Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1706/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt c, d
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 7a, art. 9, art. 63, art. 79a, art. 81a, art. 107 § 1 pkt 7, art. 127a § 1 i 2, art. 134 § 1 pkt 1,
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 7 ust. 1 lit. c, d
journal: Dz.U. 2020 poz 35
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - t.j.
article: art. 84, art. 88
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie: sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Grzegorz Antas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 150/22 w sprawie ze skargi A.K. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 10 listopada 2021 r. nr DL.WIPO.412.1141.2021/MMa w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 kwietnia 2022 r., IV SA/Wa 150/22 oddalił skargę A.K. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: SUdSC) z 10 listopada 2021 r. nr DL.WIPO.412.1141.2021/MMa, którym wskazany organ, działając na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej: k.p.a., stwierdził niedopuszczalność odwołania złożonego przez skarżącego od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w P. (dalej: KPSG) z 29 września 2021 r. nr 03-083/35/D-ZDP/2021 zobowiązującej na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 9, art. 310 ust. 1 pkt 1, art. 318 ust. 1 w zw. z art. 315 ust. 2 pkt 2, ust. 4 i 5 oraz art. 319 ust. 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2020 r. poz. 35 ze zm.), dalej: u.c., ww. cudzoziemca, obywatela Białorusi do powrotu i zakazującej mu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 5 lat.

A.K. złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie:

1) art. 127a § 1 i 2 w zw. z art. 134 § 1 pkt 1 w zw. z art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 lit. d u.c. w zw. z art. 145 § 1 pkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: p.p.s.a., poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie przez Sąd I instancji skargi skarżącego, podczas gdy prawidłowa subsumpcja stanu faktycznego sprawy nie dawała podstaw do uznania, że zgodnie z powyższymi przepisami organ I instancji mógł pouczyć cudzoziemca o zasadach i trybie postępowania oraz o przysługujących mu prawach i ciążących na nim obowiązkach w sposób wyłącznie ustny przez tłumacza przysięgłego języka litewskiego i rosyjskiego, przy czym przepis ten nie uprawnia do zamiennego stosowanie pisemnych oraz ustnych pouczeń;

2) art. 9 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 pkt c u.c. w zw. z art. 145 § 1 pkt d p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i oddalenie przez Sąd I instancji skargi skarżącego wobec przyjęcia przez Sąd, że organ nie ma obowiązku informowania cudzoziemca o jego obowiązkach w języku dla niego zrozumiałym, wobec czego KPSG nie był zobowiązany do poinformowania skarżącego o jego prawach i obowiązkach (w tym negatywnych konsekwencjach złożenia oświadczenia o odstąpieniu od złożenia odwołania od decyzji organu I instancji) na piśmie, w języku zrozumiałym dla cudzoziemca, podczas gdy wskazany przepis wprost stanowi, że organ prowadzący postępowanie o orzeczenie cudzoziemcowi zakazu wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej poucza cudzoziemca pisemnie w języku dla niego zrozumiałym o zasadach i trybie postępowania oraz o przysługujących mu prawach i ciążących na nim obowiązkach, a w przedmiotowym postępowaniu skarżący nie posiadał ustanowionego pełnomocnika i nie został w zrozumiałym dla niego języku poinformowany na piśmie w języku dla niego zrozumiałym o negatywnych skutkach złożenia przedmiotowego oświadczenia;

3) art. 7, art. 7a, art. 79a, art. 81a w zw. z art. 127a i art. 63 k.p.a. oraz art. 84 i art. 88 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm.), dalej: k.c., w zw. z art. 145 § 1 pkt d p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i oddalenie przez Sąd I instancji skargi skarżącego, wobec przyjęcia przez Sąd, że strona, składając oświadczenie wskazane w art. 127a k.p.a. pod wpływem błędu, nie może cofnąć złożonego oświadczenia jeszcze przed upływem ustawowego terminu na złożenie odwołania od decyzji, podczas gdy przedmiotowe oświadczenie zostało bezpodstawnie przedłożone skarżącemu do podpisu równocześnie z decyzją przez KPSG, stanowiącym tym samym naruszenie zasady legalizmu i nadużycie prawa podmiotowego przez organ I instancji, oraz nie stanowiło wyrazu nieskrępowanej woli skarżącego, ponieważ było oświadczeniem woli złożonym pod wpływem błędu, a samo wniesienie odwołania jest oświadczeniem woli skarżącego świadczącym o cofnięciu oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do odwołania w rozumieniu art. 88 k.c.

Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, oświadczając, że wnosi o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej z 14 lutego 2023 r. Podstawę tego zarządzenia stanowił art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.). Strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, co oznacza, że standardy ochrony ich praw zostały zachowane. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym było więc dopuszczalne.

Rozpoznając wniesioną skargę kasacyjną, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta przez skarżącego na uzasadnionych podstawach.

Odnosząc się do wskazanych w skardze kasacyjnej zarzutów procesowych i wspierającej je argumentacji, należy w pierwszym rzędzie zauważyć, że przepisy, którym Sąd I instancji miał uchybić, oddalając skargę na postanowienie SUdSC z 10 listopada 2021 r., nie zostały przez autora skargi kasacyjnej w pełnym zakresie prawidłowo sformułowane. Powodem przyjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny tejże oceny jest stwierdzenie, że część wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów nie odwołuje się do jednostek redakcyjnych aktów prawnych, które zostały przez ustawodawcę w nich wprowadzone. O ile wskazanie jako naruszonego "art. 145 § 1 pkt c) p.p.s.a." można uznać za oczywistą omyłkę wynikającą z posłużenia się uproszczonym podziałem redakcyjnym przepisu, która nie nasuwa wątpliwości odnośnie do tego, jaki przepis został faktycznie objęty przez skarżącego zarzutem (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.), o tyle tego rodzaju kwalifikacji nie da się przenieść na podstawę kasacyjną dotyczącą "art. 145 § 1 pkt d) p.p.s.a." z uwagi na trójdzielny (lit. a-c) podział § 1 pkt 1 ww. przepisu. Podobne uwagi zgłosić należy do niestarannego przytoczenia w podstawie kasacyjnej art. 7 ust. 1 pkt c i d u.c. (zamiast art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. c i d u.c.), jak również art. 134 § 1 pkt 1 k.p.a., jeżeli nie może budzić wątpliwości, że ustawodawca nie dokonał podziału tego przepisu na paragrafy, a w ich ramach nie zostały wprowadzone punkty.

W świetle treści skargi kasacyjnej przyczyną uniemożliwiającą traktowanie zaskarżonego wyroku przez skarżącego za wydany zgodnie z prawem jest uznanie, że Sąd I instancji nie miał podstaw do zaaprobowania stanowiska SUdSC, zgodnie z którym wniesione przez stronę odwołanie od decyzji KPSG z 29 września 2021 r. stanowiło czynność procesową skierowaną względem decyzji ostatecznej, wobec czego jako pozbawione skuteczności odwołanie to nie mogło zainicjować postępowania odwoławczego. Naczelny Sąd Administracyjny powyższego zapatrywania jednakże nie podziela, uznaje bowiem, że nie uchybia powołanym w skardze kasacyjnej przepisom oddalenie przez Sąd I instancji skargi, jeżeli w warunkach rozpatrywanej sprawy zasadne było wydanie przez organ odwoławczy na podstawie art. 134 k.p.a. postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania.

Nie stanowi przedmiotu sporu okoliczność, że w kontrolowanej przez Sąd I instancji sprawie jedyną stroną postępowania, która brała udział w postępowaniu i której została doręczona decyzja KPSG, pozostawał skarżący, który stosownie do art. 127a § 1 k.p.a. zrzekł się w dniu wydania decyzji (29 września 2021 r.), po jej doręczeniu, prawa do wniesienia od niej odwołania. Powyższa okoliczność została przez Sąd I instancji właściwie rozważona pod kątem dopuszczalności prowadzenia przed SUdSC postępowania odwoławczego, w którym merytorycznemu badaniu podlegałyby przesłanki zobowiązania skarżącego do powrotu i zakazania mu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen z uwagi na przypisane mu wykroczenie przeciwko porządkowi publicznemu i interesom Rzeczypospolitej Polskiej. Nie może budzić bowiem wątpliwości, że odwołanie wniesione pismem z 13 października 2021 r. dotyczyło decyzji mającej charakter ostateczny, a zatem decyzji, która nie może być wzruszona zwyczajnym środkiem zaskarżenia.

W odniesieniu do regulacji art. 127a § 1 i 2 k.p.a. przyjąć należy, że dopóki nie upłynie termin do złożenia odwołania przez wszystkie strony postępowania lub nie zrzekną się one przysługującego im prawa do wniesienia odwołania decyzja nie jest ostateczna i osoba, która zrzekła się prawa do złożenia odwołania może oświadczenie to skutecznie cofnąć. Jeżeli w postępowaniu występuje jednakże wyłącznie jedna strona, to skuteczne zrzeczenie się przez nią prawa do złożenia odwołania w oparciu o art. 127a § 1 k.p.a. rodzi ten skutek, że decyzja ta staje się natychmiast ostateczna i prawomocna. W konsekwencji strona ta nie ma możliwości cofnięcia (w terminie 14 dni) złożonego przez nią wcześniej oświadczenia. Oparcie się przez Sąd I instancji na takim wniosku nie może być poczytywane jako błąd, odpowiada on bowiem, jak trafnie zauważył w swoim wyroku Sąd, ugruntowanemu stanowisku interpretacyjnemu (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2019 r., II OSK 873/19, ONSAiWSA 2020/4/54 z glosami aprobującymi M. Kowalskiego, OSP 2020/6/54 i W. Piątka, OSP 2020/11/97), które Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną w całości podziela.

W odniesieniu do zarzutu przedłożenia skarżącemu do podpisu oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania "równocześnie" z decyzją KPSG wyjaśnić należy, że strona może skutecznie zrzec się prawa do wniesienia odwołania po doręczeniu jej decyzji, przy czym zasady tej nie można rozumieć w sposób uznający, iż tego rodzaju oświadczenie strona może złożyć dopiero następnego dnia po dniu, w którym doręczono jej decyzję. Pogląd przyjmujący, że taka czynność procesowa może zostać podjęta również w dniu doręczenia stronie decyzji, a jedyny warunek dotyczy tego, by oświadczenie stanowiło czynność chronologicznie późniejszą w stosunku do doręczenia decyzji, jest jednolicie wyrażany w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok NSA z 20 lipca 2022 r., II OSK 2202/19; wyrok NSA z 23 lutego 2022 r., II OSK 260/21; wyrok NSA z 9 września 2021 r., II OSK 181/21; wyrok NSA z 15 czerwca 2020 r., I OSK 2233/19; wyrok NSA z 19 września 2019 r., II OSK 1849/19).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższy warunek został w kontrolowanym postępowaniu dochowany. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że po protokolarnym zapoznaniu skarżącego ze zgromadzonym materiałem dowodowym KPSG wydał decyzję z 29 września 2021 r. zobowiązującą skarżącego do powrotu oraz orzekającą o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen. Jej odebranie skarżący poświadczył własnoręcznym podpisem i dopiero to zdarzenie stanowiło podstawę złożenia przez stronę oświadczenia zrzekającego się prawa do wniesienia od tejże decyzji odwołania. Potwierdza to treść oświadczenia, w którym skarżący potwierdził, że zrzeczenie się wskazanego prawa następuje po doręczeniu mu decyzji nr 03-083/35/D-ZDP/2021.

Znaczenie złożonego przez stronę oświadczenia i skutki przez nie wywoływane w postępowaniu muszą być interpretowane zgodnie z treścią tego oświadczenia. Sąd I instancji nie miał podstaw do uznania, że skarżący, składając je, działał pod wpływem błędu. Jakkolwiek podpisane przez skarżącego oświadczenie zostało sporządzone w języku polskim, niemniej jego treść została przetłumaczona na język dla skarżącego zrozumiały (język rosyjski) przez tłumacza przysięgłego obecnego podczas prowadzonych z jego udziałem czynności (art. 327 ust. 1 u.c.).

Przedmiot prowadzonego postępowania stoi na przeszkodzie stawianiu Sądowi I instancji zarzutu naruszenia art. 9 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. c u.c., albowiem w postępowaniu dotyczącym zobowiązania do powrotu zagadnienie związane z dopełnieniem przez organ obowiązku pouczenia cudzoziemca pisemnie w języku dla niego zrozumiałym o zasadach i trybie postępowania oraz o przysługujących mu prawach i ciążących na nim obowiązkach wiązać należy z dyspozycją art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. d u.c. Powyższy przepis, na który skarżący równolegle wskazał w podstawie zarzutu obejmującego art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a., nie został w sprawie naruszony, KPSG, wypełniając obowiązek wynikający z art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. d u.c., zapewnił bowiem skarżącemu pisemne tłumaczenie na język białoruski pouczenia o zasadach i trybie postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu (k. 32-35 akt adm.). Jego treść, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy uznać za wystarczającą z punktu widzenia obowiązków informacyjnych ciążących w tym zakresie na organie. Skarżący w oświadczeniu z 29 września 2021 r. potwierdził, że otrzymał powyższe pouczenie (k. 36 akt adm.), co uwzględniając korzystanie przez skarżącego z pomocy tłumacza zapewniającego tłumaczenie na język zrozumiały dla skarżącego wszystkich sporządzanych przez organ dokumentów nakazuje uznać, iż złożone po doręczeniu decyzji oświadczenie, o którym mowa w art. 127 § 1 k.p.a., nie zostało podjęte w warunkach uniemożliwiających powzięcie przez cudzoziemca świadomej decyzji, wolnej od ewentualnego błędu.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.