Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 148/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3a
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 2 października 2024 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Z. U. S. z dnia 22 stycznia 2024 r. nr UP-52/2024 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. B. (dalej: "strona", "zobowiązany", "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "organ") z 22 stycznia 2024 r., nr UP-52/2024, utrzymującą w mocy własną decyzję z 15 listopada 2023 r., nr [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym.

Strona złożyła w dniu 20 września 2023 r. wniosek o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu składek, powołując się na swoją trudna sytuację życiową, finansową oraz zdrowotną.

Organ, po rozpatrzeniu wniosku, wydał decyzję z 15 listopada 2023 r.,

nr [...], w której, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1230); dalej: "u.s.u.s." i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365); dalej: "rozporządzenie", odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą

w łącznej kwocie [...]zł, w tym na: ubezpieczenie społeczne za okres od sierpnia 2011 r. do grudnia 2012 r., od stycznia 2018 r. do kwietnia 2018 r. w kwocie [...]zł (tj. z tytułu składek – [...] zł, z tytułu odsetek na dzień 20 września 2023 r.– [...] zł); ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2011 r. do grudnia 2011 r., od lutego 2012 r. do grudnia 2012 r., od stycznia 2018 r. do kwietnia 2018 r. w łącznej kwocie [...]zł (tj. z tytułu składek – [...] zł, z tytułu odsetek na dzień 20 września 2023 r. - [...] zł ); Fundusz Pracy za okres od lipca 2011 r. do grudnia 2012 r. w kwocie [...]zł, (tj. z tytułu składek – [...] zł, z tytułu odsetek na dzień 20 września 2023 r. [...] zł).

W uzasadnieniu wydanej decyzji ZUS wskazał, że strona we wniosku o umorzenie zaległości wskazała, że jest po dwóch udarach mózgu, ma problemy z poruszaniem, mówieniem, pisaniem; nie pobiera żadnego świadczenia, nie ma możliwości zarobkowania, nie ma środków na spłatę zadłużenia. ZUS odmówił prawa do świadczenia rentowego. Strona oświadczyła, że jest na utrzymaniu rodziny.

Zobowiązany złożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym z 1 października 2023 r., dokumentację medyczną o stanie zdrowia, dodatkowe oświadczenie z 8 listopada 2023 r. o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego, wyjaśnił, że jego siostrzeniec, wskazany uprzednio w oświadczeniu jako prowadzący z nim wspólne gospodarstwo domowe, mieszka pod innym adresem i jedynie pomaga finansowo zobowiązanemu.

Organ ustalił, na podstawie dokumentacji zgromadzonej w sprawie, że zobowiązany zakończył z dniem 24 kwietnia 2018 r. prowadzenie działalności gospodarczej, obecnie figuruje w systemie informatycznym ZUS jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. W utrzymaniu pomaga mu siostrzeniec, który osiąga dochód w wysokości netto [...] zł netto. Zobowiązany ponosi wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości [...] zł oraz koszty leczenia w kwocie [...]zł; nie posiada innego zadłużenia. Zobowiązany jest właścicielem domu o pow. 210 m˛ położonego w S., przy ul. [...]. Zobowiązany nie korzysta z pomocy społecznej, na rachunku bankowym stan środków wynosi [...] zł.

Na podstawie danych zawartych w Bazie Ksiąg Wieczystych organ ustalił, że zobowiązany jest właścicielem nieruchomości – tereny mieszkalne zabudowane o pow. [...] ha położonej w S., KW [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia poprzez wpis hipoteki przymusowej na łączną kwotę [...]zł. Wskazał nadto, że zobowiązany figuruje w CEPiK jako właściciel samochodu osobowego Rover 45 rok 2000 oraz samochodu osobowego Ford Escort rok 1995.

Nadto, organ stwierdził, że przedmiotowe zaległości nie uległy przedawnieniu.

W ocenie organu w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nie wykazano, zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych strony. Ponadto, strona nie wskazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń i nie wykazała, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, zobowiązany wskazał na otrzymany zasiłek z Miejskiego Ośrodka Pomocy w wysokości [...] zł; posiadane samochody są niesprawne ("pokryte rdzą"), dom jest w zabudowie bliźniaczej i wymaga kapitalnego remontu. Wskazał, że oczekuje na świadczenie rentowe z [...], gdzie pracował około trzech lat.

W kolejnym piśmie – uzupełnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zobowiązany wniósł o przeprowadzenie dowodów:

1) z dokumentacji medycznej na okoliczność udaru mózgu w 2019 r., niezaradności życiowej, niemożności samodzielnego funkcjonowania, zamknięcia działalności po udarze mózgu, niezawinionego popadnięcia w zadłużenie, niemożności wykonywania pracy, długotrwałej hospitalizacji i leczenia;

2) decyzji o niepełnosprawności na okoliczność niepełnosprawności po udarze 2019 r. , trudności w życiu codziennym, "spadku stopy życiowej".

Zobowiązany przedłożył wraz z ww. pismem opisane poniżej dokumenty:

- kartę informacyjną leczenia szpitalnego z Szpitala Wojewódzkiego w S. z 27 września 2023 r.;

- badanie EEG wykonane w Samodzielnym Publiczny Szpitalu Klinicznym nr [...]

w S. z 30 października 2019 r.;

- rezonans magnetyczny głowy z kontrastem plus [...] nr [...] w S. z 30 października 2019 r.;

- kartę informacyjną z Samodzielnego Publiczny Szpitala Klinicznego nr [...]

w S. z 31 października 2019 r.;

- konsultacje laryngologiczną z informacyjną z Samodzielnego Publiczny Szpitala Klinicznego nr [...] w S. z 28 września 2019 r.;

- konsultacje kardiologiczną i echokardiograficzną z informacyjną z Samodzielnego Publiczny Szpitala Klinicznego nr [...] w S. z31 października 2019 r.;

- historię choroby z informacyjną z Samodzielnego Publiczny Szpitala Klinicznego nr [...] w S. - Klinika Neurologii z 29 października 2019 r., wraz z wywiadem ogólnym.

W następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy, ZUS, decyzją z 22 stycznia 2024 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia 15 listopada 2023 r.

W uzasadnieniu stwierdził również, że należności objęte wnioskiem są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Wskazał, że z oświadczenia zobowiązanego o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 2 października 2023 r. (wpływ do ZUS) wynika, że jest on rozwiedziony, nie pracuje zarobkowo; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków/świadczeń z Urzędu Pracy; nie korzysta z pomocy społecznej ani innych form pomocy; stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacował na kwotę [...]zł, co stanowi wysokość ponoszonych opłat eksploatacyjnych; zobowiązany ponosi koszty związane z leczeniem w kwocie [...]zł miesięcznie; wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z siostrzeńcem D. H., który posiada dochód w kwocie [...]zł netto miesięcznie. Strona nie posiada innych zobowiązań pieniężnych. Odnośnie stanu majątkowego ustalono, że zobowiązany jest właścicielem domu o powierzchni 210 m˛ położonego w S. przy ul. [...], dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr [...]; posiada rachunek bankowy nr [...] 05153061, środki pieniężne [...] zł; nie posiada maszyn, urządzeń, środków transportu oraz innych składników mienia ruchomego; nie posiada wierzytelności.

Poza nieruchomościami w bardzo złym stanie nie posiada innego majątku, który mógłby zostać sprzedany, aby spłacić zaległość. Odnośnie do stanu zdrowia ustalono, że zobowiązany jest po dwóch udarach; posiada orzeczenie z ZUS o całkowitej niezdolności do pracy; jest częściowo niesprawny i ma sparaliżowaną prawą stronę ciała; jest finansowo zależny od wsparcia rodziny; stara się o rentę socjalną.

8 listopada 2023 r. zobowiązany złożył oświadczenie, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W oświadczeniu RON jako prowadzący wspólne gospodarstwo domowe został wskazany siostrzeniec - D. H.. Wyjaśnił, że siostrzeniec nie mieszka ze zobowiązanym, a jedynie pomaga mu finansowo.

Organ wyjaśnił nadto, że w celu rozpatrzenia sprawy korzystano

z wygenerowanych z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; Centralnej Ewidencji Pojazdów; B. D. K. Wieczystych.

Wskazał , że z jego ustaleń wynika, że zobowiązany 23 kwietnia 2018 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej; od 27 października 2020 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny niepobierający zasiłku dla bezrobotnych; jest on właścicielem terenów mieszkaniowych o powierzchni [...], położonych w S., dla których Sąd Rejonowy w S. prowadzi księgę wieczystą nr [...], na którym ZUS dokonał zabezpieczenia przedmiotowych należności w postaci wpisu do hipoteki na łączną kwotę [...]zł;

Zobowiązany figuruje jako właściciel samochodu osobowego marki Rover 45 1.8 z 2000 r. i samochodu osobowego marki Ford Escort z 1995 r.

ZUS stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że organ pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że należności figurujące na koncie zobowiązanego jako płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. ZUS jako wierzyciel w przedmiotowej sprawie ma obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie zgodnie z przepisami u.s.u.s.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

i stwierdził, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończony postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. gdyż

zobowiązany zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej; wskazano przy tym, że zobowiązany jest właścicielem terenów mieszkaniowych, na którym ZUS dokonał zabezpieczenia przedmiotowych należności w postaci wpisu do hipoteki - zgodnie z wykładnią językową przywołanego przepisu, wszystkie wymienione okoliczności, tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa muszą wystąpić łącznie - wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przedmiotowej przesłanki;

Organ stwierdził nadto, że w sprawie nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniósł zobowiązany przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi [...] zł;

Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi gdyż nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; wobec zadłużenia jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w S..

Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Organ stwierdził, że dopóki postępowanie toczy się, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane.

Organ, oceniając wniosek skarżącego w świetle przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia stwierdził, że

w sprawie nie zaistniały określone w ww. przepisach przesłanki do umorzenia zaległych należności ZUS. W szczególności organ zwrócił uwagę, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ działalność gospodarcza nie jest już prowadzona.

Organ wyjaśnił jednocześnie, że decydując się na założenie działalności gospodarczej zobowiązany powinien być świadomy, iż dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek.

Dalej organ wskazał, że wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ stwierdził, że z dokumentacji medycznej dołączonej do akt sprawy wynika, że w 2019 r. zobowiązany był leczony z powodu kiły centralnego układu nerwowego, zapalenia mózgu rdzenia kręgowego oraz zapalenia mózgu i rdzenia kręgowego w chorobach bakteryjnych, a także zapalenia tętnic mózgowych w chorobach zakaźnych i pasożytniczych. Podkreślił organ, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Natomiast w przypadku zobowiązanego taka przesłanka nie zachodzi. Od 27 października 2020 r. jest on zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, zatem wyraził gotowość do podjęcia zatrudnienia. W sprawie nie odnotowano także faktu konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

Organ stwierdził, że ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Organ zwrócił uwagę, że zobowiązany od 27 października 2020 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy. W świetle art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2022 r., poz. 690), bezrobotnym jest osoba niezatrudniona, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, zarejestrowana we właściwym powiatowym urzędzie pracy oraz poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Rejestracja w Urzędzie Pracy oznacza, że zobowiązany wyraził zarówno chęć jak i gotowość do podjęcia zatrudnienia oraz daje szereg uprawnień, z których może on korzystać. Sam fakt pozostawania osobą bezrobotną na obecnym rynku pracy nie stanowi elementu wyjątkowości, zatem nie może stanowić okoliczności, skutkującej umorzeniem należności. Przyjęcie takiej zasady prowadziłoby do wykorzystywania przepisów w zakresie umarzania celem wyzbycia się ciążących na dłużnikach zobowiązań.

Organ wskazał dalej, że zobowiązany oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, otrzymuje z MOPS zasiłek w wysokości [...] zł miesięcznie, a w utrzymaniu pomaga mu siostrzeniec oraz rodzina. Zobowiązany nie określił wysokości otrzymywanej pomocy od rodziny.

Organ wskazał na wiek zobowiązanego (63 lata), co oznacza, że do osiągnięcia wieku emerytalnego zostały tylko 2 lata. Zobowiązany nabędzie wówczas prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia emerytalnego.

ZUS wyliczył, że budżet gospodarstwa domowego zobowiązanego jest niższy niż poziom minimum socjalnego, ustalonego 5 grudnia 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2023 r., które dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi [...] zł oraz niższym niż poziom minimum egzystencji w roku 2022 r. które dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi [...] zł. W ocenie ZUS, zadeklarowany przez zobowiązanego stan majątkowy jest niejednoznaczny, gdyż nie wykazał on ani nie udowodnił skąd bierze środki finansowe na podstawowe potrzeby związane z utrzymaniem i pokryciem kosztów związanych z leczeniem w łącznej kwocie, według oświadczenia, [...] zł. Zatem, brak kompletnego materiału dowodowego nie pozwalał na dokonanie rzetelnej oceny sytuacji materialnej zobowiązanego. Przedstawiona sytuacja materialna może uniemożliwiać zaspokojenie potrzeb życiowych gospodarstwa domowego (żywność, środki czystości itp.). W trakcie postępowania zobowiązany nie wykazał, aby w związku z powołaną trudną sytuacją finansową korzystał z jakiejkolwiek formy pomocy skierowanej do osób wymagających wsparcia ze strony wyznaczonych do tego podmiotów, poprzez uzyskanie zasiłków celowych, stałych bądź okresowych, np. na zakup opału, opłat za media lub zakup żywności, aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjalne. Korzystanie z takiej formy pomocy stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, czego nie można stwierdzić w niniejszej sprawie. Okoliczności tej nie należy traktować jako przesłanki kluczowej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, jednakże dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie o umorzenie należności mogłaby stanowić dowód trwałego, ciężkiego lub wyjątkowego charakteru wskazanych przez zobowiązanego trudności oraz poświadczyć fakt, że nie jest on w stanie we własnym zakresie zrealizować minimum potrzeb egzystencji.

Analizując aktualną sytuację finansową zobowiązanego, ZUS uwzględnił posiadany przez stronę majątek. Zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości, na której ZUS dokonał wpisu do hipoteki. Jednocześnie ZUS zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 24 ust 5 u.s.u.s nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Organ wskazał dodatkowo, że 1 marca 2023 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek zobowiązanego o rozłożenie zaległości na raty. ZUS pozostawił ten wniosek bez rozpatrzenia, ponieważ w wyznaczonym terminie zobowiązany nie złożył dokumentacji niezbędnej do podjęcia rozstrzygnięcia.

Organ stwierdził dalej, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Podjęcie więc decyzji o umorzeniu należności biorąc pod uwagę powyższą argumentację, na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Zakład Ubezpieczeń Społecznych upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości np. w formie układu ratalnego. Jednocześnie, zadłużenie zostało zabezpieczone wpisem do hipoteki na posiadanej nieruchomości, która może stanowić przedmiot obrotu cywilno-prawnego i stanowić źródło spłaty zadłużenia.

Organ dodał też, że względy społeczne wymagają, aby zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany.

Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek organ nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 listopada 2023 r. nr [...].

W skierowanej do sądu skardze na opisaną wyżej decyzję skarżący zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik spraw, a mianowicie:

a) art. 7 w zw. z art. 8 i art. 77 k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów w postaci dokumentacji medycznej, pisma uzupełniającego z 16 stycznia 2024 r.

w konsekwencji:

- wskazał, iż organ naruszył również art. 136 k.p.a. poprzez brak merytorycznego rozpatrzenia sprawy i wyłącznie powielił swoje dotychczasowe ustalenia,

- organ naruszył również art. 8 k.p.a. poprzez wydanie decyzji administracyjnej sprzecznej z zasadą pogłębiania zaufania uczestników postępowania administracyjnego do organów administracji publicznej,

b) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego a mianowicie nie zwrócenie uwagi na sytuację zdrowotną skarżącego,

c) art. 7 k.p.a. w zw. z 77 §1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie sprowadzające się do niepodjęcia wszelkich niezbędnych czynności dla wyjaśnienia okoliczności faktycznych oraz niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału zgromadzonego w sprawie, co skutkowało wadliwą analizą stanu faktycznego i w oparciu rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym polegającą w szczególności nieustaleniu, iż skarżący cierpi na choroby oraz musi się ciągle leczyć, bez pomocy najbliższych, co uzasadnia jego krytyczną i wyjątkowo złą sytuację zdrowotną, uniemożliwiającą nałożenie na niego obowiązków wynikających z decyzji o obowiązku płatności,

d) art. 136 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie przez organ drugiej instancji, organ nie dokonał ponownej merytorycznej oceny materiału dowodowego, wykonane czynności dowodowe miały tylko i wyłącznie charakter formalny bez uzupełniającego charakteru postępowania dowodowego w instancji odwoławczej;

2) mając na względzie, iż błędne zastosowanie lub niezastosowanie przepisów postępowania doprowadziło do ustalenia błędnego stanu faktycznego, a w konsekwencji naruszenia prawa materialnego zarzucam naruszenie przepisów prawa materialnego mający wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez niezastosowanie w przypadku gdy skarżący stanowi wyjątkowy przypadek, z uwagi iż ten zapadł na ciężką chorobę uniemożliwiającą uregulowanie wymaganych składek.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz w całości decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 listopada 2023 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Skarżący złożył do Sądu, w załączeniu do pisma z dnia 8 marca 2024 r., kopię dokumentacji medycznej, tj. karty informacyjnej pobytu skarżącego w szpitalu w dniach 29 października 2016 – 31 października 2019 r., wyniku badania MR głowy z 30 października 2019 r., historię choroby z kliniki neurologii, orzeczenie z 19 października 2023 r. o niepełnosprawności skarżącego w stopniu umiarkowanym.

15 marca 2024 r. skarżący złożył do akt sądowych zaświadczenie urzędu skarbowego o wysokości dochodu w latach 2016 – 2018 oraz informację lekarza specjalisty z 14 marca 2024 r. o stanie zdrowia.

Postanowieniem z 15 marca 2024 r., Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, a postanowieniem z 24 maja 2024 r., sygn. akt I GZ 148/24, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na ww. postanowienie.

Skarżący złożył ponownie do akt sprawy w dniu 28 maja 2024 r. (data nadania pisma) przedłożone już uprzednio w sprawie dokumenty potwierdzające jego stan zdrowia (karta informacyjna leczenia szpitalnego w okresie 31 października 2019 r. – 6 grudnia 2019 r. , badanie RM głowy 27 września 2023 r., echokardiografia 27 września 2023 r., karta leczenia szpitalnego 29 października 2019 r. – 31 października 2019 r., rezonans magnetyczny głowy z 30 października 2019 r.

17 czerwca 2024 r. skarżący nadesłał zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa

w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).

Stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1

lit. a, b i c p.p.s.a.).

Sąd w tak zakreślonych granicach, po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji ZUS odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek, stwierdził że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji w sprawie stwierdzić należy, że skarga jest niezasadna.

Przypomnieć należy, że podstawą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. Przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.)

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Przepis art. 28 ust.2 u.s.u.s. precyzuje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Zastrzeżenie to odnosi się do zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek i stanowi, że tego rodzaju zaległości mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2020 r., poz. 1228,

ze zm.),

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Jak już wskazano powyżej, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

W ustawie nie określono bliżej "uzasadnionych przypadków" w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3b tej ustawy, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenia

w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zaakcentować należy, że użycie przez ustawodawcę zwrotów "mogą być umarzane" (art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s.) i "Zakład może umorzyć" (§ 3 ust. 1 rozporządzenia) wskazuje jedynie na możliwość umorzenia, a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. czy § 3 ust. 1 rozporządzenia, to nie musi ona wywołać umorzenia należnych składek. Powyższe uregulowania dają zatem podstawy organowi do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie analizowanego przypadku, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia.

Oczywiście nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej w skrócie: "k.p.a.") organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest - przynajmniej na gruncie k.p.a. - ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 k.p.a. (por. Janusz Borkowski [w:] Barbara Adamiak Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2011, str. 396-397).

Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje natomiast prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych.

Odnosząc przedstawione powyżej rozważania do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należało podzielić stanowisko organu co do braku wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności i - w konsekwencji - braku prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Organ wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia 22 stycznia 2024 r., że: skarżący jest rozwiedziony, nie pracuje zarobkowo; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków/świadczeń z Urzędu Pracy; nie korzysta z pomocy społecznej ani innych form pomocy; stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacował na kwotę [...]zł, co stanowi wysokość ponoszonych opłat eksploatacyjnych. Zobowiązany ponosi koszty związane z leczeniem w kwocie [...]zł miesięcznie; wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z siostrzeńcem D. H., który posiada dochód w kwocie [...]zł netto miesięcznie. Strona nie posiada innych zobowiązań pieniężnych. Odnośnie do stanu majątkowego ustalono, że zobowiązany jest właścicielem domu o powierzchni 210 m˛ położonego w S. przy ul. [...], dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr [...]; posiada rachunek bankowy nr [...], nie posiada środków na rachunku bankowym, nie posiada maszyn, urządzeń, środków transportu oraz innych składników mienia ruchomego; nie posiada wierzytelności.

Odnośnie stanu zdrowia ustalono, że zobowiązany jest po dwóch udarach; posiada orzeczenie z ZUS o całkowitej niezdolności do pracy; jest częściowo niesprawny i ma sparaliżowaną prawą stronę ciała; jest finansowo zależny od wsparcia rodziny; stara się o rentę socjalną.

W dniu 8 listopada 2023 r. zobowiązany złożył oświadczenie, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący sprostował, że siostrzeniec nie mieszka z nim, jedynie wspiera skarżącego finansowo. D. H. mieszka pod innym adresem.

Organ wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że z jego ustaleń wynika, iż zobowiązany w dniu 23 kwietnia 2018 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej; od 27 października 2020 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny niepobierający zasiłku dla bezrobotnych; jest on właścicielem terenów mieszkaniowych o powierzchni 0,030 ha, położonych w S., dla których Sąd Rejonowy w S. prowadzi księgę wieczystą nr [...], na którym ZUS dokonał zabezpieczenia przedmiotowych należności w postaci wpisu do hipoteki na łączną kwotę [...]zł;

Zobowiązany figuruje jako właściciel samochodu osobowego marki Rover 45 1.8 z 2000 r. i samochodu osobowego marki Ford Escort z 1995 r.

W analizowanym przypadku prawidłowo organ stwierdził, że nie występuje żaden z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji skrupulatnie i wyczerpująco odniósł się kolejno do poszczególnych przesłanek, które ustawodawca uznaje za świadczące o całkowitej nieściągalności składek. Sąd ocenę tę w pełni podziela.

Oczywistym jest i nie wymaga głębszego uzasadnienia, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Brak jest jakichkolwiek powodów by sądzić, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, - ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytuł V ustawy Prawo upadłościowe. Z akt nie wynika, aby takie postępowania w ogóle się toczyły. Tym samym, nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4 i 4b u.s.u.s. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ nie ulega wątpliwości, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżący, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Bez wątpienia nie ziściła się również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., skarżący wprawdzie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, ale ma następców prawnych.

Słuszna jest również ocena, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s.

Sąd dostrzega, że w sprawie nie zachodzi bezskuteczność egzekucji.

Podkreślenia wymaga, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Jest okoliczność niekwestionowana przez skarżącego w sprawie. Sąd w całości potwierdza zasadność stwierdzenia organu r w zakresie w jakim stwierdził, że dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Realizując normę zawartą w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, organ ocenił również żądanie skarżącego z punktu widzenia wskazanych wyżej przesłanek zawartych w rozporządzeniu.

W rozpoznawanej sprawie organ dysponował materiałem dowodowym złożonym przez skarżącego, ponadto pozyskał informacje z dostępnych baz danych i rejestrów. W ocenie Sądu, organ dokonał właściwej oceny zebranego materiału i trafnie stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zaistniały podstawy do wnioskowanego przez niego umorzenia należności z tytułu składek.

Oceny tej nie sposób dokonać bez wskazania, że uzasadnione przypadki,

o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. to takie, które są wyjątkowe, szczególne, powstałe z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Umorzenie należności na powyższej podstawie prawnej ustawodawca dopuścił jedynie

w sytuacjach szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązywanie się strony z zobowiązań wobec ZUS (zob. np. wyrok NSA z 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1705/12).

Zdaniem sądu, organ prawidłowo ustalił, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia, określone w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. Skarżący uzasadnia żądanie w zakresie umorzenia zaległości z tytułu ubezpieczenia społecznego problemami natury finansowej oraz złym stanem zdrowia.

Organ wziął pod uwagę podnoszone przez skarżącego okoliczności i w ocenie Sądu, w prawidłowy sposób dokonał ich oceny, logicznie i przekonująco argumentując swoje stanowisko. Przede wszystkim organ dokonał analizy sytuacji finansowej. Wskazał, że skarżący aktualnie otrzymuje zasiłek w wysokości [...] zł miesięcznie, a w utrzymaniu pomaga siostrzeniec oraz rodzina. Organ zwrócił uwagę, że skarżący nie określił wysokości otrzymywanej pomocy od rodziny. Wskazał, że w przypadku skarżącego, na dzień orzekania (skarżący ur. w 1961 r.) do osiągnięcia wieku emerytalnego zostały tylko 2 lata, co oznacza, że nabędzie prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia emerytalnego.

Organ dostrzegł, że budżet gospodarstwa domowego skarżącego jest niższy niż poziom minimum socjalnego, ustalone 5 grudnia 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2023 r., które dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi [...] zł oraz niższym niż poziom minimum egzystencji w roku 2022 r. które dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi [...] zł, jednak organ wskazał również przy tym zasadnie, że zadeklarowany przez skarżącego stan majątkowy jest niejednoznaczny.

Organ prawidłowo wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżący nie wykazał jakie jest źródło pozyskiwania środków pieniężnych na podstawowe potrzeby związane z utrzymaniem i pokryciem kosztów związanych z leczeniem, skoro w oświadczeniu z dnia 1 października 2023 r. podał, że jego wydatki związane

z utrzymaniem oscylują w łącznej kwocie [...]zł.

Zasadnie organ zwrócił uwagę, że w trakcie postępowania skarżący nie wskazał, aby w związku z powołaną trudną sytuacją finansową korzystał z jakiejkolwiek formy pomocy skierowanej do osób wymagających wsparcia ze strony wyznaczonych do tego podmiotów, poprzez uzyskanie zasiłków celowych, stałych bądź okresowych, np. na zakup opału, opłat za media lub zakup żywności, aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjalne. Korzystanie z takiej formy pomocy stanowi niewątpliwie dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, czego nie można stwierdzić w niniejszej sprawie. Zgodzić się należało z organem, że taka okoliczność mogłaby oznaczać, że skarżący w stanie we własnym zakresie zrealizować minimum potrzeb egzystencji.

Organ wykazał też, że w przedmiotowej sprawie nie została dowiedziona przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ poczynił staranne ustalenia co do stanu zdrowia skarżącego.

Wskazać należy, że organ wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że z dokumentacji medycznej dołączonej do akt sprawy wynika, że skarżący był w 2019 r. leczony z powodu kiły centralnego układu nerwowego, zapalenia mózgu rdzenia kręgowego oraz zapalenia mózgu i rdzenia kręgowego w chorobach bakteryjnych,

a także zapalenia tętnic mózgowych w chorobach zakaźnych i pasożytniczych.

ZUS podkreślił, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ stwierdził, że ta przesłanka nie zachodzi, gdyż skarżący od 27 października 2020 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, co oznacza, że wyraził gotowość do podjęcia zatrudnienia. W sprawie nie odnotowano także faktu konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny

Nie sposób zaprzeczyć twierdzeniu organu, który stwierdził, że przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby - co

w przypadku skarżącego zostało szczegółowo udokumentowane i nie budzi wątpliwości - jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym zaznaczyć trzeba, że jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Z sytuacją taką nie mamy do czynienia w tej sprawie, bowiem skarżący nie wykazał, iż stan jego zdrowia wyłącza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Sąd uznaje ze uzasadnione przewidywanie organu co do możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego.

Należy podkreślić, że organ nie kwestionował tego, że skarżący jest osobą chorą. Zgromadzona w aktach sprawy obszerna dokumentacja medyczna, dołączana przez skarżącego do akt sprawy również na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, potwierdza powyższe bez żadnych wątpliwości.

Nadto, na podstawie danych znanych Sądowi z urzędu na podstawie dokumentów dołączonych do sądowych akt sprawy wynika, że w orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 19 października 2023r. (k. 20 akt sądowych), zaliczającym skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, stwierdzono min., że orzeczenie wydaje się do dnia 31 października 2024 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 września 2023 r., a wśród wskazań dotyczących odpowiedniego zatrudnienia wskazano na "warunki pracy chronionej".

Prawidłowo zatem przyjęto w sprawie, że skarżący nie wykazał aby w sprawie zaistniały szczególne, wyjątkowe okoliczności mogące być podstawą uwzględnienia wniosku. Brak bowiem podstaw by przyjąć, że skarżący, z uwagi na posiadane schorzenia, jest niezdolny do pracy i uzyskiwania dochodów zezwalających na spłatę zadłużenia wobec ZUS.

W ocenie Sądu, istnieje również solidna podstawa do przyjęcia, że sytuacja majątkowa skarżącego daje pozytywną prognozę co do spłaty zadłużenia w trybie egzekucyjnym.

Sąd nie miał wątpliwości w tej sprawie, że materiał dowodowy nie dawał podstaw aby uznać, że sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia uwzględnienie jego wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS.

W ocenie Sądu, organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny,

a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ rozważył wszystkie okoliczności podane przez skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w jego posiadaniu. Stan faktyczny sprawy, będący podstawą rozstrzygnięcia, nie budzi wątpliwości. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się

z oceną jego sytuacji majątkowej i osobistej, w tym zdrowotnej, nie oznacza, że decyzja jest wadliwa. Organ ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie doszło do naruszenia zarzucanych przepisów postępowania tj. art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.

W sprawie nie doszło do naruszenia art. 136 k.p.a.

Zgodnie z treścią przepisu art. 136. k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję (§ 1). Jeżeli decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, na zgodny wniosek wszystkich stron zawarty w odwołaniu, organ odwoławczy przeprowadza postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli przyczyni się to do przyspieszenia postępowania, organ odwoławczy może zlecić przeprowadzenie określonych czynności postępowania wyjaśniającego organowi, który wydał decyzję (§ 2).

Przepis § 2 stosuje się także w przypadku, gdy jedna ze stron zawarła w odwołaniu wniosek o przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy, a pozostałe strony wyraziły na to zgodę w terminie czternastu dni od dnia doręczenia im zawiadomienia o wniesieniu odwołania, zawierającego wniosek o przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy (§ 3).

Zgodnie z art. 136 § 4 k.p.a. przepisów § 2 i 3 nie stosuje się, jeżeli przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy byłoby nadmiernie utrudnione.

Skarżący wskazał w skardze, że organ nie dokonał ponownej oceny materiału dowodowego, wykonane czynności dowodowe miały wyłącznie charakter formalny bez uzupełniającego charakteru postepowania odwoławczego w instancji odwoławczej.

W ocenie Sądu, zarzuty te nie zasługiwały na uwzględnienie.

Jak już wyżej wskazano, organ ponownie rozpoznając sprawę przedstawił całokształt zgromadzonego materiału dowodowego i dokonał skrupulatnej oceny w świetle wskazanych wyżej przepisów prawa znajdujących zastosowanie w sprawie.

Zwrócenia uwagi wymaga nadto, że ZUS skierował do skarżącego w piśmie z dnia 14 grudnia 2023 r., w toku ponownego rozpoznania sprawy, zawiadomienie o zakończeniu postępowania oraz pouczył skarżącego o prawie zgłaszania dowodów, czy przedstawiania wyjaśnień. Zawiadomienie z dnia 14 grudnia 2023 r. zostało doręczone skarżącemu w trybie tzw. fikcji doręczenia (art. 44 k.p.a.). Jak bowiem wynika z akt sprawy przesyłkę awizowano w dniach 15 i 27 grudnia 2023 r., o czym umieszczono zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej adresata i w dniu 2 stycznia 2024 r. przesyłkę zwrócono do nadawcy. Podobnie, w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji w I instancji organ pouczył skarżącego w zawiadomieniu z dnia 28 września 2023 r. (doręczonym 2 października 2023 r.) o możliwości uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty potwierdzające sytuację opisaną we wniosku, z którego to uprawnienia skarżący skorzystał, składając w dniu 8 listopada 2023 r. dodatkowe oświadczenie w sprawie

W ocenie Sądu, w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji.

Dodatkowo wskazać należy, że umorzenie należności z tytułu składek stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności

z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji wyjątkowych, wręcz krytycznych, gdy np. ze względu na wiek, stan zdrowia, stan majątkowy i dochodowy oraz inne względy społeczne niemożliwe jest wywiązanie się dłużnika ze zobowiązań wobec ZUS, to negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Nie znajdując podstaw do uwzględnia skargi sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.