Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3466/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędzia WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2015 r. sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. nr [...] Minister Gospodarki, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267, dalej jako "k.p.a.") utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Aktem notarialnym nr [...] z dnia [...] lutego 1935 r. zaakceptowanym aktem notarialnym [...] z dnia [...] kwietnia 1935 r. oraz zmienionym aktem notarialnym nr [...] z dnia [...] lipca 1936 r. spółka "[...]" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nabyła od poddanego likwidacji byłego rosyjskiego H. P. T. A. "[...]" nieruchomość w [...], oznaczoną nr hipotecznym [...] przy ul. [...].

Aktem notarialnym nr [...] z dnia [...] czerwca 1939 r. "[...]" przelało na rzecz B. B. wszelkie prawa do wierzytelności i kaucji wpisanych jako hipoteka w księdze wieczystej nieruchomości miasta [...], oznaczonej nr hipotecznym [...].

Pismem z dnia [...] czerwca 1991 r. I. B. wystąpiła do Prezydenta w sprawie dwóch nieruchomości pozostawionych jej testamentem w spadku przez jej ojczyma B. B., tj. nieruchomości F. W. E. i C. – [...] oraz nieruchomości w [...] przy ul. [...].

Powyższy wniosek w przedmiocie zwrotu upaństwowionego mienia został przekazany do Ministerstwa Przemysłu i Handlu. Pomimo wezwania I. B. o przedstawienie dokumentów potwierdzających jej prawo do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem żądane dokumenty nie zostały przedstawione.

Pismem z dnia [...] listopada 2012 r. następcy prawni I. B. wystąpili z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa poprzez niezwłoczne zakończenie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność Państwa F. W. E. i C. – [...] S.A. i C. Z. P. H. [...] sp. z o.o. w [...].

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r. Minister Gospodarki odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność Państwa F. W. E. i C. – [...] S.A. i C. Z. P. H. [...] sp. z o.o. w [...]. W uzasadnieniu Minister wskazał, że w myśl art. 63 § 2 k.p.a. podanie winno zawierać określenie żądania poprzez określenie przedmiotu tego postępowania. Jednocześnie z wnioskiem o wszczęcie postępowania może wystąpić jedynie strona w rozumieniu art. 28 k.p.a., tj. podmiot posiadający interes prawny. Minister wskazał, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że F. W. E. i C. – [...] S.A. i C. Z. P. H. [...] sp. z o.o. w [...] były własnością spółek kapitałowych. Jednocześnie zgodnie z art. 30 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 38 k.c. w zw. z art. 201 § 1 k.s.h. i 368 § 1 k.s.h. spółki kapitałowe działają poprzez swoje organy, w postaci zarządu. Powyższe oznacza, że spółka kapitałowa tylko reprezentowana przez jej zarząd może wystąpić skutecznie do organu administracji publicznej w określonym wnioskiem. W ocenie organu wnioskodawcy jako następcy prawni I. B. następczyni B. B. jednego z członków zarządu spółki C. Z. P H. [...] sp. z o.o. w [...], względnie akcjonariusza F. W. E. i C. – [...] S.A., jako figurujących w rejestrze, nie mają interesu prawnego do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem. Minister zauważył również, że w niniejszej sprawie nie doszło do sprecyzowania wniosku poprzez określenie decyzji, których stwierdzenia nieważności domagają się wnioskodawcy. Tymczasem z przedstawionej historii przedsiębiorstwa F. W. E. i O. [...] wynika, że nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] została zajęta na mocy postanowienia Generalnego Gubernatora Dystryktu [...] z dnia [...] listopada 1943 r. i [...] listopada 1943 r. na mocy § 1 i 3 rozporządzenia o zajęciu prywatnego majątku w Generalnym Gubernatorstwie. Powyższe zaś oznacza, że przejęcie mienia na własność nie nastąpiło na podstawie przepisów ustawy nacjonalizacyjnej.

Pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. spadkobiercy I. B. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2013 r. Wskazali, że postanowienie zostało wydane mimo, że organ nie podjął czynności zmierzających do wszechstronnego zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie przerzucając jednocześnie ciężar jego zgromadzenia i dostarczenia na wnioskodawców.

Postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. nr [...] Minister Gospodarki utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia [...] stycznia 2014 r.

W uzasadnieniu wskazał, że przychylając się do wniosku podjął czynności zmierzające do uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie. Minister stwierdził, że wskutek przeprowadzonej kwerendy akt odszukano orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa "[...]". Bezskuteczne okazały się próby ustalenia orzeczenia na podstawie, którego na własność państwa miało zdaniem wnioskodawców przejść przedsiębiorstwo C. Z. P. M. "[...]" Sp. z o.o. Jednocześnie ustalono, że głównymi akcjonariuszami spółki "F. W. E. i O. - [...] S.A." byli H. O.( [...]akcji) i B. B. ([...]akcji). Pozostali akcjonariusze zostali oznaczeni, jako nieznani. W związku z tym, że ww. przedsiębiorstwo stanowiło własność obywateli niemieckich, w części większej niż połowa kapitału zakładowego, na podstawie art. 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, w związku z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 kwietnia 1946 r. wydanym w porozumieniu z Ministrami: Administracji Publicznej, Bezpieczeństwa Publicznego, Skarbu, Rolnictwa i Reform Rolnych, Leśnictwa, Przemysłu, Żeglugi i Handlu Zagranicznego, Aprowizacji i Handlu, Komunikacji, Poczt i Telegrafów oraz Ziem Odzyskanych o określeniu osób, których przedsiębiorstwa przechodzą na własność Państwa, orzeczeniem Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. zostało przejęte na własność państwa. Organu administracji ustalił, że spółka F. W. E. i O. w [...] nie została przerejestrowana do Krajowego Rejestru Sądowego. Skoro zatem z materiału dowodowego w sprawie wynika jednoznacznie, iż przejęte na własność państwa przedsiębiorstwo pn. "F. W. E. i O. - [...] S.A." - stanowiło własność osoby prawnej i spółka ta nie została wykreślona z rejestru handlowego, to z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizującej majątek tej spółki, mogą wystąpić wyłącznie jej ustawowi lub statutowi przedstawiciele. W żadnym przypadku nie można uznać, iż uprawnienie do występowania w imieniu spółki akcyjnej posiada jej akcjonariusz, bądź jego następca prawny, który przy tym nie wywodzi swego następstwa z faktu nabycia akcji od ich poprzedniego właściciela. Dopiero, bowiem z chwilą wykreślenia z rejestru osoby prawnej, spółka traci osobowość i zdolność prawną, a tym samym przestaje istnieć. Wynika to z faktu, że wpis do rejestru sądowego ma charakter konstytutywny, co oznacza, iż byt prawny spółki akcyjnej wyznacza czynność zarejestrowania spółki nowopowstałej oraz czynność wykreślenia z rejestru spółki zlikwidowanej lub spółki przejmowanej (por. wyrok NSA w Katowicach z dnia 30 października 2003 r" sygn. akt I SA/Ka 2304/02). Tym samym, wnioskodawcy - powołujący się na następstwo prawne po I. B., następczyni B. B. - akcjonariusza ww. spółki F. W. E. i C. - [...] S.A., nie mogą korzystać z praw przysługujących stronom w niniejszym postępowaniu. Bezspornym bowiem jest, że akcjonariuszom, bądź ich spadkobiercom, którzy legitymują się istnieniem po swojej stronie interesu faktycznego z tytułu posiadania akcji przedmiotowej spółki akcyjnej, przysługują jedynie roszczenia w stosunku do spółki, a nie w imieniu spółki. Minister podkreślił, że z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego we wskazanym powyżej zakresie, może wystąpić jedynie osoba będąca stroną w rozumieniu art. 28 kpa, tj. każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, kto żąda czynności organu ze względu na swój obowiązek bądź interes prawny. Jednocześnie w związku z podtrzymaniem wniosku o "zwrot majątku" należącego do Z. P. M. "[...]" w [...], Minister podniósł, że nie udało się ustalić, by istniała w obrocie prawnym decyzja nacjonalizująca to przedsiębiorstwo wydana m.in. na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, bądź ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Nr 11, poz. 37). Przedsiębiorstwo to funkcjonowało m.in. na nieruchomości położonej przy [...] w [...], przy czym przed II wojną światową spółka zbyła część ww. nieruchomości m.in. osobom fizycznym i gminie. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wynika, żeby Skarb Państwa został wpisany do [...] na podstawie jakiejkolwiek decyzji nacjonalizacyjnej wydanej zgodnie z ww. ustawami. Ponadto brak wskazania decyzji nacjonalizującej przedsiębiorstwo "Z. P. M. "[...]" w [...] Sp. z o.o. czyni bezprzedmiotowym kwestię braku wykazania interesu prawnego wnioskodawców. W tym zakresie Minister uznał za uzasadniony, co do zasady, zarzut sprzeczności zawartej w uzasadnieniu ww. postanowienia z dnia [...] stycznia 2013 r. przejawiającej się w równoczesnym uznaniu, że wnioskodawcy nie określili swojego żądania w sprawie, przy stwierdzeniu, iż uprawnienie do wystąpienia z żądaniem przysługuje spółkom prawa handlowego. Jednakże w ocenie Ministra zarzut ten pozostaje bez wpływu na rozpoznanie sprawy. Minister Gospodarki stwierdził zatem, że nie jest umocowany w trybie administracyjnym do wydania decyzji w zakresie wskazanego wyżej żądania wnioskodawców, co wypełnia dyspozycję art. 61a § 1 k.p.a.

Skargę na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. B. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

art. 61a § 1 k.p.a. poprzez nieuprawnione prowadzenie postępowania administracyjnego, w tym gromadzenie i analiza materiału dowodowego oraz formułowanie na tej podstawie wniosków i ocen dotyczących meritum sprawy, co jest niedopuszczalne w sytuacji wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, które jest aktem formalnym, a nie merytorycznym;

art. 28 k.p.a. w zw. z art. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy (Dz.U. 1934.57.502 ze zm.) - dalej k.h. w zw. art. 5 § 1 i 2 k.h., art. 4 § 1 k.h., art. 2 § 1 k.h., art. 444 i art. 445 k.h. oraz art. 458 § 2 k.h., jak i art. 6 k.p.a. i art. 2 Konstytucji RP poprzez niezasadną odmowę Skarżącemu i J. B. prymatu strony w postępowaniu, z uwagi na rzekomy brak po ich stronie interesu prawnego, wobec nie wykreślenia z rejestru handlowego spółki akcyjnej, której akcjonariusza są oni spadkobiercami, w sytuacji, gdy wobec utraty bytu prawnego przez spółkę akcyjną "F. W. E. i C. - [...] S.A." (co nastąpiło wobec pozbawienia spółki w całości majątku w wyniku nacjonalizacji, skutkujące niemożnością dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa) pozostały majątek spółki powinien podlegać podziałowi pomiędzy akcjonariuszy, a zatem spadkobiercy akcjonariusza mają niewątpliwy interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, a naruszenie powyższe godzi także w zasadę praworządności;

art. 6, art. 7 k.p.a. jak i art. 2 Konstytucji RP oraz art. 170 p.p.s.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania do organu i zasady praworządności wobec prezentowania przez organ w przedmiotowej sprawie stanowiska sprzecznego ze stanowiskiem i wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartymi w wyroku z dnia 27 czerwca 2014 r. sygn. I OSK 2778/12, wydanym w analogicznej sprawie, skierowanym do Ministra Gospodarki, w którym sąd ten uznał, że spadkobiercy wspólników spółki jawnej mają interes prawny w domaganiu się stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego;

art. 157 § 2 in fine k.p.a. poprzez niezasadne zaniechanie przez organ zbadania, czy wskazane przez Skarżącego przyczyny uzasadniające wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nie stanowią podstawy do wszczęcia z urzędu odnośnego postępowania i wskazanie jedynie, że: "Organ nie ma obowiązku z urzędu badać w trybie kasacyjnym każdej decyzji

art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i 80 k.p.a. w zw. z art. 6 i art. 2 Konstytucji RP oraz art. 77 § 4 k.p.a. poprzez bezpodstawne próby przerzucenia przez organ ciężaru gromadzenia materiału dowodowego na stronę oraz warunkowanie od tego prowadzenia postępowania, w sytuacji gdy było to obiektywnie niemożliwe po stronie Skarżącego, a organ posiadał w swoim archiwum dowody, których żądał od strony, ergo były mu one znane z urzędu;

art. 2 ust. 1 lit. b) ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. 1946.3.17) poprzez bezpodstawne przyjęcie przez organ, że spółka akcyjna "F. W. E. i C. - [...] S.A." była przedsiębiorstwem stanowiącym własność obywateli niemieckich, gdyż większa niż połowa część kapitału zakładowego była własnością akcjonariusza H. O., pomimo że przepisy prawa nie dają podstaw do uznania przedsiębiorstwa za własność obywateli Rzeszy Niemieckiej w sytuacji, gdy nie byli nimi pozostali akcjonariusze spółki, jak B. B.; oraz gdy w aktach sprawy brak jest wystarczającego potwierdzenia, iż także akcjonariusz H. O. był obywatelem niemieckim, a także w sytuacji kiedy Skarżący przedłożył do akt sprawy dowody, z których wynika, że "pierwsza" konfiskata majątku "F. W. E. i O. w [...]" została przeprowadzona na podstawie rozporządzenia z dnia 15 stycznia 1940 r. "O zabezpieczeniu majątku byłego państwa polskiego" oraz rozporządzenia z dnia 17 sierpnia 1940 r. "O taktowaniu majątku polskich obywateli" oraz w oparciu o zarządzenie z dnia 21 stycznia 1940 r. dotyczące konfiskaty majątku prywatnego w Generalnym Gubernatorstwie, tzw. ordynację sekwestracyjną, a skoro majątek "F. W. E. i O. w [...]" jako majątek obywateli polskich został skonfiskowany przez Niemców w 1940 r., to nie mógł on następnie zostać skonfiskowany przez Polaków jako majątek obywateli niemieckich. Tym samym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. zarówno skarżący, jak i uczestniczka postępowania J. B. uzupełnili stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

W niniejszej sprawie podstawą kontrolowanych postanowień był przepis art. 61a § 1 k.p.a. zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Oceniając zatem powyższe postanowienia w zakresie ich zgodności z prawem należało rozważyć kwestię prawidłowości oceny przez organ złożenia wniosku przez osobę nie będącą stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., a zatem osób posiadających interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność P. F. W. E. i C. – [...] S.A. i C. Z. P. H. [...] sp. z o.o. w [...].

Bezspornym jest, że zarówno skarżący, jak i uczestniczka postępowania J. B. są następcami prawnymi I. B., która w drodze dziedziczenia testamentowego stała się spadkobiercą B. B.. Powyższa okoliczność wynika z postanowień spadkowych zgromadzonych w aktach sprawy. Ze znajdującego się w aktach sprawy "odpisu poświadczonego z rejestru handlowego, działu [...], Nr [...]" prowadzonego przez Sąd Okręgowy w [...], Wydział Zamiejscowy w [...], wynika, że w dniu [...] maja 1935 r. do rejestru tego została wpisana spółka "C. Z. P. M. "[...]" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C[...]. Zgodnie z tym odpisem do zarządu spółki został powołany B. B. Jednocześnie z ujawnionego wpisu wynika, że spółka została zawarta na czas nieograniczony na mocy aktu rejentalnego nr rep. [...] z dnia [...] kwietnia 1935 r. sporządzonego przez notariusza S. P. w [...]. Powyższe oznacza, że ww. spółka została zawarta na podstawie obowiązującego ówcześnie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. – Kodeks Handlowy (Dz. U. Nr 57 , poz. 502, dalej jako k.h.). Zgodnie z treścią art. 2 § 1 k.h. "kupcem jest, kto we własnem imieniu prowadzi przedsiębiorstwo zarobkowe". Jednocześnie w myśl art. 5 k.h. spółka handlowa jest kupcem rejestrowym (§ 1), zaś spółkami handlowymi są spółki jawne, spółki komandytowe, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne. W myśl art. 160 k.h. do powstania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością potrzeba: 1) zawarcia umowy spółki, 2) wniesienia całego kapitału zakładowego, 3) ustanowienia władz spółki oraz 4) wpisu do rejestru handlowego. Skutkiem wpisu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zgodnie z art. 171 § 1 k.h. jest nabycie przez nią osobowości prawnej. Należy przy tym wskazać, że jednoznaczne brzmienie art. 198 w zw. z art. 292-293 k.h. prowadzą do konkluzji, że zarząd spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest organem tej spółki uprawnionym do jej reprezentacji, która rozciąga się na wszystkie czynności sądowe i pozasądowe, związane z jej prowadzeniem, zaś członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność m.in. względem spółki za szkodę jej wyrządzoną. Natomiast z art. 195 § 3 k.h. wskazuje, że członków zarządu ustanawiają wspólnicy uchwałą, jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej.

Powyższe oznacza, że uprawnienie członka zarządu spółki z ograniczona odpowiedzialnością nie jest uprawnieniem osobistym, które może być przekazywane w drodze dziedziczenia. Tym samym ani I. B., ani też jej następcom prawnym nie przysługiwał i nie przysługuje przymiot strony postępowania w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność C. Z. P. H. [...] sp. z o.o. w [...].

Jednocześnie, w odniesieniu do F. W. E. i C. – [...] S.A., w aktach administracyjnych sprawy znajduje się dokument w postaci pisma Ministra Przemysłu z dnia [...] października 1946 r. wraz z załącznikami w przedmiocie uzupełnienia wniosku Fabryki "[...]", z którego wynika, że ww. przedsiębiorstwo było spółką akcyjną oraz że "głównymi akcjonariuszami tej fabryki, jako spółki akcyjnej byli H. O. i B. B., obaj narodowości niemieckiej i obywatelstwa niemieckiego". Również z materiału zgromadzonego w aktach administracyjnych sprawy wynika, że była ona wpisana do rejestru handlowego prowadzonego przez Sąd Okręgowy w [...], w dziale [...], Nr [...]. Również w aktach administracyjnych sprawy znajduje się akt notarialny nr [...] z dnia [...] czerwca 1939 r., na mocy którego "[...]" przelało na rzecz B. B. wszelkie prawa do wierzytelności i kaucji wpisanych jako hipoteka w księdze wieczystej nieruchomości miasta [...], oznaczonej nr hipotecznym [...].

Powyższe wymagało zatem stwierdzenia, czy skarżącemu jako następcy prawnemu B. B. przysługuje status strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. zarówno w kontekście praw akcjonariusza, jak i wierzyciela hipotecznego.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że uprawnienia akcjonariuszy zostały uregulowane w art. 339-365 k.h. oraz art. 399 i nast. k.h. Wynika z nich jednoznacznie, że akcjonariuszowi przysługuje prawo uczestnictwa w Walnym zgromadzeniu, wykonywania prawa głosu na tym zgromadzeniu oraz udziału w zysku rocznym. Tak skonstruowane uprawnienia bez wątpienia nie pozwalają na uznanie, że akcjonariuszowi przysługuje osobiste prawo do reprezentowania spółki akcyjnej w jakimkolwiek postępowaniu. Należy mieć przy tym na względzie, zwłaszcza w kontekście podnoszonych zarzutów, że spółka akcyjna powstaje z chwilą wpisu oraz ulega rozwiązaniu z chwilą wykreśleniu wpisu. Powyższe twierdzenie wynika z podjętej uchwały 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 1991 r., sygn. akt III CZP 13/91, której nadano moc zasady prawnej, w której stwierdzono, że: "W postępowaniu rejestrowym w sprawach z zakresu rejestru handlowego rozróżnia się postanowienia sądu rejestrowego zarządzające dokonanie wpisu, wzmianki lub wykreślenia wpisu oraz sam wpis jako czynność wykonawczą. Treść wpisu ustala sąd rejestrowy w postanowieniu zarządzającym wpis do rejestru handlowego (§ 2 rozp. rej.). Wpisy do rejestru mają przede wszystkim znaczenie ujawniające i ustalające. Niektóre z nich mają jednak znaczenie konstytutywne, tzn. są niezbędnym warunkiem powstania prawa. Takim jest w szczególności wpis do rejestru handlowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjnej. Analizowane przepisy nie mówią wyraźne, która ze wskazanych czynności sądu rejestrowego ma znaczenie prawotwórcze. Sformułowanie § 2 rozp. rej. sugerować by mogło, że w czynnościach wpisu znaczenie takie ma postanowienie zarządzające treść wpisu do rejestru, sam wpis jest zaś czynnością wykonawczą o charakterze technicznym. Łączna analiza przepisów prawa materialnego i rozp. rej. przemawia jednak za stanowiskiem, że decydujące znaczenie ma dopiero konstytutywny wpis do rejestru, a postanowienie o treści wpisu jest tylko podstawą tego wpisu. Wskazuje na to ustalenie, w którym momencie powstaje spółka kapitałowa. Zgodnie bowiem z art. 160 pkt 4 k.h. do powstania spółki z o.o. potrzebny jest wpis do rejestru handlowego, a z art. 171 § 1 k.h. wynika, że spółka nabywa osobowość prawną dopiero przez zarejestrowanie. Do chwili zarejestrowania założyciele spółki są tylko wspólnikami prawa cywilnego. Odpowiednio zarząd spółki zgłasza zawiązanie spółki akcyjnej celem wpisania do rejestru (art. 329 k.h.) i spółka akcyjna nabywa osobowość prawną dopiero przez zarejestrowanie (art. 335 § 1 k.h.). Do powstania spółki nie wystarcza zatem istnienie umowy spółki lub statutu (w wypadku spółki akcyjnej), wydanie postanowienia o wpisie do rejestru, a nawet rozpoczęcie działalności przez spółkę. Niezbędne jest jeszcze dokonanie wpisu do rejestru handlowego. Dopiero sama czynność wpisu do rejestru ma charakter konstytutywny i dokonanie wpisu realizuje główny cel rejestru handlowego, jakim jest ochrona bezpieczeństwa obrotu handlowego i praw osób trzecich. Wpis do rejestru handlowego nie może więc być traktowany wyłącznie jako czynność techniczna. Rozumowanie to znajduje również potwierdzenie w § 21 rozp. rej. Z przepisu tego wynika m.in., że postanowienie sądu rejestrowego zarządzające wykreślenie kupca z rejestru handlowego lub orzekające rozwiązanie spółki nie podlega natychmiastowemu wykonaniu. Ponieważ wpisem jest bez wątpienia również wykreślenie z rejestru, oznacza to, że wydanie postanowienia o wykreśleniu wpisu wcale nie oznacza automatycznej utraty przez wpis skuteczności prawnej. W konsekwencji należy uznać, że czynność polegająca na wpisie do rejestru handlowego spółki jest czynnością samoistną i stanowi materialnoprawną przesłankę powstania osoby prawnej. Uchylenie na skutek rewizji nadzwyczajnej postanowienia sądu rejestrowego zarządzającego wpis do spółki rejestru handlowego nie może być podstawą do wykreślenia wpisu przez sąd rejestrowy. Z przepisów kodeksu handlowego wynika, że spółka z o.o. i spółka akcyjna stają się takimi spółkami i uzyskują przymiot osobowości prawnej dopiero wskutek konstytutywnego wpisu do rejestru handlowego, tracą zaś swój byt w następstwie ich rozwiązania. Uregulowanie takie odgrywa doniosłą rolę ochrony bezpieczeństwa obrotu i zapobiega ujemnym skutkom, z którymi nie mogli się liczyć kontrahenci spółki działający w zaufaniu opartym na rejestrze handlowym. Spółka zarejestrowana istnieje bez względu na rodzaj braków i jej unicestwienie (czyli rozwiązanie) na podstawie orzeczenia sądu nie może nastąpić bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego, w trakcie którego spółka nadal zachowuje osobowość prawną (art. 446 § 1 k.h.). Dlatego wykreślenie spółki z rejestru (ściśle wpis wykreślenia) powodujące utratę osobowości prawnej spółki może nastąpić tylko jako ostatni akt likwidacji spółki. (...)Po ukończeniu postępowania likwidacyjnego, które powinno być przeprowadzone zgodnie z przepisami art. 262 i nast. k.h. (co do spółki z o.o.) i art. 445 i nast. k.h. (co do spółki akcyjnej) likwidatorzy spółki złożą sprawozdanie likwidacyjne sądowi rejestrowemu z jednoczesnym zgłoszeniem wniosku o wykreślenie spółki z rejestru handlowego (art. 277 § 1 i 460 § 1 k.h.). Na tej podstawie sąd rejestrowy wyda postanowienie o wykreśleniu spółki z rejestru. Zarządzenie wykreślenia może również nastąpić z urzędu (§ 31 rozp. rej.). Wykreślenie wpisu w rejestrze nastąpi po uprawomocnieniu się postanowienia zarządzającego wykreślenie wpisu (§ 30 rozp. rej.)". Powyższe oznacza, że zarówno wpis, jak i wykreślenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością czy spółki akcyjnej spółki akcyjnej jest wpisem konstytutywnym.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni powyższy pogląd wyrażony w ww. uchwale podziela. Tym samym z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. może wystąpić jedynie organ spółki F. W. E. i C. – [...] S.A. w postaci członków jej zarządu. Jednocześnie w odniesieniu do wierzytelności względem spółki należy wskazać, że również skarżącemu nie przysługuje przymiot strony, albowiem jest to zobowiązanie cywilnoprawne wynikające ze stosunków pomiędzy spółką a wierzycielem. Należy wskazać, że ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) w zakresie obciążeń i zobowiązań przejmowanych przedsiębiorstw zawiera uregulowania wskazujące, że przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe itp.), wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Do odszkodowania za obciążenia i zobowiązania, które z mocy przepisu ust. 1 nie podlegają przejęciu stosuje się odpowiednio przepis art. 7 (art. 6). Tym samym ewentualnym spadkobiercom B. B. jako wierzyciela F. W. E. i C. – [...] S.A. przysługuje jedynie prawo do odszkodowania wypłacanego na zasadzie art. 7 ww. ustawy.

Powyższe wskazuje zatem, że skarżącemu i jej poprzednikowi prawnemu nie można przypisać interesu prawnego w domaganiu się stwierdzenia nieważności decyzji dotyczących "uwłaszczenia" ww. spółek prawa handlowego, a rozstrzygnięcia organów były w pełni prawidłowe. Oczywisty brak odniesienia się do kwestii wierzytelności B. B. stanowi uchybienie art. 107 § 3 k.p.a. jednakże nie jest to uchybienie mające na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutów podnoszonych przez skarżącego należy wskazać, że nie znajdują one uzasadnienia. Próba wywodzenia interesu prawnego z faktu bycia akcjonariuszem lub członkiem zarządu przez B. B. w oparciu o wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2004 r., sygn. akt I OSK 2778/12) nie może prowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia. Należy bowiem rozróżnić charakter prawny spółki jawnej, a zatem spółki osobowej od spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjnej. Te ostatnie bowiem z chwilą wpisu uzyskują osobowość prawną i tym samym stają się odrębnym podmiotem praw i obowiązków. W odniesieniu do wspólników spółki jawnej, akcjonariuszy czy też członków zarządu należy rozróżnić fakt, iż ustawodawca wspólnikom spółki jawnej dał uprawnienie do reprezentacji spółki, jak również możliwość zawarcia umowy spółki przewidującej trwanie spółki w razie śmierci wspólnika z jego spadkobiercami (art. 114 i nast. k.h.). W przypadku członków zarządu spółek kapitałowych mimo przewidzianego prawa do reprezentacji tych spółek nie przewidziano możliwości dziedziczenia funkcji. Kwestia powoływania członków zarządu została powierzona radzie nadzorczej lub walnemu zgromadzeniu (art. 195 i nast. k.h. dla spółki z o.o. i art. 366 i nast. k.h. dla spółki akcyjnej). Powoływanie się zatem na powyższy wyrok jest bezzasadne.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.