Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 466/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 73ust. 8 pkt 1 lit. a, pkt 2, art. 6 ust2, art. 45 ust. 1, 2, art. 43, art. 45
journal: Dz.U. 2022 poz 1079
law: Ustawa z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2024 r. sprawy ze skargi F. W. i R. E. S. w P. na informację Zarządu Województwa Świętokrzyskiego z dnia 3 października 2024 r. nr RR.VII.432.1.51.2024 w przedmiocie nieuwzględnienia protestu oddala skargę.


UZASADNIENIE

F. P. (dalej: wnioskodawca, skarżąca, fundacja), pismem z 31 lipca 2024 r. nr EFS-II.432.9.16.2024 została poinformowana przez Zarząd Województwa (Instytucja Zarządzająca, IZ, zarząd), że wniosek o dofinansowanie projektu nr [...] pt. "Pogodna Jesień Życia na Ziemi S." złożony w ramach Działania 09.04 Zwiększenie dostępności usług społecznych i zdrowotnych, z programu regionalnego Fundusze Europejskie dla Ś. 2021 – 2027 na etapie oceny formalnej został oceniony negatywnie. Szczegółowe uzasadnienia oceny formalnej każdego z ekspertów oceniających projekt znalazły się w kartach oceny formalnej, załączonych do tego pisma.

Celem projektu miało być zwiększenie równego i szybkiego dostępu do dobrej jakości, trwałych i przystępnych cenowo usług społecznych na rzecz 60 osób potrzebujących wsparcia opiekuńczego, asystenckiego i zdrowotnego (w tym 39 kobiet i 18 osób niepełnosprawnych) oraz wsparcie 20 opiekunów faktycznych (18 kobiet i 2 osób z niepełnosprawnością) w społeczności lokalnej miast i gmin: S., D., K., K., O., S., W. i Z. w powiecie s. oraz gmin I., L., W. w powiecie o. .

W projekcie założono 8 zadań merytorycznych: wsparcie merytoryczne pracy opiekunek/asystentów oraz uczestników projektu, usługi zwiększające mobilność, autonomię i bezpieczeństwo osób potrzebujących wsparcia, świadczenie usług opiekuńczych, usług asystenckich, usług zdrowotnych, specjalistycznych usług opiekuńczych wsparcie doradcze dla opiekunów faktycznych, wsparcie szkoleniowe dla osób świadczących usługi zdrowotne lub opiekuńcze i osób objętych wsparciem w projekcie.

Wnioskodawca wskazał zdiagnozowane bariery równościowe:

1/ mężczyźni w mniejszym stopniu angażują się w obowiązki rodzinne, w tym opiekę nad członkami rodziny, przez co kobiety zmuszone są do zawieszenia aktywności zawodowej;

2/ zróżnicowanie poziomu otrzymywanych świadczeń emerytalno – rentowych;

3/ dominacja ilościowa kobiet w najstarszych grupach wiekowych, na obszarze projektowym w 2022 r. mieszkało 4661 kobiet w wieku 75+, co stanowiło 65% tej grupy wiekowej, uwzględniono strukturę płci 39 K i 21 M jako objęte wsparciem opiekuńczym/asystenckim/zdrowotnym.

Oceniający uznali, że projekt nie jest zgodny z zasadą równości kobiet i mężczyzn na podstawie standardu minimum. W dokumentacji konkursowej przyjęto, że standard minimum jest spełniony w przypadku uzyskania co najmniej 3 punktów za następujące kryteria oceny: 1/ We wniosku o dofinansowanie projektu zawarte zostały informacje, które potwierdzają istnienie (albo brak istniejących) barier równościowych w obszarze tematycznym interwencji i/lub zasięgu oddziaływania projektu; 2/ Wniosek o dofinansowanie projektu zawiera działania odpowiadające na zidentyfikowane bariery równościowe w obszarze tematycznym interwencji i/lub zasięgu oddziaływania projektu; 3/ W przypadku stwierdzenia braku barier równościowych, wniosek o dofinansowanie projektu zawiera działania zapewniające przestrzeganie zasady równości kobiet i mężczyzn tak, aby na żadnym etapie realizacji projektu nie wystąpiły bariery równościowe; 4/ Wskaźniki realizacji projektu zostały podane w podziale na płeć; 5/ We wniosku o dofinansowanie projektu wskazano, jakie działania zostaną podjęte w celu zapewnienia równościowego zarządzania projektem. Oceniający przyznali 1 pkt za spełnienie 5 kryterium oceny standardu.

Wyjaśnili, że wnioskodawca zobowiązany był do przedstawienia we wniosku informacji wskazujących na istnienie barier równościowych lub ich braku i przy tym wskazać dane ilościowe i/lub jakościowe w podziale na pleć bezpośrednio powiązane z obszarem tematycznym interwencji i/lub zasięgu oddziaływania oraz wziąć pod uwagę, w jakim położeniu znajdują się kobiety i mężczyźni wchodzący w skład grupy docelowej projektu. Istotne było podanie nie tylko liczby kobiet i mężczyzn, ale także dokonanie analizy sytuacji kobiet i mężczyzn w opisywanym obszarze - gmin: S., D., K., K., O., S., W. i Z. w powiecie s. oraz I., L., W. w powiecie o. . Zakładając grupę docelową tj. 60 osób potrzebujących wsparcia opiekuńczego (39 K i 21 M) oraz 20 opiekunów faktycznych (18 K i 2 M), wnioskodawca powołał się m.in. na komunikat z badań CBOS Nr [...] oraz dane ZUS dotyczące struktury wysokości świadczeń wypłacanych przez ZUS po waloryzacji w marcu 2023 roku. Zarówno dano przedstawione w komunikacie CBOS, jak i dane z ZUS nie są podane w podziale na poszczególne powiaty, dotyczą mieszkańców całego kraju - nie są to więc informacje przedstawiające sytuację na obszarze objętym wsparciem. Ponadto dane zawarte komunikacie CBOS nie są danymi aktualnymi, są to dane z roku 2018 (wniosek złożony ostał 9 kwietnia 2024 roku).

Przedstawione dane dotyczące liczebności i wieku w poszczególnych powiatach w podziale na płeć nie wskazują na istnienie barier równościowych lub ich brak. Wnioskodawca powołał się również na dominującą ilość kobiet w wieku 75+ na obszarze realizacji i uwzględniając strukturę płci przyjął analogicznie 39 K i 21 M jako osoby objęte wsparciem.

Oceniający wskazali, że jeśli nie są dostępne dane dotyczące wskazanego obszaru, można przeprowadzić analizę własną np. na podstawie ankiet, wywiadów, danych z urzędu gminy. Brak takiej analizy we wniosku. Brak jest danych, na podstawie których można stwierdzić, która z grup jest w gorszym położeniu, przede wszystkim jakie są przyczyny takiego stanu, czy któraś z grup ma utrudniony dostęp do usług społecznych i zdrowotnych, co jest istotą przedmiotowego wniosku. Definiowanie wskaźników i planowanych do osiągnięcia rezultatów, co do zasady powinno być powiązane z całością projektu (rodzajem grupy, stwierdzonymi problemami, barierami kobiet i mężczyzn, którzy wchodzą w skład grupy docelowej, a także rodzajem planowanego wsparcia). Założonych wskaźników na poziomie 57 K i 23 M bez diagnozy sytuacji tych osób nie można uznać za prawidłowe.

Przedstawione zapisy wniosku nie pozwalają, zdaniem oceniających, jednoznacznie stwierdzić, czy precyzyjnie definiowano grupę docelową, czy liczba kobiet i mężczyzn, którzy mają zostać objęci wsparciem jest adekwatna do analizy sytuacji grupy docelowej. Brak analizy tej sytuacji może doprowadzić do nieadekwatnego wsparcia, co w konsekwencji pogłębi już istniejące bariery.

Jeden z oceniających wskazał, że we wniosku nie zawarto informacji, czy występują bariery równościowe i w związku z tym nie ma możliwości stwierdzenia, czy działania projektowe będą adekwatne do zdiagnozowanych potrzeb uczestników wsparcia.

Na powyższą informację fundacja złożyła do Instytucji Zarządzającej protest, w którym zarzuciła, że Instrukcja do standardu minimum realizacji zasady równości kobiet i mężczyzn w programach współfinansowanych z EFS+ zawarta w Załączniku nr 1 Standard minimum realizacji zasady równości kobiet i mężczyzn w ramach projektów współfinansowanych z EFS+ określa sposób pozyskania danych.

Ponadto wskazała, że przedmiotem oceny jest jakość informacji, potwierdzających istnienie (lub ich brak) barier równościowych płci. Stwierdziła, że wskazała w projekcie trzy bariery w punkcie zdiagnozowane bariery równościowe. Zarzuciła, że obaj oceniający wskazują na oczekiwany zakres analizy: własna ankieta, wywiady, dane z urzędów gmin, podczas gdy ww. Instrukcja nie wskazuje na taki obowiązek, a raczej na wyjątkową formę zbierania takich danych.

Na poparcie swojego stanowiska przytoczyła także fragment uzasadnienia wyroku WSA w Poznaniu z 21 maja 2024 r. w sprawie III SA/Po 102/24.

Zarzuciła także, że obaj oceniający nie dostrzegli i nie odnieśli się do zidentyfikowanych przez nią barier równościowych wykazanych w projekcie. Wnioskodawca wyjaśnił, że wykazał podjęte działania niwelujące lub eliminujące bariery równościowe. Powyższe narusza ocenę w zakresie kryterium nr 1 i 2. Zdaniem wnioskodawcy ocena w kryterium nr 3 jest również możliwa, w sytuacji gdy we wniosku o dofinansowanie projektu nie zdiagnozowano żadnych barier równościowych. Wskazała, że w zakresie kryterium nr 4 wymagane jest tu jedynie, aby wartości docelowe wskaźników odnoszących się do liczby osób zostały podane w podziale na płeć. I jest to jedyny warunek (wskaźniki odnoszące się do liczby osób zostały podane w podziale na płeć), aby przywrócić w ocenie 1 punkt.

Fundacja nie wniosła zastrzeżeń do oceny kryterium nr 5.

Końcowo wskazała, że problematyka równości płci w przedmiotowym typie projektów nie jest dominująca i nie powinna decydować o odrzuceniu projektu. Wskazana i rekomendowana jest ścieżka negocjacyjna doprecyzowania wymagań równościowych w toku negocjacji i wnioskowała o skorzystanie z niej.

Instytucja Zarządzająca w piśmie z 3 października 2024 r. nr RR.VIII.432.1.51.2024 nie uwzględniła protestu. W zakresie oceny kryterium nr 1 podniosła, że nie zgadza się z wnioskodawcą, który założył większy udział kobiet i zrekrutował tylko 2 mężczyzn do projektu. Wskazała, iż ustalenie która grupa wymaga większego wsparcia powinno wynikać z przeprowadzonej diagnozy grupy docelowej. Ponadto zwróciła uwagę, iż korzystanie jedynie z ogólnokrajowych opracowań nie jest wystarczające, ponieważ diagnoza musi być związana z obszarem, na którym zostaje udzielone wsparcie. P. tym wszystkie publikacje, przedstawione przez wnioskodawcę są odległe czasowo, nawet publikacja Polsenior 2 pochodzi z 2021 roku, gdzie co do zasady dane nie mogą być starsze niż 12 miesięcy od daty złożenia wniosku. Zwróciła uwagę, że z Załacznika Nr V Instrukcja wypełniania wniosku o dofinansowanie wynika, że zebrane przez wnioskodawcę dane i uzyskane wyniki badań są podstawowym elementem diagnozy, natomiast dane urzędowe czy też publikacje powinny być jedynie wsparciem własnej diagnozy grupy docelowej. Bowiem tylko dzięki ankietom przeprowadzonym w grupie docelowej można określić potrzeby i bariery, które należy wskazać w następnych kryteriach standardu minimum. W zakresie kryterium nr 2 wyjaśniła, że wnioskodawca wskazał bariery równościowe jednak nie poparł ich żadnymi danymi ilościowymi czy jakościowymi. Wskazała, że Projektodawca nie przeprowadził również ankiet, ani rozmów z potencjalnymi beneficjentami wsparcia. Stwierdziła, że jeśli diagnoza grupy docelowej została błędnie przeprowadzona to i bariery równościowe zostały nieadekwatnie ustalone. Wtedy również działania niwelujące te bariery nie będą adekwatnie zaplanowane. Z kolei w zakresie kryterium nr 3 wyjaśniła, że diagnoza grupy docelowej została przeprowadzona nieprawidłowo, przy pomocy danych ogólnopolskich, starszych niż 12 miesięcy, bez odwołania do badań własnych i ankiet. Instytucja Zarządzająca wskazała, że nie można określić potrzeb i oczekiwań grupy docelowej, trudno w takim razie zdefiniować, czy bariery rzeczywiście występują. Oceniając zarzut naruszenia kryterium nr 4 wskazała, że podział na płeć musi wynikać z diagnozy grupy docelowej. Jeśli diagnoza grupy docelowej została wykonana nieprawidłowo, podział na płeć staje się jedynie czysto technicznym zabiegiem, niepowiązanym z wymaganą diagnozą. Dodała, że negocjacje są jednym z etapów oceny projektów. Projekt musi przejść ocenę formalną i merytoryczną, dopiero na etapie negocjacji można dopracować kwestie niejasne i sporne, jednak tylko te, które nie zaważyłyby na zaakceptowaniu oceny formalnej i merytorycznej. Zwróciła uwagę, iż projekt wnioskodawcy nie przeszedł etapu oceny formalnej, nie jest więc możliwe skierowanie wniosku do ostatniego etapu.

Na powyższe rozstrzygnięcie zarządu fundacja złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Zarzuciła naruszenie art. 43 w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027 (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1079; z późn. zm.) poprzez niewybranie do dofinansowania projektu skarżącej jako ocenionego negatywnie (nieuzyskania minimum punktów w ocenie kryterium horyzontalnego nr 6 Standard minimum Czy projekt jest zgodny z zasadą równości kobiet i mężczyzn?), co wynikało z dokonania oceny projektu w sposób wadliwy, nieprzejrzysty i nierzetelny, wyrażający się m. in. w niedostatecznie uzasadnionym tudzież nieuprawnionym, bezpodstawnym oraz sprzecznym z postanowieniami Regulaminu konkursu i innymi odnośnymi przepisami prawa stanowiskami organów dokonujących oceny projektu, nieodnoszącymi się do istoty sprawy.

Fundacja wniosła o stwierdzenie, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Instytucję Zarządzającą.

W uzasadnieniu skarżąca szczegółowo przedstawiła dotychczasowy przebieg postępowania. Wskazała, że wykazała zarówno w opisie projektu, jak i w opisie grupy docelowej liczebność w podziale na płeć obu grup uczestników projektu oraz przedstawiła informacje, na podstawie których założono udział kobiet w projekcie. Podtrzymała swoje stanowisko o aktualności i zasadności przytoczonych opracowań i danych ogólnopolskich dla oceny sytuacji kobiet i mężczyzn na obszarze projektu.

Zarzuciła, że IZ przytacza zapisy z Instrukcji wypełniania wniosku o dofinansowanie, ale dotyczą one opisu sytuacji i potrzeb grupy docelowej, a nie ściśle informacji dla spełnienia standardu minimum. Tu właściwym jest Załącznik nr 1 Standard minimum realizacji zasady równości kobiet i mężczyzn w ramach projektów współfinansowanych z EFS+ wraz z Instrukcją do tego standardu. Skarżąca uważa, że w przedmiotowym zakresie pierwszeństwo ma Załącznik nr 1 Standard minimum realizacji zasady równości kobiet i mężczyzn, przed uregulowaniami Załącznika Nr V Instrukcja wypełniania wniosku o dofinansowanie, odnoszącymi się do grupy docelowej. Ponadto zarówno oceniający, jak i Instytucja Zarządzająca dostrzegają, że wnioskodawca wskazał bariery równościowe, jednak bezpodstawnie zarzucają, że nie poparł ich żadnymi danymi ilościowymi czy jakościowymi. Nie uwzględnili jednak informacji zamieszczonych w stanowisku skarżącej w proteście. Ponadto odrzucenie argumentacji wnioskodawcy, tylko na podstawie wątpliwości co do poprawności diagnozy potrzeb i oczekiwań grupy docelowej, trudności w zdefiniowaniu rzeczywiście występujących barier, nie zasługuje na uwzględnienie.

IZ nie odniosła się do stanowiska skarżącej, iż zaproponowane w projekcie działania rekrutacyjne i w trakcie realizacji projektu, wykluczające jakiekolwiek nierówności, w razie nieprzyznania punktów w zakresie 2 kryterium, pozwalają na ponowną ocenę 3 kryterium. Dla spełnienia 4 obszaru Standardu minimum niezbędne jest natomiast jedynie spełnienie wymogu określonego w Instrukcji do standardu, tj. aby wartości docelowe wskaźników odnoszących się do liczby osób zostały podane w podziale na płeć. Dodała, że dopuszczalne jest, w razie gdy w ponownej ocenie projekt nie uzyska 3 punktów, skierowanie wniosku do negocjacji, co jest rekomendowane przez Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej w Załączniku nr 1 do Wytycznych dotyczących realizacji zasad równościowych w ramach funduszy unijnych na lata 2021-2027 - Standard minimum realizacji zasady równości kobiet i mężczyzn w ramach projektów współfinansowanych z EFS+.

W odpowiedzi na skargę zarząd podtrzymał stanowisko zawarte

w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia i wniósł o oddalenie skargi. Podniósł, że badania ogólnokrajowe przedstawione przez stronę skarżącą są nie tyle niewiarygodne, co nieaktualne i skupiające się na ogólnej problematyce, a nie na obszarze, na którym mieszkają osoby, do których jest kierowane wsparcie w projekcie. Jeśli ma być ono jak najbardziej efektywne, muszą być dokładnie określone potrzeby i oczekiwania grupy docelowej. Grupą docelową nie są wszyscy mieszkańcy p. osoby potrzebujące wsparcia w codziennym funkcjonowaniu i ich opiekunowie faktyczni. Skoro strona skarżąca zaplanowała wsparcie dla grupy docelowej, musiała znać potrzeby osób zamieszkujących dany teren, a nie ogólne potrzeby opiekunów i ich podopiecznych na terenie Polski, które ze względu na miejsce zamieszkania mogą być różne. Wskazane przez wnioskodawcę bariery nie są podane wraz z ilościowym lub procentowym podziale na płeć, co uniemożliwia uznanie, że tylko dwóch mężczyzn -opiekunów faktycznych potrzebuje wsparcia w projekcie. Ponadto jakkolwiek wnioskodawca wskazał bariery równościowe, to jednak nie poparł ich żadnymi danymi ilościowymi czy jakościowymi. Powtórzył, że jeśli diagnoza grupy docelowej została błędnie przeprowadzona, to i bariery równościowe zostały nieadekwatnie ustalone. Jeśli bariery równościowe zostały nieprawidłowo wskazane, to działania zaplanowane do ich niwelowania są de facto zbędne, ponieważ nie spełniają swoich funkcji. Ponadto podkreśliła, że kryterium nr 2 i 3 są alternatywne. Nie można żądać dodatkowej punktacji wskazując bariery równościowe (zgodnie z kryterium nr 2) w kryterium, które takich barier nie stwierdza (zgodnie z kryterium nr 3). Wyjaśniła, że podział na płeć musi wynikać z diagnozy grupy docelowej. IZ zaznaczyła także, że oba, powoływane przez skarżącą, dokumenty mają jednakową ważność i oba powinny być brane pod uwagę podczas wypełniania wniosku o dofinansowanie. One się bowiem wzajemnie uzupełniają, a nie wykluczają. Powtórzyła swoje stanowisko dotyczące negocjacji, podnosząc, że są one możliwe po przejściu oceny formalnej i merytorycznej i mogą jedynie służyć dopracowaniu niejasnych i spornych kwestii, które nie zaważyłyby na zaakceptowaniu oceny formalnej i merytorycznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl art. 3 § 3 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Taką ustawą szczególną jest ustawa z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021 – 2027 (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1079, z późn. zm.; dalej: "ustawa wdrożeniowa"). Zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy wdrożeniowej w przypadku nieuwzględnienia protestu, negatywnej ponownej oceny projektu lub pozostawienia protestu bez rozpatrzenia na podstawie art. 64 ust. 3, art. 70 ust. 1 lub art. 77 ust. 2 pkt 1 wnioskodawca może w tym zakresie wnieść skargę do sądu administracyjnego, zgodnie z art. 3 § 3 p.p.s.a.

Z kolei przepis art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Do kryterium legalności nawiązał także ustawodawca w art. 73 ust. 8 pkt 1 lit. a ustawy wdrożeniowej, przewidując uwzględnienie skargi w przypadku stwierdzenia, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny, z jednoczesnym przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia właściwej instytucji.

Dokonując kontroli sądowej zaskarżonego rozstrzygnięcia w tak zakreślonych granicach, sąd stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy wdrożeniowej, podstawę systemu realizacji programu mogą stanowić w szczególności przepisy prawa, wytyczne, szczegółowy opis priorytetów programu, opis systemu zarządzania i kontroli oraz instrukcje wykonawcze zawierające procedury działania właściwych instytucji. Postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się w oparciu m.in. o przepisy powołanej ustawy oraz akty składające się na system realizacji programu operacyjnego, w tym Regulamin Wyboru Projektów nr naboru [...]

Z art. 45 ust. 1 ustawy wdrożeniowej wynika, że właściwa instytucja przeprowadza postępowanie w zakresie wyboru projektów do dofinansowania w sposób przejrzysty, rzetelny i bezstronny. Właściwa instytucja zapewnia równy dostęp do informacji o warunkach i sposobie wyboru projektów do dofinansowania oraz równe traktowanie wnioskodawców – art. 45 ust. 2. Zasada przejrzystości reguł oceny projektów realizuje się przede wszystkim w obowiązku powszechnie dostępnej i pełnej informacji o trybie i warunkach wyboru projektów, pozostając w ścisłej korelacji z zasadą rzetelności, która związana jest z ustanowieniem jasnych i zrozumiałych dla wnioskodawców kryteriów wyboru projektów, zgodności postępowania właściwej instytucji z ustanowionymi w danym trybie regułami oraz wszechstronnym uzasadnieniem wyboru, co odnosi się również do należytego umotywowania dokonanej oceny projektu, przyznanej mu liczby punktów. Zasada bezstronności ustanawia zakaz wprowadzania preferencji dla określonych grup czy rodzajów wnioskodawców lub projektów. Równy dostęp do informacji, będący emanacją traktatowej zasady równości w dostępie do pomocy, nakłada na właściwą instytucję obowiązek publikowania informacji niezbędnych do realizacji równego dostępu do pomocy w zakresie ubiegania się o dofinansowanie projektów. Reguły i kryteria wyboru projektów powinny być jasne, jednoznaczne, określając w sposób przejrzysty i precyzyjny konsekwencje prawne określonego działania lub zaniechania uczestników konkursu.

Kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się w tym przypadku do zbadania, czy dokonana ocena projektu nie narusza powyższych reguł. Oznacza to, że sąd nie jest uprawniony do weryfikacji merytorycznej wniosku (projektu). Kontrola powinna zmierzać w szczególności do oceny, czy argumentacja oceniającego oraz zarządu w zaskarżonym rozstrzygnięciu protestu nie jest dowolna, to znaczy mieści się w granicach logicznego rozumowania, jest spójna, wyczerpująca (kompletna), odpowiada generalnym standardom prawa, zasadom doświadczenia życiowego, pozostaje w związku z dokumentacją konkursową i ustalonymi kryteriami, w sposób jasny, nie budzący wątpliwości, prezentując przesłanki wyboru - dokonanej oceny, przyznanej punktacji.

Nadto sąd administracyjny rozpoznając skargę na wydane rozstrzygnięcie, posiada jedynie kompetencję do badania, pod kątem legalności, tylko tego rozstrzygnięcia. Nie może odnosić się do generalnych założeń całego postępowania konkursowego, zasad jego przeprowadzania, a także sposobu sformułowania kryteriów oceny przedłożonych przez strony projektów. Ponadto sąd administracyjny nie ma kompetencji, aby ocenić i podważyć wiedzę eksperta dokonującego oceny w sprawie. Tylko naruszenie prawa procesowego lub materialnego, które mogły mieć wpływ na wynik oceny, może skutkować uchyleniem określonego aktu.

Wskazać także należy, że przy dokonywaniu kontroli działania organu dokonującego oceny projektu sąd nie dokonuje ponownej oceny projektu, np. poprzez odmienną ocenę założeń tego projektu i przyznanie określonej liczby punktów ocenianemu projektowi, lecz uprawniony jest do kontroli dokonanej i sporządzonej oceny w kontekście przestrzegania kryteriów tej oceny. Sąd, jak wyżej wskazano, jedynie kontroluje ocenę dokonywaną przez organ w kontekście przestrzegania reguł równości, przejrzystości, bezstronności czy rzetelności w ramach postępowania konkursowego. W szczególności kontroli sądu podlega uzasadnienie rozstrzygnięcia protestu, które winno wskazywać na przyczyny nieuwzględnienia stanowiska strony. Dlatego też w orzecznictwie akcentowany jest pogląd zgodnie z którym zarzut naruszenia art. 45 ustawy wdrożeniowej uznać należy za uzasadniony w przypadku nieprecyzyjnego i niejednoznacznego ustalenia kryteriów wyboru, dowolności przy dokonywaniu oceny, tak w kontekście ustalonych kryteriów wyboru, jak i okoliczności przedstawionych przez wnioskodawcę oraz braku dokonania wyczerpującej oceny i przedstawienia jej uzasadnienia (por. wyrok WSA w Łodzi z 14 lutego 2018 r., III SA/ Łd 1072/17; dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Mając powyższe uwagi na względzie oraz dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia zarządu o nieuwzględnieniu protestu skarżącej, sąd uznał, że ocena projektu w zakresie spornego formalnego kryterium horyzontalnego projektu – Standard minimum realizacji zasady równości kobiet i mężczyzn w ramach projektów współfinansowanych z EFS+ dokonana w zakresie zakwestionowanych w proteście kryteriów 1-4, została przeprowadzona w sposób zgodny z prawem, z uwzględnieniem reguł, o których mowa w art. 45 ustawy wdrożeniowej, tj. w sposób przejrzysty, rzetelny i bezstronny oraz zapewniający równy dostęp do informacji o warunkach i sposobie wyboru projektów do dofinansowania oraz równe traktowanie wnioskodawców.

Zgodnie z dokumentem Standard minimum realizacji zasady równości kobiet i mężczyzn w ramach projektów współfinansowanych z EFS+ stanowiącym Załącznik nr 1 do dokumentu Instrukcja wypełniania wniosku o dofinansowanie projektu w ramach programu regionalnego Fundusze Europejskie dla Ś. 2021 – 2027 Europejski Fundusz Społeczny Plus (stanowiącym Załącznik nr V) do ww. Regulaminu Wyboru Projektów w poszczególnych częściach wniosku o dofinansowanie istnieje obowiązek wskazania informacji niezbędnych do oceny, czy spełniony został standard minimum zasady równości kobiet i mężczyzn. Standard składa się z 5 podstawowych kryteriów oceny, dotyczących charakterystyki projektu. Każde kryterium oceny w standardzie minimum jest oceniane niezależnie od innych kryteriów oceny. Nie zwalnia to jednak od wymogu zachowania logiki konstruowania wniosku o dofinansowanie projektu. Brak zachowania tej logiki pomiędzy poszczególnymi elementami wniosku może skutkować w przypadku projektów konkurencyjnych skierowaniem do negocjacji lub obniżeniem punktacji.

Standard minimum składa się 5 kryteriów oceny, dotyczących charakterystyki projektu. Maksymalna liczba punktów do uzyskania wynosi 5, ponieważ kryterium nr 2 i 3 są alternatywne. Przy czym z zgodnie z dokumentem Standard minimum realizacji zasady równości kobiet i mężczyzn w ramach projektów współfinansowanych z EFS+ alternatywność tę należy rozumieć w sposób następujący: w przypadku stwierdzenia występowania barier równościowych oceniający bierze pod uwagę kryterium nr 2 w dalszej ocenie wniosku o dofinansowanie projektu (wybierając jednocześnie w kryterium nr 3 wartość "0", zaś w przypadku braku występowania ww. barier – bierze pod uwagę kryterium nr 3 (analogicznie wybierając jednocześnie w kryterium nr 2 wartość "0").

Z powyższego dokumentu wynika także, że zasada równości szans kobiet i mężczyzn nie polega na automatycznym objęciu wsparciem 50% kobiet i 50% mężczyzn w projekcie, ale na odwzorowaniu istniejących proporcji płci w danym obszarze lub zwiększaniu we wsparciu udziału grupy niedoreprezentowanej. Ocena prowadzona jest na podstawie zapisów wniosku o dofinansowanie projektu oraz wiedzy i doświadczenia osoby oceniającej. Sposób oceny – "0" punktów przewidziany jest dla sytuacji, gdy we wniosku o dofinansowanie projektu nie ma wskazanych żadnych informacji pozwalających na przyznanie 1 lub więcej punktów w danym kryterium oceny lub informacje wskazują, że projekt będzie prowadzić do dyskryminacji ze względu na płeć. W przypadku negatywnej oceny projektu konkurencyjnego wynikającej z niespełnienia kryteriów horyzontalnych (w tym zgodności z zasadą równości kobiet i mężczyzn) oceniający jest zobowiązany do wskazania uzasadnienia dla tej oceny w ramach karty oceny wniosku o dofinansowanie projektu.

W dalszej części tego dokumentu, w zakresie kryterium nr 1, wskazano, że do przedstawienia informacji wskazujących na istnienie barier równościowych lub ich brak należy użyć danych jakościowych i/lub jakościowych w podziale na płeć w obszarze tematycznym interwencji i/lub zasięgu oddziaływania projektu. Poprzez obszar tematyczny interwencji należy rozumieć obszary objęte wsparciem w ramach programu np. zatrudnienie, integrację społeczną, edukację, adaptacyjność, natomiast zasięg oddziaływania projektu odnosi się do przestrzeni, której on dotyczy np. regionu, powiatu, kraju, instytucji, przedsiębiorstwa, konkretnego działu w danej instytucji.

Ponadto przy diagnozowaniu barier równościowych należy wziąć pod uwagę, w jakim położeniu znajdują się kobiety i mężczyźni wchodzący w skład grupy docelowej projektu. Dlatego, zgodnie z tym dokumentem, istotne jest podanie nie tylko liczby kobiet i mężczyzn, ale także danych np. dotyczących sytuacji społecznej, zawodowej itd. (w zależności od tematyki projektu) oraz odpowiedzi m.in. na pytania: Czy któraś z tych grup znajduje się w gorszym położeniu ? Jakie są tego przyczyny ? Czy któraś z tych grup ma trudniejszy dostęp do edukacji, zatrudnienia, szkoleń itp. ?

We wniosku o dofinansowanie projektu powinno się wskazać na nierówności (lub ich brak) na podstawie danych możliwych do oceny dla osób oceniających projekt. Jeżeli nie istnieją dokładne dane (jakościowe lub ilościowe), które można wykorzystać, należy skorzystać z informacji, które są jak najbardziej zbliżone do obszaru tematyki interwencji i zasięgu oddziaływania projektu. Dopuszczalne jest także wykorzystanie danych pochodzących z badań własnych. Wymagane jest jednak wskazanie w miarę dokładnych informacji na temat tego badania (np. daty jego realizacji, wielkości próby, metodologii pozyskiwania danych itd.). W ramach kryterium nr 2 zaplanowane działania powinny odpowiadać na zdiagnozowane bariery równościowe. Kryterium nr 3 dotyczy przypadku, kiedy we wniosku o dofinansowanie projektu nie zdiagnozowano żadnych barier równościowych. Z kolei w ramach kryterium nr 4 wnioskodawca zobowiązany był do podania liczby osób w podziale na płeć.

W świetle dokumentu - Standard minimum realizacji zasady równości kobiet i mężczyzn w ramach projektów współfinansowanych z EFS+, dokonując oceny w zakresie kryterium nr 1, Instytucja Zarządzająca, trafnie zdaniem sądu, wskazała, że ustalenie, która grupa wymaga większego wsparcia powinno wynikać z diagnozy grupy docelowej, która z kolei powinna być przeprowadzona zgodnie z Instrukcją wypełniania wniosku o dofinansowanie projektu w ramach programu regionalnego Fundusze Europejskie dla Ś. 2021 – 2027 Europejski Fundusz Społeczny Plus stanowiącą Załącznik nr V do ww. Regulaminu Wyboru Projektów. Z tego zaś dokumentu wynika, że opisując sytuację i potrzeby grupy docelowej należy odnieść się do aktualnych, wiarygodnych, weryfikowalnych źródeł danych (w tym przede wszystkim badań własnych przeprowadzonych z zachowaniem poprawności metodologicznej, a także danych urzędowych, raportów, udokumentowanych ankiet itd.). Badanie własne (diagnoza) jest podstawowym narzędziem opisującym potencjalną grupę docelową. Natomiast za aktualne źródła danych uznaje się dane, które dotyczą okresu nie dłuższego niż 12 miesięcy od daty złożenia wniosku o dofinansowanie. W polu grupy docelowe należy wpisać jakie są potrzeby, oczekiwania i bariery uczestników w kontekście wsparcia, które ma być udzielane w ramach projektu, uwzględniając dane w podziale na płeć. I co ważne – potrzeby, oczekiwania i bariery powinny bezpośrednio dotyczyć potencjalnej grupy docelowej, dlatego wskazane jest, aby wynikały z rozmów lub ankiet przeprowadzonych z jej przedstawicielami lub ich opiekunami (w przypadku osób zależnych).

Prawidłowo zatem IZ uzależniła poprawność założeń projektowych w zakresie realizacji zasady równości płci od prawidłowej diagnozy grupy docelowej związanej z obszarem, na którym zostaje udzielone wsparcie. Właściwie przyjęła, że skorzystanie z publikacji ogólnopolskich, odległych czasowo nie jest w tym zakresie wystarczające.

Zasadnie Instytucja Zarządzająca wyjaśniła, że grupą docelową nie są wszyscy mieszkańcy powiatu s. , tylko osoby potrzebujące wsparcia w codziennym funkcjonowaniu i ich opiekunowie faktyczni. Należy podkreślić, że skarżąca wskazała na strukturę płci 39 K i 21 M jako objętych wsparciem opiekuńczym, asystenckim, zdrowotnym na podstawie tego, że na obszarze projektu w 2022 r. mieszkało 4661 kobiet w wieku 75+ stanowiących 65% tej grupy wiekowej. W ocenie sądu wskazanie liczby osób starszych w wieku 75+ oraz wskazane zapotrzebowanie na usługi odnośnie tej kategorii osób nie daje pełnego obrazu grupy docelowej, którą stanowią osoby potrzebujące wsparcia bez względu na wiek.

Ponadto, mimo, że kryteria 1-4 są oceniane niezależnie, wszystkie powinny odnosić się do grupy docelowej. To ona, prawidłowo określona, jest podstawą, punktem odniesienia do oceny wszystkich kryteriów w ramach zasady równości płci. Skoro zatem przedstawione przez wnioskodawcę informacje nie pozwalały na przyznanie 1 lub więcej punktów w ramach kryteriów 1-4, prawidłowa była ich ocena jako "0" punktów.

Również zdaniem sądu oba dokumenty - Instrukcja wypełniania wniosku o dofinansowanie projektu w ramach programu regionalnego Fundusze Europejskie dla Ś. 2021 – 2027 Europejski Fundusz Społeczny Plus stanowiąca Załącznik nr V do ww. Regulaminu Wyboru Projektów oraz stanowiący do tej Instrukcji załącznik - Standard minimum realizacji zasady równości kobiet i mężczyzn w ramach projektów współfinansowanych z EFS+ są dokumentami równolegle obowiązującymi, spójnymi, wzajemnie się uzupełniającymi. Przemawia za tym w szczególności fakt, że w Standardzie minimum realizacji zasady równości kobiet i mężczyzn w ramach projektów współfinansowanych z EFS+ zawarte są odwołania do potencjalnej grupy docelowej, która winna być zdiagnozowana na podstawie Instrukcji wypełniania wniosku o dofinansowanie projektu w ramach programu regionalnego Fundusze Europejskie dla Ś. 2021 – 2027 Europejski Fundusz Społeczny Plus.

Odnosząc się do argumentów skarżącej wynikających z treści uzasadnienia wyroku z 21 maja 2024 r. WSA w Poznaniu (III SA/Po 102/24), przede wszystkim zaznaczyć należy, że wyrok wydany w tamtej sprawie nie był w żaden sposób wiążący ani dla Instytucji Zarządzającej, ani sądu orzekającego w niniejszej sprawie. Nadto z uzasadnienia tego wyroku wynika, że: "strona skarżąca zasadnie wskazała, że organ nie zakwestionował podanych przez nią danych, a jedynie poddał w wątpliwość ich pochodzenie z lat 2011, 2012 i 2014. Ponadto, organ nie odniósł się szczegółowo do zawartych w proteście konkretnych zarzutów skarżącej dotyczących definicji "danych", argumentów o przeprowadzaniu Narodowych Spisów Powszechnych co 10 lat, aktualizacji wyników badań "Aspekty medyczne, psychologiczne, socjologiczne i ekonomiczne starzenia się ludzi w Polsce" Polsenior 2012, potwierdzonych badaniem Polsenior 2 – Gdańsk 2021 oraz odpowiedzialności badań ogólnopolskich w stosunku do terenu gmin, na których ma być realizowany projekt. Nie podano również podstawy do obowiązku przeprowadzenia przez wnioskodawcę własnych badań w przedmiocie relewantnym dla przedmiotu naboru" (s. 17 uzasadnienia wyroku). Przytoczony fragment uzasadnienia przemawia za przyjęciem odmienności stanów faktycznych w obu sprawach (rozstrzygniętej przez WSA w Poznaniu i tej rozstrzygniętej przez WSA w Kielcach). Ubocznie należy zauważyć, że wyrokiem z 8 maja 2024 r. WSA w Poznaniu w sprawie III SA/Po 105/24 oddalił skargę fundacji. Z kolei z uzasadnienia tego wyroku wynika, że: "fakt, że opracowanie, jak twierdzi skarżący miało ogólnopolski i naukowy charakter nie wyłącza zarzutu organu, że było to opracowanie niewyczerpujące, bo odnoszące się jedynie do liczebności ludzi starszych wiekiem, pomijając inne osoby potrzebujące wsparcia w innych grupach społecznych do czego nawiązuje przecież wprost opis przedmiotu projektu".

Na gruncie rozpoznawanej sprawy zgodzić się należy z WSA w Poznaniu, że eksperci nie mogą bezkrytycznie przyjmować wszystkich załączonych do wniosku danych źródłowych, ale zobowiązani są je oceniać i konfrontować z pozostałymi danymi. Powinni więc dysponować takim materiałem, który im to umożliwi, bo to oni mają niezbędną wiedzę do zbadania wniosku pod kątem obowiązujących kryteriów i celów projektu.

Ponadto, sąd zauważa, że skierowanie projektu do negocjacji było w niniejszej sprawie jedynie możliwością, a nie obowiązkiem osoby oceniającej.

Prawidłowa była także, zdaniem sądu, ocena spełnienia kryterium nr 2 wskazująca, że skoro diagnoza grupy docelowej została przeprowadzona błędnie, to i bariery równościowe zostały do niej ustalone nieadekwatnie.

Również w ocenie sądu wskazane przez wnioskodawcę bariery nie były podane wraz z ilościowym lub procentowym podziałem na płeć, co uniemożliwiało uznanie, że tylko dwóch mężczyzn – opiekunów faktycznych potrzebuje wsparcia w projekcie.

Z kolei wobec alternatywności kryterium nr 2 i 3, wskazanie barier równościowych, uniemożliwiało ocenę kryterium nr 3.

Natomiast stwierdzenie, że "jeśli diagnoza grupy docelowej została przeprowadzona nieprawidłowo, podział na pleć staje się jedynie czysto technicznym zabiegiem, niepowiązanym z diagnozą" stanowi prawidłową, zdaniem sądu, ocenę kryterium nr 4. Instrukcja wypełniania wniosku o dofinansowanie projektu w ramach programu regionalnego Fundusze Europejskie dla Świętokrzyskiego 2021 – 2027 Europejski Fundusz Społeczny Plus wskazuje bowiem, że podanie przez wnioskodawcę liczby osób w podziale na płeć, stanowi tylko część analizy sytuacji kobiet i mężczyzn i nie jest wystarczające dla uzyskania pozytywnych odpowiedzi w Standardzie minimum realizacji zasady równości kobiet i mężczyzn w ramach projektów współfinansowanych z EFS+.

Podsumowując należy stwierdzić, że ocena przedmiotowego wniosku dokonana przez organ była czytelna, jasna i konkretna, oparta na dokumentach konkursowych. Uzasadnienie oceny projektu w zakresie kwestionowanego kryterium formalnego poddawało się weryfikacji sądowej. Uzasadnienie informacji zawierało taką treść, która pozwoliła jej spełnić ustawową rolę, tzn. umożliwić wnioskodawcy wniesienie w skardze do sądu umotywowanych zarzutów do oceny, która go nie satysfakcjonuje. Z informacji o nieuwzględnieniu protestu wynika, że organ odniósł się do zarzutów protestu i wskazał na okoliczności niespełnienia kryterium w zakresie Standardu minimum realizacji zasady równości kobiet i mężczyzn w ramach projektów współfinansowanych z EFS+.

Mając na uwadze wszystkie okoliczności w sprawie, sąd uznał stanowisko przedstawione w zaskarżonej informacji za prawidłowe. Instytucja Zarządzająca dokonała oceny z poszanowaniem reguł wynikających z art. 45 ustawy wdrożeniowej, tj. przejrzystości, rzetelności i bezstronności. Rozstrzygnięcie oparła w tym zakresie na prawidłowo zinterpretowanych i zastosowanych postanowieniach dokumentacji konkursowej.

W konsekwencji nie naruszyła także art. 43 ustawy wdrożeniowej, zgodnie z którym wybrany do dofinansowania może zostać wyłącznie projekt spełniający kryteria wyboru projektów. Co do zasady nie mogła naruszyć przepisu art. 54 ust. 1 ustawy wdrożeniowej, który jest adresowany do komisji oceny projektów i który stanowi, że komisja oceny projektów ocenia projekty w zakresie spełniania kryteriów wyboru projektów.

Z tych względów sąd, na podstawie art. 73 ust. 8 pkt 2 ustawy wdrożeniowej, oddalił skargę.