Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 287/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak - Nowakowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 30 stycznia 2023 r., nr SKO/RŚ-423/831/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy na rzecz M. R. kwotę 480,00 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 30 stycznia 2023 r., nr SKO/RS-423/831/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: SKO, organ odwoławczy) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania M. R. (dalej: Strona, Skarżący), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Legnicy (dalej: organ I instancji) z dnia 24 listopada 2022 r., nr DR.5212.139.19.2021/2022.KK w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W dniu 17 września 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Legnicy wpłynął wniosek Strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką R. D. (ur.[...]).

Decyzją z dnia 11 stycznia 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia. Na skutek odwołania od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy decyzją z dnia 3 marca 2022 r. uchyliło ww. decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji decyzją z dnia 28 czerwca 2022 r. odmówił przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia. Ww. decyzja w wyniku złożonego odwołania została uchylona decyzją SKO z dnia 22 sierpnia 2022 r. sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 24 listopada 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji, przytoczył przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r) określające przesłanki do świadczenia pielęgnacyjnego oraz przedstawił ich interpretację. Organ I instancji przedstawił przebieg postępowania w sprawie oraz poczynione ustalenia faktyczne i stwierdził, że matka Skarżącego wymaga opieki innej osoby ze względu na stan zdrowia. Z uwagi na powyższe zachodzi związek przyczynowy pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Stwierdził także, iż rozpatrując wniosek Strony ustalono jednak, że nie jest spełniona przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotycząca daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Legnicy z dnia 16 listopada 2020 r., wynika, że niepełnosprawność u matki Skarżącego powstała po ukończeniu 25 roku życia. Organ I instancji podkreślił, że rozstrzygając sprawę ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest ściśle związany przepisami prawa w tym zakresie, które bezwzględnie wskazują, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z tego względu po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ ustalił, że Skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na rzecz opieki nad matką.

Po rozpoznaniu odwołania Strony, SKO zaskarżoną decyzją z dnia 9 lutego 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji SKO stwierdziło, że skoro nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to w niniejszej sprawie oceny spełnienia przez Skarżącego przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Wobec tego za niezasadną uznał organ odwoławczy odmowę przyznania Stronie przez organ I instancji świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na przesłankę określoną w art. 17 ust. 1b u.ś.r. z powodu ustalenia, iż niepełnosprawność matki Skarżącego powstała po przekroczeniu wieku określonego w tym przepisie.

Mając na uwadze treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. SKO podkreśliło, że przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tę osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.

Następnie SKO wskazało, że M. R. spełnia przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż jest krewnym w linii prostej dla swojej matki. Następnie SKO wskazało, że z orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Legnicy z dnia 16 listopada 2020 r., zaliczającego matkę Strony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, wynika, że niepełnosprawność istnieje od 6 stycznia 2009 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 25 września 2018 r. Przy tym z orzeczenia wynika, że matka Skarżącego wymaga zaopatrzenia w sprzęt medyczny ułatwiający funkcjonowanie według wskazań medycznych, wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki, jak też wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto z orzeczenia tego wynika, iż przyczyną niepełnosprawności matki Strony są choroby neurologiczne (symbol przyczyny niepełnosprawności: 10-N). Skarżący był aktywny zawodowo od 14 czerwca 2004r. do 16 listopada 2016 r. Zatrudnienie ustało z tej przyczyny, że z powodu norm przewidzianych w produkcji nie podpisał kolejnej umowy przedłużającej zatrudnienie w firmie. Zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w Legnicy i poszukiwał pracy (świadectwo pracy oraz oświadczenie Skarżącego z dnia 15 listopada 2021 r.). Z karty informacyjnej leczenia Szpitalnego Oddziału Ratunkowego, Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Legnicy wynika, że matka Strony wprawdzie była osłabiona od tygodnia i w związku z tym była badana i uzyskała pomoc medyczną, jednakże jednocześnie nie występowały niedowłady na które powołuje się Strona. Wręcz przeciwnie, stwierdzono, że matka Strony poruszała się samodzielnie, nie występowały niedowłady kończyn dolnych i górnych.

W ocenie SKO, z powyższego wynika, że Skarżący nie zrezygnował z powodu sprawowania opieki nad matką

Następnie przytaczając treść wywiadu środowiskowego z dnia 26 października 2021 r. opinię lekarza prowadzącego z dnia 29 kwietnia 2022 r., ocenę stanu psychofizycznego, przesłuchanie Skarżącego z dnia 4 maja 2022 r. wyjaśnienia Skarżącego z dnia 26 października 2021 r. i z dnia 5 października 2022 r., wywiad z matką Strony z dnia 12 maja 2022 r. oraz informacje zawarte w karcie informacyjnej leczenia szpitalnego ze Szpitalnego Oddziału Ratunkowego Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Legnicy wraz ze skierowaniem na konsultację neurologiczną SKO stwierdziło, że występuje sprzeczność w zakresie informacji dot. siły mięśni matki Strony (według Strony oraz matki mięśnie są rozluźnione i osłabione, natomiast według oceny neurologa w Szpitalu - siła mięśni bez deficytu, odruchy głębokie równe, żywe, chód samodzielny, powolny), co powoduje, że wątpliwości budzą ustalenia w zakresie niesamodzielności matki Strony w chodzeniu i wykonywaniu codziennych podstawowych czynności, które to problemy wynikają - jak podaje strona oraz matka - z rozluźnienia i osłabienia mięśni. SKO wskazało, że analiza dokumentacji sprawy prowadzi do wniosku, że informacje zawarte w karcie leczenia szpitalnego nie tylko nie potwierdzają osłabienia siły mięśni u matki Strony i braku możliwości samodzielnego chodzenia i wykonywania innych czynności, ale też występuje niespójność między podanym w Szpitalu przez Stronę okresem, od którego występuje "osłabienie", tj. podał, że ten stan występuje od 1-2 tygodni, a w/w dokumentacją, z której wynika, co najmniej od miesiąca, tj. od 29 kwietnia 2022 r. - według neurologa sporządzającego skalę Bartheł – matka Strony nie jest zdolna do wykonania żadnych czynności. Przy tym według wyjaśnień Strony oraz matki Strony było to spowodowane osłabieniem i rozluźnieniem mięśni z powodu zażywania leków, co jednakże nie zostało potwierdzone podczas pobytu w Szpitalu. W ocenie SKO wyjaśnienia te nie zasługują na uwzględnienie, zważywszy, iż były już podnoszone i nie znalazły potwierdzenia podczas badań medycznych w Szpitalu. Przy tym z doświadczenia życiowego, jak też z wyjaśnień Strony wynika, że stosowane leki mogą zostać zastąpione przez lekarza innymi, które nie wywołują określonych skutków.

W ocenie SKO zebrana dokumentacja nie daje podstawy do pozytywnego rozpatrzenia wniosku Strony i przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko takie - w ocenie składu Kolegium - jest uzasadnione zarówno z uwagi na w/w sprzeczności w ustaleniach faktycznych, jak też z tej przyczyny, iż przyznanie Stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego nie może opierać się na opisie stanu faktycznego podanego przez Stronę, który nie daje pełnego obrazu stanu faktycznego sprawy w zakresie stanu zdrowia matki Strony.

Podkreślono, że Strona podaje wyjaśnienia odnośnie stanu zdrowia matki, jednakże nie przedkłada dokumentacji, która może wyjaśnić kwestie skuteczności prowadzonego leczenia w dłuższym okresie, co mogłaby umożliwić analiza dokumentacji z przebiegu rehabilitacji matki Strony. Fakt, iż stosowanie leków powoduje niepożądane skutki nie należy do takich okoliczności, które uzasadniają przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zważywszy, iż sposób leczenia może ulec zmianie i skutki te mogą ustąpić, a wraz z nimi ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu. SKO wskazało, że o ile za zasadne uznać można wyjaśnienia Strony odnośnie odmowy wydania kolejnego zaświadczenia przez neurologa to brak jest uzasadnienia co do nieprzedłożenia przez nią dokumentacji z przebiegu rehabilitacji matki. Wskazało, że Skarżący dołączył do akt sprawy zaświadczenie lekarza specjalisty rehabilitacji medycznej z dnia 27 kwietnia 2022 r., który stwierdził, iż matka Strony wymaga ciągłej rehabilitacji, zatem można wnosić, iż rehabilitacja jest prowadzona stale, a wobec tego Strona posiada, bądź może uzyskać dokumentację z jej przebiegu, w której powinny zostać zawarte informacje w zakresie udziału uczestnika w zajęciach przewidzianych programem turnusu, odnośnie rodzaju i charakteru zajęć, w tym o uzyskanych efektach.

Nadto SKO zauważyło, że brat Strony zamieszkuje w L. przy tej samej ulicy co matka i Skarżący. Nie pracuje, podejmuje tylko prace dorywcze - około 100 - 160 godzin w miesiącu. Utrzymuje się tylko z prac dorywczych i jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie choruje, nie ma orzeczenia o niepełnosprawności. Nie pomaga w opiece nad matką w żadnym zakresie. Jak wskazał, nie chce burzyć "miru domowego", dlatego nie ingeruje w opiekę i kontakty z matką i bratem są sporadyczne. Brat sprawuje opiekę dobrze i prawidłowo. W ocenie SKO brat Strony nie podał żadnych obiektywnych powodów, które uniemożliwiałyby współuczestniczenie przez niego razem ze Skarżącym w opiece nad matką.

W konkluzji SKO stwierdziło, że wnioskowane świadczenie nie może zostać przyznane, bowiem ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika jednoznacznie, że matka Strony nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie w takim zakresie, który wyklucza aktywność zawodową Stronę. Podkreśliło, iż ustalenia stanu faktycznego nie mogą opierać się wyłącznie na wyjaśnieniach udzielonych przez Stronę postępowania, czego oczekuje Strona. Nie można bowiem uznać iż Skarżący dążył do wyjaśnienia obiektywnego stanu faktycznego sprawy, skoro przedłożył wyłącznie szczątkową dokumentację medyczną dotyczącą przebiegu leczenia matki (dwie karty informacyjne z leczenia szpitalnego), zważywszy, że znaczny stopień niepełnosprawności matki został ustalony ok. 5 lat termu, tj. począwszy od 25 września 2018 r. Natomiast nie przedłożył, pomimo informowania o takiej konieczności, dokumentacji z rehabilitacji matki, która wymaga ciągłej rehabilitacji.

Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożył Skarżący reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto na podstawie art. 119pkt 2 p.p.s.a. wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), albowiem zarówno Strona, jak i organ, wnieśli o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zanim Sąd przejdzie do rozważań nad zasadniczymi motywami zapadłego wyroku, należy zwrócić uwagę na to, że Kolegium prawidłowo odniosło się do nieuprawnionego zastosowania przez organ I instancji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., który w zakresie, w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności w stopniu znacznym jest niezgodny z Konstytucją RP. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że niezgodnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależnia się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Jest to tzw. wyrok zakresowy, w którym co prawda Trybunał Konstytucyjny nie deroguje, tj. nie eliminuje z obrotu prawnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, jednakże w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność nie może stać się podstawą prawną w procesie stosowania prawa (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 42).

Nie ma sporu, iż Skarżący jako syn osoby niepełnosprawnej należy do grona osób uprawnionych do wnioskowania o świadczenie pielęgnacyjne. Przedmiotem sporu w sprawie było spełnienie przez Skarżącego przesłanki pozytywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przy czym rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia omawianego pojęcia musi się więc odbywać przez pryzmat celu jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom tę opiekę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Z punktu widzenia celu tego świadczenia, nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 maja 2020r., sygn. akt III SA/Gd 408/20).

Analizowany przepis nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być całodobowa. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18).

Jednocześnie sprawowanie opieki w myśl przepisów ustawy nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20).

Organ w zaskarżonej decyzji ustalił, że niemożliwa jest konstatacja o rezygnacji Skarżącego z pracy w związku z koniecznością podjęcia opieki nad chorą matką. Z ustaleń organu wynika, że Skarżący zakończył pracę w 2016 r., Zatrudnienie ustało z tej przyczyny, że z powodu norm przewidzianych w produkcji Skarżący nie podpisał kolejnej umowy przedłużającej zatrudnienie w firmie. Zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w Legnicy i poszukiwał pracy.

SKO uznało również, że wnioskowane świadczenie nie może zostać przyznane, bowiem ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika jednoznacznie, że matka Strony nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie w takim zakresie, który wyklucza aktywność zawodową Stronę, z którą to oceną w okolicznościach tej sprawy nie można się zgodzić.

Jak wynika z materiału aktowego w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 26 października 2021 r., w kontekście zakresu sprawowanej opieki ustalono, że matka Skarżącego mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz ze Skarżącym. Warunki mieszkaniowe są dobre, źródłem dochodu rodziny jest emerytura matki Skarżącego wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 1.738,29 zł. Matka Strony posiada orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Legnicy z dnia 16 listopada 2020 r., z którego wynika, że została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na okres do 30 listopada 2022 r. Niepełnosprawność istnieje od 6 stycznia 2009 r. a zatem powstała w wieku 61 lat, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 25 września 2018r. Matka Skarżącego wymaga zaopatrzenia w sprzęt medyczny ułatwiający funkcjonowanie według wskazań medycznych, wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Matka Strony ma 73 lata, choruje na zespół parkinsonowski o złożonej etiologii, (co objawia się spowolnieniem ruchów, zaburzeniem chodu i odruchów), miażdżycę, bóle okolic lędźwiowo-krzyżowych. W 1975 r. przeszła również uraz czaszkowo-mózgowy. Jest pod kontrolą lekarza rodzinnego i neurologa.

Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim o stanie zdrowia z dnia 2 października 2020 r., wydanym na potrzeby Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, matka Strony wymaga opieki osób drugich ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji. Z treści ankiety stanu psychofizycznego wynika, że osoba wymagająca opieki w domu porusza się przy pomocy osoby drugiej, może stać podtrzymywana przez osobę drugą. Poza domem porusza się również przy pomocy osoby drugiej. Nie może samodzielnie robić zakupów i sprzątać, samodzielnie przygotowywać posiłków, prać, ani zmieniać bielizny i pościeli. Wymaga pomocy w uzgadnianiu wizyt lekarskich, wykupowaniu leków oraz asystowania w ich przyjmowaniu. Potrzebuje pomocy w ubieraniu i rozbieraniu. Wymaga pomocy przy codziennych czynnościach higienicznych, takich jak: mycie twarzy, zębów, czesanie, korzystanie z toalety. Wymaga pomocy w zmianie pozycji z boku na bok. Ankieta wykluczyła konieczność pomocy w zakresie specjalistycznej pielęgnacji (np. karmienie przez sondę, pielęgnacji przetok itp.). Ponadto z ankiety wnika, że matka Skarżącego nie korzysta z usług opiekuńczych. Z treści oceny stanu psychofizycznego wynika, że matka Strony samodzielnie wykonuje podstawową higienę, wymaga jednak pomocy w kąpieli oraz ubieraniu i rozbieraniu oraz korzystaniu z toalety. Wymaga pomocy przy czynnościach ruchowych i wymagających wysiłku. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że ma dwoje dzieci - Skarżącego oraz A. D. zamieszkałych w L. Z informacji uzyskanych od Skarżącego wynika, że sprawuje on opiekę nad matką w miejscu ich zamieszkania, tj. w L. Drugi syn w styczniu 2021 r. opuścił Zakład Karny gdzie odbywał karę 25 lat pozbawienia wolności, mieszka w L. pod innym adresem, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Utrzymuje się z pracy dorywczej.

Lekarz specjalista rehabilitacji medycznej w zaświadczeniu z dnia 27 kwietnia 2022 r. stwierdził, iż matka Skarżącego wymaga ciągłej rehabilitacji.

W zaświadczeniu z dnia 29 kwietnia 2022 r. lekarz neurolog podał, że matka Strony wymaga pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opieki higienicznej, obejmującej zapewnienie higieny osobistej i higieny pomieszczeń, pielęgnację (nie podała zakresu pielęgnacji i wskazań dotyczących jej wykonywania), zapewnienia kontaktów z otoczeniem. Ponadto została dołączona ocena świadczeniobiorcy według skali Barthel, zgodnie z którą matka Strony nie jest w stanie samodzielnie jeść (0 pkt), nie jest w stanie zachować równowagi przy siedzeniu (0 pkt), potrzebuje pomocy przy czynnościach osobistych (0 pkt), jest zależna przy korzystaniu z WC (0 pkt), jest zależna przy kąpieli, myciu całego ciała (0 pkt), nie porusza się lub do 50 m (0 pkt), nie jest w stanie wchodzić i schodzić po schodach (0 pkt), całkowicie zależna przy ubieraniu i rozbieraniu (0 pkt), panuje utrzymuje stolec (10 pkt), nie panuje nad oddawaniem moczu, przez to jest niesamodzielna lub cewnikowana (0 pkt).

W dniu 4 maja 2022 r. podczas przesłuchania Skarżący stwierdził, że stan zdrowia matki znacznie się pogorszył nie jest w stanie sama się ubrać dlatego przygotowuje jej ubrania i ubiera ją. Ciężko jej samej ustać, więc prowadzi ją do toalety. Myje mamie zęby i robi całą higienę, nie jest w stanie utrzymać przedmiotów, ma problemy z napięciem mięśni. Podczas wywiadu przeprowadzonego z matką Skarżącego w dniu 12 maja 2022 r., wyjaśniła ona, iż nie może się sama ubrać z powodu leków (Sirdalud, Pregabalin), które rozluźniają i osłabiają mięśnie całego ciała, powodują ospałość i złe samopoczucie. Z powodu braku blokady mięśni, na którą ma wpływ trepanacja czaszki w 1975 r., nie jest w stanie sama wejść do wanny i się umyć. Wymaga karmienia, gdyż nie może utrzymać sztućców i naczyń, ale może utrzymać kanapkę, albo owoc. Sama korzysta z toalety, ale potrzebuje, żeby ją zaprowadzić i usadzić. Nie umyje sama zębów, gdyż nie jest w stanie utrzymać szczoteczki i nią obracać w jamie ustnej. Nie nosi protez. Nie korzysta ze sprzętu typu balkonik, czy kule gdyż przy wiotkich mięśniach nie byłaby w stanie się na nich utrzymać. Syn pomaga przy wstawaniu, siadaniu, poruszaniu się po mieszkaniu. Od 2 miesięcy nie wychodzi na zewnątrz z powodu zwiększonej dawki leków neurologicznych. Skarżący pomaga matce także w godzinach nocnych w dojściu do toalety, nawet kilka razy. Z protokołu przesłuchania Strony w dniu 4 października 2022 r. sporządzonego przez pracownika socjalnego wynika, że stan zdrowia matki Strony uległ pogorszeniu. W wyniku choroby Parkinsona i stresu ręce chorej stały się niewładne. Ponadto występują drgawki, które ograniczają chorą. W związku z powyższym nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Skarżący bierze czynny udział w leczeniu, opiece, pielęgnacji, gdyż matka wymaga pomocy we wszystkich czynnościach związanych z egzystencją. Zakres opieki jest całodobowy i wymaga pełnej dyspozycyjności ze strony Skarżącego. Od lipca 2022 r. w wyniku podawania leku "Madopar HBS" nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia chorej w zakresie ruchowym, senności, osłabienia. Pomimo objawów niepożądanych, lek jest nadal podawany na zlecenie lekarza prowadzącego. Zaznaczono, że z uwagi na odmowę lekarza neurologa Strona nie jest w stanie dołączyć aktualnego zaświadczenia lekarskiego wskazującego schorzenie matki oraz zakres wymaganej opieki, ponieważ opinia lekarza prowadzącego została wydana w dniu 29 kwietnia 2022 r.

W dniu 5 października 2022 r. w miejscu zamieszkania matki Skarżącego został sporządzony przez pracownika socjalnego protokół jej przesłuchania. Z uwagi na stan zdrowia matki Skarżącego pracownik socjalny nie miał możliwości przeprowadzenia rzetelnego protokołu, ponieważ świadek podczas wizyty leżał w łóżku. Wypowiedzi chorej na zadawane pytania były oderwane z kontekstu, nie były spójne. Natomiast zapytana o sprawowanie opieki przez Skarżącego potwierdziła słowem "tak". Do akt sprawy zostało dołączone zaświadczenie lekarskie potwierdzające, że matka Skarżącego wymaga ciągłej rehabilitacji. Ponadto zakres wymaganej opieki został opisany przez pracownika socjalnego w ankiecie dotyczącej oceny stanu psychofizycznego. Z ankiety z dnia 5 października 2022 r. wynika, że Skarżący sprawuje całodobową opiekę nad matką. Nie podejmuje zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy, ponieważ nie jest w stanie pogodzić pracy z opieką nad chorą matką. Ze względów finansowych nie korzysta z usług opiekuńczych, tym bardziej, że opieka oferowana przez opiekunkę na kilka godzin nie jest wystarczająca. Matka Skarżącego w domu porusza się przy asekuracji syna lub na wózku inwalidzkim. Natomiast poza miejscem zamieszkania porusza się na wózku inwalidzkim prowadzonym przez Skarżącego. Kontakt słowny jest ograniczony, pojawiają się trudności w budowaniu zdań, skupieniu uwagi oraz w zapamiętywaniu. Skarżący zapewnia pełną opiekę higieniczną, gdyż chora nie jest w stanie samodzielnie umyć się, uczesać, ubrać, itp. Nie jest w stanie samodzielnie jeść, nie zachowuje równowagi przy siedzeniu, potrzebuje pomocy przy czynnościach osobistych, problem z poruszaniem się po powierzchniach płaskich, nie jest w stanie wchodzić i schodzić po schodach, problem z ubieraniem się i rozbieraniem, panuje nad potrzebami fizjologicznymi.

Zdaniem Sądu, powyższy materiał aktowy obrazuje rzeczywisty stan rzeczy. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że Skarżący w praktyce przez cały dzień pozostaje do dyspozycji matki, która wymaga pomocy osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu. Bez pomocy opiekuna nie będzie ona w stanie poradzić sobie, co mogłoby zagrażać jej zdrowiu. W cenie Sądu SKO dopuściło się błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., a także niewłaściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Z ustalonych okoliczności faktycznych wynika niewątpliwie to, że Skarżący nie podejmuje zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką. Związek przyczynowy z art. 17 ust. 1 u.ś.r. niewątpliwie istnieje przy czym, nie dotyczy on rezygnacji z zatrudnienia, a dotyczy niepodejmowania zatrudnienia. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie jest przekonujące, szczególnie że ustalenia przedstawione wyżej dowodzą, że nie ma możliwości pozostawienia matki Skarżącego samej sobie. Z uwagi na sam charakter dolegliwości, z którymi zmaga się matka Skarżącego nie można uznać, aby opieka ta mogła być tak radykalnie skrócona, aby Skarżący mógł wygospodarować dodatkowe godziny na świadczenie pracy zawodowej (choćby w niepełnym wymiarze) bez uszczerbku dla zapewnienia osobie niepełnosprawnej należytej opieki.

Wobec ustalenia, że Skarżący świadczy wobec matki stałą opiekę, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje fakt, że matka Skarżącego posiada jeszcze inne dzieci. Sąd podziela jednolity w tym zakresie pogląd orzecznictwa (np. wyrok NSA z 28 stycznia 2022 r., sygn.. akt I OSK 925/21), że w sytuacji gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw do pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych (por. art. 17 ust. 1a u..s.r.). W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się oświadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej rozważania, Sąd uznał, że SKO dopuściło się naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię, a także naruszyło przepisy procesowe poprzez nieprawidłową ocenę materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzeczono w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ II instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim SKO uzna, że istnieje związek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a Skarżący spełnia wszystkie przesłanki, aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

O kosztach orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Złożyły się na nie koszty zastępstwa w kwocie 480,00 zł, których wysokość ustalono w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).