Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 381/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, ust. 15, ust. 15g, ust. 15f i ust. 16
journal: Dz.U. 2023 poz 141
law: Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant: referent Ksawery Sobczak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 7 marca 2023 r., nr SKO 4304/353/23 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 7 marca 2023 r., nr SKO 4304/353/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej SKO, Kolegium) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, z późn. zm.; dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania T. C. (dalej: Strona, Skarżący), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Borów (dalej: organ I instancji, organ pierwszej instancji) z dnia 25 stycznia 2023 r., nr 000045/DW/01/2023 odmawiającą przyznania Stronie dodatku węglowego.

Jak wynikało z akt sprawy w dniu 22 sierpnia 2022 r. Skarżący złożył wniosek o przyznanie dodatku węglowego.

Powołaną na wstępie decyzją organ I instancji działając na podstawie art. 2 ust. 2, ust. 7, ust. 12, ust. 15b, ust. 16, art, 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022r. o dodatku węglowym (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 141, dalej: u.d.w.) wniosek Strony rozpoznał odmownie. W uzasadnieniu wskazał, że pracownicy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. udali się pod wskazany adres zamieszkania w dniach 3.11.2022 r. oraz 27.12.2022 r. nie zastając Skarżącego pod wskazanym adresem. Środowisko sąsiedzkie, ekspedientka ze sklepu mieszczącego się w tym samym budynku oraz pracownik socjalny tutejszego Ośrodka, który jest też sołtysem wsi Z. potwierdzili, że Skarżący nie mieszka pod wskazanym adresem tylko we W. Skarżący wskazał, że przebywa pod adresem "ul. [...]" we W. (ok. 40 km z Z.) codziennie w godzinach od 08.00 do 19:30 opiekując się chorą żoną, której nie zalicza do składu swojego gospodarstwa domowego, mimo iż to z nią spędza blisko 12 godzin dziennie wg swojego oświadczenia z dnia 2.11.2022 r. Ponadto w złożonej deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, która została wprowadzona do systemu Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków w dniu 7.06.2022 r., Skarżący stwierdził, że jego dane adresowe nie są tożsame z adresem lokalu znajdującego się pod adresem Z., a wskazuje adres "ul. [...]"; [...] – [...] W. Skarżący wnosi również opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla adresu Z. dopiero od października 2022 r., ale jako adres do korespondencji również podaje [...] adres. Wobec powyższego organ I instancji stwierdził, że Strona nie spełnia przesłanki zawartej w art. 2 ust. 2 oraz ust. 12 u.d.w. i w związku z tym odmówił prawa do wnioskowanego świadczenia.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym SKO utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu przywołało brzmienie art. 2 ust. 1, art. 2 ust. 3a, art. 2 ust. 3c, art. 2 ust. 3d, art. 2 ust. 3e, art. 2 ust. 12, art. 2 ust. 15, art. 2 ust. 15b ust. 1, art. 2 ust. 15c, art., 2 ust. 15d, art. 2 ust. 15e, art. 4 u.d.w. Na tle powołanych regulacji prawnych Kolegium wyjaśniło, że przepisy ustawy o dodatku węglowym wyraźnie wiążą przyznanie dodatku węglowego z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czyli faktycznym zamieszkiwaniem i gospodarowaniem pod wskazanym adresem. Jednocześnie, z natury rzeczy, gospodarstwo domowe może być prowadzone wyłącznie w jednym, konkretnie oznaczonym budynku albo lokalu, stanowiącym miejsce zamieszkania osoby (osób) tworzących to gospodarstwo. Wskazując na art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej u.p.s.) organ przywołał zawartą tam definicję rodziny, podając, że są to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ odwoławczy wyłożył znaczenie sformułowania "wspólne zamieszkiwanie i gospodarowanie" jako dzielnie lokalu mieszkalnego pozwalające stwierdzić, że w nim koncentruje się aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego. Ustalając istnienie przesłanek wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania, trzeba mieć na uwadze istniejący w chwili orzekania stan faktyczny, a nie tylko oświadczenia co do prowadzenia lub nie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Na okoliczność wspólnego gospodarowania składają się różne elementy, jak ponoszenie kosztów i opłat za mieszkanie, opieka udzielana w chorobie, wykonywanie zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, dysponowanie wspólnym dochodem z przeznaczeniem na zaspokojenie potrzeb życiowych. Jednocześnie wskazał, że określenie "miejsce zamieszkania" jest konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy - fizyczne przebywanie w dany miejscu (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus), które muszą występować łącznie. Dla ustalenia miejsca zamieszkania nie wystarczy zatem ani samo zamieszkiwanie w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu, choćby zamieszkiwanie trwało przez dłuższy czas, ani sam zamiar stałego pobytu niepołączony z przebywaniem pod danym adresem, w danej miejscowości. O miejscu zamieszkania rozstrzyga zawsze całokształt okoliczności wskazujących na stan faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy SKO stwierdziło, że organ I instancji w sposób prawidłowy orzekł o odmowie przyznania dodatku węglowego.

Jak bowiem wynika zebranego w sprawie materiału dowodowego, w dniu 7 czerwca 2022 r. wypełniona została deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw złożona przez Skarżącego do CEEB dla budynku jednorodzinnego nr [...] w miejscowości Z., w gminie B. Oznaczył w nim, że posiada trzy zainstalowane źródła ciepła: nieeksploatowane "trzon kuchenny /piecokuchnia/ kuchnia węglowa" bez oznaczonych funkcji; nieeksploatowane "kocioł na paliwo stałe (węgiel, drewno, pellet lub inny rodzaj biomasy) z automatycznym podawaniem paliwa /z podajnikiem", z funkcjami centralnego ogrzewania (c.o.) oraz ciepłej wody użytkowej (c.w.u.); nieeksploatowane "kocioł na paliwo stałe (węgiel, drewno, pellet lub inny rodzaj biomasy) z ręcznym podawaniem paliwa /zsypowy", bez oznaczonych funkcji. Jako rodzaje paliw stasowanych w "kotle na paliwo stałe" oznaczono natomiast "węgiel i paliwa węglopochodne". Jednocześnie, w treści deklaracji Skarżący oznaczył, że jego dane adresowe nie są tożsame z adresem, którego dotyczy deklaracja, a jako adres zamieszkania wskazał: "ul. [...]", [...]-[...] W. Następnie wnioskiem z dnia 22 sierpnia 2022 r. Skarżący wystąpił o wypłatę dodatku węglowego, dla adresu zamieszkania gospodarstwa domowego, w budynku jednorodzinnym nr [...], w Z.

SKO wskazało, że w toku postępowania w pierwszej instancji przeprowadzone zostały następujące czynności: uzyskano informację z rejestru PESEL, z której wynika, że od 21 czerwca 2000 r. Strona jest zameldowana na stałe pod adresem: [...]-[...] Z. W dniu 2 listopada 2022 r. Skarżący oświadczył na piśmie organowi I instancji, że deklarację dotyczącą gospodarowania odpadami odnowił w październiku 2022 r. Od 2 lat opiekuje się H. C. we W., przy "ul. [...]", gdzie dojeżdża z Z. w godzinach od 8:00 do 19:30, gdzie pomaga niepełnosprawnej w przy ubiorze, kąpieli, przygotowaniu posiłków, spacerze i praniu. W dniu 3 listopada 2022 r. Skarżący złożył w siedzibie organu I instancji kopie rachunków dotyczących opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, za miesiące październik, listopad i grudzień 2022 r., każdy w wysokości 34,00 zł, z potwierdzeniem uiszczenia należności za miesiąc październik, na rzecz Z. Rachunki wystawiono na Skarżącego, z adresem: "ul. [...]", [...]-[...] W. W dniu 3 listopada 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy bez udziału Skarżącego, którego nie zastano pod adresem Z. Ze sporządzonej notatki służbowej wynika natomiast, że "w środowisku sąsiedzkim" uzyskano informacje, iż: "numeru [...] nikt nie zamieszkuje, Pan T. mieszka we W." i żeby z nim porozmawiać najlepiej umówić się telefonicznie. W dniu 9 grudnia 2022 r. Skarżący oświadczył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we Wrocławiu, jego miejscem zamieszkania i centrum życiowym są Z., gdzie stale mieszka od 30 lat i ogrzewa kotłem na paliwa stałe, który jest cały czas w użyciu i opala węglem, dodatkowo ogrzewa piecokuchnią opalaną węglem. W trakcie dnia przyjeżdża pod adres "ul. [...]", we W. - gdzie opiekuje się niepełnosprawną H. C. - skąd wraca do Z. W dniu 27 grudnia 2022 r. przeprowadzono kolejny wywiad środowiskowy "w środowisku sąsiedzkim" pod adresem Z., ponownie bez udziału Strony. Ze sporządzonego protokołu wynika, że Skarżący nie zamieszkuje pod adresem Z. Informacje uzyskano od ekspedientki w sklepie mieszczącym się w tym samym budynku, od sąsiadki (osoby te wskazano z imienia i nazwiska), a także od sąsiada (nie zgodził się na podanie danych osobowych). W piśmie z dnia 29 grudnia 2022 r. oraz przedłożonych wraz z nim dokumentach, Skarżący zakwestionował wiarygodność dokumentów sporządzonych podczas wywiadów środowiskowych (o czym szerzej w dalszej części decyzji). Oświadczeniem z dnia 2 stycznia 2023 r. E. Ł. - pełniąca funkcję sołtysa wsi Z. i pracownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. - potwierdziła treść ustaleń poczynionych podczas wywiadu środowiskowego z dnia 27 grudnia 2022 r. i oświadczyła pod odpowiedzialnością karną.

Ponadto w toku postępowania korespondencję doręczano w następujący sposób: wezwanie z dnia 21 października 2022 r. - w dniu 25 października 2022 r. do rąk Skarżącego pod adresem Z.; zawiadomienie z dnia 7 listopada 2022 r. - w dniu 10 listopada 2022 r. do rąk Skarżącego pod adresem "ul. [...]", we W.; zawiadomienie z dnia 3 stycznia 2023 r. - w dniu 9 stycznia 2023 r. do rąk Skarżącego pod adresem Z.; decyzja z dnia 25 stycznia 2023 r. - nadana na adres Z. – Skarżący odebrał w dniu 10 lutego 2022 r. U. w S.; odwołanie Skarżący nadał w U. w P.; pozostałe pisma procesowe Strona składała osobiście.

SKO stwierdziło, że tak zróżnicowany sposób doręczeń nie przesądza zatem o miejscu zamieszkania Wnioskodawcy. W ocenie Kolegium - biorąc pod uwagę całokształt zaprezentowanych powyżej ustaleń faktycznych - kierując się zasadami logiki i doświadczenia życiowego za wiarygodne należy uznać, że centrum życiowym Skarżącego jest W., a jego rzeczywistym miejscem zamieszkania jest adres: "ul. [...]", [...]-[...] W. W sposób spójny świadczy o tym jednoczesne wystąpienie następujących okoliczności.

Po pierwsze, z oświadczeń Strony wynika, że wskazany we wniosku adres zamieszkania w Z. traktuje jako "sypialnię". Aktywność życiowa Skarżącego związana jest natomiast z adresem zamieszkania we W., gdzie - jak wyjaśnił - zajmuje się niepełnosprawną bliską sobie osobą, w zakresie świadczącym de facto o wspólnym przez nich zamieszkiwaniu, przy "ul. [...]", we W.

Po drugie, w kontekście całokształtu poczynionych ustaleń, nie sposób przyjąć, że adres zamieszkania we W. jest to jedynie adresem korespondencyjnym. Jak wyjaśnia Skarżący, jest on emerytem (zob. odwołanie), który większość czasu poświęca opiece nad niepełnosprawną we W. Logicznym jest zatem, że adres wskazywany przez Niego poza niniejszym postępowaniem, dotyczy miejsca, w którym koncentruje się jego aktywność życiowa.

Po trzecie, szczególnie istotna jest treść deklaracji do CEEB wypełnionej w dniu 7 czerwca 2022 r. Jako złożona jeszcze przed wpłynięciem do Sejmu projektu ustawy o dodatku węglowym (co miało miejsce w dniu 19 lipca 2022 r.) ma ona bowiem obiektywny charakter. Wynika z niej natomiast, że żadne ze źródeł ciepła zainstalowanych pod adresem Z. nie jest eksploatowane, a adres Skarżącego to "ul. [...]", [...]-[...] W. Logicznym jest zatem, że skoro pod adresem Z., nie zadeklarowano aktywnych źródeł centralnego ogrzewania (c.o.) i ciepłej wody użytkowej (c.w.u.), to nie jest on zamieszkiwany przez wypełniającego deklarację Skarżącego, który zarazem w deklaracji do CEEB wskazuje inny adres zamieszkania.

Po czwarte, z załączonej do odwołania deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami dla adresu Z. z dnia 15 maja 2013 r. wynika, że nikt nie zamieszkuje pod tym adresem (wskazano w niej dla liczbę osób zamieszkujących: "0"), w związku z czym wysokość opłaty nie została określona. W ocenie Kolegium deklaracja ta, jako złożona na długo przed wejściem w życie ustawy o dodatku węglowym stanowi bardziej wiarygodny dowód, niż deklaracja tego typu złożona w toku nieniniejszego postępowania, w której nadto, jako adres Skarżącego również wskazano "ul. [...]", [...]-[...] W.

Po piąte, powyższe potwierdzają informacje zebrane podczas wywiadów środowiskowych, w szczególności w dniu 27 grudnia 2022 r. Co istotne, jego treść potwierdza pracownik organu I instancji będący zarazem sołtysem wsi Z., w której przeprowadzone tą czynność dowodową, a zatem znający lokalną społeczność.

Ustosunkowując się do zarzutów Strony Kolegium zauważyło, że wywiad środowiskowy nie jest środkiem dowodowym tożsamym z oględzinami miejsca zamieszkania, czy przesłuchaniem świadka. W sytuacji zatem gdy jego celem jest rozpytanie sąsiadów na okoliczność zamieszkiwania pod danym adresem obecność Strony nie jest niezbędna. Choć powyższe czynności zostały przeprowadzone z naruszeniem art. 79 k.p.a. to nie miało ono wpływu na wynik sprawy. W szczególności Skarżący zapoznał się z poczynionymi w ich trakcie ustaleniami i miał możliwość ich zakwestionowania, jeszcze w I instancji. Pomimo zatem niedoskonałości przeprowadzonych wywiadów środowiskowych wyniki dowodów bezpośrednich są zgodne z większością poczynionych ustaleń i spójnie z nimi potwierdzają, że Strona nie zamieszkuje pod adresem wskazanym we wniosku o przyznanie dodatku węglowego.

Podsumowując Kolegium stwierdziło, że aspekt fizycznego przebywania (corpus), jako wyznacznik miejsca zamieszkania Skarżącego, jako dominujący należy przypisać adresowi zamieszkania we W. Natomiast wola stałego pobytu (animus), jest ściśle związana z aktywnością życiową Skarżącego, która od co najmniej dwóch lat koncentruje się we W. (zob. oświadczenie z dnia 2 listopada 2022 r.). Sprzeczne z powyższymi ustaleniami są jedynie: informacja o adresie stałego zameldowania Skarżącego, część jego oświadczeń, a także fakt złożenia w październiku 2022 r. deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami dla adresu Z.. Meldunek miał jednak miejsce w 2000 r., natomiast oświadczenia Strony i fakt złożenia ww. deklaracji, są jedynie instrumentalne dla wykazania, że Stronie przysługuje wnioskowane świadczenie, nadto nawet w treści deklaracji z października 2022 r., jako adres Skarżącego wskazano "ul. [...]", [...] – [...] W. W ocenie SKO, w świetle całokształtu poczynionych ustaleń, wskazane informacje i dokumenty nie stanowią zatem wiarygodnych dowodów na okoliczność zamieszkiwania pod adresem Z. W szczególności zamieszkiwania pod tym adresem nie dowodzi wykonanie w dniu 10 lutego 2023 r. przeglądu technicznego samochodu przez Okręgową Stację Kontroli Pojazdów w Z. Organ I instancji dokonał zatem prawidłowej - zgodnej z przepisami ustawy o dodatku węglowym i k.p.a. - oceny okoliczności faktycznych i prawnych, a w efekcie prawidłowo przyjął, że nie ma podstaw do wypłaty Stronie dodatku węglowego na adres Z.

W skardze na powyższą decyzję Skarżący podtrzymał swoje stanowisko i uzasadniane wniesione w odwołaniu do organu I instancji. .Wskazał, że adresy podane na dokumentach (W., "ul. [...]") są adresami wyłącznie do korespondencji, gdyż w ubiegłym czasie korespondencja wysyłana na adres Z. ginęła lub przychodziła z dużym opóźnieniem (przykład decyzja SKO z dnia 7 marca 223 r. wysłana z Wrocławia 21.04.2023 r. doręczona została 8.05.2023 r., tj. 18 dni). Wywiad środowiskowy przeprowadzono bez jego udziału (nie został powiadomiony o takiej decyzji w żadnej formie) a więc niezgodnie z obowiązującym przepisem w tym zakresie, a więc w formie sporządzonej przez pracowników socjalnych GOPS w B. nie powinien być rozpatrywany. Brak jest oświadczeń osób na które powołują się pracownicy GOPS B. w sporządzonej notatce i załączonym protokole z dnia 28.XII.2022 – nie wiadomo gdzie sporządzonym i przez kogo. Tym samym, zdaniem Skarżącego, należy uznać, że w trakcie postępowania administracyjnego przez organami obu instancji doszło do naruszenia przepisów materialnych oraz procesowych. W wyniku czego dokonano nieprawidłowego ustalenia faktycznego jego sytuacji faktycznej i podjęto skarżoną decyzję. Do skargi dołączył 120 sztuk dokumentów potwierdzających jego zamieszkanie w Z. od kilkudziesięciu lat.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 14 lipca 2023 r. (data wpływu 18 lipca 2023 r.) Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu wskazał, że deklarację do CEEB wypełniał w dniu 6.06;2022r, a nie w dniu 7.06.2023 r. W pozycji BOI .(03) kocioł na paliwo stałe szt. 1 wpisał szt. 1, w pozycji liczba eksploatowanych źródeł, oraz funkcje Pracownik urzędu obecny przy wypełnianiu deklaracji wykreślił pozycję /liczba eksploatowanych źródeł/ z mojej deklaracji oświadczając że deklaracja dotyczy tylko zainstalowanych źródeł. W dniu 6 grudnia 2023 r wypełnił i złożył w Urzędzie Gminy B. nową deklarację Wypełniając z pracownikiem Urzędu Gminy dokładnie część BOI /Rodzaj i liczba źródeł ciepła Zainstalowanych oraz eksploatowanych w budynku/, w związku z nowelizacją ustawy w dniu 27 października 2022 r. Korektę deklaracji o wysokości opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi DOI złożył w dniu 10.lipca 2013 r ogólna liczba osób zamieszkujących nieruchomość 1, ustalona opłata za gospodarowanie odpadami 18 zł za miesiąc, jaką opłacał przez lata. Podkreślił, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. W toku wywiadu środowiskowego ustala się czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego. Dodatek węglowy to jednorazowe świadczenie w wysokości 3 tyś zł, które przysługuje gospodarstwu domowemu, w którym główne źródło ogrzewania zasilane jest węglem kamiennym. Zarzucił, że przeprowadzone wywiady środowiskowe zostały przeprowadzone z naruszeniem art. 79 k.p.a. co miało bardzo duży wpływ na rozpatrywaną sprawę, a w szczególności w dniu 27 grudnia 2022 r sporządzony protokół przez pracownika GOPS w B. niezgodnie z obowiązującymi przepisami. W dniu 29.grudnia 2022 r przedstawił pisemnie swoje uwagi odnośnie nieprawidłowości przeprowadzonych wywiadów środowiskowych przez pracowników GOPS w B. Niestety do chwili obecnej nie zostały sprostowane uchybienia i błędy w sporządzonych dokumentach przez pracowników GOPS B. Końcowo wskazał, że nie powinno się pozostawiać na zimę domu bez ogrzewania. W naszym klimacie roczne wahania temperatury są duże i niekorzystne. Doprowadzenie do temperatury poniżej O stopni Celsjusza wewnątrz budynku może spowodować uszkodzenia niektórych powierzchni i elementów w wyniku zamarzania wody zawartej w strukturze materiału. Stopień takiej degradacji nie jest jednak jednoznaczny i może nie być widoczny "gołym okiem". Niska temperatura przy odpowiedniej wilgotności sprzyja rozwojowi pleśni, stąd też ryzyko, że pewne elementy budynku mogą zostać narażone na skażenie grzybem pleśniowym. Do pism dołączył dokumenty. (k: 151 – 179 akt prawy sądowej)

Na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2024 r. pełnomocnik Skarżącego z urzędu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji ze względu na naruszenie przepisów postepowania, jak i przepisów prawa materialnego. Ponadto wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że nie zostały opłacone w całości ani w części. (k: 213 akt sprawy sądowej)

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja i poprzedzający ją akt naruszają przepisy prawa procesowego w stopniu, który może mieć wpływ na wynik sprawy, to zaś stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. dalej: p.p.s.a.) stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją aktu. Istotny z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy jest również zapis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Spór dotyczy zasadności odmowy przyznania Skarżącemu dodatku węglowego w związku z wnioskiem złożonym w dniu 22 sierpnia 2022 r.

Stosownie do przepisu art. 2 ust. 1 i ust. 2 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy (ust. 1). Przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe) (ust. 2). Jednocześnie art. 2 ust. 16 ww. ustawy stanowi, że na potrzeby składania wniosków o wypłatę dodatku węglowego przyjmuje się, że jedna osoba może wchodzić w skład tylko jednego gospodarstwa domowego.

Nie ulega wątpliwości, że aby dodatek węglowy mógł być przyznany strona musi zamieszkiwać oraz gospodarować w tym konkretnym budynku, na który ubiega się o ten dodatek.

Przepisy u.d.w. nie precyzują, jak należy rozumieć pojęcie zamieszkiwania, zatem oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego. W tym zakresie należy więc uwzględnić treść art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r., poz. 1610 ze zm.), zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu przesłanek tej regulacji świadczą dwie okoliczności - zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli, ale też możliwości skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości. Stałe zamieszkiwanie generalnie powiązane jest z tzw. centrum życiowym danej osoby, tj. miejscem gdzie koncentrują się jej sprawy życiowe (zob. wyroki: WSA w Kielcach z 29 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 56/23, WSA w Olsztynie z 27 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Ol 395/23, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjęte w art. 25 k.c. pojęcie miejsca zamieszkania jest więc konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie (zob. wyrok WSA w Krakowie z 6 czerwca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1842/21).

Takim właśnie kluczem prawidłowo posłużył się organ w treści zaskarżonej decyzji. Zasadnie organ wykłada znaczenie pojęcia "zamieszkania i gospodarowania", odwołując się do poglądów wypracowanych w orzecznictwie. Prawidłowym zabiegiem jest także odwołanie się do dorobku orzecznictwa wypracowanego na tle art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej u.p.s.) w zakresie odkodowania znaczenia pojęcia "zamieszkiwania i gospodarowania". W powyższym zakresie Sąd podziela argumentację organu administracji.

W rozpoznawanej sprawie kwestią decydującą o odmowie przyznania Skarżącemu dodatku węglowego była uznana przez organy za udowodnioną okoliczność niezamieszkiwania przez Stronę w miejscu, w którym znajduje się zgłoszone źródło ogrzewania.

Należy przyznać rację Kolegium, że konieczną przesłanką do otrzymania dodatku węglowego jest zamieszkiwanie w budynku i gospodarowanie w nim, jednak w rozpoznawanej sprawie organy nie wykazały w sposób niewątpliwy, że w momencie składania wniosku o dodatek węglowy Skarżący nie mieszkał i nie gospodarował w domu oznaczonym numerem [...] w Z.

Dowodami, w oparciu o które wydano zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia były m.in. notatka służbowa z dnia 3 listopada 2022 r. oraz "Protokół ... 2022 z wizyty w miejscu zamieszkania wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie dodatku węglowego" sporządzony w dniu 27 grudnia 2022 r.

W pierwszym z ww. dokumentów wskazano: "w dniu 03.11.2022 r. udałam się do miejscowości Z., w celu weryfikacji, czy Pan T. C. mieszka pod wyżej wymienionym adresem. Na miejscu nie zastałam nikogo, udałam się do środowiska sąsiedzkiego w celu informacji. Zostałam poinformowana, że pod numer [...] nikt nie zamieszkuje. Pan T. mieszka we W. i jak chcę z nim porozmawiać to najlepiej umówić się telefonicznie".

Natomiast w protokole sporządzonym w dniu 27 grudnia 2022 r. wskazano: "W trakcie przeprowadzania środowiskowego wywiadu w środowisku sąsiedzkim ustaliłam, że pan T. C. nie zamieszkuje pod wskazanym adresem tj. Z. Informacje uzyskałam od pani M. D. – ekspedientki w sklepie który mieści się w tym samym budynku od sąsiadki pani B. S. (nazwisko nieczytelne – przypiek Sądu) oraz od sąsiada, który nie zgodził się na podanie nazwiska".

Zdaniem Sądu pomimo tego, że organy obu instancji uznały, iż w sprawie został przeprowadzony wywiad środowiskowy w istocie do przeprowadzenia tej czynności nie doszło ani 3 listopada 2022 r., ani 27 grudnia 2022 r.

Z poszczególnych regulacji zawartych w art. 2 u.d.w. wynika, że jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się (ust. 15b). Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (ust. 15c). W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (ust. 15d). Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 15b, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego (ust. 15e).

W rozpoznawanej sprawie trudno doszukiwać się takiego niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez Skarżącego, bowiem w aktach sprawy brak jest potwierdzenia, aby w ogóle został on powiadomiony o przeprowadzeniu tej czynności w dniu 3 listopada 2022 r. oraz w dniu 28 grudnia 2022r. Wreszcie wskazać wyraźnie należy, że za wywiad środowiskowy, o którym mowa w art. 2 ust. 15b-15e u.d.w., nie może zostać uznane "rozpytanie" w środowisku sąsiedzkim o Skarżącego, do którego najprawdopodobniej w sprawie doszło. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, a nie w lokalnym sklepie, na ulicy, czy u sołtysa. Należy zauważyć, że z notatki służbowej z 3 listopada 2022 r., ani częściowo z protokołu sporządzonego w dniu 28 grudnia 2022r. nie wynika, z jakimi osobami (wskazanymi z imienia i nazwiska) przeprowadzono czynności, które stały się następnie podstawą odmowy przyznania Skarżącemu dodatku węglowego.

Nie jest prawidłowe ustalanie stanu faktycznego sprawy w oparciu o informacje uzyskane od niezidentyfikowanych z imienia i nazwiska osób (tak jak uczynił to organ pierwszej instancji). Uzyskanie informacji o Skarżącym od sołtysa, sąsiadów oraz sprzedawczyni w sklepie podczas przeprowadzonych "rozpytań" w środowisku sąsiedzkim (nazwanych nieprawidłowo wywiadami środowiskowymi) bez udziału Skarżącego jest naruszeniem przepisów postępowania i nie może korzystać z mocy dowodowej. Wagę tak postawionej tezy podkreśla art. 81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), z którego wynika, że okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie było podstaw do odstąpienia od zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 2 k.p.a.), gdyż nie mamy tu do czynienia z sytuacją, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że organy nie poczyniły wystarczających ustaleń, aby rozstrzygnąć sprawę zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego. Wprawdzie przepisy u.d.w. przewidują uproszczoną procedurę rozpatrywania wniosków o dodatek węglowy, lecz w art. 3 ust. 3 tej ustawy wyraźnie wskazano, że w sprawach nieuregulowanych tą ustawą stosuje się przepisy k.p.a.

Należy podkreślić, że podstawowym obowiązkiem organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie jest podejmowanie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), co wiąże się z obowiązkiem wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Stan faktyczny sprawy nie może być ustalony w ten sposób, że zostaną pominięte jakieś jego elementy. Rozstrzygnięcie sprawy na podstawie niepełnego stanu faktycznego stanowi naruszenie przywołanych przepisów prawa, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Ponadto na organy administracji publicznej został nałożony obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.). Wszystkie te zasady znajdują zastosowanie zarówno w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, jak i przed organem odwoławczym (art. 140 k.p.a.).

Powyższym zadaniom orzekające w sprawie organy nie sprostały, prowadząc postępowanie z naruszeniem wskazanych wyżej reguł procesowych.

Dokonując kontroli legalności wydanych w sprawie decyzji należy również wskazać, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Pod pojęciem "akt sprawy" należy rozumieć materiał faktyczny i dowodowy sprawy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed tymi organami, tj. w postępowaniu zakończonym zaskarżonym aktem lub czynnością (zob.: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym. Komentarz, Warszawa 2005, s. 425).

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że akta administracyjne, o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a., przesyłane do kontroli sądowej wraz ze skargą, powinny zawierać wszystkie dokumenty obrazujące kolejne czynności formalne i merytoryczne wykonywane przez organy prowadzące postępowanie w rozstrzyganej sprawie. Akta przedkładane sądowi powinny zawierać komplety oryginalnych dokumentów ułożonych chronologicznie, złączonych i ponumerowanych, wyposażonych w kartę przeglądową, czyli "spis treści". Akta powinny zawierać oryginały wszystkich dokumentów stanowiących dowody w sprawie, w tym także formalnych. Niespełnienie tych wymagań skutkuje tym, że sąd, nie będąc w stanie wyjaśnić nasuwających się wątpliwości, nie może uznać za udowodnione okoliczności, na które powołuje się organ administracji (zob. wyroki: WSA w Warszawie z 21 lutego 2008 r. sygn. akt VII SA/Wa 2170/07, WSA we Wrocławiu z 29 listopada 2018 r. sygn. akt III SA/Wr 306/18, WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 400/18).

Wskazać także należy, że akta sprawy, o których mowa w art. 133 § 1 i art. 54 § 2 p.p.s.a., oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Należy zatem przyjąć, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał, prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu. Przepisy nie nakładają na sąd obowiązku zgromadzenia kompletnych akt postępowania w sprawie toczącej się przed nim, a tylko dokonanie oceny na podstawie akt przesłanych przez organ, a wyjątkowo uzupełnianych dodatkowymi istotnymi dowodami (zob. wyrok NSA z 1 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 1548/06, wyrok WSA w Poznaniu z 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 979/18).

Ze względu na kontrolne funkcje sądu administracyjnego może on dokonywać tylko takich ustaleń faktycznych, które są niezbędne dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Nie może natomiast dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu załatwieniu sprawy rozstrzygniętej zaskarżonym aktem, bowiem sąd administracyjny nie może w tym zakresie wyręczać organu administracji. W związku z tym sąd administracyjny ocenia, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym przez organy materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego. Z przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a. wynika zatem zakaz wyjścia przez sąd poza materiał znajdujący się w tych aktach, gdyż mogłoby to skutkować naruszeniem tego przepisu, przyjmując jakiś fakt nie znajdujący żadnego odzwierciedlenia w aktach sprawy. Naruszenie określonej w tym przepisie zasady orzekania na podstawie akt sprawy mogłoby stanowić podstawę kasacyjną w sytuacji oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy (zob. wyrok WSA w Warszawie z 8 listopada 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1469/16).

Przenosząc poczynione wyżej uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że w przekazanych wraz ze skargą aktach administracyjnych brakuje części dokumentów, do których odwołuje się nie tylko Skarżący, ale również organy.

W aktach sprawy nie ma dokumentów wskazanych jako załączniki w odwołaniu Skarżącego od decyzji organu I instancji. Na załączone do odwołania dokumenty wskazuje także SKO na stronie 1 oraz 2 zaskarżonej decyzji. Ponadto SKO opiera swoje rozstrzygnięcie na nieznajdującej się a aktach administracyjnych, a złożonej przy odwołaniu deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami z dnia 15 maja 2013 r. (strona 6 decyzji).

Zdaniem Sądu brak wszystkich dokumentów w aktach sprawy jest kolejnym naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Powyższe wadliwości w odtworzeniu rzeczywistego stanu faktycznego nie pozwalają na uznanie, że sprawa została należycie wyjaśniona. Mając to na uwadze Sąd przyjął - nie przesądzając przy tym ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy - że decyzja odmawiająca przyznania Skarżącemu dodatku węglowego została wydana przedwcześnie.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi Skarżącego wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy - a takowy został złożony na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2024 r. - zostanie rozpoznany w odrębnym postanowieniu przez referendarza sądowego (art. 258 § 2 pkt 8 u.p.p.s.a.) a stosowne postanowienie zostanie pełnomocnikowi doręczone.

Ponownie rozpoznając sprawę organy będą zobowiązane do zastosowania oceny prawnej wyrażonej przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku (art. 153 p.p.s.a.). W szczególności uwzględniając zaprezentowaną powyżej wykładnię pojęć "zamieszkiwania" i "gospodarowania", o których mowa w art. 2 ust. 2 u.d.w., organ I instancji umożliwi Skarżącemu możliwość wzięcia udziału w przeprowadzonym na potrzeby właściwego rozstrzygnięcia sprawy wywiadzie środowiskowym, uprzednio go o tym zawiadamiając. Podczas wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji ustali, czy w momencie składania wniosku Skarżący rzeczywiście mieszkał pod deklarowanym przez niego adresem. Ewentualnie na tę okoliczność organ I instancji przeprowadzi inne dowody (np. z przesłuchania Strony, z zeznań świadków, z dokumentów - podpisanych umów na dostarczanie mediów, ponoszonych opłat za media itp.), które uzna za niezbędne, a następnie ponownie rozstrzygnie sprawę, biorąc pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy. Katalog dowodów możliwych do przeprowadzenia jest nieograniczony, a wyznaczają go zapisy ustawy kodeks postępowania administracyjnego. W sytuacji, w której organ pierwszej instancji nie zgodzi się ze stanowiskiem Strony i argumentacją na jej poparcie, powinien odnieść się szczegółowo się do tej argumentacji w uzasadnieniu decyzji spełniającej wszystkie wymogi stawiane przez art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Natomiast w przypadku wniesienia odwołania obowiązkiem Kolegium będzie rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.).