Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1255/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, asesor WSA Nina Beczek, Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2023 r. sprawy ze skargi N. S. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 21 kwietnia 2023 r. nr DSZ-V.4321.2.525.2022.AC/MK w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2023 r., znak: [...], Minister Rodziny i Polityki Społecznej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, z późn. zm.), dalej "kpa" w związku z art. 1 ust. 2 i 3, art. 16 i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6 i ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577); art. 20 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1981)- po rozpoznaniu odwołania od decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2022 r. znak: [...] w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, utrzymał tę decyzję w mocy.

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

W dniu [...] grudnia 2019 r. Wojewoda [...] przyznał N. S., dalej "Skarżąca" prawo do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 maja 2021 r. na dzieci K. S. i P. S. w kwocie [...] zł miesięcznie. Następnie, w związku z uzyskaniem informacji, że z dniem [...] kwietnia 2020 r. Skarżąca utraciła status osoby aktywnej zawodowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Polska), Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] odmówił Jej prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2021r.

Od decyzji z dnia [...] czerwca 2021 r. Skarżąca wniosła odwołanie.

W wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego Minister Rodziny i Polityki Społecznej, decyzją znak [...] z dnia [...] sierpnia 2021r., uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] i uchylił przyznane prawo do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2021 r.

W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia Minister Rodziny i Polityki Społecznej podkreślił, że z uwagi na aktywność zawodową T. S. na terytorium [...] (dalej: [...]), w sprawie miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wskazał ponadto, iż w związku z ustaleniem, że od [...] kwietnia 2020 r. Skarżąca utraciła status osoby aktywnej zawodowo na terytorium Polski pierwszeństwo do wypłaty świadczeń za okres od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2021 r. leżało po stronie [...].

Wojewoda [...] uznał, na mocy decyzji z [...] kwietnia 2022 r., znak: [...], nr [...], że świadczenie wychowawcze w kwocie [...] zł, wypłacone za okres od 1 maja 2020 r, do 31 maja 2021 r. w pełnej wysokości jest świadczeniem nienależnie pobranym, i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty i wezwał do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty.

W uzasadnieniu ww. decyzji Wojewoda [...] powołał się na rozstrzygnięcie z [...] sierpnia 2021 r. w której uchylono prawo do świadczenia wychowawczego od dnia 1 maja 2020 r. do 31 maja 2021 r. Wojewoda [...] podkreślił, że z uwagi na pierwszeństwo do wypłaty świadczeń po stronie instytucji [...], świadczenie wypłacone w Polsce, zostało wypłacone mimo braku prawa do niego, zatem świadczenie za okres od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2021 r. w Polsce jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Świadczenie zostało przyznane na podstawie informacji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. a następnie uchylone decyzją Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2021 r.

Od decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2022 r. Skarżąca wniosła odwołanie. Jako podstawę prawną wskazała przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Stosownie do przepisów art. 1 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Polski przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 16 ust. 2 i 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku przebywania osoby, która złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Polski w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa wyżej, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W niniejszym postępowaniu organ II instancji nie bada zasadności ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, gdyż postępowanie w tym zakresie zostało zakończone decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r.

Zgodnie z art. 16 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 powołanej ustawy stosuje się odpowiednio. Ponadto, zgodnie z art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 3 i ust. 9 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in.: świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 tej ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6 ww. ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty.

W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo wskazał, że w związku uchyleniem prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 maja 2020r. do 31 maja 2021 r. należy uznać, iż świadczenie wychowawcze wypłacone za okres od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca, następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego.

Właściwe ustalono, że związku z tym, że T. S. był osobą aktywną zawodowo na terytorium [...], a Skarżąca była osobą nie aktywną zawodowo w Polsce w okresie od [...] kwietnia 2020 r. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego miały w sprawie zastosowanie, a z uwagi na brak aktywności zawodowej w Polsce instytucja irlandzka była właściwa do wypłaty świadczeń. Należało zatem dokonać zmiany przyznanego prawa do świadczenia wychowawczego. Jak zresztą wynika z przekazanej przez Wojewodę [...] dokumentacji, wynika, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego został przekazany do instytucji irlandzkiej celem ustalenia uprawnienia.

Art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który Wojewoda [...] powołał w uzasadnieniu swojej decyzji, został uchylony. Wobec powyższego, podstawą prawną do uznania, iż ww. świadczenie wychowawcze jest świadczeniem nienależnie pobranym jest art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Powyższe nie ma jednakże wpływu na ważność wydanej decyzji, gdyż decyzja organu I instancji została wydana na podstawie art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Skarżąca zaskarżając decyzję w całości i wnosząc o jej uchylenie.

Zarzuciła naruszenie:

1. prawa materialnego - art. 25 ust 1 i 2 pkt 6 i 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci) przez błędną wykładnię pojęcia nienależnie pobranego świadczenia;

2. art 68 ust 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ((Dz.U.UE.L.2004.166.1 z dnia 2004.04.30) poprzez jego niezastosowanie;

3. prawa procesowego tj. art. 7 kpa w zw. z art. 77 kpa i 80 kpa. przez zaniechanie zgromadzenia i oceny materiału dowodowego w zakresie przeznaczenia i spożytkowania świadczenia, którego dotyczy postępowanie.

Wniosła o uchylenie, zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającego ją orzeczenia i umorzenie postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2023, poz. 259, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 28 ), dalej jako: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.

Materialnoprawną podstawę wymienionych decyzji stanowiły przepisy ustawy z z 28 listopada 2003 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 6 tej ustawy świadczenie rodzinne wypłacone mimo braku podstaw do jego wypłacenia jest świadczeniem nienależnym a osoba która je pobrała obowiązana jest do jego zwrotu.

Na gruncie obecnie rozpoznawanej sprawy nie sporne było, że świadczenie zostało skarżącej przyznane decyzją Wojewody [...] w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 maja 2021 r. na dzieci K. i P. w kwocie po [...] zł miesięcznie. Następnie decyzją z [...] lipca 2021 r. Wojewoda [...] odmówił Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2021 r. Minister Rodziny i Polityki Społecznej decyzją z [...] sierpnia 2021 r. uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2021 r. i uchylił prawo do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2021 r. Orzeczenie to jest ostateczne.

Jak wynikało z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy świadczenie za ww. okres zostało skarżącej wypłacone.

Obowiązek ustalenia, czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obejmuje sprawdzenie, czy przebywający poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest uprawniony do pobierania świadczenia. Do momentu powstania uprawnienia do świadczenia na terenie innego państwa członkowskiego zastosowanie ma bowiem wyłącznie ustawodawstwo polskie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lipca 2018 r. sygn. I OSK 390/18, CBOSA). Nie ulega wątpliwości, że przyznane tą decyzją świadczenie jest świadczeniem rodzinnym o jakim mowa w rozporządzeniu 883/2004.

Stosownie do definicji zawartej w tym rozporządzeniu określenie ,,świadczenie rodzinne" oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają odpowiadać wydatkom rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych wspomnianych w załączniku I. Definicja ta jest bardzo szeroka i swoim zakresem obejmuje nie tylko świadczenia, które zostały umiejscowione w polskim prawie w ustawie o świadczeniach rodzinnych, ale również inne świadczenia, które mają odpowiadać wydatkom rodziny. Takim świadczeniem jest świadczenie rodzinne 500 plus.

I organy i sąd rozpoznający niniejszą sprawę jest związany decyzją o uchyleniu prawa do świadczeń, co oznacza, że w okresie w jakim uchylono prawo do świadczenia tj. od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2021 r., zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 6 tej ustawy są świadczeniami nienależnie pobranymi. Decyzja będąc przedmiotem kontroli mają zatem charakter formalny.

Na tym etapie postępowania organ związany był decyzją uchylającą prawo do świadczenia wobec zastosowania systemu koordynacji. Skarżącej nie przysługuje przy tym wybór pomiędzy świadczeniami które może uzyskiwać. Zasady ustanowione regulacjami prawa unijnego mają w tym wypadku pierwszeństwo.

Tym samym w niniejszej sprawie organ II instancji zasadnie uznał, że w sprawie zaistniała podstawa do uznania świadczenia za nienależnie pobranego, określona w art. 25 ust. 2 pkt 6 /świadczenie wypłacono pomimo braku podstaw do jego wypłaty/ ustawy o pomocy pastwa w wychowywaniu dzieci. W sprawie bowiem ustalono stosowną decyzją, że nie było podstaw do wypłaty świadczenia za wskazany w decyzji o uchyleniu tego obowiązku okres. Regulacja art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest samodzielną podstawą do uznania, że świadczenie było pobrane jako nienależne. Nie wymagała ona ani ustalania zasadności zastosowania przepisów o koordynacji systemów, ani oceny czy osoba która pobierała świadczenie działa w dobrej czy złej wierze ani czy zaistniały jakiekolwiek zdarzenia, które mogły mieć wpływ na ocenę czy świadczenie było nienależne (np. sposób wykorzystania pobranych świadczeń – por. podobne wyrok NSA z 26 kwietnia 2021 r. I OSK 213/21).

Z tych względów niezasadne są zarzuty skargi co do wadliwie zebranego materiału dowodowego, pominięcie, że Skarżąca była w separacji z mężem a następnie się z nim rozwiodła i nie mają do niej zastosowania przepisy o koordynacji.

Zresztą jak wynika z dowodu w postaci wyroku rozwodowego z [...] listopada 2021 r. załączonego do odwołania Skarżącej stał się on prawomocny [...] grudnia 2021r. podczas gdy wypłacone jej świadczenie dotyczyło okresu do 31 maja 2021 r. a więc okresu w jakim pozostawała w związku małżeńskim.

Odnosząc się do zarzutu nie przekazania przez Wojewodę Jej wniosku do instytucji [...] stwierdzić należy, że nie dotyczy to sytuacji w której dochodzi do uchylenia prawa do wypłaconego świadczenia. Wywody skargi co do kwestii tego czy mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem w sytuacji gdy w obrocie prawnym jest decyzja o uchyleniu prawa do świadczenia nie może odnieść zamierzonego skutku. Poza tym, jak się wskazuje w orzecznictwie sądoadministracyjnyjnym (np. wyrok WSA w Warszawie z 12 stycznia 2023, I SA/WA 1963/22, pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia" jest pojęciem o charakterze obiektywnym. Oznacza to, że decydujące znaczenie przy ocenie spełnienia tej przesłanki ma to czy dany podmiot skorzystał ze wsparcia finansowego w sytuacji w której nie było do tego wsparcia uprawniony. Ostateczne uchylenie prawa do świadczenia powoduje uznanie, że wypłacone świadczenie jest świadczeniem nienależnym. W obecnie prowadzonym postępowaniu organ nie miał kompetencji do badania zgodności z prawem decyzji uchylającej prawo do świadczeń i był nią związany, jak każdą decyzją ostateczną – art. 16 § 1 kpa.

W konsekwencji prawidłowych ustaleń faktycznych Sąd nie stwierdził aby doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego czy procesowego ani prawa wspólnotowego w stopniu mogącym lub mającym mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ppsa).

W istocie bowiem zarzuty skargi powinny być skierowane nie do decyzji o ustaleniu, że świadczenie jest nienależne ale do decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia.

Z tych względów i na podstawie art. 151 ppsa Sąd orzekł jak w wyroku.