Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 83/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 145 par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Ewa Michna Protokolant Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 10 listopada 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/696/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącego A. W. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 listopada 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/696/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 15 maja 2023 r. nr SO-04.8252.138.2022-3/23 o odmowie przyznania A. W. (zwanemu dalej skarżącym) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. W.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 18 maja 2022 r. nr SO-04.8252.138.2022-1/22 organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Powodem odmowy był fakt, że nie został spełniony wymóg z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż z treści orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 16 lutego 2022 r. wynika, że matka skarżącego (ur. [...] r.) została zaliczana do stopnia niepełnosprawności znacznego, który datuje się od 15 grudnia 2021 r. Organ wskazał, że co prawda wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł o częściowej niekonstytucyjności tego przepisu w zakresie zawartego w nim kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednak ustawodawca, pomimo nałożonego obowiązku, nie przedsięwziął żadnych działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. W związku z tym organ I instancji uznał, że jest związany literalną wykładnią tego przepisu i dlatego odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 8 września 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/833/2022 uchyliło decyzję organu I instancji z dnia 18 maja 2022 r. i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, nie jest dopuszczalne wydanie odmownej decyzji na podstawie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ przepis ten nie może być stosowany w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w jego treści ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium, organ I instancji rozpatrując sprawę powinien skupić się przede wszystkim na zbadaniu sprawy z punktu widzenia pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności organ powinien dokładnie ustalić i obiektywnie ocenić, czy inne osoby mogą wspólnie z wnioskodawcą realizować obowiązek alimentacyjny. Ponadto Kolegium oraz ustalić istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Decyzją z dnia 12 grudnia 2022 r. nr SO-04.8252.138.2022-1/22 Prezydent Miasta Krakowa ponownie odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organ stwierdził, że po ponownym przeanalizowaniu i uzupełnieniu akt sprawy zgodnie z zaleceniami Kolegium, ustalono, że skarżący sprawuje opiekę nad matką i jest jedyną osobą, która ma takie możliwości, gdyż jego jedyna siostra zmarła, a żadne z czworga wnucząt A. W. nie jest w stanie zapewnić jej opieki całodobowej oraz wspomagać ją finansowo. Organ stwierdził również, że brak jest korelacji czasowej pomiędzy zakończeniem zatrudnienia przez skarżącego, a momentem sprawowania opieki nad matką, ponieważ skarżący dopiero od dwóch lat sprawuje opiekę całodobową i z tego powodu nie może podjąć pracy. Ponadto organ ponowne powołał się na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i datę ustalenia u A. W. znacznego stopnia niepełnosprawności jako negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 17 marca 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/57/2023 ponownie uchyliło decyzję organu I instancji z dnia 12 grudnia 2022 r. i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu Kolegium jeszcze raz wskazało, na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Ponadto Kolegium stwierdziło, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie jest wystarczający dla weryfikacji wszystkich okoliczności i dlatego w toku ponownego rozpatrywania sprawy organ powinien ustalić czy sprawowanie przez skarżącego rzeczywistej, osobistej i stałej opieki nad matką wyklucza podjęcie równolegle pracy zarobkowej oraz czy rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana była koniecznością sprawowania tej opieki. Kolegium uznało, że konieczne jest szczegółowe wykazanie nie tylko jakie czynności składają się na sprawowaną opiekę, ale jaki jest ich wymiar czasowy.

Decyzją z dnia 15 maja 2023 r. nr SO-04.8252.138.2022-3/23 Prezydent Miasta Krakowa po raz kolejny odmówił przyznania skarżącemu świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Organ stwierdził, że skarżący sprawuje opiekę nad matką oraz jest jedyną osobą, która ma takie możliwości. Opieka sprawowana jest ze względu na stan zdrowia matki, co uniemożliwia podjęcie jakiekolwiek pracy zarobowej. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego z dnia 11 kwietnia 2023 r. czynności jakie wykonuje przy swojej matce to: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, pomoc przy zmianie pozycji na łóżku, podawanie jedzenia, przenoszenie na fotel czy wózek inwalidzki, podawanie leków. Skarżący sprawuje opiekę praktycznie cały dzień od godziny 7.00 do 18.00. W oświadczeniu skarżący wyjaśnił również, że zrezygnował z pracy w 2017 r., gdyż wtedy opieka nad matką była potrzebna doraźnie i w miarę upływu czasu stan zdrowia jego matki znacznie się pogarszał i wtedy został złożony wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Zdaniem organu I instancji, w związku z faktem, iż ostatnie zatrudnienie było w 2017 r., natomiast matka skarżącego stała się niepełnosprawna w stopniu znacznym w 2021 r., nie można ustalić związku przyczynowo skutkowego między zaprzestaniem zatrudnienia a opieką nad nią. Organ I instancji ustalił również, że skarżący jest jedynym dzieckiem A. W. i mimo, że ma ona także wnuki, to skarżący jako jedyny sprawuje opiekę nad matką, gdyż w z jego oświadczenia wynika, że wnuki żeby utrzymać siebie, swoje dzieci oraz mieszkania zakupione na kredyt muszą pracować w nadgodzinach i nie są w stanie pomóc mu w opiece czy wspomóc babcię finansowo. Ponadto organ I instancji ponowne powołał się na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i datę ustalenia matki skarżącego znacznego stopnia niepełnosprawności jako negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia. Za niezaprzeczalny organ I instancji uznał fakt, że sprawowana przez skarżącego opieka nad matką jest prowadzona w sposób należyty, a A. W. nie jest osobą samodzielną, co potwierdza orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz wywiady środowiskowe przeprowadzone przez pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Natomiast fakt powstania niepełnosprawności A. W. po ukończeniu 18 roku życia powoduje, że odmówiono przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji, skarżący wniósł o jej uchylenie i przyznanie mu prawa do przedmiotowego świadczenia. Zaskarżonej decyzji odwołujący zarzucił naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, poprzez:

1) zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności wyrażonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, który uznał niekonstytucyjność części wymienionego artykułu w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co jest naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

2) uzależnienie przyznania świadczenia od związku przyczynowo skutkowego między zaprzestaniem przez niego zatrudnienia a rozpoczęciem opieki nad matką mimo, że żaden przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zawiera ograniczenia, że faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej związana z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ma nastąpić dopiero po konkretnej dacie.

Decyzją z dnia 10 listopada 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 15 maja 2023 r. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium stwierdziło, że wskazana przez organ I instancji regulacja art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić podstawy odmowy w/w świadczenia, gdyż wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium wyjaśniło, że wyrok ten nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, lecz powoduje konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Zatem przyjęcie przez organ I instancji, że stwierdzenie niekonstytucyjności ww. przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. Tym samym, powołana w badanej decyzji przeszkoda w przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związana z ustaleniem, że z orzeczenie o niepełnosprawności A. W. wynika powstanie znacznego stopnia niepełnoprawności w [...] r., a więc w 95 roku życia chorej, nie mogła skutkować odmową przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uznało jednak, że pomimo tego, że powyższych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego wadliwie nie uwzględnił organ I instancji, zachodzi inny określony przez ten organ uzasadniony powód uniemożliwiający przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia. Ustalony bowiem stan faktyczny sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego lub niepodejmowaniem pracy a sprawowaniem przez niego opieki nad matką.

Zdaniem organu odwoławczego, z dokumentów złożonych do akt sprawy wynika, że skarżący pracował do 31 października 2017 r. i ostatnie jego zatrudnienie ustało na mocy porozumienia stron. Sam skarżący oświadczył, że dopiero po urazie matki z grudnia 2018 r. opiekuje się nią pełnowymiarowo, zaś wcześniej była to pomoc doraźna. Nadto z dokumentacji medycznej wynika, że A. W. została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym od [...] r., a miała trudności w chodzeniu z powodu urazu i bólu stawu biodrowego od grudnia 2018 r./ stycznia 2019 r. Nie sposób więc zdaniem Kolegium przyjąć, że rezygnacja z pracy przez skarżącego wynikała wyłącznie z konieczności opiekowania się chorą matką. Kolegium dodało, że skarżący potwierdził, że rezygnacja z aktywności zawodowej nie miała związku z tą opieką.

Ponadto w ocenie organu, stan zdrowia chorej i związana z tym opieka nie są tego rodzaju, że uniemożliwiają skarżącemu podjęcie jakiejkolwiek pracy. Kolegium nie przeczy, że matka skarżącego jest osobą starszą i schorowaną oraz że wymaga stałej pomocy i opieki w codziennym funkcjonowaniu. Zdaniem Kolegium, stan zdrowia chorej jest jednak stabilny, z dokumentacji medycznej nie wynika, by od 2019 r. do daty złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne czy do chwili obecnej jej stan zdrowia uległ pogorszeniu bądź nastąpiła progresja chorób. Skoro więc skarżący jest bierny zawodowo od końca 2017 r., czyli od 6 lat to nie sposób w ocenie organu odwoławczego uznać, że wyłącznym powodem takiego stanu rzeczy jest konieczność sprawowania opieki nad chorą matką. Skarżący nie podejmował bowiem pracy już na kilka lat przed uzyskaniem przez matkę znacznego stopnia niepełnosprawności. Nadto, z zaświadczenia lekarskiego wynika, że A. W. jest osobą przeważnie leżącą i ma zaburzenia chodu i równowagi z uwagi na skrócenie kości udowej lewej, jednak lekarz nie stwierdził, by chora nie mogła się poruszać bądź porusza się przy pomocy wózka inwalidzkiego. Z dokumentacji medycznej nie wynika też, by chora wymagała karmienia bądź była niesamodzielna w zaspokajaniu potrzeb fizjologicznych. Z pewnością z powodu stanu zdrowia i chorób chora wymaga pomocy przy codziennej higienie, toalecie i z akt sprawy wynika, że pomocy tej udziela matce skarżący, jednak zakres pomocy nie stoi na przeszkodzie podjęciu przez niego pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy, prac zleconych bądź dorywczych zgodnych z kwalifikacjami strony. Kolegium wskazało, że podczas nieobecności wnuczki to skarżący udziela pomocy matce w toalecie, ubieraniu, czesaniu, czynnościach fizjologicznych, przenoszeniu na wózek czy fotel, przygotowaniu śniadania, podgrzaniu obiadu i podaniu tych posiłków i leków, poprawieniu poduszek, podaniu chusteczek czy włączeniu/wyłączeniu radia, jednak czynności te nie absorbują skarżącego tak bardzo i w takim wymiarze godzinowym, że nie może on podjąć pracy chociaż na część etatu bądź pracy dorywczej. Kolegium zauważyło, że matka skarżącego jest w pełni sprawna umysłowo, zatem brak jest podstaw do uznania, że nie może zostać w mieszkaniu bez syna lub wnuczki nawet na kilka godzin - zwłaszcza, że w większości chora jest osobą leżącą i jak wynika z zaświadczenia lekarskiego z dnia 23 października 2023 r. używa lub zgłoszono potrzebę używania przez nią pampersów. Zatem w ocenie Kolegium, skarżący mógłby podjąć pracę popołudniu po podaniu matce obiadu oraz w weekendy. Z oświadczeń skarżącego wynika bowiem, że opiekuje się matką podczas wykonywania pracy przez siostrzenicę, która pracuje od poniedziałku do piątku od godz. 9:00-17:00. Zatem, skoro siostrzenica po pracy na pełny etat oraz w dni wolne od pracy może i opiekuje się babcią, to tym bardziej skarżący mógłby wykonywać pracę zawodową w zmniejszonym wymiarze godzinowym. Nadto Kolegium uważa, że takie czynności, jak: przygotowywanie i podanie posiłków, realizacja recept, umawianie wizyt lekarskich nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności strony. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym.

Mając na uwadze powyższe Kolegium uznało, że jakkolwiek skarżący opiekuje się matką, to czasowy zakres tej niezbędnej i koniecznej opieki oraz wykonywane w jej ramach czynności nie uniemożliwiają mu wykonywania pracy zarobkowej. Zdaniem organu II instancji, powyższej oceny nie zmieniają dodatkowe dowody złożone w toku postępowania odwoławczego, które zostały ocenione powyżej. Z dowodów tych nie wynika bowiem, że chora wymaga permanentnej opieki i nadzoru, które realizuje skarżący. Nadto ani w dacie złożenia przez niego wniosku o świadczenie pielęgnacyjne ani w chwili obecnej stan zdrowia chorej nie uległ pogorszeniu w stosunku do stanu wcześniejszego, w którym skarżący był już bierny zawodowo. Zdaniem Kolegium, nie można zatem przyjąć, że od lutego 2022 r. skarżący nie podejmuje zatrudnienia wyłącznie z uwagi na świadczoną opiekę na rzecz matki - tym bardziej, że z nią nie mieszka, a jedynie opiekuje się matką w dni robocze w godzinach nieobecności wnuczki chorej.

Mając to na uwadze, w ocenie Kolegium, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, nie można było uznać istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego pracy zarobkowej a sprawowaniem przez niego opieki nad matką. Powyższe przesądza zatem o niespełnieniu przesłanki do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na jej treść, a to:

1) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez wyprowadzenie z prawidłowo zebranego materiału dowodowego wniosków sprzecznych z tym materiałem i błędne przyjęcie, że opieka sprawowana przez skarżącego nad jego matką nie wyklucza podjęcia przez niego pracy zarobkowej, co doprowadziło organ do przyjęcia, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego nie ma związku ze sprawowaną opieką, podczas gdy prawidłowa ocena dowodów prowadzi do wniosku, że skarżący poświęca na opiekę nad matką przeważającą części doby, czyni to stale i regularnie, co uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy,

2) art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, a w konsekwencji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niezastosowanie i błędną odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny prowadzi do wniosku, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki przyznania tego świadczenia.

W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że wykonywane przez niego czynności w ramach pomocy udzielanej matce stanowią wykonywanie stałej opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a ponadto opieka ta wyklucza podjęcie przez niego zatrudnienia choćby w wymiarze niepełnego etatu. Skarżący wskazał, że Kolegium prawidłowo ustaliło, że sprawuje on opiekę codziennie od godziny 7 rano do godziny 18 lub 19, a zatem przez 11 lub 12 godzin każdego dnia. Skarżący zaznaczył przy tym, że każda osoba, również ta, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w postaci konieczności opieki nad osobą bliską, ma prawo do odpoczynku służącego zregenerowaniu sił. Osoba dorosła potrzebuje do tego ok. 8 godzin snu. Skoro zatem skarżącemu opieka zajmuje ok. 11 godzin, to łącznie z czasem poświęconym na sen daje to już 19 godzin na dobę. Do tego dochodzi także czas, który skarżący musi poświęcić na załatwienie własnych spraw, choćby zrobienia zakupów. Poza tym skarżący obok obowiązku opieki nad matką ma także obowiązki wynikające z prowadzenia własnego gospodarstwa domowego wraz ze swoją żoną. Zdaniem skarżącego, gdyby zgodnie ze wskazaniami organu II instancji poświęcał 11 godzin na opiekę nad matką a pozostały czas na pracę, to w ciągu doby musiałby wykonywać wyłącznie tylko te dwie rzeczy, resztę poświęcając wyłącznie na sen. Tym samym nie miałby w ogóle prawa do jakiegokolwiek życia prywatnego ani odpoczynku, co jest nie do pogodzenie z zasadą godności człowieka. Za całkowicie zatem błędne skarżący uznał przekonanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że poza opieką nad matką ma on jeszcze do dyspozycji czas, który może poświęcić na pracę zarobkową.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390, dalej – u.ś.r.). Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, na wstępie uznać należy za słuszne stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygnatura akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W rezultacie, w tym zakresie decyzja organu I instancji była wadliwa.

W ocenie Sądu organy I i II instancji przedwcześnie jednak, bez ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych oraz bez uwzględnienia, że u.ś.r. przewiduje dwie alternatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia, odmówiły przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W rezultacie, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13).

Podkreślić należy, że w świetle art. 17 u.ś.r. ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i 1 a u.ś.r. komentowanego przepisu pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przy czym należy odróżnić pojęcie niepodejmowania i rezygnacji z zatrudnienia. Ten związek przyczynowo-skutkowy powinien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca nie podejmuje zatrudnienia, musi bowiem się opiekować niepełnosprawnym. Drugi przypadek występuje w sytuacji, gdy potencjalny świadczeniobiorca rezygnuje z zatrudnienia, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym, o którym stanowi art. 17 u.ś.r. (por. K. Małysa-Sulińska, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, LEX 2015). Przesłanka niepodejmowania zatrudnienia jest spełniona, jeżeli zostanie ustalone, że wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Konieczne jest ponadto ustalenie, że osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia ma obiektywną możliwość ze względu na swój wiek, stan zdrowia i doświadczenie, podjęcia zatrudnienia, jednak nie podejmuje go ze względu na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Podkreślić należy, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia.

Tymczasem, organ rozważył tylko pobieżnie przesłankę rezygnacji z zatrudnienia, a w zasadnie pominął w rozważaniach przesłankę niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 października 2023 r., III SA/Kr 979/23 oraz 16 listopada 2023 r. III SA/Kr 740/23), że celem regulacji zawartej w art. 17 u.ś.r. jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16). Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na znaczną niepełnosprawność. W ocenie Sądu, organy w zasadzie nie dokonały analizy sytuacji skarżącego w świetle przesłanki "niepodejmowania" zatrudnienia.

W trakcie postępowania ustalono, że matka skarżącego legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od [...] r. przyznanym na stałe i wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Do akt dołączono aktualne zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia matki skarżącego, która ma 98 lat, cierpi na ślepotę obuoczną, niewydolność serca, przewlekłą niewydolność nerek, zmiany zwyrodnieniowe i wielostawowe kręgosłupa, zaburzenia chodu i równowagi, stan po złamaniu i nieprawidłowym zroście kości udowej i wiele jeszcze innych bardzo poważnych schorzeń, które powodują, że ma bardzo duże problemy między innymi z poruszaniem się po mieszkaniu.

Organy nie kwestionują, że matka skarżącego z uwagi na swój stan zdrowia oraz wiek wymaga stałej pomocy i wsparcia w czynnościach pielęgnacyjnych i gospodarczych, ponieważ nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie, a skarżący jest jedyną osobą, która w trakcie dnia (od 7-18, gdy jego siostrzenica jest w pracy) może się nią opiekować, zapewniając jej wszystkie potrzeby życiowe.

Natomiast Sąd nie zgadza się z twierdzeniem Kolegium, że skoro matka skarżącego jest w pełni sprawna umysłowo, może zostać w mieszkaniu bez syna lub wnuczki nawet na kilka godzin - zwłaszcza, że w większości jest osobą leżącą. Zdaniem Sądu właśnie z tych powodów, że matka skarżącego ma 98 lat, nie widzi i praktycznie nie chodzi, wymaga stałej opieki ze strony drugiej osoby i tą opiekę w ciągu dnia zapewnia jej syn, który po 2021 r. nie podjął zatrudnienia z uwagi na koniczność opieki nad niepełnosprawną matką.

Nie można również uznać, że skarżący nie sprawuje stałej opieki nad matką, ponieważ nie z matką nie mieszka. Skarżący mieszka na sąsiednim osiedlu, a matka skarżącego zawsze mieszkała z wnuczką, która, po powrocie z pracy i w godzinach nocnych zapewnia jej opiekę, jednak to na skarżącym – jako jednym zobowiązanym (jego siostra od wielu lat nie żyje) a nie na wnuczce ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki.

Sąd nie podziela również stanowiska Kolegium, że skarżący przy tym trybie opieki nad matką (od godz. 7-18) jest w stanie podjąć pracę w godzinach nocnych oraz w weekendy, chociażby z tego powodu, że pracując w nocy nie byłby w stanie opiekować się w trakcie dnia matką.

W rezultacie w ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy., tj. art. 7 i art. 77 k.p.a.

Mając na względzie powyższe, z uwagi na treść art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wskazania zawarte w niniejszym wyroku, a następnie w oparciu o całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego przyzna świadczenia pielęgnacyjnego, z uwzględnieniem, że skarżący w 2024 r. osiągnął wiek emerytalny i nabył prawa do emerytury.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.