Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 215/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1, art. 87 ust. 1art. 93 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś – Dębecka Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2010 r. sprawy ze skargi M. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2009 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej M. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...] Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) z dnia [...] listopada 2009 r., wydaną na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm.; dalej: ustawa o świadczeniach) oraz art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.; dalej: K.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego w imieniu M. Sp. z o.o., Z. (przedsiębiorca, skarżący), przez pełnomocnika - radcę prawnego od decyzji nr [...] wydanej przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] października 2009 r. w sprawie stwierdzenia, że p. K. R. (pracownik) podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresach: [...]., z tytułu umów cywilnoprawnych o charakterze umów o świadczenie usług, do których mają odpowiednie zastosowanie przepisy o zleceniu, nazwanych przez strony "umowami o dzieło", zawartych z: M. Spółka z o.o., Z., umorzono postępowanie odwoławcze.

W uzasadnieniu przypomniano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) Oddział w [...] pismem z dnia [...] lipca 2009 r. wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z wnioskiem o wydanie decyzji ustalającej obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego pracownika w przedmiotowych, w/w okresach, z tytułu umów cywilnoprawnych o charakterze zlecenia nazwanych "umowami o dzieło", zawartych z przedsiębiorcą. Wnioskodawca wskazał, iż pracownik z tytułu wykonywania pracy na podstawie ww. umów nie został zgłoszony do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, po analizie dokumentacji w przedmiotowej sprawie, decyzją nr [...] z dnia [...] października 2009 r., stwierdził, że pracownik podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w przedmiotowych, w/w okresach, z tytułu umów cywilnoprawnych o charakterze umów o świadczenie usług, do których mają odpowiednie zastosowanie przepisy o zleceniu, nazwanych przez strony "umowami o dzieło", zawartych z przedsiębiorcą

Od tej decyzji przedsiębiorca wniósł w terminie odwołanie.

Rozpatrując odwołanie Prezes NFZ stwierdził, że zgodnie z art. 127 § 1 K.p.a. odwołanie od decyzji wydanej w I instancji służy stronie. Stronami postępowania, w wyniku którego wydano zaskarżoną decyzję, był pracownik (p. K. R.), którego decyzja dotyczyła oraz ZUS Oddział w [...], na wniosek którego wszczęte zostało postępowanie.

Wydana przez organ I instancji decyzja dotyczyła stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Decyzja ta nie nakładała obowiązku na stronę, polegającego na zobowiązaniu do odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dlatego też, dla oceny czy przedsiębiorca jest stroną postępowania, istotne znaczenie ma wykazanie czy wydana decyzja dotyczy jej interesu prawnego.

O ile w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.), decyzje ZUS są wydawane osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, to w postępowaniu przed organami NFZ płatnik, w tym przypadku przedsiębiorca, nie jest stroną prowadzonego postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a. Firma składająca odwołanie nie wykazała w odwołaniu na czym polegać miało naruszenie jej interesu prawnego, co statuowałoby ją jako stronę postępowania.

Tym samym organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uznania przedsiębiorcy za stronę postępowania.

Wystąpienie z odwołaniem przez podmiot nie będący stroną prowadzonego postępowania, czyni postępowanie odwoławcze bezprzedmiotowym i jako takie nie może być ono dalej prowadzone, a odwołanie nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu.

Mając powyższe na uwadze, brak jest podstaw prawnych do rozpatrzenia odwołania wniesionego przez przedsiębiorcę od decyzji nr [...], wydanej przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] października 2009 r.

W tym stanie rzeczy Prezes NFZ uznał, że jest zobowiązany na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego.

Skargę na powyższą decyzję Prezesa NFZ wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przedsiębiorca, reprezentowany przez radcę prawnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, a także wstrzymanie wykonalności decyzji do czasu prawomocnego zakończenia postępowania oraz zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych – wpisu sądowego od skargi w wysokości 200,00 zł.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1) naruszenie zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady praworządności poprzez dopuszczenie do sytuacji, w której organ wydaje decyzję wpływającą bezpośrednio na obowiązek skarżącego, odmawiając mu jednocześnie prawa do dokonania weryfikacji instancyjnej wydanego orzeczenia;

2) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 28 K.p.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię oraz odmówienie skarżącemu statusu strony, pomimo istnienia po jego stronie wyraźnego interesu prawnego.

W uzasadnieniu wskazano, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, w ramach której zawierał z osobami fizycznymi umowy o dzieło. Charakter tych umów zakwestionował ZUS. Jego zdaniem, umowy te są w istocie umowami zlecenia, mimo nazwania ich umowami o dzieło. Z tego tytułu ZUS obciążył skarżącego obowiązkiem odprowadzenia składek.

Z decyzjami ZUS nie zgodził się skarżący. We właściwym terminie wniósł odwołania od wszystkich decyzji. Obecnie są one przedmiotem postępowania przez Sądem Okręgowym w [...] - Sądem Ubezpieczeń Społecznych.

Pismem z dnia [...] lipca 2009 r. Dyrektor [...]OW NFZ zawiadomił skarżącego o wszczęciu, na wniosek ZUS, postępowania w trybie art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, traktując skarżącego jako stronę postępowania. Rozstrzygnięcie w przedmiocie objęcia osób, z którymi skarżący zawierał umowy, obowiązkowymi ubezpieczeniami zdrowotnymi zależy od dokonania oceny, czy umowy te są umowami o dzieło, czy zlecenia. Z uwagi na tożsamość problemu prawnego, stanowiącego meritum postępowania przed sądem powszechnym oraz postępowania administracyjnego przed NFZ, skarżący złożył wniosek o zawieszenie postępowań do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia przez sąd, jaki jest charakter przedmiotowych umów. Wniosek formalny został jednak rozpatrzony negatywnie.

Następnie Dyrektor [...]OW NFZ, po analizie dokumentacji w przedmiotowej sprawie, stwierdził w drodze decyzji, iż osoba zainteresowana podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartych umów cywilnoprawnych o charakterze zlecenia nazywanych "umowami o dzieło", albowiem podzielił on zapatrywanie wyrażone przez ZUS we wniosku o wydanie decyzji ustalającej obowiązek ubezpieczenia.

Z przedmiotową decyzją nie zgodził się skarżący i podobnie, jak w przypadku ZUS, złożył w terminie odwołanie do Prezesa NFZ podnosząc, iż jego zdaniem osoba zainteresowana nie podległa obowiązkowi ubezpieczenia.

Zaskarżoną decyzją Prezes NFZ umorzył postępowanie. Jego zdaniem skarżący nie ma statusu strony postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a., albowiem nie wykazał on, na czym miało polegać naruszenie jego interesu prawnego.

Skarżący przede wszystkim wskazał, że jako płatnik składek na ubezpieczenie zdrowotne ponosi w sposób bezpośredni skutki wydanej przez organ decyzji w przedmiocie objęcia osoby zainteresowanej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. W istocie przedmiotowa decyzja nie nakłada na skarżącego żadnego obowiązku, jak również nie stwierdza istnienia jakiegokolwiek stosunku materialnoprawnego, jednakże, zgodnie z normami, prawa przedmiotowa decyzja stanowi podstawę do wydania decyzji w przedmiocie wymiaru składki oraz obowiązku jej uiszczenia przez ZUS i jako taka stanowi realne zagrożenie interesu prawnego skarżącego.

Zgodnie bowiem z art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych do właściwości ZUS należą sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Nie należą natomiast do jego kompetencji sprawy dotyczące samego objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W tym zakresie bowiem właściwym jest - zgodnie z art. 109 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej - dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu, a skoro tak, to skarżący może kwestionować podstawę nałożonego na niego obowiązku wyłącznie w postępowaniu przed NFZ.

Na taką zresztą prawidłowość wydaje się wskazywać sama decyzja Dyrektora [...]OW NFZ, która za podstawę rozstrzygnięcia przyjmuje okoliczności faktyczne, ustalone w toku postępowania wyjaśniającego - kontroli działania skarżącego - wobec czego prawo do zaskarżania wyników tej kontroli wydaje się przysługiwać skarżącemu już na podstawie norm rangi konstytucyjnej.

Dodatkowo skarżący wskazuje, że zgodnie z tezą wyrażoną wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2004 r., sygn. akt IV SA 4639/2002, stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego (lub obowiązku) dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności.

Podobnie utrwalony pogląd doktryny na temat istoty instytucji strony głosi, iż postępowanie dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby nie tylko wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby, ale także wtedy, gdy rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2005 r., II OSK 310/2005), a z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowym postępowaniu.

Przyjęcie za trafne rozstrzygnięcia Prezesa NFZ, odmawiającego przyznania skarżącemu statusu strony, prowadziłoby w rezultacie do groźnego w skutkach stanu, w którym w postępowaniu przed ZUS, zmierzającym do wymierzenia i ściągnięcia składki, skarżący mógłby odwoływać się jedynie od wysokości tej składki, a wobec uprawomocnienia się decyzji [...]OW NFZ, nie mógłby już kwestionować podstawy jej zasadności. Powyższego nie dałoby się pogodzić z podstawowymi zasadami praworządności, albowiem nie jest dopuszczalna taka sytuacja, w której organ nakłada decyzjami na obywateli obowiązki finansowe z założeniem, iż decyzje te nie mogą być przez nich zaskarżone do organu odwoławczego.

Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej

Skarżący podnosi, iż instytucja strony, jako centralnej instytucji postępowania administracyjnego, winna znajdować szczególną ochronę w praktyce orzeczniczej. Z ostrożności skarżący podnosi, iż w niektórych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się nawet, że do wykazania posiadania interesu prawnego wystarczające jest wskazanie normy prawa, która czyniłaby wadliwą decyzję organu administracji (zob. wyrok NSA z 14 listopada 1999 r., IV SA 1866/97 - LEX nr 48704. W przedmiotowym przypadku można zaś wskazać na niezgodność rozstrzygnięcia Dyrektora [...]OW NFZ z przepisami regulującymi charakter umów zobowiązaniowych o dzieło i zlecenia, a na niezgodność którą skarżący wskazywał obszernie w treści odwołania.

Jego zdaniem, wykazany wyżej bezpośredni związek pomiędzy decyzją Dyrektora [...]OW NFZ, a jego obowiązkiem prawnym w postaci konieczności uiszczenia składek na ubezpieczenie zdrowotne wystarcza w zupełności, aby przyznać mu status strony w postępowaniu o stwierdzenie wadliwości decyzji, na co zresztą wydaje się wskazywać sam organ, skoro dotychczas w ten właśnie sposób traktował skarżącego.

Uzasadniając wniosek o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych - wpisu stałego 200 zł skarżący wskazuje na swoją pogarszającą się sytuację finansową. Skarżący nie jest w stanie uiścić wszystkich wpisów 200 zł od każdej z 50 skarg bez uszczerbku dla stabilności finansowej przedsiębiorstwa, albowiem musiałby wydatkować na ten cel sumę około 10.000,00 zł, aby rozstrzygnąć jedną tylko kwestię proceduralną - status strony.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie.

Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w skardze Prezes NFZ wskazał, iż zgodnie z art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach dyrektor oddziału wojewódzkiego NFZ rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Wydanie decyzji administracyjnej w sprawach indywidualnych z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego w trybie określonym w art. 109 ustawy o świadczeniach nie rozstrzyga kwestii z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, albowiem, zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach należą one do właściwości organów ubezpieczeń społecznych.

Jak wskazał WSA w Warszawie w wyroku z dnia 5 grudnia 2006 r., sygn. akt VII SA/Wa 1656/06, czym innym jest kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, a zupełnie czym innym jest kwestia obowiązku płacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. NFZ nie jest instytucją władną do orzekania o obowiązku odprowadzania składek na jakiekolwiek ubezpieczenie, ani też do pobierania tych składek. Składki takie pobierane i odprowadzane są na rzecz ZUS i tylko ZUS może orzekać o obowiązku ich odprowadzania i może je pobierać.

Wydana przez organ I instancji decyzja dotyczyła stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Decyzja ta nie nakładała obowiązku na stronę, polegającego na zobowiązaniu do odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dlatego też dla oceny czy przedsiębiorca jest stroną postępowania, istotne znaczenie miało wykazanie, czy wydana decyzja dotyczyła jej interesu prawnego.

O ile w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, decyzje ZUS są wydawane osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, to w postępowaniu przed organami NFZ, płatnik, w tym przypadku przedsiębiorca, nie była stroną prowadzonego postępowania.

Zgodnie z art. 127 § 1 K.p.a. odwołanie od decyzji wydanej w I instancji służy stronie. Stronami postępowania, w wyniku którego wydano zaskarżoną decyzję był pracownik (p. K. R.), którego decyzja dotyczyła oraz ZUS Oddział w [...], na wniosek którego wszczęte zostało postępowanie.

Tym samym organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uznania przedsiębiorcy za stronę postępowania.

Wystąpienie z odwołaniem przez podmiot nie będący stroną prowadzonego postępowania czyni postępowanie odwoławcze bezprzedmiotowym.

W tym stanie rzeczy Prezes NFZ uznał, że jest zobowiązany na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Prezesa NFZ Nr [...] z dnia [...] listopada 2009 r., którą po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez płatnika, prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą M. Sp. z o.o., Z., przez pełnomocnika - radcę prawnego od decyzji nr [...] wydanej przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] października 2009 r. w sprawie stwierdzenia, że p. K. R. (pracownik) podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w określonych w zaskarżonej decyzji okresach, z tytułu umowy cywilnoprawnej o charakterze umowy o świadczenie usług, do której mają odpowiednie zastosowanie przepisy o zleceniu, zawartej z pracodawcą, nazwanej przez strony "umową o dzieło", umorzono postępowanie odwoławcze.

Zaskarżona decyzja administracyjna zawiera rozstrzygnięcie dotyczące statusu płatnika jako strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jego pracownika (kontrahenta). W ocenie organu płatnik nie jest stroną omawianego postępowania, gdyż nie dotyczy ono jego interesu prawnego. Stanowisko to, w ocenie Sądu w składzie orzekającym, jest błędne.

Zgodnie z art. 28 K.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wymaga zatem ustalenia, czy omawiane postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku płatnika (E. K.).

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialno-prawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (np. decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (szerzej M. Bogusz: Zaskarżanie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 1997, s. 22, a także T. Woś: Postępowanie sądowo – administracyjne, Warszawa 1996, s. 105 i nast.).

Interes prawny nie wywodzi się z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje, lecz z wynikającego z przepisów prawa, rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą jej indywidualnych praw, a prowadzonym postępowaniem.

Oceniając interes prawny płatnika do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym zatrudnionego przez niego pracownika należy więc brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające czy i jaki status prawny ma płatnik w sprawie dotyczącej ustalenia podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu pracownika.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach... obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

Za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia (...) składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający (art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach opiekli zdrowotnej....).

Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 omawianej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca.

Składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach...).

Zgodnie z art. 93 ust. 1 omawianej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach ustawy systemowej. W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS.

Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy (pracownik) podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie, w drodze decyzji administracyjnej, że zleceniobiorca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem.

Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się status płatnika. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej w następstwie tego ustalenia źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona konsekwencją ustaleń poczynionych w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie zatem w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy statuując go jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Zatem obie strony umowy mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Z omawianych względów Sąd uznał, że organ administracji z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił, że płatnik nie ma interesu prawnego do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jego pracownika (kontrahent). Rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania odwoławczego jest w tej sytuacji błędne. Niewłaściwe było również wskazanie dodatkowo jako podstawy prawnej art. 105 § 1 K.p.a. (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 5 lipca 1995 r. w sprawie OPS 16/98), co samo w sobie nie miało jednak wpływu na uchylenie zaskarżonej decyzji administracyjnej.

Z tych względów, w ponownie prowadzonym postępowaniu organ drugiej instancji powinien rozpoznać odwołanie płatnika merytorycznie.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.