Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 139/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie w części i przyznano prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Ol 854/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: 1. oddalić zażalenie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; 2. uchylić pkt 2 zaskarżonego postanowienia i przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. postanowieniem z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Ol 854/13, po rozpoznaniu wniosku A. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie z jej skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2013 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

I

Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji przyjął

za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. wyrokiem z dnia 15 stycznia 2014 r. oddalił skargę A. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia [...] października 2013 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2014 r. skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazała, że w 2012 r. poniosła klęskę finansową na skutek zaciągnięcia kredytów bankowych w celu uruchomienia dwóch sklepów w Ł. i w P., które po roku funkcjonowania zbankrutowały w związku z wybudowaniem w ich pobliżu supermarketów, stosujących nieuczciwą konkurencję. Z prowadzonej pracowni artystycznej skarżąca osiąga dochód w wysokości 900 – 1.200 zł miesięcznie, który nie zawsze pokrywa bieżące opłaty i koszty skromnego utrzymania. Wskazała, że nie jest w stanie opłacać na bieżąco rosnących opłat podstawowych i kosztów utrzymania. W zakresie stanu rodzinnego wnioskodawczyni powołała się na ustanowienie rozdzielności majątkowej. Ponadto oświadczyła, że posiada udziały w prawie własności nieruchomości o powierzchni: 20 arów, 30 arów i 1 ha oraz ¼ domu, przy czym nieruchomości te zostały zajęte przez komorników. Podniosła także, że w sprawie o sygn. akt I SAB/Ol 76/12 została zwolniona z obowiązku poniesienia kosztów postępowania oraz ustanowiono dla niej adwokata, zaś jej sytuacja materialna od tamtej pory nie uległa zmianie.

Z akt administracyjnych sprawy w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek wynikało natomiast, że wnioskodawczyni prowadziła od dnia [...] czerwca 2006 r. działalność gospodarczą w następujących formach: A. M. D. M. P. R. A. "M. E. G.", Mini Delikatesy "K."[...] i Mini Delikatesy "K."[...]. Działalność ta była prowadzona w P., S. M. i O. Strona zamieszkuje w S. M. wraz z mężem A. D., a w ramach pracowni artystycznej wykonuje działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania i obrotu replikami, kopiami i rekonstrukcjami historycznej broni palnej – czarnoprochowej oraz wytwarzania i obrotu bronią myśliwską gładkolufową, montowaną z gotowych elementów. Wnioskodawczyni wraz z mężem w dniu [...] kwietnia 2011 r. ustanowiła małżeńską rozdzielność majątkową. ZUS dokonał wpisu hipotek przymusowych na nieruchomości rolnej niezabudowanej w T. o pow. 0,4131 ha, stanowiącej przedmiot wspólności majątkowej małżonków. Strona figuruje w centralnej ewidencji pojazdów jako właściciel samochodu osobowego marki BMW 316i, rok prod. 1995. Ponadto w dniu [...] kwietnia 2012 r. nabyła pawilon – kiosk o powierzchni 20 m² położony w O. przy ul. M. za cenę 17.000 zł.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia [...] kwietnia 2013 r. wnioskodawczyni podała, że otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 500 – 1.000 zł, wydatki na utrzymanie z tytułu miesięcznych opłat ponosi na łączną kwotę 387,69 zł, zaś zobowiązania szacuje na łączną kwotę 269.338,70 zł, tj. z tytułu podatków 8187,68 zł, z tytułu kredytów bankowych 256.208,05 zł oraz wobec dostawców 4.942,97 zł. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona określiła swe miesięczne wydatki na łączną kwotę 400 zł (podatki, opłaty za mieszkanie, działkę, działalność – ok. 100 zł, utrzymanie auta – 100 zł, energia elektryczna – ok. 200 zł). Ustalono również, że w 2012 r. osiągnęła przychód w wysokości 350.762,60 zł przy kosztach jego uzyskania w wysokości 367.371,57 zł. Natomiast w okresie od 1 stycznia do 25 lipca 2013 r. wnioskodawczyni osiągnęła przychód w wysokości 12.779,47 zł, ponosząc koszty na łączną kwotę 3.194,73 zł. Pozostała do dyspozycji strony kwota stanowiła 9.584,74 zł, tj. ok. 1369,25 zł miesięcznie. Ustalono również, że wnioskodawczyni nie korzystała z pomocy społecznej.

Postanowieniem z 25 lutego 2014 r. Sąd I instancji, po rozpoznaniu złożonego wniosku, odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy zarówno w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, jak i w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu stwierdził, że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja ZUS odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek. Zgodnie zaś z treścią art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) obowiązku uiszczania kosztów sądowych nie ma strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Sprawa, w której skarżąca wniosła skargę, mieści się w kategorii spraw wymienionych w powołanym przepisie, wobec czego skarżąca z mocy ustawy jest zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. WSA podniósł, że w związku z tym, iż na skarżącej nie ciąży obowiązek poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych, nie znajduje uzasadnienia zgłoszone przez nią żądanie zwolnienia od kosztów sądowych.

W odniesieniu zaś do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata Sąd I instancji wskazał, że nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Uznał bowiem, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdyż skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie WSA, strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli bowiem podane przez nią fakty nie znajdują pokrycia lub pozostają w sprzeczności z zawartymi w aktach sprawy informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. Na wnioskującej stronie ciąży zatem obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, wobec czego przedstawiane informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena rzeczywistej kondycji finansowej.

Zdaniem Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie istnieją wątpliwości co do rzeczywistego stanu materialnego wnioskodawczyni, które nie pozwalają na bezsprzeczne stwierdzenie, że strona spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy nie podała bowiem dochodów osiąganych przez męża A. D. Sąd stwierdził, że z uwagi na konsekwentną niechęć do ujawnienia źródeł i wysokości dochodów męża, które to dane zdaniem skarżącej objęte są ochroną danych osobowych, bezcelowym było wystosowanie do strony zapytania o wysokość dochodów jej męża, tym bardziej, że uprzednie działania podjęte w tym zakresie przez organ były nieskuteczne. WSA wskazał ponadto, że odmawiając podania wysokości dochodów męża, w toku postępowania administracyjnego skarżąca jednocześnie przedłożyła dowody, potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie (w tym faktury za media) wystawione na jego nazwisko. Zgodnie zaś z oświadczeniem strony złożonym w toku postępowania administracyjnego, nieruchomość w S. M., którą podaje ona jako aktualne miejsce swego zamieszkania, należy do jej męża.

W ocenie Sądu, powołanie się przez wnioskodawczynię na fakt ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami nie miał żadnego znaczenia, bowiem jak wskazano w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, istotny jest fakt pozostawania małżonków we wspólnym gospodarstwie domowym, a nie ustrój majątkowy, jaki oni obrali. Sąd podkreślił, że ustanowienie rozdzielności małżeńskiej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, zgodnie z regulacją art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.r.o.). Do obowiązków określonych art. 27 k.r.o. zalicza się m.in. pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego. W związku z powyższym WSA podniósł, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego.

Sąd zwrócił również uwagę na wskazany we wniosku majątek skarżącej w postaci udziału w prawie do trzech nieruchomości o pow. 20 arów, 30 arów oraz 1 ha (w tym ¼ domu) oraz ustalony w toku postępowania administracyjnego majątek ruchomy w postaci samochodu osobowego marki BMW 316i, rok prod. 1995. Wprawdzie strona, choć nie sprecyzowała bliżej do jakich nieruchomości przysługuje jej tytuł prawny oraz nie określiła wysokości udziału w prawie do tych nieruchomości, to jednak liczba nieruchomości wskazanych aktualnie we wniosku przewyższała ilość nieruchomości podanych na etapie postępowania administracyjnego. Posiadanie nieruchomości wyklucza zaś w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy, bowiem dysponowanie takim majątkiem wiąże się z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych poprzez racjonalne nim gospodarowanie.

WSA wskazał ponadto na okoliczność, że w dniu [...] kwietnia 2012 r., a zatem już po dacie powstania pierwszych zaległości z tytułu składek, o których umorzenie aktualnie wniosła skarżąca, nabyła ona pawilon – kiosk o powierzchni 20 m² położony w O. przy ul. M. za cenę 17.000 zł. W ocenie Sądu, nabycie pawilonu handlowego w 2012 r. nie stanowi zatem okoliczności potwierdzającej, że w tym okresie skarżąca poniosła klęskę finansową.

W ocenie Sądu I instancji, skarżąca nie wykazała w przekonujący sposób, iż znajduje się w sytuacji materialnej, kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Z powodu braku informacji dotyczącej sytuacji materialnej męża, niemożliwe okazało się bowiem ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej samej skarżącej. Przedstawione okoliczności wskazują natomiast, że strona podaje w sposób wybiórczy te elementy jej sytuacji rodzinnej i materialnej, które uznaje za stosowne, co z kolei prowadzi do tego, że z przyczyn leżących po stronie wnioskodawczyni, niemożliwa jest ocena jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W konsekwencji sytuacja taka skutkuje odmową uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Sąd stwierdził ponadto, że nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wszystkich okoliczności dotyczących jej sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawiła niepełne lub niejasne dane, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy jest uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, która jest możliwa jedynie w oparciu o wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków.

Według WSA, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Mając na uwadze powyższe, Sąd uwzględnił, że minimalna stawka wynagrodzenia adwokata ustanowionego z wyboru za sporządzenie i wniesienie w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej wynosi 180 zł netto, co wynika z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461). Skarżąca powinna zatem wykazać, że nie posiada możliwości wygospodarowania wskazanej kwoty, powiększonej o należny podatek od towarów i usług według stawki 23%.

Sąd podniósł również, że na dokonaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy nie mogła mieć wpływu okoliczność, iż w innej sprawie zawisłej przed tym Sądem przyznano stronie prawo pomocy w zakresie całkowitym. Okoliczność przyznania prawa pomocy w innej sprawie nie może bowiem sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w rozpoznawanej sprawie, gdyż nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający indywidualną sprawę rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w innej sprawie przez inny skład orzekający.

II

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła A. D. Wniosła o zwolnienie z kosztów postępowania sądowego. Wskazała na okoliczność zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w swoich dwóch innych sprawach oraz stwierdziła, że jej status materialny od czasu poprzedniego przyznania prawa pomocy nie uległ zmianie. Podniosła również, że z trudem opłaca bieżące potrzeby i uiszcza opłaty stałe. Wraz z zażaleniem skarżąca złożyła: 1) dwa odpisy orzeczeń, w których przyznano jej prawo pomocy we wnioskowanym zakresie; 2) zaświadczenie z Urzędu Miasta i Gminy R., w którym określono powierzchnię posiadanego przez nią gospodarstwa rolnego (0,99 ha przeliczeniowego) oraz przeciętny dochód z niego uzyskany w 2011 r., który wynosił 2713 zł za 1 ha przeliczeniowy; 3) zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia męża A. D.; 4) zawiadomienie uczestnika postępowania egzekucyjnego, skierowane do męża, o wszczęciu egzekucji z nieruchomości położonej w T., [...]-[...] P.; 5) zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości położonej w K., [...]-[...] R. i wezwanie do zapłaty należności pieniężnej; 6) zawiadomienie o zajęciu wierzytelności należnych skarżącej od Urzędu Skarbowego w P. z tytułu nadpłaty podatku.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W przedmiocie zaś odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, zażalenie uwzględniono.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do odmowy przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłowe uznaje rozstrzygnięcie Sądu I instancji w tym zakresie. Jak słusznie bowiem wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, instytucja ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, określona w art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a., w sprawie zainicjowanej skargą A. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek znajduje w tym przypadku pełne zastosowanie i oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków związanych z toczącym się postępowaniem. Zwolnienie to nie obejmuje jednak przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, dotyczącym zastępstwa prawnego.

Należy stwierdzić, że stronie postępowania przed sądem administracyjnym, która korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, może być przyznane na jej wniosek, prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie zastępstwa prawnego, zgodnie z treścią art. 262 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skoro tak, to WSA w O. prawidłowo wyjaśnił skarżącej, że część złożonego przez nią wniosku, dotycząca zwolnienia od kosztów sądowych była bezprzedmiotowa. Druga część tego wniosku, zawierająca żądanie ustanowienia adwokata z urzędu, podlegała zaś merytorycznemu rozpoznaniu na zasadach określonych w przepisach Działu V Rozdziału 3 Oddziału 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym zakresie w sprawie, z mocy art. 262 p.p.s.a., miał więc odpowiednie zastosowanie m.in. zarówno przepis art. 245 § 3 p.p.s.a. odnośnie ustanowienia adwokata, jak i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 255 p.p.s.a.

W odniesieniu zatem do zgłoszonego wniosku o ustanowienie profesjonalnego zastępcy prawnego Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie uwzględnił, a nadto orzekł reformatoryjnie poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. Nie można bowiem podzielić argumentacji Sądu I instancji, że z uwagi na konsekwencję w nieujawnianiu - w toku postępowania administracyjnego - źródeł i wysokości dochodów męża przez wnioskodawczynię, bezcelowe było wystosowanie do strony zapytania dotyczącego tych okoliczności (str. 5 uzasadnienia postanowienia). Sąd swym działaniem nie wypełnił bowiem dyspozycji art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeśli zatem w oparciu o przedłożone dane WSA uznał, że nie jest w stanie zweryfikować twierdzeń skarżącej o jej rzeczywistej sytuacji majątkowej, z uwagi na brak informacji w przedmiocie zdolności finansowych jej męża, powinien był wezwać do przedstawienia stosownych dokumentów. Dopiero tak zgromadzony materiał dowodowy pozwoliłby Sądowi I instancji na dokonanie pełnej oceny rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawczyni.

Mając zaś na uwadze, że Sąd I instancji nie poczynił prawidłowych ustaleń co do stanu majątkowego i rodzinnego skarżącej z powodu niezgromadzenia w sprawie pełnego materiału dowodowego, pozwalającego na dokonanie pełnej oceny w tym zakresie, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił pkt 2 zaskarżonego postanowienia i uwzględnił wniosek strony w przedmiocie ustanowienie adwokata.

Rozstrzygnięcie Sądu I instancji, w obliczu braku wezwania skarżącej do przedstawienia w postępowaniu sądowoadministracyjnym stosownych dokumentów, obrazujących wysokość dochodów męża, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za wadliwe. Ponadto sąd kasacyjny dostrzegł konieczność wydania reformatoryjnego orzeczenia, wobec przedstawienia przez skarżącą na obecnym etapie postępowania (wraz z zażaleniem) dodatkowej dokumentacji w postaci: zaświadczenia z Urzędu Miasta i Gminy R., w którym określono powierzchnię posiadanego przez nią gospodarstwa rolnego oraz przeciętny dochód z niego uzyskany w 2011 r., zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia męża, zawiadomień o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, wezwania do zapłaty należności pieniężnej w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności skarżącej z tytułu nadpłaty podatku. Naczelny Sąd Administracyjny podziela bowiem pogląd, że w postępowaniu zażaleniowym istnieje możliwość orzekania reformatoryjnego - na podstawie materiału dowodowego, uzupełnionego na etapie tego postępowania. Wprawdzie zgodnie z art. 188 p.p.s.a. (stosowanym w związku z art. 197 § 2 tej ustawy) "Jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę. W tym przypadku Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku". W doktrynie trafnie przyjmuje się jednak, że zdanie drugie art. 188 p.p.s.a., wiążące sąd drugiej instancji stanem faktycznym przyjętym w zaskarżonym orzeczeniu, nie ma zastosowania w postępowaniu zażaleniowym. Przeciwnie, Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów w zakresie dopuszczonym przez art. 106 w zw. z art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a. Ma to szczególne znaczenie właśnie przy rozpatrywaniu zażaleń dotyczących prawa pomocy lub kwestii wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego. (v. teza 6 (w:) Komentarz do art. 197 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, B. Gruszczyński, A. Kabat, Lex 2013 i powołany tam: R. Hauser, Postępowanie zażaleniowe przed NSA (w:) Materiały na konferencję sędziów NSA, Serock 18-19 października 2004 r., maszynopis powielony, Warszawa 2004, s. 71-72).

W związku z przedstawionymi powyżej wywodami przyjąć należy, że art. 106 § 3 p.p.s.a., w myśl którego: "Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie", będzie miał zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny może ocenić nowe, przesłane przez skarżącą dowody. W ocenie sądu kasacyjnego, w rozpatrywanym przypadku przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego zastępcy prawnego zostały spełnione. Zważyć bowiem należy, że sytuacja materialna skarżącej uzasadnia uwzględnienie jej wniosku o ustanowienie adwokata, gdyż strona wykazała z czego się utrzymuje, jaki uzyskuje dochód z prowadzonej działalności oraz przedstawiła swoją sytuację majątkową i rodzinną. Przyjmując natomiast wiarygodność oświadczeń skarżącej oraz uwzględniając informacje świadczące o toczących się postępowaniach egzekucyjnych z majątku jej, jak i jej współmałżonka, należało uznać, że wnioskodawczyni znajduje się w trudnych warunkach materialnych i nie posiada realnych możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Materiał zebrany przed sądem pierwszej instancji i uzupełniony przed sądem drugiej instancji był zatem na tyle kompletny, by dać sądowi kasacyjnemu możliwość porównania go z hipotezą normy zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i stwierdzenia, że skarżąca wykazała wystąpienie ustawowej przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 188 i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 2 sentencji postanowienia. Za podstawę prawną rozstrzygnięcia ujętego w punkcie 1 sentencji Naczelny Sąd Administracyjny przyjął zaś art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.