Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1247/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1, ust. 1a i 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 7, 77 par. 1, 80, 107  par. 3  oraz art. 138 par. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2024 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie z dnia 13 maja 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/274/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez B. S., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 13 maja 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/274/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 4, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w związku z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz.1429, zwanej dalej ustawą o świadczeniu wspierającym) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 15 lutego 2024 r. nr SO-04.8252.788.2023 o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką B. F.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 15 lutego 2024 r. Prezydent Miasta Krakowa odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji podał, że z uwagi na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu 18 roku życia. Nadto organ podkreślił, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia.

Odwołanie od tej decyzji złożyła skarżąca podnosząc w nim, że nie zgadza się ze stanowiskiem organów, iż obowiązek alimentacyjny wobec matki ciąży poza nią także na mężu opiekowanej i bracie skarżącej. Zdaniem skarżącej nie ma konkurencyjności obowiązku. Podniosła, że z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym, wynika, że każdej z tych osób świadczenie to mogłoby przysługiwać. Nadto zarzuciła organowi zastosowanie przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wniosła więc o zmianę decyzji i przyznanie jej świadczenia.

Wymienioną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że w stosunku do wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożonych do 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu sprzed nowelizacji obowiązującej od 1 stycznia 2024 r. Tym samym, ocena przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna być dokonana w oparciu o przepisy ustawy obowiązującej do 31 grudnia 2023 r. i w oparciu o ten stan prawny powinna zostać wydana decyzja merytoryczna. Również na etapie postępowania odwoławczego - w związku z administracyjnym tokiem instancji - organ odwoławczy obowiązany jest zweryfikować zaskarżoną decyzję w oparciu o przepisy obowiązujące sprzed nowelizacji. W związku z powyższym zastosowanie w sprawie znalazł przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium wskazało dalej, że odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego organ pierwszej instancji uzasadnił okolicznością, że w sprawie nie da się ustalić tego, od kiedy istnieje niepełnosprawność matki skarżącej. Zatem nie jest możliwe ustalenie ustawowej przesłanki odnośnie do tego, czy niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Powyższe oznacza brak spełnienia wymogów wskazanych w przepisie art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim warunkuje on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności.

Wobec powyższego Kolegium zwróciło uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ wskazał, że obecnie nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej na podstawie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem z uwagi na wejście w życie od dnia 23 października 2014 r. ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Przenosząc powyższe na grunt mniejszej sprawy Kolegium stwierdziło, że ustalenie daty powstania niepełnosprawności matki skarżącej nie może stanowić przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W pozostałym zakresie Kolegium podzieliło ustalenia i stanowisko organu pierwszej instancji zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto Kolegium wezwało stronę do uzupełnienia materiału dowodowego i ustaliło, że skarżąca mieszka wspólnie z mężem, matką oraz z ojcem. Ze względu na zaawansowany wiek i stan zdrowia matka skarżącej wymaga ona stałej pomocy i wsparcia w czynnościach pielęgnacyjnych i gospodarczych. Pomoc polega na zapewnieniu wyżywienia, wykonywaniu czynności higienicznych, zamawianiu wizyt lekarskich, podawaniu lekarstw. Matka skarżącej je samodzielnie i samodzielnie korzysta z toalety. Skarżąca ma brata, który mieszka w niedalekiej odległości od K. Z uwagi na zobowiązania zawodowe nie włącza się w opiekę nad matką. Ojciec skarżącej, a mąż wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, ale nie włącza się w opiekę nad niepełnosprawną żoną z uwagi na zdiagnozowaną u niego chorobę nowotworową, będącą w terminalnej fazie i wymagającą opieki hospicyjnej. Mąż skarżącej wspiera jednak w opiece nad niepełnosprawną w ten sposób, że pomaga jej się ubrać się, zawozi do lekarzy, przygotowuje posiłki, mimo że tak jak skarżąca pracuje na 3 zmiany.

Kolegium ustaliło nadto, że skarżąca jest zatrudniona na umowę o pracę. Tymczasem istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Z normy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie, jak wskazano powyżej, wniosek został złożony 18 grudnia 2023 r. i do dnia 31 grudnia 2023 r. nie spełnione zostały warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. na moment złożenia wniosku ani do dnia 31 grudnia 2023 r. nie nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia.

Zdaniem Kolegium na gruncie niniejszej sprawy uwzględnić należy też okoliczność, że skarżąca ma jeszcze brata, na którym w równym stopniu spoczywa obowiązek alimentacji w stosunku do matki. Obowiązek alimentacyjny może być spełniony przez wypłatę odpowiednich środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, a nie tylko przez osobiste świadczenie. Skarżąca nie przedstawiła żadnych obiektywnych okoliczność uniemożliwiających włączenie się brata w opiekę nad matką poprzez choćby finansowe wsparcie w takim zakresie aby skarżąca nie musiałby rezygnować z pracy. Pomoc społeczna ma bowiem charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 699/22 czy z dnia 12 września 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 335/22, opubl. w CBOSA).

W ocenie Kolegium przyznanie skarżącej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego, ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który z mocy prawa w pierwszej kolejności ciążył na dzieciach wymagającej opieki. W rezultacie odbywałby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców.

Kolegium wskazało również, że w dniu 14 listopada 2022 r. została podjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwała nr I OPS 2/22 dotycząca warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z którą: 1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Z akt sprawy nie wynika aby maż wymagające opieki legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tym samym wyklucza to z kręgu uprawnionych skarżącą. Uchwała ta co prawda wiąże sądy administracyjne, które sprawują kontrolę prawną nad orzeczeniami administracyjnymi, pośrednio zatem uchwała ta wiąże również organy administracji. Jednocześnie - mając na uwadze treść art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym, a w szczególności okoliczność braku ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na mocy uprzednio obowiązujących przepisów, a także aktualnie obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 r. treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych - należało zweryfikować, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na mocy aktualnie obowiązującego ustawodawstwa.

Obecnie jednak świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w związku z opieką nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia, a zatem w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do uwzględnienia żądania skarżącej również w oparciu o aktualne brzmienie powyższej regulacji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów:

- art 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez wadliwe uznanie, że brak zaprzestania wykonywania pracy zarobkowej przed wydaniem decyzji w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest przesłanką uniemożliwiającą wydanie tej decyzji, podczas gdy w sposób nieuprawiony różnicuje to prawa osób, które zaprzestały wykonywania pracy zarobkowe z uprawnieniami osób, które zamierzają zrobić to niezwłocznie po otrzymaniu prawa do tego świadczenia,

- art. 7, 77 § 1, 78 § 1, 80,107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez brak wyjaśnienia przyczyn kontunuowania pracy zarobkowej przez skarżącą, konsekwencji zaprzestania tej pracy przed wydaniem decyzji, której dotyczy skarga w postaci ryzyka nędzy skarżącej,

- art. 7, 77 § 1, 78 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie, że brat skarżącej mógłby partycypować opiece nad rodzicami poprzez dokonywanie wpłat finansowych, podczas gdy w toku postępowania administracyjnego nie została ustalona ani wysokość zarobków brata skarżącej, ani koszty zatrudnienia opiekuna osoby niepełnosprawnej na cały etat,

- art. 7. 77 § 1, 78 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie, że mąż matki skarżącej mógłby uczestniczyć w opiece nad swoją żoną, podczas gdy z uwagi na jego stan chorobowy nie jest on i nie będzie przyszłości w stanie sprawować opieki nad swoją niepełnosprawna żoną,

- art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy organ odwoławczy decyzję powinien uchylić w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji lub decyzję uchylić w całości i orzec co do istotny sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczeni pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania, w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, co w świetle postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., nie skutkowało koniecznością uchylenia kontrolowanych decyzji.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad jej matką, legitymującą się, jak wynika z akt administracyjnych, orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 7 listopada 2023 r., nr akt [...], na podstawie którego została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji do 30 listopada 2024 r., legitymuje się więc znacznym stopniem niepełnosprawności. Data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji istnieje do nadal (wcześniejsze orzeczenie z dnia 4 lipca 2023 r. nr akt [...]).

W tym kontekście trafna była co do zasady uwaga Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych, a to wobec uznania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Powyższa wadliwość zastosowania wskazanego przepisu, tj. bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, wobec utrzymania przez Kolegium decyzji pierwszoinstancyjnej, nie mogła jednakże zaważyć na nieprawidłowości kontrolowanych decyzji.

Wbrew twierdzeniom skargi, Kolegium, podjęło bowiem trafne i prawidłowe rozstrzygnięcie.

Podkreślić bowiem należy, że prawo do przedmiotowego świadczenia może być przyznane tylko wówczas, gdy zaistniały wszystkie przewidziane ku temu przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych pozytywne przesłanki, - a jednocześnie nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek - wykluczających przyznanie prawa do tego świadczenia.

Po pierwsze, najważniejsze, zauważyć bowiem należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy są spełnione i to łącznie (kumulatywnie) następujące warunki – rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skoro z ustalonego w sposób niewątpliwy stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika, że ojciec skarżącej – współmałżonek wymagającej opieki matki skarżącej - który w pierwszej kolejności jest zobowiązany do pomocy, w dacie wydawania zaskarżonej, to istotne dla treści rozstrzygnięcia w tej sprawie - nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Istotnie, rację ma zatem Kolegium, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wykluczało to rzeczywiście prawną możliwość przyznania skarżącej – prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – nawet, gdyby pozostałe przesłanki warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego byłyby spełnione.

Podkreślić także należy, na co zwróciło uwagę Kolegium, że w dniu 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę następującej treści:

"1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.; dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);

2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.)" - (sygn. akt I OPS 2/22, publ. www.nsa.gov.pl).

Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanej uchwale wskazał, że "Punktem wyjścia wszelkich działań interpretacyjnych jest wykładnia językowa, która powinna rozpoczynać proces wykładni zmierzającej do odkodowania z przepisów normy prawnej" (tak. W. Jakimowicz, Problemy stosowania..., op. cit., s. 569). Język jest podstawowym medium, jakim ustawodawca komunikuje się z adresatami prawa i na każdym poziomie, również ustalania zasad konstytucyjnych, czy kontekstu systemowego interpretowanego przepisu, względy językowe odgrywają rolę. Z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 z późn. zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej (...).

Jak podniósł dalej Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1056/22; LEX nr 3513981, "..regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia. Skoro pod względem językowym analizowane przepisy nie mogą być uznane za rodzące wątpliwości, to decyzja o odstąpieniu od tego rozumienia pod wpływem argumentów systemowych, funkcjonalnych czy celowościowych może być podjęta na dostatecznie silnie umotywowanej podstawie, spójnie i konsekwentnie przemawiającej za takim odstąpieniem. Akceptując model wykładni kompleksowej, Naczelny Sąd Administracyjny nie zakwestionował dopuszczalności poddania objętych wnioskiem przepisów dalszym czynnościom interpretacyjnym, uznał natomiast, że w obliczu wskazanych do tej pory argumentów i efektów czynności interpretacyjnych, waga argumentów przemawiających za odmiennym rozumieniem norm prawnych regulujących dostęp do świadczenia pielęgnacyjnego osób zobowiązanych do alimentacji osoby wymagającej opieki ze względu na niepełnosprawność powinna być dostatecznie doniosła, aby uzasadnić odstąpienie od stosowania przesłanek ustawowych. Językowe znaczenie tekstu nie jest bezwzględną granicą wykładni, natomiast do jej przekroczenia niezbędne jest dostatecznie silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych. Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest również wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego. W przypadku objętych wnioskiem przepisów nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny, czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania, wskazuje na to przedstawiona historia zmian legislacyjnych. Przepisy te w zakresie analizowanej przesłanki nie są również pozbawione jednoznaczności. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny rozważał względy związane z wymogami zachowania spójności systemowej - również w wymiarze konstytucyjnym. Rozważania tego doprowadziły do wniosku, że przyjęcie wykładni językowej nie narusza konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej, ochrony i opieki nad rodziną, szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zabezpieczenia społecznego dla osób pozostających bez pracy nie z własnej woli, a zatem nie narusza przepisów art. 2, art. 32, art. 18, art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP."

Stanowisko wyrażone w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Stanowisko zajęte w uchwale wiąże bowiem pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych i dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować, co wynika z postanowień art. 269 § 1 P.p.s.a.

Wobec wskazanej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego argumenty przedstawione w skardze, w świetle których zdaniem skarżącej powinno zostać jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z sytuacją zdrowotną matki i ciężko chorego ojca, nie mogły zostać uwzględnione. Warunkiem który nie zaistniał w niniejszym przypadku jest to, że osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, może być przyznane przedmiotowe świadczenie tylko wówczas jeżeli, jeden z rodziców, a współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Żadne inne okoliczności związane z jego złym stanem zdrowia i wskutek tego niemożnością opieki nad współmałżonkiem nie mogły tego stanu rzeczy zmienić, gdyż w świetle wskazanej uchwały nie są obiektywną przeszkodą do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ojciec skarżącej legitymuje się tylko, jak wynika z akt administracyjnych umiarkowanym stopniem niepełnosprawności.

Po drugie, w świetle przytoczonych na wstępie regulacji (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) warunkiem przyznania przedmiotowego świadczenia jest odpowiednio rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny lub niepodejmowanie w tym celu aktywności zawodowej. Skoro nie budzą wątpliwości ustalenia Kolegium, że skarżąca do dnia 31 grudnia 2023 r. nie zrezygnowała z zatrudnienia, gdyż jak sama przyznała w skardze groziłaby jej w takiej sytuacji nędza, nie spełniła zatem i tego z podstawowych warunków do przyznania przedmiotowego świadczenia.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna musza być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Wobec powyższego nie można było zatem skutecznie postawić orzekającym organom zarzutu naruszenia przepisów postepowania – artykułów: 7, 77 § 1, 78 § 1, 80,107 § 3 i 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej w skrócie - k.p.a.) w zw. z art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niewłaściwe ustalenie istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności sprawy, błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie wskazanych przepisów materialnoprawnych (tj. ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Wystąpienie bowiem wskazanej powyżej negatywnej przesłanki jest decydujące. Podobnie, jak już Sąd uprzednio podkreślił, błąd organu pierwszej instancji polegający nieprawidłowej wykładni art. 17 ust.1b ustawy i niewłaściwym jego zastosowaniu nie mógł także spowodować uchylenia zaskarżonej decyzji skoro Kolegium, działające jako organ odwoławczy mając kompetencje do korygowania wad prawnych w postępowaniu odwoławczym naprawiło ten błąd organu trafnie zwracając uwagę, że przepis ten należy wykładać z pominięciem niekonstytucyjnego kryterium i z tegoż względu nie może być ono podstawą do odmowy przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia.

Sąd zdaje sobie sprawę z trudności związanych ze stanem zdrowia matki i ciężko chorego ojca skarżącej, ale wobec wiążącej Sąd, jak i organy uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego nie było podstaw do odmiennej interpretacji powołanych wyżej przepisów, gdyż nie znajduje to uzasadnienia prawnego.

Skarga nie mogła zatem z powyższych przyczyn osiągnąć zamierzonego skutku. Kolegium podjęło prawidłową decyzję o utrzymaniu w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., negatywnej dla skarżącej decyzji pierwszoinstancyjnej.

Dołączone wobec tego do akt dokumenty medyczne, obrazujące stan zdrowia ojca skarżącej, a męża opiekowanej nie mogły mieć wobec powyższego doniosłego znaczenia.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w sentencji wyroku.