Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2657/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 234 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 2233
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia WSA (del.) Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 87/22 w sprawie ze skargi T.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 2 grudnia 2021 r., nr SKO.4160.8.21 w przedmiocie stanu wody na gruncie I. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi; II. zasądza od T.W. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu kwotę 510 (pięćset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 12 lipca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: Sąd I instancji), sygn. akt II SA/Łd 87/22 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lipca 2022 r. sprawy ze skargi T.W. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu (dalej SKO) z 2 grudnia 2021 r., nr SKO.4160.8.21 w przedmiocie stwierdzenia, że wykonana inwestycja nie zakłóca stosunków wodnych i odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego, w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z 11 października 2021 r., nr ITOŚ.6331.1.2021.; a w pkt 2. zasądził od SKO na rzecz skarżącego kwotę 300 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że w dniu 21 kwietnia 2021 r., skarżący wystąpił do Wójta Gminy C. (dalej: Wójt) z wnioskiem o "niezwłoczne zaniechanie podnoszenia poziomu gruntu na działce nr [...], który zaburza stan wody na użytkowanych rolniczo działkach nr [...] i [...], zorganizowanie prac ziemnych na działce nr [...] w taki sposób, aby zarówno w ich trakcie, jak i po zakończeniu inwestycji nie został zachwiany stan wód na gruntach sąsiednich".

W rezultacie przeprowadzonego postępowania decyzją z 11 października 2021 r. Wójt stwierdził brak naruszenia stosunków wodnych na styku działki nr [...] z działkami nr [...], nr [....] w obrębie [...] i odmówił nakazania przywrócenia stanu poprzedniego albo wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Od decyzji Wójta, skarżący wniósł odwołanie do SKO zarzucając wydanie przedmiotowej decyzji bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Zdaniem odwołującego się organ powinien był powołać biegłego.

Decyzją z 2 grudnia 2021 r., nr SKO.4160.8.21 SKO utrzymało w mocy decyzję Wójta z 11 października 2021 r., stwierdzającą brak naruszenia stosunków wodnych i odmawiającej nakazania przywrócenia stanu poprzedniego albo wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył skarżący.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie

Sąd I instancji uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta z 11 października 2021 r., w uzasadnieniu wyroku wskazał, że spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się w istocie nie tyle w odniesieniu do wykładni przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie, co wokół prawidłowości ustalenia stanu faktycznego sprawy i przeprowadzonego przez organy postępowania, które doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji.

Zdaniem Sądu I instancji, załączone na płytach CD zdjęcia znajdujące się w aktach organu II instancji wskazują na powstawanie zastoisk wody na działce zarówno należącej do gminy, jak i skarżącego. Na jednym ze zdjęć widać, że nasyp od strony wschodniej płyty boiska jest co najmniej tak wysoki, jak wskazuje skarżący czyli ma co najmniej 45 cm. Analiza zebranego materiału wskazuje, że o ile płyta boiska wydaje się być prawidłowo odwodniona i nie powinna wpływać na stosunki wodne na działce sąsiedniej o tyle nasyp wykonany od strony wschodniej mógł naruszyć te stosunki. Zdaniem sądu nie zbędne jest powołanie biegłego w niniejszej sprawie gdyż zebrany materiał dowodowy nie wyklucza jednoznacznie, że nie doszło do naruszenia stosunków wodnych.

Według Sądu I instancji, szkoda w rozumieniu przepisu art. 234 ust. 1 p.w., może być również hipotetyczna tj. mogąca wystąpić w przyszłości, jeżeli w określonych okolicznościach jest realna (np. przy wyjątkowo intensywnych opadach). Może też polegać na intensyfikacji niekorzystnego oddziaływania spływu wód związanego z ukształtowaniem terenu. W powyższej sprawie biorąc pod uwagę specyfikę sąsiedztwa tj. fakt, że na jednej działce zostało wybudowane boisko piłkarskie a druga działka stanowi pole orne, to należy zauważyć, że szkody na polu ornym będą pojawiać się okresowo w zależności od ilości opadów jak i tego co na danym polu jest posiane i na jakim etapie wegetacji są rośliny.

Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji stwierdził, że organy obu instancji dopuściły się w toku postępowania istotnych naruszeń przepisów prawa, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 234 ust. 3 Prawa wodnego w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji obu instancji, nie przeprowadzając postępowania wyjaśniającego w zakresie umożliwiającym podjęcie decyzji. Organy wykluczyły skorzystanie z dowodu w postaci opinii biegłego, co jednak sąd wyżej zakwestionował. W konsekwencji Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.

W skardze kasacyjnej SKO, reprezentowane przez r.pr., zaskarżyło w całości wyrok Sądu I instancji.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a., przez ich niewłaściwe zastosowanie i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej wskutek wadliwego przyjęcia, że w sprawie zachodzi konieczność powołania biegłego, gdyż zebrany materiał dowodowy nie wyklucza jednoznacznie, że nie doszło do naruszenia stosunków wodnych, podczas gdy w realiach rozpatrywanej sprawy nie zachodziła potrzeba dopuszczenia dowodu z opinii biegłego;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 § k.p.a. w zw. z art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (tekst jednolity Dz.U. 2021, poz. 2233 ze zm., dalej: p.w.), przez ich niewłaściwe zastosowanie i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej wskutek wadliwego przyjęcia, że decyzje te zostały wydane po przeprowadzaniu postępowania wyjaśniającego, które nie umożliwiało ich wydania, podczas gdy postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone przez organy administracji w sposób prawidłowy z poszanowaniem zasad gromadzenia i oceny materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym;

2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 234 ust. 1 p.w. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że szkoda w rozumieniu tego przepisu może być również hipotetyczna, tj. mogąca wystąpić w przyszłości, podczas gdy prawidłowa wykładania tego przepisu prowadzi do wniosku, że szkoda związana ze zmianą stanu wody na gruncie sąsiednim musi być realna, a jej nieustalenie przez organ administracji musi skutkować odmową podjęcia rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 234 ust. 3 p.w.

W skardze kasacyjnej wniesiono o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości; rozpoznanie skargi na decyzję SKO z 2 grudnia 2021 r. i jej oddalenie, jako bezzasadnej, ewentualnie 2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi; 3) zasądzenie od skarżącego na rzecz SKO zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Jednocześnie złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozpoznania sprawy na rozprawie i wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że na żadnym bowiem ze zdjęć znajdujących się na załączonych do akt sprawy nie zostały udokumentowane zastoiska. Prawdopodobnie Sąd błędnie uznał, że miejsca zaznaczone na zdjęciach linią w kolorze czerwonym są miejscami występowania zastoisk wody. Zakreślenia tego dokonał pracownik przeprowadzający oględziny i miało ono wyłącznie na celu zaznaczenie wskazywanych przez skarżącego w toku oględzin rzekomych miejsc występowania zastoisk wody, a nie wskazanie miejsc rzeczywistego stagnowania.

W ocenie skarżącego kasacyjnie organu, Sąd w swoich rozważaniach zupełnie pominął, że płyta boiska jest obniżona w stosunku do wyniesień gruntu po obwodzie, zatem nie jest możliwym zalewanie wodą z płyty boiska działek skarżącego. Nie sposób wyobrazić sobie sytuacji, w której, nawet przy bardzo intensywnych opadach, wody opadowe znajdujące się na płycie boiska pokonują wysokość ok. 1,3 m (taka jest różnica pomiędzy płytą boiska o terenem wokół niej) aby następnie przez "nasyp" przedostać się na grunty skarżącego wywołując szkody.

W konsekwencji całkowicie nieuprawniony był zarzut Sądu o naruszeniu przez organy administracji art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 234 ust. 3 p.w. polegającym na nieprzeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie umożliwiający podjęcie decyzji.

W ocenie Kolegium, w realiach rozpatrywanej sprawy nie było podstaw do przeprowadzania dowodu z opinii biegłego, bowiem w sprawie nie ustalono aby działki skarżącego były zalewane czy podtapiane, a co za tym idzie jej rozstrzygnięcie było możliwe bez potrzeby wykorzystywania wiadomości specjalnych.

Według skarżącego kasacyjnie organu, nie można też zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, jakoby szkoda w rozumieniu przepisu art. 234 ust. 1 p.w. mogła być również hipotetyczna.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o: 1. oddalenie skargi kasacyjnej w całości; 2. zwrot kosztów postępowania w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego jeżeli wystąpią; 3. przeprowadzenie dowodu z wniosków do ARiMR z ostatnich 3 lat na okoliczność braku stosowania płodozmianu przez stronę; 4. nieprzeprowadzenie rozprawy.

W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną wskazano, że w przypadku różnicy stanowisk między stronami, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie, w zakresie zarzucanego zakłócenia "stosunków wodnych", opinia biegłego może być jedynym dowodem przesądzającym o istnieniu związku przyczynowego między określonym działaniem a stanem wód na gruntach sąsiednich.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Niniejsza sprawa podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.

Skarga kasacyjna jest zasadna. Wszystkie zarzuty przedstawione w petitum skargi kasacyjnej oraz w jej uzasadnieniu zasługiwały na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku przedstawionego w odpowiedzi na skargę kasacyjną o przeprowadzenie dowodu z wniosków do ARiMR z ostatnich 3 lat na okoliczność braku stosowania płodozmianu przez stronę.

W zakresie wniosku o przeprowadzenie dowodu z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. zauważyć trzeba, że w orzecznictwie NSA prezentowane są rozbieżne poglądy. Z jednych wynika, że NSA w ogóle nie prowadzi postępowania dowodowego, gdyż nie ma uprawnień do ustalania stanu faktycznego sprawy. Sąd kasacyjny jest sądem prawa. Związany jest zarzutami kasacyjnymi i tylko w tym zakresie orzeka, bada bowiem legalność zaskarżonego wyroku i kontrolowanych przez Sąd I instancji aktów administracyjnych.

W świetle przepisów p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, co wynika z faktu związania tego Sądu granicami skargi kasacyjnej. W postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną NSA ocenia wyłącznie prawidłowość działania sądu administracyjnego pierwszej instancji w granicach podstaw kasacyjnych. Wprawdzie art. 106 § 3 p.p.s.a. przewiduje możliwość uzupełnienia w postępowaniu sądowoadministracyjnym materiału dowodowego przez dopuszczenie dowodu z dokumentów, lecz ta instytucja ma zastosowanie przed sądem pierwszej instancji. Należy przy tym mieć na uwadze, że zasadniczo w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd nie ustala stanu faktycznego sprawy, nie prowadzi postępowania dowodowego, a jedynie kontroluje ustalenia faktyczne dokonane przez właściwe organy (por. wyrok NSA z 26 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 86/22, LEX nr 3581969).

Wprawdzie w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed NSA, na podstawie art. 193 p.p.s.a., stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed WSA, jednak nie znaczy to, że do tego postępowania stosuje się art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 10 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1344/22, LEX nr 3573893).

W zakresie drugiego z poglądów, w orzecznictwie NSA przyjęło się, że przeprowadzenie dowodu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjny, który jest związany granicami skargi kasacyjnej, jest dopuszczalne jeżeli zostaną uwzględnione zarzuty procesowe dotyczące wadliwego ustalenia stanu faktycznego przez organ administracyjny lub wadliwej oceny ustalenia tego stanu faktycznego przez sąd pierwszej instancji. Tylko w takim przypadku mogą pojawić się istotne wątpliwości, które należy wyjaśnić (por. wyrok NSA z 5 lipca 2023 r., sygn. akt I GSK 338/23, LEX nr 3605343).

W rozpoznawanej sprawie, takiego skutecznego zarzutu nie postawiono.

W świetle art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania.

Do kontroli subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony. Stąd, wobec postawienia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, jako pierwszy należało poddać ocenie zarzut naruszenia przepisów postępowania, przy czym w pierwszej kolejności należy to czynić pod kątem prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych, które wyznaczają przepisy prawa materialnego mające w sprawie zastosowanie.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zasługiwał na uwzględnienie zarzut przedstawiony w pkt 1) a) skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej wskutek wadliwego przyjęcia, że w sprawie zachodzi konieczność powołania biegłego, gdyż zebrany materiał dowodowy nie wyklucza jednoznacznie, że nie doszło do naruszenia stosunków wodnych, podczas gdy w realiach rozpatrywanej sprawy nie zachodziła potrzeba dopuszczenia dowodu z opinii biegłego.

Odnosząc się do tego zarzutu wyjaśnić należy, że w przytoczonym stanie faktycznym organy orzekające w sprawie stwierdziły brak naruszenia stanu wody na gruncie na styku działki nr [...] z działkami nr [...], nr [...] w obrębie [...] i odmówiły nakazania przywrócenia stanu poprzedniego albo wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W konsekwencji orzekające organy uznały, że brak jest podstaw do nałożenia na właściciela gruntu jednego z obowiązków określonych w art. 234 ust. 3 powołanej ustawy Prawo wodne.

Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku wskazał, że spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się w istocie nie tyle w odniesieniu do wykładni przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie, co wokół prawidłowości ustalenia stanu faktycznego sprawy i przeprowadzonego przez organy postępowania, które doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu I instancji załączone na płytach CD zdjęcia znajdujące się w aktach organu II instancji wskazują na powstawanie zastoisk wody na działce zarówno należącej do gminy jak i skarżącego. Sąd I instancji uznał, że na jednym ze zdjęć widać, że nasyp od strony wschodniej płyty boiska jest co najmniej tak wysoki, jak wskazuje skarżący czyli ma co najmniej 45 cm. Według Sądu I instancji, analiza zebranego materiału wskazuje, że o ile płyta boiska wydaje się być prawidłowo odwodniona i nie powinna wpływać na stosunki wodne na działce sąsiedniej o tyle nasyp wykonany od strony wschodniej mógł naruszyć te stosunki. W tych okolicznościach Sąd I instancji uznał niezbędne jest powołanie biegłego w niniejszej sprawie gdyż zebrany materiał dowodowy nie wyklucza jednoznacznie, że nie doszło do naruszenia stosunków wodnych.

Uchylając zaskarżoną decyzję, Sąd I instancji powołując się na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. zarzucił niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy dla ustalenia czy w istocie doszło do zmiany stanu wody na gruncie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w tym składzie formułując taki zarzut, Sąd I instancji nie odniósł się do wszystkich dowodów zebranych w sprawie i ich znaczenia dla zastosowania art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne. W istocie nie skontrolował zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu I instancji.

Dla zastosowania art. 234 ust. 3 Prawa wodnego konieczne jest jedynie ustalenie, czy zmiana stanu wody na gruncie szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. Sąd I instancji wyjaśniając, że szkoda może też polegać na intensyfikacji niekorzystnego oddziaływania spływu wód związanego z ukształtowaniem terenu biorąc po uwagę specyfikę sąsiedztwa tj. fakt, że na jednej działce zostało wybudowane boisko piłkarskie a druga działka stanowi pole orne oraz to, że szkody na polu ornym będą pojawiać się okresowo w zależności od ilości opadów jak i tego co na danym polu jest posiane i na jakim etapie wegetacji są rośliny, nie wskazał, jaki może mieć to związek z rzeczywistym szkodliwym oddziaływaniem na grunty sąsiednie. W uzasadnieniu wyroku nie wskazano jaki ma to wpływ na rozstrzygnięcie wydane na podstawie powołanego art. 234 § 3 Prawa wodnego.

Stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że "szkoda w rozumieniu przepisu art. 234 ust. 1 p.w., może być również hipotetyczna tj. mogąca wystąpić w przyszłości, jeżeli w określonych okolicznościach jest realna (np. przy wyjątkowo intensywnych opadach). Może też polegać na intensyfikacji niekorzystnego oddziaływania spływu wód związanego z ukształtowaniem terenu", nie może być uznane za okoliczność uzasadniającą zakwestionowanie zaskarżonej decyzji.

W istocie, z treści uzasadnienia nie można wywnioskować z jakich powodów Sąd I instancji uznał, że orzekające w sprawie organy dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 234 ust. 3 Prawa wodnego i jaki to miało wpływ na wynik sprawy przy uwzględnieniu wyników przeprowadzonych w sprawie czynności dowodowych. Rację ma zatem skarżący kasacyjnie organ, że doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 § k.p.a. w zw. z art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne.

Sąd I instancji nie wyjaśnił w motywach wyroku, dlaczego zebrany materiał dowodowy był niewystarczający do podjęcia zaskarżonej decyzji.

W orzecznictwie NSA ugruntowany jest pogląd, który podziela Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w tym składzie, według którego "Dyspozycją przepisu art. 234 ust. 3 objęta jest sytuacja, w której doszło do zmiany stanu wody na gruncie i zmiana ta wpływa szkodliwie na grunty sąsiednie. Zwrot normatywny: «zmiana ta wpływa» wskazuje, że zarówno zmiana jak i jej szkodliwy wpływ powinny realnie wystąpić. Gdyby ustawodawca miał zamiar objąć powyższą regulacją także stany faktyczne, w których doszło do zmiany stanu wody na gruncie, a nie wystąpiło szkodliwe odziaływanie tej zmiany na grunt sąsiedni (szkoda rzeczywista), to wskazałby to wyraźnie w przepisie, posługując się np. trybem przypuszczającym: «mogą szkodliwie wpływać» (zob. wyrok NSA z 9.07.2021 r., III OSK 530/21, LEX nr 3332169).

Zastosowanie art. 234 ust. 3 p.w. możliwe jest dopiero po bezspornym ustaleniu, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Zastosowanie powołanego przepisu uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy (wyrok NSA z 21.04.2022 r., III OSK 390/22, LEX nr 3349259).

W drugiej kolejności odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, zgodzić należy się ze skarżącym kasacyjnie organem, że Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 234 ust. 1 Prawa wodnego. W okolicznościach tej sprawy Sąd I instancji przyjął błędne założenie, że szkoda w rozumieniu tego przepisu może być również hipotetyczna, tj. mogąca wystąpić w przyszłości, podczas gdy prawidłowa wykładania tego przepisu prowadzi do wniosku, że szkoda związana ze zmianą stanu wody na gruncie sąsiednim powinna zasadniczo być realna, a jej nieustalenie przez organ administracji może skutkować odmową podjęcia rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 234 ust. 3 p.w.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się na konieczność badania związku pomiędzy zmianą stanu wody a szkodą (szkodliwym oddziaływaniem) na gruncie sąsiednim. Stosuje się w tym przypadku konstrukcję związku przyczynowo-skutkowego, który w sprawach z zakresu stosunków wodnych dotyczy nie tylko określonych działań ludzkich i ich skutków, ale zaistnienia określonych zjawisk przyrodniczych (zmiana stanu wody - np. kierunku lub intensywności spływu, zalanie gruntu, podtopienie budynku itp.). Nieuprawnione jest badanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zdarzeniami, z których jedno nastąpiło, a drugie jeszcze nie nastąpiło. Tym bardziej nie jest dopuszczalne badanie związku przyczynowo-skutkowego między zdarzeniami, o których mowa w art. 234 ust. 1 p.w., gdy brak podstaw do przyjęcia, że którekolwiek z tych zdarzeń nastąpiło i wypowiadać się w oparciu o ten przepis o ewentualnych, tylko hipotetycznych następstwach mogących, ale nie muszących wystąpić w przyszłości zmianach w stosunkach wodnych spowodowanych wykonanymi robotami budowlanymi. W takim przypadku nie można w ogóle mówić o przyczynie i skutku. Stanowisko w kwestii wykładni przepisu art. 234 ust. 3 p.w. znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (zob. wyrok NSA z 1.06.2022 r., III OSK 5094/21, LEX nr 3363288).

Rozpoznając ponownie sprawę, Sąd I instancji dokona zatem kontroli zaskarżonej decyzji uwzględniając przedmiot postępowania i stosownie do treści art. 141 § 4 p.p.s.a. wskaże i wyjaśni podstawę prawną swego rozstrzygnięcia, a w przypadku orzeczenia kasatoryjnego dokona wyraźnych wskazań co do dalszego postępowania.

Uwzględniając powyższe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.