Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 508/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-07-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 197 § 2, art. 246 § 1 pkt 2, art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.)
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 1070/14 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie dozoru pojazdu postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 30 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 1070/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek R. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że R. K. domagając się przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazał, że w Sądzie z jego udziałem toczy się około 40 spraw, a łączna kwota wpisów, jakie jest zobowiązany ponieść z tego tytułu, wynosi ok. 5 000 – 7 000 zł. Przedstawiając swoją sytuację finansową podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Mieszka on w budynku o pow. 172 m2, posiada dwa samochody osobowe, oszczędności w kwocie 10 000 zł, nieruchomość rolną o pow. 15 ha oraz nieruchomości zajęte pod budynki warsztatowe i parkingi. Nadto dodał, że wraz z żoną utrzymują się z dochodów uzyskanych z działalności gospodarczych, które każde z nich prowadzi osobno. Dochód roczny R. K. za rok 2013 wyniósł 11 895, 91 zł, zaś jego żona, do miesiąca września 2014 r., odnotowała stratę w wysokości 17 595 zł. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca dołączył zeznanie podatkowe (PIT 36L) za 2013 r. oraz podsumowanie z podatkowej księgi przychodów i rozchodów od stycznia do września 2014 r. prowadzonej na potrzeby działalności gospodarczej żony skarżącego.

Następnie Sąd wyjaśnił, że z uwagi, iż informacje podane przez stronę okazały się niewystarczające dla wszechstronnej oceny jej sytuacji materialnej, w pięciu sprawach, w których wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy zobowiązał stronę do uprawdopodobnienia okoliczności powołanych we wniosku poprzez: 1) nadesłanie – z okresu ostatnich trzech miesięcy – wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego żony założonych w związku z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą, 2) nadesłanie dokumentacji księgowej dotyczącej działalności gospodarczej wnioskodawcy, obrazującej wysokość osiąganych w bieżącym roku przychodów, wydatków oraz dochodów; 3) wskazanie, w jaki sposób zagospodarowana jest nieruchomość rolna o pow. 15 ha, w tym podanie, czy przynosi ona jakiekolwiek pożytki, a jeżeli tak to w jakiej wysokości oraz nadesłania zaświadczenia o uzyskanych (lub ich braku) dopłatach bezpośrednich do gruntów rolnych; 4) udokumentowanie wysokości wydatków przeznaczonych na bieżące utrzymanie, tj. kosztów dostaw wody, energii elektrycznej, usług telekomunikacyjnych, zakupu lekarstw itp.; 5) nadesłanie kopii dowodów rejestracyjnych posiadanych przez skarżącego samochodów osobowych.

Po bezskutecznym upływie terminu zakreślonego na wykonanie wezwania, postanowieniem z dnia 15 stycznia 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W piśmie z dnia 10 lutego 2015 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego.

Pismem z dnia 20 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach ponownie wezwał R. K., w terminie 7 dni, do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Uzasadniając oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, WSA w Gliwicach wskazał, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą finansowania z budżetu państwa jej udziału w postępowaniu sądowym i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na taki cel oraz wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem to wnioskodawca musi wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania sądowego. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonujący, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy. Złożone przez niego oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Również przesłane dokumenty nie dają wiarygodnych informacji na temat jego aktualnej sytuacji materialnej, gdyż dotyczą roku 2013, natomiast nadesłana księga przychodów i rozchodów żony wnioskodawcy obejmuje okres od stycznia do września 2014 r. WSA w Gliwicach podkreślił również, że pomimo ponownego wezwania wnioskodawcy do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie nadesłał on żadnych dodatkowych dokumentów obrazujących jego sytuację materialną i w dalszym ciągu brak jakichkolwiek informacji na temat kosztów utrzymania domu. Tym samym wnioskodawca nie zaktualizował informacji na temat uzyskiwanych dochodów z prowadzonej przez siebie i żonę działalności gospodarczej. Nie przedłożył również żądanych wyciągów z kont bankowych koniecznych dla zweryfikowania dokonywanych w ostatnich trzech miesiącach operacji finansowych. Z tych też względów treść oświadczeń złożonych przez skarżącego nie jest wystarczająca i nie pozwala na uznanie przedmiotowego wniosku za zasadny. Skarżący mimo wezwania nie przedstawił informacji i dokumentów potwierdzających w sposób niewątpliwy, czy i w jakim zakresie poniesienie przez niego kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe, mimo że na nim spoczywał ciężar dowodu w tym zakresie. W oparciu o przedłożone dokumenty i udzielone informacje nie można stwierdzić, że jest on osobą, której należałoby bezwzględnie przyznać prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Brak pełnych danych uniemożliwia wszechstronne i obiektywne zbadanie sytuacji materialnej R. K., stanowiącej przesłankę przyznania mu wnioskowanej pomocy.

Na powyższe postanowienie R. K. wniósł zażalenie, podnosząc, że nie domaga się uzyskania bezpłatnej pomocy ani całkowitego zwolnienia go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Domaga się rozważenia chociażby częściowego zwolnienia go od kosztów sądowych. Z tych też względów Sąd nie zbadał wszechstronnie sprawy i nie ocenił czy poniesienie opłat we wszystkich sprawach rzeczywiście stanowi dla wnioskodawcy uszczerbek dla utrzymania jego i rodziny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie częściowym przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Z powyższego wynika obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Zatem to strona na żądanie sądu zobowiązana jest w sposób rzetelny przedstawić swój stan majątkowy, prezentując - w sposób niebudzący wątpliwości - źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki.

R. K., z uwagi na brak wiarygodnych informacji na temat jego aktualnej sytuacji materialnej, został wezwany do przedłożenia dokumentów, które były niezbędne do oceny jego sytuacji majątkowej. Pomimo skutecznego wezwania strona nie przedłożyła żądanych dokumentów ani nie udzieliła niezbędnych wyjaśnień. Sąd I instancji zasadnie uznał więc, że wnioskodawca nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Niedopełnienie obowiązku wynikającego z art. 255 p.p.s.a. uniemożliwiło w istocie ustalenie sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej strony w celu zbadania czy zaistniały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W ocenie NSA, wniosek R. K. nie mógł być uwzględniony, gdyż wnioskodawca nie wykazał w sposób wiarygodny, że nie dysponuje środkami na poniesienie niezbędnych kosztów postępowania.

Zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie prawa zatem nie narusza.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na postawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.