nie został delegowany do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym przez Ministra Sprawiedliwości. Zgodnie bowiem z art. 13 § 1 P.u.s.a. do pełnienia obowiązków sędziego w Naczelnym Sądzie Administracyjnym sędziego Pawła Dąbka delegował Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że wniosek pełnomocnika o wyłączenie sędziów nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu tego wniosku uwzględnił, nie podważane przez pełnomocnika skarżącego (znajdujące się w aktach sprawy sądowej) oświadczenia sędziego NSA Pawła Władysława Borszowskiego, sędziego NSA Jacka Pruszyńskiego oraz sędziego del. WSA Pawła Dąbka o niewystępowaniu okoliczności wskazujących na brak ich bezstronności w sprawie III FSK 2646/21.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

sędzia J. Sokołowska sędzia J. Brolik sędzia S. Presnarowicz