Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2152/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Adam Lipiński, Piotr Borowiecki, Protokolant referent stażysta Monika Duma-Szymczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2018 r. sprawy ze skargi małoletniego S. W. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] września 2017 r., 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz małoletniego S. W. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. W. kwotę 497 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), orzekł o odmowie przyznania świadczenia specjalnego małoletniemu S. W. po zmarłej B. B. .

Organ stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż łączny średni miesięczny dochód dwuosobowej rodziny wnioskodawcy stanowi kwota 4896,33 zł brutto (2296,33 zł netto), tj. średni miesięczny przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej stanowi kwota 4608,33 zł brutto (2008,33 zł netto). Dochód taki został wykazany w oświadczeniu z [...] października 2017 r.

Ponadto skarżący otrzymuje świadczenie rodzinne w kwocie 95,00 zł i dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka w kwocie 193,00 zł. Na jedną osobę w rodzinie wnioskodawcy przypada zatem kwota 2448,17 zł brutto (1148,17 zł netto).

Zdaniem organu nie został spełniony jeden z koniecznych warunków wymaganych do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Małoletni syn wnioskodawcy M. W. nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.

Pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" – jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku – nie jest zdefiniowane w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2017 r. wynosi 1000,00 zł brutto (854 zł netto).

Zdaniem organu przepis art. 83 ust. 1 ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. Jakkolwiek wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych małoletniego dziecka, jednakże trudno uznać, iż nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych.

W związku z powyższym, po ponownym przeanalizowania wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ustawy, Prezes ZUS odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego S. W.

Małoletni S. W. reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego M. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

‒ art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez niepodjęcie dostatecznych kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności niezbadania sytuacji rodzinnej skarżącego, przyczyn które legły u podstaw złożenia wniosku o przyznanie renty w drodze wyjątku, a także dokonanie oceny zebranego materiału w sprawie w sposób dowolny, bez rozpatrzenia całego materiału dowodowego;

‒ art. 11 w zw. z art. 75 k.p.a. poprzez brak należytego wyjaśnienia przesłanek leżących u podstaw podjętej decyzji;

‒ art. 81 i art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia skarżącego o zebraniu materiału dowodowego, a w konsekwencji uniemożliwienie czynnego udziału w sprawie;

‒ art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a poprzez utrzymanie w mocy przez organ II instancji wadliwej decyzji organu I instancji, podczas gdy z uwagi na zaistniałe uchybienia organ I instancji winien był wydać decyzję reformatoryjną bądź kasatoryjną.

Skarżący zarzucił również naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie:

‒ art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu kryterium "niezbędnych środków utrzymania" wyłącznie w oparciu o wysokość najniższej emerytury, bez odniesienia się do konkretnej sytuacji, bez zbadania sytuacji rodzinnej i zdrowotnej przez pryzmat wydatków koniecznych do poniesienia przez skarżącego oraz nie uwzględniając okoliczności, przez które skarżący nie może liczyć na otrzymanie świadczenia w trybie zwykłym.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c P.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że małoletni S. W. jest członkiem rodziny po ubezpieczonej matce B. B., zmarłej 2 dni po jego urodzeniu [...] kwietnia 2014 r. na skutek krwotoku z uszkodzonej podczas hospitalizacji tętnicy podobojczykowej.

Ciąża przebiegała bez komplikacji, matka małoletniego przechodziła ją poprawnie i nic nie wskazywało na tak tragiczne jej rozwiązanie. W Prokuraturze Regionalnej w S., pod sygn. akt: [...] prowadzone jest śledztwo w sprawie narażenia B. B. na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia oraz nieumyślnego spowodowania śmierci. Równorzędnie toczy się również postępowanie wyjaśniające przed Okręgową Izbą Lekarską w B., Nr rep. [...], do której sprawa została oddelegowana z Okręgowej I Izby Lekarskiej w S. w ramach, którego postawiono zarzuty dwóm lekarzom i w dalszym ciągu kontynuowane jest postępowanie.

W chwili nagłej śmierci matka małoletniego miała 25 lat i pomimo przewlekłej choroby była aktywna zawodowo. B. B. cierpiała na wrodzoną wadę serca, co w znacznym stopniu utrudniało jej znalezienie takiej pracy zarobkowej, która nie wiązałaby się z negatywnymi skutkami dla jej zdrowia. Ze względu na swoją chorobę miała ograniczone możliwości w poszukiwaniu pracy, gdyż nie mogła wykonywać czynności nadmiernie obciążających wydolność jej organizmu. W okresie przerwy zawodowej ubezpieczona miała orzeczoną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Sytuacja finansowa ojca małoletniego na przestrzeni ostatnich kilku miesięcy uległa znacznemu pogorszeniu. Prowadzona przez M. W. działalność gospodarcza stanowiąca źródło utrzymania rodziny, obecnie nie przynosi oczekiwanych zysków. Skarżący boryka się również z problemami zdrowotnymi, które osłabiają jego wydajność i możliwości zarobkowe. Od kilku łat choruje bowiem na niedoczynność tarczycy – chorobę Hashimoto, jak również zwyrodnienie kręgosłupa, na dowód czego w załączeniu przedkłada zaświadczenia lekarskie.

W stosunku do małoletniego wnioskodawcy zachodzą, jak wywiedziono w skardze wszystkie okoliczności uprawniające do uzyskania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W przypadku pierwotnie ubezpieczonej – matki wnioskodawcy zaszły szczególne okoliczności, które uniemożliwiły jej osiągniecie okresów składkowych i nieskładkowych uprawniających do uzyskania renty rodzinnej, małoletni jest w wieku uprawniającym go do renty rodzinnej, oraz nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać, i znajduje się w trudnej sytuacji materialnej.

W treści odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 887), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.

Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Stosownie natomiast do treści art. 68 ust. 1 powołanej ustawy dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej:

1) do ukończenia 16 lat;

2) do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo

3) bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2.

Powyższy przepis ma zastosowanie w niniejszej sprawie, zaś art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie jest w stosunku do niego przepisem szczególnym. Sąd w pełni podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 maja 2000 r. o sygn. akt II SA 2524/99 (LEX nr 55029), w którym stwierdzono, że względem renty rodzinnej przyznawanej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, stosuje się odpowiednio art. 68 ust. 1 pkt 1-3 i ust. 2 tej ustawy.

Z art. 83 ust. 1 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że pozostały po ubezpieczonym członek rodziny może ubiegać się o przyznanie renty rodzinnej w tym trybie, jeżeli wykaże, że wskutek szczególnych okoliczności nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty rodzinnej w trybie zwykłym. Dla oceny tej przesłanki niezbędne jest zatem odwołanie się do przesłanek uzyskania prawa do renty rodzinnej w trybie zwykłym, w tym także do art. 68 ust. 1 tej ustawy, który określa krąg osób uprawnionych do renty rodzinnej (por. wyrok WSA w Warszawie z 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 70/17, dostępny w CBOSA).

Podkreślenia wymaga nadto, że w myśl art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. W związku z tym Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, zobligowany jest stosować reguły postępowania administracyjnego określające jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany także do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchybił wskazanym regułom postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie i ocenę całokształtu materiału dowodowego.

Przyczyną odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku, którą wskazał Prezes ZUS, jest niespełnienie przez skarżącego przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Powyższa przesłanka nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, za swoiste kryterium odniesienia przy interpretacji pojęcia braku "niezbędnych środków utrzymania" przyjmuje się pomocniczo kwotę najniższej emerytury (renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej). Naczelny Sąd Administracyjny nie traktuje jednak minimalnej emerytury jako bezwzględnego wskaźnika, od którego zależy przyznanie bądź odmowa przyznania świadczenia w drodze wyjątku (por. wyrok z 30 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 137/08; wyrok z 16 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1721/09, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie może bowiem ujść z pola widzenia, że ustawodawca w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej posłużył się celowo klauzulą generalną, a nie kryterium kwotowym. Miało to na celu umożliwienie organom stosującym prawo indywidualizację decyzji w każdym rozpatrywanym przypadku.

W niniejszej sprawie organ uznał, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynosi 2448,17 zł brutto, (1148,17 netto), a zatem jest wyższy od kwoty najniższej emerytury, która wynosi od marca 2017 r. 1000,00 zł brutto (854 zł netto).

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika iż Prezes ZUS przyjął, że łączny średni miesięczny dochód 2 osobowej rodziny skarżącego stanowi kwota 4896,33 zł brutto (2296,33 zł netto)

Na ww. kwotę brutto składają się, jak wynika z obliczeń zawartych w aktach administracyjnych sprawy:

‒ średni miesięczny przychód z tytułu prowadzenia przez M. W. działalności gospodarczej wykazany w jego oświadczeniu z dnia [...] października 2017 r., tj. 4608,33 brutto (2008,33 zł netto),

‒ świadczenie rodzinne w kwocie 95 zł,

‒ dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie 193 zł.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że powyższe obliczenia zostały przeprowadzone w dniu [...] października 2017 r. przez specjalistę E. G., która oparła się na oświadczeniu M. W. z dnia [...] października 2017 r.

W oświadczeniu tym M. W. wyjaśnił, iż jego przychód za ostatnie 3 miesiące, tj. czerwiec, lipiec i sierpień 2017 r. wyniósł 13825 zł. Wskazał, że prowadzi ewidencję przychodów i płaci zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 8,5% przychodu i nie ewidencjonuje kosztów . Jego koszty stałe to około 2600 zł miesięcznie plus materiały, a więc dochód za ostatnie 3 miesiące nie przekracza 6025 zł. W roku 2016 r. wykazał przychód roczny 44270 zł, zatem jego dochód – według tabeli zawartej w obwieszczeniu Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 lipca 2017 roku w sprawie wysokości dochodu za rok 2016 z działalności polegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od dochodowym od niektórych przychodów osiągających przez osoby fizyczne – wyniósł 9144,63 zł.

Z obliczeń zawartych w aktach administracyjnych wynika też, iż Organ ustalając kwotę 2448,17 zł dochodu brutto na osobę, podzielił kwotę 13825 zł na 3 miesiące, co dało 4608,33 zł przychodu na miesiąc. Następnie do kwoty tej dodał kwotę 95 zł (świadczenie rodzinnie) i kwotę193 zł (dodatek do zasiłku rodzinnego) i uzyskał kwotę 4896,33 zł "dochodu rodziny". Kwotę 4896,33 zł podzielił na 2 osoby i uzyskał ww. kwotę 2442,17 zł ("dochód na osobę brutto").

Z kolei kwota 1148,17 zł netto została uzyskana w wyniku następujących obliczeń: kwota 6025 zł (dochód za 3 miesiące podany przez skarżącego) została podzielona prze 3 miesiące i uzyskano kwotę 2008,33 zł "dochodu na miesiąc" Do kwoty tej dodano kwotę 95 zł (świadczenie rodzinnie) i kwotę193 zł (dodatek do zasiłku rodzinnego) i uzyskano kwotę 2296,33 zł "dochodu rodziny". Następnie kwotę 2296,33 zł podzielono na 2 osoby i uzyskano kwotę 1148,17 zł "dochodu na osobę netto".

Przedstawione powyżej wyliczenia organu nie zostały niestety oparte o jakąkolwiek podstawę prawną. W przypadku braku szczegółowych regulacji w ustawie emerytalnej należało, w ocenie Sądu, dokonać analizy wysokości dochodu skarżącego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.). W przypadku bowiem osób prowadzących działalność gospodarczą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w orzeczeniach w dniach: 28 września 2017 r., sygn. akt. II SA/Wa 458/17, 30 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 193/17, 29 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 830/14 uznał, że pojęcie "dochodu" i "przychodu" winno być interpretowane w oparciu o przepisy tej ustawy.

Dla prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy konieczne jest zatem dokonanie wykładni art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych precyzuje w art. 3 pojęcie dochodu, stanowiąc, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie, oznacza to po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób:

a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 punkt 1 lit. a),

b) deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (art. 3 punkt 1 lit. b),

c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 3 punkt 1 lit. c).

W zależności zatem od tego – czy wnioskodawca podlega obowiązkowi podatkowemu w podatku dochodowym oraz tego w jakiej formie to opodatkowanie następuje – ustawa w szczegółowy sposób określa sposób wyliczenia kwoty dochodu dla potrzeb ustalenia przez organ prawa wnioskodawcy do świadczeń rodzinnych.

Skarżący, w którego sytuacji należałoby odpowiednio zastosować art. 3 punkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie był zobowiązany do przedstawienia organom orzekającym w przedmiocie świadczenia dokumentu w postaci zaświadczenia o dochodzie. Z uwagi na konstrukcję zryczałtowanego podatku dochodowego od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, rozliczający się w ten sposób podatnik nie ma bowiem możliwości uzyskania od organu podatkowego zaświadczenia o osiągniętym w danym roku dochodzie, co wyjaśnia powody, dla których ustawodawca na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjął, że dochód w przypadku podatników opłacających ryczałt ustalany jest na podstawie oświadczenia podatnika, a nie zaświadczenia organu podatkowego.

Na gruncie ww. przepisu w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wyrażony został pogląd, iż organ podatkowy, któremu składana jest roczna deklaracja PIT-28 dotycząca zryczałtowanego podatku dochodowego nie ma informacji o poniesionych przez podatnika kosztach uzyskania przychodu, ani tym samym o dochodzie osiągniętym przez podatnika w danym roku podatkowym. W deklaracji PIT-28 podatnik wykazuje bowiem wysokość osiągniętego przychodu, wysokość opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, podlegające odliczeniu od przychodów i składki na ubezpieczenie zdrowotne, podlegające odliczeniu od wyliczonego już ryczałtu.

Składając oświadczenie o wysokości dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. b cyt. ustawy, wnioskujący o przyznanie świadczenia rodzinnego ma z kolei obowiązek wykazać wartość dochodu, a więc przychodu pomniejszonego o koszty jego uzyskania. Okoliczność, że koszty uzyskania przychodu nie mogą być odliczone od przychodu na gruncie ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym nie znaczy, że podatnik opłacający ryczałt nie ponosi kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Koszty te nie są wykazywane w deklaracji PIT-28 i pozostają bez wpływu na rozliczenie ryczałtu, jednak wynikają z prowadzonej przez podatnika dokumentacji podatkowej. Zgodnie bowiem z art. 15 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym podatnicy opodatkowani w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, są obowiązani posiadać i przechowywać dowody zakupu towarów, prowadzić wykaz środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, ewidencję wyposażenia oraz, odrębnie za każdy rok podatkowy, ewidencję przychodów, a także tę dokumentację przechowywać przez wymagany przez ustawę okres (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 871/16, CBOSA).

Pogląd ten winien być odpowiednio stosowany w niniejszej sprawie.

Ustalenie wysokości dochodu M. W. powinno zatem nastąpić w oparciu o wskazane powyżej przesłanki. Tak ustalony dochód organ winien następnie poddać ocenie na gruncie art. 83 ustawy emerytalnej.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.