Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 595/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 17 ust. 5
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 czerwca 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta i Gminy G. decyzją z dnia 1 marca 2023 r., nr [...], na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: K.p.a.), art. 17, art. 32 ust. la-ld ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.), odmówił przyznania M. K. (dalej: skarżąca) świadczenia w formie: (1) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., wnioskowanego na M. K.; (2) składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad mężem skarżącej; (3) składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad mężem skarżącej.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż w dniu 31 stycznia 2023 r. M. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad mężem M. K., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 13 stycznia 2021 r., wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. . Z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, ustalony stopień niepełnosprawności M. K. datuje się od 10 grudnia 2015 r. Organ wskazał, iż skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, ponieważ niepełnosprawność o znacznym stopniu M. K. powstała po 25 roku życia. M. K. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które powstało przed 18 rokiem życia i z tego tytułu nabyła uprawnienia do renty socjalnej. Dalej organ wskazał, że w myśl art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, a także, że w art. 17 ust. 5 pkt 1-6 u.ś.r. ustawodawca określił sytuacje, kiedy świadczenie pielęgnacyjne nia przysługuje .

Odwołanie od powyższej decyzji w dniu 21 marca 2023 r. złożyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. K., reprezentowana przez adw. K. G., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i zarzucając naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie kwestionowanej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik skarżącej wskazał, iż skoro w wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy z Konstytucją, to organ I instancji nie może pomijać tej okoliczności przy rozstrzyganiu sprawy. Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u,ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 u.ś.r., który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust.lb u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Pełnomocnik skarżącej podkreślił, iż wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 27 czerwca 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 17 ust. 1 U.ś.r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta i Gminy G..

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż odwołanie nie może być uwzględnione, jednakże z innych przyczyn niż wskazane przez organ I instancji.

Kolegium podkreśliło, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. Ib u.ś.r. bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu.

Kolegium stwierdziło natomiast, iż M. K. nie może być uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem z okoliczności sprawy nie wynika, aby istniał związek przyczynowy z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w postanowieniach ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem lub niepełnosprawną osobą dorosłą. Jest to świadczenie opiekuńcze, którego zasadniczym celem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez osobę rezygnująca z zatrudnienia lub niepodejmująca zatrudnienia w celu zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zdaniem organu odwoławczego, decyzję odmowną uzasadnia brak spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium uznało, że zebrane w sprawie dowody pozwalają na stwierdzenie, że wnioskodawczyni nie jest osobą, która w myśl tego przepisu nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Pomimo tego, że z materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że mąż wnioskodawczyni jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, nie sposób jednak przyjąć, aby wnioskodawczyni z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem rzeczywiście zrezygnowała lub nie podejmowała zatrudnienia. Organ wskazał, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych istnieje pełna zgodność co do tego, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas opiekunowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie zatrudnienia. Niepodejmowanie zatrudnienia powinno więc wynikać z konieczności sprawowania opieki, a sprawowanie tej opieki, powinno to zatrudnienie niejako uniemożliwiać. Natomiast z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca nigdy nie pracowała zawodowo, jak również nie czyniła żadnych wysiłków w celu podjęcia jakiejkolwiek pracy.

Reasumując, Kolegium wskazało - nie kwestionując złego stanu zdrowia męża strony i konieczności wsparcia go przez żonę - że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium, w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. tj. brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osoba niepełnosprawną.

Skargę na powyższą decyzję organu II instancji złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w dniu 9 sierpnia M. K.. Decyzji organu II instancji zarzucono naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy G. z dnia 01 marca 2023 r., nr [...], oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazano, iż organ odwoławczy formułując swoje stanowisko nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samą skarżącą w złożonym oświadczeniu. Organ odwoławczy dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia skarżącej odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem skarżącej wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jej mąż potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Co nadto istotne, okoliczność, że mąż skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Natomiast z wywiadu środowiskowego sporządzonego w niniejszej sprawie wynika, że osoba niepełnosprawna jest przewlekle chora. W wywiadzie szczegółowo opisano codzienne czynności wykonywane w ramach stałej, całodobowej opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem. Czynności te składają się na kompleksową opiekę i pomoc w zwykłych czynnościach życia codziennego dla osoby, która - jak orzekł uprawniony organ - jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Obok przygotowywania i podawania leków, systematycznego mierzenia ciśnienia, organizacji wizyt lekarskich, wyjazdów na badania lekarskie, wskazano również takie najbardziej podstawowe i niezbędne, czynności egzystencjalne, wykonywane przy osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, jak przygotowanie ubrań i pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków i przygotowanie do snu, pomoc przy zabiegach higienicznych i dbałość o miejsce zamieszkania, ale również pranie, sprzątanie i prasowanie.

Wykładni zawartej w przepisie art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r., a spornej w tej sprawie przesłanki wyrażonej sformułowaniem "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności" należy – zdaniem skarżącej – dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań (tak wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 stycznia 2018 r., II SA/Łd 1008/17). Wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i 1a U.ś.r. w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowić może w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji (tak wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2017 r., IOSK 328/16). Celem tej regulacji jest natomiast udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16). Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na znaczną niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem. Należy przy tym zauważyć, że podjęcie decyzji o nieposzukiwaniu pracy jest tożsame z rezygnacją z aktualnego zatrudnienia.

Pełnomocnik skarżącej wskazał, iż rolą organów orzekających w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób, albowiem w tej kwestii wiążąco wypowiedział się właściwy organ w orzeczeniu o niepełnosprawności, ale weryfikacja zakresu tej pomocy wymagającego rezygnacji z zatrudnienia. Dodatkowo Pełnomocnik skarżącej podniósł, iż art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje wyraźnie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia (zob. wyroki WSA w Gliwicach z 21 lipca 2021 r. II SA/GI 504/21, LEX nr 3209641, WSA w Rzeszowie z 6 kwietnia 2022 r. III SA/Rz 1781/21, CBOSA). Kolegium powinno zbadać okoliczności odnoszące się do rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą oraz związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżąca.

W odpowiedzi na Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Kolegium wskazało, iż w obszernym uzasadnieniu przedstawiło stan faktyczny sprawy oraz motywy, którymi kierowało się przy wydaniu decyzji. Zarzuty podniesione w skardze w znacznym stopniu są tożsame z zarzutami strony, które były zgłoszone w odwołaniu. Były więc przedmiotem rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, a Kolegium odniosło się do nich w uzasadnieniu wydanej decyzji. Zarzuty dotyczące naruszenia postępowania dowodowego, Kolegium ocenia jako niezasadne. Postępowanie zostało przeprowadzone w sposób rzetelny i kompletny, a zgromadzony materiał dowodowy został oceniony wszechstronnie, racjonalnie i bezstronnie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 czerwca 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy G. z dnia z 1 marca 2022 r., stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz przepisami postępowania.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.), w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W niniejszej sprawie mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym z dnia 13 stycznia 2021 r., wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. , przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10 grudnia 2015 r.

Organ I instancji w wydanej decyzji jako przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał niespełnienie warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność męża skarżącej nie powstała przed ukończeniem przez niego 25. roku życia. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium stwierdziło natomiast, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Kolegium argumentowało, że niepodejmowanie zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinno wynikać z konieczności sprawowania opieki, a sprawowanie tej opieki, powinno to zatrudnienie niejako uniemożliwiać, natomiast z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca nigdy nie pracowała zawodowo, jak również nie czyniła żadnych wysiłków w celu podjęcia jakiejkolwiek pracy.

Odnosząc się do argumentacji organów obu instancji w pierwszej kolejności wyjaśnić zatem należy, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazał organ II instancji, przepis ten winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. z dniem 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Tym samym zaskarżona decyzja organu II instancji w tym zakresie jest prawidłowa.

W dalszej kolejności ocenie należało poddać stanowisko Kolegium co do braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. W niniejszej sprawie organ odwoławczy zaakcentował przede wszystkim, że przyczyny niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, ponieważ skarżąca nigdy nie pracowała zawodowo, jak również nie czyniła żadnych wysiłków w celu podjęcia jakiejkolwiek pracy.

Rozważając powyższą kwestię Sąd przyjął, iż wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można dokonywać w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Celem tej regulacji jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16). Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy i aktywnym zawodowo, ale rezygnującym z tej aktywności po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na znaczną niepełnosprawność.

Z akt sprawy wynika, iż skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Fakt ten nie jest kwestionowany przez organy. Niemniej jednak, Sąd uznał, iż nie sposób przyjąć, aby przyczyną niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą była konieczność sprawowania opieki nad mężem. Należy zauważyć, że skarżąca – która w dacie składania wniosku miała 64 lata –nigdy nie była aktywna zawodowo ani nie czyniła nigdy żadnych wysiłków w celu podjęcia jakiejkolwiek pracy. Co więcej, skarżąca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które powstało przed 18 rokiem życia –orzeczeniem z dnia 25 października 1996 r. Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w P. została ona zaliczona do drugiej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia na trwale. W orzeczeniu tym ustalono wskazania do zatrudnienia "ewentualnie w specjalnie stworzonych warunkach" oraz przeciwskazania do zatrudniania ""każda inna". Z tego tytułu od 1 października 2003 r. skarżąca pobiera rentę socjalną.

W tym miejscu należy wskazać, iż zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

Niemniej jednak, Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 (Dz. U. z 2019 r. poz. 1257), który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r., orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie powyżej wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał wyjaśnił, że niedopuszczalne jest różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu kryterium ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Prowadzi to do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogliby podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z zatrudnienia w celu opieki nad osobą niepełnosprawną. Chociaż wskazany powyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sposób bezpośredni odnosi się do świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy, to jednak na gruncie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP wymusza to, co znajduje potwierdzenie w licznych wyrokach sądów administracyjnych, konieczności dokonywania wykładni systemowej i funkcjonalnej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, co do pozostały świadczeń wskazanych w tym przepisie. Z uwagi na powyższe, aktualnie dominuje w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że prawidłowa wykładania art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana w zgodzie z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP oraz konstytucyjnymi wymogami równego traktowania, czyli bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących, nakazuje przyjmować, że przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest samo ustalenie prawa do renty, emerytury, a także renty socjalnej (wyrok NSA z 8 lipca 2022 r., I OSK 1749/21, LEX nr 3486731). W konsekwencji przyjmuje się, że samo ustalenie prawa do świadczeń określonych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wyklucza możności przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba, która ma ustalone prawo do emerytury lub renty socjalnej, a spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego.

W niniejszej sprawie należy jednak wziąć pod uwagę okoliczność, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 240), renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało: 1) przed ukończeniem 18. roku życia; 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25. roku życia; 3) w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej, studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej, przy czym zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 powyższej ustawy, osobie, która spełnia warunki określone w ust. 1 przysługuje renta socjalna stała – jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest trwała. Natomiast zgodnie z art. 23 ust. 1 i 2 oraz art. 24 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 18 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (D. U. z 1982 r. nr 40 poz. 267) – które obowiązywały w dacie uzyskiwania przez skarżącą orzeczenia o zaliczeniu jej do drugiej grupy inwalidów – całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, przy czym zachowanie zdolności do pracy w warunkach specjalnych, określonych w przepisach o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych, nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. W tych okolicznościach nie sposób uznać za wyłączną przyczynę niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, gdyż rzeczywistą przyczyną braku aktywności zawodowej skarżącej jest jej stan zdrowia. Konkluzję tą wspiera wieloletni brak aktywności zawodowej skarżącej, która nie podejmowała zatrudnienia nawet w warunkach pracy chronionej.

Należy w tym kontekście powtórnie przywołać treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., z którego wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a nie z innych (nawet współistniejących) powodów. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Należy przy tym pamiętać, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19). Tymczasem w niniejszej sprawie, niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą było spowodowane innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie zaś wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W konsekwencji Sąd uznał, że Kolegium dokonało prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego w świetle prawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r., a zaskarzona decyzja odpowiada prawu.

Z przedstawionych względów, Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 P.p.s.a.