Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1615/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 3 § 1 art 106 § 1 i 3 art 191 pkt 2 art 133 § 1 art 145 § 1 pkt 1 1 lit a i c art 151 art 174 pkt 1 i 2 art 182 § 2 art 183 § 1 i 2 art 184 art 193
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 1137/22 w sprawie ze skargi I. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 31 października 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu skargi I. D. (dalej - skarżąca, strona) wyrokiem z 8 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 1137/22, w pkt 1) uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 31 października 2022 r., nr [...]; w pkt 2) zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej I. D. kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej – SKO, Kolegium, skarżący kasacyjnie), zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. – dalej p.p.s.a.) Sądowi I instancji:

- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej - u.ś.r.), wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd I instancji, iż sprawowanie opieki wyłączającej możliwość zatrudnienia, o jakiej mowa w tym przepisie, to nie tylko czynności związane z bezpośrednią troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej, ale także pozostawanie "w dyspozycji osoby niepełnosprawnej", towarzyszenie w wizytach lekarskich, czy rutynowych zważywszy na chorobę badaniach, a także wyręczanie osoby niepełnosprawnej od zwykłych czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, podczas gdy prawidłowo rozumiana norma wyrażona art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzależnia prawo do omawianego świadczenia m.in. od sprawowania nad niepełnosprawnym członkiem rodziny opieki charakteryzowanej jako konieczna, stała lub długotrwała, związana ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, a także wykluczająca podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem opieki bezpośrednio związanej z samą osobą niepełnosprawnego, która przez swój czasowy wymiar i charakter (brak możliwości zaplanowania oraz czasowego łączenia z inną aktywnością wykonywanych w jej ramach czynności) nie pozwala nawet pomimo dochowania wymaganej w danych warunkach staranności podjąć zatrudnienia;

- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., wyrażające się w zastosowaniu przez Sąd I instancji normy uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w sytuacji, gdy stan faktyczny rozpatrywanej sprawy nie wypełniał hipotezy tej normy, co nastąpiło w wyniku błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że przesłanka faktyczna "nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną" spełniona jest także wówczas, gdy podjęciu zatrudnienia stoi na przeszkodzie nie wyłącznie opieka i pielęgnacja osoby niepełnosprawnej, ale także czynności dnia codziennego dotyczące zajmowania się domem, podczas gdy prawidłowo zastosowania norma wyrażona art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w okolicznościach niniejszej sprawy winna prowadzić do wniosku, że brak aktywności zawodowej spowodowany choćby po części innymi okolicznościami niż konieczność bezpośredniej opieki i pielęgnacji osoby niepełnosprawnej, np. prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, nie może być uznany za okoliczność uzasadniającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które to naruszenie doprowadziło Sąd I instancji do błędnych ocen w zakresie podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia;

- naruszenie przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., wyrażające się w zastosowaniu przez Sąd I instancji normy uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w sytuacji, gdy stan faktyczny rozpatrywanej sprawy nie wypełniał hipotezy tej normy, to jest faktycznie sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną, zważywszy na jej zakres i wymiar czasowy nie wyklucza pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a brak zatrudnienia skarżącej spowodowany był przynajmniej w części innymi okolicznościami niż konieczność sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną;

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyrażające się w bezpodstawnym i niepopartym wszechstronną i całościową analizą zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego, zanegowaniu przez Sąd I instancji dokonanej przez orzekający organ oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, zgodnie z którą brak jest związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem, co doprowadziło Sąd I instancji do przypisania orzekającym organom naruszeń prawa materialnego i procesowego, które w sprawie nie miały miejsca oraz do naruszenia art. 151 p.p.s.a. poprzez odmowę zastosowania wyrażonej nim normy w sprawie;

- naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 106 § 1 oraz art. 133 § 1 oraz w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., polegające na przekroczeniu granic sądowej kontroli administracji poprzez sformułowanie przez Sąd w miejsce zanegowanej oceny orzekających organów, własnej oceny zebranych w sprawie dowodów i wynikających z nich okoliczności faktycznych sprawy, co doprowadziło do błędnego zastosowania prawa materialnego i nieuzasadnionego uchylenia wydanej sprawie decyzji;

które to naruszenia doprowadziły Sąd pierwszej instancji do:

- naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy w sprawie nie doszło do naruszenia przez orzekający organ norm prawa materialnego i procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, prowadząc do uwzględnienia w miejsce oddalenia skargi.

W oparciu o powyższy zarzut skarżący kasacyjnie, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz obciążenie kosztami postępowania Skarbu Państwa.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącego kasacyjnie organu zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej i orzeka w tych granicach.

W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W tej sytuacji zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w analizowanej sprawie w sposób bezpośredni wiążą się one z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do zasadniczego problemu w niniejszej sprawie.

Istotą sporu jest spełnienie przez skarżącą przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Organ odwoławczy stwierdził, że w stanie faktycznym sprawy brak jest wynikającego z tej normy związku przyczynowo - skutkowego. Skargą kasacyjną zakwestionowano również przyjętą przez WSA ocenę zakresu opieki, która zdaniem Kolegium: po pierwsze - nie jest konieczna, a zatem, wykracza poza niezbędne do zaspokojenia potrzeby niepełnosprawnego, obejmuje potrzeby, które przy zachowaniu przez osoby zobowiązane do alimentacji obiektywnej miary staranności mogłyby być zaspokojone w inny sposób niż poprzez rezygnację z zatrudnienia; po drugie - nie jest stała lub długotrwała, a więc jest sprawowana doraźnie, w krótkich lub nieregularnie po sobie następujących okresach czasu albo jest przerywana okresami zabezpieczenia potrzeb niepełnosprawnego w inny sposób; po trzecie - obejmuje czynności niezwiązane ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby niepełnosprawnej oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, jak np. czynności związane z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego; po czwarte - nie wyklucza podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem ze względu na swoją intensywność, wymiar czasowy, możliwości rozplanowania w ciągu doby, obiektywnie rzecz biorąc, możliwa jest do pogodzenia z zatrudnieniem.

Powyższe okoliczności stały się podstawą odmowy ustalenia przez organ odwoławczy prawa do wnioskowanego świadczenia. Stanowiska tego nie podzielił Sąd Wojewódzki, uchylając zaskarżoną decyzję Kolegium.

W sprawie niesporne jest, że skarżąca należy do osób uprawnionych do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz, że osoba podlegająca opiece legitymuje się wymaganym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mąż skarżącej posiada wydane na stałe orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 20 lutego 2018 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 lutego 2018 r. Miał pięć zawałów, pierwszy w 2011 r., ostatni 8 stycznia 2021 r., jest po operacji szczepienia bajpasów, ma chorobę wieńcową serca, nikotynizm. Choruje na złośliwy nowotwór gruczołu krokowego, dyskopatię, miażdżycę. Odbywa cykl radioterapii na odcinku miednicowym. Ma znaczne spadki ciśnienia krwi, co w połączeniu z niskim pulsem powoduje bardzo duże osłabienie. Nie jest osobą leżącą, porusza się w miarę samodzielnie, ma trudności przy chodzeniu po schodach, nie korzysta ze sprzętu rehabilitacyjnego. Wymaga pomocy przy codziennych czynnościach higienicznych, ubieraniu, smarowaniu maściami przeciwbólowymi, ćwiczeniach fizycznych, przygotowywaniu posiłków, sprzątaniu, praniu, prasowaniu, robieniu zakupów, opłacaniu rachunków, przy wizytach lekarskich, pomiarze ciśnienia, załatwianiu spraw urzędowych i czytaniu pism urzędowych, przygotowywaniu, przynoszeniu opału i paleniu w piecu, przy wyjściach na spacery w zależności od samopoczucia.

W tym miejscu przypomnieć należy, że stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w pkt 1-4 tej normy, jeżeli nie podejmują one zatrudnienia lub rezygnują z niego, bądź z innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis ten formułuje więc warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę dokonując oceny spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do tego świadczenia.

W świetle powyższego, osoba ubiegająca się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotna jest tu również ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Podkreślenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpatrywania wniosku o przyznanie wnioskowanej pomocy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w sprawie, bez znaczenia pozostaje przy tym, czy skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca opiekunowi podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem. Podkreślić w tym miejscu należy, że ww. norma nie wymaga, aby strona zrezygnowała z pracy zarobkowej, a wystarczającym jest, aby nie miała realnej możliwości jej podjęcia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną.

Sytuacja taka miała miejsce w analizowanej sprawie. Zarzuty podniesione w złożonym środku zaskarżenia koncentrują się bowiem wokół wcześniejszej rezygnacji strony z zatrudnienia, co – w ocenie skarżącego kasacyjnie – spowodowane było przynajmniej w części innymi okolicznościami, nie zaś koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela ww. argumentacji skargi kasacyjnej. Jak wskazano już wyżej – przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w sytuacji konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną oceniać należy każdorazowo w sposób zindywidualizowany. Istotne jest, aby była to ocena aktualna, obejmująca walidację zakresu potrzeb podopiecznego, czynności, których wykonywanie jest konieczne w celach pomocowych, oraz czasu, który wnioskujący o świadczenie poświęca na ich sprawowanie. Następnie należy odnieść powyższe do możliwości kontynuacji zatrudnienia, bądź możliwości podjęcia pracy przez opiekuna.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy zauważyć należy, że wynikający z akt sprawy stan zdrowia i sprawność męża skarżącej oraz zakres i wymiar czasowy sprawowanej opieki, pozostają w bezpośrednim związku i nie pozwalają na przyjęcie, że skarżąca mogłaby aktualnie poza czynnościami opiekuńczymi być aktywna zawodowo.

Jak wskazał Sąd I instancji mąż skarżącej choruje od około 11 lat, jest po pięciu zawałach (pierwszy zawał miał miejsce w 2011 r.), choruje na złośliwy nowotwór, dyskopatię, miażdżycę, nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie, ma trudności przy chodzeniu po schodach, nie korzysta ze sprzętu rehabilitacyjnego. Z dołączonej dokumentacji medycznej wynika, że w okresie od 13 sierpnia 2018 r. do 22 sierpnia 2018 r. mąż skarżącej przebywał w [...] Centrum Klinicznym - Klinice Onkologii i Radioterapii z rozpoznaniem rak gruczołu krokowego - chemioterapia w trakcie, stan po zawale ściany przednio-bocznej (grudzień 2011 r.), stan po PCI GO + BMS (kwiecień 2012 r.), stan po zawale (30 czerwca 2015 r.), stan po zawale (20 maja 2017 r.), nikotynizm. Z karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 5 marca 2021 r. z pobytu na Oddziale Kardiochirurgii od 28 lutego 2021 r. do 5 marca 2021 r. z rozpoznaniem m.in. przewlekłego zespołu wieńcowego wynika, że w trakcie pobytu w szpitalu wykonano zabieg pomostowania tętnic wieńcowych bez KPU. Zalecono rehabilitację kardiologiczną, regularną kontrolę ciśnienia tętniczego i pulsu oraz glikemii. Wcześniej 8 stycznia 2021 r. mąż skarżącej przebywał w Szpitalu w [...] z rozpoznaniem zawału mięśnia sercowego. Według oświadczenia skarżącej z 18 października 2022 r. opiekuje się mężem od kilku lat. Przeszedł on pięć zawałów. Ostatni w dniu 8 stycznia 2021 r., po którym konieczna była operacja i wszczepienie bajpasów. Zdiagnozowano u niego również nikotynizm i chorobę wieńcową serca. Zdarza się, że ciśnienie męża spada wraz z niskim pulsem, co powoduje u niego bardzo duże osłabnięcia. Występują również silne bóle nóg, ataki występują również w nocy. Skarżąca stara się nie pozostawiać męża samego. Przygotowuje posiłki i lekarstwa, które mąż spożywa samodzielnie. Skarżąca pomaga mężowi przy myciu i ubieraniu.

Do wykonywanych czynności opieki nad mężem należą codzienna pobudka i pomoc przy wykonywaniu czynności higienicznych, przy występujących silnych bólach smaruje męża maściami przeciwbólowymi, przygotowuje codziennie mężowi ubranie i pomaga w ubraniu, gdyż mąż nie może unosić rąk do góry, stara się wykonywać z mężem ćwiczenia fizyczne w celu usprawnienia mięśni, raz w tygodniu przychodzi rehabilitant, mierzy mężowi ciśnienie dwa razy dziennie, przygotowuje i podaje posiłki cztery razy dziennie, w międzyczasie podaje owoce, napoje, sprząta, pierze, prasuje, pomaga przy wizytach lekarskich, opłaca rachunki, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, pomaga przy wyjściach na spacery w zależności od samopoczucia, przygotowuje i przynosi opał, pali w piecu, pomaga przy wykonywaniu czynności ogrodniczych, czyta pisma urzędowe. Skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy, ze względu na konieczność długotrwałej i całodobowej opieki nad mężem.

W ocenie Sądu I instancji stanowisko organu odwoławczego, że opisane czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą, to czynności dnia codziennego z elementami opiekuńczymi, które nie wymuszają na niej rezygnacji z zatrudnienia, jest wynikiem zbyt pobieżnej oceny okoliczności tej sprawy. Każdy przypadek wymaga indywidualnej, wnikliwej oceny. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków i ich podawanie, podobnie jak leków, sprzątanie domu, pranie czy też robienie zakupów są czynnościami dnia codziennego. Jednak taka pomoc świadczona mężowi, który jest po pięciu zawałach, po leczeniu nowotworu, u którego występują spadki ciśnienia i pulsu, cierpiącego z powodu silnych bólów, w okolicznościach tej sprawy uznana być musi za odpowiadającą podanej definicji opieki. Charakter tych czynności - w ocenie Sądu I instancji - nie pozostawia wątpliwości, że są one dokonywane stale, całodobowo i praktycznie we wszystkich sferach życia chorego. Czynności te w tej konkretnej sprawie wyczerpują zatem pojęcie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W ocenie Sądu I instancji, z ustalonego stanu faktycznego wynika, że skarżąca w praktyce całą dobę pozostaje do dyspozycji męża i cała jej aktywność życiowa nakierowana jest na opiekę nad mężem. Zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego, to dzięki sprawowanej dotychczas przez skarżącą stałej opiece nad mężem, stan jego zdrowia, mimo ciężkich schorzeń, nie pogarsza się drastycznie. W tym konkretnym stanie faktycznym organy obu instancji winny były ocenić, że skarżąca realizuje wobec męża opiekę stałą, codzienną, pozostając do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy i wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy, przy czym czynności opiekuńcze przekraczają zwykłe czynności prowadzone w zwykłym gospodarstwie domowym, w którym nie ma osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, o takim charakterze potrzeb co mąż skarżącej, a co - wbrew ocenie organów obu instancji - wyklucza możliwość wykonywania przez skarżącą pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze - zatem zgodnie z wymogami art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zakres podejmowanych przez skarżącą obowiązków i konieczny na to czas - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - jest wystarczającą przesłanką do uznania, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy). Opieka sprawowana przez skarżącą nad mężem jest stała i długotrwała w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy.

Ocenę taką Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za trafną i znajdującą oparcie w zebranym materiale dowodowym. Trudno bowiem uznać, że mąż skarżącej, nie wymaga poświęcenia czasu, uwagi i opieki opiekuna w zakresie, który umożliwiałby skarżącej jednoczesne świadczenie pracy.

Dodatkowo zauważenia wymaga, że opisane wyżej czynności opiekuńcze wykonywane są przez skarżącą na stałe oraz obejmują działania powtarzane wielokrotnie w ciągu dnia. Skarżąca opiekuje się mężem całą dobę, nie zostawia go samego z uwagi na stan zdrowia, pozostaje w jego dyspozycji, cała jej aktywność życiowa nakierowana jest na opiekę nad mężem, co daje mu poczucie bezpieczeństwa i przyczynia się do tego, że mimo poważnych dolegliwości i chorób stan jego zdrowia nie ulega znacznemu pogorszeniu. W tej sytuacji trafnie Sąd I instancji uznał, że zakres wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych w tej konkretnej sprawie spełnia przesłanki stałej i długotrwałej opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Sytuacja zawodowa skarżącej jest niewątpliwie bezpośrednio związana ze stanem zdrowia i sprawnością jej męża, a więc również z zakresem faktycznie sprawowanej opieki. W tym kontekście za nieuprawnione uznać należy stanowisko Kolegium, że zakres wykonywanych przez nią czynności opiekuńczych ma charakter czynności dnia codziennego, w związku z czym nie koliduje z możliwością kontynuowania pracy.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w odniesieniu do sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych szczególnego rozważenia wymaga charakter wykonywanych przez nich czynności opiekuńczych – nawet tych związanych z przygotowaniem posiłku, utrzymaniem czystości w mieszkaniu, robieniu zakupów, czy realizacji recept, etc. To właśnie czynności dnia codziennego, powszechne, a jednak niezbędne w każdym gospodarstwie domowym, w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, a w konsekwencji często wypełniają opiekunowi cały dzień.

Zakres wykonywanych czynności i częstotliwość z jaką skarżąca wspiera męża w codziennym funkcjonowaniu w istotny sposób ogranicza ją czasowo, a tym samym eliminuje ją z rynku pracy. Za nieuzasadnione w tej sytuacji uznać należy stanowisko Kolegium, że skarżąca może podjąć pracę, gdyż opieka sprawowana nad mężem nie koliduje z podjęciem przez nią aktywności zawodowej. Należy ponownie podkreślić, że art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by strona zrezygnowała z pracy zarobkowej - wystarczy by jej nie podjęła z uwagi na w pełni ją absorbującą opiekę nad osobą niepełnosprawną. Tak też jest w niniejszej sprawie. Zachodzi zatem oczywisty związek przyczynowy między brakiem podejmowania pracy przez skarżącą, a opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Z tych względów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zaakceptować stanowiska SKO odnośnie braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego bez wątpienia potrzebującą. Powyższe z kolei skutkuje brakiem uzasadnienia dla podniesionego w środku zaskarżenia zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., dotyczącego niewłaściwego zastosowania tej normy prawa materialnego. Kolegium podnosząc tę wadliwość w odniesieniu do wyroku Sądu I instancji wskazało, że stan faktyczny sprawy nie wypełniał hipotezy ww. normy, a więc zarzut ten zmierzał do zakwestionowania ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd I instancji. Ponieważ z przyczyn wskazanych powyżej zarzuty dotyczące ustaleń faktycznych ocenione zostały jako niezasadne, również ten zarzut należało uznać za pozbawiony trafności.

Odnosząc się do wskazanych w środku zaskarżenia zarzutów o charakterze procesowym, argumentację skarżącego kasacyjnie ocenić należy jako nietrafną.

W kwestii naruszeń art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 151 p.p.s.a., po pierwsze - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. dotyczy naruszeń o charakterze materialnoprawnym, wobec czego nie można czynić Sądowi Wojewódzkiemu tego rodzaju zarzutu odnosząc go do naruszeń procesowych; po drugie - oparcie w analizowanej sprawie wyroku na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., zamiast na postulowanym przez skarżącego kasacyjnie art. 151 p.p.s.a., uwarunkowane było jedynie oceną prawną, którą wyraził Sąd I instancji – do czego był uprawniony i zobowiązany orzekając w sprawie. Przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. zawierają przeciwstawne normy wynikowe, alternatywnie regulujące sposób rozstrzygnięcia. Bez stwierdzenia naruszenia innych przepisów, w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania (co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca), zarzuty naruszenia ww. norm odniesienia nie mogą być trafne. W analizowanej sprawie Sąd I instancji prawidłowo nie zastosował więc art. 151 p.p.s.a.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a., konstytuującego zasadę, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie, jest on nieuzasadniony. Podkreślić tu należy, że ocena prawna, o której mowa w art. 153 p.p.s.a., może dotyczyć wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, jak i stanu faktycznego sprawy, co z perspektywy przedstawionych powyżej uwag, czyni zarzut naruszenia ww. przepisu prawa nieusprawiedliwionym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku dokonał analizy i oceny całokształtu sprawy, a następnie wydał wyrok. W motywach rozstrzygnięcia prawidłowo przedstawił wiążącą ocenę prawną. Samo zaś przywołanie w skardze kasacyjnej opisywanej normy i krytyczne stanowisko Kolegium wobec wyniku sprawy, nie stanowi naruszenia art. 153 p.p.s.a.

Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. Przepis ten ma charakter ustrojowy, określa bowiem właściwość sądów administracyjnych. Naruszenie jego dyspozycji oznaczałoby zaś uchylenie się przez Sąd Wojewódzki od kontroli kwestionowanej, decyzji bądź wydanie wyroku w oparciu o kryterium inne niż zgodność z prawem – do sytuacji takiej w sprawie nie doszło.

Sąd I instancji słusznie stwierdził, że organy zebrały kompletny materiał dowodowy, dokonały jednak jego nieprawidłowej oceny. W konsekwencji powyższego w sprawie doszło do naruszenia przez nie art. 80 k.p.a.

Wobec przyjętej przez SKO nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. – co wskazano już powyżej – i przy bezspornie ustalonym stanie faktycznym sprawy (tak w zakresie stanu zdrowia męża skarżącej, jak i następczego braku możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia) nie można Sądowi I instancji zarzucić naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. WSA wydał wyrok i dokonał oceny postępowania przed organami w oparciu o materiał dowodowy wskazany w aktach administracyjnych. Należy odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem np. odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach. Do naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. dochodzi wówczas, gdy sąd oddali skargę, mimo niekompletnych akt sprawy, gdy pominie istotną część tych akt, albo przeprowadzi postępowanie dowodowe z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a. i oprze orzeczenie na własnych ustaleniach, tzn. dowodach lub faktach, nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. Do powyższego w analizowanej sprawie nie doszło. Podkreślić w tym miejscu należy, że z opisywanego przepisu wynika nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy i taka ocena została przeprowadzona. WSA w Gdańsku orzekł w granicach sprawy, opierając się na dokumentacji akt administracyjnych i wydając wyrok – samo zaś rozstrzygnięcie sprawy, niezgodne z oczekiwaniem skarżącego kasacyjnie, nie może być utożsamiane z uchybieniem ww. normie.

Niezrozumiałym jest wskazanie w treści zarzutów skargi kasacyjnej naruszenia art. 106 § 1 p.p.s.a., w myśl którego po wywołaniu sprawy rozprawa rozpoczyna się od sprawozdania sędziego, który zwięźle przedstawia na podstawie akt stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów skargi. Zauważyć w tym miejscu należy, że rozpoznanie sprawy przez WSA odbyło się na posiedzeniu niejawnym (w trybie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.), wobec czego norma powyższa nie miała zastosowania. Dodatkowo ani w petitum środka zaskarżenia, ani też w jego uzasadnieniu, zarzut powyższy nie został sprecyzowany. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zobowiązany do jego oceny.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 182 § 2, oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine p.p.s.a.