Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 831/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 października 2024 r. sprawy ze skargi W. G. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 30 stycznia 2024 r. nr 73/2024 w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

UZADSADNIENIE

Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z dnia 30 stycznia 2024 r. nr 73/24, po rozpatrzeniu zażalenia W. G., na postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 26 maja 2023 r. nr 231/SD/2023 odmawiające wydania zaświadczenia stwierdzającego, że budynek posadowiony na działce ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] odpowiada wymogom art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Przedmiotowe postanowienie wydane zostało w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia 19 listopada 2020 r. W. G. zwróciła się do Prezydenta m.st. Warszawy o wydanie zaświadczenia, że budynek posadowiony na działce ewidencyjnej nr [...] położonej w Warszawie w obrębie [...] odpowiada wymogom art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, powoływanego dalej jako: "dekret warszawski"). W uzasadnieniu wniosku podniosła, że wniosek o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego w trybie art. 7 ust. 2 dekretu w części dotyczącej działki nr [...] nie został do chwili złożenia wniosku rozpoznany, a budynek posadowiony na tej nieruchomości przetrwał działania wojenne. W konsekwencji, zdaniem wnioskodawczyni, skoro budynek był posadowiony na nieruchomości w momencie wejścia w życie dekretu, to odpowiada on wymogom art. 5 dekretu warszawskiego, zgodnie z którym budynki oraz inne przedmioty, znajdujące się na gruntach, przechodzących na własność gminy m.st. Warszawy, pozostają własnością dotychczasowych właścicieli, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Na poparcie swoich twierdzeń wnioskodawczyni przedstawiła m.in.: konsens z dnia 11 lipca 1938 r., z którego wynika nabycie przez L. G. (której następcą prawnym jest W. G.) prawa emfiteutycznego posiadania nieruchomości, której dotyczył wniosek; a także zdjęcia lotnicze z 1935 r. i 1945 r. oraz dokumentację z dnia 4 kwietnia 1991 r. Zakładu Ewidencji Gruntów.

Prezydent m.st. Warszawy postanowieniem z dnia 14 stycznia 2021 r. nr 8/SD/2021, działając m.in. na podstawie art. 217, 218 i 219 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, powoływana dalej jako: "k.p.a."), odmówił wydania wnioskowanego zaświadczenia. Organ stwierdził, że zaświadczenie nie ma charakteru prawotwórczego lub interpretacyjnego, a jego celem jest urzędowe potwierdzenie określonych faktów lub stanu prawnego. Zaświadczenie nie rozstrzyga o żadnych prawach lub obowiązkach, nie może tworzyć nowej sytuacji prawnej, ani nie kształtuje bezpośrednio stosunku prawnego. Prezydent podniósł, że nie prowadzi ewidencji lub rejestrów zawierających informacje żądane we wniosku. Nie ma również akt własnościowych dawnej nieruchomości warszawskiej, gdyż zostały przekazane do Komisji Weryfikacyjnej działającej przy Ministrze Sprawiedliwości.

Postanowieniem z dnia 7 października 2021 r. nr 793/2021 Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 14 stycznia 2021 r.

W. G. złożyła na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z 14 stycznia 2021 r., nr 8/SD/2021 gdyż organ, wbrew obowiązkom wynikającym z art. 217 i 218 k.p.a., nie dokonał koniecznej analizy dokumentacji pozostającej w jego posiadaniu, w tym akt własnościowych nieruchomości, która pozwoliłaby mu na stwierdzenie, czy objęty wnioskiem o wydanie zaświadczenia budynek spełnia przesłanki z art. 5 dekretu warszawskiego.

Wnioskiem z dnia 21 lipca 2022 r. W. G., ponownie wystąpiła do Prezydenta m.st. Warszawy o wydanie zaświadczenia, że budynek posadowiony na działce ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] odpowiada wymogom art. 5 dekretu warszawskiego.

Prezydent m.st. Warszawy ponownie rozpoznając wniosek postanowieniem nr 231/SD/2023 z dnia 26 maja 2023 r. odmówił wydania wnioskowanego zaświadczenia.

Wskazał, że zgodnie z art. 217 § 2 k.p.a. zaświadczenie wydaje się, jeżeli: urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa; osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.

Zdaniem organu I instancji wnioskodawczyni we wnioskach o wydanie zaświadczenia nie wykazała interesu prawnego do jego uzyskania zgodnie z art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a.

Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z dnia 30 stycznia 2024 r. nr 73/24, po rozpatrzeniu zażalenia W. G., na wskazane wyżej postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 26 maja 2023 r. – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Organ ustalił, w oparciu o akta przedmiotowej nieruchomości, że L. G. nabyła prawo do emfiteutycznego posiadania nieruchomości opisanej w księdze hipotecznej hip. [...] (w której skład wchodzi dz. ew. nr [...]) na okres 20 lat od 28 kwietnia 1933 r. do 28 kwietnia 1953 r. Z przedłożonego do akt Konsensu Nr Ub.G/M - 1711-55-191 wynika zaś, że przeddekretowym właścicielem nieruchomości hip. [...] był Skarb Państwa. Przysługujące L. G. prawo emfiteuzy nie było prawem własności nieruchomości. Emfiteuza była umową, na podstawie której właściciel gruntu udostępniał go innej osobie na długi czas oznaczony, w zamian za czynsz oraz ulepszenia gruntu.

Organ zwrócił uwagę, że zgodnie z art. XXXVI dekretu z dnia 11 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające Prawo rzeczowe i Prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 321) wszelkie grunty emfiteutyczne stały się z chwilą wejścia w życie tego aktu własnością dotychczasowych właścicieli użytkowych. Uprawnienia dotychczasowych właścicieli zwierzchnich były od tej chwili uważane za ciężary realne.

Podkreślił, że ww. dekret wszedł w życie w dniu 1 stycznia 1947 r., a więc po dniu 21 listopada 1945 r., tj. dniu wejścia w życie dekretu warszawskiego. Tym samym, ww. dekret z dnia 11 października 1946 r. wszedł w życie w realiach stanu prawnego wynikającego z dekretu warszawskiego, w szczególności art. 5 dekretu regulującego status prawny budynków znajdujących się na gruntach przechodzących na własność gminy m.st. Warszawa.

Wskazał, że art. XXXVI dekretu z dnia 11 października 1946 r. stanowi jedynie o gruntach, a nie o stanowiących odrębną własność budynkach.

Z treści ww. dekretu wynika jednak, że ustawodawca miał świadomość odrębnego statusu prawnego budynków posadowionych na gruntach wskazanych w art. 5 dekretu warszawskiego, co potwierdza art. XXXIX § 3 ww. dekretu z dnia 11 października 1946 r. zgodnie z którym budynki, które w myśl art. 5 dekretu warszawskiego stanowią własność dotychczasowych właścicieli, są uważane za odrębne nieruchomości.

Organ stwierdził, że art. XXXVI dekretu z dnia 11 października 1946 r. nie obejmował stanowiących odrębną własność budynków, pozostawiając stosowny do nich tytuł prawny właścicielom gruntów objętych prawem emfiteuzy. Oznacza to, że każdy budynek znajdujący się na gruncie nieruchomości hip. [...], spełniający hipotetycznie warunki wynikające z art. 5 dekretu warszawskiego, nadal stanowił własność Skarbu Państwa, tj. przeddekretowego właściciela, a nie L. G., tj. emfiteuty.

Ustalił, że L. G. zmarła w dniu [...] października 2007 r. Sam ten fakt wyklucza możliwość uznania, że budynek posadowiony na działce ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] stanowi jej własność. Ponadto z ww. powodów wskazał, że każdy budynek, który hipotetycznie znajdowałby się na tym gruncie przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego nie mógł stanowić własności L. G., tylko przeddekretowego właściciela, którym był Skarb Państwa.

Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że następca prawny L. G. nie posiada interesu prawnego w uzyskaniu wnioskowanego zaświadczenia.

Podkreślił, również, że fakt złożenia przez L. G. wniosku dekretowego nie uprawnia następcy prawnego do uzyskania wnioskowanego zaświadczenia, ponieważ przedmiotem postępowania dekretowego jest wyłącznie grunt.

Ustalenie statusu budynku jest natomiast konieczne na etapie zawierania umowy w wykonaniu pozytywnej decyzji dekretowej.

Skargę na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 30 stycznia 2024 r. nr 73/24, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła W. G.

Zaskarżonej decyzji zarzucała naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2024 r. poz. 935, powoływana dalej jako: "p.p.s.a."), tj.:

1. art. 217 § 2 pkt 1 k.p.a. w zw. z § 134 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie teleinformatycznym (Dz.U. z 2016 r. poz. 312) poprzez bezzasadne przyjęcie za Prezydentem, że wydanie wnioskowanego zaświadczenia uzależnione jest od posiadania przez skarżącą interesu prawnego, mimo że urzędowego potwierdzenia okoliczności objętych wnioskiem wymaga przepis rozporządzenia, a zatem dyspozycja art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a. nie ma zastosowania;

2. art. 153 p.p.s.a., poprzez zignorowanie oceny prawnej i wskazań co do dalszego prowadzenia sprawy wyrażonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 31 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 3005/21, który jednoznacznie wskazał, że wydania zaświadczenia wymaga przepis prawa w postaci § 134 Rozporządzenia, a tym samym podstawą do jego wydania jest art. 217 § 2 pkt 1 k.p.a., a nie art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a.;

3. art. XXXVI dekretu z dnia 11 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych polegające na błędnym przyjęciu za Prezydentem, że właściciel użytkowy, któremu przysługiwało prawo emfiteuzy nie nabył prawa własności przedwojennego budynku, w sytuacji w której wyżej wymieniony przepis odnosił się zarówno do gruntu jak i budynku, a co za tym idzie były właściciel użytkowy nabył zarówno prawo do domagania się ustanowienia prawa własności czasowej, jak również odrębną własność budynku spełniającego wymogi z art. 5 dekretu warszawskiego;

4. art. 5 dekretu warszawskiego w zw. z § 134 ust. 1 rozporządzenia poprzez przyjęcie, że brak jest podstaw do wydania zaświadczenia gdyż w postępowaniu dekretowym organ nie rozstrzyga o prawie własności budynku w sytuacji w której samo złożenie wniosku dekretowego powoduje powstanie prawa odrębnej własności budynku, a założenie dla tego budynku księgi wieczystej uzależnione jest od wcześniejszego przedłożenia zaświadczenia wydanego przez właściwy organ, że budynek spełnia wymogi określone w art. 5 dekretu warszawskiego, a zatem odmowa wydania zaświadczenia była całkowicie nieuzasadniona;

5. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 138 § 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Prezydenta w sytuacji, w której ww. postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów prawa, które zostały wymienione powyżej, a zatem Wojewoda zobowiązany był do uchylenia postanowienia Prezydenta i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Prezydenta, w całości.

Organ w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest niezasadna.

Zaskarżone postanowienie dotyczy legalności odmowy wydania zaświadczenia stwierdzającego, że budynek posadowiony na działce ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] odpowiada wymogom art. 5 dekretu warszawskiego.

Zgodnie z art. 217 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o nie. Stosownie do art. 217 § 2 k.p.a. zaświadczenie wydaje się, jeżeli :

1) urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa;

2) osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.

Natomiast zgodnie z art. 218 § 1 k.p.a. w przypadkach, o których mowa w art. 217 § 2 pkt 2, organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Stosownie do art. 219 k.p.a. odmowa wydania zaświadczenia bądź zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.

Wskazać należy, iż zaświadczenia wydawane w trybie k.p.a. nie są indywidualnymi aktami administracyjnymi, potwierdzają bowiem jedynie określony stan faktyczny, bądź stan prawny, o ile wynika on z posiadanych przez organ rejestrów, ewidencji, bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Zaświadczenie nie tworzy zatem nowej sytuacji prawnej, ani też nie kształtuje bezpośrednio stosunku prawnego, jak również nie ma charakteru interpretacyjnego (np. wykładni przepisów prawa).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 7 października 2021 r. nr 793/2021 oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z 14 stycznia 2021 r., nr 8/SD/2021 zlecił organowi dokonanie koniecznej analizy dokumentacji pozostającej w jego posiadaniu, w tym akt własnościowych nieruchomości, która pozwoliłaby mu na stwierdzenie, czy objęty wnioskiem o wydanie zaświadczenia budynek spełnia przesłanki z art. 5 dekretu warszawskiego.

W wykonaniu wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ przeprowadził analizę dokumentów dotyczących przedmiotowej nieruchomości.

W wyniku tej analizy organ ustalił, że dokumentacja dotycząca nieruchomości przy ul. [...], nie wskazuje jednoznacznie jaki jest stan faktyczny i prawny przedmiotowej nieruchomości.

A należy mieć na uwadze, jak już wskazano powyżej, że w trybie dotyczącym wydania zaświadczenia nie jest dopuszczalne dokonywanie jakichkolwiek ustaleń faktycznych i ocen prawnych niewynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu.

Niezależnie od tych zasad należy również brać pod uwagę stosowne przepisy materialnoprawne, z których wynika obowiązek potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w formie zaświadczenia.

Organ rozpoznając przedmiotowy wniosek jako przyczynę odmowy wskazał przede wszystkim brak interesu prawnego W. G., będącej następcą prawnym L. G., do uzyskania takiego zaświadczenia.

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej obecnie sprawie, organ II instancji prawidłowo zastosował omawiane przepisy, co doprowadziło do utrzymania w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji, którym również prawidłowo odmówiono skarżącej wydania zaświadczenia o żądanej przez nią treści. Podkreślenia bowiem wymaga, że zasadnie organy obu instancji przyjęły, że skarżąca nie wykazała, że ma interes prawny w tym, aby ubiegać się o wydanie zaświadczenia jak również wykazały, że kwestia spełnienia przez budynek posadowiony na działce nr [...] przesłanek określonych w art. 5 dekretu warszawskiego nie jest jednoznaczna, gdyż wymagała interpretacji przepisów prawa.

Wnioskodawczyni domagała się od Prezydenta m.st. Warszawy wydania zaświadczenia zawierającego stwierdzenie, o jakim mowa w § 61 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122 ze zm.).

Przepis ten stanowi, że do założenia księgi wieczystej dla budynku odpowiadającego warunkom przewidzianym w art. 5 dekretu warszawskiego, niezbędne jest stwierdzenie właściwego organu, że budynek takim warunkom odpowiada. Z mocy art. 1 dekretu wszelkie grunty na obszarze m.st. Warszawy przeszły, z dniem jego wejścia w życie, na własność gminy m.st. Warszawy (potem Skarbu Państwa), jednak art. 5 stanowił, że budynki oraz inne przedmioty, znajdujące się na gruntach, przechodzących na własność gminy m.st. Warszawy, pozostają własnością dotychczasowych właścicieli, o ile przepisy szczególnie nie stanowią inaczej. Dekret wprowadził bowiem czasowe odstępstwo od zasady superficies solo cedit. Takim przepisem szczególnym jest art. 8 dekretu, który stanowi, że w razie nieprzyznania (wobec niewypełnienia warunków z art. 7 ust. 1 i 2) dotychczasowemu właścicielowi gruntu wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy wszystkie budynki, położone na gruncie, przechodzą na własność gminy. Z przepisów tych wynika zatem, że budynki na gruntach warszawskich, które przeszły na własność gminy, pozostają własnością dotychczasowych właścicieli - art. 5 - dopóki nie zostanie wydane orzeczenie, o którym mowa w art. 7 dekretu, tj. rozstrzygające wniosek o przyznanie prawa do gruntu lub do końca upływu terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 7 ust. 1. Jeżeli rozstrzygnięcie wniosku jest negatywne dla byłego właściciela lub ten wniosek nie został złożony, wszystkie budynki, znajdujące się na gruncie, przechodzą z mocy art. 8 dekretu, na własność gminy.

Uwzględniając treść przywołanych powyżej przepisów należy zaznaczyć, że zaświadczenie żądanej w niniejszej sprawie treści wymagało posiadania rejestrów, bądź dokumentów, które potwierdzałyby, że wobec budynków znajdujących się na gruncie nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...], bezsprzecznie zachodzą warunki, o których mowa powyżej.

Stwierdzić należy, że Organ nie posiadał jednoznacznej wiedzy co do statusu prawnego budynków znajdujących się na spornym terenie.

Jeszcze raz podkreślić w tym miejscu należy, że w trybie dotyczącym wydania zaświadczenia, nie jest dopuszczalne dokonywanie jakichkolwiek ustaleń faktycznych jak również badanie i rozstrzyganie kwestii własnościowych budynku, ponieważ zaświadczenie nie potwierdza stanów faktycznych i prawnych, które są sporne.

Dokumentacją pomocną przy wydaniu wnioskowanego zaświadczenia w niniejszej sprawie mogłoby być np. ostateczne orzeczenie wydane na skutek rozpoznania wniosku dekretowego, o którym mowa w art. 7 dekretu warszawskiego.

Dla stwierdzenia, że budynek znajdujący się na działce gruntu przy ul [...] spełnia warunki określone w art. 5 dekretu warszawskiego, a więc stanowi odrębny od gruntu przedmiot własności, czego domaga się skarżąca, istotne byłoby ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości, że w odniesieniu do tej nieruchomości został wniesiony przez podmiot prawidłowo legitymowany, w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu wniosek o ustanowienie prawa własności czasowej oraz, że na zabudowanej działce nr [...] doszło do przewidzianego art. 5 dekretu czasowego zerwania z zasadą superficies solo cedit.

Stosownie do treści wskazanego art. 7 dekretu warszawskiego wniosek o przyznanie prawa własności czasowej na gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi, mogli zgłosić: dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela będący w posiadaniu gruntu, osoby prawa jego reprezentujące oraz użytkownicy gruntu oddanego na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie.

O tym, że przedmiotowa sprawa nie ma jednoznacznego charakteru świadczy, iż do jej rozstrzygnięcia należałoby rozsądzić :

- po pierwsze, kto w przypadku emfiteutycznego posiadania gruntu należącego do Skarbu Państwa był uprawniony do złożenia wniosku dekretowego w trybie art. 7 dekretu tj. właściciel emfiteutyczny czy właściciel zwierzchni,

- po drugie, czy własność emfiteutyczna nieruchomości położonych na terenie m.st. Warszawy, a z taką nieruchomością mamy do czynienie w przedmiotowej sprawie, została objęta dyspozycją art. XXXVI Przepisów wprowadzających prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych.

Z kolei w celu rozstrzygnięcia tych kwestii konieczne byłoby odwołanie się do istoty emfiteuzy. Trzeba mieć na względzie, że dawne prawo polskie odróżniało własność główną oraz użytkową. Przy czym emfiteuza była zaliczana pod pojęcie własności użytkowej i polegała na przeniesieniu przez właściciela zwierzchniego wszelkich uprawnień faktycznych związanych z korzystaniem z nieruchomości na rzecz właściciela użytkowego.

W istocie stanowiła ona pierwowzór użytkowania wieczystego.

W literaturze oraz w orzecznictwie okresu międzywojennego wyrażono pogląd, że uprawnienia właściciela użytkowego nie różnią się od uprawnień właściciela zwierzchniego i powinny być ujawnione w dziale II wykazu hipotecznego (szczegółowo okoliczności rozpoznawanej sprawy uniemożliwiały wydanie wnioskowanego zaświadczenia, o czym zasadnie orzekł organ, P. Siciński, Emfiteuza a grunty warszawskie [w] Nieruchomości 2002 r., nr 4, s. 12).

Jednakże należy mieć na uwadze, że przepisy dekretu warszawskiego posługują się pojęciem dotychczasowego właściciela ( art. 5 i art. 7) bez rozróżnienia własności podzielonej.

Zgodnie z art. 1 dekretu warszawskiego gmina m.st. Warszawy stała się z mocy prawa właścicielem wszelkich gruntów na obszarze m.st. Warszawy, a więc również gruntów emfiteutycznych, w tym gruntów Skarbu Państwa. Zauważyć należy, że przejście gruntów na obszarze m. st. Warszawy na własność gminy m. st. Warszawy wynikało z przyczyn planistycznych wymagających dysponowania pełnią praw do wszelkich form własności.

W dniu 1 stycznia 1947 r. weszły w życie dwa dekrety z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319) oraz przepisy wprowadzające Prawo rzeczowe i Prawo o księgach wieczystych.

Zgodnie z art. XXXVI przepisów wprowadzających Prawo rzeczowe i Prawo o księgach wieczystych: "Wszelkie grunty emfiteutyczne, wieczysto-czynszowe lub wieczysto-dzierżawne stają się z chwilą wejścia w życie prawa rzeczowego własnością dotychczasowych właścicieli użytkowych. Uprawnienia dotychczasowych właścicieli zwierzchnich będą od tej chwili uważane za ciężary realne".

Zwrócić należy uwagę, że art. XXXVI powołanych przepisów wprowadzających nie miał mocy wstecznej i nie wywierał skutku na dzień 21 listopada 1945 r., tj. na dzień wejścia w życie dekretu warszawskiego.

Zdaniem Sądu przy interpretacji treści pojęcia "dotychczasowy właściciel" w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego konieczne jest uwzględnienie zmian wynikających z art. XXXVI przepisów wprowadzających Prawo rzeczowe, który to przepis miał na celu wyeliminowanie własności podzielnej z polskiego systemu prawnego.

Użyty w art. XXXVI przepisów wprowadzających Prawo rzeczowe, krąg właścicieli użytkowych, którym przysługiwało prawo emfiteutyczne, wieczysto-czynszowe lub wieczysto-dzierżawne, a którzy stali się z dniem wejścia w życie dekretu właścicielami gruntów, wskazuje, że ustawodawca traktował ich jako, swego rodzaju, właścicieli nieruchomości.

Przyjąć więc należało, w oparciu o wykładnię dynamiczną uwzględniając zmiany wynikające z art. XXXVI przepisów wprowadzających, że to właściciel użytkowy był uprawniony do złożenia wniosku dekretowego.

Odnosząc się do kolejnej kwestii, dotyczącej rozstrzygnięcia, czy własność emfiteutyczna nieruchomości położonych na terenie m.st. Warszawy została objęta dyspozycją art. XXXVI Przepisów wprowadzających, zwrócić należy uwagę, że problematyka dotycząca gruntów warszawskich została uregulowana w art. XXXIX § 1 przepisów wprowadzających prawo rzeczowe.

Zgodnie ze wskazanym wyżej przepisem - prawa zabudowy, ustanowione przed wejściem w życie prawa rzeczowego na gruntach, należących do Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub innych osób prawnych prawa publicznego, mogą być zmienione przez umowę na własność czasową, przewidzianą w prawie rzeczowym. Dotyczy to również dzierżawy wieczystej w rozumieniu dekretu warszawskiego, który pozostaje w mocy.

Czyli wieczysta dzierżawa gruntów na obszarze m. st. Warszawy została zastąpiona przez własność czasową stosownie do wskazanego art. XXXIX przepisów wprowadzających Prawo rzeczowe; poza tym dzierżawa wieczysta i emfiteuza zostały zniesione w całej Polsce na podstawie art. XXXVI przepisów wprowadzających.

O tym, że sytuacja prawna gruntów emfiteutycznych jest skomplikowana i wymagająca interpretacji przepisów prawa świadczą również postanowienia sądów powszechnych wydane w sprawie wniosku L. G. o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości stanowiącej działkę nr [...].

Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa postanowieniem z dnia 10 maja 2004 r. oddalił powyższy wniosek gdyż uznał, że prawo posiadania emfiteutycznego wnioskodawczyni wygasło, ponieważ nie zostało objęte dyspozycją art. XXXVI § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie postanowiłem z dnia 12 sierpnia 2004 r. w sprawie sygn. akt. V Ca 1600/04 oddalił apelację wnioskodawczyni.

Dokonując wykładni art. XXXVI § 1 powyższego dekretu podkreślił, że nie można abstrahować od treści art. XXXIX § 1. Zwrócił uwagę, ze właścicielowi użytkowemu (była nim L. G.) nie mogło przysługiwać prawo o większym zakresie, niż właścicielowi zwierzchniemu. Skoro właściciel zwierzchni mógł uzyskać na jego podstawie jedynie prawo własności czasowej, właściciel użytkowy nie mógł stać się właścicielem tej samej nieruchomości. Sąd Okręgowy wywiódł, że własność emfiteutyczna (a tym bardziej posiadanie emfiteutyczne) nieruchomości, położonych na terenie m.st. Warszawy nie została objęta dyspozycją art. XXXVI § 1 Przepisów wprowadzających prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych, gdyż wygasła na podstawie ust. 1 dekretu warszawskiego.

Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w powołanym wyżej postanowieniu, które dowodzi, że uregulowanie problematyki gruntów warszawskich w odrębnym art. XXXIX § 1 wskazuje, że art. XXXVI § 1 przepisów wprowadzających prawo rzeczowe nie ma zastosowania do gruntów emfiteutycznych na terenie objętym dekretem warszawskim.

Zatem stwierdzić należy, mając na względzie powyższe rozważania, że w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe oraz przepisy wprowadzające Prawo rzeczowe i Prawo o księgach wieczystych, czyli w dniu 1 stycznia 1947 r. własność emfiteutyczna na obszarze m.st. Warszawy nie była objęta dyspozycją art. XXXVI § 1 powołanego dekretu z dnia 11 października 1946 r.

Podsumowując, uznać należało że to właściciel użytkowy, jako dotychczasowy właściciel, był uprawniony do złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej w trybie art. 7 dekretu warszawskiego, jednakże oznacza to jednocześnie, że jego prawo z chwilą wejścia w życie dekretu warszawskiego, przeszło na rzecz gminy m.st. Warszawy, tak samo jak przeszła na rzecz gminy m.st. Warszawy, własność Skarbu Państwa jako właściciela zwierzchniego.

Oznacza to, że w skutek konfuzji prawo właściciela użytkowego wygasało.

Odnosząc się natomiast do sytuacji prawnej budynków znajdujących się na przedmiotowym gruncie emfiteutycznym należy przyjąć, że skoro przedmiotem emfiteuzy była cała nieruchomość, a więc grunt i budynek, to budynek dzieli w tej sytuacji los gruntu.

Reasumując własność emfiteutyczna nieruchomości położonych na obszarze m.st. Warszawy wygasła na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu warszawskiego, w związku z tym nie ma do niej zastosowania art. art. XXXVI § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r.

W świetle wskazanych wyżej przepisów L. G. nie była właścicielką przedmiotowej nieruchomości obejmującej grunt i budynek (od 21 listopada 1945 tj. od dnia wejścia w życie dekretu warszawskiego przestała być właścicielką użytkową i nie była "dotychczasową właścicielką użytkową" w dniu 1 stycznia 1947 r. tj. w dniu wejścia w życie dekretu z 11 października 1946 r.), co oznacza, że wnioskodawczyni jako jej następczyni prawna, nie jest osobą uprawnioną do złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia na podstawie art. 5 dekretu warszawskiego jak również podkreślić należy, mając na uwadze skomplikowany i sporny stan prawny przedmiotowej nieruchomości, że nie istniała obiektywna możliwość wydania przez organ wnioskowanego zaświadczenia.

W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 powołanej ustawy.