Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 613/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 29 ust. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 145
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant specjalista Anna Zięba-Drymajło po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2017 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie uregulowania stosunków wodnych pomiędzy działkami I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej Gminy [....] 780 kwotę zł /słownie: siedemset osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 613/17

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi Gminy [...] jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia [...] marca 2017 r. Nr [...] wydana w sprawie uregulowania stosunków wodnych.

Z jej uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że postępowanie zainicjowane zostało skierowanym do Burmistrza [...] wnioskiem H. W. z dnia [...] października 2009 r. o zabezpieczenie spływu wód z drogi gminnej oraz z wyżej położonych terenów, które zalewają jej działkę nr 320 w R.

Decyzją z dnia [...] października 2009 r. ([...]) Burmistrz [...] umorzył postępowanie w sprawie. Decyzja ta została uchylona w całości na mocy decyzji SKO z dnia [...] grudnia 2009 r. ([...]).

W dalszej kolejności postanowieniem z [...] marca 2010 r. ([...]) SKO wyznaczyło Wójta Gminy [...] jako organ właściwy do załatwienia wniosku H. W. z dnia [...] października 2009 r.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. ([...]) Wójt Gminy [...] odmówił nakazania Burmistrzowi Gminy [...] przywrócenia na działce

nr 1278/1 w R. stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, wobec nie wystąpienia na nieruchomości H. W. szkód będących skutkiem zmian stosunków wodnych na drodze gminnej o nr ewid. 1278/1. Ponadto odmówił nakazania właścicielom nieruchomości: 1307/3, 1307/4, 1307/5, 1307/6, 1307/7, 1307/8, 1307/9 w R. przywrócenia na ww. działkach stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom wobec niedokonania na nich zmian stosunków wodnych. Powyższa decyzja została uchylona w całości decyzją Kolegium z dnia [...] września 2010 r. ([...]).

Również kolejne decyzje Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2011 r. ([...]) i z dnia [...] grudnia 2011 r. ([...]) o odmowie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oraz decyzja z dnia [...] października 2012 r. ([...]) o umorzeniu postępowania w części dotyczącej uregulowania stosunków wodnych pomiędzy wskazanym działkami oraz o odmowie nakazania Gminie [...] przywrócenia na działce nr 1278/1 stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, w administracyjnym toku instancji były uchylane przez SKO, odpowiednio decyzjami z dnia [...] lipca

2011 r. ([...]), z dnia [...] maja 2012 r. ([...]) i z dnia [...] stycznia 2013 r. ([...]).

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Wójt Gminy [...] decyzją

z dnia [...] 2014 r. Nr [...], działając na podstawie art. 104, art. 107 i art. 109 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej: K.p.a.) oraz art. 29 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r., poz. 145 ze zm., dalej: u.P.w.):

1) nakazał Gminie [...] zabezpieczenie spływu wód z drogi gminnej

o nr ew. dz. 1278/1 na działkę o nr ew. 320, poprzez wykonanie rowu odkrytego

w granicach działki o nr ew. 1307/1, na długości ok. 55 m. Realizacja powyższego oraz sposób dalszego odprowadzenia wód z przedmiotowego rowu powinny być poprzedzone opracowaniem projektu odwodnienia drogi gminnej o nr ew. 1278/1 oraz uzyskaniem stosownych zezwoleń. System odwodnienia przedmiotowego odcinka drogi należy wykonać zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa;

2) nakazał R. D., A. G. i M. S., T. M., R. i M. K., J. i A. C., J. i W. N., M. L. i J. G. - współwłaścicielom działki o nr ew. 1307/6 w R. (stanowiącej drogę dojazdową do ich nieruchomości) oraz K. P., D. i A. D., I. i A. H., K. i M. S., I. i D. W., M. L. i J. G. - współwłaścicielom działki o nr ew. 1307/6 oraz 1307/16 wykonanie odwodnienia działki o nr ew. 1307/6. Realizacja powyższego powinna być poprzedzona opracowaniem projektu odwodnienia ww. nieruchomości, uwzględniającego ilości wód pochodzących z nieruchomości do niej przyległych (działek o nr ew. 1307/3, 1307/4, 1307/5, 1307/7, 1307/8, 1307/9, 1307/11, 1307/16) oraz uzyskaniem stosownych zezwoleń. System odwodnienia drogi należy wykonać zgodnie

z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa;

3) nakazał A. G., M. S. – współwłaścicielom działki nr 1307/4, J. i W. N. - współwłaścicielom działki nr 1307/3, T. M. - właścicielowi działki nr 1307/9, M. i R. K. - współwłaścicielom działki nr 1307/7, J. i A. C. - współwłaścicielom działek o nr 1307/5 i 1307/11 oraz K. i M. S. - współwłaścicielom działki o nr 1307/13, zagospodarowanie wód pochodzących z odwodnienia budynków w obrębie swoich nieruchomości;

4) nakazał J. i W. N., współwłaścicielom działki o nr ew. 1307/3 zaślepienie rury odprowadzającej wody opadowe pochodzące z odwodnienia budynku mieszkalnego, której wylot znajduje się na działce o nr ew. 1307/1 w R;

5) odmówił nakazania R. D. - właścicielowi działki o nr ew. 1307/8, D. i A. D. - współwłaścicielom działki o nr ew. 1307/20 i 1307/21, I. i D. W. - współwłaścicielom działki o nr ew. 1307/14 i 1307/15, M. L. i J. G. - współwłaścicielom działki

o nr ew. 1307/19, K. P. - właścicielowi działki o nr ew. 1307/18, I. i A. H. - współwłaścicielom działki o nr ew. 1307/17, przywrócenia stanu poprzedniego na terenie ich nieruchomości lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na dz. 320 w R., z uwagi na brak dokonania na nich zmian stosunków wodnych ze szkodą dla gruntu wnioskodawcy.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na działkach o nr ew. 1278/1, 1307/3, 1307/4, 1307/5, 1307/6, 1307/7, 1307/9, 1307/13, 1307/18 zostały dokonane zmiany stosunków wodnych polegające głównie na zwiększeniu ilości i natężenia spływu wód na grunt wnioskodawcy, rezultatem czego najniżej położona część działki nr 320 jest prawie stale grząska, co uniemożliwia rolnicze wykorzystanie tej części gruntu.

Nie dopatrzono się natomiast naruszenia art. 29 u.P.w. na nieruchomościach

o nr działek 1307/8, 1307/17,1307/18 i 1307/14, które w okresie prowadzenia postępowania nie były w żaden sposób użytkowane i nie nastąpiły na nich zmiany warunków wodnych. Nie zachodzi zatem relacja pomiędzy spływem wód a ich niekorzystnym oddziaływaniem na działkę o nr ew. 320.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Gmina [...] zarzucając naruszenie prawa materialnego, w szczególności błędną wykładnię art. 29 u.P.w. poprzez nieprawidłowe nakazanie jej zabezpieczenia spływu wód z drogi gminnej

o nr ew. 1278/1 na działkę o nr ew. 320 poprzez wykonanie rowu odkrytego

w granicach działki o nr ew. 1307/1, na długości ok. 55 m. Jak wskazano, realizacja powyższego oraz sposób dalszego odprowadzenia wód z przedmiotowego rowu powinny być poprzedzone opracowaniem projektu odwodnienia drogi gminnej

o nr ew. 1278/1 oraz uzyskaniem stosownych zezwoleń. Zarzucono nadto naruszenie art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nierespektowanie w toku postępowania fundamentalnych dyrektyw jego prawidłowego prowadzenia - zasady praworządności i legalizmu oraz nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, brak zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego

i niewyjaśnienie całości stanu faktycznego sprawy, błędną ocenę zgromadzonych

w sprawie dowodów oraz naruszenie art. 9 w związku z art. 11 K.p.a. polegające na niepodjęciu wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz poprzez niewyjaśnienie zasadności przesłanek którymi kierował się organ przy jej załatwieniu, w tym nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący i kompleksowy zebranego materiału dowodowego i naruszenie art. 80 K.p.a.

W związku z brakami odwołania w zakresie upoważnienia do działania

w imieniu Gminy [...], Prezes SKO, wobec braku przedłożenia pełnomocnictwa, pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. pozostawił odwołanie bez rozpoznania. Natomiast po rozpoznaniu wniosku Gminy, SKO postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. ([...]) odmówiło przywrócenia terminu do przedłożenia dokumentu pełnomocnictwa.

Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2015 r. II SA/Rz 1581/14 WSA w Rzeszowie uchylił powyższe postanowienie, a złożona od niego skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem NSA z dnia 4 listopada 2016 r. II OSK 1731/15.

Realizując wytyczne zawarte w wyroku WSA z 8 kwietnia 2015 r., SKO po uzyskaniu od Burmistrza [...] potwierdzenia czynności procesowych dokonanych przez pełnomocnika B. S. oraz dołączeniu oryginału pełnomocnictwa, rozpoznało odwołanie i wskazaną na wstępie decyzją z [...] marca 2017 r. – podjętą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 29 ust. 1 i 3 u.P.w. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Cytując treść art. 29 u.P.w. Kolegium wskazało, że przesłankami wydania nakazów w trybie tego przepisu jest ustalenie, czy nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie oraz czy zmiana ta wywołuje szkody na gruntach sąsiednich, a w związku z tym, czy konieczne jest nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego albo wykonanie właściwych urządzeń zapobiegających szkodom.

Przepis ten nie zawiera definicji "zmiany stanu wody na gruncie", jednakże podstawą do zastosowania przez organ sankcji o jakiej mowa w ust. 3 tego artykułu jest takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi. Wydanie takiej decyzji wymaga uprzedniego wykazania, iż właściciel gruntu istotnie zmienił stan wód na gruncie a nadto, że zmiana ta szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. W myśl tego przepisu organy nie są zobligowane do ustalania i poszukiwania wszelkich powodów ujemnego dla danej strony spływu wód, lecz powinny tylko zbadać, czy pomiędzy konkretnym działaniem właściciela jednej nieruchomości istnieje związek przyczynowo - skutkowy wyrażający się w negatywnej zmianie stanu wód na innych gruntach.

Dokonując oceny kwestionowanej decyzji SKO podało, że organ I instancji przywołał przekonującą argumentację, będącą konsekwencją rzetelnie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, ustaleń faktycznych i należytej oceny zebranego materiału dowodowego. Zasadniczym dowodem, na którym oparto tą decyzję była wykonana na zlecenie organu opinia biegłego mgr inż. M. K. z listopada 2013 r. oraz jej uzupełnienia z dnia [...] i [...] listopada oraz [...] grudnia 2013 r. W ocenie Kolegium opinia ta jest wiarygodna, rzetelna, zupełna i logiczna, zaś uzupełnienia służyły dokładnemu wyjaśnieniu sprawy i usunięciu wszelkich nasuwających się wątpliwości, w tym zgłoszonych przez stronę odwołującą. SKO podzieliło stanowisko organu I instancji przyjmujące ustalenia i wnioski poczynione przez biegłego, a które skutkowały wydaniem przedmiotowej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów odwołania SKO podało, że organ I instancji

w decyzji wyjaśnił, iż przy rozstrzyganiu sprawy oparł się na opracowaniu biegłego, nie uwzględniając oczywistych omyłek pisarskich i błędów, a także analizując przedmiotowy problem od roku 2001. Organ I instancji w decyzji wyjaśnił także, iż końcowe wnioski w znacznej części są zbieżne ze stanowiskiem biegłego.

W związku z tym SKO uznało, że zgromadzony pod kątem wymogów wydania przedmiotowej decyzji materiał dowodowy został przez ten organ prawidłowo oceniony.

Decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zaskarżyła Gmina [...] wnioskując o jej uchylenie, ewentualnie jej uchylenie w części dotyczącej pkt 1 decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nierespektowanie w toku prowadzonego postępowania fundamentalnych dyrektyw prawidłowego postępowania administracyjnego - zasady praworządności i legalizmu oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, brak zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, niewyjaśnienie w całości stanu faktycznego sprawy oraz błędną ocenę zgromadzonych w niej dowodów.

Strona skarżąca wskazała, że Wójt błędnie uznał, że na drodze gminnej nr 1278/1 doszło do zmian stosunków wodnych. Samo bowiem jej wyasfaltowanie nie jest zmianą stanu wody na gruncie. W obszarze objętym postępowaniem występuje naturalny spadek, co powoduje, że wody opadowe i roztopowe zgodnie

z ukształtowaniem terenu kierują się na działkę nr 320. To zaś nie uzasadnia zastosowania art. 29 ust. 3 u.P.w., gdyż konieczne jest ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała zmianę stanu wody na gruncie, która powoduje szkody dla gruntów sąsiednich.

Zaznaczono, że brak odwodnienia drogi w trakcie prac remontowych może świadczyć o zaniedbaniach obowiązków właściciela tej drogi i być przedmiotem kontroli przez właściwe organy w odrębnym postępowaniu, nie może jednak skutkować uznaniem, że tego typu zaniechanie stanowi zmianę stanu wody na gruncie. W okolicznościach sprawy PINB w toku postępowania

w sprawie legalności wykonania modernizacji drogi nie stwierdził naruszenia przepisów prawa budowlanego.

Zdaniem skarżącej Gminy, nałożony decyzją obowiązek budzi poważne wątpliwości, sporządzona opinia jest niepełna (relacjonuje przebieg postępowania), a wiadomości specjalne biegły ograniczył do spostrzeżeń poczynionych podczas oględzin

[...] sierpnia 2013 r. Nadto odnośnie zakresu prac wskazanych do wykonania opinia biegłego i kwestionowana decyzja są sprzeczne. Podniesiono jednocześnie, że decyzja jest niewykonalna, bowiem nie wskazuje odbiornika wód opadowych. Wykonanie rowu z powodu braku odbiornika w bezpośrednim sąsiedztwie jest funkcjonalnie niemożliwe. Gmina wskazała także na brak związku przyczynowo-skutkowego między zmianą stanu wody na gruncie a szkodą wynikłą na gruncie sąsiednim. Zauważono, że woda spływająca z nieruchomości położonych powyżej drogi oraz z drogi gminnej kieruje się na działkę nr 320, a stan taki występuje od

15 lat. Teren tej działki jest podmokły (świadczą o tym zeznania świadków

i dołączona dokumentacja) i nie jest to skutkiem działań na drodze gminnej, gdyż od momentu jej wyasfaltowania kierunek spływających z niej wód opadowych nie zmienił się.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację uzasadnienia kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności lub niezgodności z prawem, gdy dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione

w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie natomiast z art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.

Poddawszy kontroli we wskazanym zakresie zaskarżoną decyzję SKO wraz

z poprzedzającą ją decyzją Wójta Gminy [...] Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż są one dotknięte naruszeniem przepisów prawa materialnego (art. 29 ust. 3 u.P.w.) oraz naruszeniem przepisów postępowania

(art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.) mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygania w niniejszej sprawie stanowił

art. 29 u.P.w. Zgodnie z jego ust. 1, właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich (pkt 1), a także odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (pkt 2). Z kolei stosownie do ust. 3 tego artykułu, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Przesłanką zastosowania tego ostatniego przepisu nie jest sama zmiana stosunków wodnych przez właściciela nieruchomości, ale ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości, że właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na swoim gruncie

i zmiany te wywierają szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie. Dla wydania takiej decyzji i przypisania odpowiedzialności za zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między ich naruszeniem a szkodą, a więc przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem ustalenia, czy i jakich zmian dokonał na swoim gruncie właściciel, czy spowodowały one zmiany stosunków wodnych i czy wywierają one niekorzystny wpływ na grunty sąsiednie (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2017 r. II OSK 2795/15, LEX nr 2342647, wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 października 2012 r. II SA/Kr 420/12, LEX nr 1235517). Podkreślić należy, że u.P.w. nie definiuje "zmiany stanu wody na gruncie", jednakże analiza art. 29 prowadzi do wniosku, że jest to działanie ingerujące w naturalny stan wody na danym terenie wynikający z jego ukształtowania i warunków hydrologicznych; działaniem takim bez wątpienia jest m.in. wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich, np. poprzez zasypanie zagłębienia lub podwyższenie terenu którym dotychczas z terenów wyżej położonych spływały wody opadowe.

Może też polegać na intensyfikacji niekorzystnego oddziaływania spływu wód związanego z ukształtowaniem terenu (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 sierpnia 2014 r. II SA/Gl 291/14, LEX nr 1513298); w ocenie Sądu rozpoznającego sprawę,

z tego typu sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie.

Ustalenia poczynione w toku toczącego się postępowania pozwalają stwierdzić, że na działce nr 1278/1 położonej w R. i stanowiącej własność Gminy [...], zlokalizowana jest droga z nawierzchnią asfaltową o szerokości ok. 3 m. Na działce tej brak jest rowów przydrożnych, a naturalne ukształtowanie terenu powoduje spływ wód opadowych i roztopowych wraz z niesionymi drobnymi kamieniami z terenów położonych powyżej tej drogi oraz z samej drogi na tereny położone niżej, w tym zwłaszcza na stanowiącą własność H. W. działkę nr 320. Przy południowo – wschodnim narożniku tej działki przez drogę przebiega poprzeczny ciek wykonany z betonowych korytek – przykryty w płaszczyźnie drogi żeliwną kratą, którego wylot skierowany jest w stronę rowu zlokalizowanego przy południowej granicy działki nr 320. Wypływająca w jego rejonie woda stagnuje się w jej najniższym punkcie, powodując szkody w postaci długotrwałego podmakania gruntu i jego rozmywania oraz zalewania upraw.

W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, poczynione w toku postępowania przez organy administracji ustalenia zasadnie doprowadziły do uznania występowania na działce nr 320 szkód, które zostały właściwie powiązane

z prawidłowym ustaleniem przyczyn skutkujących ich powstaniem oraz podmiotów, którym można przypisać związaną z tym odpowiedzialność, w tym Gminy [...].

W tym zakresie należy zauważyć, że u podstaw dokonanych w sprawie przez organy administracji ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji znalazły się wnioski zawarte w sporządzonej na zlecenie Wójta Gminy [...] przez biegłego z zakresu gospodarki wodno – ściekowej M. K. "Opinii w sprawie zmiany stosunków wodnych w miejscowości R." (w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że co do zasady ocena zmiany stosunków wodnych pod względem potencjalnie szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie - niezależnie od spełnienia ogólnego wymogu przeprowadzenia wnikliwego postępowania wyjaśniającego - wymaga z reguły wiadomości specjalnych z zakresu hydrologii; tak m.in. wyroki NSA z dnia 3 lutego 2015 r. II OSK 1621/13 i z dnia 19 grudnia 2012 r.

II OSK 1538/11). Zdaniem autora tej opinii, na objętych nią terenach wielokrotnie dochodziło do zmiany stosunków wodnych wynikających z:

1. Powstania w bliżej nieustalonym terminie drogi, oznaczonej obecnie jako działka ewidencyjna nr 1278/1. W wyniku tego woda opadowa spływająca poprzednio

z wyżej położonych terenów w dół działki nr 320, zaczęła spływać w dół tej drogi koleinami oraz przez przerwy w koleinach na inne położone wzdłuż niej działki; działanie to ograniczyło ilość wód spływających na działkę nr 320,

2. Działań J. W. (poprzedniego właściciela działki nr 320) realizującego decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1997 r. Nr [...], zobowiązującą go do przejmowania wody spływającej z istniejącego obniżenia na drodze gminnej nr ewid. 1218 w R. /wg wcześniejszego jej oznaczenia/ na własną parcelę /nr 320/ rowkiem o wymiarach ok. 1,5 m (długość), 15 cm (głębokość), 10 cm (szerokość dołem) i 20 cm (szerokość górą); działanie to było szkodliwe dla działki nr 320 poprzez skierowanie na nią dużego strumienia wody opadowej i roztopowej z drogi gminnej, spływającego na nią z terenu wyżej położonej działki nr 1307,

3. Wyasfaltowania drogi gminnej w 2006 r.; było to działanie negatywne dla działki

nr 320, ponieważ woda z terenów położonych wyżej drogi zaczęła szybciej spływać w stronę tej działki, czemu sprzyjało także niewielkie poprzeczne nachylenie drogi w jej stronę,

4. Wykonania w 2007 r. ścieku ulicznego w poprzek drogi gminnej; takie działanie było szkodliwe dla działki nr 320, gdyż cały strumień wody spływający z drogi gminnej w stronę północno – wschodnią (zgodnie ze spadkiem drogi) został skierowany na działkę nr 320,

5. Wykonania prywatnej drogi dojazdowej do posesji zlokalizowanych powyżej drogi gminnej – powstałych z podziału działki nr 1307; było to działanie szkodliwe dla działki nr 320, ponieważ woda i kamienie porywane z tej drogi przez wodę – poprzez nawierzchnię asfaltową drogi gminnej – zaczęły spływać na teren tej działki,

6. Wykonania i utwardzenia przez właścicieli działek wjazdów prowadzących do posesji powstałych z podziału działki nr 1307 z prywatnej drogi dojazdowej; było to działanie szkodliwe dla działki nr 320, skutkując nasileniem oddziaływania

o którym mowa w pkt 5,

7. Skierowania przez W. N. – właściciela działki nr 1307/1 – wylotu rury odprowadzającej wodę z odwodnienia domu mieszkalnego na skarpę asfaltowej drogi gminnej; było to działanie szkodliwe dla działki nr 320, potęgując strumień wody spływającej na nią z drogi asfaltowej.

Ustalenia biegłego jako korespondujące z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym co do zasady zostały zaakceptowane przez organ I instancji i znalazły odzwierciedlenie w wydanej decyzji, z uwzględnieniem korekty co do dostrzeżonych w tej opinii oczywistych omyłek pisarskich i błędnych oznaczeń działek powstałych z podziału działki nr 1307. Dotyczyło to częściowo wadliwych wskazań tych z nich, które zostały już zabudowane lub posiadały częściowo utwardzone powierzchnie (a więc tych, z których nastąpiło nasilenie spływu) oraz pozbawionych zabudowy (niezagospodarowanych); w tym zakresie Sąd podziela stanowisko organu, że nie miało to wpływu na merytoryczną poprawność wyciągniętych przez biegłego wskazanych wyżej wniosków końcowych.

Analiza wzajemnie zbieżnych ustaleń biegłego i organu I instancji prowadzi do stwierdzenia, że stan faktyczny istniejący w dacie przeniesienia na obecną właścicielkę H. W. prawa własności działki nr 320 (październik 2001 r.), ukształtowany wskazaną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1997 r., sam w sobie był już niekorzystny dla jej poprzednika prawnego, skoro na jej mocy zobowiązany został do przejmowania na swój grunt wody spływającej istniejącym obniżeniem na drodze gminnej z terenów położonych powyżej swej działki. Mimo że było to związane z negatywnym oddziaływaniem na jego nieruchomość, fakt dobrowolnego wykonywania przez niego tej decyzji (ustalono to w toku toczącego się postępowania) pozwala jednak z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością stwierdzić, że skala tego oddziaływania mieściła się w akceptowalnych przez niego granicach (należy podkreślić, że w tym okresie droga gminna nr 320 była utwardzona jedynie żwirem i materiałem kamienistym, a położone wyżej niej grunty stanowiły jednolitą, użytkowaną rolniczo działkę nr 1307, przez co część wody była absorbowana na ich obszarze).

Na dalsze stopniowe nasilenie tego negatywnego oddziaływania skutkujące zwiększeniem ilości spływającej na działkę nr 320 wody i zainicjowaniem przez H. W. w październiku 2009 r. niniejszego postępowania wpływ miał:

- dokonany w 2006 r. podział działki nr 1307 na kilkanaście mniejszych, z których część w miarę upływu czasu została zabudowana budynkami jednorodzinnymi

i zagospodarowana pod budowę ogrodzeń, wykonanie podjazdów, utwardzanie nawierzchni (z działki tej wydzielona została także stanowiąca wspólną drogę dojazdową do nich działka nr 1307/6, z której spływająca woda dodatkowo nanosi za sobą drobne kamienie, spadające poprzez położoną prostopadle do niej drogę gminną na położoną za nią działkę nr 320),

- wykonany na przełomie 2006 i 2007 r. remont drogi gminnej (działka nr 1278/1) polegający na jej wyasfaltowaniu i wstawieniu w miejsce istniejącego wcześniej przekopu ziemnego przykrytego metalową kratą betonowego korytka, odprowadzającego wodę na działkę nr 320.

Powyższe działania, nie pozostające same z sobą w bezpośrednim związku (dokonywane przez różne podmioty), w praktyce doprowadziły do kumulacji negatywnego oddziaływania spływającej na działkę nr 320 wody, tak poprzez zwiększenie jej ilości jak i natężenia spływu, powodując jej częściowe zalewanie

i podmakanie oraz uniemożliwiając jej wykorzystanie zgodnie z przeznaczeniem.

W tej sytuacji całkowicie zasadne i odpowiadające ustalonemu stanowi faktycznemu stało się nakazanie Gminie [...] jako właścicielowi działki nr 1278/1 stanowiącej drogę gminną (pkt 1 decyzji organu I instancji) oraz wskazanym osobom fizycznym: współwłaścicielom działki nr 1307/6 stanowiącej drogę dojazdową (pkt 2 decyzji) oraz właścicielom działek nr 1307/4, 1307/3, 1307/9, 1307/7, 1307/5, 1307/11, 1307/13 oraz 1307/3 (pkt 3 i 4 decyzji) podjęcie działań i wykonanie prac mających na celu właściwe zagospodarowanie wód pochodzących z ich nieruchomości.

Zdaniem Sądu nie budzi wątpliwości, że głównym czynnikiem determinującym spływ wód na działkę nr 320 z terenów położonych powyżej niej jest naturalne ukształtowanie terenu. Mimo dysproporcji przylegającego do działki nr 320 fragmentu drogi gminnej oraz powierzchni działek położonych powyżej niej (powstałych

z podziału działki nr 1307), podważanie przez Gminę [...] (jako jedyny podmiot) tak na etapie odwołania jak i skargi swej współodpowiedzialności za zaistniały stan rzeczy oraz wiązanie go wyłącznie ze spływem wód z terenów położonych powyżej drogi stoi w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, który pod tym względem należy ocenić jako w pełni adekwatny do wyciągniętych wniosków.

Prowadziłoby to bowiem do zaakceptowania sytuacji, w której - w kontekście obowiązków nałożonych decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1997 r. na ówczesnego właściciela działki nr 320 - niezależnie od jakichkolwiek działań podejmowanych w miarę upływu czasu na terenach położonych powyżej działki

nr 320 a mających wpływ na stosunki wodne (skutkujących zwiększeniem ilości

i intensywności spływu wody), wynikającymi z tego negatywnymi konsekwencjami cały czas obciążeni byliby jej aktualni właściciele, bez możliwości podjęcia jakichkolwiek środków zapobiegawczych.

Abstrahując bowiem od zmiany przebiegającego przez drogę gminną naturalnego przekopu gruntowego na stosownie zabezpieczony i wykonany z elementów prefabrykowanych (którego główną funkcją jest odprowadzanie wody z terenów powyżej drogi i kierowanie jej na niżej położoną działkę nr 320), w świetle poczynionych w toku postępowania administracyjnego ustaleń nie sposób przyjąć, że wyasfaltowanie drogi gminnej, a więc zmiana jej nawierzchni na nienasiąkliwą, nie miała żadnego przełożenia na ilość spływającej z niej wody (jej część była uprzednio wchłaniana w powierzchnię drogi, a ponadto położenie przekopu w jej obniżeniu powoduje przejmowanie części spływającej z niej wody).

W okolicznościach sprawy nie sposób także uznać, że Gmina [...] nie posiadała wiadomości nt. niekorzystnych stosunków wodnych panujących w rejonie drogi gminnej i działki nr 320 (Wójt Gminy i Zarząd Gminy byli adresatami wskazanej decyzji Wojewody z dnia [...] lipca 1997 r.) oraz że brak było po jej stronie możliwości przewidzenia dalszych negatywnych konsekwencji związanych chociażby tylko ze zmianą jej nawierzchni na asfaltową. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 1997 r. zawarta była ponadto prośba Wojewody o rozważenie możliwości wykonania odwodnienia drogi gminnej w ramach zadań inwestycyjnych Gminy.

Zwrócenia uwagi wymaga, że już w skierowanym do Wojewody [...] piśmie z dnia [...] lutego 1998 r. Nr [...] Urząd Gminy w [...] wskazał na przystąpienie do opracowania dokumentacji geodezyjnej mającej na celu pozyskanie od właścicieli i użytkowników części nieruchomości przyległych do drogi gminnej (uzyskanie niezbędnego terenu na poszerzenie drogi miało stanowić podstawę do opracowania projektu jej modernizacji z operatem wodno – prawnym celem ustalenia szerokości korony drogi, pobocza oraz rowu odwadniającego).

W tym zakresie nie można zatem pominąć, że Gmina [...] posiadając pełen ogląd sytuacji i nosząc się z zamiarem wykonania odwodniania drogi, na wysokości działki nr 320 nabyła w tym celu wydzieloną z działki nr 1307 działkę nr 1307/1, niemniej jednak jak wynika z pisma UG w [...] skierowanego do UG w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. Nr [...], projekt modernizacji drogi z operatem wodno – prawnym nie został sporządzony z uwagi na brak pozyskania znaczącej ilości przyległych do niej działek.

Okoliczności te, wobec naruszenia względem działki nr 320 stosunków wodnych ukształtowanych decyzją Wojewody z dnia [...] lipca 1997 r. późniejszymi działaniami podjętymi przez Gminę w związku z remontem drogi (jej wyrównaniem i położeniem asfaltu) pozostają jednak bez znaczenia z punktu widzenia art. 29 ust. 3 u.P.w.

W tym kontekście podniesione przez skarżącą Gminę argumenty mające świadczyć w jej ocenie o braku podstaw do przypisania jej odpowiedzialności za szkodliwą dla działki nr 320 zmianę stosunków wodnych (brak związku przyczyno – skutkowego, błędne uznanie co do zaistnienia zmiany stosunków wodnych) nie zasługują na aprobatę.

Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz zgromadzonych

w sprawie dowodów skutkujące przypisaniem właściwym podmiotom odpowiedzialności za stwierdzone naruszenia stosunków wodnych ze szkodą dla działki nr 320 nie wyłącza jednak stwierdzenia przez Sąd wadliwości wydanych

w sprawie decyzji (zaskarżonej i utrzymanej nią w mocy decyzji Wójta Gminy [...]). Ma to związek z określonymi w pkt 1 i 2 decyzji organu I instancji względem podmiotów w nich wymienionych obowiązkami. W sposób niedopuszczalny i naruszający art. 29 ust. 3 u.P.w. nadano im bowiem swoisty, warunkowy charakter.

W przypadku Gminy [...] (pkt 1) obowiązek zabezpieczenia spływu wód

z drogi gminnej nr 1278/1 na działkę nr 320 poprzez wykonanie nakazanego

w granicach działki nr 1307/1 rowu odkrytego o długości 55 m wraz ze sposobem dalszego odprowadzenia wód z tego rowu został uzależniony od wcześniejszego opracowania projektu odwodnienia drogi gminnej oraz uzyskania stosownych zezwoleń. Podobnie w przypadku osób fizycznych (wymienionych w pkt 2) nakaz wykonania odwodnienia stanowiącej ich współwłasność drogi dojazdowej (nr 1307/6) uwarunkowany został wcześniejszym opracowaniem projektu odwodnienia ich nieruchomości, uwzględniającego ilości wód pochodzących z nieruchomości do niej przyległych oraz uzyskaniem stosownych zezwoleń.

W powyższym zakresie:

- nie wskazano o jakie zezwolenia chodzi ani organów właściwych do ich wydania (ponadto brak uzyskania tych zezwoleń czyniłby wskazane obowiązki niewykonalnymi),

- nie określono terminu w jakim obowiązki te powinny być wykonane,

- nie uwzględniono, że w praktyce realizacja obowiązków określonych w pkt 1 i 2 – mimo ich nałożenia na różne podmioty - jest ściśle ze sobą powiązana; z dużym prawdopodobieństwem można przypuszczać, że wywiązanie się z obowiązku wykonania odwodnienia działki nr 1307/6 (drogi dojazdowej) nie jest możliwe bez uprzedniego wykonania odwodnienia drogi gminnej (na taką kolejność prac wskazał też powołany w sprawie biegły w piśmie do Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2013 r.),

- nie wykazano, na jakiej podstawie w przypadku Gminy [...] uznano realizację rowu w granicach działki nr 1307/1 za najbardziej optymalne i prowadzące do osiągnięcia zamierzonego rezultatu rozwiązanie; jest to szczególnie istotne wobec zgłaszanych w toku postępowania przez Gminę [...] zarzutów wskazujących na niewykonalność decyzji w tej części z uwagi na ukształtowanie terenu i brak w bezpośrednim sąsiedztwie mającego powstać rowu odbiornika wody opadowej (opinia biegłego – zgodnie z postanowieniem o dopuszczeniu takiego dowodu z dnia [...] października 2013 r. – obejmowała wyłącznie ocenę stanu faktycznego na gruntach objętych postępowaniem oraz ustalenie czy doszło na nich do zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla działki nr 320, bez określenia ewentualnych rozwiązań co do sposobu odprowadzenia wody),

- nie określono (oprócz długości) pozostałych parametrów rowu przewidzianego do wykonania przez Gminę [...] (jego głębokości, szerokości, kąta nachylenia boków itp.), a tym samym nie ustalono, że jego rozmiary będą adekwatne do ilości przyjmowanej wody.

Opisane wyżej uchybienia skutkowały uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wójta Gminy [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. (ponieważ rozstrzygnięcia zawarte w pkt 1 i 2 decyzji organu I instancji przesądzały w zasadniczej części o jej wadliwości, zasadnym było jej uchylenie

w całości).

Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji uwzględni powyższe wytyczne odnoszące się do rodzaju i prawidłowości nałożonych na strony postępowania obowiązków oraz obiektywnej możliwości ich wykonania (z uwagi na upływ czasu od wydania decyzji z dnia [...] lutego 2014 r. zweryfikuje także aktualność rozstrzygnięć zawartych w jej pkt 3-5).

O należnych stronie skarżącej kosztach postępowania obejmujących opłacony wpis od skargi (300 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika – adwokata (480 zł) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.