Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 47/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 8, art. 20 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 22 ust. 2, art. 23 ust. 1-3, art. 24 ust. 2a, ust. 2b i ust. 2c
journal: Dz.U. 2023 poz 1752
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t. j.)
article: par. 11 pkt 7
journal: Dz.U. 2021 poz 1390
law: Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 28 maja 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska, Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sekretarz sądowy Marta Duda, Protokolant, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2024 roku sprawy ze skargi M. G. na decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Łodzi z dnia 12 grudnia 2023 r. nr GiK-II.7221.69.2023 w przedmiocie odmowy aktualizacji danych w ewidencji gruntów i budynków 1. oddala skargę 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. J. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych zawierającą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 47/24

Uzasadnienie

Decyzją z 12 grudnia 2023 r. Łódzki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, na podstawie art. 7b ust. 2 pkt 2 ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2023 r. poz. 1752 ze zm.), dalej ustawa, po rozpatrzeniu odwołania M. G. od decyzji Starosty Łaskiego z 19 września 2023 r. o odmowie aktualizacji danych w ewidencji gruntów i budynków w odniesieniu do działki nr 127 położonej w obrębie C., gmina W., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W sprawie ustalona następujący stan faktyczny.

W dniu 5 maja 2023 r. do Starostwa Powiatowego w Łasku wpłynęło pismo M. G. z prośbą o wykreślenie B. J. z rejestru gruntów jako współwłaściciela działki nr 127 i wyjaśnienie podstaw wpisu udziałów we współwłasności nieruchomości składającej się z działki nr 127 (dawny nr 152) położonej w obrębie C., gmina W..

Pismem z 29 maja 2023 r. Starosta Łaski wystąpił do Archiwum Państwowego w Łodzi Oddział w Sieradzu o udostępnienie kopii decyzji znak [...] z 19 marca 1987 r., mogącej stanowić podstawę do uchylenia aktu własności ziemi nr [...] z 26 czerwca 1975 r.

Pismem z 30 czerwca 2023 r. Starosta Łaski poinformował M. G., że prawo własności nieruchomości składającej się z działki nr 127 (dawny nr 152) położonej w obrębie C., gmina W., w udziale 1/2 B. J. nabył na podstawie sądowego postanowienia z 20 marca 1990 r. o nabyciu spadku po ojcu K. J., sygn. akt [...], oraz szczegółowo wyjaśnił zapisy w ewidencji gruntów dotyczące praw własności działki nr 127.

W dniu 19 lipca 2023 r. wpłynęło kolejne pismo M. G. z prośbą o wykreślenie B. J. jako współwłaściciela nieruchomości stanowiącej działkę nr 127 (dawny nr 152) położonej w obrębie C., gmina W., wraz z prośbą o wskazanie dokumentu stanowiącego podstawę wpisu K. J. jako współwłaściciela w udziale 1/2 ww. nieruchomości oraz nadesłano kopię postanowienia sądowego z 19 października 1987 r., sygn. akt [...], dotyczącego uregulowania własności gospodarstwa rolnego z wniosku A. G. , z udziałem K. J., W. P., L. F. i O. F., w którym to Sąd Rejonowy w Ł umorzył postępowanie o uregulowanie własności gospodarstwa rolnego.

Łódzki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, pismem z 31 lipca 2023 r., w odpowiedzi na interwencję M. G., wskazał, że jego pismo z 5 maja 2023 r., którym zwrócił się do Starosty Łaskiego o dokonanie zmiany w ewidencji gruntów i budynków dotyczącej działki oznaczonej nr 127, obręb C., gmina W., należy potraktować jak wniosek o wprowadzenie zmiany.

Decyzją z 19 września 2023 r. Starosta Łaski orzekł o odmowie aktualizacji danych w ewidencji gruntów i budynków w odniesieniu do działki nr 127 położonej w obrębie C. gmina W., tj. o braku zmiany wysokości udziałów w prawie własności ww. nieruchomości.

Od ww. decyzji M. G. wniósł odwołanie, nie zgadzając się z nieuznaniem go za właściciela działki nr 127. Zdaniem odwołującego się pracownicy wydziału geodezji w Łasku nie dopilnowali sprawy, a on od czterdziestu lat użytkuje spadek i płaci podatek w 4/12 częściach po F. P.. W związku z tym pyta, czy teraz ma udowadniać w Sądzie i opłacać sprawy za błędy urzędników. Wskazał przy tym, że w uzasadnieniu decyzji jest napisane, że kupił ziemię aktem notarialnym Rp. A nr [...] z 28 listopada 1970 r. - działki nr 172, 182, 204, 207, 214, 223, a nie ma mowy o tym, że K. J. oświadcza w tym akcie, że nie posiada żadnej innej ziemi ani gruntów leśnych, nie jest właścicielem ani współwłaścicielem innych gruntów w C.. Powołując się uchwałę nr [...] z 30 września 1992 r. Rady Gminy w Wodzieradach, którą Urząd Gminy przekazał nieodpłatnie za działkę nr 125 w C. - działkę nr 206 o powierzchni 680 m2 w W., a działka nr 127 nie została sprzedana, uznał, że działka nr 127 należała do A. G., która była jej prawowitym właścicielem, a obecnie właścicielem jest M. G.. Wskazał również, że akty własności ziemi nr [...] dla działki nr 125 (151) oraz nr [...], dotyczący działki 127 (152), zostały ostateczną decyzją unieważnione przez Ministerstwo Rolnictwa w Warszawie.

Powołaną na wstępie decyzją z 12 grudnia 2023 r. Łódzki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zasady prowadzenia ewidencji gruntów i budynków oraz dokonywania w niej zmian regulują przepisy ustawy oraz akty wykonawcze do niej. Z regulacji tych wynika jasno, że ewidencja gruntów i budynków jest tylko specjalnie prowadzonym i wywierającym określone skutki prawne zbiorem informacji o gruntach i budynkach. Zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, każda zmiana danych objętych ewidencją gruntów i budynków musi być udokumentowana.

Jak stanowi z art. 24 ust. 2a pkt 2 ustawy informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania.

Aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje poprzez wprowadzenie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych. Organy ewidencyjne rejestrują w swych zbiorach stany prawne ustalone przez właściwe organy orzekające. Aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno-technicznej niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania dokumentów i ma charakter rejestrowy. Katalog tych dokumentów zawarty jest w art. 23 ust 1-3 ustawy i są to między innymi prawomocne orzeczenia sądowe, akty notarialne ostateczne decyzje administracyjne, przyjęte do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego opracowana geodezyjne i kartograficzne.

Organ odwoławczy wskazał następnie, że z akt postępowania Starosty Łaskiego oraz uzasadnienia decyzji z 19 września 2023 r. wynika, że:

1/ pierwotnie w ewidencji gruntów i budynków w jednostce rejestrowej nr [..], na podstawie aktu własności ziemi nr [...] z 26 czerwca 1975 r., jako współwłaścicieli działki nr 152 (obecny numer 127) o pow. 0,50 ha położonej w obrębie C., gmina W. wpisano: P. J., G. A., J. K. w udziale 1/3 każde z nich; w jednostce rejestrowej nr [..] znajduje się wpis, że ww. akt własności ziemi został uchylony decyzją znak [...]z 19 marca 1987 r.;

2/ aktem not. Rep. A nr [...] z 30.07.1970 r. J. P., powołując się na wpis w dziale II księgi wieczystej rep. hip. nr [...], oświadczył, że: J. P., F. G., F. P. są w równych częściach właścicielami nieruchomości położonej we wsi C., w gromadzie W., w powiecie łaskim, zawierającej obszaru 46,1894 ha. Powołana księga wieczysta rep. hip. nr [...] uznana została za zniszczoną, a nowa księga wieczysta, ani zbiór dokumentów dla przedmiotowej nieruchomości nie zostały założone. Spadek odnośnie do gospodarstwa rolnego po F. P. nabyli: J. P., J. P., C. J., A. G. - każdy po 1/4 części; aktem tym J. P. cały należący do niego udział wynoszący 1/12 części opisanej nieruchomości sprzedał współwłaścicielce tejże nieruchomości A. G.;

3/ decyzją GZU.on. 051/613-1319/86 z 19 marca 1987 r. Minister Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej, powołując się na akt not. Rep. A nr [...] z 30.07.1970 r., stwierdził nieważność dwóch aktów własności ziemi sporządzonych 26.08.1975 r.: znak [...] nr [...] dotyczący działki nr 125 (dawny nr 151) oraz nr [...] dotyczący działki nr 127 (dawny nr 152). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że stosownie do przepisów art. 8 § 4 ustawy z 26.03.1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 11, poz. 81) ponowne rozpatrzenie sprawy uregulowania własności ww. nieruchomości o pow. 0,50 ha należy do właściwości Sądu Rejonowego w Ł;

4/ postanowieniem [...] z 19 października 1987 r. Sąd w Ł Wydział Cywilny, po rozpoznaniu wniosku A. G. z udziałem: K. J., W. P., L. F. i O. F. w sprawie uregulowania własności gospodarstwa rolnego, umorzył postępowanie w sprawie;

5/ w 1988 roku założono nowy rejestr gruntów, w którym w jednostce rejestrowej nr 31, również na podstawie aktu własności ziemi nr [...] z 26.08.1975 r., dokonano wpisu współwłasności nieruchomości stanowiącej działkę nr 127 (dawny nr 152), a jako właścicieli wpisano: J. P., A. G., K. J. w udziałach po 1/3.

6/ zmianą nr 1/88, na podstawie aktu notarialnego nr [...] z dnia 30.07.1970 r., dokonano wykreślenia J. P. oraz pozostawiono jako współwłaścicieli ww. nieruchomości A. G. oraz K. J..

W rejestrze założonym w 1988 r. nie uwzględniono decyzji GZU.on. 051/613-1319/86 z 19.03.1987 r., stwierdzającej nieważność aktu własności ziemi nr [...] z 1975 r.

7/ w 2017 r., zmianą nr 41/2017, na podstawie postanowienia sądowego z 01.12.2016 r. o nabyciu spadku, sygn. akt [...], wpisano jako współwłaściciela działki nr 127 obręb C. gmina W. w udziale 1/2 M. G. (spadkobiercę A. G.);

8/ zmianą nr 336/2017, na podstawie postanowienia sądowego z 20.03.1990 r. o nabyciu spadku, sygn. akt [...], ujawniono jako współwłaściciela działki nr 127 w udziale 1/2 B. J. (spadkobiercę K. J.).

Obecnie, zgodnie z wypisem z rejestru gruntów z 17 listopada 2023 r., współwłaścicielami działki nr 127 położonej w obrębie C. o powierzchni 0,5776 ha (LsV) są M. G. i B. J. w udziałach 1/2 każdy z nich. Jako dokumenty własności wskazano:[...], [...] oraz [...].

Następnie organ wskazał, że zgodnie z § 11 pkt 7 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. z 2021 r., poz. 1390 ze zm.) ewidencja obejmuje dane dotyczące właścicieli albo samoistnych posiadaczy, opisu prawa własności lub stanu posiadania tych osób oraz przysługujących im wielkości udziałów w prawie własności, daty nabycia tego prawa oraz informacji o dokumentach, które stanowiły podstawę opisu prawa własności albo stanu posiadania.

Z przedstawionej chronologii wpisów w ewidencji gruntów i budynków dla działki nr 127 jednoznacznie wynika, że podstawą wpisów dotyczących wykazania jej właściciela jest akt własności ziemi nr [...] z 26.06.1975 r., którego nieważność, decyzją GZU.on. 051/613-1319/86 z 19.03.1987 r., stwierdził Minister Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej.

Organ stwierdził zatem, że obecne zapisy w ewidencji gruntów i budynków dotyczące podmiotu ewidencyjnego (właściciela) ujawnionego dla działki nr 127, nie mają podstawy i winny być przez organ ewidencyjny sprostowane zgodnie z dostępnymi dokumentami (decyzja GZU.on. 051/613-1319/86 z 19.03.1987 r.).

Zatem realizacja wniosku M. G., tj. wykreślenie B. J. z rejestru gruntów jako współwłaściciela działki nr 127, z tego powodu nie jest możliwa. Spowodowałoby to sytuację, w której jedynym właścicielem działki nr 127, wykazanym w ewidencji gruntów i budynków, pozostałby M. G., a to jak wykazano powyżej nie ma oparcia w dokumentach określających jej stan prawny.

Oświadczenie złożone przez K. J. (po którym dziedziczył B. J.) w akcie notarialnym Rep. A nr [...] z 28 listopada 1970 r., że nie posiada on żadnej innej ziemi ani gruntów leśnych, nie jest właścicielem ani współwłaścicielem innych gruntów w C., nie może być podstawą do wprowadzenia żądanej przez M. G. zmiany.

W ewidencji gruntów i budynków w obecnym stanie (brak dokumentu własności) możliwe jest, po przeprowadzeniu postępowania w tym zakresie, ujawnienie jedynie samoistnego posiadacza w stosunku do działki nr 127.

Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł M. G., wnosząc o jej o uchylenie do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmianę i dokonanie wpisu w dokumentach, że B. J. wobec działki nr 127 położonej w obrębie C., gmina W., nie przysługuje udział w wysokości 1/2.

W uzasadnieniu skargi skarżący zwrócił się o dokument stanowiący podstawę wpisania w rejestrze gruntów działki nr 127 (152) w C. jako współwłaścicieli po 1/2 części tej działki na A. G. i K. J., Skarżący podniósł, że to sam organ geodezyjny informuje, że może tylko dokonywać zmian na podstawie prawomocnych postanowień sądowych, aktów notarialnych i ostatecznych decyzji administracyjnych. Skarżący podał, że jego mama A. G. kupiła całe udziały po 1/12 części od J. P. aktem notarialnym nr [...] z 30 lipca 1970 r., a w ewidencji gruntów tym aktem został obdarowany K. J.. W decyzji z 19 września 2023 r. jest napisane, że nie wiadomo, czy działka nr 127 wchodzi w udział w 1/12 części po J. P., więc skąd wiadomo, że ona wchodzi w spadek K. J.. Dodał, że nie pamięta, żeby oprócz rodziców, a obecnie nim, ktokolwiek użytkował działkę nr 127 i płacił za nią podatki.

Skarżący stwierdził, że K. J. sprzedał cały swój majątek o pow. 2,44 ha aktem notarialnym nr [...] z 28 lutego 1978 r. A. G.. Akt ten nie obejmował działki 127 (152), ponieważ była ona ujęta obszarowo o pow. 2,58 ha w akcie uwłaszczeniowym ziemi [...] z 5 maja 1976 r na A. i B.G., lecz celowo nie wpisano działki nr 127, bo sporządzono akt własności ziemi nr [...] z 26 czerwca 1975 r., który nie powinien istnieć, co potwierdziło Ministerstwo Rolnictwa i Leśnictwa, uchylając ten akt ziemi wydaną decyzją nr G.Z.U.051/3341/86 z 19 marca 1987 r.

Sąd Rejonowy w Ł, postanowieniem z 19 października 1987 r., umorzył postępowanie na wniosek A. G., ponieważ oświadczyła ona, że ziemię po rodzeństwie kupiła aktami notarialnymi i nie ma podstaw, by ją drugi raz kupowała. Na postanowieniu z Sądu Rejonowego w Ł jest pieczątka, że postanowienie jest prawomocne i wykonalne. Jednocześnie skarżący wyjaśnił, że akt notarialny nr [...] z 30 lipca 1970 r. i akt notarialny nr [...] z 28 września 1976 r. mówią o tych samych udziałach z 46,18 ha 94 metry i nie ma w nich mowy o numerach działek, więc dlaczego akt własności ziemi nr [...] na działkę nr 127 (152) nie obejmuje S. P., która nie chciała, aby ją tam wpisano, ponieważ poinformowała, że cały swój udział sprzedała A. G..

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika co prawda, że Inspektor dostrzegł potrzebę aktualizacji zapisów w ewidencji gruntów i budynków, jednakże nie widział podstaw do wykreślenia B. J. jako współwłaściciela działki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego odmawiająca aktualizacji ewidencji gruntów w odniesieniu do działki nr 127 położonej w obrębie C. gmina W., poprzez wykreślenie B. J. jako współwłaściciela ww. działki w udziale 1/2. Organy uznały w niniejszej sprawie, że wnioskujący o dokonanie aktualizacji M. G. nie przedstawił wymaganych przepisami dokumentów pozwalających na dokonanie zmiany wysokości udziałów w prawie własności działki nr 127, dokumenty takie nie znajdują się również w posiadaniu organu ewidencyjnego.

Z uwagi na charakter sporu prowadzonego w niniejszej sprawie wymaga wyjaśnienia, że stosownie do art. 2 pkt 8 ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2023 r., poz. 1752 ze zm.), dalej ustawa, ewidencja gruntów i budynków (kataster nieruchomości) stanowi system informacyjny zapewniający gromadzenie, aktualizację oraz udostępnianie, w sposób jednolity dla kraju, informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych podmiotach władających lub gospodarujących tymi gruntami, budynkami lub lokalami. W odniesieniu do gruntów, ewidencja zawiera dane dotyczące ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas bonitacyjnych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty (art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy). Wskazuje ona także właściciela lub władającego gruntem (art. 20 ust. 2 pkt 1). Podmioty, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, zgłaszają właściwemu staroście zmiany danych objętych ewidencją gruntów i budynków, w terminie 30 dni, licząc od dnia powstania tych zmian. Obowiązek ten nie dotyczy zmian danych objętych ewidencją gruntów i budynków, wynikających z aktów normatywnych, prawomocnych orzeczeń sądowych, decyzji administracyjnych, aktów notarialnych, materiałów zasobu, wpisów w innych rejestrach publicznych oraz dokumentacji architektoniczno-budowlanej przechowywanej przez organy administracji architektoniczno-budowlanej (art. 22 ust. 2 ustawy).

Stosownie do art. 24 ust. 2a ustawy informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji:

1) z urzędu, jeżeli zmiany tych informacji wynikają z:

a) przepisów prawa,

b) dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1 - 4,

c) materiałów zasobu,

d) wykrycia błędnych informacji;

2) na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania.

Aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje, zgodnie z art. 24 ust. 2b ustawy:

1) w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie:

a/ przepisów prawa,

b/ wpisów w księgach wieczystych,

c/ prawomocnych orzeczeń sądu, a w przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego - orzeczeń sądu,

d/ ostatecznych decyzji administracyjnych,

e/ aktów notarialnych,

ea/ aktów poświadczenia dziedziczenia oraz europejskich poświadczeń spadkowych,

f/ zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu,

g/ wpisów w innych rejestrach publicznych,

h/ dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z uwzględnieniem art. 20 ust. 2b;

2) w drodze decyzji administracyjnej - w pozostałych przypadkach.

Odmowa aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 24 ust. 2c).

Podsumowując - aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje zatem poprzez wprowadzenie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych. Organy ewidencyjne rejestrują w swych zbiorach stany prawne ustalone przez właściwe organy orzekające. Aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno-technicznej niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania dokumentów i ma charakter rejestrowy. Katalog tych dokumentów zawarty jest w art. 23 ust 1-3 ustawy i są to między innymi prawomocne orzeczenia sądowe, akty notarialne ostateczne decyzje administracyjne, przyjęte do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego opracowana geodezyjne i kartograficzne

Sposób zakładania i prowadzenia ewidencji oraz szczegółowe zasady wymiany danych ewidencyjnych określone zostały w rozporządzeniu Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. z 2021 r. poz. 1390 ze zm.), dalej rozporządzenie.

Zgodnie z § 11 pkt 7 rozporządzenia ewidencja obejmuje dane dotyczące właścicieli albo samoistnych posiadaczy, opisu prawa własności lub stanu posiadania tych osób oraz przysługujących im wielkości udziałów w prawie własności, daty nabycia tego prawa oraz informacji o dokumentach, które stanowiły podstawę opisu prawa własności albo stanu posiadania.

Wyżej wymienione przepisy wskazują, że głównym celem ewidencji gruntów i budynków, zgodnie z jej nazwą, jest ewidencjonowanie, czyli spisywanie istniejącego stanu prawnego gruntu lub budynku. Ewidencja gruntów jest specjalnie prowadzonym zbiorem informacji o gruntach, który pełni funkcje informacyjno-techniczne, nie rozstrzygając sporów o prawo, nie nadając ani nie ujmując praw. Deklaratoryjny charakter wpisów zawartych w ewidencji gruntów i budynków oznacza, że nie kształtuje ona nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan prawny wynikający z dokumentów (por. wyrok NSA z 14 kwietnia 2015 r., I OSK 1718/13). Kompetencje organów ewidencyjnych sprowadzają się zatem do rejestracji stosownego dokumentu i naniesienia wynikających z niego zmian. Wynika to z istoty ewidencji gruntów i budynków, która mając charakter techniczno-deklaratoryjny rejestruje jedynie stany prawne ustalone w innym trybie i przez inne organy.

Procedura aktualizacji danych ewidencyjnych ma sformalizowany charakter i przede wszystkim obejmuje wymianę (uaktualnienie) danych ewidencyjnych polegającą na wprowadzeniu nowych informacji wynikających z dokumentów źródłowych. W pojęciu aktualizacji mieści się również usuwanie (prostowanie) błędnych wpisów znajdujących się w bazie danych ewidencyjnych, przy czym chodzi o wpisy, które w świetle złożonych dokumentów geodezyjnych lub innych materiałów dowodowych, mają charakter oczywistych omyłek. Chodzi zatem o błędy dostrzegalne bez konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (por. wyrok NSA z 1 grudnia 2020 r., I OSK 1444/20).

Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że postępowanie mające na celu aktualizację operatu ewidencyjnego ma charakter rejestrowy, czyli wtórny względem zdarzeń prawnych, z których wynikają zmiany danych podlegających ujawnieniu w ewidencji. Wpisy w ewidencji stanu prawnego nieruchomości dokonywane są w oparciu o aktualne dokumenty, takie jak odpisy prawomocnych decyzji i orzeczeń organów administracji oraz sądów, a także akty notarialne. Oznacza to, że za pomocą regulacji Prawa geodezyjnego i kartograficznego dotyczących ewidencji gruntów i budynków nie można kwestionować, czy ustalać stanu faktycznego i prawnego nieruchomości. W żadnym razie rolą ewidencji nie jest rozstrzyganie sporów własnościowych, a więc dotyczących kwestii przysługiwania prawa własności i jego zasięgu (por. wyrok NSA z 7 maja 2008 r., I OSK 719/07, z 24 lutego 2016 r., I OSK 1377/14 oraz z 1 marca 2022 r., I OSK 865/21). Z tego powodu poprzez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich, czy uprawnień do władania nieruchomością. Służą temu takie postępowania jak rozgraniczenie nieruchomości, uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, czy powództwo o ustalenie albo o ochronę własności. Organy ewidencyjne są uprawnione jedynie do badania, czy na podstawie dostępnych dokumentów uzasadnione jest dokonanie zmian istniejących w ewidencji wpisów. Podkreślić należy, że dokonując aktualizacji ewidencji gruntów, organy ewidencyjne nie mają kompetencji do merytorycznego kontrolowania treści dokumentów wydanych przez uprawnione do tego podmioty.

Jednocześnie należy zaznaczyć, że zgodnie z utrwalonym w tej kwestii stanowiskiem orzecznictwa, na wniosek strony można wprowadzić do ewidencji gruntów i budynków jedynie zmiany nieaktualnych już danych, gdy zmiany te wynikają z nowych zdarzeń prawnych. Natomiast nie jest dopuszczalne korygowanie wpisów na podstawie powtórnej oceny archiwalnych dokumentów. Wynika to z powołanego wyżej art. 22 ust. 2 ustawy.

Biorąc pod uwagę powyższy stan prawny należało zgodzić się ze stanowiskiem organu, że żądanie skarżącego nie może być uwzględnione, ponieważ skarżący nie przedstawił dokumentów, które uzasadniałaby zaktualizowanie danych w ewidencji gruntów w sposób wskazywany we wniosku, czyli przez wykreślenie jednego z dwóch wpisanych do ewidencji współwłaścicieli działki nr 127 (obaj ujawnieni są jako współwłaściciele w udziale po 1/2).

Raz jeszcze podkreślić należy, że procedura aktualizacji danych ewidencyjnych ma sformalizowany charakter i przede wszystkim obejmuje wymianę (uaktualnienie) danych ewidencyjnych polegającą na wprowadzeniu nowych informacji wynikających z dokumentów źródłowych. W pojęciu aktualizacji mieści się wprawdzie usuwanie (prostowanie) także błędnych wpisów znajdujących się w bazie danych ewidencyjnych, chodzi jednak o wpisy, które w świetle złożonych dokumentów geodezyjnych lub innych materiałów dowodowych, mają charakter oczywistych omyłek. Chodzi zatem o błędy dostrzegalne bez konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. (po. Wyrok WSA w Lublinie z 6 lipca 2023 r., III SA/Lu 94/23).

Informacje zawarte w ewidencji podlegają aktualizacji także w sytuacji wykrycia błędnych informacji. Wpis w ewidencji ma charakter rejestrowy, czyli wtórny względem zdarzeń prawnych, z których wynikają zmiany danych podlegających ujawnieniu w ewidencji. Techniczny charakter ewidencji powoduje natomiast, że to nie ewidencja kształtuje określony stan prawy, lecz dopiero zmiana tego stanu w innym przewidzianym przez prawo trybie znajduje swoje odzwierciedlenie w ewidencji gruntów i budynków. Ewidencja pełni zatem jedynie funkcje rejestrujące stanów prawnych ustalonych w innym trybie i przez inne organy. Deklaratoryjny charakter wpisów oznacza, że nie kształtują one nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdzają stan prawny wynikający z dokumentów. Organy prowadzące ewidencję gruntów i budynków nie mogą więc tworzyć stanu prawnego, lecz jedynie odzwierciadlają w prowadzonych ewidencjach stan prawny (wyrok NSA z 27 września 2023 r., I OSK 270/22). Zatem bez ustalenia w przepisanym trybie (do czego służą takie postępowania jak rozgraniczenie nieruchomości, uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, czy powództwo o ustalenie albo o ochronę własności) organ ewidencji nie może zatem dokonać zmiany w zapisie dotyczącym właścicieli i ich udziałów, gdyż w przeciwnym razie organ ewidencji wykroczyłby poza swoje kompetencje, stając się twórcą nowego stanu prawnego, a nie jedynie rejestratorem zmian wprowadzonych przez organ administracji budowlane

Organy dokonały zebrały w sprawie szereg dokumentów dotyczących działki nr 127, dokonały dokładnej analizy – w sposób chronologiczny – zdarzeń prawnych odnoszących się do tej działki. Nie ma potrzeby przytaczać ponownie wszystkich tych aktów – opisane są szczegółowo w części historycznej niniejszego uzasadnienia. Należy zgodzić się z konkluzją organu, że z przedstawionej chronologii wpisów w ewidencji gruntów i budynków dla działki nr 127 wynika, że podstawą wpisów dotyczących wykazania jej właściciela jest akt własności ziemi nr 15297 z 26.06.1975 r., którego nieważność, decyzją z 19 marca 1987 r., nr GZU.on. 051/613-1319/86, stwierdził Minister Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej.

Wprawdzie organ stwierdził również, że obecne zapisy w ewidencji gruntów i budynków dotyczące podmiotu ewidencyjnego (właściciela) ujawnionego dla działki nr 127, nie mają podstawy i winny być przez organ ewidencyjny sprostowane zgodnie z dostępnymi dokumentami, to jednak realizacja wniosku M. G. tj. wykreślenie B. J. z rejestru gruntów jako współwłaściciela działki nr 127 w udziale 1/2, z tego powodu nie jest możliwa. Spowodowałoby to sytuację, w której jedynym właścicielem działki nr 127, wykazanym w ewidencji gruntów i budynków, pozostałby M. G., a to nie ma oparcia w dokumentach określających jej stan prawny. W ewidencji gruntów i budynków w obecnym stanie (brak dokumentu własności) możliwe jest, po przeprowadzeniu postępowania w tym zakresie, ujawnienie jedynie samoistnego posiadacza w stosunku do działki nr 127. Jednakże nie tego dotyczył wniosek skarżącego – zatem odmowa dokonania aktualizacji ewidencji zgodnie ze złożonym wnioskiem była w pełni uprawniona.

W ocenie Sądu, organ dokonał prawidłowej analizy całości zgromadzonego materiału dowodowego oraz właściwie zinterpretował przepisy prawa materialnego, które odpowiednio zastosował w ustalonym stanie faktycznym sprawy. Nie naruszył tym samym przepisów art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był zupełny dla podjęcia rozstrzygnięcia i został przez organ poddany wszechstronnej i logicznej ocenie.

Wpis odnośnie do współwłaścicieli działki nr 127 został wprowadzony do ewidencji wiele lat temu i przez ten czas - na wniosek osób zainteresowanych - nie podejmowano żadnych działań związanych z jego aktualizacją. Należy podkreślić, że na podstawie archiwalnej dokumentacji zgromadzonej przez organ, na którą powołuje się również skarżący, nie można obecnie dokonać zmian w ewidencji gruntów i budynków. Ewentualne wątpliwości odnośnie do ujawnionych w ewidencji współwłaścicieli działki nr 127 datują się już od 1988 r., gdy założony został nowy rejestr gruntów. Późniejsze zmiany z 2017 r. dotyczyły już wyłącznie ujawnienia nowych osób, będących spadkobiercami osób wpisanych do rejestru w 1988 r. Z akt sprawy nie wynika, by jakiekolwiek działania na okoliczność ewentualnych błędnych wpisów w tym przedmiocie były podejmowane ( .

Reasumując, wniosek M. G. o wykreślenie B. J. z rejestru gruntów jako współwłaściciela działki nr 127 nie mógł zostać uwzględniony, gdyż skarżący nie załączył dokumentów takich jak np. prawomocne orzeczenie sądowe, które mogłyby być podstawą takiego wpisu. Ewidencja gruntów jest tylko publicznym rejestrem obejmującym dane o gruntach, a uaktualnienie informacji na wniosek wymaga wskazania dokumentacji uzasadniającej dokonanie proponowanej zmiany (art. 24 ust. 2a i 2b ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne). Na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie było dokumentów jednoznacznie określających prawo własności nieruchomości położonej w obrębie C., gmina W. oznaczonej jako działka nr 127 (dawny nr 152), co dotyczy zarówno B. J. jak i skarżącego M. G..

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

EC