Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 597/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji w części
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 8 grudnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 grudnia 2023 roku sprawy ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia 5 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia 14 marca 2023 r. nr [...] w części dotyczącej pomniejszenia płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] na rzecz skarżącego kwotę 200,- (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

W dniu 28 maja 2022 r. M. P. złożył wniosek, skorygowany 27 września 2022 r., o przyznanie na rok 2022 jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej, uzupełniającej płatności dodatkowej, płatności do powierzchni upraw strączkowych na ziarno i płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych.

Do płatności strona zadeklarowała wskazane we wniosku działki ew., wśród których nie wymieniono działki ew. nr [...].

Decyzją z 14 marca 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] przyznał stronie:

1. jednolitą płatność obszarową w wysokości [...] zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę [...]zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia,

2. płatność za zazielenienie w wysokości [...] zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę [...]zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia,

3. płatność redystrybucyjną w wysokości [...] zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę [...]zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia,

4. płatność do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno w wysokości [...] zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę [...]zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia,

5. płatność do powierzchni uprawy buraków cukrowych w wysokości [...] zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę [...]zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia

oraz przyznano stronie kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości [...] zł wynikającą z pomniejszenia o kwotę [...]zł ze względu na stwierdzone niezgodności

a także przyznano uzupełniającą płatność podstawową w wysokości [...] zł.

Jak wskazał organ, przyczyną pomniejszenia przyznanych płatności są nieprawidłowości polegające na stosowaniu środków ochrony roślin niezgodnie z oznakowaniem lub etykietą (W.4.5.3.) i niezgodnie z etykietą lub w sposób zagrażający zdrowiu ludzi, zwierząt lub środowisku. Nieprawidłowości te stwierdzono w protokole kontroli nr [...] z 4 lipca 2022 r. w zakresie stosowania środków ochrony roślin. Na podstawie tego protokołu 4 listopada 2022 r. sporządzono raport z czynności kontrolnych wskazujący, że zgodnie z ewidencją zabiegów zastosowano środek [...], dla którego w celu ochrony roślin oraz stawonogów niebędących celem działania środka konieczne jest wyznaczenie strefy ochronnej o szerokości 1 m od terenów nieużytkowanych rolniczo oraz środek [...], dla którego strefa ochronna wynosi 5 m.

M. P. wniósł odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że nie zgadza się na pomniejszenie płatności, gdyż:

1. działka ew. nr [...], na której stwierdzono nieprawidłowości, nie należy do jego gospodarstwa (nie jest on jej właścicielem ani użytkownikiem),

2. nie przyznaje się ona do stawianych m zarzutów; aktualnie w sądzie rejonowym toczy się przeciwko niemu sprawa o wykroczenie, związane ze wskazanym wyżej zastosowaniem środków ochrony roślin.

Decyzją z 5 lipca 2023 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wskazano, co następuje.

Zgodnie z art. 93 ust. 1 pkt b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE L z 2013 r., nr 347, s. 549), dalej: "rozporządzenie 1306/2013", przepisy dotyczące zasady wzajemnej zgodności obejmują podstawowe wymogi w zakresie zarządzania wynikające z prawa unijnego oraz normy utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska, ustanowione na poziomie krajowym i wymienione w załączniku II, i odnoszące się m. in. do zdrowia roślin.

W gospodarstwie strony zostały przeprowadzone czynności kontrolne przez Wojewódzką Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa [...] Oddział [...], które wykazały niezgodności.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE L z 20 czerwca 2014 r.), dalej: "rozporządzenie 640/2014", "niezgodność" oznacza w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności - niezgodność z wymogami podstawowymi w zakresie zarządzania określonymi w przepisach Unii, niezgodność z normami dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska ustanowionymi przez państwa członkowskie zgodnie z art. 94 rozporządzenia 1306/2013.

Zgodnie z art. 91 rozporządzenia 1306/2013 w przypadku, gdy beneficjent nie przestrzega przepisów dotyczących zasady wzajemnej zgodności, nakłada się na niego karę administracyjną. Karę administracyjną stosuje się jedynie w przypadku gdy niezgodność jest wynikiem działania lub zaniechania, które można bezpośrednio przypisać danemu beneficjentowi oraz gdy spełniony jest jeden z następujących warunków dodatkowych, lub obydwa:

a) niezgodność związana jest z działalnością rolniczą beneficjenta;

b) dotyczy ona obszaru gospodarstwa rolnego beneficjenta.

W sprawie podczas czynności kontrolnych obejmujących działalność rolniczą strony w roku 2022 stwierdzono niezgodność oznaczoną kodem błędu:

- [...] - stwierdzono, że rolnik zastosował środki ochrony roślin niezgodnie z oznakowaniem lub etykietą;

- [...] - stwierdzono stosowanie środków ochrony roślin niezgodnie z etykietą lub w sposób zagrażający zdrowiu ludzi, zwierząt lub środowisku.

Zgodnie z ustaleniami pokontrolnymi strona zastosowała środki ochrony roślin niezgodnie z etykietą. Niezgodność stwierdzono na podstawie weryfikacji w terenie. Zgodnie z opisem pokontrolnym zawartym w protokole nr [...] (k. [...] akt adm.): Kontrolę przeprowadzono w związku z podejrzeniem uszkodzenia roślin ozdobnych rosnących na posesji W. , [...] K. środkiem chwastobójczym, podczas wykonywania zabiegu odchwaszczania na plantacji kukurydzy bezpośrednio sąsiadującej z w/w posesją przez M. P., (...). Poinformowano kontrolowanego, że w wyniku kontroli - lustracji przeprowadzonej w dniu 1.07.2022r. na posesji W. oraz polu kukurydzy kontrolowanego stwierdzono zaschnięcie wierzchołków pędów cisów na odcinku ok. 30 m i zaschnięcie pędów lipy zwisających nad plantacją kukurydzy charakterystyczne dla działania herbicydów - umiejscowienie i rodzaj uszkodzeń wskazuje na wystąpienie zniesienia środka chwastobójczego podczas wykonywania zabiegu - zaschnięcie chwastów na plantacji kukurydzy również w bezpośrednim sąsiedztwie posesji nr [...] (przy płocie z płyt betonowych), czyli na zastosowanie herbicydu bez zastosowania strefy ochronnej.

W protokole kontroli wskazano również (k. [...] akt adm.), że fotografie dokumentujące powyższe i plan sytuacyjny okazano kontrolowanemu. Stanowią załącznik do protokołu z kontroli - lustracji uszkodzonych roślin na posesji W. . Dołączono je także do protokołu. Kontrolowany poinformował, że zabieg chwastobójczy na plantacji kukurydzy sąsiadującej z posesją nr [...] w W. wykonywał 1 czerwca 2022 r. w godzinach popołudniowych (zabieg jest odnotowany w ewidencji wykonanych zabiegów) i według jego oceny warunki atmosferyczne podczas wykonywania zabiegu były optymalne - brak wiatru. Kontrolowany nie jest świadomy jak mogło dojść do zniesienia cieczy użytkowej na rośliny ozdobne rosnące w bezpośrednim sąsiedztwie opryskiwanego pola.

Na podstawie lustracji przeprowadzonej na plantacji kukurydzy stwierdzono brak zachowania izolacji od terenów nieużytkowanych rolniczo, tj. posesji nr [...] w W. (chwasty zamierają bezpośrednio przy ogrodzeniu). Według ewidencji zabiegów zastosowano środek [...], dla którego w celu ochrony roślin oraz stawonogów niebędących celem działania środka konieczne jest wyznaczenie strefy ochronnej o szerokości 1 m od terenów nieużytkowanych rolniczo oraz środek [...], dla którego strefa ochronna wynosi 5 m oraz objawy zniesienia cieczy użytkowej na obiekty nie będące celem zabiegu.

Zgodnie z materiałem pokontrolnym M. P. jest profesjonalnym użytkownikiem środków ochrony roślin. W art. 3 pkt 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/128/WE z dnia 21 października 2009 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania na rzecz zrównoważonego stosowania pestycydów (Dz. U. UE L z 2009 r. nr 309, s. 71) "użytkownik profesjonalny" oznacza każdą osobę, która stosuje pestycydy w toku swej działalności zawodowej, w tym operatorów, techników, pracowników i osoby samozatrudnione, zarówno w sektorze rolnym, jak i w innych sektorach. Natomiast zgodnie z art. 2 pkt 24 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (Dz. U. z 2023 r., poz. 340) "użytkownik profesjonalny" oznacza osobę fizyczną, która stosuje środki ochrony roślin w celach innych niż własne niezarobkowe potrzeby, w szczególności w ramach działalności gospodarczej lub zawodowej, w tym w rolnictwie i leśnictwie.

Odwołujący podnosi, że nie użytkuje działki ew. nr [...], która jest położona w bezpośrednim sąsiedztwie posesji W. , na której stwierdzono uszkodzenia roślin ozdobnych. Jednakże fakt, że strona nie była posiadaczem działki ew. nr [...], nie ma wpływu na poprawność ustalonego stanu faktycznego. Odwołujący potwierdził, że wykonał na tej działce zabiegi środkami ochrony roślin jako profesjonalny użytkownik, zatem działanie można przypisać stronie i jest one związane z jego działalnością rolniczą.

Działka ew. nr [...], mimo że nie jest wskazana we wniosku strony o płatność, tworzy spójną i jednolitą uprawę z działkami ew. nr [...] i [...], na których strona deklaruje kukurydzę i przeprowadziła zabiegi środkami ochrony roślin w tym samym okresie i tymi samymi środkami, które były zastosowane na działce ew. nr [...], czyli działce bezpośrednio sąsiadującej z posesją [...] w W. .

Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin środki te należy stosować w taki sposób, aby nie stwarzać zagrożenia dla zdrowia ludzi, zwierząt oraz dla środowiska, w tym przeciwdziałać zniesieniu środków ochrony roślin na obszary i obiekty niebędące celem zabiegu z zastosowaniem tych środków.

Zgodnie z art. 97 ust. 1 rozporządzenia 1306/2013 karę administracyjną przewidzianą w art. 91 nakłada się w przypadku nieprzestrzegania zasady wzajemnej zgodności w jakimkolwiek momencie w ciągu danego roku kalendarzowego oraz w przypadku, gdy taką niezgodność można bezpośrednio przypisać beneficjentowi, który złożył w danym roku kalendarzowym wniosek o przyznanie pomocy lub wniosek o płatność.

W przypadku niezastosowania się do wymogów podstawowych w zakresie wymogów wzajemnej zgodności w jakimkolwiek momencie w ciągu danego roku kalendarzowego i gdy taka niezgodność jest wynikiem działania lub zaniechania, które można bezpośrednio przypisać rolnikowi składającemu wniosek o pomoc w danym roku kalendarzowym, całkowitą kwotę płatności bezpośrednich, które zostały lub mają zostać przyznane temu rolnikowi zgodnie z art. 99 ust. 1 rozporządzenia 1306/2013 zmniejsza się lub wyklucza z płatności. Jeżeli stwierdzona niezgodność wynika z zaniedbania ze strony beneficjenta, stosuje się zmniejszenie. Zmniejszenie to, co do zasady, wynosi 3% łącznej kwoty wynikającej z płatności i rocznych premii wymienionych w art. 92 rozporządzenia 1306/2013.

M. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję organu odwoławczego w części dotyczącej pomniejszenia płatności na jego rzecz w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zarzucając mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 77 w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej: "K.p.a.", przez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i pominięcie kluczowych dla prawidłowego rozpoznania sprawy okoliczności.

Skarżący wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji w części, w jakiej pomniejszają płatności na jego rzecz w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz przyznanie mu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w pełnej wysokości;

2. przeprowadzenie dowodów uzupełniających z załączonych do niniejszej skargi dokumentów (pisma strony z 7 marca 2023 r. z załącznikami do sprawy przed Sądem Rejonowym [...] o sygn. akt II W [...], zdjęć przedłożonych na rozprawie 8 marca 2023 r. do tej sprawy i protokołu rozprawy z 8 marca 2023 r. w tej sprawie) w celu ustalenia braku podstaw do pomniejszenia płatności;

3. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, co następuje.

Organy pominęły kluczowe dla sprawy okoliczności. Kontrola odbyła się z naruszeniem art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa (Dz. U. z 2021 r., poz. 147), dalej: "ustawa o inspekcji ochrony roślin" stanowiącym, że czynności kontrolne wykonuje się w obecności podmiotu kontrolowanego lub osoby upoważnionej przez ten podmiot. W przypadku nieobecności podmiotu kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej czynności kontrolne mogą być wykonywane w obecności innego pracownika podmiotu kontrolowanego lub osoby zatrudnionej przez ten podmiot w ramach innego stosunku prawnego, którzy mogą być uznani za osobę, o której mowa w art. 97 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r., poz. 1360, 2337 i 2339) lub w obecności przywołanego świadka, którym powinien być funkcjonariusz publiczny, niebędący jednak pracownikiem inspekcji. W przedmiotowej sprawie kontrola w zakresie, w jakim miała miejsce w terenie, odbyła się pod nieobecność skarżącego, jako kontrolowanego, z pominięciem poinformowania o tym, że odbędzie się w zmienionym czasie. Podczas czynności kontrolnych nie była obecna również żadna inna osoba, której obecności wymaga art. 23 ust. 1 ustawy o inspekcji ochrony roślin. Uniemożliwia to weryfikację nawet samego miejsca wykonania zdjęć, na podstawie, których stawia się skarżącemu poważne zarzuty skutkujące wydaniem zaskarżonej decyzji. Z uwagi na wyżej wskazany wadliwy sposób przeprowadzenia kontroli skarżący odmówił podpisania protokołu kontroli.

Podczas kontroli w terenie nie pobrano żadnych próbek, stąd rzeczywista przyczyna ewentualnego zaschnięcia wierzchołków pędów roślin nie jest możliwa do ustalenia. Za nieudowodnione, niewystarczające i dowolne uznać należy lakoniczne stwierdzenie, że jest to charakterystyczne dla działania herbicydów. Przyczyn bowiem zasychania wierzchołków pędów roślin jest wiele (np. susza, niespełnienie wymagań uprawy konkretnej rośliny, choroby, szkodniki itp.), jednak w sprawie przyczyna ta nie została wyjaśniona, udowodniona, a jedynie dowolnie wskazana.

Oprysk 1 czerwca 2022 r. był wykonany w warunkach do tego odpowiednich, z zachowaniem stosownych odległości od sąsiadujących posesji. Miejsce, którego dotyczyć ma rzekome zdarzenie dodatkowo osłonięte jest zabudowaniami z obu stron, a sama posesja W. we wskazywanym miejscu odgrodzona jest płotem betonowym o wysokości 1,5 m, co stanowi dodatkową naturalną strefę ochronną. Co więcej, na tej samej posesji od innej strony sąsiadującej z gruntem skarżącego, na którym tego samego dnia skarżący wykonywał ten sam zabieg tym samym środkiem, a która odgrodzona jest w tym miejscu siatką nie stanowiącą jakiejkolwiek zapory, brak było zgłoszenia i odnotowania jakichkolwiek uszkodzeń roślin.

W dacie rzekomego zdarzenia na przedmiotowym terenie odnotowano suszę. Dodatkowo grunty posesji pod adresem W. to VI klasa ziemi. Nadto nie można wykluczyć, że sama właścicielka posesji nieumiejętnie zastosowała jakiś środek na rośliny bądź ktokolwiek inny zrobił to celowo.

Kontrola dotyczyć miała gospodarstwa rolnego skarżącego i żądane w tym zakresie przez kontrolerów dokumenty zostały im przedłożone. Część działki ew. nr [...] sąsiadująca z posesją pod adresem W. jest użytkowana przez ojca skarżącego - W. P. i stanowi własność M. B., zaś skarżący 1 czerwca 2022 r. wykonywał tam oprysk na zlecenie ojca.

Przed Sądem Rejonowym [...] toczy się postępowanie z wniosku Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa o ukaranie skarżącego, jako obwinionego w związku z rzekomymi nieprawidłowościami stwierdzonymi przez organy w przedmiotowej sprawie, o czyn z art. 76 ust. 1 pkt 20 lit. a i lit. c oraz art. 76 ust. 1 pkt 24 ustawy o środkach ochrony roślin.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie z 29 września 2023 r. ( str 70 – 72 akt. sąd.) skarżący poinformował, że Sąd Rejonowy [...] wyrokiem z 12 września 2023 r. w sprawie skarżącego obwinionego o to, że 1 czerwca 2022 r. w uprawie kukurydzy stosował środki ochrony roślin w sposób stwarzający zagrożenie dla zdrowia ludzi, zwierząt i środowiska, w szczególności nie uwzględniając możliwości zniesienia środków ochrony roślin na obszary lub obiekty niebędące celem zabiegu i minimalnych odległości stosowania środków ochrony roślin od określonych miejsc lub obiektów oraz prowadził dokumentację dotyczącą stosowanych środków ochrony roślin w sposób nieprawidłowy, tj. o czyn z art. 76 ust. 1 pkt 20 lit. a i lit. c oraz art. 76 ust. 1 pkt 24 ustawy o środkach ochrony roślin, uniewinnił skarżącego od popełnienia tych wykroczeń.

Skarżący w piśmie z dnia 31 października 2023 r. załączył odpis tego wyroku ze stwierdzeniem jego prawomocności od 20 września 2023 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżona decyzja i decyzja organu pierwszej instancji w części dotyczącej pomniejszenia płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").

Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji o przyznaniu skarżącemu jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej, uzupełniającej płatności dodatkowej, płatności do powierzchni upraw strączkowych na ziarno i płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych. Przyznane płatności, pomniejszono ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności, co zakwestionował skarżący w skardze wniesionej do Sądu.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji, pomniejszenie płatności organy uzasadniły nieprawidłowym zastosowaniem przez skarżącego 1 czerwca 2022 r. środków ochrony roślin [...] i [...] na działce ew. nr [...] w W. , skutkującym zeschnięciem wierzchołków roślin ozdobnych (pędów cisów) i pędów lipy zwisających nad działką ew. nr [...], znajdujących się na bezpośrednio sąsiadującej z tą działką działce w W. .

W sprawie jest bezsporne, że skarżący 1 czerwca 2022 r. zastosował wyżej wskazane środki ochrony roślin na działce ew. nr [...] w W. .

Sporne jest natomiast to, czy stwierdzone przez organ zeschnięcia wierzchołków roślin ozdobnych (pędów cisów) i pędów lipy zwisających nad działką ew. nr [...], znajdujących się na bezpośrednio sąsiadującej z tą działką działce w W. było wynikiem działania lub zaniechania, które można bezpośrednio przypisać skarżącemu.

W ocenie Sądu organy nie wykazały tego związku przyczynowego, nie przeprowadzając niezbędnych w tym celu czynności, jak również nie odniosły się do formułowanych na etapie postępowania administracyjnego zarzutów strony, co do prawidłowości przeprowadzenia kontroli w terenie, co naruszyło przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r., poz. 1775 ze zm.), dalej: "ustawa o płatnościach bezpośrednich", z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy K.p.a., chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach bezpośrednich strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Mimo odmienności w zakresie postępowania dowodowego w sprawach o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wynikających z powyższych przepisów ustawy o płatnościach bezpośrednich, wyłączających pełne stosowanie przepisów K.p.a., ciężar wykazania przyczyny uszkodzenia roślin na działce ew. nr [...] obarczał organy administracji, ponieważ to one wywodziły skutki prawne w postaci pomniejszenia wysokości przyznanych skarżącemu płatności.

Ponadto, zgodnie z art. 91 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1306/2013, w przypadku, gdy beneficjent, o którym mowa w art. 92, nie przestrzega przepisów dotyczących zasady wzajemnej zgodności, ustanowionych w art. 93, nakłada się na niego karę administracyjną. Karę administracyjną, o której mowa w ust. 1, stosuje się jedynie w przypadku gdy niezgodność jest wynikiem działania lub zaniechania, które można bezpośrednio przypisać danemu beneficjentowi; oraz w przypadku gdy spełniony jest jeden z następujących warunków dodatkowych, lub obydwa:

a) niezgodność związana jest z działalnością rolniczą beneficjenta;

b) dotyczy ona obszaru gospodarstwa rolnego beneficjenta.

W świetle wskazanego wyżej przepisu, nie budzi wątpliwości

W myśl art. 99 ust. 1 tego rozporządzenia karę administracyjną przewidzianą w art. 91 stosuje się w drodze zmniejszenia całkowitej kwoty płatności lub wykluczenia z płatności wymienionych w art. 92, które zostały lub mają zostać przyznane danemu beneficjentowi w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy, które złożył lub złoży w roku kalendarzowym, w którym stwierdzono nieprawidłowość.

Jak wynika ze wskazanych wyżej przepisów, zastosowanie kary jest możliwe również w sytuacji, gdy niezgodność związana jest z działalnością rolniczą beneficjenta, co oznacza, że niezgodność nie musi dotyczyć użytków rolnych, w odniesieniu, do których złożono wniosek o przyznanie płatności. W tym zakresie zatem stanowisko organów jest prawidłowe.

Jednakże, zastosowanie kary w postaci zmniejszenia płatności, tak jak to ma miejsce w kontrolowanej sprawie, możliwe jest jedynie wtedy, gdy stwierdzona niezgodność jest wynikiem działania lub zaniechania, które można bezpośrednio przypisać danemu beneficjentowi.

W kontrolowanej sprawie, co słusznie zarzuca skarżący organy z naruszeniem przepisów dotyczących prowadzenia postępowania, nie ustaliły w sposób nie budzący wątpliwości, okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, a dotyczących tego , czy zeschnięcie roślin jest wynikiem działania, które można bezpośrednio przypisać skarżącemu.

W szczególności kontrolujący nie pobrali próbek do badań laboratoryjnych lub ocen (art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy o inspekcji ochrony roślin), co mogłoby przyczynić się do wyjaśnienia, czy zeschnięte rośliny zawierają pozostałości użytych przez skarżącego środków ochrony roślin. Samo stwierdzenie, że skutek taki jest charakterystyczny dla działania herbicydów, nie może być wystarczające, zwłaszcza w świetle podnoszonych przez skarżącego argumentów, że oprysk był wykonany w warunkach do tego odpowiednich, z zachowaniem stosownych odległości od sąsiadujących posesji. Miejsce, gdzie stwierdzono zaschnięte rośliny dodatkowo osłonięte jest zabudowaniami z obu stron, a sama posesja W. we wskazywanym miejscu odgrodzona jest płotem betonowym o wysokości 1,5 m, co stanowi dodatkową naturalną strefę ochronną. Co więcej, na tej samej posesji od innej strony sąsiadującej z gruntem skarżącego, na którym tego samego dnia skarżący wykonywał ten sam zabieg tym samym środkiem, a która odgrodzona jest w tym miejscu siatką nie stanowiącą jakiejkolwiek zapory, brak było zgłoszenia i odnotowania jakichkolwiek uszkodzeń roślin. Skarżący podnosił także, że w dacie zdarzenia na przedmiotowym terenie odnotowano suszę. Dodatkowo grunty posesji pod adresem W. to VI klasa ziemi. Nadto że nie można wykluczyć, że sama właścicielka posesji nieumiejętnie zastosowała jakiś środek na rośliny.

Zdaniem Sądu, wyjaśnienie wskazanych wyżej okoliczności niewątpliwie było niezbędne dla dokonania oceny, czy uszkodzenie roślin na działce W. było wynikiem działania, które można bezpośrednio przypisać skarżącemu.

W ocenie Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w kontrolowanej sprawie, w świetle zarzutów podniesionych w skardze, jak i w świetle dołączonego przez skarżącego do akt sprawy odpisu prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego [...] z dnia 12 września 2023 r. o sygn. akt II W [...], którym uniewinniono skarżącego od zarzutu popełnienia wykroczeń z art. 76 ust. 1 pkt 20 lit. a i lit. c oraz art. 76 ust. 1 pkt 24 ustawy o środkach ochrony roślin, tj. odpowiednio stosowania środka ochrony roślin w sposób stwarzający zagrożenie dla zdrowia ludzi, zwierząt lub dla środowiska, w szczególności nie uwzględniając możliwości zniesienia środków ochrony roślin na obszary lub obiekty niebędące celem zabiegu lub minimalnych odległości stosowania środków ochrony roślin od określonych miejsc lub obiektów, a także nieprowadzenia lub nieprzechowywania dokumentacji, o której mowa w art. 67 rozporządzenia nr 1107/2009, nie jest wystarczający dla uznania, że zaistniały przyczyny uzasadniające pomniejszenie skarżącemu przyznanych płatności.

Odnośnie ww. wyroku, co należy wskazać, nie wywiera on bezpośredniego wpływu na wynik sprawy sądowoadministracyjnej, jak również nie jest on wiążący dla organu administracji publicznej załatwiającego sprawę administracyjną. Jak stanowi bowiem art. 11 p.p.s.a., jedynie ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego, co do popełnienia przestępstwa, wiążą sąd administracyjny. Niemniej jednak, zgromadzony w tej sprawie materiał dowodowy , w oparciu o który Sąd Karny [...] uniewinnił skarżącego, może być pomocny w postępowaniu prowadzonym w niniejszej sprawie, co rozważy organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy, uzupełniając materiał dowodowy, celem wyjaśnienia istotnych, wyżej wskazanych okoliczności.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. c i art. 200 p.p.s.a orzekł, jak w sentencji.