Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 12/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: Stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
Powołane przepisy: article: art. 146 par. 1, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 39, art. 39a
journal: Dz.U. 2021 poz 1082
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.

SENTENCJA

Dnia 24 maja 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Protokolant Starszy asystent sędziego Dominika Trella, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2023 roku sprawy ze skargi I.M. na czynność Burmistrza K. z dnia 18 października 2022 roku nr ZIPS.4464.2.2022 w przedmiocie odmowy zapewnienia uczniowi niepełnosprawnemu bezpłatnego transportu do szkoły 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; 2. uznaje obowiązek Burmistrza K. do zwrotu I.M. kosztów przewozu niepełnosprawnego dziecka J.B. z miejsca zamieszkania do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego [...] w G. i z tego ośrodka do miejsca zamieszkania w roku szkolnym 2022/2023; 3. zasądza od Gminy K. na rzecz I.M. kwotę 200,- (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I.M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na czynność Burmistrza K. z 18 października 2022 r. nr ZIPS.4464.2.2022 w przedmiocie odmowy zapewnienia uczniowi niepełnosprawnemu bezpłatnego transportu do szkoły.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

Wnioskiem z 11 października 2022 r. skarżąca zwróciła się do organu o zwrot rodzicowi kosztów przewozu niepełnosprawnego dziecka, J.B., ur. 1 października 2013 r., do szkoły umożliwiającej realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki w roku szkolnym 2022/2023, wskazując Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy im. [...] w G., ul. [...]. W uzasadnieniu wskazała, że syn posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego z 22 czerwca 2022 r. na I etap edukacyjny z uwagi sprzężoną niepełnosprawność (autyzm, upośledzenie umiarkowane). Oświadczyła, że do przewozu dziecka korzysta z samochodu Volkswagen Passat 1,8 benzyna, jako średnie zużycie paliwa w jednostkach na 100 km wskazała 10l gazu.

W odpowiedzi na powyższy wniosek Burmistrz K. w piśmie z dnia 18 października 2022 r. odwołał się do treści art. 39 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1082 ze zm.). Ponadto wyjaśnił, że w oparciu o art. 39a ww. ustawy obowiązek, o którym mowa powyżej, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci we własnym zakresie albo poprzez zwrot kosztów przewozu dzieci oraz rodziców.

Organ wskazał, że najbliższą szkołą dla Gminy K., na terenie powiatu [...], realizującą kształcenie specjalne jest Szkoła Podstawowa Specjalna nr [...] przy Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym [...] w K., ul. [...], która jest położona bliżej geograficznie od miejsca zamieszkania ucznia niż szkoła, którą skarżąca wskazuje we wniosku. Istotnym faktem jest, że Szkoła Podstawowa Specjalna nr [...] przy Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym nr [...] w K., zgodnie ze swoim statutem jest placówką dla dzieci i młodzieży niepełnoprawnej intelektualnie w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym oraz z niepełnosprawnościami sprzężonymi, w którym dziecko skarżącej może realizować kształcenie specjalne.

Organ wyjaśnił, że w orzeczeniu nr 266/2021/22 z 22 czerwca 2022 r. o potrzebie kształcenia specjalnego J.B. w zaleceniach zespół orzekający zaleca w pkt 3 - Kształcenie specjalne dla uczniów niepełnosprawnych intelektualnie w stopniu umiarkowanym i z autyzmem prowadzone w szkole specjalnej (zespół -terapeutyczny). Zdaniem organu ww. szkoła zapewnia realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia syna skarżącej.

Wobec powyższego, organ odmówił stronie zwrotu kosztów przewozu syna do Specjalnego Ośrodka Szkolno - Wychowawczego [...] w G., ul. [...] ze względu na to, że Gmina nie ma podstaw do zwrotu kosztów dowozu dziecka do ww. placówki.

W piśmie z 25 października 2022 r. skarżąca wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa, wynikające z błędnej wykładni art. 39 ust. 4 Prawo oświatowe. Wyjaśniła, że skonsultowała odmowę zwrotu kosztów przewozu dziecka z Ministerstwem Edukacji i Nauki i uzyskała stanowisko, że odmowa jest niezasadna. Skarżąca podniosła, że dowóz i opieka nad niepełnosprawnym dzieckiem jest obowiązkiem gminy i nie ogranicza się wyłącznie do najbliższego ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, oraz że rodzice mają prawo wyboru placówki, do której uczęszcza ich dziecko.

W odpowiedzi na powyższe, w piśmie z 8 listopada 2022 r. organ wyjaśnił, że wskazano placówkę najbliższą nie tylko w sensie geograficznym, ale taką, która w największym stopniu jest w stanie urzeczywistnić potrzeby ucznia, określone w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Organ odwołał się do treści statutu Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego [...] w K. Organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

I.M. wniosła skargę na czynność organu dotyczącą odmowy zapewnienia uczniowi niepełnosprawnemu bezpłatnego transportu do szkoły, zarzucając naruszenie:

1) art. 39 ust 4 pkt 1 w zw. z art. 127 ustawy Prawo oświatowe przez błędną wykładnię kryterium "bliskości", bez odniesienia się w sposób odpowiedni do orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, a w konsekwencji uznanie, że gmina nie ma podstawy do zwrotu kosztów dowozu syna do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego [...] w G.,

2) art. 39a ust 1 ustawy Prawo oświatowe przez jego niezastosowanie i bezpodstawną odmowę zapewnienia synowi bezpłatnego transportu do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego [...] w G.

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. przez brak dokładnego wyjaśnienia sprawy, a także nieuwzględnienie istotnych okoliczności sprawy.

Skarżąca wniosła o stwierdzenie na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. bezskuteczności odmowy przyznania zwrotu kosztów przewozu syna do ośrodka wychowawczego umożliwiającego realizację obowiązku szkolnego, uznanie uprawnienia I.M. do zwrotu kosztów dojazdu J.B. z miejsca zamieszkania do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego [...] w G. i z powrotem na podstawie art. 146 § 2 p.p.s.a. oraz zasądzenie poniesionych kosztów postępowania sądowego w wysokości 1200 zł. Na kwotę tę składa się wpis w wysokości 200 zł, a także koszt uzyskanej porady prawnej (w załączeniu faktura VAT nr [...]).

Jednocześnie skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi.

Skarżąca podniosła, że wskazana przez Burmistrza K. placówka wychowawcza - Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczym [...] w K., nie pozwala realizować zaleceń zawartych w orzeczeniu nr 266/2021/22 z dnia 22 czerwca 2022 r. o potrzebie kształcenia specjalnego. Przede wszystkim w zakresie: rewalidacji indywidualnej, która została zalecona. Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczym [...] w K. zapewnia uczniowi udział w zajęciach rewalidacyjnych - zaś na zajęciach rewalidacyjnych pożądane jest łączenie uczniów z podobnymi problemami rozwojowymi. Zdaniem skarżącej stwierdzić należy, że nie są to zajęcia indywidulane, zgodnie z zaleceniami.

Ponadto w zaleceniach zawartych w orzeczeniu nr 266/2021/22 o potrzebie kształcenia specjalnego wskazano na intensywną terapię logopedyczną, która nie jest realizowana przez Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczym [...] w K.

Skarżąca wyjaśniła, że syn uczęszcza do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego [...] w G. - Szkoły Podstawowej nr [...] Specjalnej w G. Do szkoły został skierowany na podstawie skierowania Starosty [...] z 8 września 2022 r. Syn w szkole czuje się swobodnie i bezpiecznie. Chętnie przyjeżdża do szkoły. Współpracuje z nauczycielami i pracownikami administracyjnymi, przyswoił już część zasad panujących w klasie i placówce. Polubił rówieśników i próbuje nawiązać koleżeńskie relacje z dziećmi. Szkoła zapewnia synowi realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu nr 266/2021/22 o potrzebie kształcenia specjalnego, poprzez: - zajęcia z zakresu terapii psychologicznej w ramach rewalidacji indywidualnej, - zajęcia specjalistyczne dla uczniów z zaburzeniami mowy zakłócającymi komunikację językową i utrudniającymi naukę, - usprawnianie dużej i małej motoryki, - terapie pedagogiczną - usprawnienie sensoryczne, - zajęcia kształtujące kompetencje emocjonalno-społeczne. Syn został objęty wielospecjalistyczną opieką i wsparciem.

Syn uczęszcza do mało licznej klasy, w której pracują pedagodzy specjalni z odpowiednimi kwalifikacjami i doświadczeniem. Z uwagi na fakt, że potrzebuje indywidulanej uwagi i uporządkowanego środowiska, nauczyciele i terapeuci dostosowują metody i formy do indywidualnych potrzeb rozwojowych, edukacyjnych i psychofizycznych dziecka. Na potwierdzenie powyższego skarżąca załączyła opinię Dyrektora Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego [...] w G. z 25 listopada 2022 r., opinię wychowawcy z 25 listopada 2022 r., opinię psychologa szkolnego 25 listopada 2022 r.

W ocenie skarżącej zmiana placówki szkolnej syna na tę sugerowaną przez Burmistrza K. spowoduje niepowetowane straty. J.B., będący dzieckiem niepełnosprawnym, zmagającym się z autyzmem potrzebuje szeroko pojętej stabilizacji i poczucia bezpieczeństwa. Jak wynika z opinii psychologa szkolnego oraz dyrektora, chłopiec w Specjalnym Ośrodku Szkolno-wychowawczym [...] w G. dobrze się zaaklimatyzował, chętnie przebywa z innymi dziećmi, czuje się bezpiecznie, w pełni akceptuje wychowawcę oraz osoby pełniące funkcję pomocy wychowawcy. Natomiast źle znosi niespodziewane sytuacje, zdarzenia, zmiany harmonogramu lub miejsc. Zmiana środowiska szkolnego stanowiłaby dla dziecka duże ryzyko pogłębienia się problemów emocjonalnych i wychowawczych, co uniemożliwiłoby realizowanie treści programowych i optymalnego rozwoju intelektualnego. Istnieje prawdopodobieństwo, że mógłby nastąpić regres w sferze rozwoju społecznego, zamknięcie się we własnym świecie i niewykorzystanie w pełni indywidualnych możliwości. Ewentualna zmiana szkoły mogłaby znacząco pogorszyć funkcjonowanie syna. Z orzeczenia neurologa dziecięcego, u którego syn leczy się od 5 lat, lek. med. spec. S.S., wprost wynika, że synowi nie wolno zmieniać środowiska szkolnego, bowiem mogłoby to spowodować regres w rozwoju psychoruchowym (orzeczenie lekarskie z 6 grudnia 2022 r.). Dotychczas podjęte leczenie spowodowało, m.in., że syn odzyskał artykulację mowy, tym samym nie wolno zmieniać obecnego miejsca terapii.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że dołożył należytej staranności w celu dokładnego i szczegółowego ustalenia stanu faktycznego. Zdaniem organu Szkoła Podstawowa Specjalna nr [...] w K. spełnia warunek geograficzny, jak i warunek funkcjonalny.

20 lutego 2023 r. skarżąca złożyła wniosek dowodowy wraz z załącznikami, w tym opinię lekarza psychiatry, opinię Departamentu Wychowania i Edukacji Włączającej z 19 stycznia 2023 r.

17 kwietnia 2023 r. skarżąca złożyła kolejne wnioski dowodowe, w tym opinię Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej na okoliczność m.in. stanu zdrowia syna, niepełnosprawności, negatywnych następstw zmiany placówki szkolnej, dokumentację zdjęciową - porównanie szkół w G. i K.

Na rozprawie w dniu 24 maja 2023 r. pełnomocnik organu złożył dodatkowe dokumenty, w tym między innymi pisma Burmistrza K. z dnia 19 kwietnia 2023 r. oraz z 10 maja 2023 r. skierowane do Dyrektora Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego [...] w K., odpowiedź Dyrektora Ośrodka z dnia 21 kwietnia 2023 r. oraz z 15 maja 2023 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie natomiast z treścią art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), kontrola sądu obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 i 2707), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 813, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Kontrola powyższych aktów administracyjnych i czynności z zakresu administracji publicznej jest dokonywana według kryterium legalności.

Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Stosownie natomiast do treści art. 146 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. Ponadto w sprawach skarg na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa (art. 146 § 2 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie I.M. zaskarżyła czynność Burmistrza K. z 18 października 2022 r. dotyczącą odmowy zwrotu kosztów przewozu niepełnosprawnego dziecka, J.B. do Specjalnego Ośrodka Szkolno - Wychowawczego [...] w G. w roku szkolnym 2022/2023, na warunkach określonych we wniosku strony z 11 października 2022 r.

Sąd podziela pogląd powszechnie przyjmowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wyrażona przez organ reprezentujący gminę (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) odmowa zapewnienia niepełnosprawnemu dziecku bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do szkoły jest czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., na którą przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym od 1 czerwca 2017 r.), jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę.

Nowe brzmienie § 2 powołanego przepisu jest konsekwencją zmiany art. 52 § 3 p.p.s.a. polegającej na zniesieniu instytucji wezwania do usunięcia naruszenia prawa.

W niniejszej sprawie, pismem z dnia 25 października 2022 r. skarżąca w odpowiedzi na pismo organu z 18 października 2022 r. wystąpiła z wnioskiem o usunięcie naruszenia prawa wynikające z błędnej wykładni art. 39 ust. 4 Prawo oświatowe oraz z żądaniem ponownego rozpatrzenia jej wniosku o zwrot kosztów przewozu niepełnosprawnego syna. Zdaniem Sądu, skoro skarżąca nie była pouczona przez organ o treści art. 53 § 2 p.p.s.a., czyli o możliwości i trybie zaskarżenia czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a, trudno byłoby obarczać stronę skutkami niezachowania warunków formalnych wniesienia skargi. Tym bardziej, że w terminie 30 dni od otrzymania kolejnego pisma organu z 8 listopada 2022 r., podtrzymującego stanowisko zawarte w piśmie z dnia 18 października 2022 r., skarżąca zachowała trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi do sądu. W związku z tym Sąd uznał, że uchybienie terminu, o którym mowa w art. 53 § 2 p.p.s.a nastąpiło bez winy skarżącej i przystąpił do rozpoznania sprawy.

Wobec powyższego w pierwszej kolejności wskazać należy, iż stosownie do treści art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1082; dalej u.s.o.), obowiązkiem gminy jest:

1) zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia;

2) zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą:

a) 24. rok życia - w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna,

b) 25. rok życia - w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.

Stosownie natomiast do art. 39a ust. 1 ustawy, obowiązki, o których mowa w art. 32 ust. 6 i art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców. Zwrot kosztów przewozu, o którym mowa w ust. 1, następuje na podstawie umowy zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami (art. 39a ust. 4). Wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiera z rodzicami umowę, o której mowa w ust. 4, w terminie 14 dni od dnia uzyskania informacji, że dowożenie i opiekę zapewniają rodzice (art. 39a ust. 5). Jeżeli natomiast rodzice powierzyli wykonywanie transportu i sprawowanie opieki w czasie przewozu innemu podmiotowi, kwotę zwrotu kosztów przewozu ustala się zgodnie z ust. 2 (art. 39a ust. 6).

W tym miejscu zauważyć należy, że w wyroku z 10 maja 2022 r. sygn. akt III OSK 1275/21 (orzeczenie dostępne w CBOIS pod adresem: https://cbois.nsa.gov.pl), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że na gruncie unormowań zawartych w art. 39 ust. 4 ustawy (obecnie odnosi się to do przepisu 39a ust. 1) należy przyjąć, że oświadczenie rodziców niepełnosprawnego dziecka w kwestii dowozu tego dziecka do ośrodka szkolno-wychowawczego wiąże organ gminy w tym znaczeniu, że jeżeli sami wyrażają zamiar dowożenia dziecka do ośrodka, to organ wykonawczy gminy nie może uchylić się od zawarcia umowy co do zwrotu kosztów przejazdu ucznia oraz jego opiekuna. W przeciwnym przypadku – jeżeli rodzice dziecka nie zgłaszają takiego zamiaru – oznacza to, że obowiązkiem gminy jest we własnym zakresie zorganizowanie dowozu niepełnosprawnego dziecka oraz zapewnienie mu opieki. Gmina nie może przenieść dowolnie swego obowiązku na rodziców (opiekunów) dziecka niepełnosprawnego bez ich zgody, nawet za zwrotem kosztów. Należy bowiem zauważyć, że zwrot kosztów w razie wyboru przez rodziców dziecka niepełnosprawnego transportu dowozu i opieki we własnym zakresie następuje w drodze zawartej umowy, a umowa jest dwustronną czynnością prawną, wymagającą zgodnych oświadczeń woli obu stron umowy. Tylko podpisanie umowy o zwrot kosztów zwalnia gminę z obowiązku zapewnienia dojazdu dziecka niepełnosprawnego do konkretnego ośrodka wybranego przez rodzica (podobnie: wyrok NSA z 25.05.2022 r. sygn. III OSK 3280/21).

Także w literaturze przedmiotu podkreślono, że ustawodawca w art. 39a ust. 1 ustawy wskazał, iż gmina spełnia ciążący na niej obowiązek przez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców, przy czym powyższe rozwiązania mają charakter równoważny i ich zastosowanie będzie wynikało wyłącznie z decyzji rodziców (M. Pilich, Komentarz do art. 39a, [w:] M. Pilich (red.), Prawo oświatowe. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2021, LEX/el.).

Dodatkowo wskazać należy, że przepis art. 39a ust. 1 ustawy Prawo oświatowe zawiera alternatywnie skonstruowane roszczenie (publiczne prawo podmiotowe), przysługujące rodzicom niepełnosprawnego dziecka, z którym to roszczeniem są skorelowane odpowiednie obowiązki gminy. Organy administracji publicznej nie mają kompetencji do modyfikowania treści zgłoszonego przez rodziców dziecka żądania, w szczególności nie są uprawnione do władczego narzucenia jednej z dwóch przewidzianych przez ustawodawcę alternatyw. Dysponentem powyższego roszczenia są więc wyłącznie rodzice dziecka. Zwrot użyty w przepisie art. 39a ust. 5 ustawy: "od dnia uzyskania informacji, że dowożenie i opiekę zapewniają rodzice" potwierdza, że to wyłącznie rodzicom przysługuje prawo wyboru, zaś dla gminy powstają określone obowiązki (czy to zapewnienia transportu i opieki dzieci, czy to refundacji kosztów), od których spełnienia nie może zwolnić się przez "przerzucenie" ich na zainteresowanych.

Istotne znaczenie w niniejszej sprawie ma także to, że obowiązek zapewnienia przez gminę przewozu niepełnosprawnego dziecka do szkoły jest realizacją konstytucyjnego prawa do nauki (art. 70 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Zgodnie z przepisem art. 70 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa - Prawo oświatowe. W art. 1 pkt 6 i 7 tej ustawy ustawodawca wskazał na możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież niepełnosprawną, niedostosowaną społecznie i zagrożoną niedostosowaniem społecznym, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami, jak również opiekę nad uczniami niepełnosprawnymi przez umożliwienie realizowania zindywidualizowanego procesu kształcenia, form i programów nauczania oraz zajęć rewalidacyjnych. Obowiązki gminy w tej materii ustanawia cytowany wyżej art. 39 ust. 4 wraz z art. 39a ustawy Prawa oświatowego.

W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że pomiędzy skarżącą a Burmistrzem K. nie została zawarta umowa, której przedmiotem byłby zwrot kosztów przewozu niepełnosprawnego syna skarżącej do Specjalnego Ośrodka Szkolno - Wychowawczego [...] w G. w roku szkolnym 2022/2023. Stanowisko organu odmawiające skarżącej zwrotu kosztów oparte jest na twierdzeniu, że najbliższą szkołą dla Gminy K. na terenie powiatu [...], realizującą kształcenie specjalne, jest Szkoła Podstawowa Specjalna nr [...] przy Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym [...] w K., która jest położona bliżej geograficznie od miejsca zamieszkania ucznia niż szkoła, którą skarżąca wskazuje we wniosku, a ponadto zgodnie ze swoim statutem, jest placówką dla dzieci i młodzieży niepełnoprawnej intelektualnie w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym oraz z niepełnosprawnościami sprzężonymi, w którym dziecko skarżącej może realizować kształcenie specjalne. Zdaniem organu ww. szkoła zapewnia realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu nr 266/2021/22 z 22 czerwca 2022 r. o potrzebie kształcenia specjalnego J.B.

Natomiast skarżąca jest zainteresowana samodzielnym dowożeniem syna wyłącznie do szkoły w G.

W ocenie Sądu, zaskarżoną do sądu czynnością oraz argumentacją zawartą w innych pismach kierowanych do skarżącej, organ w istocie dążył do "wymuszenia" na skarżącej, aby dziecko, które realizuje obowiązek szkolny w Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczego [...] w G. w roku szkolnym 2022/2023, zostało przeniesione do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego [...] w K.

Powtórzyć raz jeszcze należy, że podejmowanie decyzji w imieniu ucznia w wykonaniu konstytucyjnie gwarantowanego prawa do nauki i wyboru szkoły należy do rodziców (art. 70 ust. 1 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Obowiązkiem zaś władz publicznych jest udzielanie pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Celowi konstytucyjnemu w postaci zapewnienia wsparcia rodzicom osoby niepełnosprawnej nie odpowiadałaby wykładnia ograniczająca prawa przyznane osobom niepełnosprawnym, dotkniętym przez los, a uzasadniona potrzebą ochrony majątkowych interesów gminy (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 grudnia 2015 r., sygn.. akt III SA/Kr 1230/15 CBOSA).

Jednocześnie zauważyć należy, że w art. 39 ust. 4 pkt 1 u.s.o., w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, przewidziano przewóz uczniów niepełnosprawnych, których kształcenie odbywa się na podstawie art. 127, tylko do "najbliższej" szkoły podstawowej. Tego pojęcia nie powinno się jednak utożsamiać w prosty sposób z geograficzną bliskością wymienionych szkół do miejsca zamieszkania dziecka. Należy natomiast mieć na uwadze szczególne okoliczności danego przypadku, a ściślej – jeżeli "najbliższa" szkoła podstawowa nie może zapewnić dziecku odpowiednich metod pracy i nauki, dostosowanych do stopnia jego niepełnosprawności, to uczeń oraz jego rodzice (opiekunowie prawni) mogą mieć interes nie tylko faktyczny, ale i prawny w tym, aby dziecko uczęszczało do innej szkoły. Na "bliskość" zatem, o której mowa w przepisie, składają się zarówno element położenia geograficznego (odległość szkoły od miejsca zamieszkania), jak i element posiadania przez daną placówkę oświatową warunków umożliwiających prawidłowe kształcenie dzieci z konkretnym rodzajem niepełnosprawności. Ten drugi element powinien być oceniany indywidualnie w świetle orzeczenia o niepełnosprawności danego dziecka. Szkołą najbliższą, o której mowa, jest w tej sytuacji tylko szkoła pozwalająca realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka, a zatem dostosowana do zdolności psychofizycznych ucznia. Ten drugi element winien być oceniany indywidualnie w odniesieniu do treści orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, którego zaleceń, o charakterze quasi-opinii biegłych, nie może modyfikować organ reprezentujący gminę. Szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie szkołą najbliższą w rozumieniu powyższego przepisu (zob. M. Pilich, Ustawa o systemie oświaty. Komentarz, wydanie III, Opublikowano: WKP 2022).

W niniejszej sprawie, orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego z dnia 22 czerwca 2022 r., wydanym na podstawie art. 127 ust. 10 ustawy Prawo oświatowe, Zespół Orzekający Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej nr [...] w Ł. orzekł o potrzebie kształcenia specjalnego J.B. ze względu na niepełnosprawność ucznia z niepełnosprawnością sprzężoną, autyzm i niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym. Zespół Orzekający w powyższym orzeczeniu zalecił rewalidację indywidualną, pracę dydaktyczno – wychowawczą, intensywną terapię logopedyczną oraz kształcenie specjalne dla uczniów niepełnosprawnych intelektualnie w stopniu umiarkowanym i z autyzmem prowadzone w szkole specjalnej (zespół edukacyjno - terapeutyczny). Powyższa forma kształcenia stanowi ofertę edukacyjną adekwatną do indywidualnych potrzeb rozwojowych, edukacyjnych i możliwości psychofizycznych Jasia, umożliwi naukę w mniejszej grupie uczniów, prowadzoną przez specjalistów, dostosowanie metod i form pracy do jego indywidulanych potrzeb rozwojowych, edukacyjnych i psychofizycznych, zapewni dalszą rewalidację oraz specjalistyczną pomoc psychologiczno – pedagogiczną.

Zdaniem Sądu, organ całkowicie pominął dobro niepełnosprawnego dziecka, które już realizuje obowiązek szkolny w Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczego [...] w G., zaaklimatyzowało się w nim, a zmiana szkoły będzie miała negatywne skutki dla chłopca. Z pisma Dyrektora ww. szkoły z 25 listopada 2022 r. wynika, że chłopiec odnalazł się w nowym środowisku, chętnie przyjeżdża do szkoły, czuje się w niej swobodnie i bezpiecznie. Placówka umożliwia chłopcu realizację wszystkich zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Sala dydaktyczna jest w pełni dostosowana do specyfiki funkcjonowania sensorycznego dziecka z autyzmem. Ponadto Ośrodek jest położony z dala od centrum miasta, w zacisznym zabytkowym parku. Dzieci korzystają z ogrodu sensorycznego.

Z opinii Wychowawcy klasy z dnia 25 listopada 2022 r. wynika, że chłopiec został objęty wyspecjalizowaną opieką i wsparciem. Uczęszcza do mało licznej klasy, w której pracują pedagodzy specjalni z odpowiednimi kwalifikacjami i doświadczeniem, wspierani przez pomoc nauczyciela. Chłopiec potrzebuje indywidualnej uwagi i uporządkowanego środowiska. Nauczyciele i terapeuci dostosowują metody i formy pracy do indywidualnych potrzeb rozwojowych, edukacyjnych i psychofizycznych chłopca.

Z opinii psychologa szkolnego z 25 listopada 2022 r. wynika, że zaobserwował, iż chłopiec źle znosi niespodziewane sytuacje, zdarzenia, zmiany harmonogramu lub miejsc.

Jednocześnie z orzeczenia lekarskiego dotyczącego kształcenia i nauki z 6 grudnia 2022 r. wynikają przeciwskazania do zmiany ponownie miejsca edukacji ze względu na rozpoczęcie edukacji chłopca w szkole w G. i trudności adaptacyjne związane z podstawową chorobą - autyzm. Utrata kontaktu z dotychczasowymi uczniami może spowodować regres w rozwoju psychoruchowym. Chłopcy z autyzmem mają afazję motoryczną, nie mówią, chłopiec miał przez kilka lat prowadzone bardzo drogie terapie przezczaszkowej mikropolaryzacji mózgu i dzięki temu odzyskał artykulację mowy. Nie wolno zmieniać kolejnego obcego miejsca terapii.

W ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy potwierdza, że dla niepełnosprawnego dziecka skarżącej zmiana otoczenia byłaby przeżyciem traumatycznym powodującym regres w rozwoju społecznym. Kontynuacja nauki w szkole, w której dziecko czuje się dobrze, w otoczeniu osób, które ono zna i akceptuje oraz jest znane i akceptowane, jest kluczowym czynnikiem powodzenia terapii (por. wyrok NSA z dnia 5 listopada 2015 r., sygn.. akt I OSK 2173/14). Wobec powyższego, zdaniem Sądu odległość szkoły od miejsca zamieszkania dziecka nie mogła być traktowana jako kryterium dyskwalifikujące. Tak natomiast została w sprawie przez organ potraktowana, bowiem odmowa zwrotu kosztów przewozu niepełnosprawnego dziecka wynikała z faktu, że najbliższą szkołą dla Gminy K., na terenie powiatu [...], realizującą kształcenie specjalne jest Szkoła Podstawowa Specjalna nr [...] przy Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym [...] w K., która jest położona bliżej geograficznie od miejsca zamieszkania ucznia niż szkoła, którą skarżąca wskazuje we wniosku. Tymczasem organ powinien przede wszystkim kierować się dobrem dziecka i zaleceniami wynikającymi z orzeczenia dotyczącego kształcenia dziecka niepełnosprawnego i ustalenia, czy dana placówka oświatowa, w której dziecko realizuje już obowiązek szkolny umożliwia prawidłowe jego kształcenie i uzasadnia kontynuowanie w niej nauki.

Wobec powyższego, zdaniem Sądu kontrola zgodności z prawem zaskarżonej czynności wykazała, że czynność ta została dokonana bez prawidłowego zastosowania norm prawa materialnego, to jest art. 39 ust. 4 pkt 1 i art. 39a Prawa oświatowego, wskutek ich błędnej wykładni.

W konsekwencji Sąd uznał, że wystąpiły podstawy do stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności (pkt 1 sentencji).

Sąd uwzględnił również wniosek skarżącej dotyczący orzeczenia na podstawie art. 146 § 2 p.p.s.a., tj. uznania uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa, który w sprawie niniejszej dotyczył uznania uprawnienia do zwrotu skarżącej kosztów przewozu niepełnosprawnego dziecka z miejsca zamieszkania do Specjalnego Ośrodka Szkolno - Wychowawczego [...] w G. i z tego ośrodka do miejsca zamieszkania w roku szkolnym 2022/2023.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na koszty te składa się wpis od skargi w kwocie 200 zł. Odnosząc się do wniosku strony zawartego w skardze o zasądzenie kosztów w kwocie 1200 zł, w tym 1000 zł kosztów porady prawnej, wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 200 p.p.s.a, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Powyższy przepis wyraźnie statuuje zasadę kosztów celowych. Należy jednak przyjąć, że o tym jakie koszty są niezbędne do celowego dochodzenia praw, decyduje sąd. Wyjątki od zasady, że o celowości poniesionych przez stronę kosztów orzeka sąd, zostały określone w art. 205 p.p.s.a. W związku z tym, że w niniejszym postępowaniu skarżąca nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcę prawnego) w sprawie zwrotu kosztów zastosowanie miał art. 205 § 1 p.p.s.a Zgodnie z treścią art. 205 § 1 p.p.s.a., do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartości zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Przy czym w piśmiennictwie podkreśla się, że katalog niezbędnych kosztów postępowania, o którym mowa w art. 205 p.p.s.a. ma charakter wiążący i wyczerpujący, a zatem nie może być rozszerzany na wydatki w nim niewymienione.

Nie ma zatem podstaw do domagania się zwrotu kosztów porady prawnej i przygotowania skargi, którą skarżąca wniosła w niniejszej sprawie osobiście. Okoliczność, że skarżąca sama podpisała skargę, dołączając fakturę VAT wystawioną przez adwokata za poradę prawną, nie stanowi podstawy do przyjęcia, że skarżąca była reprezentowana przez adwokata i poniosła koszty wynagrodzenia tego adwokata.

Dodać należy, że zgodnie z § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), opłaty stanowiące podstawę zasądzania kosztów zastępstwa prawnego i kosztów adwokackich ustala się z uwzględnieniem stawek minimalnych określonych w rozdziałach 2-4. W myśl zaś § 14 ust. 1, stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi: 1) w pierwszej instancji: a) w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - stawkę obliczoną na podstawie § 2, b) za sporządzenie skargi i udział w rozprawie w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego - 1200 zł, c) w innej sprawie - 480 zł.

k.ż.