Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1576/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Skarżony organ: Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Ministra Edukacji i Nauki z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium dla wybitnych młodych naukowców 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Edukacji i Nauki na rzecz J. M. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. M. (dalej: "Skarżąca") do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Ministra Edukacji i Nauki z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...], wydana na podstawie art. 360 ust. 1-5 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r., poz. 574, z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm.) odmawiająca przyznania Skarżącej stypendium dla wybitnych młodych naukowców.

Z akt postępowania wynikało, że w dniu [...] grudnia 2021 r. Rektor Uniwersytetu [...] w [...] złożył wniosek o przyznanie młodej naukowczyni – będącej osobą zatrudnioną w ww. podmiocie i posiadającą stopień doktora, od uzyskania którego nie upłynęło 7 lat – stypendium Ministra dla wybitnych młodych naukowców.

Organ w uzasadnieniu skarżonej decyzji wskazał, że Skarżąca spełniała warunek określony w art. 360 ust. 2 ww. ustawy dotyczący statusu młodego naukowca.

W dniu [...] listopada 2021 r. Prezydium Zespołu doradczego – oceniającego wnioski o przyznanie stypendium złożone w roku akademickim 2021/2022, uchwaliło Wytyczne dla Zespołu. W porównaniu do wytycznych stosowanych w konkursach w latach ubiegłych, w ww. wytycznych Zespół zastosował nowe podejście do sposobu wyłaniania kandydatów do stypendium, wynikające z równości dyscyplin naukowych i artystycznych, polegające na przyznawaniu w każdej z dyscyplin podobnej liczby stypendiów. Zespół ustalił, że w danej dyscyplinie naukowej przyznaje się nie więcej niż 5 stypendiów dla młodych naukowców, w tym nie więcej niż 1 dla młodego naukowca będącego doktorantem, co oznacza że młodzi naukowcy konkurowali ze sobą w ramach danej dyscypliny, a nie w ramach całej dziedziny. Taki sposób wyłaniania kandydatów do stypendium miał na celu zapewnienie młodym naukowcom równego dostępu do stypendiów, niezależnie od dyscypliny, w której prowadzą działalność naukową. Z uwagi na dysproporcje w liczbie składanych wniosków w ramach poszczególnych dziedzin, w ww. wytycznych wprowadzony został dziedzinowy mechanizm wyrównawczy. Polegał on na tym, że w przypadku wystąpienia niewykorzystanych miejsc w rankingu danej dyscypliny, mogą być one przeznaczone dla kandydatów z innych dyscyplin naukowych zaliczanych do tej samej dziedziny nauk. Wytyczne zostały zaimplementowane do systemu informatycznego, dzięki czemu ocena wniosków mogła być dokonywana przez ekspertów Zespołu według jednolitych reguł, z wykorzystaniem narzędzi informatycznych, w tym reguł walidacyjnych, eliminujących błędne stosowanie wytycznych.

Minister wyjaśnił, że wnioski z danej dyscypliny naukowej lub artystycznej przydzielane były do oceny w systemie jednemu ekspertowi reprezentującemu daną dyscyplinę, co zapewniało spójność oceny dla całej grupy wniosków. Zespół oceniał wnioski metodą punktową zgodnie z § 13 ust. 1 ww. rozporządzenia. Pierwszeństwo przyznawano przede wszystkim: jakości publikacji naukowych, pożądanym cechom działalności naukowej (podejmowanie tematów ważnych dla rozwoju nauki i sztuki w Polsce, dyscypliny naukowej oraz dziedziny nauki lub sztuki), znaczeniu badań dla dziedziny nauki i dyscypliny naukowej lub artystycznej, formom przejawiania się (typ publikacji naukowych, referaty, konferencje) oraz oddziaływaniu społecznemu dorobku naukowego i działalności naukowej (patenty, wdrożenia, ekspertyzy, analizy). Następnie Minister szczegółowo opisał kryteria ocen poszczególnych osiągnięć.

Na podstawie indywidualnych ocen dokonanych przez Zespół, sporządzone zostały listy rankingowe dziedzinowe i dyscyplinowe dla wniosków młodych naukowców – jedną dla osób posiadających stopień doktora i nauczycieli akademickich nieposiadających stopnia doktora, a drugą dla doktorantów – uszeregowane według liczby uzyskanych punktów.

Wniosek dotyczący Skarżącej – na podstawie dziedziny i dyscypliny wiodącej – został umieszczony na liście rankingowej osób posiadających stopień doktora lub nauczycieli akademickich nieposiadających stopnia doktora w dyscyplinie filozofia należącej do dziedziny nauk humanistycznych. Zgodnie z jej kartą oceny osiągnięć, za przedstawione osiągnięcia Zespół przyznał Skarżącej 673 pkt, w tym:

• 20 pkt – w kategorii dotyczącej autorstwa lub współautorstwa monografii naukowej lub rozdziału w monografii naukowej;

• 640 pkt – w kategorii dotyczącej autorstwa lub współautorstwa artykułu naukowego opublikowanego w czasopiśmie naukowym lub w recenzowanych materiałach z konferencji międzynarodowej;

• 12 pkt w kategorii dotyczącej kierowania projektem badawczym o wysokim poziomie innowacyjności finansowanym w ramach "konkursu ogólnokrajowego albo międzynarodowego";

• 0 pkt – w kategorii dotyczącej zastosowania praktycznego wyników badań naukowych lub prac rozwojowych;

• 1 pkt – w kategorii dotyczącej odbycia zagranicznego stażu trwającego co najmniej trzy miesiące w podmiocie o wysokim prestiżu;

• 0 pkt – w kategorii dotyczącej otrzymanego stypendium zagranicznego;

• 0 pkt – w kategorii dotyczącej autorstwa, współautorstwa lub wykonania dzieła artystycznego stanowiącego znaczący wkład w rozwój kultury i sztuki;

• 0 pkt – w kategorii dotyczącej uzyskania nagrody indywidualnej lub znaczącego udziału w powstaniu osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową w konkursie, na przeglądzie lub festiwalu muzycznym, teatralnym, filmowym, plastycznym lub architektonicznym.

Minister ustalił, że stypendium otrzyma nie więcej niż czworo młodych naukowców będących osobami posiadającymi stopień doktora lub nauczycielami akademickimi nieposiadającymi stopnia doktora, którzy uzyskali najwyższą liczbę punktów na liście rankingowej dyscyplinowej. Minister ustalił również, że stypendium otrzyma jeden doktorant, który znalazł się na 1 miejscu listy rankingowej dyscyplinowej, o ile punktacja jego wniosku przekroczyła 200 pkt. Na podstawie listy rankingowej wniosków, w ramach środków finansowych w budżecie przeznaczonych na stypendia dla wybitnych młodych naukowców oraz limitu liczby i kwoty stypendiów określonych w § 14 pkt 2 i w § 15 pkt 2 ww. rozporządzenia, Minister przyznał stypendia łącznie 215 młodym naukowcom, w tym 37 doktorantom.

Wniosek Skarżącej znalazł się na 1 pozycji listy rankingowej w tej grupie. W dyscyplinie filozofia – w grupie osób posiadających stopień doktora lub nauczycieli akademickich nieposiadających stopnia doktora – Minister przyznał stypendia 3 osobom, które uzyskały co najmniej 535 pkt oraz 1 osobie z wykorzystaniem dziedzinowego mechanizmu wyrównawczego. Pomimo że wniosek młodej naukowczyni znalazł się na 1 pozycji listy rankingowej w dyscyplinie filozofia w grupie osób posiadających stopień doktora lub nauczycieli akademickich nieposiadających stopnia doktora, Minister postanowił rozstrzygnąć sprawę w sposób odmienny niż to wynika z rankingu wniosków przygotowanego przez Zespół.

Minister podkreślił, że ocena wniosków w postępowaniu konkursowym była, co do zasady, oceną porównawczą. Niemniej, nie w każdym przypadku wysoka punktacja wniosku, obliczona na podstawie wytycznych Zespołu, mogła w pełni odzwierciedlać pozycję młodego naukowca na tle innych naukowców prezentujących osiągnięcia w danej dyscyplinie. W przypadku niniejszego wniosku o wysokiej punktacji wniosku zadecydowały jednoautorskie publikacje w czterech wysokopunktowanych czasopismach, co matematycznie maksymalizowało punkty w zakresie publikacji – poprzez zastosowany przez Zespół algorytm. Jednakże w przypadku tego wniosku Zespół nie uznał, że działalność naukowa młodej naukowczyni miała znaczący wpływ na rozwój dyscypliny, o czym świadczy brak punktów dodatkowych w tym zakresie. Minister wskazał, że mógł zrewidować listę rankingową Zespołu i uznać punktację wniosku za nieadekwatną do dorobku naukowego, a w konsekwencji - odmówić przyznania stypendium - w ramach limitów określonych w wytycznych zakładających przyznanie stypendium nie więcej niż czworgu młodym naukowcom.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. M. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to § 11 ust. 3 pkt 2 w związku z § 13 ust. 2 rozporządzenia z 1 kwietnia 2019 r. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż nieuzyskanie punktów dodatkowych za "znaczenie osiągnięć w działalności naukowej dla rozwoju dyscyplin naukowych związanych z prowadzonymi badaniami naukowymi" oznacza faktyczną dyskwalifikację wniosku kandydatki, która znalazła się na 1 miejscu listy rankingowej w swojej dyscyplinie, co umożliwia organowi nieprzyznanie stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców;

2. naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie w procedurze przyznawania stypendiów ministra dla wybitnych młodych naukowców, a więc prowadzenie tego postępowania konkursowego z pogwałceniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego w postaci: a) zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), b) zasady uwzględniania w postępowaniu i przy załatwianiu sprawy interesu społecznego i słusznego interesu jednostki (art. 7 in fine k.p.a.) oraz c) zasady zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.).

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zasądzenie kosztów postępowania, a także udostępnienie akt w formie elektronicznej i kierowanie do niej korespondencji drogą elektroniczną.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że argumentacja Ministra przedstawiona w zaskarżonej decyzji jest kuriozalna i pozbawiona podstaw prawnych. Skarżąca wskazała, że w ocenie Ministra wysokopunktowane publikacje jednoautorskie w czterech różnych czasopismach (z różnych lat) okazały się nieprzydatne do celów stypendialnych. Zadecydowała o tym rzekomo ta okoliczność, iż "Zespół nie uznał, że działalność naukowa młodej naukowczyni miała znaczący wpływ na rozwój dyscypliny, o czym świadczy brak punktów dodatkowych w tym zakresie". Skarżąca podkreśliła, że ani z P.s.w.n.. ani z rozporządzenia, ani nawet z wytycznych przyjętych przez Zespół doradczy nie wynika, by warunkiem sine qua non dla przyznania stypendium MEiN dla wybitnych młodych naukowców było otrzymanie punktów dodatkowych za znaczący wpływ na rozwój dyscypliny. Za kuriozalną uznała koncepcję przyjętą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z której wynika, że brak punktów "za znaczący wpływ na rozwój dyscypliny" powodował dyskwalifikację wniosku. W ocenie Skarżącej niedopuszczalne jest dookreślanie zasad oceny osiągnięć uwzględnianych w procedurze stypendialnej w wytycznych, które są aktem wewnętrznie obowiązującym, a kształtować mają sytuację prawną zewnętrznych w stosunku do organu podmiotów ubiegających się o stypendia. Niemniej nawet wytyczne Zespołu doradczego (w wersji opublikowanej na www) nie zawierają jakiejkolwiek normy, która miałaby powodować dyskwalifikację wniosków stypendialnych, które nie uzyskały "punktów dodatkowych za znaczący wpływ na rozwój dyscypliny".

Rozwijając podniesione zarzuty prawa procesowego, Skarżąca wskazała, iż jej wniosek został wyeliminowany bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. W szczególności, podstawy takiej nie tworzą powołane w komparycji decyzji normy art. 360 ust. 1-5 P.s.w.n., jak i tym bardziej art. 104 k.p.a. Z treści decyzji nie można zrekonstruować podstawy prawnej, która uzasadniałaby podjęte rozstrzygnięcie. Tym samym nie ulega wątpliwości, iż przy podejmowaniu decyzji doszło do naruszenia zarówno art. 6 k.p.a., jak i art. 7 Konstytucji. Wskazała też, że zaskarżona decyzja nie ma charakteru uznaniowego. W ocenie Skarżącej, prowadzenie postępowania w taki sposób, że rzeczywistych podstaw podejmowanych rozstrzygnięć należy się doszukiwać nie tylko w aktach normatywnych powszechnie obowiązujących, czy aktach prawa miejscowego, lecz również w różnego rodzaju – w istocie pozaprawnych – komunikatach i wytycznych, nie sprzyja budowaniu zaufania do organu.

W odpowiedzi na skargę Minister Edukacji i Nauki wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Z przepisu art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Oznacza to, że w ramach kontroli zaskarżonego aktu Sąd jest obowiązany do badania jego zgodności z prawem w pełnym zakresie i nie ogranicza się do zarzutów skargi. Uwzględnia więc z urzędu naruszenia prawa, których nie podnosi strona wnosząca skargę. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.

Należy przypomnieć, że osiągnięcia naukowe osób ubiegających się o stypendium dla wybitnych młodych naukowców były oceniane przez tzw. zespół doradczy organu przyznającego stypendia, składający się z ekspertów z danych dziedzin nauki. Merytoryczne oceny zespołu były wyrażane w punktach, za każde osiągnięcie określonego rodzaju, w granicach do maksymalnej liczby punktów przypisanych każdemu osiągnięciu i powinny być formułowane z zachowaniem reguł i wymagań ustalonych w obowiązujących przepisach prawa – rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 1 kwietnia 2019 r. w sprawie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców. (Dz. U. z 2022 r., poz. 428)

Sąd administracyjny kontroluje zaskarżone akty i czynności pod względem ich zgodności z prawem (legalności). Badanie zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem nakazuje Sądowi przeprowadzenie kontroli oceny wniosku o przyznanie stypendium, stanowiącej podstawę podjęcia decyzji w sprawie stypendium, z formalnego punktu widzenia, co do trybu jej podjęcia, określonego odpowiednimi przepisami prawa.

Przepis art. 363 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przyznaje Ministrowi Nauki i Szkolnictwa Wyższego kompetencje do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania oraz sposobu wypłacania tych świadczeń (stypendiów). W wykonaniu tego ustawowego upoważnienia Minister wydał rozporządzenie z dnia 1 kwietnia 2019 r. w sprawie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców (Dz. U. z 2019 r., poz. 658), stanowiąc, m. in., że rozporządzenie określa szczegółowe kryteria i tryb przyznawania oraz sposób wypłacania stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, studentom wykazującym się znaczącymi osiągnięciami naukowymi lub artystycznymi związanymi ze studiami, lub znaczącymi osiągnięciami sportowymi oraz dla wybitnych młodych naukowców wykazujących się znacznymi osiągnięciami w działalności naukowej.

Postanowienia tego rozporządzenia dotyczą głównie kryteriów formalnych i merytorycznych oceny wniosków. Nie określają natomiast wyczerpująco trybu czy procedury oceniania wniosków, poza wskazaniem, że wnioski o przyznanie stypendiów spełniające wymagania formalne podlegają ocenie merytorycznej, za pomocą metody punktowej i że na podstawie wyników tej oceny punktowej sporządza się listy rankingowe wniosków według liczby przyznanych punktów (§13 rozporządzenia).

Z treści § 13 cytowanego rozporządzenia wynika wprost, iż każdy wniosek o przyznanie stypendium, który spełnia wymogi formalny, podlega ocenie merytorycznej, za pomocą oceny punktowej. Ustawodawca wykluczył zatem możliwość dokonywania oceny merytorycznej wniosku o przyznanie stypendium za pomocą jakiejkolwiek innej metody – poza metodą punktową.

Ponadto, merytoryczna ocena wniosku dokonana metodą punktową stanowi podstawę do sporządzenia listy rankingowej wniosków o przyznanie stypendium, która to lista uszeregowana jest według liczby przyznanych punktów.

W analizowanej sprawie sporządzona lista rankingowa w oparciu o wyniki oceny merytorycznej za pomocą metody punktowej, to lista z dnia [...] czerwca 2022 r. zatwierdzona przez Prezydium Zespołu Doradczego do oceny wniosków. Minister nie sporządził innej odrębne listy rankingowej, nie ustalił też własnej oceny merytorycznej wniosku Skarżącej za pomocą oceny punktowej. Minister ograniczył się za to do stwierdzenia iż, postanowił "rozstrzygnąć sprawę w sposób odmienny niż to wynika z rankingu wniosków przygotowanego przez Zespół". Podkreślił, iż ocena wniosków w niniejszym postępowaniu konkursowym była co do zasady, oceną porównawczą. Zdaniem Ministra, w przypadku niniejszego wniosku o wysokiej punktacji wniosku zdecydowały jednoautorskie publikacje w czterech wysoko punktowanych czasopismach, co matematycznie maksymalizowało punkty w zakresie publikacji poprzez zastosowany przez Zespół algorytm. Organ uznał zatem, że mógł zrewidować listę rankingową Zespołu i uznać punktację wniosku za nieadekwatną do dorobku naukowego Skarżącej.

Stanowisko organu – w ocenie Sądu – jest sprzeczne z przepisami § 13 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W myśl bowiem § 13 ust. 1 rozporządzenia niedopuszczalne jest dokonywanie oceny merytorycznej wniosku o przyznanie stypendium za pomocą innej metody aniżeli metoda punktowa – tak, jak to uczynił Minister. Jako naruszające z kolei § 13 pkt 2 rozporządzenia należy uznać pominięcie wyników sporządzonej listy rankingowej, gdyż to właśnie ta lista winna stanowić podstawę do uwzględnienia wniosku o przyznanie stypendium. Fakt, że lista rankingowa sporządzona została przez organ doradczy, nie zwalnia Ministra z konieczności uwzględnienia jej wyniku, chyba że Minister dokonałby własnej oceny merytorycznej, za pomocą metody punktowej, wniosków o przyznanie stypendium i sporządziłby na tej podstawie nową listę rankingową.

Przy ponownej ocenie sprawy organ będzie zobligowany uwzględnić poglądy prawne przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a.