Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2272/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla Studentów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 pkt 18k, art. 170 ust. 1, art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 179 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1842
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Sędzia del. WSA Beata Jezielska Protokolant: starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2019r. sygn. akt II SA/Wa 1768/18 w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości na rok akademicki 2015/2016 oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 20 września 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1768/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R. K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

w Warszawie z 30 czerwca 2018 r., nr [...],

w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości na rok akademicki 2015/2016.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z 1 marca 2018 r. Dziekan Wydziału [...] Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, w związku z wnioskiem R. K. z 7 maja 2017 r. (złożonym bez pośrednictwa modułu USOS), odmówił przyznania skarżącemu stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkania w domu studenckim lub innym obiekcie niż dom studencki za rok akademicki 2015/2016.

W podstawie prawnej decyzji podał art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 175 ust. 1, art. 179, art. 184 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2016 r., poz. 1842 ze zm., zwanej dalej: "p.s.w.") w związku z art. 207 ust. 1 i 4 p.s.w., art. 7, art. 104 § 1 i art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz.1257, zwanej dalej: "k.p.a."), art. 3 i art. 5 ust 4-8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518) oraz § 24 ust.1-4, § 42, § 43 Regulaminu pomocy materialnej dla studentów UKSW, stanowiącego załącznik do Zarządzeń Rektora UKSW z: 25 sierpnia 2014 r. nr 52/2014 i 6 listopada 2015 r. nr 55/2015 (zwanego dalej: "regulaminem").

W uzasadnieniu wskazał, że wprawdzie skarżący z dochodem 269,78 zł mieści się w progu dochodowym przewidzianym z ww. zarządzeniu nr 55/2015 uprawniającym do otrzymania stypendium socjalnego, ale odmowa przyznania stypendium nastąpiła ze względu na okoliczności faktyczne i prawne wskazane w uzasadnieniu decyzji.

Dziekan wskazał, że wyrokiem z 25 kwietnia 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny z przyczyn formalnych stwierdził nieważność decyzji Rektora UKSW w Warszawie (zwanego dalej: "Rektorem") z 13 lutego 2015 r. i decyzji Prodziekana Wydziału [...] UKSW w Warszawie (zwanego dalej: "Prodziekanem")

z 18 listopada 2014 r., wydanych w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy studentów Wydziału [...] UKSW w Warszawie. W związku z ww. wyrokiem skarżący odzyskał formalnie status studenta od 18 listopada 2014 r. do 20 listopada 2017 r. i na podstawie zaświadczenia z Wydziału [...] z 4 sierpnia 2017 r. otrzymał formalną możliwość podjęcia studiów przez zarejestrowanie się w systemie USOS na zajęcia i odbywania studiów. Skarżący nie dopełnił ww. rejestracji i nie złożył w Dziekanacie podania o dopisanie do listy studentów po zakończeniu rejestracji. Powyższe wskazuje na sprzeczność zaświadczenia z sytuacją faktyczną, na którą wpływ ma postawa skarżącego, który faktycznie nie podjął studiów. Skarżący w latach, za które ubiega się o przyznanie pomocy materialnej, nie podjął studiów zgodnie

z planem studiów. Skarżący nie widnieje też w ewidencji studentów. Decyzją z 21 listopada 2017 r. Prodziekan skreślił skarżącego z listy studentów

z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, a okoliczności te miały miejsce już w dacie złożenia wniosku o przyznanie ww. stypendium, gdyż skarżący nie zaliczył trzeciego roku studiów. Decyzją z 7 lutego 2018 r. Prorektor ds. Studenckich i Kształcenia UKSW (zwany dalej: "Prorektorem") utrzymał w mocy ww. decyzję Prodziekana.

Zdaniem Dziekana niezaliczenie roku skutkuje utratą uprawnień do wszystkich form pomocy materialnej przewidzianej art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8 i ust. 2 p.s.w. Wprawdzie skarżący formalnie odzyskał status studenta, faktycznie nie odbywał studiów, a prawo do pomocy materialnej ma charakter celowy - wsparcia społecznego, służącego odbywaniu studiów. Pomoc materialna w formie stypendium socjalnego przysługuje studentowi znajdującemu się w trudnej sytuacji materialnej i ma służyć studentom, którzy zaliczają poszczególne lata studiów. Nawet trudna sytuacja materialna wykazana prawidłowo we wniosku nie uzasadnia przyznania skarżącemu prawa do pomocy materialnej i tym samym do wypłaty zaległego stypendium za rok akademicki 2015/2016. Skarżący może otrzymać stypendium socjalne, o które wnosi, po faktycznym podjęciu studiów.

Decyzją z 30 czerwca 2018 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Odwoławcza Komisja Stypendialna UKSW w Warszawie (zwana dalej "Komisją") utrzymała w mocy ww. decyzję Dziekana, podtrzymując jej podstawę faktyczną i prawną oraz dodatkowo wskazując na art. 177 ust. 4, art. 181 ust. 1, 1a, 3 i 4, w związku z art. 207 ust. 1 i 4 p.s.w., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 2 ust. 1 pkt 3, § 12 ust. 2, § 15 ust. 1, § 22 ust. 1, § 25- 29 regulaminu.

W uzasadnieniu stwierdziła, po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów wskazanych przez skarżącego oraz zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, że skarżącego nie może uznać za studenta UKSW w Warszawie. Skarżący w roku akademickim 2015/2016 faktycznie nie kształcił się na Uczelni na studiach wyższych i żył w świadomości, że już nie jest studentem. Nie uczęszczał na zajęcia dydaktyczne, nie był zapisany w systemie USOSweb na zajęcia. Nie pojawiał się na Uczelni celem kształcenia się, nie uczestniczył w wykładach prowadzonych na Uczelni, na swoim kierunku i zaprzestał działalności w Samorządzie Studentów Uczelni. Skarżącego skreślono z listy studentów, gdyż nie uzyskał zaliczenia – nie spełnił efektów kształcenia przewidzianego programem studiów. Skarżący nie był więc podmiotem uprawnionym do otrzymania ww. stypendium socjalnego. W tym zakresie Komisja odwołała się do wykładni teleologicznej art. 179 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 18k p.s.w. Niepożądane jest zjawisko polegające na korzystaniu ze statusu studenta jedynie do pobierania stypendium socjalnego, a nie zgodnie z jego przeznaczeniem - możliwością poszerzenia wiedzy przez uczestnictwo w zajęciach dydaktycznych.

Zdaniem Komisji Dziekan słusznie zauważył, że studentem jest osoba nie tylko posiadająca status studenta, ale również wykonująca prawa i obowiązki studenta, stosownie do art. 189 ust. 1 p.s.w. Zdaniem Komisji Dziekan nie naruszył zasad postępowania administracyjnego wskazanych w odwołaniu. Skarżący powołał się na wszystkie przepisy postępowania, ale zdaniem organu nie wnosi to nic do sprawy, gdyż naruszenia te nie zostały należycie uzasadnione, zaś Komisja, badając z urzędu poprawność postępowania, nie stwierdziła naruszeń.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie wniósł skarżący.

W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne.

Oddalając skargę, sąd pierwszej instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie, która dotyczy odmowy przyznania stypendium socjalnego, sąd nie może oceniać wadliwości proceduralnych, które wystąpiły w innych sprawach dotyczących skarżącego, w tym również w sprawie, którą rozpoznawał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1456/16.

W odniesieniu do decyzji organów Uczelni wydanych w sprawie skreślenia skarżącego z listy studentów. Sąd ten podzielił stanowisko organów Uczelni, że wprawdzie w wyniku ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego doszło do przywrócenia skarżącemu formalnego statusu studenta, co potwierdzono w zaświadczeniu wydanym na wniosek skarżącego, tym niemniej skreślenie skarżącego z listy studentów było spowodowane niedopełnienia przez niego jednego z podstawowych wymogów wynikających z art. 189 p.s.w., na co prawidłowo uwagę zwrócono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zdaniem sądu w toku postępowania dotyczącego przyznania/odmowy przyznania stypendium socjalnego organy Uczelni nie są ani uprawnione, ani zobowiązane do kwestionowania ostatecznych decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów, ani tym bardziej do prowadzenia w związku z tym dodatkowego postępowania dowodowego.

W tym kontekście zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organy Uczelni przepisów dotyczących postępowania dowodowego w rozpoznawanej sprawie sąd uznał za bezzasadne. Sąd nie znalazł też podstaw do zakwestionowania stanowiska organu wydającego w imieniu Uczelni zaskarżoną decyzję w kontekście powołania się na przepisy art. 2 ust. 1 pkt 18k p.s.w. w związku z art. 189 ust. 1 p.s.w. Nie stanowiło to, wbrew stanowisku skarżącego, pozaprawnego działania, lecz było to działanie zgodne z art. 6 k.p.a. Komisja, powołując się w zaskarżonej decyzji na ww. przepisy, dokonała w ocenie sądu prawidłowej ich wykładni w kontekście stanu faktycznego sprawy oraz unormowań prawnych materialnoprawnych obowiązujących w roku akademickim 2015/2016, za który skarżący domagał się przyznania stypendium socjalnego. Sąd zwrócił uwagę, że stan faktyczny sprawy wynikał z akt administracyjnych oraz z przedłożonych przez skarżącego dokumentów, na co zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, choć organ odwoławczy nie ustosunkował się do poszczególnych załączonych przez skarżącego do odwołania dokumentów. Zbiorcze wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wzięto pod rozwagę powoływane przez skarżącego dowody, jak również te znane organowi, nie narusza zdaniem sądu art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu istotnym i nie może mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

W ocenie sądu pierwszej instancji w sprawie niesporne jest, że skarżący nie dopełnił warunku składania egzaminów, gdyż warunkowo wpisany na trzeci rok studiów, nie złożył egzaminu w terminie. Skarżący nie spełnił zatem efektów kształcenia przewidzianego programem studiów. Skarżący ponadto w roku akademickim 2015/2016, za który ubiegał się o przyznanie pomocy materialnej w postaci stypendium socjalnego, faktycznie nie kształcił się na Uczelni, nie podjął studiów zgodnie z planem studiów, nie uczęszczał na zajęcia dydaktyczne na swoim kierunku, nie był zapisany w systemie USOSweb na zajęcia, zaprzestał także działalności w Samorządzie Studentów Uczelni oraz nie widniał w ewidencji studentów. Nie sposób zatem zakwestionować prawidłowej, w świetle art. 80 k.p.a., oceny organów obu instancji, że możliwość podjęcia studiów wyższych przez skarżącego, która wiązała się z wydanym przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 25 kwietnia 2017 r., nie jest równoznaczna z podjęciem studiów wyższych. Ocena ta wynika z przepisów prawa materialnego wskazanych w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji, jak również oparta została na analizie dokumentów zgromadzonych przez organy i znanych im z urzędu, jak również tych przedstawionych przez skarżącego.

Sąd zwrócił uwagę, że skarżący twierdzi, że kontaktował się z dziekanatem w celu rejestracji na zajęcia, skierowania na urlop, bądź uruchomienia rejestracji na zajęcia w USOS, tym niemniej nie można uznać, że podejmowane próby zakończyły się sukcesem. Sąd więc uznał, że skarżący przez ww. starania nie wypełnił przesłanki z art. 189 ust. 2 pkt 1 i 2 p.s.w. W tym kontekście wnioski dowodowe zgłaszane przez skarżącego, do których Komisja nie odniosła się wprost w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, choć powinna na mocy art. 107 § 3 k.p.a., oraz nie wydała formalnego postanowienia w tym zakresie, nie miały i nie mogły mieć istotnego znaczenia w sprawie, bo nie mogły w żadnej mierze podważyć niewypełnienia przez skarżącego przesłanek ustawowych, a w szczególności tych wskazanych w art. 189 ust. 2 pkt 1 i 2 p.s.w. w związku z art. 2 ust. 1 pkt 18k p.s.w. Prawidłowe było zatem przyjęcie przez Komisję w zaskarżonej decyzji, że skoro skarżący nie spełnił przesłanki z art. 189 ust. 2 pkt 1 p.s.w. w związku z art. 2 ust. 1 pkt 18k p.s.w., nie mógł być uznany przez organy Uczelni, które rozpatrywały kwestię stypendium socjalnego za rok akademicki 2015/2016, za podmiot uprawniony do otrzymania ww. stypendium socjalnego.

Sąd rozważył, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., naruszenie w sprawie art. 8 k.p.a. w kontekście: a) przyznania skarżącemu - w analogicznych okolicznościach faktycznych i prawnych – stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkiwania w domu studenckim lub innym obiekcie niż dom studencki w kwocie 575 zł od 1 października 2017 r. do 30 listopada 2017 r., b) uznanie przez inny organ Uczelni przyznający pomoc materialną w decyzji o przyznaniu stypendium bratu skarżącego (K.), że skarżący posiada status studenta; c) wydanie skarżącemu przez Uczelnię zaświadczenia z 4 sierpnia 2017 r. o statusie studenta. Na tej podstawie sąd uznał, że ww. działania nie mogły budzić zaufania do organów Uczelni. Tym niemniej ww. okoliczności nie mają istotnego wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy i nie mogą mieć przesądzającego znaczenia w sprawie, choć podważały zaufanie do organów Uczelni z punktu widzenia zasady zaufania.

Sąd stwierdził też, że w rozpoznawanej sprawie organy Uczelni, które rozpatrywały wniosek skarżącego o przyznanie ww. stypendium socjalnego, były związane ostateczną decyzją Dziekana z 21 listopada 2017r., którą utrzymał w mocy Prorektor decyzją z 7 lutego 2018 r. o skreśleniu skarżącego z listy studentów, która nie była jeszcze wydana w chwili, gdy wydawano ww. zaświadczenie oraz przyznawano ww. pomoc materialną skarżącemu i jego bratu. Zdaniem sądu organy Uczelni, wydając w rozpoznawanej sprawie decyzje, rozważyły ponadto obowiązujące w roku akademickim 2015/2016 przepisy: art. 189 ust. 2 pkt 1 p.s.w. w związku z art. 2 ust. 1 pkt 18k p.s.w. oraz art. 179 i art. 173 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 175 i art. 184 p.s.w. w związku z § 24 ust.1-4, § 42, § 43 regulaminu i na ich podstawie w okolicznościach faktycznych sprawy wyciągnęły spójne i logiczne wnioski.

Z powyższych względów sąd ten, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zaskarżając wyrok w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie decyzji organów obu instancji, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Nadto zrzekł się rozprawy oraz wniósł o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez brak zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania skargi R. K. na decyzję o skreśleniu z listy studentów zawisłej w WSA w Warszawie pod sygn. akt II SA/Wa 645/18, w sytuacji, gdy w ocenie sądu pierwszej instancji skarżącemu nie można było przyznać stypendium, bowiem został skreślony z listy studentów, co w ocenie sądu było decydujące dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie;

2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., 9 k.p.a., 75 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. oraz 89 k.p.a. przez oddalenie skargi wskutek niedostrzeżenia licznych uchybień Odwoławczej Komisji Stypendialnej polegających na:

a) nierozpoznaniu wniosków dowodowych złożonych przez stronę w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji, które to wnioski miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie (w szczególności, że WSA stwierdził naruszenie art. 8 k.p.a. przez Odwoławczą Komisję Stypendialną), tj. wniosków dowodowych:

- zaświadczenia o statusie studenta na okoliczność posiadania statusu studenta przez R. K. w okresie, w którym powinien on otrzymać stypendium socjalne,

- decyzji wydanej w stosunku do brata skarżącego (K. K.) na okoliczność uznania przez Wydziałową Komisję Stypendialną na innym wydziale, że R. K. przysługuje status studenta, co powoduje, że jego dochód został wliczony do dochodu jego brata.

b) nierozpoznanie przez organ złożonych przez skarżącego wniosków dowodowych o przeprowadzenie dowodów z akt osobowych studenta (pism o zarejestrowanie na zajęcia, wniosku o urlop, wydania zaświadczenia o statusie studenta) na okoliczność posiadania przez R. K. statusu studenta,

c) nieprzeprowadzenie dowodu z aktu ślubowania złożonego przez R. K. na okoliczność podjęcia przez niego studiów na UKSW,

d) uznanie przed rozpoznaniem, że organ odmówi uznania jakichkolwiek zaświadczeń przedłożonych w postępowaniu odwoławczym, przy braku wskazania jakichkolwiek podstaw prawnych takiego rozstrzygnięcia, co powoduje, że złożenie środka odwoławczego jest iluzoryczne, bowiem organ z góry przyjmuje, że nie rozpatrzy go w sposób merytoryczny, lecz podejmie z góry przyjętą decyzję, co doprowadziło również bo błędnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, że R. K. nie był studentem w roku akademickim 2015/16 w rozumieniu przepisów prawa, mimo że treść zaświadczenia wydana przez Dziekana [...] (a więc organu przyznającego również pomoc materialną) wskazuje na zupełnie coś innego, tj. że skarżący w roku akademickim 2015/16 był studentem,

3. art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 217 § 1, 2, 3 k.p.c. (w wersji obowiązującej w dacie wyrokowania) w zw. z art. 236 k.p.c. przez brak wydania postanowienia dowodowego o dopuszczeniu bądź nie wniosków dowodowych strony skarżącej (zaświadczenie o statusie studenta oraz decyzja dotycząca brata skarżącego, gdzie uznano R. K. za studenta) złożonych prawidłowo wraz z pismem z 12 marca 2019 r., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem z zaświadczenia wprost wynikało, że R. K. był studentem w roku akademickim 2015/16, co uniemożliwiło również złożenie zastrzeżenia do protokołu, bowiem sąd nie wydał postanowienia dowodowego, a tym samym pominięcie istotnych wniosków dowodowych w sprawie,

4. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. wskutek oddalenia skargi, mimo że w sprawie doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności poprzez brak dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy, a jedynie ograniczenie się przez Odwoławczą Komisję Stypendialną do rozpoznania prawidłowości rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji, co spowodowało, że złożenie środka odwoławczego jest tylko iluzoryczne, bowiem organ z góry przekreślił, możliwość pozytywnego rozpoznania wniosku o ponownego rozpatrzenie sprawy,

5. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 104 k.p.a. i 107 k.p.a. poprzez oddalenie skargi wskutek niedostrzeżenia licznych uchybień, w szczególności polegających na nierozpoznaniu zarzutów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, tj. faktu, że R. K. był studentem w trakcie roku akademickiego 2015/16, co wynika z zaświadczenia złożonego do akt niniejszego postępowania, bowiem Odwoławcza Komisja Stypendialna nie zwróciła się z wnioskiem o przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu, mimo złożonego wniosku przez stronę,

6. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez uznanie za zasadne naruszenia tego przepisu przez organ, przy jednoczesnym uznaniu, że naruszenie tego przepisu nie miało wpływu na wynik sprawy, mimo że pozostałe organy stypendialne na uczelni uznały R. K. za studenta, spowodowało, że przy rozstrzyganiu sprawy jego brata K. K. został uwzględniony dochód R. K., co w ocenie skarżącego powoduje, że organ, wydając decyzję, dopuścił się dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, a właściwie poprzez z góry przyjęty zamiar uznania waloru dowodowego jakiegokolwiek dowodu przedłożonego przez stronę, co doprowadziło na naruszenia zaufania strony do organów, bowiem tożsame organy rozpoznany różnie sprawy w oparciu o takie same dokumenty,

7. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 104 k.p.a. i 107 § 1 i 3 k.p.a. oraz 11 k.p.a. poprzez oddalenie skargi wskutek niedostrzeżenia licznych uchybień organu m.in. poprzez wydanie decyzji niezawierających wszystkich elementów koniecznych, a w szczególności poprzez brak odniesienia się do konkretnie sformułowanych zarzutów podniesionych w odwołaniu a dotyczących faktu, że R. K. kontaktował się z dziekanatem w celu rejestracji na zajęcia, skierowania do na urlop bądź też uruchomienia mu rejestracji na zajęcia w usosie, a także faktu, że był studentem w okresie roku akademickiego 2015/16,

8. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 136 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, mimo niedostrzeżenia rażącego uchybienia komisji polegającego na braku przeprowadzenia postępowania dowodowego uzupełniającego, mimo że skarżący złożył w odwołaniu szereg wniosków dowodowych zmierzających do wykazania, że jest on studentem, co doprowadziło do tego, że złożenie środka odwoławczego było iluzoryczne, bowiem organ z góry przesądził o niemożliwości przyznawania stypendiów w odwołaniu,

9. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo że w aktach sprawy znajdują się dokumenty dotyczące tego, że R. K. w roku akademickim 2015/16 był studentem, co w świetle przepisów ustawy prawo o szkolnictwie wyższym jest kryterium do otrzymania stypendium socjalnego (oprócz warunku dochodowego),

10. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez przeprowadzenie dowodu z dokumentów dotyczących skreślenia R. K. z listy studentów (decyzja Dziekana [...] z 21 listopada 2017 r. oraz Rektora UKSW z 7 lutego 2018 r.), mimo że decyzje te nie zostały dołączone do akt niniejszego postępowania, a także mimo faktu, że skarżący złożył skargi na ww. decyzje, przy jednoczesnym uznaniu, że sprawa o skreślenie z listy studentów nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, bowiem WSA w Warszawie odmówił zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy zarejestrowanej pod sygn. akt II SA/Wa 645/18 na wniosek złożony przez organ uczelniany,

11. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a poprzez przeprowadzenie dowodu z decyzji Dziekana [...] z 21 listopada 2017 r. oraz Rektora UKSW z 7 lutego 2018 r. w zakresie uznania, że skarżący nie mógł otrzymać stypendium socjalnego w roku akademickim 2015/16, mimo że powodem skreślenia były przyczyny, które miały zaistnieć w czasie późniejszym niż okres stypendialny,

12. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art 141 § 4 p.p.s.a. poprzez ograniczenie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w istocie do przytoczenia stanowiska i poglądów organów obu instancji bez przeprowadzenia ich analizy z uwzględnieniem podniesionych przez skarżącego argumentów dotyczących faktu, że organy nie przeprowadziły dowodu z zaświadczenia, że jest studentem, a także faktu, że jedynym kryterium do trzymania stypendium jest posiadanie kryterium dochodowego, które jest przez niego spełnione, a w zasadzie do przepisania treści decyzji do ustaleń sądu.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. art. 173 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 179 ust. 1 p.s.w. poprzez odmowę przyznania stypendium socjalnego, mimo że skarżący był w trudnej sytuacji materialnej w rozumieniu tego przepisu, bowiem spełniał on kryterium dochodowe do jego otrzymania, przy jednoczesnym uznaniu, że do otrzymania stypendium można wprowadzać dodatkowe pozaustawowe kryteria tj. konieczność zapisania się na zajęcia, konieczność uczęszczania na zajęcia itd., mimo faktu, że skarżący był studentem, bowiem złożył ślubowanie,

2. art. 170 ust. 1 p.s.w. poprzez niezastosowanie tego przepisu, który stwierdza, że osoba przyjęta na studia nabywa prawa studenta z chwilą immatrykulacji i złożenia ślubowania, którego treść określa statut uczelni, a taką osobą był skarżący, bowiem złożył on ślubowanie, a w roku akademickim 2015/16 byt studentem (co wynika ze złożonego zaświadczenia do akt sprawy),

3. art. 189 ust. 1 p.s.w. przez błędne uznanie, że aby otrzymywać stypendium socjalne należy wypełnić poza kryterium dochodowym, inne niewskazane w art. 179 ust. 1 ustawy, kryteria, takie jak uczestniczenie w zajęciach, składanie egzaminów,

4. art. 189 ust. 2 pkt 1 i 2 p.s.w. przez uznanie, że wypełniania obowiązków studenta jest warunkiem koniecznym do uzyskania stypendium socjalnego, mimo że art. 179 p.s.w. nie przewiduje dodatkowych kryteriów poza kryterium dochodowym

5. art. 2 ust. 1 pkt 18 p.s.w. poprzez błędne uznanie, że przepis ten ma zastosowanie w niniejszej sprawie, mimo że jedynym kryterium do otrzymania stypendium jest kryterium dochodowe, a skarżący był studentem w roku akademickim 2015/16.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Nadto zażądał przeprowadzenia w sprawie rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym

i procesowym w zakresie wyznaczonym przez podstawy skargi kasacyjnej.

Zasadą jest, iż w pierwszym rzędzie rozpoznane są zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, gdyż ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego przez organ administracyjny w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za nieprawidłowy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12; z 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12 – publ. CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie kolejność ta musi zostać odwrócona, gdyż zarzuty naruszenia prawa procesowego zostały sformułowane w skardze kasacyjnej w taki sposób, iż ocena ich zasadności bądź bezzasadności będzie konsekwencją zasadności bądź bezzasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Istota sprawy wiąże się z ustaleniem przesłanek materialnoprawnych uprawniających do przyznania pomocy materialnej w postaci stypendium socjalnego dla skarżącego studenta. Zgodnie z art. 173 ust. 1 pkt 1 p.s.w. student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium socjalnego. Z przepisu art. 179 ust. 1 ustawy wynika, że stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Normatywny stan faktyczny uregulowany w powyższym przepisie wskazuje na dwie grupy przesłanek uzasadniających przyznanie stypendium socjalne. Pierwszą grupę stanowią przesłanki podmiotowe, tj. przesłanki wyznaczające krąg osób uprawnionych. Drugą grupę stanowią przesłanki przedmiotowe, tj. przesłanki wskazujące na okoliczności faktyczne, których wystąpienie uprawnia do otrzymania pomocy.

Z przepisu art. 179 ust. 1 ustawy wynika, iż przesłanka przedmiotowa została określona przez zwrot "trudna sytuacja materialna". Podstawą ustalenia trudnej sytuacji materialnej jest wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta. Zgodnie z art. 179 ust. 2 ustawy rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne. Dalsze szczegółowe zasady związane z ustalaniem i obliczaniem dochodu zostały uregulowane w przepisach kolejnych ustępów art. 179 ustawy. Kwestie te nie były w rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu. Ten zogniskował się bowiem wokół ustalenia zakresu podmiotowego osób uprawnionych do otrzymania stypendium socjalnego. Zgodnie z cytowanym już przepisem art. 179 ust. 1 ustawy osobą uprawnioną jest student. Kanwą do zaistnienia tego problemu był złożony stan faktyczny sprawy, który w tym zakresie nie jest sporny, a przedstawia się następująco.

Decyzją Rektora Uczelni z 13 lutego 2015 r., utrzymującą w mocy decyzję Prodziekana Wydziału [...] Uczelni z 18 listopada 2014 r., skarżący został skreślony z listy studentów Wydziału. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 25 kwietnia 2017r., sygn. akt I OSK 1456/16, z przyczyn formalnych stwierdził nieważność obu powyższych decyzji. Skarżący w związku z ww. wyrokiem odzyskał formalnie status studenta od 18 listopada 2014 r. do 20 listopada 2017 r. (a to w związku z wydaniem kolejnej decyzji o skreśleniu z listy studentów) i na podstawie zaświadczenia z powyżej wskazanego Wydziału Uczelni z 4 sierpnia 2017 r. otrzymał, formalną możliwość podjęcia studiów przez zarejestrowanie się w systemie USOS na zajęcia i odbywania studiów. Skarżący jednak w roku akademickim 2015/2016, za który ubiegał się o przyznanie pomocy materialnej w postaci stypendium socjalnego, faktycznie nie kształcił się na Uczelni, nie podjął studiów zgodnie z planem studiów, nie uczęszczał na zajęcia dydaktyczne na swoim kierunku, nie był zapisany w systemie USOSweb na zajęcia, zaprzestał także działalności w Samorządzie Studentów Uczelni oraz nie widniał w ewidencji studentów. Stan ten był naturalną konsekwencją pozostawania w obrocie decyzji o skreśleniu z listy studentów.

Istota problemu sprowadza się zatem do ustalenia znaczenia kategorii normatywnej "studenta" na gruncie przepisów regulujących uprawnienie do otrzymania pomocy w postaci stypendium socjalnego. Nie ulega bowiem wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż ustawa posługuje się pojęciem studenta w różnych kontekstach znaczeniowych pozostających w związku z celem poszczególnych rozwiązań normatywnych regulujących status administracyjnoprawny studenta. Uwagę na te kwestię zwraca sam autor skargi kasacyjnej, podnosząc zarzut niezastosowania przepisu art. 170 ust. 1 ustawy, który wskazuje na moment nabycia praw studenta, z czego skarżący wywodzi definicję studenta. Można bronić tezy, iż z przepisu tego da się wyprowadzić formalną definicję studenta. Zastrzec jednak należy, iż punktem wyjścia do ustalania znaczenia terminu "student" winna być wola ustawodawcy wyrażona w ustawie. Definicję legalną zawiera bowiem przepis art. 2 ust. 1 pkt 18k ustawy, zgodnie z którym student to osoba kształcącą się na studiach wyższych. Wynika z niego, iż student to osoba kształcąca się, a zatem osoba faktycznie pobierająca naukę. Trudno bowiem zrównywać kształcenie się z momentem nabycia prawa studenta, o czym mowa w przepisie art. 170 ust. 1 ustawy. Przepis ten bez wątpienia zawiera rdzeń znaczeniowy pojęcia studenta, który może być w określonym zakresie doprecyzowany i uzupełniany przez ustawodawcę w zależności od sytuacji, w której posługuje się on tym pojęciem i cel, któremu służą określone rozwiązania prawne. Jedną z takich właśnie sytuacji jest przypadek udzielania pomocy studentowi.

Celem tej pomocy finansowanej ze środków budżetu państwa jest umożliwienia kształcenia się na poziomie wyższym osobom, których sytuacja materialna nie pozwala na odbywanie studiów wyższych. Pomoc adresowana jest do osób faktycznie studiujących, biorących aktywny udział w zajęciach dydaktycznych, oraz życiu uczelni i z tej przyczyny nie mogących podjąć się zajęć zarobkowych. Stąd też przesłankami jej przyznania jest ustalenie aktualnej na dany moment sytuacji dochodowej rodziny, tak aby pomoc była adekwatna do tej sytuacji, tj. aby była skuteczna i umożliwiała studiowanie osobie dotkniętej określonym ubóstwem materialnym. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny podziela wykładnię przepisów art. 2 ust. 1 pkt 18k, art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 179 ust. 1 ustawy w oparciu, o które Sąd pierwszej instancji ustalił znaczenie pojęcia studenta, jako osoby uprawnionej do ubiegania się o przyznanie stypendium socjalnego. Studentem w tym kontekście znaczeniowym jest osoba faktycznie odbywająca studia, która w ich trakcie wnioskuje o przyznanie pomocy socjalnej ze strony uczelni celem stworzenia sobie warunków finansowych umożliwiających jej kształcenie się. Uprawnioną nie może być zatem osoba, która na skutek wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o skreśleniu z listy studentów odzyskała li tylko formalnie status studenta i w tej sytuacji domaga się za okresy już minione przyznania stypendium socjalnego, mimo iż w okresach tych faktycznie nie kształciła się i nie realizowała innych praw i obowiązków studenckich. Stypendium socjalne nie służy bowiem przyznaniu świadczenia socjalnego w związku z ubóstwem, lecz przyznaniu świadczenia pieniężnego celem stworzenia warunków finansowych umożliwiających studiowanie polegające na realnym uczestnictwie w procesach nauczania i wykonywania innych prawa i obowiązków integralnie związanych ze statusem studenta. Z tej przyczyny zarzuty 1., 3., 4. i 5. oparte na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. nie są uzasadnione, bowiem mimo spełnienia kryterium dochodowego, a więc przesłanki przedmiotowej, nie została spełniona przesłanka podmiotowa normatywnego stanu faktycznego uzasadniającego przyznanie skarżącemu stypendium socjalnego, gdyż skarżący nie może być uznany za studenta w znaczeniu przyjętym dla określenia osoby uprawnionej do uzyskania stypendium socjalnego.

Z powyższych względów nieuzasadniony jest także zarzut 2. naruszenia prawa materialnego. W tym przypadku dodać należy ponad powyżej wskazane argumenty i to, że zarzut skargi kasacyjnej nie może być sformułowany przez użycie pojęcia "niezastosowania" określonego przepisu. Zgodnie z prezentowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem nie jest dopuszczalne w świetle brzmienia art. 174 p.p.s.a. formułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jako naruszenie przepisu prawa "poprzez jego niezastosowanie" czy "pominięcie" (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 1 czerwca 2004 r., OSK 284/04, niepubl.; z 3 grudnia 2008 r., I OSK 1807/07; z 14 maja 2007 r., I OSK 1247/06; z 28 marca 2007 r., I OSK 31/07; z 25 kwietnia 2012 r., II OSK 329/12; z 6 grudnia 2013 r., I OSK 2255/12; z 8 września 2017 r., I OSK 3080/15 – publ. CBOSA). Zarzut taki mógłby okazać się skuteczny jedynie wówczas, gdyby autor skargi kasacyjnej, zarzucając niezastosowanie określonego przepisu, jednocześnie wskazał przepis, który w jego przekonaniu został wadliwie zastosowany zamiast przepisu przez nią wskazywanego - wraz z podaniem uzasadnienia tego stanowiska. Wymogu tego skarga kasacyjna nie spełnia.

Zarzuty naruszenia prawa procesowego są nieuzasadnione. Zarzuty zawarte w punktach 2-11 sprowadzają się do zakwestionowania stanu faktycznego przyjętego za podstawę wydania zaskarżonego wyroku. Pozostają one w integralnym związku z podniesionymi zarzutami naruszenia prawa materialnego. Skarżący kasacyjnie uważa bowiem, iż osobą uprawnioną do uzyskania stypendium socjalnego jest osoba, która posiada formalnie status studenta. Z tej przyczyny zarzuca sądowi pierwszej instancji i organom błędne ustalenia faktyczne, sprowadzające się do dokonania ustaleń faktycznych bez wzięcia pod uwagę dowodów potwierdzających wyłącznie te okoliczności. Przeprowadzona wykładnia relewantnych przepisów prawa materialnego wskazuje na błędne rozumienie prawa materialnego skarżącego w tym zakresie, co w sposób bezpośredni rzutuje na bezzasadność zarzutów procesowych. Sąd i organy dokonały bowiem poprawnej wykładni prawa materialnego, ustalając właściwe znaczenie normy materialnoprawnej i kierując się jej znaczeniem przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w koniecznym zakresie, nie naruszając przepisów prawa procesowego regulujących jego przebieg. Brak było zatem konieczność przeprowadzenia dowodów innych niż przeprowadzone przez organy, w tym dowodów zawnioskowanych przez skarżącego, a które to dowody wskazuje w swoich zarzutach, jak również brak było podstaw do innej oceny dowodów przeprowadzonych w toku postępowania wyjaśniającego przez organy niż ocena, którą dokonały organy oraz Sąd pierwszej instancji. Wyniki postępowania wyjaśniającego oraz ocena znalazły odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji, które odpowiada wymogom formalnym wynikającym z przepisu art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Z tych względów zarzuty te są nieuprawnione.

Zarzut 12. jest bezzasadny. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. O naruszeniu tego przepisu można mówić w przypadku, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych, wymienionych w jego treści warunków. Wyrok sądu pierwszej instancji nie będzie poddawał się kontroli sądowoadministracyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 15 czerwca 2010 r., II OSK 986/09; z 12 marca 2015 r., I OSK 2338/13 - publ. CBOSA). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Z wywodów sądu wynika, dlaczego w jego ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze i jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Sąd pierwszej instancji w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia. Polemika z ustaleniami sądu pierwszej instancji i oceną stanu faktycznego dokonaną przez sąd nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia powołanego przepisu. Tym samym zarzut w zakresie naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należało uznać za niezasadny.

Zarzut pierwszy jest bezzasadny. Brak było bowiem podstaw prawnych do zawieszenia postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdyż postępowanie prowadzone przed WSA w Warszawie pod sygn. II SA/Wa 645/18 pozostaje bez wpływu na wynik niniejszej sprawy. Postępowanie to dotyczy decyzji o ponownym skreśleniu z listy studentów, co miało miejsce w 2018 r. Dotyczy ono zdarzenia prawnego, które nie pozostaje w związku ze stypendium socjalnym za okres objęty przedmiotem niniejszego postępowania. W świetle dokonanej wykładni prawa materialnego skreślenie z listy studentów w 2018 r. nie oddziałuje w żaden sposób na położenie administracyjnoprawne studenta w roku akademickim 2015/16. Z tych względów zarzut ten nie mógł zostać uwzględniony.

Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.