Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 295/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 35
journal: Dz.U. 2022 poz 1191
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędzia WSA Krzysztof Armański Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2024 r. [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz A. S. kwotę 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych, w tym VAT w kwocie 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

II SA/Ke 295/24

Uzasadnienie

Decyzją z 28 marca 2024 r., [...], Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania E. K., utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy B. z 12 lutego 2024 r., znak: [...], o wymeldowaniu E. K. z pobytu stałego z lokalu w miejscowości R., ul. [...].

W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

W dniu 31 października 2023 r. do Wójta Gminy B. wpłynął wniosek R. K. o wymeldowanie ojca E. K. z pobytu stałego w ww. lokalu. W uzasadnieniu wniosku podano, że E. K. opuścił lokal dobrowolnie 31 grudnia 2021 r., obecnie przebywa w DPS w P. . Organ I instancji uznając, że zostały spełnione ustawowe przesłanki warunkujące wymeldowanie, wydał opisaną na wstępie decyzję z 12 lutego 2024 r.

Organ odwoławczy analizując materiał dowodowy w kontekście art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności ("uel") stwierdził, że w niniejszej sprawie doszło do opuszczenia miejsca stałego zameldowania, któremu należy przypisać cechy dobrowolności i trwałości. Okoliczność nieprzebywania E. K. w spornym lokalu nie była kwestionowana przez żadną ze stron postępowania. Potwierdza to informacja uzyskana od sołtysa (notatka z 7 grudnia 2023 r.), pracownika Domu dla Niepełnosprawnych w P. (notata z 13 grudnia 2023 r., a przede wszystkim wyjaśnienia samego E. K. zawarte w piśmie z 13 grudnia 2023 r. i odwołaniu. Podkreśla w nim trudne relacje w rodzinie, spór z synem, swoje emocjonalne związanie z domem, z uwagi na fakt, że był jego właścicielem, wskazuje, że z powodu zachowania syna, a także stanu zdrowia nie mieszka w miejscu zameldowania, ale chciałby mieć taką możliwość w trakcie odwiedzin chorej żony. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika jednak, aby E. K. podejmował skuteczne próby ponownego zamieszkania w spornym lokalu, albo działania prawne, które by mu to umożliwiły. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wyjaśnił, że nie będzie dobrowolne tylko takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona, jeśli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został potwierdzony w postepowaniu karnym. Relacje osobiste, rodzinne, sprawy majątkowe są bez znaczenia dla sprawy meldunkowej z uwagi na charakter ewidencji ludności, która służy rejestracji stanu faktycznego – danych o miejscu zamieszkiwania. Bez znaczenia jest również podnoszony przez E. K. charakter pobytu w Domu dla Niepełnosprawnych w P. , fakt, że wynajmuje tam lokal, a nie jest jego pacjentem. Podstawowe znaczenie ma bowiem okoliczność, skoncentrowania swoich życiowych interesów w innym lokalu, bez względu na przyczyny. Również opuszczenie lokalu z uwagi na chęć poprawy komfortu życiowego poprzez uniknięcie sytuacji konfliktowych, orzecznictwo traktuje jako dobrowolne opuszczenie lokalu.

Zgodnie ze stanowiskiem organu, samo werbalne deklarowanie woli powrotu do miejsca stałego zameldowania nie może mieć wpływu na ustalenia dotyczące faktycznego miejsca pobytu i jego trwałości. Zdaniem organu całokształt okoliczności sprawy wskazuje, że E. K. od dwóch lat realizuje podstawowe funkcje życiowe poza miejscem zameldowania. Nawet jeśli bywa w spornym lokalu w związku z odwiedzinami, przechowuje w nim rzeczy, to nie można przyjąć, że zamieszkiwaniem w danym lokalu jest jakikolwiek, nawet regularny kontakt z lokalem, czy też jakakolwiek forma korzystania z niego. Skoro E. K. decyzję o rezygnacji z przebywania w spornym lokalu podjął samodzielnie, dobrowolnie i trwale i nie dopełnił obowiązku meldunkowego, to należało doprowadzić zapisy w zbiorach meldunkowych do stanu zgodnego z rzeczywistością.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach E. K. wskazał, że jego wyprowadzenie z domu rodzinnego było poprzedzone wielokrotnym wzywaniem Policji, ponieważ syn robi awantury. Z obawy o swoje zdrowie i życie skarżący był zmuszony wyjechać na jakiś czas do Domu dla Niepełnosprawnych w P. a jego wyprowadzka nigdy nie miała cech dobrowolności. Do domu rodzinnego jeździł nie rzadziej niż raz w miesiącu na kilka dni, ale niestety musiał wracać, bo sytuacja się nie zmieniała. Następnie syn wymienił wkładki (zamki) w drzwiach. Skarżący podniósł, że od początku zamierzał wrócić do spornego lokalu, jeśli tylko syn "troszkę będzie spokojniejszy" i pozwoli mu wrócić.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 23 lipca 2024 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę. Podniósł, że skarżący został de facto wyrzucony z domu, nie mógł brać skutecznego udziału w postępowaniu we wcześniejszych jego fazach. Wniósł o powiadomienie z urzędu Prokuratury o istniejącym stanie faktycznym mogącym sugerować podejrzenie popełnienia przestępstwa na szkodę skarżącego (przymuszenie do opuszczenia domu). Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów zastępstwa adwokackiego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa).

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm.), dalej jako "uel". Zgodnie z art. 35 tej ustawy, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Jedyną zatem przesłanką wymeldowania jest fakt opuszczenia miejsca zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. Pobytem stałym jest natomiast zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1).

Na gruncie art. 35 uel utrwalił się w orzecznictwie pogląd, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić wówczas, gdy ma ono charakter trwały i jest dobrowolne. O trwałym opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu stałego świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem, ale także zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca dotychczasowego zameldowania (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2024 r., sygn. III OSK 205/23).

Należy przy tym podkreślić, że zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby i jako takie nie rodzi żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądza o ich utracie (art. 28 ust. 4 uel). Przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła formalne uprawnienie do przebywania w tym miejscu. Jest to zatem wyłącznie akt, którego istota sprowadza się do administracyjnej rejestracji danych o rzeczywistym miejscu pobytu oznaczonej osoby. Ustalenia organu winny się zatem koncentrować jedynie wokół tego, czy dana osoba opuściła lokal. Opuszczenie lokalu można z kolei uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Przez dobrowolność rozumie się nie tylko opuszczenie lokalu z własnej woli, tj. bez przymusu, ale także sytuację, w której, niezależnie od okoliczności opuszczenia lokalu, opuszczający lokal nie podejmuje działań zmierzających do przywrócenia możliwości przebywania w lokalu. Jeżeli więc osoba zameldowana na pobyt stały została z lokalu usunięta wbrew jej woli, ale nie podejmuje żadnych działań umożliwiających powrót do lokalu i faktycznie mieszka i koncentruje swoje życie w innym miejscu, to odmowa wymeldowania takiej osoby utrwalałaby fikcję zameldowania i wiarygodność ewidencji ludności (por. wyrok NSA z 28 listopada 2023 r., sygn. II OSK 1570/22).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, w ocenie Sądu spełnione zostały obydwie przesłanki pozwalające na wymeldowanie E. K. z miejsca pobytu stałego. Całokształt jego zachowań wskazuje bowiem na to, że lokal w Rudzie przy ul. [...] nie stanowi dla niego centrum życiowego. W sprawie bezsporne jest, że skarżący pod ww. adresem nie zamieszkuje. Okoliczność ta nie jest przez niego kwestionowana. Upadła zatem pierwsza z przesłanek zameldowania, tj. fizyczne zamieszkiwanie pod spornym adresem. Skarżący podnosi natomiast, że opuszczenie przedmiotowego lokalu nie nastąpiło dobrowolnie, a wskutek awantur z synem, do jakich dochodziło kiedy tam mieszkał. Nie wskazuje przy tym na jakąkolwiek próbę powrotu do spornego lokalu. W pisemnych wyjaśnieniach z 13 grudnia 2023 r. skarżący wskazał, że znalazł sobie spokojne i bezpieczne miejsce w P. , w domu prowadzonym przez Caritas Diecezji Kieleckiej, gdzie może wynajmować lokal i czuć się dobre. Opuszczając dom rodzinny dwa lata temu zabrał potrzebne rzeczy, tj. ubrania, środki higieniczne, dokumenty, zdjęcia. W domu została żona, którą starał się regularnie odwiedzać. Z czasem została ona umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w B. . Na koniec stwierdził, że nie chce stracić jedynego miejsca, które powstało i dalej funkcjonuje dzięki jego pracy, chce mieć miejsce, gdzie się będzie mógł zatrzymać, gdy będzie chciał odwiedzić żonę w DPS, przyjechać na cmentarz, czy do przyjaciół.

Z powyższych wyjaśnień wynika, że w istocie skarżący nie ma zamiaru zamieszkiwać na stałe w spornym lokalu. W świetle art. 25 ust. 1 uel miejsce pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, pierze, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, przyjmuje wizyty gości, przyjmuje korespondencję itp. Meldunek w danym lokalu w sytuacji, gdy dana osoba nie przebywa w nim i okoliczność ta ma charakter trwały, a nie przejściowy, stanowi fikcję, sprzeczną z istotą i funkcją ewidencji ludności, która ma stanowić urzędowy rejestr umożliwiający ustalanie aktualnego miejsca pobytu danej osoby. W niniejszej sprawie skarżący 31 grudnia 2021 r. opuścił miejsce stałego zameldowania i od tego momentu w nim nie przebywa. W kontekście elementu woli należy mieć na uwadze, że pozostaje w ostrym konflikcie z synem. Ewentualny jego powrót do lokalu w Rudzie oznaczałby wspólne zamieszkanie z synem. Trudno więc przyjąć, że skarżący uważa sporny lokal za swoje centrum życiowe i ma zamiar do niego powrócić w celu stałego pobytu, skoro sam wskazuje, że w domu w P. znalazł spokój i bezpieczne schronienie. Ponadto, skarżący, jak wynika z wniosku o wymeldowanie, nie partycypuje w kosztach utrzymania lokalu, czego nie zakwestionował. Zachowanie takie stoi w sprzeczności z postawą osoby traktującej dany lokal jako swoje centrum życiowe, przeciwnie, świadczy o zerwaniu dotychczasowych więzi z lokalem.

Całokształt okoliczności sprawy, w tym wyjaśnienia samego skarżącego, wskazuje, że z uwagi na charakter konfliktu nie ma możliwości, aby skarżący zamieszkał wspólnie z synem pod spornym adresem. Skarżący nie deklaruje woli powrotu do przedmiotowego lokalu z zamiarem stałego pobytu. Chce tam jedynie się zatrzymywać w celu odwiedzin chorej żony, wizyty na cmentarzu czy u przyjaciół. W ocenie Sądu dalsze utrzymywanie meldunku skarżącego prowadziłoby do utrzymywania tzw. fikcji meldunkowej – skarżący nadal byłby zameldowany w spornym lokalu, choć już od ponad dwóch lat w nim nie mieszka. Skarżący nie wykazał, aby podejmował próbę ponownego zamieszkania w przedmiotowym lokalu, w szczególności nie podjął żadnych kroków prawnych w tym kierunku.

W konsekwencji, przyjąć należy, że skarżący opuścił miejsce pobytu stałego w rozumieniu art. 35 uel, bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. Prawidłowo zgromadzony i oceniony materiał dowodowy dawał więc podstawę do zastosowania w niniejszej sprawie ww. przepisu. Całokształt okoliczności sprawy wskazuje wyraźnie, że opuszczenie przez skarżącego spornego lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. Mimo bowiem działania w sytuacji przymusowej w chwili opuszczenia lokalu, później już skarżący nie podejmował prób powrotu do lokalu, co oznacza, że dobrowolnie postanowił przenieść swoje centrum spraw osobistych i majątkowych w inne miejsce.

Sąd nie znalazł podstaw do zawiadomienia Prokuratury "o istniejącym stanie faktycznym mogącym sugerować podejrzenie popełnienia przestępstwa na szkodę E. K. (przymuszenie do opuszczenia domu)", o co wnioskował ustanowiony w sprawie z urzędu pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z 23 lipca 2024 r. Należy również zauważyć, że zgodnie z art. 304 § 1 k.p.k. każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję. Jeśli zatem pełnomocnik skarżącego uważa, że zostało popełnione przestępstwo, powinien zawiadomić o tym właściwe organy, tj. prokuratora lub Policję.

W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 Ppsa w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. poz. 763).