Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 355/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 105 par. 1, art. 107
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Katarzyna Korycka Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. S.-K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] września 2022 r. nr [...], 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej A. S.-K. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 105 § 1 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), dalej k.p.a. decyzją z [...] lutego 2023 r., znak: [...], utrzymał w mocy decyzję Starosty W. z dnia [...] września 2022 r., znak: [...], w przedmiocie umorzenia postępowania wszczętego wnioskiem E. S.A. w G., w sprawie dotyczącej czasowego zajęcia nieruchomości, położonej w obrębie ewidencyjnym M., gmina B. oznaczonej jako działka numer [...] o powierzchni [...] ha, dla której urządzona jest księga wieczysta prowadzona przez Sąd Rejonowy we W. Czasowe zajęcie nieruchomości miało być dokonane w celu przeprowadzenia prac niezbędnych do zmiany posadowienia słupa elektroenergetycznego ŻN - 9, stanowisko numer [...].

Do wydania powyższych decyzji doszło w następujących okolicznościach sprawy. Otóż: E. w G., reprezentowana przez pełnomocnika złożyła do Starosty W. wniosek z dnia [...] października 2016 r., w którym wystąpiła o wydanie na podstawie art. 126 ust. 1-2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, decyzji administracyjnej w przedmiocie zezwolenia jej na zajęcie części nieruchomości położonej w obrębie ewidencyjnym M., gmina B., oznaczonej jako działka numer [...] o powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy we W. prowadzi księgę wieczystą numer [...], stanowiącej własność A. S., na okres 1 dnia roboczego, w terminie 5 dni od dnia doręczenia wnioskodawcy decyzji. Zajęcie nieruchomości miało nastąpić w celu przeprowadzenia prac niezbędnych do zmiany posadowienia słupa elektroenergetycznego ŻN - 9, stanowisko numer [...].

Starosta W. decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. znak: [...], zezwolił wnioskodawcy na czasowe zajęcie nieruchomości objętej wnioskiem, zakreślając jednocześnie termin zajęcia. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Poza tym Spółkę zobowiązano do przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego niezwłocznie po upływie okresu zajęcia wskazanej części nieruchomości oraz poinformowano strony o odszkodowaniu przysługującym za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji Starosta wskazał na nagłą potrzebę zapobieżenia powstania znacznej szkody wynikającej z możliwości wystąpienia awarii sieci energetycznej spowodowanej przez przewrócenie się słupa, którego fundamenty podmywa nurt rzeki.

Czynności związanych z usunięciem awarii nie wykonano w terminie określonym rozstrzygnięciem z dnia [...] listopada 2016 r. Natomiast A. S. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie oraz wydanie decyzji o odmowie zezwolenia na zajęcie nieruchomości w trybie art. 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wystąpiła również o wstrzymanie wykonania decyzji na podstawie art. 135 k.p.a. Wojewoda K. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016 r., znak: [...] odmówił wstrzymania natychmiastowego wykonania zaskarżonej decyzji oraz decyzją z [...] grudnia 2016 r., znak: [...] umorzył postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. wskazując, że zaskarżona decyzja została doręczona pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu [...] listopada 2016 r. W związku z tym termin wyznaczony na czasowe zajęcie nieruchomości upłynął w dniu [...] listopada 2016 r., a zatem postępowanie odwoławcze stało się bezprzedmiotowe.

W wyniku skargi A. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 209/17 uchylił decyzję Wojewody [...] wskazując w uzasadnieniu, że w postępowaniu nie nastąpiła bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego, przedmiotem postępowania jest bowiem zgodność z prawem zastosowania art. 126 u.g.n. w odniesieniu do prac wykonywanych przez wnioskodawcę na przedmiotowej nieruchomości. Sąd zobowiązał organ odwoławczy do dokonania kontroli merytorycznej decyzji organu I instancji.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2017 r., znak: [...] uchylił w całości decyzję Starosty W. z dnia [...] listopada 2016 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W motywach uzasadnienia organ odwoławczy wskazał, że prace związane ze zmianą miejsca posadowienia słupa elektroenergetycznego na przedmiotowej nieruchomości zostały wykonane w dniu [...] grudnia 2016 r. (notatka służbowa z [...] .02.2017 r.), a zatem obecnie nie zachodzi konieczność wykonania ww. czynności w związku z powyższym postępowanie odwoławcze stało się bezprzedmiotowe.

Na skutek skargi A. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 1327/17 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2017 r. W motywach uzasadnienia wyroku Sąd wskazał, że na skutek wydania decyzji o umorzeniu postępowania pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., nie można ponownie rozpatrywać sprawy, a zatem umorzenie postępowania I instancji oznaczałoby definitywne zakończenie postępowania administracyjnego i uniemożliwiłoby to zbadanie zasadności wydania decyzji przez Starostę W. i ingerencji w prawo własności skarżącej.

Po wyroku WSA w Bydgoszczy, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2020 r., znak: [...] uchylił decyzję organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu stanowiska organ odwoławczy wskazał, że Starosta W. ponownie rozpatrując sprawę winien zwrócić się do wnioskodawcy aby ten zajął stanowisko, który swój wniosek podtrzymuje, a który będzie wycofany z uwagi na dwa złożone tożsame wnioski w różnych terminach czasowych co będzie skutkowało umorzeniem jednego, zbędnego postępowania administracyjnego na wniosek strony. Na pytanie organu wnioskodawca pismem z dnia [...] marca 2022 r. podtrzymał wniosek z dnia [...] listopada 2016 r. i jednocześnie potwierdził, że w dniu [...] grudnia 2016 r. wykonano wymianę słupa ŻN-9 stanowisko [...] na przedmiotowej nieruchomości.

Starosta W. decyzją z dnia [...] maja 2022 r. znak: [...] umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem E. S.A. z dnia [...] października 2016 r. w sprawie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości położonej w M., gmina B. na podstawie art. 126 u.g.n. Przedmiotowa decyzja stała się ostateczna z dniem [...] czerwca 2022 r.

W treści podtrzymanego wniosku z dnia [...] listopada 2016 r. wnioskodawca wystąpił o czasowe zajęcie nieruchomości numer [...] położonej obręb M. gmina B.

Starosta W. decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. znak: [...] ponownie zezwolił E. S.A. na czasowe zajęcie nieruchomości położonej obręb M., gmina B. numer [...] celem przeprowadzenia prac niezbędnych do zmiany miejsca posadowienia słupa elektroenergetycznego ŻN-9 stanowisko [...]. Również i od tej decyzji odwołanie złożyła właścicielka nieruchomości.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. znak: [...] uchylił ww. decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

E. S.A. w G. złożyła na powyższą decyzję Wojewody [...] skargę do WSA w Bydgoszczy, którą Sąd oddalił wyrokiem z dnia 4 października 2017 r. sygn. akt II SA/Bd 328/17 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 707/18 oddalił skargę kasacyjną E. S.A.

Następnie postępowanie uległo zawieszeniu z urzędu w okresie od 23 czerwca 2020 r. do 14 lipca 2022 r., celem wydania rozstrzygnięcia w sprawie znak: [...].

W toku dalszego postępowania wnioskodawca w piśmie z dnia [...] lipca 2022 r. poinformował organ, że dokonał wymiany słupa elektroenergetycznego ŻN-9 na stanowisku [...] zmieniając miejsce jego posadowienia i jednocześnie usuwając zagrożenie - przedmiot postępowania (wcześniejsze pismo z dnia 03.02.2021 r.). Według organu powyższe oświadczenie wnioskodawcy potwierdziła również dokumentacja fotograficzna dołączona do akt sprawy przez właściciela nieruchomości przy piśmie z dnia [...] marca 2017 r. oraz protokół z oględzin z dnia [...] kwietnia 2017 r. sporządzony na okoliczność ustalenia odszkodowania na rzecz właściciela nieruchomości za udostępnienie i szkody powstałe w wyniku zajęcia części nieruchomości w związku z wykonaniem prac niezbędnych do zmiany posadowienia słupa ŻN-9 stanowisko nr [...] .

Starota W. decyzją z dnia [...] września 2022 r. znak: [...] działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie zezwolenia na czasowe zajęcie ww. nieruchomości.

A. S. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając:

- naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 126 u.g.n. poprzez wadliwe uznanie, że wykonane prace na podstawie decyzji o zajęciu z dnia [...] grudnia 2016 r. znak: [...] czyni postępowanie bezprzedmiotowym i niemożliwość wydania decyzji w przedmiocie zajęcia nieruchomości.

- naruszenia art. 153 p.p.s.a. poprzez nie uwzględnienie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 16.0.2018 r. II SA/Bd 327/17 czy wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 04.10.2017 r sygn. akt II SA/Bd 328/17).

E. S.A. reprezentowana przez pełnomocnika również złożyła odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji, zaskarżając naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 126 u.g.n. poprzez wadliwe przyjęcie, że zaistniała bezprzedmiotowość postępowania. Zdaniem wnioskodawcy organ winien dokonać merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie zgłoszonego żądania.

Wojewoda [...] wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] lutego 2023 r., znak: [...], utrzymał w mocy decyzję Starosty W. z dnia [...] września 2022 r., znak: [...].

W uzasadnieniu stanowiska organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie wykonanie zmiany posadowienia słupa elektroenergetycznego ŻN - 9 stanowisko numer [...] przez inwestora wypełnia przesłankę do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa z uwagi brak przedmiotu sprawy. Organ uznał za bezsporne to, że wnioskodawca E. S.A. poinformował organ I instancji pismem z dnia [...] lutego 2021 r. potwierdzając ponownie pismem z dnia [...] lipca 2022 r., że zostało usunięte zagrożenie, przedmiot postępowania słup elektroenergetyczny ŻN-9 znajdujący się na stanowisku nr [...] został wymieniony i przestawiony w nowe bezpieczniejsze miejsce. Wobec powyższego przedmiot postępowania w ocenie organu przestał istnieć więc organ I instancji był zobowiązany podjąć czynności, zmierzające do zakończenia postępowania i umorzyć postępowanie administracyjne na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., co zostało zrealizowane przez organ I instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie ponownym wnioskiem z dnia [...] listopada 2016 r. wnioskodawca zgłosił potrzebę wykonania prac niezbędnych do zmiany miejsca posadowienia słupa elektroenergetycznego ŻN-9 położonego na nieruchomości numer [...] obręb M., gmina B. Na chwilę obecną wnioskodawca uzupełniając materiał dowodowy na wezwanie organu I instancji nie przedłożył żadnych dowodów w sprawie uprawdopodabniającą możliwość powstania awarii argumentując podtrzymanie swojego wniosku z 2016 r. po upływie około siedmiu lat od dnia jego złożenia, nie przedkładając żadnych dowodów, że w tym okresie ponownie następowały zdarzenia losowe nadal uzasadniające zastosowanie art. 126 u.g.n. pomimo poinformowania organu I instancji o usunięciu zagrożenia. Obowiązek udostępnienia nieruchomości może być ustanowiony na czas nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. Organ ustalił, że cel wniosku został zrealizowany dnia [...] grudnia 2016 r. Tymczasem przepis art. 126 ust. 1 u.g.n. przewiduje dwie przesłanki pozwalające na czasowe zajęcie nieruchomości - siłę wyższą, co w ocenie organu jest oczywiste oraz nagłą potrzebę zapobieżenia powstania znacznej szkody. Nagła potrzeba powinna być utożsamiana z sytuacją nadzwyczajną jako przyczyna zagrożenia, a mianowicie katastrofa, awaria urządzeń lub sieci. Istotą tej przesłanki jest taka nieprzewidzialna sytuacja lub stan, które nakazują szybkie, natychmiastowe działanie w celu zapobieżenia powstania znacznej szkody, przy czym podstawą wydania decyzji powinny być także wiarygodne informacje, z których wynika potrzeba niezwłocznego działania. Profesjonalny pełnomocnik nie przedłożył żądanych dowodów w sprawie i nie wykazał w swoich odpowiedziach potrzeby niezwłocznego działania przez okres prawie siedmiu lat od chwili usunięcia zagrożenia. W związku z powyższym, w ocenie organu odwoławczego zarzut wadliwego przyjęcia istnienia bezprzedmiotowości postępowania, co skutkowało umorzeniem postępowania nie może się ostać. Natomiast Organ nie widzi potrzeby dokonać merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie zgłoszonego żądania przy jednoczesnym nie wykazaniu przez Spółkę, że przyczyna ingerencji, wskazana we wniosku o udzielenie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości, ma charakter nagłej potrzeby lub wynikała z siły wyższej. Zatem już same działania spółki w sprawie wskazują, że ona sama nie traktowała jej jako wymagającej niezwłocznego działania posiadając wiedzę o usunięciu zagrożenia przekazując ją jednocześnie do wiadomości organu I instancji. Podał, że w przedmiotowej sprawie, pomimo likwidacji zagrożenia, nadal ma toczyć się postępowanie, jak nakazują przepisy prawne wynikające z art. 126 ust. 1 u.g.n. co w ocenie organu odwoławczego jest nieuzasadnione.

Organ odwoławczy nie zgodził się z podnoszonym w odwołaniu przez właściciela nieruchomości naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 126 u.g.n. poprzez wadliwe uznanie organu, że wykonane prace na podstawie decyzji o zajęciu z dnia [...] grudnia 2016 r. znak: [...] czynią postępowanie bezprzedmiotowym, gdy poczynione w tym zakresie ustalenia stanu faktycznego organu I instancji jednoznacznie wskazują na konieczność umorzenia niniejszego postępowania. Warunkiem koniecznym do wydania decyzji w trybie art. 126 u.g.n. są udokumentowane informacje, które wskazują na potrzebę wyjątkowo szybkiego działania. Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie profesjonalny pełnomocnik wnioskodawcy przez 7 lat nie wykazał potrzeby pilnego działania w zakresie stanowiska słupowego, będącego przedmiotem niniejszego postępowania, jednocześnie wcześniej informując organ I instancji o usunięciu zagrożenia. Organ odwoławczy dodał, że powyższy przepis nie stwarza inwestorom możliwości istnienia bezterminowego dostępu do czasowego zajęcia nieruchomości bez zaistnienia siły wyższej lub nagłej potrzeby celem zapobieżenia powstania znacznej szkody. Nie zamyka to drogi E. S.A. na wystąpienie każdorazowo z takim wnioskiem w sytuacjach prawdopodobieństwa w ocenie podmiotu specjalistycznego z zakresu energetyki zaistnienia siły wyższej do zajęcia nieruchomości celem zapobieżenia powstaniu szkody.

Nie ulega wątpliwości, że przy ocenie zasadności wniosku o wydanie decyzji w trybie art. 126 u.g.n. nie wystarczy samo twierdzenie strony o fakcie, że zachodzi pilna potrzeba zajęcia nieruchomości celem zapobieżenia powstaniu szkody. Potrzeba taka powinna być potwierdzona dowodami nie budzącymi wątpliwości organu orzekającego (tj. ekspertyzy, opinie rzeczoznawcy, dokumenty potwierdzające awarię, skutki tej awarii lub realną możliwość jej powstania) co w niniejszej sprawie przez wnioskodawcę nie zostało udokumentowane.

Analiza zebranego materiału dowodowego doprowadziła organ odwoławczy do wniosku, że przeprowadzone postępowanie oraz jego czasokres trwania nie wskazuje istnienia przesłanek określonych w art. 126 ust. 1 u.g.n. uzasadniających wydanie decyzji w trybie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości.

Zdaniem Wojewody Starosta W. wydając decyzję w przedmiotowej sprawie prawidłowo stwierdził, że zaistniały okoliczności kwalifikujące do zastosowania art. 105 § 1 k.p.a., a także w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały zgormadzony materiał dowodowy. Ponadto organ II instancji nie dopatrzył się w postępowaniu prowadzonym przez organ I Instancji naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego, określonych w art. 7, 8, 9, 10 i art. 77 k.p.a.

A. S. (dalej jako: "Skarżąca") wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2023 r. znak [...], w której zawarła wniosek o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie (na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.) organu do wydania decyzji określonej treści tj. o uchyleniu decyzji Starosty W. z [...].09.2022 r. znak [...] i orzeczenie o odmowie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości skarżącej, w sprawie wszczętej wnioskiem E. w G.;

- wydanie postanowienia sygnalizacyjnego w trybie art. 155 § 1 p.p.s.a.

Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła:

• naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 126 u.g.n., poprzez wadliwe uznanie, że wykonanie prac na podstawie decyzji o zajęciu z dnia [...] .12.2016 r. znak [...] oraz brak spełnienia przesłanek zajęcia nieruchomości czyni postępowanie bezprzedmiotowym;

• naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez nie uwzględnienie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonej w orzeczeniach sądu (wyroki WSA w Bydgoszczy z dnia 13.06.2018 r. II SA/Bd 1327/17, z dnia 4.10.2017 r., sygn. akt II SA/Bd 328/17 oraz z dnia 12.04.2017 r., sygn. II SA/Bd 209/17) które wiążą organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia tj. stanowiska, że wykonanie czynności objętych decyzją czy upływ terminu na ich wykonanie nie stanowi o bezprzedmiotowości postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że w sprawie niniejszej Wojewoda zignorował wskazania sądu administracyjnego, orzekającego dwukrotnie w przedmiotowej sprawie, który zajął stanowisko że sprawa winna być rozpatrzona merytorycznie i nie zachodzi przypadek bezprzedmiotowości postępowania. Zdaniem skarżącej, stanowisko organów jest sprzeczne z wiążącym organ stanowiskiem sądu. W sprawie nie uległy zmianie okoliczności, które były podczas orzekania przez sąd, ani stan prawny i nie pojawiły się nowe okoliczności, które zwalniałyby organ z obowiązku uwzględnienia stanowiska sądu w tym zakresie, który uznał, że sprawę należy rozpoznać merytorycznie. Skarżąca odwołała się do wyroku NSA z dnia 14 listopada 2019 r., I OSK 707/18. Przyjęcie, że wykonanie nieostatecznej decyzji miałoby powodować bezprzedmiotowość postępowania powodowałoby, że takie działanie organu byłoby pozbawione jakiejkolwiek kontroli. Nie sposób nie zauważyć, że strona której czasowo ograniczono prawa wynikające z własności w prawem przewidziany sposób tj. w trybie administracyjnym określonym przepisem art. 126 ust. 1 z chwilą usunięcia awarii przed złożeniem odwołania w istocie zostałaby pozbawiona możliwości skutecznego zaskarżenia wydanej decyzji, a tym samym poza jakąkolwiek kontrolą znalazłaby się ocena zasadności występujących w tym przepisie przesłanek zajęcia nieruchomości. Wreszcie, gdyby przyjąć rozumowanie organu, to zajęcie nieruchomości bez złożenia stosownego wniosku i natychmiastowe usunięcie awarii nie wymagałoby wydania w ogóle żadnej decyzji, ze względu na brak sprawy administracyjnej, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią ust. 8 art. 126 u.g.n.

Na gruncie innych uregulowań prawnych przyjmuje się, że wygaśniecie decyzji nie powoduje, iż strona nie ma możliwości poddania przedmiotowej decyzji kontroli sądowoadministracyjnej. Istotnym tutaj będzie przede wszystkim wskazanie na fundamentalną zasadę, jaką jest prawo do sądu czy wyroku sądowego w przedmiocie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Nie może bowiem być tak, że rozstrzygnięcia, a następnie działania organów podejmowane w stosunku do strony mogą być pozbawione ewentualnej kontroli administracyjnej, czy sądowo administracyjnej a tak w przedmiotowej sprawie wskutek umorzenia postępowania mogłoby mieć miejsce.

Skarżąca wskazała, że w sprawie wbrew ocenie organu istnieje przedmiot postępowania, gdyż wnioskodawca podtrzymał wniosek dotyczący sprawy. Nadto nie zachodzi okoliczność, że nie może być wydana decyzja merytoryczna.

Skarżąca wskazała, że ponieważ w sprawie są to już kolejne rozstrzygnięcia organu uchylane przez sąd i za każdym razem ocena sądu w kwestii bezprzedmiotowości postępowania (mimo związania w tym zakresie organu), jest ignorowana przez organy jako zasadny należy uznać wniosek skargi o zobowiązanie organu do wydania decyzji określonej treści.

W udzielonej odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) - zwanej dalej p.p.s.a. sądowa kontrola legalności polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy co do zasady nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Ponadto zgodnie z art. 135 p.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Kontrola legalności przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie w tak zakreślonych granicach kognicji doprowadziła do wniosku, że wydane w tej sprawie decyzje naruszają prawo w stopniu powodującym konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Organy w tej sprawie błędnie uznały, że wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości, brak przedmiotu sprawy, wynikająca z art. 105 § 1 k.p.a.

Przedmiotowa sprawa dotyczyła wyłącznie postępowania objętego wnioskiem E. S.A. w G. z dnia [...] listopada 2016 r. o czasowe zajęcie nieruchomości numer [...] położonej obręb M. gmina B. Wniosek ten był wynikiem braku realizacji czynności związanych z usunięciem awarii we wskazanym terminie w rozstrzygnięciu z dnia [...] listopada 2016 r. znak: [...] .

W trakcie tego postępowania zapadły następujące decyzje organów:

Starosta W. decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. znak: [...] zezwolił E. S.A. na czasowe zajęcie nieruchomości położonej w obrębie M., gmina B. numer [...] celem przeprowadzenia prac niezbędnych do zmiany miejsca posadowienia słupa elektroenergetycznego ŻN-9 stanowisko [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. znak: [...] uchylił ww. decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Następnie, w postępowaniu sądowym zapadły następujące wyroki:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 4 października 2017 r. sygn. akt II SA/Bd 328/17 oddalił skargę.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 707/18 również oddalił skargę kasacyjną E. S.A.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Starota W. decyzją z dnia [...] września 2022r. znak: [...] działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości oznaczonej jako działka numer [...] położonej obręb M., gmina B., celem przeprowadzenia prac niezbędnych do zmiany miejsca posadowienia słupa elektroenergetycznego ŻN-9 stanowisko nr [...].

Rozstrzygnięcie Starosta oparł na ustaleniu, że w dniu [...] grudnia 2016 r. wykonano wymianę słupa ŻN-9 stanowisko [...] na przedmiotowej nieruchomości, zmieniając miejsce jego posadowienia.

Bezsporna jest sporna okoliczność usunięcia słupa i przeniesienie go w inne miejsce. Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do wyjaśnienia, czy usunięcie słupa przed wydaniem decyzji na podstawie art. 126 u.g.n. czyni postępowanie bezprzedmiotowym i powinno zakończyć się wydaniem decyzji na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Wniosek wnioskodawcy z [...] listopada 2016 r. o wydanie zezwolenia na ograniczenie praw do nieruchomości w przypadku siły wyższej i zagrożenia powstaniem szkody został złożony na podstawie art. 126 ust. 1 u.g.n. .Przepis ten stanowi, że w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie decyzji następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia złożenia wniosku.

Zastosowany przez organy art. 105 § 1 k.p.a., jako podstawa wydania decyzji o umorzeniu postępowania stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Organy powiązały bezprzedmiotowość postępowania z przedmiotem, tj. słupem, który na dzień wydania decyzji przez organ I instancji przestał stanowić zagrożenie w rozumieniu art. 126 ust. 1 u.s.g., ponieważ w dniu [...] grudnia 2016 r. wykonano wymianę słupa ŻN-9 stanowisko [...] na przedmiotowej nieruchomości. Zdaniem organu, cel wniosku został zrealizowany i przesłanki pozwalające na czasowe zajęcie nieruchomości na podstawie art. 126 ust. 1 u.g.n. (siła wyższa oraz nagła potrzeba zapobieżenia powstania znacznej szkody) przestały istnieć.

W ocenie Sądu, organy nieprawidłowo oceniły przedmiot sprawy. Przepis art. 126 dotyczy zajęcia stanowiska przez organ w drodze zezwolenia na ograniczenie praw do nieruchomości, które to dopiero jest związane z wykonaniem określonych czynności, w przedmiotowej sprawie, wykonaniem robót w zakresie słupa, stanowiącego zagrożenie. Zakres tych prac ma bezpośredni związek z przedmiotem postępowania, jakim jest ograniczenie praw do nieruchomości w drodze zezwolenia. Przepis ten stanowi ochronę praw właścicielskich i pozwala uniknąć sytuacji, że bez zezwolenia organu administracji publicznej, prawa te będą łamane. Przepis ten chroni właścicieli przed nieuprawnionym wtargnięciem na ich teren osób nieuprawnionych. Prawo własności, inne prawa majątkowe i prawo dziedziczenia mogą być ograniczane na warunkach wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji: "Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw".

W ocenie Sądu, art. 126 u.s.g. zobowiązuje organ i stronę do określnego działania w granicach prawa. Należy zwrócić uwagę, że decyzji o zezwoleniu na czasowe zajęcie nieruchomości nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności (ust. 2). Po upływie okresu, na który nastąpiło zajęcie nieruchomości, podmiot, który zajął nieruchomość, jest obowiązany doprowadzić nieruchomość do stanu poprzedniego. Za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości a podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w decyzji, o której mowa w ust. 1, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania (ust. 3).

Jeżeli na skutek czasowego zajęcia nieruchomości właściciel lub użytkownik wieczysty nie będzie mógł korzystać z nieruchomości w sposób dotychczasowy lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem, może żądać, aby podmiot, który zajął nieruchomość, nabył od niego własność lub użytkowanie wieczyste nieruchomości w drodze umowy (ust. 4). W przypadku, gdy nagła potrzeba zapobieżenia okolicznościom, o których mowa w ust. 1, uniemożliwia złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości ma obowiązek udostępnienia jej w celu zapobieżenia tym okolicznościom. Obowiązek udostępnienia nieruchomości podlega egzekucji administracyjnej. Podmiot, który zajął nieruchomość składa wniosek o wydanie tej decyzji w terminie 3 dni od dnia zajęcia nieruchomości. Decyzja może być wydana nie później niż po upływie 6 miesięcy licząc od dnia zajęcia nieruchomości (ust. 5).

W przypadku niezłożenia wniosku, o którym mowa w ust. 5, w terminie 3 dni, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji orzeka o nałożeniu kary w wysokości 5000 zł za każdy dzień zwłoki, licząc od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin do złożenia wniosku. Wpływy z kar stanowią dochód budżetu państwa (ust. 6). O nałożeniu kary, o której mowa w ust. 6, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, orzeka również w sytuacji, jeżeli nastąpiło zajęcie nieruchomości, a nie zaistniały przesłanki, o których mowa w ust. 1 i 5, uzasadniające zajęcie nieruchomości( ust.7). Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje decyzję potwierdzającą zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 5 (ust.8). Kary, o których mowa w ust. 6 i 7, uiszcza się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. W przypadku nieuiszczenia kary, podlega ona ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 9). Przepisy ust. 1-9 stosuje się również w przypadku nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii, o których mowa w art. 124b (ust. 10).

W świetle brzmienia art. 126 u.g.n. ważne jest, w oparciu o jaką podstawę prawną wnioskodawca ubiegał się o zezwolenie.

Z ustaleń organu wynika, że doszło do wymiany słupa, z jednoczesną zmianą jego posadowienia. Organ powołał się na pismo z dnia [...] lipca 2022 r. z informacją od E. S.A., że wnioskodawca dokonał wymiany słupa elektroenergetycznego ŻN-9 na stanowisku [...], zmieniając miejsce jego posadowienia i jednocześnie usuwając zagrożenie - przedmiot postępowania (wcześniejsze pismo z [...].02.2021 r.). Powyższy fakt potwierdza również dokumentacja fotograficzna dołączona do akt sprawy przez właściciela nieruchomości przy piśmie z dnia [...] marca 2017 r., jak również protokół z oględzin z dnia [...] kwietnia 2017 r. na okoliczność ustalenia odszkodowania na rzecz właściciela nieruchomości za udostępnienie i szkody powstałe w wyniku zajęcia części nieruchomości w związku z wykonaniem prac niezbędnych do zmiany posadowienia słupa ŻN-9 stanowisko nr [...].

W przypadku wniosku złożonego na podstawie art. 126 u.g.n. powyższe ustalenia nie powodują utraty przedmiotu sprawy, która polega na udzieleniu zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości. To zezwolenie i cel wynikający z art. 126 u.s.g. są bezpośrednim przedmiotem sprawy. Jeżeli dojdzie do wejścia na nieruchomość w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, nie można mówić o braku potrzeby czasowego zajęcia nieruchomości. Przepis przewiduje ograniczenie praw do nieruchomości w przypadku siły wyższej i zagrożenia powstaniem szkody poprzez uzyskanie wcześniejszego zezwolenia o nadanym rygorze natychmiastowej wymagalności.

Bezsporna okoliczność, że doszło do zmiany miejsca posadowienia słupa, dowodzi tym samym , że doszło do wejścia na nieruchomość i czasowego jej ograniczenia. To z kolei świadczy o czasowym ograniczeniu praw do nieruchomości skarżącej.

Zaznaczyć należy, że wnioskodawca realizował uprawnienia w oparciu o udzielone zezwolenie. Potwierdza to następujący przedmiot zdarzeń: Wnioskodawca w dniu [...] listopada 2016 r. złożył wniosek do organu I instancji. Starosta W. decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. znak: [...] ponownie zezwolił E. S.A. na czasowe zajęcie nieruchomości położonej w obręb M., gmina B. numer [...] celem przeprowadzenia prac niezbędnych do zmiany miejsca posadowienia słupa elektroenergetycznego ŻN-9 stanowisko [...]. Decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności (punkt 6 rozstrzygnięcia). Następnie w dniu [...] grudnia 2016 r. wykonano wymianę słupa, a Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. znak: [...] uchylił ww. decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Jeżeli doszło do ograniczenia praw do nieruchomości, to nie nastąpiła z pewnością bezprzedmiotowość. Wnioskodawca miał prawo działać na podstawie decyzji, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Organ powinien mieć na uwadze, że w decyzji z dnia [...] grudnia 2016 r. Starosta nałożył w punkcie 4 i 5 rozstrzygnięcia obowiązki na podmiot, który zajął nieruchomość, co znajduje umocowanie w art. 126 ust. 3 u.g.n.

Umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego w związku z przesunięciem słupa powodowałoby na tym etapie sprawy pozbawienie właściciela uprawnień wynikających z art.126 ust. 3 u.g.n. Natomiast podmiot, który dokonał zajęcia zwolniony byłby z obowiązków wynikających z ww. przepisu. Po upływie okresu, na który nastąpiło zajęcie nieruchomości, podmiot, który zajął nieruchomość, jest obowiązany doprowadzić nieruchomość do stanu poprzedniego. Za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości a podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w decyzji, o której mowa w ust. 1, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania.

Z powyższego wynika, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie była rzecz jako przedmiot postępowania, a więc słup energetyczny, lecz sprawa, w której złożono wniosek o udzielenie zezwolenia i dokonano czasowego ograniczenia praw do nieruchomości skarżącej. Umorzenie postępowania byłoby właściwe, gdyby nie doszło do zajęcia nieruchomości.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, w postępowaniu tym nie nastąpiła bezprzedmiotowość postępowania, przedmiotem bowiem jest zgodność z prawem zastosowania art. 126 u.g.n. w odniesieniu do prac wykonywanych przez wnioskodawcę na należącej do skarżącej nieruchomości.

Odnosząc się do zgłoszonego w skardze żądania wydania postanowienia sygnalizacyjnego na podstawie art. 155 § 1 p.p.s.a. trzeba wyjaśnić, że w myśl tego przepisu, w razie stwierdzenia w toku rozpoznawania sprawy istotnych naruszeń prawa lub okoliczności mających wpływ na ich powstanie, skład orzekający sądu może, w formie postanowienia, poinformować właściwe organy lub ich organy zwierzchnie o tych uchybieniach. Z treści art. 155 § 1 p.p.s.a. wynika, że orzeczenie sygnalizacyjne ma charakter fakultatywny. W okolicznościach faktycznych sprawy Sąd nie zdecydował się na zastosowanie tego przepisu, ponieważ umorzenie postępowania przez organ wynikało z niewłaściwego zastosowania art. 126 ust. 1 u.s.g.

W toku ponownego rozpoznania sprawy organy będą związane oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku (art. 153 p.p.s.a.). Ponownie rozpoznając sprawę organ podejmie też czynności związane z ustaleniem zgodności wykonywanych prac przez wnioskodawcę na należącej do skarżącej nieruchomości w odniesieniu do przesłanek z art. 126 ust. u.s.g.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji (art. 135 ppsa). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.