Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 257/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6176 Komornicy i syndycy upadłości
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
Powołane przepisy: article: art. 19 ust. 1 pkt 2, art. 281
journal: Dz.U. 2020 poz 121
law: Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 września 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 608/22 w sprawie ze skargi S. P. na zawiadomienie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 stycznia 2021 r. nr DWOIP-IV.6340.307.2020 w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika sądowego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. stwierdza bezskuteczność zawiadomienia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 stycznia 2021 r. nr DWOIP-IV.6340.307.2020 w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika sądowego; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz S. P. 1140 (tysiąc sto czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 1 września 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 608/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. P. na pismo Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 stycznia 2021 r. nr DWOIP-IV.6340.307.2020 w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika sądowego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

S. P. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na działanie Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2021 r. powołania na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w A.

Podstawą działania Ministra Sprawiedliwości były następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Mianowicie, pismem z dnia 23 listopada 2020 r. Minister Sprawiedliwości zawiadomił skarżącego, że zgodnie z art. 281 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 121 ze zm.; dalej "u.k.s."), jego powołanie na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w A. wygaśnie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2021 r. Organ wskazał, iż powołanie na stanowisko komornika osób, które przed dniem wejścia w życie u.k.s. ukończyły 65 lat, wygasa z upływem 2 lat od dnia wejścia w życie tej ustawy, nie później jednak niż z dniem ukończenia 70. roku życia. Skoro skarżący w dniu wejścia w życie ustawy miał już ukończone 65 lat, jego powołanie wygaśnie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2021 r.

Skarżący, pismem z dnia 4 grudnia 2020 r. wniósł o zaniechanie odwołania go ze stanowiska komornika sądowego, wskazując na niezgodność art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o komornikach sądowych z dyrektywą Rady z dnia 27 listopada 2000 r. nr 2000/78/WE ustanawiającą ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy.

W odpowiedzi, Minister Sprawiedliwości, pismem z dnia 18 grudnia 2020 r. poinformował, że art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. nie ma wobec skarżącego zastosowania, ponieważ w dniu 1 stycznia 2021 roku przestanie on pełnić swoje stanowisko z mocy samego prawa, a nie na skutek decyzji administracyjnej.

W konsekwencji, pismem z dnia 20 stycznia 2021 r., nr DWOIP-IV.6340.307.2020, zawiadomił skarżącego, że na podstawie art. 280 oraz art. 281 u.k.s. powołanie na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w A. wygasło z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2021 r.

Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wymienione pismo Ministra Sprawiedliwości.

Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1386/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., odrzucił skargę S. P. na powyższe pismo.

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej skarżącego od wymienionego rozstrzygnięcia, postanowieniem z dnia 25 stycznia 2022 r. w sprawie sygn. akt II GSK 11/22, uchylił zaskarżone postanowienie stwierdzając, że zaskarżone pismo Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 stycznia 2021 r. stanowi czynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., która potwierdza jedynie skutek zdarzenia, które nastąpiło w określonym dniu tj. 1 stycznia 2021 r. z mocy ustawy, niemniej stanowi faktyczną czynność organu dotyczącą uprawnień i obowiązków skarżącego z zakresu administracji publicznej, wynikających z przepisu prawa (art. 280 u.k.s.).

Ponownie rozpatrując sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga strony na pismo (czynność) Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 stycznia 2021 r. w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2021 r. powołania na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w A., jako niezasadna podlega oddaleniu.

Sąd I instancji podniósł – odwołują się przy tym do znaczenia konsekwencji wynikających z art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a. – że zaskarżone pismo Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 stycznia 2021 r., stanowiące "zawiadomienie" o wygaśnięciu jego powołania na stanowisko komornika sądowego, odnosi się do jego uprawnień i obowiązków mających swoje źródło w przepisie powszechnie obowiązującym i stanowi czynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Zasadnicze regulacje ustawy o komornikach sądowych, związane z zajmowaniem stanowiska przez komornika, to: art. 19 ust. 1 pkt 2, art. 20 ust. 1, art. 20 ust. 2 oraz art. 281. Analizując te regulacje wskazał, że: art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. przewiduje, że w drodze decyzji Minister Sprawiedliwości z urzędu odwołuje komornika z zajmowanego stanowiska, jeżeli komornik ukończył 65 rok życia; art. 20 ust. 1 u.k.s. stanowi o wygaśnięciu powołania na stanowisko komornika z mocy prawa, jeżeli komornik: 1) zmarł; 2) zrezygnował z pełnienia obowiązków komornika; 3) został prawomocnie ukarany karą dyscyplinarną wydalenia ze służby komorniczej; 4) został prawomocnie skazany za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe; 5) został prawomocnie ubezwłasnowolniony częściowo albo całkowicie; 6) utracił obywatelstwo polskie; art. 20 ust. 2 u.k.s. przewiduje, że o wygaśnięciu powołania na stanowisko komornika z mocy prawa Minister Sprawiedliwości zawiadamia komornika, prezesa właściwego sądu apelacyjnego, prezesa właściwego sądu rejonowego oraz radę właściwej izby komorniczej; art. 280 ust. 1 u.k.s. wskazuje, że komornicy powołani przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stają się z dniem jej wejścia w życie komornikami w rozumieniu niniejszej ustawy w dotychczasowych siedzibach kancelarii.

Przepis art. art. 281 u.k.s. stanowi zaś, że, powołanie na stanowisko komornika osób, które przed dniem wejścia w życie tej ustawy ukończyły 65 lat, wygasa z upływem 2 lat od dnia wejścia w życie ustawy, nie później jednak niż z dniem ukończenia 70 roku życia.

Sąd I instancji podkreślił, że art. 281 u.k.s. stanowi niewątpliwie przepis przejściowy dla art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. i pełni funkcję ochronną dla tych komorników sądowych, którzy w dacie wejścia w życie ustawy – to jest w dniu 1 stycznia 2019 r. - ukończyli 65 rok życia, ponieważ nie zostaną oni odwołani przez kolejne 2 lata, o ile w tym czasie nie ukończą 70 roku życia. Wskazał, że wprowadzenie tej regulacji było spowodowane zmniejszeniem o 5 lat maksymalnego wieku komorników w cyt. ustawie – w stosunku do rozwiązań przewidzianych w poprzedniej regulacji art. 15a ust. 3a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji.

Podniósł, że na gruncie rozpatrywanej sprawy, pozostaje poza sporem, że skarżący korzystał z ochrony przewidzianej w wymienionej normie przejściowej – art. 281 u.k.s. w zw. z art. 280 u.k.s. – bowiem uwzględniając jego datę urodzenia ([...]), na dzień wejścia w życie ustawy – 1 stycznia 2019 r. - miał skończone 68 lat. Organ powiadamiając skarżącego o terminie wygaśnięcia powołania wskazywał zatem jedynie jego podstawę prawną oraz termin, w którym ma ono nastąpić. Pismo to było czynnością o charakterze informacyjnym potwierdzającą wiedzę organu co do określonych faktów (w tym wypadku fakt zaistnienia przesłanki z art. 281 u.k.s.), mającą na celu zaawizowanie zdarzenia, którego konsekwencje prawne nastąpią w przewidzianym przez przepisy prawa terminie. Oznacza to – zdaniem Sądu I instancji – że wbrew zarzutom skargi, do skarżącego nie miał zastosowania art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych w związku art.1 art. 2 ust.1 i 2 art. 4 pkt 2, art. 8 ust 1 pkt 2, art. 11 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Skoro przepis ten nie był zastosowany względem skarżącego, nie zostało naruszone prawo materialne.

Podkreślił przy tym, że w świetle wykładni prawa dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2022r. II GSK 11/22, zaskarżone pismo Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 stycznia 2021 r. stanowiące czynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., potwierdzało jedynie skutek zdarzenia, które nastąpiło w określonym dniu – tj. w dniu 1 stycznia 2021 r. – z mocy ustawy, to jest wygaśnięcie powołania komornika z uwagi na wiek. Stanowiło faktyczną czynność organu dotyczącą wynikających z przepisu prawa (art. 280 u.k.s.) uprawnień i obowiązków skarżącego z zakresu administracji publicznej. Zgodnie z art. 280 u.k.s., komornicy powołani przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stali się z dniem jej wejścia w życie komornikami w rozumieniu tej ustawy w dotychczasowych siedzibach kancelarii. W konsekwencji, uprawnienie skarżącego wynikało z tego przepisu powszechnie obowiązującego, które następnie, na mocy art. 281 u.k.s. – wygasło.

Sąd I instancji nie podzielił poglądu skarżącego, że "próba uniknięcia odwołania komornika poprzez stwierdzenie wygaśnięcia powołania na podstawie art. 281 ustawy, a nie na podstawie art.19 ust 1 pkt 2 (wydanie decyzji o odwołaniu) jest stworzeniem nierównego traktowania również poszczególnych komorników. Podniósł, że wskazana regulacja ma ona charakter przejściowy i ochronny. Zgodnie bowiem z art. 281 u.k.s. – w przypadku skarżącego, wygaśnięcie powołania na stanowisko komornika sądowego, nastąpiło dopiero po ukończeniu 68, a nie 65 roku życia. Ta ustawowa regulacja z jednej strony nie wymagała wydania przez Ministra Sprawiedliwości decyzji administracyjnej, a z drugiej – tworzyła możliwości pozostawienia skarżącego na stanowisku komornika sądowego. Konsekwencje prawne nastąpiły bowiem w przewidzianym przez przepisy ustawy terminie.

Odnosząc się do zarzutów nierównego traktowania komornika w porównaniu z innymi zawodami prawniczymi o podobnym statusie, Sąd I instancji wskazał, że odnosząc wymienioną regulację do innych zawodów prawniczych, to tylko notariusze mają zagwarantowaną swobodę wykonywania pracy do 70-tego roku życia, bez wymogu jakichkolwiek zgód. Zawody takie jak: sędziowie i prokuratorzy, tej swobody nie mają, bowiem możliwość wykonywania pracy zawodowej do 70 roku życia jest możliwa o ile, po osiągnięciu 65 roku życia – na ich wniosek, uzyskają zgodę – udzieloną odpowiednio przez Krajową Radę Sądownictwa lub Prokuratora Generalnego. W praktyce nie ma żadnego automatyzmu w udzielaniu tych zgód, które mają charakter uznaniowy. Inne zawody prawnicze: adwokaci i radcy prawni wykonują zasadniczo pracę w ramach działalności gospodarczej, ale zasadą jest, że adwokaci, w przeciwieństwie do radców prawnych, nie mogą wykonywać zawodu jeżeli pozostają w stosunku pracy. Te wolne zawody prawnicze, podobnie jak prawnicy wykonujący pracę na etacie: asesorzy sądowi, referendarze i asystenci sędziego – także po ukończeniu aplikacji ogólnej, podlegają ogólnym zasadom ustawy emerytalnej (ustawa z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i przysługuje im emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn. W świetle regulacji emerytalnych innych zawodów prawniczych, dyskryminacja komorników ze względu na wiek miałaby więc – zdaniem Sądu I instancji – miejsce wówczas, gdyby stosowanie art. 281 u.k.s. było niekorzystnym odstępstwem od ogólnie powołanych zasad. Tymczasem analizowany przepis art. 281 u.k.s. umożliwił skarżącemu przedłużenie wykonywania zawodu do ukończenia 68 roku życia.

Sąd i instancji podkreślił również, że poprzednio obowiązująca ustawa o komornikach sądowych określała reguły dostępu do zawodu komornika sądowego, jak i przesłanki odwołania z tego stanowiska, czy też wygaśnięcia powołania. W chwili powoływania skarżącego na stanowisko komornika sądowego, tj. dnia 2 lutego 1998 r., granica wiekowa odwołania komornika przez Ministra Sprawiedliwości ze względu na wiek wynosiła 65 lat, zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy ż dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji. Oznacza to, że przyjmując powołanie na stanowisko komornika sądowego decyzją Ministra Sprawiedliwości z 2 lutego 1998 r., skarżący był świadomy tego, iż powołanie zakończy się z dniem ukończenia przez niego 65 roku życia. Następna ustawa z dnia 24 maja 2007 r., która weszła w życie dnia 28 grudnia 2007 r., zmieniła u.k.s.e. poprzez uchylenie art. 15 ust. 1 pkt 3 u.k.s.e. i dodanie art. 15a, w którym powtórzono regulację dotyczącą odwołania komornika sądowego ze względu na ukończenie 65. roku życia. Ustawą z dnia 23 listopada 2012 r. o zmianie niektórych ustaw, w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2013 r., uchylono m. in. przepisy przewidujące odwołanie komornika, który ukończył 65. rok życia. Dopiero na mocy ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. z 2013.829) zmieniono u.k.s.e., nadając nowe brzmienie m. in. art. 15a, gdzie po pkt 3 dodano pkt 3a w brzmieniu: "ukończył 70 rok życia".

Uznanie regulacji art. 281 u.k.s. za przepis stanowiący przejaw dyskryminacji bezpośredniej w rozumieniu art. 2 ust. 2 (a) dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólnej warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudniania i prawy, nie jest więc – zdaniem Sądu I instancji – uzasadnione.

W tej mierze, Sąd I instancji podniósł, że stosownie do art. 1 wymienionej dyrektywy jej celem, w odniesieniu do zatrudnienia i pracy, jest walka z określonymi rodzajami dyskryminacji, wśród których jest ta ze względu na wiek, w celu realizacji w państwach członkowskich zasady równego traktowania. Jej art. 1 ust. 1 i ust. 2 lit. a stanowi, że zasada równego traktowania oznacza brak jakichkolwiek form bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji z przyczyn określonych w art. 1. Natomiast dyskryminacja bezpośrednia występuje w przypadku, gdy osobę traktuje się mniej przychylnie niż traktuje się, traktowano lub traktowano by inną osobę w porównywalnej sytuacji, z jakiejkolwiek przyczyny wymienionej w art. 1. Z kolei art. 6 ust. 1 tej dyrektywy stanowi, że niezależnie od przepisów art. 2 ust. 2, państwa członkowskie mogą uznać, że odmienne traktowanie ze względu na wiek nie stanowi dyskryminacji, jeżeli w ramach prawa krajowego zostanie to obiektywnie i racjonalnie uzasadnione zgodnym z przepisami celem, w szczególności celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego, i jeżeli środki mające służyć realizacji tego celu są właściwe i konieczne – zasada niedyskryminacji ze względu na wiek jest podstawową zasadą prawa wspólnotowego i że każdy wyjątek od tej zasady powinien być uzasadniony celem publicznym z zakresu polityki społecznej. Art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady ustanawia rodzaj ograniczonego odstępstwa od wspomnianej podstawowej zasady, uzasadnionego szczególnymi względami polityki społecznej danego państwa członkowskiego. Z postanowień art. 6 ust. 1 wynika, że celami, które można uważać za zgodne z prawem – w jego rozumieniu – i co za tym idzie za mogące uzasadnić odstępstwo od zakazu dyskryminacji ze względu na wiek, są cele z zakresu polityki społecznej, takie jak cele związane z polityką zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego.

Wobec powyższego, dokonane przez organ "zawiadomienie" o zastosowaniu art. 281 w związku z art. 280 ust. 1 u.k.s. było więc zdaniem Sądu I instancji prawidłowe i nie naruszało, co do zasady, regulacji prawa unijnego, a zwłaszcza art. 2 ust. 2 (a) i art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady. Wygaśnięcie powołania na stanowisko komornika sądowego z jednej strony nie wymaga wydania przez Ministra Sprawiedliwości decyzji administracyjnej, a z drugiej, przepis ten nie pozostawia Ministrowi Sprawiedliwości, jakiejkolwiek możliwości działania, które pozwoliłyby na pozostawanie skarżącego na stanowisku komornika sądowego.

W ocenie Sądu I instancji, regulacja sytuacji skarżącego, wynikająca z przepisu o charakterze przejściowym, jakim jest art. 281 u.k.s., co do zasady uwzględnia wpływ nowej albo znowelizowanej ustawy na stosunki powstałe pod działaniem ustawy albo ustaw dotychczasowych bez względu na to, czy do tych stosunków zamierza się stosować przepisy dotychczasowe, przepisy nowe, czy przepisy regulujące ten wpływ w sposób odmienny od przepisów dotychczasowych i przepisów nowych. Skarżący należy do osób, które przed dniem wejścia w życie u.k.s. (1 stycznia 2019 r.) ukończyły 65 lat, dlatego jego powołanie wygasło z mocy prawa z upływem 2 lat od dnia wejścia w życie tej ustawy, przy czym nie później niż z dniem ukończenia 70 roku życia i o tym skutku został on zawiadomiony pismem z dnia 20 stycznia 2021 r., czym organ prawa nie naruszył.

Sąd I instancji nie stwierdził więc, mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia norm procesowych, ani też naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, w tym art. 1 art. 2 ust 1, 2 art. 8 ust. 1 pkt 2 art. 11 w związku z art. 2 ust. 2 art. 6 ust 1 i art.8 ust 3 dyrektywy 2000/78/WE w związku z art. 87 i 91 ust. 3 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie obowiązującego prawa UE implementowanego do porządku prawnego w RP.

W rekapitulacji, Sąd I instancji podniósł, że bezpośrednim skutkiem ustawowej utraty uprawnienia, które wygasło z mocy prawa na podstawie art. 281 u.k.s. jest fakt, że zaskarżone w niniejszej sprawie pismo Ministra Sprawiedliwości potwierdziło jedynie skutek zdarzenia, które nastąpiło w określonym dniu – tj. 1 stycznia 2021 r. – z mocy ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych. Zaskarżone zawiadomienie z dnia 20 stycznia 2021 r. realizowało zatem prawidłowo zadania Ministra Sprawiedliwości wynikające z art. 20 ust. 2 w zw. z art. 281 u.k.s., art. 167 ust. 1 pkt 1 u.k.s. oraz art. 1 ust. 2 u.k.s. Przyjmując powołanie na stanowisko komornika sądowego decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 lutego 1998 r., skarżący był świadomy tego, iż powołanie zakończy się z dniem ukończenia przez niego 65 roku życia. Tymczasem, przywołany przepis przejściowy spowodował, że powołanie skarżącego na stanowisko komornika sądowego zostało przedłużone o 3 lata, bowiem w dniu 9 grudnia 2020 r. skarżący ukończył 68 roku życia, a w dniu 21 stycznia 2021r. wygasło jego powołanie.

Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpił S. P. zaskarżając ten wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania WSA w Warszawie. Ponadto Skarżący wniósł o orzeczenie o zwrocie od organu na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucono:

I. Naruszenie prawa materialnego poprzez:

1) błędną wykładnię art. 281 u.k.s. w zw. z art. 2 ust. 2 lit. a) i art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE w zw. z art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. polegającą na uznaniu, że art. 281 u.k.s. nie stanowi przejawu dyskryminacji w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2000/78/WE w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia powinna prowadzić do wniosku przeciwnego, w szczególności, że przyjęty przez ustawodawcę w stosunku do komorników sądowych, którzy w chwili wejścia w życie ustawy ukończyli 65 lat, środek w postaci wygaśnięcia z mocy prawa ich powołania z upływem 2 lat od dnia wejścia w życie ustawy nie może być uznany za właściwy i konieczny dla realizacji założonego przez ustawodawcę celu i stanowi przejaw dyskryminacji bezpośredniej, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 281 u.k.s. który – jako niezgodny z wymogami prawa unijnego – nie może być zastosowany;

2) niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2000/78/WE wskutek uznania, że przyjęta w art. 281 u.k.s. konstrukcja w odniesieniu do sytuacji Skarżącego stanowi obiektywny i racjonalny uzasadniony celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego wyjątek, uzasadniający odmienne traktowanie ze względu na wiek;

3) niewłaściwe zastosowanie art. 1, art. 2 ust. 1 i 2, art. 4 pkt 2, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 11 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (t.j. Dz. U. 2020 poz. 2156) w zw. z art. 2 ust. 2 lit. a) i art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE w zw. z art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych (Dz. Urz. UE 2016 C 202, s.1; dalej: "Karta Praw Podstawowych") w zw. z art. 87 i art. 91 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niezastosowanie bezpośrednio obowiązującego prawa Unii Europejskiej i pominięcie przy dokonywaniu wykładni i stosowaniu przepisu art. 281 u.k.s. zakazu wszelkiej dyskryminacji ze względu na wiek w zakresie warunków wykonywania działalności zawodowej;

4) niewłaściwe zastosowanie art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nieuwzględnienie w toku wykładni i stosowania przepisów prawa dyrektyw interpretacyjnych wynikających z zasady równości, zasady demokratycznego państwa prawnego i wynikającej z niej zasady jednolitego systemu prawnego, do czego obliguje normatywny charakter Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz dokonanie wykładni i zastosowania przepisów prawa w sposób prowadzący do uznania, że przepis art. 281 u.k.s. nie powoduje dyskryminacji ze względu na wiek, w którym komornik musi zaprzestać wykonywania pracy zawodowej;

II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z naruszeniem przepisów art. 281 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (t.j. Dz. U. 2022 poz. 2224; dalej: "u.k.s."), art. 2 ust. 2 lit. a) i art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz. Urz. UE. L Nr 303, str. 16; dalej: "dyrektywa 2000/78/WE") oraz art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona czynność narusza prawo, ponieważ została wydana w oparciu o przepisy prawa krajowego sprzeczne ze skonkretyzowaną w ww. przepisach prawa unijnego zasadą niedyskryminacji ze względu na wiek.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz od Skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacy jną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Z zarzutów skargi kasacyjnej, które zostały oparte na obydwu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a. wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując legalność działania Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie czynności stwierdzenia wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika sądowego ocenił, że czynność ta nie jest niezgodna z prawem, co uzasadniało oddalenie wniesionej na nią skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Zdaniem Sądu I instancji – jak najogólniej rzecz ujmując wynika to z uzasadnienia zaskarżonego wyroku – kontrolowana czynność nie narusza prawa, nie dość, że z tego powodu, że stanowiąca podstawę jej podjęcia ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych nie narusza regulacji unijnej, w tym zwłaszcza postanowień dyrektywy 2000/78/WE odnoszących się do zasady niedyskryminacji ze względu na wiek, to również dlatego, bezpośrednim skutkiem wynikającej z wymienionej ustawy utraty uprawnienia, które wygasło na podstawie jej art. 281, jest to, że organ administracji zaskarżoną czynnością (pismem z dnia 20 stycznia 2021 r.) potwierdził jedynie, że określone zdarzenie z dniem jego zaistnienia (1 stycznia 2021 r.) wywołało z mocy ustawy określone skutki prawne.

Skarga kasacyjna, której zarzuty wyznaczają – zgodnie z zasadą dyspozycyjności – granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku uzasadnia twierdzenie, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie tego wyroku, której konsekwencją powinno być jego uchylenie.

Wobec tego, że wspólnym mianownikiem zarzutów z pkt I ppkt 1) – 3) oraz pkt II petitum skargi kasacyjnej, jest podnoszone na ich gruncie naruszenie przepisów art. 281 ustawy o komornikach sądowych oraz art. 2 ust. 2 lit. a) i art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE poprzez – jak wynika to z konstrukcji oraz uzasadnienia tych zarzutów – ich niewłaściwe rozumienie, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, zaś na gruncie zarzutu z pkt I ppkt 4 petitum skargi kasacyjnej jest podnoszone naruszenie niewłaściwego zastosowania art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP, to zarzuty skargi kasacyjnej, wobec ich komplementarnego charakteru, należy rozpoznać łącznie.

W punkcie wyjścia przypomnienia wymaga – albowiem nie jest to bez znaczenia – że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 11/22, uchylił pierwotnie wydane w sprawie postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którym odrzucono skargę strony na opisane powyżej działanie Ministra Sprawiedliwości, a mianowicie na pismo z dnia 20 stycznia 2021 r. stwierdzające wygaśnięcie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2021 r. powołania na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Augustowie.

Z punktu widzenia istoty aktualnie rozpatrywanej kwestii spornej – w tym, w kontekście odnoszącym się do znaczenia konsekwencji wynikających z art. 190 p.p.s.a. – zasadnicze ma to, że w rekapitulacji wniosków formułowanych na podstawie analizy przepisów ustawy o komornikach sądowych, w tym zwłaszcza art. 19 ust. 1 pkt 2 oraz art. 281 tej ustawy, w uzasadnieniu przywołanego judykatu NSA stwierdził, że "Z zestawienia regulacji zawartych art. 19 ust. 1 pkt 2 oraz art. 281 u.k.s. wynika, że przepisy te regulują skutek prawny jaki co do zajmowania stanowiska komornika wywołuje fakt ukończenia przez komornika 65 lat." Innymi słowy – a stanowisko to należy podzielić – podkreślił istnienie wspólnego mianownika tejże regulacji prawnej.

Co więcej, w konsekwencji tego wniosku podkreślił, że "Skoro [...] odwołanie komornika z zajmowanego stanowiska z powodu ukończenia określonego wieku wymaga wydania decyzji administracyjnej, bezsprzecznie zaskarżalnej do sądu administracyjnego [...], to interpretacja 281 u.k.s., w wyniku której komornik nie ma prawa do sądu – celem kontroli podstaw prawnych i zasadności wygaśnięcia jego powołania na stanowisko komornika – narusza prawo do sądu wynikające zarówno z Konstytucji (art. 45 ust. 1), jak również z Karty Praw Podstawowych (art. 47) i Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (art. 6 ust. 1) i pozostaje w sprzeczności z wykładnią systemową spornych kwestii. Zupełnie niezrozumiały byłby cel odmiennej regulacji – co do możliwości poddania sądowej kontroli utraty przez komornika stanowiska z tych samych przyczyn faktycznych (osiągnięcie określonego wieku) – tylko z tego powodu, że art. 281 u.k.s. został zamieszczony w przepisach przejściowych i dostosowujących. [...] uznać należy, że fakt dostosowania do przepisów obowiązujących sytuacji komornika, który ukończył 65 lat przed wejściem w życie ustawy, wręcz przemawia za przyjęciem, że nie ma podstaw do odmiennej oceny prawa komornika do sądu, w sytuacji opisanej art. 19 ust. 1 pkt 2 i 281 u.k.s.".

Tym samym – jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć – wobec istnienia wspólnego mianownika wymienionych przepisów prawa, których przesłanki stosowania aktualizując się wraz z zaistnieniem tego samego zdarzenia – mianowicie osiągnięcia określonego wieku, wraz z którym rozpoczyna bowiem przecież swój bieg również termin, o którym mowa w art. 281 ustawy o komornikach sądowych, o czym mowa dalej – konsekwencja przywołanego stanowiska wyraża się w potrzebie zapewnienia takiej samej ochrony prawnej, w tym zwłaszcza, gdy chodzi o jej efektywność.

W związku z powyższym, nie można odmówić racji stronie skarżącej w zakresie, w jakim w uzasadnieniu zarzutów stawianych w skardze kasacyjnej eksponuje znaczenie istnienia ścisłego funkcjonalnego związku między regulacją zawartą w art. 281 i art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o komornikach sądowych.

W korespondencji do argumentów ze znaczenia konsekwencji wynikających z przywołanego judykatu NSA w sprawie sygn. akt II GSK 11/22, zasadność omawianego stanowiska znajduje swoje potwierdzenie w treści przywołanych przepisów prawa, z których wynika, że Minister Sprawiedliwości z urzędu odwołuje, w drodze decyzji, komornika z zajmowanego stanowiska, jeżeli komornik ukończył 65. rok życia (art. 19 ust. 1 pkt 2) oraz, że powołanie na stanowisko komornika osób, które przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ukończyły 65 lat, wygasa z upływem 2 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, nie później jednak niż z dniem ukończenia 70 roku życia (art. 281).

Co więcej – a nie jest to bez znaczenia z punktu widzenia oceny odnośnie do istnienia wskazywanego przez stronę związku, a więc innymi słowy i jeszcze ściślej rzecz ujmując, istnienia wspólnego mianownika omawianej regulacji prawnej – w analizowanym zakresie należałoby stwierdzić również, jeżeli nie przede wszystkim, że u podstaw rozwiązań prawnych przyjętych w odniesieniu do omawianej kwestii i wprowadzonych ustawą o komornikach sądowych z dniem 1 stycznia 2019 r., legły tego samego rodzaju założenia i motywy działania ustawodawcy oraz – co nie mniej istotne – ten sam cel, któremu regulacja ta miała służyć.

Z uzasadnienia projektu omawianej ustawy jasno i wyraźnie wynika bowiem, że istota treści, funkcji oraz celów ustanowienia przepisów art. 19 ust. 1 pkt 2 oraz 281 ustawy o komornikach sądowych, w przywołanym ich brzmieniu, były tożsame.

W zakresie odnoszącym się do założeń oraz motywów towarzyszących uchwaleniu wymienionej ustawy, z uzasadnienia jej projektu w istotnym w rozpatrywanej sprawie zakresie wynika, że "[...] W art. 19 ust. 1 projektu ustawy uporządkowano kwestie związane z odwoływaniem przez Ministra Sprawiedliwości komornika z zajmowanego stanowiska. Wśród przesłanek odwołania komornika z urzędu wskazano [...] również ukończenie 65 roku życia. [...]. Przedstawione rozwiązanie w zakresie obniżenia górnej granicy wieku komornika jest uzasadnione szczególnymi okolicznościami towarzyszącymi wykonywaniu przez komornika sądowego czynności w terenie. Nie bez znaczenia jest bowiem stan fizyczny (kondycja) funkcjonariusza publicznego w odniesieniu do warunków oraz ryzyka związanego z osobistym wykonywaniem tego typu czynności. Stąd też zawód komornika sądowego wymaga, poza wysokimi kwalifikacjami prawniczymi, również szczególnej dobrej kondycji fizycznej i odporności psychofizycznej [...]. Podkreślenia wymaga, że komornik sądowy [...], jest funkcjonariuszem publicznym. Wykonuje on powierzone mu przez państwo zadania, będąc, jako organ egzekucyjny w sprawach cywilnych, organem władzy publicznej. Komornik, działając w ramach określonych ustawowo kompetencji, realizuje jedno z głównych zadań państwa, jakim jest zapewnienie przestrzegania prawa przez przymusowe wprowadzanie wyroków sądowych w życie. [...] w obowiązującym stanie prawnym cezura wieku obowiązuje także sędziów, którzy również są funkcjonariuszami publicznymi. [...] Biorąc pod uwagę powyższe oraz specyfikę zawodu komornika sądowego, należy stwierdzić, że uzasadnione przypuszczenie, iż osiągnięcie pewnego wieku (65 lat) uniemożliwi sprostanie przewidzianym ustawowo obowiązkom, a także wpłynie negatywnie na prawidłowy przebieg postępowania egzekucyjnego, jest przesłanką odwołania komornika z urzędu, która nie może zostać uznana za dyskryminującą. [...]. Zaproponowane rozwiązanie ma na celu przede wszystkim zapewnienie ochrony praw i interesów stron postępowania egzekucyjnego, znajdując tym samym uzasadnienie w art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przewidującym, że ograniczenia w zakresie korzystania z wolności i praw mogą być ustanawiane wyłącznie, gdy są konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, wolności i praw innych osób." [...] projektowana górna granica wieku dla komorników sądowych, określona jako 65 rok życia, wiąże się z osiągnięciem przez nich uprawnień emerytalnych i rozwiązanie to uwzględnia wspomnianą wyżej zasadę proporcjonalności. Zadania stojące przed komornikami sądowymi są bardziej wymagające fizycznie niż te, które wiążą się z wykonywaniem zawodu sędziego, czy prokuratora (którzy znakomitą większość czynności wykonują zza biurka). Wobec powyższego [...] uzasadnionym jest arbitralne określenie górnej granicy wieku dla funkcjonariuszy publicznych wykonujących określone zadania, jeżeli uzyskanie tego wieku wiąże się jednocześnie z uzyskaniem uprawnień do świadczeń emerytalnych [...] Wydaje się, że obecna maksymalna górna granica wieku określona na poziomie 70 lat jest równie arbitralna i odwoływanie się do wyniku badań lekarskich jest bezprzedmiotowe. Można zupełnie teoretycznie wyobrazić sobie przypadki, w których osoba ponad siedemdziesięcioletnia będzie w na tyle dobrym stanie fizycznym i psychicznym, aby wykonywać obowiązki komornika osobiście i w terenie. Jednak nie zmienia to faktu konieczności ustalenia maksymalnej granicy aktywności zawodowej tych funkcjonariuszy publicznych, z uwzględnieniem specyfiki ich służby. Co do zasady sędziowie i prokuratorzy również będą od 1 października 2017 r. przechodzić w stan spoczynku z ukończeniem 65 roku życia. [...] wydaje się, że brak przesłanek, aby automatycznie powielać te rozwiązania w odniesieniu do komorników sądowych, od których wymaga się osobistego wykonywania czynności terenowych i to w warunkach stresu zawsze towarzyszącego stosowaniu przymusu państwowego, zwłaszcza w jego najbardziej drastycznych postaciach jak np. eksmisje czy wprowadzanie w posiadanie nieruchomości. Należy zwłaszcza wskazać na okoliczność, że przy w miarę stałej, ograniczonej liczbie wpływających spraw egzekucyjnych, także liczba efektywnie działających kancelarii komorniczych musi być z natury rzeczy ograniczona. Stwierdzenie to musi być odniesione również do racjonalnego i oczekiwanego społecznie założenia, że wspomniana efektywność będzie rezultatem przede wszystkim samodzielnej pracy komorników sądowych."

O celu zaś, któremu w omawianym zakresie miała służyć nowa regulacja, należy wnioskować z kolei na tej podstawie, że z uzasadnienia jej projektu wynika, że "[...] Każde wydłużenie wieku emerytalnego odnoszące się do komorników sądowych uniemożliwia jednocześnie, a przynajmniej znacznie utrudnia, tworzenie kancelarii przez młodych komorników. Z dostępnych danych statystycznych wynika, że najlepiej funkcjonują kancelarie komornicze obecne "na rynku" od wielu lat i rozwinięcie działalności nowej kancelarii w rewirze takiego komornika nie jest łatwe. [...] Granica 65 lat pozwoli z jednej strony zabezpieczyć emerytalnie odchodzących komorników, z drugiej zaś umożliwi niezbędną wymianę pokoleniową w tym zawodzie."

Wobec więc – jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć w świetle powyższego – treściowej, funkcjonalnej oraz celowościowej tożsamości regulacji prawnej zawartej art. 19 ust. 1 pkt 2 oraz art. 281 ustawy o komornikach sądowych, ocena zgodności z prawem kontrolowanego wyroku, a co za tym idzie zaskarżonej czynności w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika sądowego, która została podjęta przez organ administracji w wykonaniu dyspozycji art. 281 przywołanej ustawy, nie może abstrahować od znaczenia konsekwencji wynikających z ocen i poglądów prawnych wyrażanych w jednolitym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego odnośnie do art. 19 ust. 1 pkt 2 tej ustawy oraz jego korespondencji z prawem unijnym, w tym zwłaszcza w zakresie, w jakim miałoby się to odnosić do art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2000/78/WE (zob. wyroki NSA z dnia: 12 grudnia 2022 r., sygn. akt II GSK 435/22; 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt II GSK 296/22; 7 grudnia 2021 r., sygn. akt II GSK 2281/21; 16 listopada 2021 r., sygn. akt II GSK 1933/21 i II GSK 1794/21; 7 października 2021 r., sygn. akt II GSK 1060/21 i II GSK 1278/21; 7 września 2021 r., sygn. akt II GSK 585/21 i II GSK 962/21; 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II GSK 560/20; 30 czerwca 2020 r., sygn. akt II GSK 582/21).

Istnienie wspólnego mianownika przepisów art. 19 ust. 1 pkt 2 oraz art. 281 ustawy o komornikach sądowych w przedstawionym powyżej tego rozumieniu, uzasadnia wniosek odnośnie do pełnej aktualności ocen i poglądów prawnych wyrażonych w przywołanych judykatach Naczelnego Sądu Administracyjnego również w zakresie odnoszącym się do art. 281 wymienionej ustawy.

Podzielając te oceny i poglądy prawne – co oznacza tym samym, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie przyjmuje je za własne – trzeba stwierdzić, że na ich gruncie zostało wyrażone jednoznaczne stanowisko, a mianowicie, że art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o komornikach sądowych stanowi przejaw dyskryminacji bezpośredniej w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy Rady 2000/78/WE. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził jednocześnie, że przywołany przepis ustawy krajowej, jako niezgodny z wymogami prawa unijnego, nie może być stosowany, albowiem jak wynika z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, na sądzie krajowym spoczywa obowiązek zagwarantowania przestrzegania zasady niedyskryminacji – w tym przypadku ze względu na wiek – skonkretyzowanej w dyrektywie Rady 2000/78/WE.

Ponownie podkreślając znaczenie konsekwencji wynikających z treściowej, funkcjonalnej oraz celowościowej tożsamości przepisów art. 19 ust. 1 pkt 2 oraz art. 281 ustawy o komornikach sądowych – zwłaszcza, że przesłanki ich stosowania aktualizują, jak podkreślono powyżej, wraz z zaistnieniem tego samego zdarzenia, a mianowicie osiągnięciem określonego wieku, wraz z którym rozpoczyna swój bieg termin, o którym mowa w art. 281 przywołanej ustawy – należy podnieść, że stosownie do art. 1 przywołanej dyrektywy, jej celem jest wyznaczenie ogólnych ram dla walki z dyskryminacją ze względu na religię lub przekonania, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną w odniesieniu do zatrudnienia i pracy, co ma związek z nadrzędnym celem UE, którym jest realizacja w Państwach Członkowskich zasady równego traktowania.

Zgodnie bowiem z art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych UE, zakazana jest wszelka dyskryminacja, w szczególności ze względu na płeć, rasę, kolor skóry, pochodzenie etniczne lub społeczne, cechy genetyczne, język, religię lub przekonania, poglądy polityczne lub wszelkie inne poglądy, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną.

W tym też kontekście przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 2 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE, zasada równego traktowania oznacza brak jakichkolwiek form bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji z przyczyn określonych w art. 1 tej dyrektywy, co – w świetle lit. a) ust. 2 art. 2 – oznacza, że do celów ust. 1 dyskryminacja bezpośrednia występuje w przypadku, gdy osobę traktuje się mniej przychylnie, niż traktuje się inną osobę w porównywalnej sytuacji, z jakiejkolwiek przyczyny wymienionej w art. 1 tejże dyrektywy. W tej mierze zaś, z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika, że z art. 6 ust. 1 akapit pierwszy wymienionej dyrektywy wynika, że odmienne traktowanie ze względu na wiek nie stanowi dyskryminacji, jeżeli w ramach prawa krajowego zostanie obiektywnie i racjonalnie uzasadnione zgodnym z przepisami celem i jeżeli środki mające służyć realizacji tego celu są właściwe i konieczne (por. np. wyroki TSUE z dnia: 6 listopada 2012 r., w sprawie C – 286/12; 5 lipca 2012 r. w sprawie C – 141/11).

Przepisy, na podstawie których okoliczność osiągnięcia określonego w nich wieku dla celów przejścia na emeryturę i skutkujące rozwiązaniem z mocy prawa stosunku pracy, należy niewątpliwie uznać za wprowadzające gorsze traktowanie osób, które ten wiek osiągnęły w relacji do pozostałych osób czynnych zawodowo. Takie przepisy wprowadzają zatem odmienne traktowanie bezpośrednio ze względu na wiek, o którym stanowi art. 2 ust. 1 i art. 2 ust, 1 lit. a) dyrektywy 2000/78/WE (por. wyrok TSUE w sprawie C – 286/12, pkt 51; podobnie wyrok TSUE z dnia 16 października 2007 r. w sprawie C – 411/05, pkt 51; zob. w tej mierze również uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 21 stycznia 2009 r. sygn. akt II PZP 13/08).

Zasada niedyskryminacji ze względu na wiek jest podstawową zasadą prawa UE, a każdy wyjątek od niej powinien być uzasadniony celem publicznym z zakresu polityki społecznej (zob. wyrok TSUE z dnia 22 listopada 2005 r. w sprawie C – 144/04; art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej).

W tej zaś mierze, z art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE wynika, że celami, które można uważać za zgodne z prawem w jego rozumieniu, i co za tym idzie za mogące uzasadnić odstępstwo od zakazu dyskryminacji ze względu na wiek, są cele z zakresu polityki społecznej, takie jak cele związane z polityką zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego.

Z orzecznictwa TSUE w omawianym zakresie wynika zaś, że obiektywne i racjonalne uzasadnienie stanowienia odstępstw od omawianej zasady nie może przebiegać w sposób dowolny, niemający racjonalnych podstaw. Tym samym na Państwa Członkowskie został nałożony obowiązek wykazania, że obrany cel, o którym mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE, nie jest celem hipotetycznym, zaś jego realizacja jest konieczna i uzasadnia w rezultacie odejście od zasady niedyskryminacji ze względu na wiek. Do sądu krajowego należy zaś ustalenie, czy uregulowania, których dotyczy zawisły przed nim spór, mają zgodny z prawem cel i czy krajowe władze ustawodawcze lub wykonawcze mogą w sposób zasadny twierdzić, że przy wzięciu pod uwagę zakresu uznania, którym dysponują państwa członkowskie w zakresie polityki społecznej, wybrane środki są właściwe i konieczne dla osiągnięcia tego celu (pkt 52 wyrok z dnia 5 marca 2009 r., w sprawie C 388/07; pkt 52).

Uwzględniając powyższe należy – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – stwierdzić, że z przywołanego w koniecznym zakresie uzasadnienia projektu ustawy o komornikach sądowych, ani też z jej przepisów – w tym również art. 281 – nie wynika, aby projektodawca wykazał w sposób, w jaki należałoby tego oczekiwać w świetle wymogów stawianych przez prawo unijne – w tym zwłaszcza w sposób odwołujący się do obiektywnych, racjonalnych i weryfikowalnych argumentów – że mechanizm prawny wynikający ze stosowania art. 281 przywołanej ustawy krajowej, jest uzasadniony i odpowiada wymogom art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE.

Zwłaszcza, gdy opozycji do argumentów "natury zdrowotnej" podnieść, że tendencje demograficzne i niekwestionowany postęp w zakresie medycyny powodują, że jest faktem niezaprzeczalnym zwiększająca się długość życia oraz to, że ludzie dożywają starszego, czy wręcz podeszłego wieku w lepszej niż kiedyś kondycji, a struktura demograficzna społeczeństw zmienia się w stosunku do wcześniejszej w kierunku coraz większego odsetka ludzi starszych. Zatem uwzględnienie ewentualnej degradacji stanu zdrowia, w stopniu uniemożliwiającym wykonywanie czynności zawodowych, może być w wystarczającym stopniu zapewnione przez poddawanie pracowników (funkcjonariuszy) okresowym badaniom lekarskim i okresowej ocenie stanu zdrowia, a nie arbitralnym (niższym niż w innych porównywalnych zawodach prawniczych) wyznaczeniu limitu wieku (zob. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2021 r., sygn. akt II GSK 582/21). W opozycji natomiast do prezentowanego w uzasadnieniu projektu ustawy argumentu z potrzeby uwzględnienia "umożliwienia niezbędnej wymiany pokoleniowej" trzeba stwierdzić, że tak określony cel – wobec lakoniczności jego uzasadnienia, a tym samym teoretycznej możliwości adaptowania tego rodzaju uzasadnienia dla potrzeb projektowania każdego innego tego typu rozwiązania – w żadnym stopniu, ani też zakresie nie uzasadnia, że wprowadzana zmiana jest dopuszczalnym i zgodnym z dyrektywą wyjątkiem od zasady niedyskryminacji w zatrudnieniu ze względu na wiek. Wręcz przeciwnie, może raczej potęgować wątpliwości co do naruszania projektowanym rozwiązaniem wymienionej zasady. Jedynym argumentem w tym zakresie jest bowiem – co trzeba podkreślić – wyrażenie woli i zamiaru doprowadzenia do usunięcia starszych komorników i zastąpienia ich młodszymi (zob. w tej mierze również przywołany powyżej wyrok NSA w sprawie sygn. II GSK 582/21).

Wobec tego rodzaju deficytów – aż nadto jasno i wyraźnie wynikających z uzasadnienia projektu ustawy – wymaga wyjaśnienia, że w celu odparcia zarzutu stosowania zakazanej dyskryminacji ze względu na wiek, konieczne jest spełnienie wysokich wymagań dowodowych. Z orzecznictwa luksemburskiego w omawianym zakresie wynika, że akceptowane przez TSUE dowody, to przede wszystkim dokumenty krajowej procedury legislacyjnej, mogące przedstawiać uwarunkowania polityczne, gospodarcze, społeczne, demograficzne, finansowe, czy analizujące sytuację na krajowym rynku pracy. Trybunał podkreślał również, że aby wykazać właściwy i konieczny charakter danego środka, środek ten nie może okazać się nierozsądny z punktu widzenia realizowanego celu i musi być oparty na informacjach, których wartość dowodową oceni sąd krajowy. Informacje te mogą zawierać w szczególności dane statystyczne (por. w tej mierze wyroki TSUE dnia: z 5 marca 2009 r. w sprawie C – 388/07; 21 lipca 2011 r. w sprawie C – 159/10; por. również M. Domańska, Zakaz dyskryminacji ze względu na wiek w orzecznictwie TS, Europejski Przegląd Sądowy 2011 r., nr 4, za wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach sygn. akt II GSK 560/20 i sygn. akt II GSK 582/21).

Przedstawione argumenty przekonują więc o zasadności zarzutów z pkt I ppkt 1) – 3) oraz pkt II petitum skargi kasacyjnej, a co za tym idzie o braku zgodności z prawem zaskarżonego wyroku.

Sąd I instancji w niedostatecznym bowiem stopniu uwzględnił znaczenie konsekwencji wynikających z przywołanej regulacji unijnej. W tym zwłaszcza jej funkcji w relacji do przyjętych na gruncie art. 281 ustawy o komornikach sądowych rozwiązań prawnych, których istota, funkcje i cele są – co podkreślono już powyżej – tożsame rozwiązaniom zawartym w art. 19 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Tym samym, jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć, istota oraz funkcje przywołanej regulacji unijnej, wobec ich ochronnego charakteru, nie mogły być pomijane w procesie kontroli zaskarżonego działania, albowiem stanowiły i wyznaczały one – w tym z perspektywy ocen i poglądów prawnych wyrażonych w przywołanych judykatach odnośnie do (tożsamego w swej istocie) art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o komornikach sądowych i jego korespondencji z prawem unijnym – zasadnicze kryteria podejścia do rozumienia art. 281 przywołanej ustawy krajowej, a w konsekwencji do oceny legalności kontrolowanego działania organu administracji publicznej.

W świetle przedstawionych argumentów za uzasadniony należało więc uznać wniosek, że wobec braku podstaw do przyjęcia, że art. 281 ustawy o komornikach sądowych odpowiada wymogom prawa UE w zakresie odnoszącym się do zasady niedyskryminacji ze względu na wiek, w rozpatrywanej sprawie zaktualizowały się przesłanki odstąpienia od jego stosowania, jako naruszającego wymienioną zasadę ogólną (zob. również wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 19 kwietnia 2016 r., w sprawie C – 441/14).

Przedstawione argumenty nie pozostają bez wpływu na wniosek odnośnie do zasadności zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP (pkt I ppkt 4 petitum skargi kasacyjnej) – co nie pozostaje również bez wpływu na konsekwencje wynikające z dokonanej ad casum oceny korespondencji art. 281 ustawy o komornikach sądowych ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi – zwłaszcza, gdy w tej mierze odwołać się do tożsamości aksjologicznych podstaw obowiązywania przywołanej powyżej zasady ogólnej prawa UE oraz konstytucyjnej zasady, której naruszenie, jako wzorca kontroli zaskarżonego działania organu administracji, zarzuca strona.

Aż nadto jasno i wyraźnie widoczne – w świetle treści przywołanego powyżej w koniecznym zakresie uzasadnienia projektu ustawy o komornikach sądowych – wadliwości i deficyty regulacyjne art. 281, jako przepisu przejściowego tej ustawy, wyrażają się, co słusznie podnosi skarga kasacyjna (zob. s. 5 – 6), nie dość, że w różnicowaniu sytuacji prawnej podmiotów (osób), w odniesieniu do których przywołany przepis prawa ma zastosowanie, to również w tworzeniu – jak w pełni zasadnie należałoby stwierdzić w opozycji do stanowiska Sądu i instancji – tylko i wyłącznie pozoru ochrony prawnej.

Zwłaszcza, gdy w tym właśnie kontekście podnieść, że przyjęcie w art. 281 ustawy o komornikach sądowych dłuższego okresu przejściowego byłoby z całą pewnością – a to, z uwagi na konieczność realizacji wynikającej z art. 2 Konstytucji RP zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa – bardziej odpowiednie. Tylko wtedy tworzyłoby bowiem efektywny mechanizm ochrony gwarantujący realizację wynikającego z ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów oraz ukształtowanego tą ustawą prawa do wykonywania zawodu komornika sądowego do ukończenia 70 roku życia, a więc innymi słowy, mechanizm uwzględniający potrzebę ochrony już istniejących (i nabytych) we wskazanym zakresie praw, a co za tym idzie, mechanizm uwzględniający potrzebę ochrony usprawiedliwionych oczekiwań w tym zakresie.

W rekapitulacji wszystkich przedstawionych argumentów należało więc stwierdzić, że zaskarżony wyrok nie odpowiada prawu.

Ocena odnośnie do braku zgodności z prawem kontrolowanego wyroku implikuje wniosek, że zaskarżona czynność polegająca na stwierdzeniu wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika, została podjęta z naruszeniem prawa materialnego.

Stwierdzając więc, że kontrolowany wyrok nie odpowiada prawu i podlega uchyleniu, wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy oraz spornej w niej kwestii, korzystając na podstawie art. 188 p.p.s.a. z kompetencji do rozpoznania skargi strony na pismo (czynność) z dnia 20 stycznia 2021 r. stwierdzające wygaśnięcie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2021 r. powołania na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Augustowie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w świetle przedstawionych argumentów skarga ta jest zasadna, w związku z czym należało już uwzględnić i stwierdzić bezskuteczność tej czynności.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 146 § 1 p.p.s.a. oraz art. 200 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.