Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 538/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 81 c ust. 2
journal: Dz.U. 2024 poz 725
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi S. K. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku przedstawienia ekspertyzy technicznej I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącej S. K. kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] września 2024 r. nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dziennik Ustaw z 2024r. pozycja 572), po rozpatrzeniu zażalenia S. K., działającej osobiście oraz poprzez pełnomocnika – H. K., na postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej jako - PINB) z dnia [...].08.2024 r. znak: [...] którym organ, w postępowaniu prowadzonym w sprawie nieodpowiedniego stanu technicznego budynku gospodarczego usytuowanego na działce nr [...], przy granicy z działką nr [...], w miejscowości [...] (obręb [...]), nałożył na S. K. obowiązek przedstawienia w terminie do dnia [...].11.2024 r. ekspertyzy technicznej, [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej jako - WINB) uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej określenia terminu dostarczenia w/w ekspertyzy technicznej i orzekł w tym zakresie o wyznaczeniu terminu przedłożenia ekspertyzy technicznej na 4 (cztery) miesiące od daty otrzymania niniejszego postanowienia organu odwoławczego, a w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia WINB wskazał, że postanowieniem z dnia [...].08.2024 r. znak: [...], wydanym na podstawie art. 81c ust. 2 w związku z art. 61 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity: Dziennik Ustaw z 2024r. pozycja 725, dalej jako - p.b.), PINB w postępowaniu prowadzonym w sprawie nieodpowiedniego stanu technicznego budynku gospodarczego usytuowanego na działce nr [...], przy granicy z działką nr [...], w miejscowości [...] (obręb [...]), nałożył na S. K. obowiązek przedstawienia w terminie do dnia [...].11.2024 r., ekspertyzy technicznej opisującej stan techniczny stropu budynku, ze szczególnym uwzględnieniem miejsc oparcia belek na murze i stan podciągu oraz stan techniczny muru powyżej stropu. PINB wskazał, że ekspertyza powinna również zawierać ocenę stanu technicznego wszystkich elementów konstrukcyjnych więźby dachowej oraz opis stanu technicznego poszczególnych elementów budynku gospodarczego, sposób ich naprawy lub konkluzję, że obiekt powinien zostać rozebrany. Organ wskazał, że ekspertyza powinna zostać sporządzona przez osobę (osoby) dysponującą odpowiednimi uprawnieniami konstrukcyjno-budowlanymi. W uzasadnieniu postanowienia PINB podniósł, że w dniu [...].06.2024 r. otrzymał od Państwowej Straży Pożarnej w [...] informację o zawaleniu ściany budynku gospodarczego na działce nr [...] w [...] przy granicy z działką nr [...] i w związku z tym przeprowadził kontrolę na terenie w/w posesji. W wyniku kontroli organ powiatowy ustalił, że uległa zawaleniu górna część ściany frontowej (od stropu do okapu) od strony dziedzińca posesji, na szerokości około 5 m i wysokości około 2 m. Pozostała część ściany jest odchylona od pionu na wysokości okapu o około 20 cm na zewnątrz budynku. Elewacja od strony drogi krajowej (działka nr [...]) nie posiada wyraźnych spękań, jednak pod okapem jest wychylona w stronę drogi krajowej do około 15 cm. Dach budynku gospodarczego w miejscu zawalenia ściany przemieścił się w poziomie razem ze ścianą, a także kalenica obniżyła się do około 20 cm na tym odcinku. W miejscu zawalonej ściany uwidoczniona konstrukcja wykazuje znaczną degradację biologiczną elementów konstrukcyjnych drewnianych, miejscowo pocieniona konstrukcja, nawet o 50%, a także nastąpiło całkowite zniszczenie "węzła pełnego" więźby dachowej. Pozostała konstrukcja również znajduje się w bardzo złym stanie technicznym. Wewnątrz budynku gospodarczego poprzeczna ściana jest całkowicie odspojona od konstrukcji budynku, z przesunięciem w poziomie około 4 cm, w pionie pod sufitem szpara około 5 cm. Nadproże łukowe nad drzwiami nie posiada zwornika i jeszcze kilku cegieł. Od tego miejsca w górę po skosie pęknięcie. Z prawej strony drzwi, w miejscu oparcia nadproża o ścianę poziome znajduje się pęknięcie, które przechodzi w ukośne w górę do stropu. Strop drewniany składa się z podciągu opartego na słupach poprzecznych belek stropowych, pokrycie stanowią deski. Stan techniczny stropu: podciągi ugięte na długości do 6 cm w środku rozpiętości, belki stropowe przy ścianach nośnych wykazują miejscowo degradację biologiczną, możliwe naruszenie stabilności stropu. Deski poszycia miejscowo w bardzo złym stanie technicznym, z wyraźnymi śladami wygnicia, nie zapewniają bezpiecznego użytkowania. Budynek gospodarczy posiada wymiary 16,5 m x 7 m, wysokość okapie około 5,5 m, w kalenicy około 8 m. Jest to budynek parterowy z poddaszem konstrukcji tradycyjnej, ściany murowane z cegły na podmurówce kamiennej. Konstrukcja stropu i dachu drewniana. Dach dwuspadowy pokryty dachówką karpiówką w koronkę. W ocenie PINB, budynek gospodarczy w obecnym stanie technicznym może stwarzać realne zagrożenie dla życia i zdrowia ludzkiego, istnieje ryzyko zawalenia budynku. W związku z tym PINB zakazał użytkowania obiektu w obecności córki właścicielki budynku oraz PSP. Straż pożarna w toku prowadzonych czynności ogrodziła obiekt taśmą biało-czerwoną i również poinformowała H. K. o zakazie wstępu do budynku. Natomiast H. K. w obecności dowódcy PSP odmówiła podpisania protokołu kontroli.

W związku z dokonanymi ustaleniami PINB zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w sprawie nieodpowiedniego stanu technicznego budynku gospodarczego oraz o rozprawie planowanej na dzień [...].07.2024 r. Strony nie stawiły się w wyznaczonym terminie na rozprawę, przy czym nieobecność została usprawiedliwiona telefonicznie. W dniu [...].07.2024 r. do PINB wpłynęło pismo S. K., w którym podniosła, że nie ma granicy pomiędzy działką nr [...] a działką nr [...], ponieważ od dnia [...].01.1999 r. z mocy prawa nieruchomości, na których urządzono drogę publiczną przeszły na własność Skarbu Państwa. Wskazała, że grunty i budynki, na których urządzona jest droga publiczna zarządzana przez GDDKiA, znajdują się w bardzo złym stanie technicznym, istnieje groźba zawalenia się ich części na drogę. W związku z powyższymi twierdzeniami strony PINB pismem z dnia [...].07.2024 r. zwrócił się do Starostwa Powiatowego w [...] o wyjaśnienia w kwestii sytuacji prawnej działki nr [...] w [...]. W odpowiedzi pismem z dnia [...].07.2024r. znak: [...] Starostwo Powiatowe w [...] poinformowało, że działka ta, oraz usytuowany na niej przedmiotowy budynek gospodarczy, jest własnością S. K. Nie jest to również działka drogowa. Działką drogową jest działka nr [...] stanowiąca własność Skarbu Państwa i będąca w trwałym zarządzie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. W piśmie tym wyjaśniono, że granica pomiędzy działkami nr [...], a [...] została ustalona według stanu prawnego na podstawie dokumentacji technicznej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod numerami: [...] oraz [...]. W oświadczeniu z dnia [...].07.2024 r. S. K. podtrzymała swoje stanowisko odnośnie stanu prawnego działki nr [...].

Dalej referując przebieg postępowania WINB wskazał, że w wyniku oględzin dokonanych w dniu [...].07.2024r. potwierdzono stan techniczny budynku gospodarczego opisany w protokole z dnia [...].06.2024 r. Dodatkowo ustalono, że została zamontowana podpora drewniana z murłaty dachu oraz trzy ściągi (pasy transportowe) spinające murłaty po obu stronach budynku. Wewnątrz budynku strop jest podparty belką w miejscu ugięcia stropu (przemieszczenie stropu o około 10 cm). Ponadto stwierdzono, że belki stropu w miejscach oparcia na murach są zgnite - nie można ustalić w jakim stopniu i na ile podparcie jest bezpieczne. Poszycie stropu jest nadgnite w stopniu znacznym, występują trzy dziury. Brak jest możliwości oceny, w jakim stopniu nastąpiło zniszczenie. Dach budynku gospodarczego obniżył się na całości - kalenica opadła o około 10 cm, a w miejscu około 5 m od strony zachodniej nawet obniżyła się do 20 cm. W miejscu zawalonej części ściany widoczna murłata jest w znacznym stopniu zgnita i odchylona od miejsca poprzedniego zamontowania o około 30 cm, nie ma połączenia z węzłem pełnym więźby, którego elementy również są nadgnite. Podczas kontroli nie było możliwości stwierdzenia, czy pozostała konstrukcja jest stabilna i w jakim stopniu jest zniszczona. Przedstawiciel zarządcy drogi - GDDKiA wniósł do protokołu uwagę, że w zakresie prac prowadzonych przez właściciela obiektu w pasie drogowym należy uzyskać decyzję na zajęcie pasa drogowego oraz opracować i zatwierdzić projekt czasowej organizacji ruchu celem zabezpieczenia terenu wokół budynku, który podlegać będzie naprawie bądź rozbiórce. H. K. wniosła do protokołu, że budynek jest przedwojenny, a ponadto odmówiła podpisania protokołu. W piśmie z dnia [...].07.2024 r. S. K. oświadczyła, że w 1989 r. na gruntach, budynkach, ogrodzeniach działki nr [...], ówczesny zarządca zbudował drogę bez informowania właścicieli działki. Kolejne modernizacje wykonywane były ciężkim autostradowym sprzętem. Drgania drogowe i obciążenia cykliczne wynikające z przejazdu dużej ilości pojazdów przez całą dobę oraz usytuowanie skrzyżowania z drogą powiatową obciążają grunt działki nr [...], który już jest rozmyty i utracił swą wytrzymałość.

Powołując się na art. 61 p.b. PINB wskazał, że orzekając na podstawie przepisów dotyczących utrzymania obiektów budowlanych nie jest zobowiązany do badania kto i w jakim stopniu przyczynił się do powstania ich nieodpowiedniego stanu technicznego, gdyż są to sprawy rozstrzygane w sądach powszechnych. Natomiast biorąc pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy: informacje uzyskane od Starosty [...], księgę wieczystą oraz wydruk mapy z geoportalu w ocenie organu należało stwierdzić, że właścicielką przedmiotowego budynku gospodarczego na działce nr [...] w [...] jest S. K. Granica działki nr [...] biegnie wzdłuż budynków należących do S. K. Organ wskazał, że czynności kontrolne na działce nr [...] nie mogły w sposób jednoznaczny wskazać, czy pozostała konstrukcja budynku jest stabilna i w jakim stopniu jest zniszczona. PINB ocenił ogólny stan techniczny budynku i opisał widoczne uszkodzenia, natomiast dla pełnego obrazu stanu technicznego obiektu niezbędne jest przeprowadzenie dokładnych badań i odkrywek, których PINB podczas kontroli nie był w stanie dokonać. W ocenie PINB, przedstawienie ekspertyzy technicznej opracowanej przez osobę o odpowiednich kwalifikacjach umożliwi odniesienie się co do bezpiecznego użytkowania obiektu, a także co do sposobów naprawy zaistniałego stanu faktycznego.

Pismem z dnia [...].08.2024 r. S. K. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie PINB w [...] z dnia [...].08.2024r., podnosząc, że na spornym budynku oparto "prawem siły" drogę krajową nr [...]. Pod naporem ciężaru masy drogowej obiekt uległ przesunięciu (przechylił się) na dziedziniec posesji nr [...] oraz pod wpływem cyklicznych obciążeń od drgań drogowych oderwała się część górnej ściany budynku. W zażaleniu zarzucono naruszenie przepisów Kpa polegające na pozbawieniu Skarżącej prawa do pełnomocnika poprzez jego "odsunięcie" od sprawy; a także wykluczenie z postępowania właściciela budynku, którym od dnia [...].01.1999 r. stał się Skarb Państwa pod zarządem GDDKiA. Ponadto, w ocenie Skarżącej w postanowieniu zawarto nieprawdziwe konkluzje w sprawie bandyckich napadów od strony działki nr [...] (droga krajowa) polegające na zasypaniu fundamentów i murów budynków na ponad 1,5 m i więcej przez kolejnych wykonawców inwestora, GDDKiA, sprawców gnicia i postępującej degradacji obiektów budowlanych nr: M2, G2, G2, G1, G1, na które od 1989 r. nakładane są kolejne warstwy zbrojeniowego tłucznia, asfaltu itp. Jeden z budynków nie daje już rady podtrzymywać masy drogowej i pod jej naporem przechylił się na dziedziniec posesji w nocy z [...].06.2024 r. na [...].06.2024 r. W związku z tym, w ocenie Skarżącej, postępowanie prowadzone przez PINB jest "wyrokiem skazującym S. K.". Skarżąca wskazała, że podtrzymuje swoje wszystkie dotychczasowe wyjaśnienia dotyczące zaboru mienia pod urządzenie drogi publicznej. Wskazała, że budynek, który przechylił się pod naporem ciężaru masy drogowej, pociągnie inne obiekty, na które przypada jeszcze więcej masy drogowej, od której zgniły fundamenty i ściany budynków. W związku z tym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

WINB wskazał, że postanowienie nakładające obowiązek przedłożenia ekspertyzy technicznej nie rozstrzyga o istocie sprawy. Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowi art. 81c ust. 2 p.b. zgodnie z którym organy administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego, w razie powstania uzasadnionych wątpliwości co do jakości wyrobów budowlanych lub robót budowlanych, a także stanu technicznego obiektu budowlanego, mogą nałożyć, w drodze postanowienia, na osoby, o których mowa w ust. 1 (tj. uczestników procesu budowlanego, właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego), obowiązek dostarczenia w określonym terminie odpowiednich ocen technicznych lub ekspertyz. Koszty ocen i ekspertyz ponosi osoba zobowiązana do ich dostarczenia.

WINB wyjaśnił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż postanowienie wydane na podstawie art. 81 c ust. 2 p.b. ma charakter dowodowy, co oznacza że postępowanie, w którym jest ono podejmowane stanowi część innego już toczącego się postępowania przewidzianego w Prawie budowlanym, bądź jest elementem wyjaśnienia przez organ okoliczności, które mogłyby uzasadniać wszczęcie takiego postępowania. Nałożenie obowiązku dostarczenia stosownej oceny technicznej czy ekspertyzy w formie postanowienia nie rozstrzyga zatem sprawy co do istoty i nie kończy postępowania w sprawie, ale służy wyjaśnieniu kwestii technicznych i ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Nadto w postępowaniu opartym na podstawie art. 81c ust. 2 p.b. organ nie ustala przyczyn zaistniałego stanu faktycznego sprawy, ani też nie ustala kto ponosi odpowiedzialność za zły stan techniczny obiektu budowlanego, nie ma również obowiązku zbadania przyczyn złego stanu technicznego, a tym bardziej wskazywania w nim osób odpowiedzialnych za taki stan rzeczy.

Przesłanką zastosowania cytowanego przepisu jest zaistnienie "uzasadnionych wątpliwości co do jakości wyrobów budowlanych lub robót budowlanych, bądź stanu technicznego". Jeżeli pomimo czynności podjętych w toku postępowania (przede wszystkim oględzin, pomiarów oraz analizy dokumentacji) nie jest możliwe poczynienie przez pracowników organu prowadzącego postępowanie ustaleń wymagających wiedzy specjalistycznej, np. z uwagi na stopień skomplikowania sprawy, konieczność użycia specjalistycznych przyrządów, narzędzi pomiarowych, wykonania badań i porównań wymagających oceny zjawisk technicznych dotyczących obiektu budowlanego jako całości lub jego części, wówczas zachodzi uzasadniona potrzeba odwołania się do wiedzy osób posiadających specjalistyczną wiedzę z dziedziny budownictwa na podstawie art. 81c ust. 2ustawy Prawo budowlane (patrz: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Z dnia 26.07.2023r. sygn. akt II SA/Go 275/23-LEXnr 3590245). W ocenie organu odwoławczego PINB w sposób wystarczający wykazał, że ze względu na ustalony stan techniczny przedmiotowego budynku gospodarczego usytuowanego na działce nr [...], przy granicy z działką nr [...], w miejscowości [...] (obręb [...]), w przedmiotowej sprawie zachodzą uzasadnione wątpliwości, o których mowa w art. 81 c ust. 2 p.b., co uprawniało ten organ do skorzystania z dyspozycji tego przepisu i nałożenia obowiązku przedłożenia w wyznaczonym terminie jednego z wymienionych tam opracowań technicznych.

WINB zauważył, że sporny obiekt budowlany był dwukrotnie kontrolowany przez PINB (kontrola przeprowadzona w dniu [...].06.2024r. oraz oględziny dokonane w dniu [...].07.2024 r.), natomiast jego stan techniczny został dokładnie opisany w sporządzonych protokołach (na podstawie art. 81 ust. 4 p.b. oraz art. 67 i 68 Kpa) oraz utrwalony w sporządzonej dokumentacji fotograficznej. Zjawiska, które zostały naocznie stwierdzone, dotyczące budynku, świadczą - i to bez potrzeby odwoływania się do specjalistycznej wiedzy - o uzasadnionych wątpliwościach co do stanu technicznego przedmiotowego obiektu budowlanego. Poza szeregiem drobniejszych wad takich jak pęknięcia ścian czy ubytki cegieł, stan budynku ujawnia poważne zużycie, o czym świadczy częściowe zawalenie ściany frontowej oraz odchylenie od pionu zarówno tej ściany, jak i ściany usytuowanej od strony drogi (z protokołu kontroli dokonanej w dniu [...].06,2024 r., której ustalenia potwierdzono w protokole oględzin dokonanych w dniu [...].07.2024 r., wynika że zawaleniu uległa górna część ściany frontowej - od stropu do okapu, od strony dziedzińca posesji, na szerokości około 5 m i wysokości około 2 m, natomiast pozostała część tej ściany jest odchylona od pionu na wysokości okapu o około 20 cm na zewnątrz budynku, odchylona od pionu jest również ściana od strony drogi krajowej - działka nr [...], o około 15 cm); przemieszczenie dachu budynku w miejscu zawalenia ściany, jak również obniżenie kalenicy o około 20 cm na tym odcinku; znaczna degradacja biologiczna elementów konstrukcyjnych drewnianych, miejscowo pocieniona konstrukcja, nawet o 50%; całkowite zniszczenie "węzła pełnego" więźby dachowej; wewnątrz budynku odspojenie ściany od konstrukcji budynku; ugięcie podciągu; miejscowa degradacja biologiczna belek stropowych przy ścianach nośnych oraz desek poszycia; możliwe naruszenie stabilności stropu. Organ stwierdził również, że podczas przeprowadzonych czynności nie było możliwości stwierdzenia, czy pozostała konstrukcja budynku jest stabilna i w jakim stopniu nastąpiło zniszczenie.

W ocenie organu odwoławczego ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że w sprawie spełniony został warunek wystąpienia uzasadnionych wątpliwości co do stanu technicznego przedmiotowego obiektu budowlanego, o którym mowa w art. 81c ust. 2 p.b., w związku z czym uzasadnione było skorzystanie przez organ I instancji z dyspozycji przepisu art. 81c ust. 2 p.b. poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia w przedmiocie nałożenia obowiązku przedstawienia ekspertyzy technicznej. Zdaniem WINB bez znaczenia dla sprawy pozostaje podnoszona przez stronę okoliczność, że uszkodzenia budynku mogły powstać na skutek działań innego podmiotu (S. K. zarówno w toku postępowania jak również w treści zażalenia podnosiła, że stan techniczny przedmiotowego budynku uległ pogorszeniu na skutek robót budowlanych związanych z budową drogi). Organ odwoławczy wyjaśnił, że zakres nieprawidłowości w stanie technicznym przedmiotowego obiektu powoduje, że nie jest wystarczająca ich ocena przez organ nadzoru budowlanego w drodze oględzin, o których mowa w art. 85 Kpa, czy też kontroli obiektu, o której mowa w art. 81 ust. 4 p.b. W takiej sytuacji, to właśnie ekspertyza techniczna osoby posiadającej wiedzę specjalistyczną będzie niezbędnym dowodem prowadzącym do podjęcia decyzji co dalszego bytu tego budynku. WINB stwierdził, że organ I instancji prawidłowo uczynił adresatem nałożonego obowiązku S. K., która jak wynika z dokonanych ustaleń jest właścicielką przedmiotowego budynku gospodarczego na działce nr [...] w [...]. Taki stan władania spornym budynkiem wynika jednoznacznie z dokumentów sprawy. Mianowicie, w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej dla działki nr [...] w [...] przez Sąd Rejonowy, Wydział Ksiąg Wieczystych, jako właściciel nieruchomości widnieje S. K. Taki też stan władania w/w działką wynika z informacji o działce z dnia [...].06.2024 r.. Ponadto, w piśmie z dnia [...].07.2024 r. znak: [...] wystosowanym z upoważnienia Starosty [...] w związku z związku z wystąpieniem PINB poinformowano, że działka ta, oraz usytuowany na niej przedmiotowy budynek gospodarczy, jest własnością S. K. W piśmie wyjaśniono również, że przedmiotowa działka nie jest działką drogową. Działką drogową jest działka nr [...] stanowiąca własność Skarbu Państwa i będąca w trwałym zarządzie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, W piśmie tym wyjaśniono, że granica pomiędzy działkami nr [...] a [...] została ustalona według stanu prawnego na podstawie dokumentacji technicznej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod numerami: [...] oraz [...]. W operacie [...] przebieg granicy pomiędzy działkami nr [...] i [...] został wykazany na podstawie prawomocnego postanowienia sądowego z dnia [...].07.2005r. sygn. akt [...] w sprawie rozgraniczenia nieruchomości oraz dokumentacji technicznej sporządzonej przez geodetę. W 2014 r. został wykonany operat techniczny, który został przyjęty do zasobu pod nr [...].

Ponadto WINB wyjaśnił, że dla określenia adresata obowiązku wykonania oceny lub ekspertyzy technicznej nie ma znaczenia kto jest odpowiedzialny za zły stan techniczny budynku. Taki warunek nie wynika ani z wykładni literalnej art. 81c ust. 1 i 2 p.b., ani z wykładni celowościowej i systemowej tego artykułu. Jeśli za zły stan techniczny nie odpowiada jego właściciel tylko inne podmioty, to okoliczność ta może być podstawą do żądania odszkodowania od sprawcy doprowadzenia budynku do złego stanu technicznego. Odszkodowanie to może również obejmować koszt pozyskania ekspertyzy technicznej przez właściciela obiektu budowlanego. Jednak ocena zasadności takiego roszczenia dokonywana jest przez sąd powszechny toku procesu cywilnego (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17.04.2023r. sygn. akt II OSK 1116/20 – LEX nr 3570250). W ocenie organu odwoławczego, wbrew zarzutom strony, w postępowaniu nie doszło również do naruszenia przepisów prawa procesowego.

Na powyższe postanowienie WINB z dnia [...] września 2024 r. nr [...] S. K., reprezentowana przez nieprofesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. W skardze skarżąca podtrzymała swoje stanowisko wyrażone w zażaleniu na postanowienie organu I instancji wskazując przede wszystkim, że obiekt budowlany uległ uszkodzeniu na skutek prowadzonych robót budowanych przy budowie drogi na sąsiedniej działce o nr [...].

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2024 r. skarżąca podtrzymała stanowisko zawarte w skardze oraz wniosła o dopuszczenie jako dowodu w sprawie materiału zdjęciowego (10 załączników) dotyczącego przedmiotowego budynku gospodarczego i jego otoczenia.

Na p[odstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. - dalej jako: "p.p.s.a.) sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przedmiotem sądowej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie WINB z dnia [...] września 2024 r. nr [...] uchylające w części dotyczącej terminu i wyznaczające nowy termin przedłożenia ekspertyzy technicznej oraz utrzymujące w mocy w pozostałej części postanowienie organu I instancji o nałożeniu na skarżącą obowiązku sporządzenia i przedłożenia ekspertyzy technicznej opisującej stan techniczny stropu budynku posadowionego na działce nr [...], na granicy z działką nr [...] w miejscowości [...], ze szczególnym uwzględnieniem miejsc oparcia belek na murze i stan podciągu oraz stan techniczny muru powyżej stropu. PINB wskazał w postanowieniu, że ekspertyza powinna również zawierać ocenę stanu technicznego wszystkich elementów konstrukcyjnych więźby dachowej oraz opis stanu technicznego poszczególnych elementów budynku gospodarczego, sposób ich naprawy lub konkluzję, że obiekt powinien zostać rozebrany.

Podstawę prawną orzeczenia stanowił art. 81c ust. 2 p.b., zgodnie z którym organy administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego, w razie powstania uzasadnionych wątpliwości co do jakości wyrobów budowlanych lub robót budowlanych, a także stanu technicznego obiektu budowlanego, mogą nałożyć, w drodze postanowienia, na osoby, o których mowa w ust. 1, obowiązek dostarczenia odpowiednich ocen technicznych lub ekspertyz. Koszty ocen i ekspertyz ponosi osoba zobowiązana do ich dostarczenia. W myśl art. 81c ust. 1p.b., osobami od których organ może żądać tych dokumentów są uczestnik procesu budowlanego, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego.

Postanowienie przewidziane w art. 81c ust. 2 p.b. ma charakter dowodowy, co oznacza, że postępowanie w którym jest ono podejmowane, stanowi część innego postępowania bądź jest elementem wyjaśniania przez organ okoliczności, które mogłyby uzasadniać wszczęcie takiego postępowania. Postanowienie, o którym mowa w art. 81c ust. 2 p.b. może być wydane w sytuacji, gdy wyjaśnienie wątpliwości dotyczących m.in. robót budowlanych czy stanu technicznego obiektu, wymaga wiedzy specjalistycznej. Ustawodawca posłużył się w tej kwestii sfomułowaniem "powstanie uzasadnionych wątpliwości". Taka redakcja wskazuje, że nałożenie obowiązku wymaga spełnienia powyższego warunku, co organ powinien uzasadnić w motywach rozstrzygnięcia. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że przepis art. 81c ust. 2p.b., który faktycznie przerzuca na stronę koszty ustalenia stanu technicznego robót budowlanych, powinien być wykorzystywany tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy organy nadzoru budowlanego nie są w stanie - przy użyciu posiadanej wiedzy i środków, którymi dysponują-rozstrzygnąć powstałych wątpliwości. Niniejsza instytucja nie może być nadużywana, a zatem nie może być tak, że arbitralnym rozstrzygnięciem nakłada się na strony obowiązek bez żadnego, czy dostatecznego uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 2068/13). W orzecznictwie sądowym zauważa się jednak, że choć nadzór budowlany jest fachowym pionem administracji publicznej i ewentualne wątpliwości dotyczące zagadnień technicznych odnoszących się do stanu technicznego obiektu może rozstrzygać w ramach swoich merytorycznych kompetencji, to niekiedy wiedza pracowników inspektoratu nie jest wystarczająca i zasadne jest skorzystanie z pomocy rzeczoznawcy na podstawie art. 81c ust. 2 p.b. (wyrok NSA z 27 września 2017 r., sygn. akt II OSK 149/16; por. też wyrok NSA z 20 września 2019 r., sygn. akt II OSK 2612/17; wyrok NSA z 21 stycznia 2021 r., sygn. akt II OSK 2562/20).

Kierując się powyższym rozumieniem art. 81c ust. 2 p.b. Sąd nie stwierdził, aby w niniejszej sprawie doszło do jego naruszenia. W zaskarżonym postanowieniu, spełniającym wymogi z art. 124 § 1 i § 2 kpa, w stopniu wystarczającym WINB wykazał konieczność zastosowania art. 81c ust. 2 p.b. Z akt sprawy wynika, że [...] czerwca 2024 r. oraz [...] lipca 2024 r. PINB przeprowadził oględziny przedmiotowego obiektu budowlanego, którego stan techniczny został opisany w protokołach z tych czynności oraz utrwalony w formie dokumentacji fotograficznej. Podczas oględzin stwierdzono, że zawaleniu uległa górna część ściany frontowej - od stropu do okapu, od strony dziedzińca, natomiast pozostała część tej ściany jest odchylona od pionu na wysokości okapu o około 20 cm na zewnątrz budynku, odchylona jest również od pionu ściana od strony drogi krajowej - działki nr [...], ponadto stwierdzono przemieszczenie dachu budynku w miejscu zawalenia ściany, stwierdzono również szereg innych nieprawidłowości, które opisane zostały w protokołach kontroli i oględzin. Zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2024 r. powołując się na art. 61 § 1 kpa i art. 61 p.b. PINB poinformował o wszczęciu postępowania w sprawie nieodpowiedniego stanu technicznego budynku gospodarczego usytuowanego na działce nr [...] przy granicy z działką nr [...] w [...]. W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że w sprawie wystąpiły uzasadnione wątpliwości co do stanu technicznego danego obiektu budowlanego, które dawały podstawy do nałożenia obowiązku sporządzenia ekspertyzy budowlanej na podstawie art. 81c ust. 2 p.b. Zgodzić się trzeba, ze stanowiskiem organu, że w okolicznościach faktycznych danej sprawy ze względu na stwierdzony stan techniczny elementów konstrukcyjnych oraz rozmiar uszkodzeń przedmiotowego budynku gospodarczego nie jest możliwa ocena możliwości jego naprawy bez sięgnięcia do wiedzy specjalistycznej z dziedziny budownictwa.

Kwestią sporną w sprawie było natomiast oznaczenie podmiotu na który winien być nałożony obowiązek sporządzenia ekspertyzy technicznej dotyczącej stanu technicznego spornego obiektu budowlanego. W tym miejscu wskazać należy, że wbrew twierdzeniom skargi, z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż działka nr [...] na której posadowiony jest przedmiotowy budynek stanowi własność S. K. Powyższe ustalono na podstawie danych z ewidencji budynków, wypisu z księgi wieczystej nr [...] oraz pisma Starosty Powiatu [...] z dnia [...] lipca 2024 r. Stanowisko skarżącej zgodnie z którym działka nr [...] wraz z posadowionymi na niej budynkami przeszła na własność Skarbu Państwa nie znajduje oparcia w aktach sprawy, nadto prezentując powyższe twierdzenia skarżąca nie poparła ich ani dowodami, ani żadną argumentacją.

Zgodnie z ust. 1 art. 81c p.b. wykonania obowiązku można żądać odpowiednio od uczestników procesu budowlanego, właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego. W myśl art. 17 uczestnikami procesu budowlanego są: inwestor, inspektor nadzoru inwestorskiego, projektant oraz kierownik budowy lub robót budowlanych. Określając podmiot zobowiązany nie można tracić z pola widzenia, że przepis art. 81c p.b. ma charakter ogólny i procesowy, i powinien być stosowany w związku z odpowiednimi przepisami szczegółowymi ustawy - Prawo budowlane, w niniejszej sprawie postępowanie prowadzone jest na podstawie art. 61 p.b. Przepis ten umiejscowiony jest w rozdziale 6 zatytułowanym "Utrzymanie obiektów budowlanych". Ustawodawca obowiązek utrzymywania obiektu w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz we właściwym stanie technicznym i estetycznym w art. 61 i nast. nałożył na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego. Krąg podmiotów w art. 81c ust. 1 został zatem określony nieco szerzej niż w art. 66 p.b.

W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że w określonych stanach faktycznych obowiązek, o którym mowa w art. 81c ust. 2 p.b., może zostać nałożony także na inwestora, prowadzącego roboty na sąsiedniej działce. Obciążenie takim obowiązkiem inwestora robót na działkach sąsiednich jest uzasadnione, ponieważ nałożenie tego obowiązku na osoby, które w żaden sposób nie przyczyniły się do powstania uszkodzeń w obiekcie, uznać należałoby za uchybiające zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, wyrażonej w art. 8 k.p.a. Jeśli strona nie ma żadnego udziału w powstałych uszkodzeniach, które są efektem działania innych osób, a jedynie sygnalizuje organowi taką sytuację, to trudno obciążać ją obowiązkiem wykonania ekspertyzy (por. wyroki NSA z: 10 czerwca 2020 r., II OSK 3886/19; 12 marca 2020 r., II OSK 3894/19; 6 lipca 2012 r., II OSK 681/11).

W badanej sprawie, w toku postępowania administracyjnego oraz w skardze do Sądu, skarżąca konsekwentnie podnosiła, że uszkodzenia spornego budynku są skutkiem robót budowlanych prowadzonych przy budowie drogi krajowej na działce nr [...], której granica przebiega bezpośrednio wzdłuż ściany przedmiotowego budynku gospodarczego. Zdaniem Sądu uwzględniając, iż sporny obowiązek wynikający z art. 81c ust. 2 p.b. w określonych sytuacjach może także być nałożony na inwestora prowadzącego roboty na sąsiedniej działce, uznać należy, że postanowienie nakładające na skarżącą obowiązek przedłożenia ekspertyzy nie zostało poprzedzone należytym wyjaśnieniem, czy na stan techniczny budynku miały wpływ działania prowadzone przez właścicieli na nieruchomości sąsiedniej, czyli na działce nr [...]. W niniejszej sprawie całkowicie pominięto fakt, że w bezpośrednim sąsiedztwie przedmiotowego budynku prowadzone były roboty budowlane przy budowie drogi krajowej. Tymczasem ze zdjęć przedłożonych przez skarżącą przy piśmie z dnia [...] listopada 2024 r. wynika m.in., że roboty budowlane przy budowie drogi krajowej polegające m.in. na montażu urządzeń pod powierzchnią ziemi prowadzone były bezpośrednio przy ścianie budynku. Należało zatem ocenić, czy podnoszona przez skarżącą okoliczność dotycząca wpływu prowadzonych robót budowlanych na działce nr [...] przy budowie drogi mogła mieć znaczący wpływ na pogarszanie się stanu technicznego budynku. W ocenie Sądu błędne jest stanowisko organu, który twierdzi bezwarunkowo, że dla określenia adresata obowiązku wynikającego z art. 81c ust. 2 p.p.b. nie ma znaczenia kto jest odpowiedzialny za zły stan techniczny budynku. Takie rozumienie omawianego przepisu nie uwzględnia ochrony wynikającej z art. 8 kpa. Jak wyżej zauważono w orzecznictwie sądowym zwrócono uwagę na powyższe zagadnienie i wskazano, że w określonych sytuacjach, jeżeli strona nie ma żadnego udziału w powstałych uszkodzeniach, które są efektem działania innych osób jest możliwe nałożenie obowiązku na inwestora prowadzącego roboty na sąsiedniej działce, jeżeli są one przyczyną powstałych uszkodzeń.

Mając powyższe na uwadze uznać należy, że czynności podjęte przez organy w toku postępowania administracyjnego jak i zebrany w niniejszej sprawie materiał były niewystarczające do wydania postanowienia. Takie działania organów stanowią zaś o naruszeniu art. 7, art. 77 k.p.a. Doprowadziły bowiem do niewłaściwego, a co najmniej przedwczesnego, zastosowania art. 81c ust. 2 p.b. w odniesieniu do skarżącej. Tymczasem dopiero przyjęcie przez organy, że na stan przedmiotowego budynku nie miały wpływu prace budowlane na działce sąsiedniej, bądź też wykazanie, że brak jest obecnie możliwości dokonania w tym zakresie ustaleń, będzie uprawniało organ do zastosowania środków przewidzianych w art. 81c ust. 2 p.b. w stosunku do skarżącej. Jak już bowiem wskazano powyżej, jeśli strona nie ma żadnego udziału w powstałych uszkodzeniach, które są efektem działania innych osób, a jedynie sygnalizuje organowi taką sytuację, to trudno obciążać ją obowiązkiem wykonania ekspertyzy.

Odnosząc się do pozostałej argumentacji organu zawartej w zaskarżonym postanowieniu zauważyć należy, że przywołany w uzasadnieniu wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2023 r. sygn. akt II OSK 1116/20 zapadł w odmiennym stanie faktycznym sprawy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" p.p.s.a. zaskarżone postanowienie zostało uchylone. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.