Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1983/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-6
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Protokolant spec. - Anna Szaruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi M. W.-J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) września 2017 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne: oddala skargę.


UZASADNIENIE

M.W. (dalej także jako: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także jako: organ, ZUS) z wnioskiem o umorzenie nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym w dniu [...] lipca 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. wydał decyzję Nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek :

I. w oparciu o art. 28 ust, 1-3,4 w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz.1778), zwanej dalej ustawą o systemie odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą oraz za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek, a także całości odsetek od nieopłaconych w terminie składek na:

• ubezpieczenia społeczne za okres od 09/2001r. do 07/2002r., 09/2002r., 07/2012r., 10/2012r., 01-03/2013r., od 06/2013r. do 06/2014r., od 10-12/2015r., 02-07/2016r., od 09/2016r. do 04/2017r. w łącznej kwocie 27 71534 zł, w tym z tytułu:

- składek - 21 672,34 zł,

- odsetek liczonych na dzień 18.05.2017r. - 6 043,00 zł

• ubezpieczenie zdrowotne za okres 07/2012r., 10/2012r., od 01-02/2013r., od 06/2013r. do 12/2013r., od 02-06/2014r., 10-11/2015r., 03-04/2016r., 03-04/2017 w łącznej kwocie 5 835,09 zł. w tym z tytułu:

- składek - 4 566,09 zł,

- odsetek liczonych na dzień 18.05.2017r. - 1 269,00 zł.

II. w oparciu o art. 28 ust. 3a-3b w/w ustawy w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki. Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141. poz. 1365), zwanym dalej rozporządzeniem w sprawie umarzania odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na:

• ubezpieczenia społeczne za okres od 09/2001r. do 07/2002r., 09/2002r., 07/2012r., 10/2012r., 01-03/2013r., od 06/2013r. do 06/2014r., 10-12/2015r. 02-07/2016r., od 09/2016r. do 04/2017r. w łącznej kwocie 26 033,66 zł. w tym z tytułu:

- składek -21 330,66 zł

- odsetek liczonych na dzień 18.05.2017r. - 4 703.00 zł,

• ubezpieczenie zdrowotne za okres 07/2012r., 10/2012r., 01-02/2013r., 06-12/2013r., 02-06/2014r., 10-11/2015r., 03-04/2016r., 03-04/2017r. w łącznej kwocie 5 835,09 zł. w tym z tytułu:

- składek - 4 566,09 zł,

- odsetek liczonych na dzień 18.05.2017r. - 1 269,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie. Organ pierwszej instancji nie stwierdził również podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b w/w ustawy, w związku z rozporządzeniem w sprawne umarzania.

Strona wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jego uzasadnieniu wskazała, że organ odmówił umorzenia należności na podstawie art. 28 ust 1,3 i 4 za osobę prowadzącą działalność gospodarczą jak za zatrudnionych pracowników. Zakład odmówił również umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a-3b za te same okresy za osobę prowadzącą działalność. Wobec czego strona uznała, że jest zobowiązana do opłacania swoich zobowiązań podwójnie.

Ponadto oświadczyła że w uzasadnieniu odmowy nie wyrażono opinii lub zlekceważono

najważniejsze kwestie, które były podniesione w czasie postępowania dowodowego tj. przewlekłej choroby, okresu przebywania na rencie oraz w szpitalu, faktu nieregularności w prowadzeniu działalności i uzyskiwaniu dochodu, katastrofy budowlanej zamieszkiwanego domu w wyniku ulewnych deszczy i nawałnic w latach 2011-2013. Zakład nie uwzględnił również faktu możliwości przejścia na emeryturę od października bieżącego roku, co wiąże się z uzyskiwaniem świadczenia w kwocie około 1500,00 zł, w dużo niższej niż dochody z prowadzonej działalności.

Przedstawione okoliczności w opinii strony stanowią wg przepisów cytowanych przez

Zakład podstawę do umorzenia składek i odsetek. Strona w dalszej części wniosku poinformowała, że w uzupełnieniu wniosku o umorzenie złożyła formularz dotyczący pomocy de minimis z nadzieją, iż uzyska tego typu pomoc. Jednakże Zakład nie odniósł się do tego dokumentu oraz go nie zwrócił. Natomiast w kwestii dotyczącej nie złożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wyjaśniła, że powyższy formularz był przeznaczony dla osób, które nie prowadzą pełnej księgowości wobec czego jej nie dotyczył. Wyjaśniła, że przez wiele lat rozlicza się na podstawie książki przychodów i rozchodów. Uzyskiwane dochody w wysokości od 3000,00 zł do 4000,00 zł miesięcznie brutto w 80 % przeznacza na spłatę zadłużenia z lat 2011-2014.

Ponadto w październiku 2015r. po okresie przebywania na rencie wznowiła prowadzenie działalności, wobec czego była zobowiązana do przeprowadzenia remontu i modernizacji sali do nauki, która nie była modernizowana od 20 lat.

Odniosła się do faktu nie zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji

informując, że ma świadomość jakie dokumenty złożyła do akt sprawy.

W uzasadnieniu wniosku szczegółowo odniosła się do czynników, które miały wypływ na nieopłacanie składek w poszczególnych latach. W okresie 1996-2007 utraciła całą rodzinę, a w roku 2006 po 30 latach nastąpiło odnowienie nowotworu kości. Leczenie i operacja zostały opłacone z oszczędności. Prywatny ubezpieczyciel, u którego była wykupiona polisa odmówił sfinansowania leczenia, bowiem polisa nie obejmowała takiego schorzenia. Ze względów finansowych, po przebytej operacji, wróciła do pracy. W latach 2006-2015 zachorowała na depresję, a stan zdrowia ulegał pogorszeniu. Okresowo korzystała z prywatnej psychoterapii. Stan zdrowia w tym okresie spowodował, że prowadzona działalność nie była zawieszana. W latach 2011-2013 po ulewnych deszczach i nawałnicach zniszczeniu uległ 100 letni dom rodzinny - zalana piwnica, zniszczony dach, kilkakrotnie interweniowała straż. Również i w tym przypadku ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania, a stan zdrowia strony uniemożliwił złożenie odwołania do sądu. Pomimo naprawy części dachu nadal nie jest on szczelny i przecieka. W latach 2012-2014 gdy czuła się w miarę dobrze, sporadycznie pracowała. Aby opłacać bieżące rachunki zaciągnęła kredyty, a następnie wysoko oprocentowane pożyczki, aby spłacać zaciągnięte zobowiązania. Wobec powyższego wpadła w pętlę zadłużenia.

Windykacja długów pogorszyła stan zdrowia. W latach 2013-2014 załamała się i była hospitalizowana. Zakład pomimo przepracowania 30 lat odmówił przyznania świadczenia, bowiem nie zostały opłacone dwie ostatnie składki przed leczeniem szpitalnym. Aby uzyskać środki na utrzymanie wystąpiła do MOPS o wsparcie, które otrzymała w wysokości 360,00 zł.

Uzyskanie dalszej pomocy zostało zaniechane z powodu upokorzenia jakie przeżyła występując o pomoc. W latach 2014-2015 przebywała na rencie, która wynosiła 900,00 zł. W tym okresie udało się nawiązać porozumienie z bankami i pożyczkodawcami. Zadłużenie w wysokości około 60 000,00 zł jest spłacane w małych ratach. Gdyby nie pomoc dalekiego wuja w spłacie zaległości, nie miałaby środków na utrzymanie. Oświadczyła, że dzięki samodyscyplinie udało się jej wyjść z depresji. Po powrocie do zdrowia, chciała prowadzić działalność na część etatu, co okazało się niemożliwym. Od września 2015r. do nadal prowadzi działalność gospodarczą. Jednakże powrót na rynek po prawie 3 latach był bardzo trudny. Środki uzyskane z tytułu działalności zostały przeznaczone na wyremontowanie sali.

W październiku 2017r. przechodzi na emeryturę, gdyż stan zdrowia nie pozwala na pracę od 8 do 10 godzin dziennie.

Strona w dalszej części wniosku wymieniła aktualne zadłużenie wobec banków i firm pożyczkowych. Odnosząc się do aktualnej sytuacji zdrowotnej wskazała, że przyjmuje leki antydepresyjne, wypisywane przez lekarza rodzinnego, a nowotwór uległ remisji i nie wymaga leczenia.

Wobec czego oświadczyła, że wykazała istnienie podstaw do umorzenia zaległości składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a-3b.

Po ponownej analizie zebranego materiału dowodowego organ, potwierdził, że z uwagi na fakt nie wywiązywania się przez stronę z obowiązku opłacania należnych składek z tytułu prowadzonej przez stronę pozarolniczej działalności gospodarczej powstała zaległość, która zgodnie z przepisami podlega spłacie wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi do dnia zapłaty włącznie. Stosownie do postanowień art. 23 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład zobowiązany jest do naliczania odsetek za zwłokę na zasadach i w wysokości określonej w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r.- Ordynacja podatkowa. Obowiązek opłacania składek istnieje przez cały okres prowadzenia działalności niezależnie od osiąganych przychodów, panującej na rynku konkurencji oraz czynników zewnętrznych, a za ryzyko związane z opłacalnością działalności gospodarczej, jak i jej negatywne skutki powinien odpowiadać podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Organ podkreśla, że istotnym dla sprawy jest, iż w trakcie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej strona zatrudniała pracowników, a część składek, które powinny być przekazywane do Zakładu finansują z własnych środków sami ubezpieczeni. Składki na ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych wynoszą 376,58 zł, a na ubezpieczenie zdrowotne - 341,68 zł, od których należne są również odsetki liczone do dnia zapłaty włącznie.

Podstawa prawna do umarzania należności z tytułu składek zawarta została w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Stosownie do art. 28 ust. 1 ww. ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Natomiast w myśl art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w ust. 3a powołanej ustawy, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Do składek za zatrudnianych pracowników w części finansowanej przez tychże pracowników (składki finansowane przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek), zgodnie art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie znajdują zastosowania przepisy art. 28 przedmiotowej ustawy. Oznacza to, iż przepis art. 28 ustawy systemowej oraz przepisy rozporządzenia wykonawczego nie mogą stanowić podstawy do umorzenia tych składek. Organ przypomina, że w punkcie I sentencji zaskarżonej decyzji z dnia [...].07.2017 r. Zakład wskazał okresy i należności z tytułu składek podlegające rozstrzygnięciu na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ze względu na nieściągalność tych zobowiązań.

Natomiast w punkcie II sentencji wskazał okresy i należności, które podlegają umorzeniu w trybie art. 28 ust. 3a i 3b powołanej ustawy - w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Zatem niezasadnym jest argument, że z zaskarżonej decyzji wynika, że strona jest podwójnie zobowiązana do zapłaty należności z tytułu składek za siebie jako osobę prowadzącą działalność jak i za zatrudnionych pracowników.

Rozpatrując wniosek w kontekście przesłanek do umorzenia zobowiązań z tytułu składek określonych w art. 28 ust. 1-3 w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdzono, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku tub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r, - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ podkreśla jednocześnie, że decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy i nawet wystąpienie przesłanek określonych ustawą nie skutkuje automatycznym umorzeniem zadłużenia.

Wskazuje jednocześnie, że skarżąca jest właścicielką nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,1178 ha położonej w Z. o nr KW [...]. Na posiadanej nieruchomości Zakładowi przysługuje prawo dokonania zabezpieczenia należności składkowych wpisem hipoteki.

Ponadto wobec Skarżącej nie można potwierdzić nieściągalności zobowiązań, bowiem Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczenie Społecznych jako organ egzekucyjny nie wszczął postępowania egzekucyjnego. Dopóki postępowanie to nie zostanie przeprowadzone nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji, wobec czego żaden z organów egzekucyjnych nie mógł potwierdzić braku majątku i nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ zauważa, że strona posiadazobowiązania cywilnoprawne na rzecz banków, firm kredytowych oraz innych instytucji i osób fizycznych. Część tych zobowiązań została uregulowana, część dochodzona jest przez komorników sądowych, a część jest spłacana.

Organ podkreśla również, że konieczność spłaty długów wobec innych wierzycieli nie może przesądzać o umorzeniu zaległości składkowych. Szczególnie zobowiązania cywilnoprawne, a także prywatne nie mogą być uprzywilejowane względem zadłużenia z tytułu zobowiązań publicznoprawnych. Mają one bowiem charakter priorytetowy i powinny być regulowane w pierwszej kolejności. W odniesieniu do składek na ubezpieczenie zdrowotne Zakład jest tylko ustawowym organem odpowiedzialnym za ich pobór i przekazuje je na rachunek Narodowego Funduszu Zdrowia, z którego finansowane są na zasadzie solidarności społecznej świadczenia udzielane w ramach publicznej służby zdrowia. Zatem skuteczne dochodzenie od dłużników zaległych składek na ubezpieczenia leży w interesie wszystkich ubezpieczonych.

Organ drugiej instancji podkreśla, że dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia jest ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania.

Po ponownej analizie zgromadzonego materiału dowodowego, organ stwierdza, że w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności na mocy art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Przepis ten przewiduje, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej, w szczególności w przypadkach:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zgodnie z postanowieniami wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć przedmiotowe należności, jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej, a zapłata spowodowałaby zagrożenie bytu.

Organ podkreśla, że z akt sprawy wynika, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a źródłem jej utrzymania są dochody uzyskiwane z tytułu prowadzonej okresowo działalności gospodarczej, które zostały określone na kwotę od 3000,00 do 4000,00 zł miesięcznie. Z akt sprawy wynika również, że w latach 2015 – 2017 prowadzona działalność przynosiła stratę.

Do akt sprawy nie został jednak dołączony żaden materiał dowodowy potwierdzający wysokość ponoszonych kosztów utrzymania. Ze względu na nieudokumentowanie powyższych okoliczności, Zakład miał ograniczone możliwości wyważenia czy strona znajduje się w zagrożeniu bytu i czy jest to sytuacja trwała i nieodwracalna. Po dokładnej analizie materiału dowodowego organ drugiej instancji nie potwierdził, aby spłata należności z tytułu składek pozbawiłaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za trafny oceniono wywód organu pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia mówiący, iż poniesione straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodują, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności. Strona wskazywała, że powodem zawieszania prowadzonej działalności były problemy zdrowotne. Nie wynika, aby ulewne deszcze i nawałnice w latach 2011 – 2014, które uszkodziły dach domu, doprowadziły do trwałej utraty możliwości użytkowania domu czy możliwości wykonywania pracy. Poza tym, strona dokonała inwestycji związanych z remontem salki przeznaczonej do nauki, a także zakupiła nowy sprzęt, co daje możliwość dalszego prowadzenia działalności.

Jednym z kryteriów do umorzenia zaległości, określonych w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jest przesłanka przewlekłej choroby lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności, która w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania.

Wniosek o umorzenie zaległości składkowych był motywowany problemami zdrowotnymi. Zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji nie neguje złego stanu zdrowia, który w znaczny sposób ograniczał możliwość prowadzenia działalności. Ponowna analiza przedłożonego materiału dowodowego pozwala uznać, że problemy zdrowotne w chwili obecnej nie mają wpływu na pozyskiwanie dochodów niezbędnych na spłatę zaległości składkowych, bowiem strona jest aktywna zawodowo. Organ podkreśla, że w okresie od [...].08.2014 r. do [...].09.2015 r. ze względu na pogorszenie się stanu zdrowia miała ona orzeczoną przez Lekarza Orzecznika ZUS częściową niezdolność do pracy okresowo do dnia [...].08.2015 r. Wobec czego Zakład wypłacał rentę, która jest świadczeniem pieniężnym. Renta stanowi rekompensatę ewentualnych ograniczeń w wykonywaniu pracy związanych ze stanem zdrowia.

Po tym okresie strona podjęła prowadzenie działalności gospodarczej, zatem nie można jednoznacznie stwierdzić, że na trwałe została wykluczona z rynku pracy. Zatem organ nie miał możliwości jednoznacznie potwierdzić trwałej niezdolności do pracy. Reasumując, organ stwierdza, że ponowna analiza materiału dowodowego dokonana przez organ drugiej instancji nie potwierdza, aby występowały podstawy do umorzenia zaległości. Użyty w wyżej cytowanych przepisach prawa przez ustawodawcę zwrot: należności mogą być umarzane wskazuje na uznaniowy charakter decyzji wydanej na ich podstawie. Oznacza to, że organ ma prawo, ale nie obowiązek pozytywnie rozstrzygnąć sprawę umorzenia.

Decyzję wyżej opisaną zaskarżyła M.W. podnosząc, że organ nie ustosunkował się do jej wyjaśnień dotyczących nie prowadzenia działalności oraz do prowadzenia działalności sporadycznie.

Skarżąca przedstawiła okresy czasu mające jej zdaniem znaczenie w sprawie, a związane:

- z brakiem prowadzenia przez nią działalności gospodarczej,

- z chorobą i pobytem w szpitalu,

- z sytuacją finansową, zdrowotną i mieszkaniową.

Stwierdziła, że przez ponad 35 lat pracowała na dwa etaty. Gdy zachorowała, została bez środków do życia, ponieważ nie zapłaciła wszystkich składek. Jej emerytura będzie wynosiła 1350 zł i taka sytuacja jest dla niej nie do zaakceptowania.

Z treści skargi wynika, że skarżąca wnosi o "umorzenie kwestionowanych okresów składek w latach 2012 – 2014/15 jako okresów, w których faktycznie nie pracowała".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. 2014, poz. 1647 tj. ze zm. ).

Rolą Sądu jest ocena czy organ nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego i procesowego, które skutkowałyby wadliwością zaskarżonej decyzji wymagającą wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.).

Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób dający podstawę do jej uchylenia. Sąd podzielił też, uznając za niewadliwe, ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego, które znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym.

Jak wynika z akt sprawy, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek w kontekście art. 28 ust. 1-6 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1

rozporządzenia w sprawie umarzania.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, na co prawidłowo powołał się organ orzekający, że zasadą ustaloną w art. 28 ust.2 u.s.u.s. jest, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem postanowień ust. 3a.

Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

ZUS orzekając w sprawie prawidłowo ustalił, że żadna z przesłanek tego artykułu nie została spełniona.

Wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,1178 ha położonej w Z. o nr KW [...]. Na posiadanej nieruchomości organowi przysługuje prawo dokonania zabezpieczenia należności składkowych wpisem hipoteki. Wobec wnioskodawczyni nie można potwierdzić nieściągalności zobowiązań, bowiem Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organ egzekucyjny nie wszczął postępowania egzekucyjnego. Dopóki postepowanie to nie zostanie przeprowadzone, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji (żaden z organów egzekucyjnych nie mógł potwierdzić braku majątku i nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne).

Organ zasadnie uznał, iż brak było podstaw do umorzenia należności na mocy art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 rozporządzenia wykonawczego, strona nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie opłacić należności ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną, ponieważ pociągnęłoby to dla niej zbyt ciężkie skutki. Przez powyższe należy rozumieć pozbawienie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak również przewlekłą chorobę lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającą możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jej źródłem utrzymania są dochody uzyskiwane z tytułu prowadzonej okresowo działalności gospodarczej, które zostały określone na kwotę od 3 000,00 zł do 4 000,00 zł miesięcznie. Z akt sprawy wynika, że w latach 2015 – 2017 prowadzona przez nią działalność przyniosła stratę. Zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji miał ograniczone możliwości ustalenia średniomiesięcznego dochodu w prowadzonym przez stronę gospodarstwie domowym (brak było możliwości porównania czy budżet, którym dysponuje jest na poziomie minimum socjalnego). Sąd zwraca uwagę, iż do akt sprawy nie został dołączony żaden materiał dowodowy potwierdzający wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów utrzymania. Zatem, organ miał ograniczone możliwości wyważenia czy wnioskodawczyni znajduje się w zagrożeniu bytu i czy jest to sytuacja trwała i nieodwracalna. Organ nie potwierdził, aby spłata należności z tytułu składek pozbawiła wnioskodawczynię możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W związku z tym właściwie uznał za niespełnioną przesłankę umorzenia zawartą w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W ocenie sądu, organ zasadnie uznał, że w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia. Nie wynika również, aby ulewne deszcze i nawałnice, które uszkodziły dach domu, doprowadziły do trwałej utraty możliwości jego użytkowania czy możliwości wykonywania pracy. Wnioskodawczyni dokonała inwestycji związanych z prowadzoną działalnością, co daje możliwość dalszego jej prowadzenia. Podkreślić należy również, że osoba decydująca się na podjęcie i prowadzenie działalności gospodarczej, przyjmuje na siebie odpowiedzialność za zobowiązania z tym związane. Musi liczyć się zatem z obowiązkiem odprowadzania należnych składek na te ubezpieczenia w ustawowym terminie i wymaganej wysokości bez względu na wysokość uzyskiwanych dochodów. Sąd podkreśla, iż organ ma rację wskazując, że problemy zdrowotne wnioskodawczyni w chwili obecnej nie mają wpływu na pozyskiwanie przez nią dochodów niezbędnych na spłatę zaległości składkowych, bowiem jest ona osobą aktywną zawodowo. W tym miejscu przypomnieć trzeba, iż umorzenie należności jest definitywną rezygnacją z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z powyższym taka decyzja musi być podejmowana bardzo rozważnie. Organ zobowiązany jest uwzględnić aktualne możliwości płatnicze zobowiązanego, ale także powinien mieć na względzie, możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości. W ocenie sądu, skarżący takim potencjałem na przyszłość dysponuje, czego dowodem jest podjęcie działalności. Należy wskazać, że obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków w celu dochodzenia należności z tytułu składek w tym także środków przymusowego dochodzenia należności. Szczególna wnikliwość i staranność działania przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności z tytułu składek wynika z ich publicznego charakteru i celu, na które są one przeznaczone, dlatego przy podejmowaniu takich decyzji konieczna jest konfrontacja interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Z tego wynika także wyjątkowość instytucji umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie sądu jako prawidłowe należy uznać ustalenia organu, że stwierdzona trudna sytuacja finansowa skarżącej nie kwalifikuje się do podjęcia decyzji korzystnej dla niej. Podnieść należy, iż sąd nie kwestionując trudnej sytuacji w jakiej znalazła się strona, stwierdza jednakże że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do podjęcia decyzji o umorzeniu należności. ZUS rozważył i skonfrontował, w realiach rozpoznawanej sprawy, ważny interes strony i interes społeczny. Wynik tej konfrontacji, znajdujący odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie może być uznany za dowolny lub sprzeczny z prawem.

Kontrolując natomiast działania ZUS podejmowane w toku przeprowadzonego postępowania przypomnieć należy, iż ustawodawca używając w omawianych przepisach zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie sąd, lecz ZUS, który może - ale nie musi - je umorzyć. Zakład ma możliwość. ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. lub w rozporządzeniu w sprawie umarzania. Zaznaczyć jednak trzeba, iż ocena organu w tej kwestii musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Konieczne jest, aby znalazła ona należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie jest szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne, a zwłaszcza przy decyzjach negatywnych. Pamiętać także należy, iż w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru o którym była mowa wyżej. Należy wskazać, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postepowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

Oceniając sprawę pod tym kątem wskazać należy, że organ prawidłowo zebrał i ocenił niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku materiał dowodowy. Organ bowiem przeprowadził bardzo szerokie postępowania. Postępowania były prowadzone z uwzględnieniem wszystkich zasad, w szczególności skarżąca miała zapewniony czynny udział w każdym stadium, nadesłany przez skarżącą materiał dowodowy oraz

twierdzenia zostały przeanalizowane i analiza ta znalazła odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Zarówno decyzja I instancji, jak też decyzja wydana na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy są skonstruowane prawidłowo, powołują podstawy prawne oraz zawierają uzasadnienie faktyczne I prawne. Sąd nie dopatrzył się w działaniach ZUS naruszeń przepisów proceduralnych, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik postępowania a tylko takie uchybienia stosownie do treści art. 145 § 1 pkt lit c p.p.s.a. jest podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Wskazać należy, że sąd dokonywał oceny decyzji w dacie jej wydania i każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 lutego 2000 r, w/s III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a,, orzekł jak w sentencji wyroku.