Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 381/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7 art. 9
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 135 art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 24  ust. 12 ust. 13 ust. 25a art. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 1967
law: Ustawa z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (t. j.)
article: art. 3 ust. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 1692
law: Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sąd. WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 06 lipca 2023 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy R. z dnia 15 grudnia 2022 roku nr [...]


UZASADNIENIE

Wójt Gminy R., decyzją z dnia 15 grudnia 2022 roku

nr [...], odmówił przyznania K. Z. świadczenia w formie dodatku węglowego.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, gdy głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.

Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające 85% węgla kamiennego.

W deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw wnioskodawczyni wskazała, że w zainstalowanym źródle ciepła stosuje pelet drzewny.

Organ stwierdził, że nie zostały spełnione warunki do przyznania dodatku węglowego.

Wnioskodawczyni skorzystała z prawa do odwołania.

W treści podania strona wyjaśniła, że przez pomyłkę złożyła wniosek o dofinansowanie na złym formularzu. Nie miała wiedzy o tym, że obowiązują formalnie dwa różne wnioski. Zwróciła się z prośbą o ponowne rozpatrzenie wniosku jako dotyczącego dopłaty do ogrzewania na pelet drzewny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, decyzją z dnia 27 lutego 2023 roku (nr [...]), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, że warunkiem otrzymania dodatku węglowego jest by główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego zasilane było paliwami stałymi, a przez paliwa stałe zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające niemniej niż 85% węgla kamiennego. Skoro wnioskodawczyni ogrzewa mieszkanie peletem drzewnym, to nie spełnia warunków do przyznania dodatku węglowego.

Organ zaznaczył, że wniosek z dnia 14 listopada 2022 roku wyraźnie dotyczył dodatku węglowego dlatego w ramach przedmiotowego postępowania nie można wypowiadać się na temat wspomnianej dopiero na etapie odwołania dopłaty do ogrzewania na pelet drzewny.

K. Z. skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego.

Strona zażądała uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy R. podnosząc, że zostały one wydane z naruszeniem art. 7 w związku z art. 77 § 1 K.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżąca wyjaśniła, że bez swojej winy, w braku wiedzy o obowiązywaniu dwóch różnych formularzy, skorzystała z nieprawidłowego formularza wniosku.

Stało się tak na skutek wprowadzenia jej w błąd poprzez udostępnienie w placówce wyłącznie jednego wzoru wniosku. Podniosła, że podobnych przypadków było co najmniej kilka.

Skarżąca podniosła, że w toku postępowania administracyjnego nie przeprowadzono jednak żadnych dowodów na powołane okoliczności. Nie przesłuchano strony, nie ustalono i nie zweryfikowano liczby osób, które złożył nieadekwatne do źródła ciepła wnioski i w ten sposób zostały narażone na odmowę dofinansowania.

W ocenie skarżącej prawidłowym trybem postępowania w takiej sytuacji nie jest arbitralne pozbawienie uprawnionych dofinansowania, lecz wyjaśnienie wszystkich przyczyn takiej sytuacji, a w efekcie wezwanie uprawnionych do usunięcia nieprawidłowości poprzez wypełnienie prawidłowego formularza.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2021, poz. 2095 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia w tym przedmiocie.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492).

Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz. 259; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Skarga okazała się uzasadniona.

Analiza dowodów włączonych do akt administracyjnych ujawnia następujące okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy.

Skarżąca pismem złożonym w organie w dniu 14 listopada 2022 roku wystąpiła z wnioskiem o wypłatę dodatku węglowego.

Wnioskodawczyni skorzystał z wzoru wniosku o wypłatę dodatku węglowego, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 16 sierpnia 2022 roku w sprawie wzoru wniosku o wypłatę dodatku węglowego (Dz. U. poz. 1712).

Do akt sprawy włączona została deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, którą złożył D. Z. dla budynku jednorodzinnego pod adresem N. , ul. [...]. W treści deklaracji wypełnionej w dniu 25 czerwca 2022 roku, jako źródło ogrzewania wskazany został kocioł na paliwo stałe o funkcji c.o. i c.w.u., a jako rodzaj stosowanego paliwa stałego wskazano "Pellet drzewny".

Powołane powyżej okoliczności znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym włączonym do akt administracyjnych oraz są bezsporne pomiędzy stronami. Sąd przyjmuje je, jako własne ustalenia w sprawie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, wskazaną przez Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak również przez organ I instancji, stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 roku o dodatku węglowym (Dz. U. poz. 1692 ze zm.).

W ocenie orzekającego Sądu, w niniejszej sprawie powinny znaleźć zastosowanie przepisy ustawy z dnia 15 września 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967 z późn. zm., dalej jako ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła).

Zgodnie z art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła, w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do dodatku dla gospodarstw domowych. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 25 ust. 2 stosuje się.

Należy zauważyć, że powyższy przepis został dodany do ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła na mocy ustawy z dnia 27 października 2022 roku o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców (Dz. U. z 2022 r. poz. 2243) zmieniającej ustawę o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła z dniem 4 listopada 2022 roku.

Oznacza to, że już w dniu wydawania decyzji przez organ I instancji tj. 15 grudnia 2022 roku przepis art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła obowiązywał, a więc organ powinien to uwzględnić.

Jeżeli więc organ I instancji powziął informację, że w swoim gospodarstwie domowym skarżąca wykorzystuje pellet drzewny, to w celu ustalenia czy skarżąca spełnia warunki do przyznania dodatku dla gospodarstw domowych, był uprawniony do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W przypadku zaś ustalenia, że skarżąca spełnia przesłanki wynikające z ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła, rolą organu było przyznanie dodatku dla gospodarstw domowych skarżącej w drodze decyzji administracyjnej z urzędu. W takiej sytuacji decyzja mogła więc zostać wydana bez konieczności składania wniosku przez skarżącą. Tym bardziej rzeczą organów było podjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z wniosku skarżącej, mając na względzie słuszny jej interes. Błąd organu I instancji nie został spostrzeżony przez Kolegium, a w konsekwencji w obrocie prawnym funkcjonowały decyzje, które nie mogły się ostać.

W postępowaniu będącym przedmiotem skargi, istotnym błędem okazało się zignorowanie regulacji art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła. Organy obu instancji pominęły określoną w ww. przepisie normę postępowania, pozbawiając tym samym skarżącą prawa do dodatku dla gospodarstw domowych, co słusznie zauważyła sama skarżąca.

Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 12 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 roku, zaś wnioski złożone po dniu 30 listopada 2022 roku pozostawia się bez rozpoznania (art. 24 ust. 13 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła).

Decyzja organu I instancji została wydana w dniu 15 grudnia 2022 roku, a więc po upływie terminu na złożenie wniosku o dodatek dla gospodarstw domowych.

W tym stanie rzeczy, należało stwierdzić, że skarżąca została realnie pozbawiona możliwości zawnioskowania o dodatek dla gospodarstw domowych. Niezależnie jednak od powyższego, organ I instancji miał podstawy ku temu, aby przyznać skarżącej dodatek dla gospodarstw domowych na podstawie art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła i to nawet w sytuacji niezłożeni przez nią żadnego wniosku.

Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym, a także zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła, w sprawach nieuregulowanych wskazanymi ustawami, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2022, poz. 2000 ze zm.; dalej w skrócie "K.p.a.").

Przypomnieć zatem należy, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego). Obowiązkiem procesowym organu jest także należyte i wyczerpujące informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego).

Analiza przekazanych akt administracyjnych wskazuje, że skarżąca na żadnym etapie postępowania administracyjnego nie uzyskał informacji, iż zastosowany przez nią formularz wniosku nie koresponduje z treścią deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że intencją ustawodawcy było objęcie pomocą finansową jak największej liczby gospodarstw domowych, a jednocześnie zobligowanie organów gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej w zakresie źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego lub dodatku dla gospodarstw domowych, ale także w tych gospodarstwach domowych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę jednego z powyższych dodatków, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy. Na organie spoczywa zatem obowiązek ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego w gospodarstwach domowych prowadzonych na terenie gminy, jak również rodzaju paliwa używanego do ogrzewania budynków w tych gospodarstwach, a następnie przyznanie przysługującego dodatku (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 kwietnia 2023 r. o sygn. akt II SA/Po 126/23). Ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła wyposaża właściwe organy gminy w wachlarz uprawnień procesowych po to, by umożliwić udzielenie pomocy w postaci dodatku dla gospodarstw domowych jak największej liczbie osób spełniających warunki ustawowe.

W rozpatrywanej sprawie, organy nie dokonały niezbędnych wyjaśnień sprawy we wskazanym wyżej zakresie, a tym samym naruszyły art. 7 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Decyzje organów obu instancji zostały bowiem wydane pomimo posiadania przez nie informacji, że skarżąca podała we wniosku o dodatek węglowy inne źródło ogrzewania, aniżeli widniejące w złożonej przez nią deklaracji CEEB.

W związku z powyższym, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. c w związku z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Ponownie prowadząc postępowanie organy zastosują się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w treści niniejszego uzasadnienia. Organ I instancji powinien mieć na uwadze, że intencją skarżącej (co wyraźnie wynika już z odwołania) było uzyskanie dodatku przysługującego jej z tytułu użytkowania źródła ciepła zasilanego peletem drzewnym.