Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 255/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2024-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5, ust. 5b, art. 28, art. 31
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: §3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 §1, art. 107 §3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 54 §2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy (sprawozdawca) sędzia WSA Katarzyna Górska Protokolant sekretarz sądowy Elżbieta Parda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2024r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 czerwca 2024r., nr UP-393/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z 4 czerwca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "ZUS", "Zakład", organ II instancji") wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "organ I instancji") z 15 lutego 2024 r. o odmowie T. B. (dalej jako: "strona", "skarżący") umorzenia należności z tytułu składek:

1) za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 263.694,40 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 183.553,24 zł, w tym z tytułu składek za okres 4,10,12/2007; 4-12/2008-12/2009; 1-10,12/2010-3/2020,

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 72.025,35 zł, w tym z tytułu składek za okres 10,12/2007; 1-3, 9-12/2008; 1-12/2009; 1-9,12/2010; 1-12/2011; 1-7,9-12/2012; 1/2013-12/2014, 1-7,10-12/2015; 1/2016-3/2020,

c) Fundusz Pracy w łącznej kwocie 8.115,81 zł w tym z tytułu składek za okres 1-9/2010; 7-12/2011; 01/2012-12/2014; 1-7,10-12/2015; 1/2016- 3/2017

oraz odsetek za zwłokę naliczonymi na 14 grudnia 2023 r. przypadających od ww. składek,

2) za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) w łącznej kwocie 255.455,83 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 178.430,67 zł, w tym z tytułu składek za okres 4,10,12/2007; 4-12/2008; 1-12/2009; 1-10,12/2010-3/2020,

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 68.909,35 zł, w tym z tytułu składek za okres 10,12/2007; 1-3,9-12/2008; 1-12/2009; 1-9,12/2010; 1-12/2011; 1-7,9-12/2012; 1/2013-12/2014; 1-7,10-12/2015; 1/2016-3/2020,

c) Fundusz Pracy w łącznej kwocie 8.115,81 zł w tym z tytułu składek za okres 1-9/2010; 7-12/2011; 01/2012-12/2014; 1-7,10-12/2015; 1/2016- 3/2017

oraz odsetek za zwłokę naliczonych na 14 grudnia 2023 r. przypadających od ww. składek.

W uzasadnieniu przyjętego rozstrzygnięcia ZUS podniósł, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z tych faktów wywodzi skutki prawne. Zasady ogólne ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) dalej jako: "k.p.a.", mają chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, ale nie zwalniają jej od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej.

Następnie wskazał, że zweryfikował zadłużenie skarżącego w zakresie ewentualnego przedawnienia i stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne. Czynności bowiem mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia zostały wyjaśnione na str. 5 decyzji organu I instancji (tj. z uwagi na wszczęcie w marcu 2012 r. postępowania egzekucyjnego oraz objęcie należności wpisem hipotecznym na nieruchomościach skarżącego).

Powołując się na treść art. 28 ust. 2, art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497), dalej jako: "u.s.u.s." oraz art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365), dalej jako "rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.", Zakład uznał, że w sprawie nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądnym zakresie.

W dalszej części uzasadnienia ZUS zwrócił uwagę, że w składanych wnioskach skarżący nie powoływał się na problemy związane ze stanem swojego zdrowia. Wyjaśnił, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości.

Zakład wskazał, że z informacji zawartych w składanych przez stronę pismach wynika, że sprawuje ona opiekę nad 94-letnią teściową. Na potwierdzenie chorób, z którymi zmaga się H. K., poza kilkoma fakturami z apteki, nie została przedłożona żadna dokumentacja medyczna. W szczególności skarżący nie udokumentował, aby sprawował wyłączną opiekę nad teściową. Co więcej, w aktach sprawy brak jest dokumentów, z których wynikałoby, że teściowa skarżącego, która de facto z nim nie zamieszkuje, wymaga stałej opieki lub pomocy osób trzecich, którą ostatecznie mogłaby sprawować jego żona lub jej rodzeństwo.

Bez względu na powyższe zdaniem ZUS podkreślenia wymaga, że strona w żaden sposób nie jest pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodu, skoro aktualnie źródłem jej utrzymania jest świadczenie emerytalne, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku przewidziana jest jego waloryzacja. Uzyskiwany w ten sposób dochód pozwala na skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego. Jednocześnie w ocenie organu II instancji kwota świadczenia daje skarżącemu możliwość przystąpienia do dobrowolnej spłaty zadłużenia, np. w układzie ratalnym, z ratą dostosowaną do jego możliwości finansowych.

Tym samym zdaniem ZUS strona nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia jej uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Zdaniem Zakładu skarżący nie udowodnił również, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych.

Organ II instancji podał, że do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynęło "oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym (...)" wypełnione przez stronę 12 grudnia 2023 r. Informacje tam zawarte nie zostały w żaden sposób zaktualizowane, zatem przyjął, że obrazują najbardziej aktualną sytuację finansową strony i posłużył się nimi przy analizie w obecnie rozpatrywanej sprawie. Z oświadczenia wynika, że skarżący jest żonaty i gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną T. B., która posiada miesięczne dochody w kwocie 1.320,77 z netto. Skarżący oświadczył równocześnie, że sam pobiera emeryturę w kwocie 3.029,37 zł netto (5.054,00 zł brutto) i nie osiąga dochodów z innych źródeł. Uzyskiwane w ten sposób łącznie dochody są źródłem utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego.

ZUS podniósł, że w piśmie z 15 kwietnia 2024 r. strona oświadczyła, że wspólnie zamieszkuje jeszcze z H. K. (teściową), która posiada dochód w kwocie 2.520,00 zł netto. Jednak zdaniem organu II instancji, już w tym zakresie przedstawione informacje nie korespondują z danymi, które skarżący sam przedstawia i w posiadaniu których jest ZUS. Chociażby na przedłożonych fakturach z apteki jako nabywca wpisana jest H. K., zam. [...], ul. [...] (a skarżący wraz z żoną mieszka na ul. [...]). Również spora część rachunków za opłaty eksploatacyjne i czynsz dotyczy właśnie tego mieszkania, a wystawiona jest na nieżyjącego teścia strony – W. K. W związku z powyższym Zakład przyjął, że H. K. zamieszkuje osobno i osobno gospodaruje, w przeciwnym razie kwoty rachunków np. za prąd i gaz byłyby znacząco mniejsze. Dodatkowo ZUS podniósł, że teściowa skarżącego dysponuje stałym źródłem dochodu, który w zupełności wystarcza na pokrycie przedstawionych miesięcznych opłat i zakup leków. Tym samym nie można uznać, że skarżący faktycznie musi jeszcze wspomagać ją finansowo.

ZUS wskazał, że we własnym zakresie ustalił, że od 26 marca 2022 r. skarżący jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt, a kwota przyznanego mu obecnie świadczenia wynosi 5.666,07 zł brutto. Świadczenie pomniejszane jest m.in. o kwotę 1.416,51 zł tytułem miesięcznych potrąceń na rzecz komornika sądowego, więc wypłacane świadczenie wynosi 3.355,61 zł netto. Natomiast T. B. pobiera emeryturę (i z tego tytułu jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego) przyznaną obecnie w kwocie 2.243,70 brutto. Świadczenie pomniejszane jest m.in. o kwotę 560,92 zł tytułem miesięcznych potrąceń windykacyjnych, więc wypłacane świadczenie wynosi 1.480,85 zł netto.

Zakład odkreślił, że dochody skarżącego i jego żony są regularne i zasadniczo nie różnią się od dochodów innych osób pobierających świadczenia. Łączny dochód nawet po uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych (4.836,46 zł) kształtuje się na poziomie dużo wyższym od minimum socjalnego ustalonego 4 kwietnia 2024 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2023 r. dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego (2.890,71 zł) i pozwala na zaspokajanie wszystkich podstawowych potrzeb życiowych, które zostały oszacowane na łączną kwotę 870,00 zł, w tym: czynsz - 600,00 zł, opłaty eksploatacyjne - 160,00 zł, koszty związane z leczeniem - 110,00 zł. Przy czym strona nie przedstawiła pozostałych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu wyżywienia, artykułów higienicznych, ubrań itp.

Zakład uznał, że podkreślenia wymaga również fakt, że swoją wieloletnią bierną postawą w stosunku do spłaty zadłużenia skarżący przyczynił się do tego, że na kwotę zadłużenia w znacznej mierze składają się odsetki za zwłokę, które dorównują kwocie należności głównej. Zaległości strony dotyczą bowiem okresu lat 2007-2020. Z historii dotychczasowej współpracy z ZUS można w jego ocenie sądzić, że motywem działania strony nie była splata zadłużenia, a oczekiwanie na jego przedawnienie.

Wszystkie te fakty w zakresie uzyskiwanych dochodów i wykazanych wydatków utwierdzają Zakład w przekonaniu, że sytuacji finansowej strony nie można uznać za zagrażającej zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, a przystąpienie do spłaty zadłużenia również nie powinno wpłynąć na znaczne jej pogorszenie lub spowodować, że nie będzie ona w stanie zagospodarować środków na inne, pilne i konieczne potrzeby.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona zaskarżyła rozstrzygnięcie ZUS w całości, wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach oraz o orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7 w zw. z art. 77 §1 w zw. z art. 78 k.p.a. w związku z art. 123 u.s.u.s. poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych skarżącego, zaniechanie ustaleń w zakresie opieki nad 94-letnią teściową i skuteczności prowadzonych wcześniej egzekucji nieruchomości skarżącego, co skutkowało wadliwym ustaleniem stanu faktycznego sprawy,

- art. 107 §1 i 3 k.p.a. w związku z art. 123 u.s.u.s. poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji,

- art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. i z art. 123 u.s.u.s. poprzez niewykonanie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego polegające na nieprzeprowadzeniu między innymi pełnej analizy okoliczności faktycznych w celu ustalenia, czy są spełnione przesłanki warunkujące możliwość umorzenia zaległych zobowiązań z tytułu składek i dokonanie ustaleń.

W ocenie skarżącego ZUS ponownie rozpoznając sprawę nie podjął koniecznych działań zmierzających do prawidłowego i wyczerpującego ustalenia wszystkich spornych okoliczności faktycznych. W konsekwencji nie rozważył też wszystkich okoliczności istotnych dla podjęcia rozstrzygnięcia. Nie odniósł się w zaskarżonej decyzji do wniosku strony o dopuszczenie dowodu z przesłuchania świadka oraz nie dopuścił dowodów z dokumentów z bezskutecznej egzekucji z nieruchomości skarżącego, które nie znalazły nabywców.

Strona podniosła, że organ II instancji zbyt ogólnie i wyrywkowo wskazał koszty utrzymania, opieki i możliwości zarobkowych oraz stanu majątkowego, jej zdaniem powinien wezwać do wyjaśnienia poszczególnych składników tych kosztów i ich wykazania bez zarzucania, że strona nie wykonała swojego obowiązku.

Skarżący zarzucił, że w zaskarżonej decyzji ani w decyzji poprzedzającej ZUS nie podał, jakie nieruchomościami posiada skarżący, czy są to nieruchomości mieszkaniowe, nie zbadał także, czy stanowią one współwłasność, nie podał wartości tych nieruchomości i czy skarżący może nimi swobodnie dysponować oraz czy mogą one generować jakieś realne przychody, co nie pozostaje bez wpływu na obraz sytuacji skarżącego. Zdaniem strony Zakład zupełnie zignorował wskazane przez skarżącego przyczyny niekorzystania przez niego z pomocy społecznej.

Nadto skarżący wywiódł, że organ II instancji w uzasadnieniu podniósł, że należności objęte wnioskiem są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, a w stosunku do całości zadłużenia prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne i na przestrzeni ostatnich miesięcy wyegzekwowano kwotę 838,28 zł Jednakże ZUS nie wskazał, ile za te kilka miesięcy wynoszą wydatki egzekucyjne i czy ściągnięte kwoty nie przekraczają wydatków egzekucyjnych.

Skarżący zauważył, że wskazywał w odwołaniu na istotną z punktu widzenia rozstrzygnięcia w sprawie okoliczność, że jest zmuszony wraz z żoną sprawować stałą opiekę nad leżącą, obłożnie chorą 94-letnią teściową.

Końcowo skarżący podniósł, że ZUS w zaskarżonej decyzji nie przeprowadził aktualnej analizy dochodów i wydatków oraz majątku skarżącego i jego żony, w tym nie uwzględnił ich wieku, obowiązku opieki nad przewlekle chorą teściową, okoliczności mających wpływ na możliwości uzyskiwania przez nich przychodów oraz realnej możliwości spłaty zadłużenia bez spowodowania trudnych społecznie do zaakceptowania skutków po stronie zobowiązanego i jego rodziny.

W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron, oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej jako: "p.p.s.a.".

W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji należało orzec, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Odnosząc się do istoty sporu – kwestii zasadności stanowiska ZUS zajętego w obu instancjach w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek zauważyć trzeba, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość umorzenia przez ZUS należności z tytułu składek w całości lub w części na zasadach określonych w tej ustawie oraz w rozporządzeniu wykonawczym z 31 lipca 2003 r. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.). Na podstawie art. 32 ww. aktu prawnego przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio również do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Według art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: (1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; (2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (...); (3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; (4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; (4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; (4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; (4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; (5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; (6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Na wstępie należy wskazać, że wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący. Stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1231/07). Zasadą jest więc, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.). Jednakże w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania takich należności ustawodawca doprecyzował, że przy określaniu przesłanek mających uzasadniać umorzenie, należy wziąć pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s., który dotyczy umorzenia składek ubezpieczonych będących jednocześnie ich płatnikami, wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).

Z tego powodu w myśl §3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. przewidziano, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: (1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; (2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; (3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Niewątpliwie zatem do płatników składek na ubezpieczenie społeczne zalicza się przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacenia składek na swoje ubezpieczenie społeczne. W orzecznictwie podkreśla się, że przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyroki NSA: z 21 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 1045/08; z 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 650/08; z 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09; z 19 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2366/13; z 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 406/14).

Badając kwestię legalności kontrolowanego rozstrzygnięcia ZUS należy zaznaczyć, że zapadło ono w ramach tzw. uznania administracyjnego, charakteryzującego się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego bądź negatywnego załatwienia wniosku strony ubiegającej się o umorzenie należności. Powyższe wynika z dyspozycji art. 28 ust. 1 u.s.u.s. określającej, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez organ. Użyty w tym przepisie zwrot "mogą być umarzane", podobnie zresztą jak i w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przesądza o uznaniowym charakterze takiej decyzji. Stwierdzenie przez ustawodawcę, że organ może umorzyć należności nie oznacza jednak dowolności w jego postępowaniu. ZUS przy wydawaniu takiej decyzji obowiązany jest do rzetelnej analizy i oceny wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wybór kierunku rozstrzygnięcia powinien wynikać z rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Musi być też wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 §1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu dokonanego rozstrzygnięcia, odpowiadając wymogom art. 107 §3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W przypadkach, kiedy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania administracyjnego, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego - wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego - reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. Trafnie przyjmuje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (wyrok z 15 września 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 405/15), że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać m.in., że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela również pogląd wyrażony przez WSA w Warszawie w wyroku z 30 stycznia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2495/07, w którym stwierdzono: "Fakultatywny charakter umorzenia nie uzasadnia odstąpienia od prowadzenia postępowania dowodowego oraz braku ustosunkowania się do zarzutów strony. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że przy wydawaniu tego rodzaju decyzji organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w ten sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym". Jedną z kluczowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, z której wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób zrekonstruować stan faktyczny będący podstawą do trafnego zastosowania przepisów prawa. Zgodnie z art. 77 §1 k.p.a. organ obowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ustalając zatem stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany wskazanymi powyżej zasadami określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz regułami logiki (por. wyrok WSA w Łodzi z 30 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 930/18).

W sprawach dotyczących umorzenia składek konieczne jest także stosowanie zasady zawartej w art. 7 k.p.a. in fine, ustanawiającej obowiązek uwzględnienia przy orzekaniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 21 lutego 2007 r., II GSK 301/06). Użyty w art. 28 ust. 1 i ust. 3a u.s.u.s. zwrot "składki mogą być umarzane" w sytuacjach określonych w tych przepisach należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach Zakład nie ma prawa składek umarzać. Jednak ustalenie istnienia przesłanek umorzenia określonych w ustawie lub rozporządzeniu nie pozwala na podjęcie decyzji odmownej z powołaniem się wyłącznie na uznanie administracyjne, bowiem każde takie rozstrzygnięcie podjęte bez wnikliwej analizy obu omawianych interesów będzie naruszać art. 7 k.p.a. (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 21 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1502/14). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 349/09).

Konsekwencją takiego modelu postępowania organu jest kontrola sądu sprawowana zasadniczo na trzech poziomach: 1. kontrola prawidłowości przeprowadzonego postępowania, w tym postępowania dowodowego (zwłaszcza kompletności materiału dowodowego); 2. kontrola prawidłowości oceny przesłanek umorzenia oraz w przypadku ich zaistnienia: 3. kontrola granic przyznanego organowi uznania administracyjnego (zob. wyrok NSA z 2 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 2134/18, wyrok WSA w Kielcach z 21 września 2017 r., sygn. akt I SA/Ke 454/17).

Mając na uwadze dotychczasowe rozważania natury ogólnej, w pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii przedawnienia należności będących przedmiotem wniosku o umorzenie (którą Zakład pominął praktycznie całkowicie w przyjętym rozstrzygnięciu), chociaż dotyczą one, np. okresu: (-) kwiecień, październik i grudzień 2007 r., kwiecień 2008 - grudzień 2009, styczeń-październik i grudzień 2010 r. - marzec 2020 r (na ubezpieczenie społeczne) wraz z odsetkami za zwłokę; (-) październik i grudzień 2007 r., styczeń-marzec i wrzesień-grudzień 2008 r., styczeń-grudzień 2009 r., styczeń-wrzesień i grudzień 2010 r., styczeń-grudzień 2011 r., styczeń-lipiec i wrzesień-grudzień 2012 r., styczeń 2013 r. - grudzień 2014 r., styczeń-lipiec i październik-grudzień 2015 r., styczeń 2016 r. - marzec 2020 r. (na ubezpieczenie zdrowotne); (-) styczeń-wrzesień 2010 r., lipiec-grudzień 2011 r., styczeń 2012 r. - grudzień 2014 r., styczeń-lipiec i październik-grudzień 2015 r., styczeń 2016 r. – marzec 2017 r. (na Fundusz Pracy). Ograniczył się bowiem w jej uzasadnieniu do lakonicznego stwierdzenia, że: "ZUS zweryfikował (...) zadłużenie w zakresie ewentualnego przedawnienia i stwierdził, ze należności z tytułu składek są wymagalne. Czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia zostały wyjaśnione na str. 5 decyzji ZUS z 15 lutego 2024 r. (...) i pozostają aktualne.". W podobny sposób postąpił też organ I instancji, który oprócz przytoczenia treści art. 24 ust. 5b oraz art. 24 ust. 5 u.s.u.s. wskazał jedynie, że należności objęte wnioskiem o umorzenie są wymagalne i nie uległy przedawnieniu z uwagi na to, że bieg tego terminu został przerwany wskutek wszczęcia w marcu 2012 r. postępowania egzekucyjnego oraz, że należności zostały objęte wpisem hipotecznym na nieruchomości (s. 5 z 13 decyzji organu I instancji). Obowiązkiem organu było natomiast ustalenie, czy zaległe składki są nadal aktualne i wymagalne. Sąd zauważył, że w zaskarżonej decyzji ZUS nie poczynił żadnej analizy pozwalającej na jednoznaczną ocenę, czy w badanej sprawie nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek za ww. okresy. Nie wyjaśnił też szczegółowo, kiedy oraz na jakiej podstawie doszło do ewentualnego przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia tych należności. A zgodnie z treścią wyroku NSA z 8 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 3945/16: "(...) Organ orzekając w zakresie wniosku o umorzenie składek, powinien dokonać ustaleń faktycznych i powinno to znaleźć wyraz w zaskarżonej decyzji odnośnie do tego czy nie doszło do przedawnienia części składek. Stosownie bowiem do art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 §1 pkt 9 Ordynacji podatkowej zobowiązanie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wygasa wskutek przedawnienia. Inną przyczyną skutkującą wygaśnięciem przedmiotowego zobowiązania jest jego umorzenie (art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 §1 pkt 8 o.p.Ordynacji podatkowej). Zatem rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu. W sytuacji stwierdzenia przedawnienia należności, bezprzedmiotowe staje się orzekanie co do ich umorzenia.". O tyle jest to istotne, że w decyzji dotyczącej umorzenia nie mogą zostać uwzględnione składki, które uległy przedawnieniu. Z tych względów badanie kwestii, czy zobowiązanie z tytułu niezapłaconych składek nie uległo przedawnieniu mieści się w granicach sprawy w przedmiocie umorzenia należności składkowych (por. wyrok NSA z 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 236/13).

Wskazać ponadto należy, że akta sprawy nie zawierają stosownych dokumentów potwierdzających okoliczności, na które powołuje się organ I instancji (do którego rozstrzygnięcia odsyła Zakład) odnośnie zawieszenia biegu terminu przedawnienia, co czyni przyjęte rozważania w tym zakresie nieweryfikowalnymi. Gdyby natomiast taka dokumentacja została przedłożona sądowi, a zaskarżone rozstrzygnięcie zawierało stosowną argumentację w tym zakresie sąd miałby możliwość oceny, czy doszło w niniejszej sprawie do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia (jak twierdzi organ II instancji), czy też nie. Tym bardziej, że jak stwierdził NSA w wyroku z 28 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1492/17: "Sąd pierwszej instancji powinien mieć wiedzę, czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (...)." (por. wyrok NSA z 27 sierpnia 2009 r. sygn. akt II GSK 15/09). Opisana sytuacja nie powinna mieć miejsca, z uwagi na obowiązek organu wynikający z art. 54 §2 p.p.s.a., który stanowi, że organ przekazuje sądowi skargę wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami administracyjnymi. Trzeba bowiem pamiętać, że sąd nie ma prawa orzekać nie dysponując zebranymi i powoływanymi przez organy dokumentami, a w konsekwencji nie zapoznawszy się z nimi rozstrzygać o losach kogokolwiek, w szczególności płatnika składek. Tym samy w ocenie sądu doszło do naruszenia art. 54 §2 p.p.s.a.

Odnośnie okoliczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia organy obu instancji nie wyjaśniły również w podjętych rozstrzygnięciach tego, czy i jaki wpływ na bieg ww. terminu miała nowelizacja z 1 stycznia 2012 r. (art. 11 pkt 1 lit. a ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców - Dz.U. z 2011, Nr 232, poz. 1378), która skróciła okres przedawnienia należności z tytułu składek z 10 do 5 lat. O tyle jest to istotne, że część zaległości obejmuje okresy jeszcze sprzed nowelizacji, tj. 2007 r. - 2011 r.

Wskazać także należy, że skoro kwestia przedawnienia płatności składek mieści się w granicach sprawy o ich umorzenie, to ZUS zgodnie z art. 77 §1 k.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy w tym zakresie i stosownie do treści art. 107 §3 k.p.a. ustalenia poczynione na podstawie tak zgromadzonego materiału zawrzeć w uzasadnieniu decyzji. Mając na uwadze to, że zobowiązanie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy należą do zobowiązań okresowych (płacone są w każdym miesiącu), to również okres przedawnienia tych składek mija w poszczególnych miesiącach (por. wyrok z 8 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 3945/16). Niezbędne dla pełnej kontroli zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia jest zatem ustalenie wysokości wymaganych należności z tytułu składek, w przedmiocie których organ orzeka.

W konstatacji należy wskazać, że w badanej decyzji organ nie dokonał wymaganej analizy kwestii przedawnienia należności z tytułu składek objętych wnioskiem o umorzenie, zaś w aktach sprawy brak jest dokumentów pozwalających na ocenę wystąpienia przesłanek przerwania oraz zawieszenia biegu terminu przedawnienia w kontrolowanej sprawie, stąd m.in. z tego powodu sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji, aby umożliwić organowi dokonanie weryfikacji w tym zakresie.

Za uchyleniem zaskarżonego rozstrzygnięcia przemawiało również to (przy założeniu, że doszło do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia), że:

- w treści decyzji (co może mieć istotne znaczenie dla spełnienia przesłanki wynikającej z §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. i co organ winien rozważyć) ZUS wskazał, że: "(...) w aktach sprawy brak jest dokumentów, z których wynikałoby, że Pana teściowa, która de facto z Panem nie zamieszkuje, wymaga stałej opieki lub pomocy osób trzecich, którą ostatecznie mogłaby sprawować Pana żona lub jej rodzeństwo." (s. 13 z 22). Organ podniósł też, że strona nie przedstawiała w tym zakresie żadnej dokumentacji medycznej. Tymczasem w aktach sprawy znajduje się (wbrew twierdzeniu Zakładu) zaświadczenie lekarskie z 4 kwietnia 2024 r., z którego jednoznacznie wynika, m.in. że 94 letnia H. K. (teściowa skarżącego) jest osobą: chorą leżącą, wymagającą całodobowej opieki w zaspokajaniu potrzeb życiowych codziennych, niezdolną do samodzielnej egzystencji, z głębokim niedosłuchem i niedowidzeniem, posiadającą liczne schorzenia, wymagającą specjalnej i leczniczej diety z uwagi na schorzenie przewodu pokarmowego (k. 85 akt II instancji). O tyle okoliczność ta jest ważna dla sprawy i winna być szczegółowo wyjaśniona, że w treści rozstrzygnięcia Zakład wskazał (na poparcie przyjętego stanowiska w sprawie), że skarżący nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów (pozwalających na spłatę ciążących należności) ze względu na konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny (s. 13 z 22 zaskarżonej decyzji);

- organ II instancji nie wyjaśnił i nie potwierdził stosownymi dowodami, w oparciu o co twierdzi, że H. K. (teściowa) nie mieszka ze skarżącym, tylko mieszka osobno i osobno gospodaruje (jak wynika z treści decyzji), a na co ma wskazywać wysokość rachunków np. za prąd i gaz, które byłyby znacząco mniejsze gdyby faktycznie mieszkała ze skarżącym a nie osobno. W tym kontekście na uwagę zasługuje wskazana już wcześniej okoliczność, której organ w ogóle nie zauważa, H. K. jest osobą chorą leżącą, wymagającą całodobowej opieki w zaspokajaniu potrzeb życiowych codziennych, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jeśli więc ZUS powołuje się na przedmiotową okoliczność winien ten stan rzeczy jednoznacznie wykazać, potwierdzając to stosownymi dowodami. To pozwoliłoby ustalić, czy mamy w przedmiotowej sprawie do czynienia, jak twierdzi Zakład z dwuosobowym gospodarstwem domowym, czy też z trzyosobowym oraz czy strona (jak twierdzi) faktycznie sprawuje opiekę nad chorą H. K. Tym bardziej, że ciężar udowodnienia faktów spoczywa na tym, kto z tych faktów wywodzi skutki prawne (w tym przypadku jest to Zakład);

- sąd nie znalazł potwierdzenia w aktach sprawy (również nie wyjaśnił tego organ II instancji poza lakonicznym stwierdzeniem, że ustalił to we własnym zakresie – s. 15 z 22 zaskarżonej decyzji), skąd wynika różnica pomiędzy wskazaną przez stronę w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej (k. 9-12 akt I instancji) wysokością jej świadczenia emerytalnego oraz jego żony a wskazanymi wartościami przez Zakład w przyjętym rozstrzygnięciu. Z ww. oświadczenia wynika bowiem, że: strona pobiera emeryturę w wysokości 5.054,00 zł brutto (netto 3.029,37 zł), żona zaś w wysokości 1.320,77 zł netto. Wartości te są zbieżne z dokumentem SER-INFO w przypadku strony (k. 18 akt I instancji), w przypadku zaś żony z dokumentem ZUS-PW (k. 22 akt I instancji i k. 94 akt II instancji). Organ II instancji wskazuje zaś, że strona pobiera uposażenie emerytalne w wysokości 3.355,61 zł netto, zaś żona w wysokości 1.480,85 zł netto. Wartości zbliżone do ww. kwot znajdują się jedynie w aktach II instancji (k. 70) w złożonym przez stronę oświadczeniu o dochodach (uposażenie rentowe skarżącego - 3.550,00 zł netto, zaś żony 1.480,00 zł. netto);

- sąd nie znalazł również w treści przyjętego rozstrzygnięcia (w kontekście wystąpienia, bądź nie przesłanki ujętej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., czy też w §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.) pogłębionej analizy złożonej przez stronę dokumentacji na okoliczność sytuacji materialnej rodziny: przelewy bankowe zarówno strony, jak i żony z tytułu podatków, opłat za faktury, przelewy wewnętrzne wychodzące, czy też przelewy do innego banku (k. 46-69 akt II instancji). Odnosi się to również do szeregu informacji o stanie zadłużenia skarżącego i ewentualnej kwoty generowanej w związku z jego spłatą i jej wpływu bądź nie na sytuację materialną skarżącego i jego rodziny i możliwość spłaty zadłużenia wobec ZUS (k. 71-81 akt II instancji). Tym bardziej, że jak wskazała strona w treści skargi: "ZUS nie dokonał analizy zadłużenia skarżącego, jego sytuacji rodzinnej i osiąganych przychodów z emerytury, majątku z którym nic nie może zrobić, jak i wysokich kosztów utrzymania rodziny i wymagającej jego stałej opieki 94 letniej teściowej, ograniczając się jedynie do porównania wysokości emerytur rodziny skarżącego z granicą ubóstwa. Rzetelnej analizie nie poddano kilkunastoletniej historii zadłużenia, ile ZUS zdołał uzyskać przez te kilkanaście lat oraz faktu, iż próba licytacji majątku nieruchomego skarżącego przez organy egzekucyjne Urzędu Skarbowego była bezskuteczna, ponieważ nikt nie był zainteresowany tym majątkiem, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak też czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny.";

- ZUS nie odniósł się w ogóle w zaskarżonej decyzji (jak zrobił to w zakresie wniosku strony o przeprowadzenie wizji lokalnej jej mieszkania) do wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka T. B. na okoliczność jego sytuacji materialnej i rodzinnej oraz sprawowania opieki nad 94-letnią teściową (k. 97 akt II instancji). Dotyczy to również wniosku o dopuszczenie dowodu z dokumentów z przeprowadzonej kilka lat wcześniej przez Urząd Skarbowy bezskutecznej egzekucji z posiadanych przez stronę nieruchomości (jednoczesne wystąpienie o te dokumenty) na okoliczność, że są one praktycznie niesprzedawalne i nie stanowią realnego zabezpieczenia spłaty należności.

Wskazać jednocześnie trzeba, że wbrew twierdzeniom strony, Zakład podał w treści zaskarżonej decyzji jakie nieruchomościami posiada strona, jaki mają one charakter i jakie prawo do nich stronie przysługuje (s. 8 i 9 z 22).

W świetle dotychczasowych wywodów, aby rozstrzygnąć przedmiotową sprawę sąd musiałby ustalić jej stan faktyczny, a następnie dokonać jego subsumpcji w kontekście art. 28 u.s.u.s. oraz §3 ust. 1-3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Przyjęty na tle wykładni tych przepisów pogląd musiałby też zostać połączony ze stosowną argumentacją, co nie jest rolą sądu. Sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną przez stronę decyzję pod względem jej zgodności z prawem. W przypadku ustalenia, że narusza ona prawo - uchyla ją, podając tego przyczyny. Sąd nie jest też władny do umorzenia należności z tytułu składek. Tym samym zgodzić się należy ze skarżącym odnośnie tego, że doszło w przedmiotowej sprawie do naruszenia wskazanych w treści skargi, choć nie wszystkich (pkt I lit. a-c) przepisów postępowania, tj. art. 77 §1, art. 80 i art. 107 §3 k.p.a. (z uwagi na braki uzasadnienia), czy też w jej uzasadnienia, tj. art. 8 §1 k.p.a. (zasady zaufania do władzy publicznej) i 11 k.p.a. (zasady przekonywania).

Z tych względów sąd ocenił kontrolowaną decyzję za wadliwą, wydaną przedwcześnie, z naruszeniem wymienionych powyżej przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonane bowiem przez ZUS ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz braki w materiale dowodowym nie były wystarczające do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia i uniemożliwiały tym samym pełną jego sądową kontrolę.

Rozpatrując ponownie sprawę ZUS uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną i dokona prawidłowo udokumentowanych, czytelnych oraz niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń dotyczących stanu faktycznego (w szczególności w zakresie przedawnienia należności), poddając zgromadzony materiał dowodowy wszechstronnej analizie i ocenie (uzupełniając go w razie konieczności). Organ winien też powtórnie ocenić przedmiotową sprawę, uwzględniając stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącego (biorąc też pod uwagę stan zdrowia teściowej i fakt, że wymaga ona stałej opieki) w szczególności w kontekście art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. oraz §3 ust. 1 i 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

Z uwagi na powyższe na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.