Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 587/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 151a par.1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 138 par.2
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłaty za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta S., po rozpatrzeniu wniosku M. C. z dnia [...] grudnia 2022 r. o umorzenie w całości należności za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo- wychowawczej oraz zwolnienie z ponoszenia opłat, decyzją z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...]:

1) odmówił umorzenia w całości należności z tytułu opłaty za pobyt dzieci - M. i K. Z., O. J. w placówce opiekuńczo-wychowawczej za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 grudnia 2022 r. oraz D. J. za okres od 1 czerwca 2021 r. do 3 lipca 2021 r. w łącznej kwocie 311.184, 39 zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 19.382,04 zł,

2) umorzył w części należność z tytułu opłaty za pobyt dzieci - M. i K. Z., O. J. w placówce opiekuńczo - wychowawczej za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 grudnia 2022 r. oraz D. J. za okres od 1 czerwca 2021 r. do 3 lipca 2021 r. w łącznej kwocie 307.584,89 zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 18.257,89 zł,

3) pozostałą po umorzeniu w części zgodnie z pkt. 2 należność z tytułu opłaty za pobyt dzieci - M. i K. Z., O. J. w placówce opiekuńczo-wychowawczej za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 grudnia 2022 r. oraz D. J. za okres od 1 czerwca 2021 r. do 3 lipca 2021 r. w łącznej kwocie 3.600 zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie 1.124,15 rozłożył na:

- 35 rat po 100 zł należności głównej i 31 zł odsetek, razem rata - 131 zł,

- 1 ratę 100 zł należności głównej i 39,5 zł odsetek, razem rata 139,15 zł.

W podstawie prawnej wydanej decyzji organ I instancji powołał się na przepisy art. 194 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r. poz. 447 ze zm.), § 6 ust. 1, § 7 ust. 1 pkt 1 i pkt 4, § 8 ust. 1 pkt 4, ust. 2 i 3 oraz § 9 uchwały Nr XLIV/1287/18 Rady Miasta Szczecin z dnia 11 września 2018 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2018 r. poz. 4318).

M. C.. złożyła od tej decyzji odwołanie wskazując, że nie jest w stanie spłacać pozostałych po umorzeniu części rat. Wyjaśniła, że wynajmuje mieszkanie za które został jej podniesiony czynsz o 100%, samodzielnie wychowuje syna i po opłaceniu rachunków z ledwością wystarcza jej środków na życie.

W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając w oparciu o przepisy art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775) w zw. z art. 194 ust. 2 i 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz § 6 ust. 1, § 7 ust. 1 pkt 1 i pkt 4, § 8 ust. 1 pkt 4, ust. 2 i 3 oraz § 9 uchwały Nr XLIV/1287/18 Rady Miasta Szczecin z dnia 11 września 2018 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, decyzją z dnia [...] maja 2023 r., nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło obszerne fragmenty uzasadnienia decyzji organu I instancji oraz przepisy art. 194 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz w całości przepisy § 6, § 7 i § 8 ww. uchwały Rady Miasta Szczecin z dnia 11 września 2018 r. Nr XLIV/1287/18.

Następnie Kolegium podało, że ustalając wysokość należności podlegającej umorzeniu uwzględnia się aktualną sytuację dochodową strony, jej zasoby, możliwości i uprawnienia. Organ I instancji przeprowadzając postępowanie dowodowe, mające na celu ustalenie zakres zastosowanego umorzenia, oparł się prawidłowo m.in. na wysokości dochodu strony i ponoszonych przez nią wydatkach. Jednakże, z treści złożonego przez stronę odwołania wynika, iż wysokość jej czynszu została zwiększona o 100%. Powyższa zmiana w przedmiotowym stanie faktycznym może mieć wpływ na wydanie odmiennego rozstrzygnięcia w sprawie.

Uwzględniając powyższą okoliczność Kolegium uznało, że organ I instancji powinien przy ponownym rozpatrywaniu sprawy wyjaśnić jakie obecnie wydatki ponosi strona z tytułu czynszu i wpływ tych wydatków na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie. Organ powinien także wyjaśnić czy powyższa zmiana w sytuacji majątkowej strony uzasadnia zastosowanie § 6 ust. 4 uchwały i umorzenie w całości należności z tytułu opłaty za pobyt dzieci w pieczy zastępczej.

M. C. złożyła od ww. decyzji sprzeciw wyrażając w nim swoje niezadowolenie i wskazując, że nie jest w stanie w żaden sposób spłacić zobowiązań za pobytu dzieci w placówkach. Do sprzeciwu dołączyła kopie: umowy najmu lokalu mieszkalnego z [...] r. wraz z aneksem z [...] r., umowy z [...] r. z Zarządem Budynków i Lokali Komunalnych w S. o rozłożenie płatności należności na raty, zaświadczenia z ZUS z 10 marca 2023 r. o przyznanym świadczeniu wychowawczym, wyroku Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w S. z [...] listopada 2016 r., sygn. akt [...] o zasądzonych alimentach, wyroku zaocznego częściowego Sądu Rejonowego w L. z [...] marca 2020 r. sygn. akt [...] o zasądzonych alimentach, bankowych potwierdzeń dokonanych przelewów obrazujących ponoszone wydatki oraz kopię kartoteki płacowej za okres marzec-maj 2023 r. potwierdzającej osiągany dochód z tytułu zatrudnienia.

Odpowiadając na sprzeciw Kolegium wniosło o jego oddalenie wyjaśniając, że zmiana dochodów i wydatków skarżącej zasygnalizowana w odwołaniu mogła mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium, powołując się na fragment uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 23 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Wr 945/23, podtrzymało stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do postanowień art. 64d § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej określanej "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozpoznaje sprzeciw od decyzji na posiedzeniu niejawnym w terminie trzydziestu dni do dnia wpływu sprzeciwu od decyzji. Zgodnie z art. 64e p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 zdanie 1 p.p.s.a.), zaś w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.).

Jak wynika z przytoczonego wyżej przepisu art. 64e p.p.s.a., kontrola decyzji objętej sprzeciwem oznacza konieczność dokonania przez sąd oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ odwoławczy w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Dokonując kontroli takiego rozstrzygnięcia sąd nie odnosi się do meritum sprawy.

W myśl art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy uwzględnić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Powyższe oznacza, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasatoryjną, gdy organ I instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji. Kasatoryjne rozstrzygnięcie może zapaść wyłącznie w sytuacji, gdy wątpliwości organu drugiej instancji co do stanu faktycznego nie da się wyeliminować w trybie art. 136 k.p.a. Konieczność natomiast uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, przez przeprowadzenie określonego dowodu, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania.

Podkreślenia przy tym wymaga, że wydanie decyzji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. stanowić winno wyjątek od zasady rozstrzygnięcia sprawy co do istoty i jej ostatecznego załatwienia. W sprzeczności z art. 138 § 2 k.p.a. pozostaje bowiem wydanie decyzji kasatoryjnej zarówno w przypadku, gdy zaskarżona decyzja była dotknięta jedynie uchybieniami natury proceduralnej, który mogły być konwalidowane w postępowaniu odwoławczym jak i w przypadku, gdy postępowanie wyjaśniające pierwszej instancji jest dotknięte niewielkimi brakami, które można uzupełnić w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 136 k.p.a.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że organ I instancji wydając decyzję oparł się na prawidłowych ustaleniach stanu faktycznego. Jedyną okolicznością, która w ocenie Kolegium, mogłaby wpłynąć na wydanie odmiennego rozstrzygnięcia mogłaby mieć zmiana w sytuacji majątkowej strony, tj. podniesiony w odwołaniu fakt podwyższenia o 100% wysokości czynszu. Zdaniem Kolegium, to winno skłonić organ I instancji do rozważenia zastosowania § 6 ust. 4 uchwały Rady Miasta Szczecin z dnia 11 września 2018 r. Nr XLIV/1287/18 i umorzenia w całości należności z tytułu opłat za pobyt dzieci w pieczy zastępczej.

Oceniając przedstawione przez organ odwoławczy przyczyny wydania zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że organ ten nie wykazał, aby zaktualizowały się przesłanki do podjęcia rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Kolegium nie zarzuciło organowi I instancji dopuszczenia się jakichkolwiek uchybień proceduralnych, które mogłyby być uznane za podstawę do uchylenia wydanej przez niego decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Ustalenia stanu faktycznego poczynione przez organ I instancji zostały uznane przez Kolegium za prawidłowe. Jedyny powód uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania mu sprawy do ponownego rozpoznania, sprowadzający się do konieczności odniesienia się do nowej stawki czynszu, nie mógł stanowić przyczyny zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. i uchylenia się przez organ odwoławczy od merytorycznego rozpoznania sprawy. W ocenie składu orzekającego Sądu, nic nie stało na przeszkodzie aby Samorządowe Kolegium Odwoławcze samodzielnie oceniło wskazaną przez stronę w odwołaniu okoliczność podwyższenia stawki czynszu. Postępowanie w tym zakresie nie wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a co najwyżej ewentualnie zażądania od odwołującej się dowodu potwierdzającego aktualną wysokość czynszu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając jako organ odwoławczy, ma pełne uprawnienia do ponownej, merytorycznej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, również obejmującego fakty podniesione przez stronę na etapie postępowania odwoławczego. Żaden z przepisów prawa nie ogranicza możliwości orzeczniczych organu odwoławczego względem decyzji o charakterze uznaniowym, tak jak czynił to do 1 stycznia 2004 r. przepis art. 138 § 3 k.p.a. Rolą organu odwoławczego jest nie tyle skontrolowanie działań organu pierwszej instancji ale wydanie rozstrzygnięcia w sprawie, o czym świadczą przyznane mu kompetencje reformacyjno-merytoryczne (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Podsumowując, w zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wykazało istnienia przesłanek, które uzasadniałyby wydanie decyzji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny Szczecinie stwierdził, że sprzeciw okazał się zasadny, chociaż z innych powodów aniżeli w nim podniesione, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a.