Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2471/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 496/14 w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 496/14, po rozpatrzeniu skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego, oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...], działający z upoważnienia Burmistrza Miasta, decyzją z dnia [...] września 2012 r. oraz decyzją z dnia [...] października 2012 r. przyznał osobie uprawnionej A. D. oraz P. D., reprezentowanym przez przedstawiciela ustawowego E. D., świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie odpowiednio po 350 zł oraz 400 zł miesięcznie na okres od dnia [...] października 2012 r. do dnia [...] września 2013 r. Po zakończeniu okresu świadczeniowego objętego powyższymi rozstrzygnięciami organ I instancji decyzjami z dnia [...] listopada 2013 r. zobowiązał K. D., jako dłużnika alimentacyjnego, do zwrotu wypłaconych na podstawie tych orzeczeń należności w kwotach odpowiednio po 4.200 zł i 4.800 zł, łącznie 9.000 zł. Od decyzji tych zobowiązany nie składał odwołań, w związku z czym stały się one ostateczne.

Wnioskami z dnia [...] grudnia 2013 r. K. D. zwrócił się do Burmistrza [...] o umorzenie należności, do zwrotu których został zobowiązany na mocy powyższych decyzji. We wnioskach tych wskazał, że nie jest w stanie spłacić przedmiotowego długu bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Po ich rozpatrzeniu Burmistrz Miasta decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. odmówił K. D. umorzenia przedmiotowych należności. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zobowiązany jest osobą samotną. Zamieszkuje w domu rodzinnym, nie ponosząc żadnych kosztów związanych z utrzymaniem i eksploatacją mieszkania. Na rzecz dwóch córek zobowiązany ma zasądzone alimenty w łącznej kwocie 750 zł miesięcznie. Miesięczny dochód zobowiązanego pozyskiwany z pracy na ¼ etatu wynosi 287,26 zł, przy czym po potrąceniu komorniczym stronie pozostaje do dyspozycji kwota 121,58 zł. Obecnie zobowiązany nie korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, jak też nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W ocenie organu I instancji sytuacja dochodowa zobowiązanego, przy uwzględnieniu jego sytuacji rodzinnej, nie stanowi zatem przesłanki do umorzenia zobowiązań wynikających z jego zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego. Organ stwierdził, że skoro wnioskodawca ma 49 lat, może podjąć starania w celu uzyskania dodatkowej pracy zarobkowej, a w konsekwencji rozwiązać chociażby częściowo problemy związane ze zobowiązaniami alimentacyjnymi. Jednocześnie organ zakwestionował twierdzenie wnioskodawcy, jakoby obowiązek spłaty przedmiotowego zadłużenia mógł skutkować uszczerbkiem w jego dochodach. Stwierdził, że aktualnie wynagrodzenie strony podlega zajęciu komorniczemu, a nieuregulowany jeszcze stan jego praw majątkowych powoduje, że nie podlegają one takiemu zajęciu. Ponadto, zdaniem organu, gdyby zadłużenie K. D. uległo umorzeniu, jego sytuacja materialna nie uległaby zmianie, natomiast sytuacja wierzyciela zmieniłaby się o tyle, że w przyszłości nie mógłby już egzekwować przedmiotowego zadłużenia, nawet gdyby sytuacja materialna zobowiązanego uległa znaczącej poprawie.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, K. D. wniósł odwołanie. W uzasadnieniu podniósł, że jego córka P. jest mieszkańcem Gminy [...] (a nie Miasta [...]), a zatem świadczenie z funduszu pielęgnacyjnego zostało jej przyznane przez niewłaściwy organ. Ponadto odwołujący się podniósł, że organ I instancji nie przeprowadził wnikliwego postępowania. Pominął bowiem m.in. fakt, iż druga córka w dniu [...] stycznia 2013 r. ukończyła 18 lat i "jako osoba pełnoletnia nie może posługiwać się wyrokiem wydanym w sprawie rozwodowej swoich rodziców (...)". Tym samym wypłacając jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie począwszy od dnia [...] stycznia 2013 r. organ I instancji, w ocenie odwołującego się, działał bezprawnie.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu organ odwoławczy, odnosząc się do twierdzenia strony, jakoby decyzja o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki P. została wydana przez niewłaściwy organ, wyjaśnił, że osoba uprawniona we wniosku o przyznanie świadczenia podała jako adres zamieszkania ul. [...] , a później, w oświadczeniu z dnia [...] maja 2013 r. wskazała, że zamieszkuje razem z mamą i siostrą przy ul. [...]. Wobec tego organ odwoławczy stwierdził, że organem właściwym wierzyciela jest Burmistrz Miasta [...], podkreślając przy tym, że miejsce zamieszkania nie musi być tożsame z miejscem zameldowania na pobyt stały.

Co do drugiej córki organ II instancji wyjaśnił, że przekroczenie przez dziecko progu pełnoletniości nie powoduje wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. Skoro zaś córka zobowiązanego uczy się w szkole ponadgimnazjalnej, to pomimo ukończenia 18 lat świadczenia z funduszu alimentacyjnego niewątpliwie nadal jej przysługiwały.

Odnosząc się natomiast do meritum sprawy, organ II instancji, aprobując ustalenia organu I instancji w zakresie sytuacji bytowej zobowiązanego, przychylił się do stanowiska, że w przypadku zobowiązanego nie występują okoliczności uzasadniające umorzenie zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Podkreślił, że prowadzona wobec strony egzekucja jest częściowo skuteczna. Ponadto odwołujący nie legitymuje się żadnym orzeczeniem lekarskim wskazującym na przeciwwskazania w zakresie podjęcia pracy. Wprawdzie w listopadzie 2013 r. skręcił on nogę w kostce, jednak nie oznacza to, że nie może pracować. Wymieniona okoliczność nie wyłączała też możliwości podjęcia przez skarżącego próby znalezienia innego zatrudnienia. Zważywszy nawet na wiek wnioskodawcy, zdaniem organu odwoławczego, może on poczynić takie działania. Ponadto zobowiązany może wykorzystać przysługującą mu możliwość złożenia wniosku o odroczenie terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożenia tej spłaty na raty. Podsumowując, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że wydana w niniejszej sprawie decyzja odpowiada wymogom zawartym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Przeprowadzone postępowanie nie wykazało natomiast, aby okoliczności dochodowe oraz rodzinne skarżącego były szczególne i tym samym uzasadniały umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Skargę na decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył K. D.. Strona skarżąca podniosła, że z akt sprawy wynika, że nadal nie wzięto szczegółowo pod uwagę jego ciężkiej sytuacji, która nie pozwala na całkowite wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Skarżący podkreślił, że nie uchyla się od płacenia zasądzonych alimentów. Zaistniała sytuacja jest zaś skutkiem czynników obiektywnych, jak chociażby panujące w kraju bezrobocie. Pomimo starań skarżącemu dotychczas udało się znaleźć pracę jedynie na ¼ etatu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 496/14 uznał skargę za nieuzasadnioną. Sąd I instancji wyjaśnił, że warunki oraz zasady przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych podlegają regulacji zawartej w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 1228, ze zm.). Sąd przywołał treść art. 27 ust. 1 oraz art. 30 powołanej ustawy. W ocenie Sądu z przytoczonej regulacji wynika w sposób jednoznaczny, że organem właściwym do orzekania na podstawie jego ust. 1 jest jedynie organ właściwy dłużnika alimentacyjnego. Organowi właściwemu wierzyciela ustawodawca pozostawił natomiast kompetencję do orzekania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w oparciu o ust. 2 analizowanego przepisu. Sąd zauważył, że przepisy te określają odmienne przesłanki umorzenia przedmiotowych należności. Regulacja art. 30 ust. 1 ustawy uzależnia wysokość ewentualnego umorzenia wyłącznie od długości trwania skutecznej egzekucji i to bez brania pod uwagę sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Ponadto nie wymaga ona złożenia wniosku przez dłużnika. Art. 30 ust. 2 ustawy daje natomiast organowi właściwemu wierzyciela możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego po złożeniu takiego wniosku przez dłużnika alimentacyjnego i przy uwzględnieniu oraz zbadaniu sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika . W niniejszej sprawie bezspornym jest, że miejscem zamieszkania skarżącego jest miejscowość [...], położona na terenie gminy [...], stąd też nie budzi wątpliwości, że organem właściwym dłużnika jest Wójt Gminy [...] (odpowiednio działający z jego upoważnienia Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we [...]). Jednocześnie analiza akt sprawy – wbrew twierdzeniom skarżącego – potwierdza ustalenia organów obu instancji, iż miejscem zamieszkania uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego córek skarżącego jest Miasto [...]. Wynika to chociażby z danych adresowych podanych we wnioskach o ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sąd podzielił przekonanie organu odwoławczego, że o właściwości organu decyduje rzeczywiste miejsce zamieszkania osoby uprawnionej, a nie jedynie adres zameldowania. W związku z powyższym nie budzi wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie organem właściwym wierzyciela jest Burmistrz [...] (działający z jego upoważnienia Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...]) i to ten organ był właściwy do orzekania w przedmiocie przyznania córkom skarżącego świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skoro zaś skarżący wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych im świadczeń skierował właśnie do organu właściwego wierzyciela, przy czym wniosek ten motywował jedynie ciężką sytuacją bytową, nie odnosząc się w żaden sposób do przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 ustawy, prawidłowym było, że wniosek ten organ I instancji ocenił – zgodnie ze swoją właściwością – jedynie w ramach dyspozycji ust. 2 tego unormowania. Sąd podkreślił, że z treści przywołanej regulacji wynika, że organ "może" umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń, co oznacza, że podejmowana w tym przedmiocie decyzja ma charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak, że organ działa w tym zakresie na zasadzie pełnej dowolności. Skoro bowiem umorzenie tych należności uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym (co wynika wprost z dyspozycji powołanego unormowania), to orzekając w tym przedmiocie, organ ma obowiązek ustalić i uwzględnić aktualną sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Innymi słowy, działanie w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie z określoną w art. 8 kpa zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej, jak również z zasadami prawdy obiektywnej oraz swobodnej oceny dowodów, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Organ, działając w ramach przysługującego uznania, nie jest również zwolniony od powinności prawidłowego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia, zgodnie z wymogami zawartymi w art. 107 § 3 kpa. Z powyższego wynika jednak, że decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej jedynie w zakresie oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczącej prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji.

Zdaniem Sądu I instancji, materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego w jakikolwiek sposób uchybiono. Wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Organ administracji poczynił zatem ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 kpa).

W ocenie Sądu słusznie organy uznały, że instytucja umorzenia przedmiotowych należności jest wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma bowiem charakter obligatoryjny. W przypadku uchylania się od tego obowiązku osobie uprawnionej mogą być przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przy czym podkreślić należy, że - wbrew przekonaniu skarżącego - uprawnienie do pobierania takiego świadczenia nie zawsze wygasa z chwilą ukończenia przez osobę uprawnioną 18 roku życia, lecz – jak wynika z art. 9 ust. 1 ustawy – ulega przedłużeniu do 25 roku życia, o ile osoba uprawniona nadal uczy się w szkole lub szkole wyższej (a taka sytuacji zachodzi w przypadku A. D.). System zabezpieczenia społecznego nie ma jednak na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza również konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Jak zatem wskazano, umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Organ prawidłowo ustalił stan majątkowy i osobisty skarżącego, a wywiedzione przez niego wnioski zasługują na akceptację. Sam skarżący nie powołał żadnych nowych okoliczności, które miałyby wpływ na wynik sprawy, a nie zostały uwzględnione przez organ. Jak wynika z akt sprawy, skarżący ma 49 lat, wyuczony zawód i brak przeciwwskazań do podjęcia zatrudnienia w wymiarze szerszym nie wykonywany obecnie (1/4 etatu). Brak jest tym samym podstaw do uznania, że obecna sytuacja skarżącego będzie mieć charakter stały i w przyszłości nie ulegnie ona zmianie. Nawet gdyby przyjąć, że skarżący nie może wykonywać każdego rodzaju pracy czy też że nie może obecnie znaleźć innej pracy, nie stanowi to okoliczności uzasadniającej uwzględnienie jego wniosku. Sytuacja dochodowa skarżącego, jakkolwiek obiektywnie jest trudna, nie uzasadnia jednak umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń alimentacyjnych. Powinnością skarżącego, wobec posiadania przedmiotowego zadłużenia, jest stale podejmowanie działań zmierzających do poprawy jego sytuacji w takim stopniu, by mógł on wywiązać się z ciążącego na nim w tym zakresie obowiązku zwrotu.

Sąd wskazał, że w świetle dyspozycji art. 30 ust. 2 omawianej ustawy ewentualne zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie form złagodzenia (bądź zniesienia) należności obciążających dłużnika alimentacyjnego uzależnione jest od jego wniosku. Wniosek skarżącego dotyczył umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ, będąc związany tym wnioskiem, nie mógł zatem rozważać zastosowania innych możliwości przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy, tj. odroczenia terminu płatności bądź rozłożenia należności na raty. Strona, jeśli uzna to za właściwe, uprawniona jest zatem do złożenia kolejnych wniosków o zastosowanie tego typu ulg. Reasumując, Sąd I instancji stwierdził, że organy należycie zbadały i oceniły sytuację materialną i osobistą skarżącego, a wyprowadzone przez nie wnioski nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i uzasadniały odmowę umorzenia przedmiotowych należności.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 496/14 wniósł K. D.. W złożonej skardze skarżący zarzucił kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 7, 8, 77 § 1 i art. 80 kpa w związku z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz.1228, ze zm.) przez wadliwą, zawężającą pojęcia użyte w ustawie wykładnię art.30 ust. 2 ustawy, która doprowadziła do wadliwego wyroku, zarzucił z obrazę wskazanych przepisów poprzez nieustalenie oraz nieuwzględnienie rzeczywistej sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego wbrew oczywistym okolicznościom tej sytuacji, zarzucił nieznajomość tej sytuacji organom orzekającym wbrew obowiązkom dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy i działanie w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej – tj. naruszenie elementarnych obowiązków organów orzekających, zarzucił powierzchowną, pobieżną, rutynową ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w zasadzie jej brak w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu, która ostatecznie istotnie wpłynęła na wynik sprawy.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego poniesionych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

Zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i były nieuzasadnione. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów procesowych należy stwierdzić, że skarżący twierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 kpa (w związku z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów), chociaż Sąd tych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w ogóle nie stosował, gdyż powyższe regulacje prawne mogą mieć jedynie zastosowanie w postępowaniu administracyjnym, czyli przed organem administracji publicznej. Mając jednak na uwadze treść uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. (sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA z 2010 r. z. 1, poz. 1), Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że zarzuty te należy rozumieć w ten sposób, że Sąd I instancji nie dostrzegł, że w postępowaniu administracyjnym doszło w analizowanej sprawie do istotnego naruszenia w/w przepisów.

W tej sytuacji wyjaśnić należy, że wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało szczegółowe postępowanie wyjaśniające i zgromadzono pełny materiał dowodowy pozwalający na poczynienie ustaleń faktycznych i podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego. Ustalono wysokość zobowiązań skarżącego, jego aktualne dochody, stan zdrowia, ogólną sytuację finansową i życiową. Oceniono także, jakie ma on możliwości uzyskania dochodów w przyszłości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla prawidłowego jej rozstrzygnięcia i został on przez organy prawidłowo oceniony. Niezasadny jest zatem zawarty w skardze kasacyjnej zarzut, że w kontrolowanym przez Sąd I instancji postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Brak jest podstaw do kwestionowania rzetelności postępowania dowodowego i prawidłowości ustaleń stanowiących podstawę wydanych w sprawie decyzji odmawiających umorzenia przedmiotowych należności. Należy pamiętać, że o umorzenie należności alimentacyjnych wystąpił człowiek w średnim wieku (49-letni), niewykazujący się w dacie wydawania w sprawie decyzji żadnym stopniem niepełnosprawności ani dolegliwościami zdrowotnymi, niemający żadnych innych zobowiązań alimentacyjnych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przeprowadzone postępowanie wykazało, że skarżący ma realną możliwość podjęcia zatrudnienia w wyższym wymiarze, chociaż być może znalezienie lepszego zatrudnienia będzie od niego wymagało przekwalifikowania się albo podjęcia pracy w innej miejscowości, i pozyskania z tego tytułu środków finansowych. Z tego też względu nie można było przyjąć, że aktualna sytuacja skarżącego przesądzała o braku możliwości spłaty zadłużenia, tym bardziej że strona ma możliwość wystąpienia z wnioskiem o odroczenie terminu płatności, a następnie rozłożenia należności na raty, czego świadomie nie czyni. Wskazane powyżej okoliczności uprawniały do stwierdzenia, że trudna sytuacja finansowa wnioskodawcy ma charakter przejściowy i w przyszłości istnieje możliwość uregulowania chociażby części ciążących na stronie zobowiązań. W tych warunkach twierdzeniom organów o braku podstaw do zastosowania wobec skarżącego najdalej idącej ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych nie można zarzucić dowolności.

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego, wyjaśnić należy, że zarzut ten jest również niezasadny. Podstawę materialnoprawną decyzji objętych kontrolą Sądu I instancji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. z 2017 r. Dz. U. poz. 489, ze zm.). Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając jego sytuację dochodową i rodzinną. Orzekanie na podstawie przywołanego przepisu odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza że organ posiada swobodę wyboru rozstrzygnięcia, istotna jest natomiast argumentacja przyjęta dla uzasadnienia stanowiska zawartego w decyzji. Argumenty uzasadniające rozstrzygnięcie wydane w oparciu o uznanie administracyjne powinny zaś mieć oparcie w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Podkreślić przy tym należy, że z treści przywołanego przepisu wynika, że dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności. Art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinien być przy tym interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Podkreślić należy, że dokonując wykładni art. 30 ust. 2 wskazanej wyżej ustawy i tym samym oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie, nie można pominąć, że należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości. Inne są możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o niezdolności do pracy czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej czy w średnim wieku, nie legitymującej się takim orzeczeniem, mającej perspektywy zarobku niekoniecznie na rynku lokalnym.

Przedstawiona wyżej wykładnia art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest także prezentowana w ugruntowanym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 53/14, 24 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 273/14, 27 września 2016 r., sygn. akt I OSK 355/15, 6 grudnia 2016 r., sygn. I OSK 1446/15, a także wcześniejsze wyroki, które dotyczyły umorzenia zaliczek alimentacyjnych w okresie obowiązywania art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 544/07 i 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1166/09, opublikowane w centralnej Bazie Orzeczeń Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przyznać należy, że sytuacja spowodowana bezrobociem, na którą powołuje się skarżący, na pewno utrudnia mu wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, jednakże nie jest to sytuacja szczególna – na tle innych osób zobowiązanych do alimentacji. Natomiast subiektywne negatywne odczucia skarżącego odnośnie relacji z byłą żoną i córkami nie stanowią przesłanki do zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Skarżący winien uwzględnić, że zobowiązania alimentacyjne rodziców wobec dzieci w myśl art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mają charakter obligatoryjny. Natomiast wszelkie zwolnienia mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły. W niniejszej sprawie jej okoliczności, stan faktyczny i prawny nie pozwoliły na uznanie, że takie szczególne okoliczności zachodzą.

Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena prawidłowości zaskarżonych decyzji odpowiada prawu.

Mając powyższe na względzie na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.