Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 37/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 49 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 2187
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), Sędzia WSA Artur Kuś, Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, , Protokolant specjalista Ewa Sawicka-Bożek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi B.W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2018 r. znak [...] w przedmiocie nakazu przeprowadzenia robót budowlanych przy zabytku oddala skargę


UZASADNIENIE

[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z [...] maja 2018 r., na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 7 pkt 1, art. 49 ust. 1, 2, art. 89 pkt 2, art. 91 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2187 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) nakazał B. W., przeprowadzenie robót budowlanych przy budynku pałacu w F., gm. L., wpisanym do rejestru zabytków pod nr [...] decyzją z dnia [...] listopada 1974 r., w następującym zakresie:

I. w obrębie więźby dachowej i dachu:

-wykonanie remontu drewnianej więźby dachowej,

-wymiana istniejącego pokrycia dachowego z papy na nowe,

-wymiana zawilgoconego deskowania pełnego dachu,

-wymiana opierzeń,

-wymiana rynien i rur spustowych,

-remont zadaszenia ryzalitu w elewacji wschodniej,

II. w obrębie murów:

-usunięcie samosiejek wrośniętych w mury,

-przemurowanie korony murów elewacji północnej w jej wschodnim fragmencie,

-naprawa pęknięć murów, obluzowanych nadproży okien,

-zabezpieczenie otworów okiennych i drzwiowych przed dostępem osób niepowołanych,

w terminie do [...] października 2018 r.

III. w obrębie stropów i sklepień:

-naprawa drewnianego stropu belkowego pomiędzy parterem a poddaszem (w wielu miejscach zawilgoconego z oberwaną podsufitką i odsłoniętymi zawilgoconymi belkami stropowymi),

- usunięcie wykładzin i zagrzybionych podłóg oraz wtórnych boazerii,

w terminie do [...] czerwca 2019 r.

IV. ponadto:

-osuszenie, odgrzybienie sklepień w piwnicy,

-osuszenie i odgrzybienie murów,

-wymiana zlasowanyeh cegieł, uzupełnienie spoinowania w odsłoniętych fragmentach elewacji,

-usunięcie zawilgoconych tynków i uzupełnienie tynkowania z odtworzeniem detalu architektonicznego,

- remont schodów zewnętrznych,

w terminie do [...] października 2019 r.

W uzasadnieniu organ podał, że w dniu [...] października 2017 r. przeprowadził kontrolę pałacu w F., gm. L. W jej wyniku stwierdził zły stan nieużytkowanego pałacu. Budowla jest niezabezpieczona, dostępna dla osób postronnych. Widoczne są silne zawilgocenie murów wynikające z nieszczelności pokrycia dachowego oraz niedziałającego systemu odprowadzania wody opadowej (rury spustowe oberwane, rynny zanieczyszczone). Długotrwałe zawilgocenie przyczyniło się do uszkodzenia detalu architektonicznego, znacznych ubytków tynkowania elewacji, wypłukania spoin oraz lasowania cegieł.

Na elewacjach rosną samosiejki. Występują miejscowe pęknięcia poniżej gzymsu koronującego. Murowane schody boczne i główne z odspojonym tynkiem cementowym i oberwanym licem cegieł.

W obrębie otworów okiennych widoczne są oberwanie nadproża okna piwnicy w elewacji południowej, obluzowanie cegieł nadproży okien parteru. Wewnątrz w piwnicach ślady dawniejszego zawilgocenia po pęknięciu rury, miejscowo odspojone tynki.

Na parterze widoczne są silne zawilgocenie murów, zagrzybienie. W ścianie północnej przy narożniku północno - wschodnim pionowe pęknięcie. Zawilgocenie drewnianego stropu widoczne prawie w każdym pomieszczeniu w postaci mokrych plam, ubytków tynkowania, oberwania podsufitki (nad pomieszczeniem w ryzalicie wschodnim, w dwóch pomieszczeniach na wschód od sali głównej w trakcie północnym, w pomieszczeniu na zachód od holu wejściowego w trakcie południowym).

Oberwania podsufitki odsłaniają zawilgocone belki stropowe. Na poddaszu widoczne zawilgocone elementy więźby dachowej, ze śladami korozji biologicznej. Pokrycie dachowe nieszczelne, znaczny ubytek pokrycia przy szczycie wschodnim. Zachowany wystrój architektoniczny holu oraz nielicznie oryginalna stolarka drzwiowa.

Drewniane schody zabiegowe ze śladami zawilgocenia, pozbawione balustrady. Stolarka okienna w znacznej części wtórna, uszkodzona, pozbawiona oszklenia. Oryginalne okna zachowane na piętrze ryzalitu południowego, konstrukcji skrzynkowej, z profilowanym ślemieniem i listwą przymykową oraz ozdobnymi klameczkami.

W toku postępowania B. W. wskazał, że jest właścicielem obiektu od [...] kwietnia 2016 r., zły jego stan istniał już w momencie zakupu pałacu. Ponadto wskazał na konieczność wystąpienia do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego o wydanie opinii czy przedmiotowy obiekt nadaje się do remontu czy rozbiórki.

W ocenie organu, B. W. znał rzeczywisty stan zachowania pałacu i przejął obowiązki właściciela zabytku, które zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, polegają w szczególności na zapewnieniu warunków prowadzenia prac konserwatorskich i robót budowlanych przy zabytku oraz zabezpieczeniu i utrzymaniu zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie.

O zmianie własności pałacu organ nie został poinformowany. Niemniej od momentu zakupu pałacu, nowy właściciel nie przeprowadził żadnych prac zabezpieczających, powstrzymujących destrukcję zabytku. Decyzja zobowiązująca do przeprowadzenia wskazanych prac ma na celu zabezpieczenie zabytku przed dalszym niszczeniem.

Zły stan techniczny zabytku, którego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową, nie stanowi przesłanki do jego rozbiórki.

Właściwość rzeczowa [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, wynika z wpisu pałacu w F. do rejestru zabytków pod nr [...] decyzją z dnia [...] listopada 1974 r. Budynek wzniesiono około 1890 r. w uproszczonym stylu eklektycznym.

Materialnoprawną podstawę do nakazania robót, stanowił art. 49 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2017 r., poz. 2187 ze zm.), zgodnie z którym Wojewódzki Konserwator Zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie, w terminie określonym w tej decyzji, prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku.

Z księgi wieczystej nr [...] wynika, że działka nr [...], na której znajduje się pałac w F. stanowi własność B. W..

Stwierdzony zły stan zachowania obiektu, bez podjęcia określonych prac zabezpieczających prowadzić może do dalszego pogorszenia stanu i w konsekwencji zniszczenia zabytku.

Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza, polega w szczególności na zapewnieniu warunków prowadzenia prac konserwatorskich i robót budowlanych przy zabytku oraz zabezpieczeniu i utrzymaniu zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie.

Zgodnie z art. 4 pkt. 2 i 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, ochrona zabytków polega na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań mających na celu zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków oraz udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków dlatego organ wydał decyzję zobowiązującą do podjęcia konkretnych działań.

Pozostawienie istniejącego, nieszczelnego pokrycia dachowego i nie podejmowanie koniecznych prac remontowych w obrębie drewnianej więźby dachowej i stropów może spowodować dewastację zabytku na skutek szkodliwego działania wody opadowej i zawilgocenia obiektu, a także zniszczenia autentycznej zabytkowej substancji.

Nieszczelności w pokryciu dachowym przyczyniły się już do skorodowania belek stropowych w widocznych spod oberwanych podsufitek w części pomieszczeń. Brak prac remontowych w obrębie stropu belkowego pomiędzy parterem a poddaszem może prowadzić do dewastacji obiektu poprzez jego zawalenie się, zniszczenie zabytkowego układu funkcjonalno-przestrzennego i autentycznej zabytkowej substancji. Pozostawienie zanieczyszczonych rynien i nie podejmowanie koniecznych uzupełnień rur spustowych przyczyni się do pogłębienia zawilgocenia i zagrzybienia murów.

Zniszczone, zlasowane cegły na elewacji i koronie murów wymagają wymiany, ponieważ utraciły pierwotną wytrzymałość. Pozostawienie na elewacjach, gzymsach samosiejek przyczyni się do dalszego utrzymywania wilgoci oraz rozsadzania muru. Wewnątrz usunięte powinny zostać wszelkie uszczelniające powłoki, wtórne boazerie, wykładziny PCV oraz zawilgocone, tynki cementowe, przyczyniające się do rozwoju zagrzybienia. Brak podjęcia prac przy schodach do pałacu spowoduje dalsze jego zawilgocenie i korozję materiałów budowlanych.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] października 2018 r., na podstawie art. 49 ust. 1 i 2, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2187 ze zm.), art. 17 pkt 2, art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania B. W. od decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] maja 2018 r. - uchylił decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w części dotyczącej nakazu zabezpieczenia otworów okiennych i drzwiowych przed dostępem osób niepowołanych i umorzył postępowanie pierwszej instancji w tym zakresie, uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu wykonania nakazanych prac w pkt. 1 i 2 i wyznaczył nowy termin do dnia [...] maja 2019 r. oraz utrzymał zaskarżoną decyzję w pozostałej części w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji, jako materialnoprawną podstawę decyzji wskazał art. 49 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

W myśl tego przepisu wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku przeprowadzenie prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku.

Zgodnie z art. 3 pkt 6 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami "prace konserwatorskie" to działania mające na celu zabezpieczenie i utrwalenie substancji zabytku, zahamowanie procesów jego destrukcji oraz dokumentowanie tych działań. Natomiast w zakresie terminu "roboty budowlane" pkt 8 wskazanego przepisu, odsyła do ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.

Na podstawie art. 49 ust. 1 organ konserwatorski może nakazać nie tylko przeprowadzenie prac zmierzających do utrzymania substancji zabytkowej (konserwatorskich), ale także innych robót polegających na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego, których wykonanie uzna za niezbędne ze względu na ochronę zabytku przed zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem.

Określając rodzaj i zakres prac niezbędnych do wykonania przez zobowiązany podmiot, organ ochrony zabytków zobligowany jest trzymać się ściśle treści art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, co oznacza, że zakres nakazanych działań nie może wykraczać poza granice wyznaczone w tym przepisie.

Przepis ten nie może stanowić podstawy do nałożenia obowiązku zabezpieczenia otworów okiennych i drzwiowych przed dostępem osób niepowołanych, bowiem tego rodzaju działania leżą w istocie w zakresie kompetencji organu nadzoru budowlanego i jako takie nie mieszczą się w dyspozycji art. 49 ust. 1 ww. ustawy.

Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżoną decyzję należy uchylić w części dotyczącej nakazu zabezpieczenia ww. otworów i umorzyć postępowanie pierwszej instancji w tym zakresie, z uwagi na przekroczenie dyspozycji art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Nałożone obowiązki stanowią w istocie podstawowe działania zabezpieczające i hamujące postępujący proces destrukcji, a nadmierne wydłużenie terminu wiązać by się mogło z poważnym pogorszeniem stanu zachowania budynku.

Jednakże z uwagi na niemożliwy do realizacji termin wykonania nakazanych prac, wyznaczonych w pkt. 1 i 2 zaskarżonej decyzji, organ drugiej instancji uchylił decyzję w części dotyczącej terminu wykonania nakazanych prac w pkt. 1 i 2 i wyznaczył dłuższy termin wykonania tych prac tj. do dnia 31 maja 2019 r.

Pozostały zakres prac nałożony na właściciela obiektu, którego celem jest usunięcie zagrożenia zniszczeniem zabytku, był prawidłowy

Podczas kontroli, przeprowadzonej w dniu [...] października 2017 r. stwierdzono, że pałac jest nieużytkowany i znajduje się w złym stanie technicznym. Opisano szczegółowo nieprawidłowości stany technicznego zabytku.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, organ wskazał, że przedmiotem postępowania było wydanie nakazu w trybie art. 49 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, nie zaś skreślenie z rejestru zabytków.

Organ ochrony zabytków posiada specjalistyczną wiedzę, wobec czego kompetentny był do dokonywania samodzielnej oceny zabytku pod względem posiadanych przez niego wartości artystycznych, historycznych i naukowych. Nie miał obowiązku występować do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego o opinię w sprawie stanu technicznego budynku.

Poza tym z pisma Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2018 r. wynikało m.in., że pałac w F. jest pustostanem w przeciętnym stanie technicznym i można przychylić się do opinii wydanej przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora w P. w nakazie nr [...] z dnia [...] maja 2018 r.(...) co do opisanego stanu technicznego.

Pałac w F., odpowiada definicji legalnej zabytku, określonej przez art. 3 pkt 1 ustawy z dnia [...] lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jako nieruchomość, będąca dziełem człowieka lub związana z jego działalnością i stanowiąca świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, której zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. ustawy, podlega on ochronie i opiece bez względu na stan zachowania.

Materiał dowodowy potwierdza pilną potrzebę wykonania prac zabezpieczających, jak również prac konserwatorskich pałacu. Pozostawienie pałacu bez opieki i zaniechanie podejmowania jakichkolwiek prac niesie ze sobą ryzyka bezpowrotnego zniszczenia substancji zabytkowej.

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w art. 5, jednoznacznie określa sposób sprawowania opieki przez właścicieli nad zabytkiem, jako zapewnienie warunków m.in. do zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie (pkt 3) oraz korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości (pkt 4), przewidując w rozdz. 10a (art. 107a-107i) możliwość stosowania kar administracyjnych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, a w art. 110 również sankcje karne w przypadku zaniechania opieki nad zabytkiem przez jego właściciela. Oznacza to, iż pozostawienie zabytku bez opieki, sprawowanej na podstawie ww. przepisów jest niedopuszczalne.

Z art. 49 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wyraźnie wynika, że kwestie ekonomiczno-techniczne nie mają znaczenia, gdyż celem tego przepisu jest uchronienie zabytku przed jego całkowitą degradacją. Argumenty natury ekonomicznej, a nie prawnej nie mogą być przesłanką do rezygnacji z działań dążących do zachowania substancji i wartości zabytkowej przedmiotowego budynku, w momencie ich realnego zagrożenia postępującą degradacją. Aspekty ekonomiczno-gospodarcze nie mieszczą się pośród przesłanek warunkujących stosowanie art. 49 ust. 1 ww. ustawy (wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 października 2017 r., znak: VII SA/Wa 2609/16).

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2018r. wniósł B. W., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w części utrzymującej w mocy decyzję I instancji oraz wyznaczającej nowy termin wykonania obowiązków oraz uchylenia decyzji I instancji.

Skarżący zarzucił:

- naruszenie prawa materialnego w szczególności art. 6 ust. 1 pkt. 1 lit. c ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami przez twierdzenie, że budynek jest jeszcze dziełem architektury i budownictwa, art. 7 pkt.1 ww. ustawy przez błędną interpretację i przyjęcie, że budynek pałacu w F., jest jeszcze zabytkiem, art. 4 pkt. 1 ww. ustawy, gdyż właściciel nie ma środków finansowych aby wykonać roboty nakazane przez organ.

- naruszenie art. 13 ust. 1 i 2 ww. ustawy, przez bezpodstawne przyjęcie, że wpis do rejestru zabytków dokonany na podstawie nieaktualnej dokumentacji nie może być zweryfikowany, mimo że z przedłożonych dokumentów wynika, że pałac nie jest już zabytkiem, a na pewno nie jest dziełem architektury i budownictwa, z powodu jego złego stanu technicznego oraz utraty wartości historycznej,

Naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego:

- art. 6 i 7 k.p.a. i art. 2 Konstytucji (zasady praworządności) poprzez nieustalenie rzeczywistego stanu sprawy i wydanie decyzji jedynie na podstawie protokołu kontroli, gdy stan techniczny pałacu powinien być zbadany przez biegłego z zakresu budownictwa.

- art. 10 § 1 k.p.a., organ I instancji, nie rozpoznał wniosków skarżącego zawartych w piśmie z dnia 26 kwietnia 2018 roku i wydał decyzję, nie zapoznano skarżącego z materiałem, na podstawie którego w 1974 roku wpisano Pałac w F. do rejestru zabytków,

- art. 7 k.p.a., gdyż organ II instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, co do stanu zachowania Pałacu w F., tylko przyjął ustalenia organu I instancji.

- art. 9 i 11 k.p.a. poprzez nieinformowanie skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie praw strony i nieudzielanie niezbędnych wskazówek i wyjaśnień, jak również niewyjaśnienie skarżącemu zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy.

- art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przedmiotem kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik.

Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną

W ocenie Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe, oparte na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, a także na prawidłowej wykładni art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2187 ze zm., w skrócie u.o.z.z.). Dlatego skarga nie mogła odnieść zamierzonego skutku.

W dniu 11 października 2017 r. upoważniony pracownik [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków przeprowadził kontrolę pałacu w F., gm. L..

W jej wyniku stwierdził zły stan techniczny nieużytkowanego pałacu. Budowla jest silne zawilgocona co wynika z nieszczelności pokrycia dachowego oraz niedziałającego systemu odprowadzania wody opadowej (rury spustowe oberwane, rynny zanieczyszczone). Długotrwałe zawilgocenie przyczyniło się do uszkodzenia detalu architektonicznego, znacznych ubytków tynkowania elewacji, wypłukania spoin oraz lasowania cegieł.

Na elewacjach rosną samosiejki. Występują miejscowe pęknięcia poniżej gzymsu koronującego. Murowane schody boczne i główne z odspojonym tynkiem cementowym i oberwanym licem cegieł.

W obrębie otworów okiennych widoczne są oberwanie nadproża okna piwnicy w elewacji południowej, obluzowanie cegieł nadproży okien parteru. Wewnątrz w piwnicach ślady dawniejszego zawilgocenia po pęknięciu rury, miejscowo odspojone tynki.

Na parterze widoczne są silne zawilgocenie murów, zagrzybienie. W ścianie północnej przy narożniku północno - wschodnim pionowe pęknięcie. Zawilgocenie drewnianego stropu widoczne prawie w każdym pomieszczeniu w postaci mokrych plam, ubytków tynkowania, oberwania podsufitki (nad pomieszczeniem w ryzalicie wschodnim, w dwóch pomieszczeniach na wschód od sali głównej w trakcie północnym, w pomieszczeniu na zachód od holu wejściowego w trakcie południowym).

Oberwania podsufitki odsłaniają zawilgocone belki stropowe. Na poddaszu widoczne zawilgocone elementy więźby dachowej, ze śladami korozji biologicznej. Pokrycie dachowe nieszczelne, znaczny ubytek pokrycia przy szczycie wschodnim. Zachowany wystrój architektoniczny holu oraz nielicznie oryginalna stolarka drzwiowa.

Drewniane schody zabiegowe ze śladami zawilgocenia, pozbawione balustrady. Stolarka okienna w znacznej części wtórna, uszkodzona, pozbawiona oszklenia. Oryginalne okna zachowane na piętrze ryzalitu południowego, konstrukcji skrzynkowej, z profilowanym ślemieniem i listwą przymykową oraz ozdobnymi klameczkami.

Z oględzin dniu 11 października 2017 r. sporządzono protokół i dołączono obszerną dokumentację fotograficzną.

Sąd podzielił stanowisko organów obu instancji, że taki stan zabytku skutkuje zagrożeniem jego zniszczenia. Nie budzi wątpliwości Sądu, iż w wyniku działania czynników atmosferycznych, postępuje erozja stropów, ścian, podłóg, co może spowodować znaczne zniszczenia tych elementów zabytku.

Stosownie do treści art. 49 ust. 1 u.o.z.z., wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie, w terminie określonym w tej decyzji, prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku.

Niewątpliwie na tej podstawie prawnej, może zostać nałożony obowiązek wykonania odpowiednich robót budowlanych przy zabytku, w celu zabezpieczenia i utrzymanie zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie,

Zatem organ ochrony zabytków ma prawo i obowiązek przeciwdziałania dewastacji i pogorszeniu substancji zabytkowej obiektu wpisanego do rejestru zabytków. O ile tylko konieczne jest wykonanie robót budowlanych w celu zabezpieczenia zabytku przed dalszym pogorszeniem jego stanu technicznego, to taki obowiązek powinien zostać nałożony.

Trafnie organ odwoławczy skorygował decyzję organu I instancji.

Na podstawie art. 49 ust. 1 organ konserwatorski może nakazać zarówno przeprowadzenie prac zmierzających do utrzymania substancji zabytkowej (konserwatorskich), jak i innych robót polegających na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego, których wykonanie uzna za niezbędne dla ochrony zabytku przed zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem.

Przepis ten nie mógł stanowić podstawy do nałożenia obowiązku zabezpieczenia otworów okiennych i drzwiowych przed dostępem osób niepowołanych. Tego rodzaju działania leżą w kompetencji organu nadzoru budowlanego i jako takie nie mieszczą się w dyspozycji art. 49 ust. 1 ww. ustawy.

Wobec powyższego, słusznie organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej nakazu zabezpieczenia ww. otworów i umorzył postępowanie pierwszej instancji w tym zakresie.

Pozostałe nałożone obowiązki stanowią niezbędne działania zabezpieczające i hamujące postępujący proces destrukcji.

Jednocześnie z uwagi na niemożliwy do realizacji termin wykonania nakazanych prac, wyznaczonych w pkt. 1 i 2 decyzji I instancji, organ drugiej instancji uchylił decyzję w części dotyczącej terminu i wyznaczył dłuższy termin wykonania tych prac tj. do dnia 31 maja 2019 r.

Nałożone na skarżącego obowiązki wykonania określonych "robót" przy zabytku mieszczą się w definicji robót budowalnych zawartej w art. 3 pkt 7 Prawa budowlanego (w myśl tego przepisu przez roboty budowlane należy rozumieć budowę, a także prace polegające na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego).

Każda z nakazanych robót ma na celu zabezpieczenie zabytku przed niszczeniem lub istotnym uszkodzeniem i koresponduje z poczynionymi w sprawie ustaleniami, znajdującymi odzwierciedlenie w materiale dowodowym.

Sąd nie znajduje żadnych podstaw do podważenia oceny organu II instancji. Co więcej, przedłożona przez skarżącego opinia dotyczącą stanu budynku Pałacu w F. (opracowana przez G. W.) potwierdza konieczność wykonania prac nakazanych w decyzji. Fakt, że stan techniczny pałacu oceniono w niej jako bardzo zły, nie oznacza, że budynek przestał być zabytkiem.

Pałac w F., odpowiada definicji legalnej zabytku, określonej w art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jako nieruchomość, będąca dziełem człowieka lub związana z jego działalnością i stanowiąca świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, której zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. ustawy, podlega on ochronie i opiece bez względu na stan zachowania.

Podkreślić należy, iż przepisy u.o.z.z. kształtują w sposób zindywidualizowany opiekę nad zabytkiem – za jej realizację odpowiedzialny jest aktualny dysponent zabytku, czyli jego aktualny właściciel, a wpisanie budynku do rejestru zabytków nakłada na właściciela obowiązek przestrzegania rygorów tej ustawy. Rola dysponenta zabytku (w niniejszej sprawie właściciela) polega przede wszystkim na utrzymania go w jak najlepszym stanie oraz jak najlepsze jego wykorzystanie dla dobra ogółu, ze względu na jego walory architektoniczne, historyczne czy naukowe.

Fakt, iż skarżący jest właścicielem zabytku dopiero od 29 kwietnia 2016r. nie zmniejsza ciężaru jego prawnych obowiązków, choć niewątpliwie nie jego zaniedbania doprowadziły do stan obiektu, ujawnionego w dniu 11 października 2017r.

Zabytek nie jest tylko i wyłącznie prywatnym dobrem właściciela, którego interesy zostają z tego względu wyraźnie ograniczone (art. 5 pkt 3 i 4 u.o.z.z.).

Pałac w F. posiada nadal, co najmniej wartość historyczną oraz naukową. Pozostawienie obiektu w obecnym stanie naraża go na dalsze oddziaływanie różnorodnych czynników niszczących, co w konsekwencji może doprowadzić do degradacji jego chronionych prawem wartości.

Materiał dowodowy potwierdza pilną potrzebę wykonania nakazanych prac. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w art. 5, jednoznacznie określa sposób sprawowania opieki przez właścicieli nad zabytkiem, jako zapewnienie warunków m.in. do zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie (pkt 3) oraz korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości (pkt 4), przewidując w rozdz. 10a (art. 107a-107i) możliwość stosowania kar administracyjnych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, a w art. 110 również sankcje karne w przypadku zaniechania opieki nad zabytkiem przez jego właściciela. Pozostawienie zabytku bez opieki, jest niedopuszczalne.

Z art. 49 u.o.z.z. wyraźnie wynika, że kwestie ekonomiczno-techniczne nie mają znaczenia dla możliwości podjęcia stosownej decyzji. Celem tego przepisu jest uchronienie zabytku przed jego całkowitą degradacją.

Argumenty natury ekonomicznej, a nie prawnej nie mogą być przesłanką do rezygnacji z działań dążących do zachowania substancji i wartości zabytkowej przedmiotowego budynku, w momencie ich realnego zagrożenia postępującą degradacją. Aspekty ekonomiczno-gospodarcze nie mieszczą się pośród przesłanek warunkujących stosowanie art. 49 ust. 1 ww. ustawy (NSA w wyroku z dnia 28 października 2016 r., sygn. II OSK 158/15).

Zatem aspekt finansowy, jakkolwiek z punku widzenia skarżącego, najważniejszy - nie mógł być przedmiotem analizy.

Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez Ministra wymienionych w skardze przepisów postępowania w zakresie wyjaśnienia stanu faktycznego i rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego, ani tez przepisów ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, czy Konstytucji.

Nadto Sąd stwierdza, że organ II instancji uzasadnił swoje stanowisko merytoryczne zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.