Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 974/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 5 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. G. i B. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 2609/19 w sprawie ze skargi R. G. i B. G. na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia 9 października 2019 r. nr DLI-V.4615.51.2019.RK w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od R. G. i B. G. solidarnie na rzecz Ministra Rozwoju i Technologii kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2609/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji) oddalił skargę R. G. i B G. (dalej: Skarżący) na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju (dalej: Minister) z 9 października 2019 r. nr DLI-V.4615.51.2019.RK w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli Skarżący, zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie prawa materialnego:

1. naruszenie przepisów prawa konstytucyjnego, tj. art. 21 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 64 Konstytucji RP, poprzez faktycznie pominięcie norm konstytucyjnych przy wykładni art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1474, dalej: "ustawa z 10 kwietnia 2003 r.") poprzez pominięcie, iż odszkodowania winno mieć charakter słuszny dla obywatela, tj. przy maksymalnym uwzględnieniu zasady korzyści dla obywatela, a tym samym zasada korzyści wynika z norm Konstytucyjnych, w związku z czym w sytuacjach spornych, wątpliwych, niejasnych, możliwych różnych interpretacjach i wynikach wyliczeń, a taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie, skoro w sprawie występują trzy operaty rzeczoznawców – P. A., H. S. i Z. J. - każdy z nich winien podlegać szczegółowej, merytorycznej ocenie i wyjaśnieniu - a następnie podjęta decyzja winna uwzględniać zasadę słuszności - korzyści, nakazująca uwzględnienie - najkorzystniejszej daty i najkorzystniejszej metody i techniki liczenia odszkodowania;

2. błędną wykładnię art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. i brak wyjaśnienia postawionego w skardze zarzutu nr 8 - brak uwzględnienia zasady "słusznego odszkodowania" - tj. brak wskazania jak należy rozumieć użyty zwrot — "dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania", a następnie faktyczne przyjęcie (bez uzasadnienia), iż taką datą jest data decyzji - w sytuacji, gdy:

a) pozbawienie prawa własności nastąpiło - w grudniu 2015 r.;

b) operat szacunkowy P. A. - określa odszkodowania na marzec 2016 r.;

c) operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego Z. J. z 21 lipca 2016 r.;

d) operat szacunkowy H. S. - określa odszkodowanie na październik 2018 r.;

e) decyzja organu I instancji została wydana - w dniu 18 grudnia 2018 r.;

f) decyzja organu II instancji została wydana - w dniu 9 października 2019 r.;

g) wypłata odszkodowania w kwocie 122.496,00 zł - nastąpiła dopiero w dniu 7 listopada 2019 r. - przy czym dla Skarżącego to jest faktyczna data wypłaty odszkodowania, bowiem w tej dacie uzyskał należne odszkodowanie, w związku z czym Sąd winien w sposób jednoznaczny dokonać wykładni i wskazać na jaką datę i dlaczego należy ustalać należne odszkodowanie - przy czym zdaniem Skarżącego skoro wypłata następowała dopiero po decyzji Ministra z 9 października 2019 r. - konieczne jest zawsze uwzględnienie zasady słuszności - korzyści i zbadanie - cen nieruchomości po dacie pozbawienia własności, a następnie uwzględnienie najkorzystniejszej, w tym przypadku w zakresie prawa własności gruntu - najkorzystniejsze wyliczenie (co wynika z dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego) poczynił rzeczoznawca P. A. i to jego wycena winna stanowić podstawę przyznania odszkodowania w zakresie ceny gruntu lub też organ winien przeprowadzić szersze badanie cen - w tym z końca roku 2019 r., skoro w tej dacie następowała wypłata odszkodowana,

3. błędną wykładnię art. 157 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2204, dalej: "u.g.n.") poprzez błędne przyjęcie, iż wskazana norma nakazuje stronie zbadanie operatu szacunkowego w drodze zlecenia oceny operatu organizacji zawodowej rzeczoznawców — w sytuacji, gdy nie ma takiego obowiązku prawnego, a wręcz przeciwnie — to obowiązkiem organów oraz sądów administracyjnych jest dokonanie oceny i weryfikacji operatu szacunkowego uznanego za dowód w sprawie, przy czym art. 157 ust. 3 u.g.n. - wprost wskazuje, iż to obowiązkiem Sądu i organu jest dokonania zlecenia oceny operatu, a także pełnej jego oceny jako dowodu w sprawie;

4. błędną wykładnię art. 156 ust. 3 u.g.n. poprzez przyjęcie, iż operaty rzeczoznawcy Z. J. oraz P. A. (oba z roku 2016 r.) przestały być aktualne na podstawie wskazanej normy, w sytuacji, gdy w żaden sposób nie utraciły mocy i nie wymagały aktualizacji - bowiem dotyczyły odszkodowania na dany dzień sporządzania, w związku z czym nie wymagały aktualizacji zgodnie ze wskazaną normą, w związku z czym winny stanowić pełnowartościowy dowód podlegający ocenie organu w niniejszej sprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili również naruszenie przepisów postępowania - w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy:

1. art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez brak uwzględnienia zarzutów postawionych w skardze, a nadto brak pełnego i rzetelnego rozważenia podniesionych zarzutów w skardze — w zakresie naruszenia prawa materialnego — zarzut 1, 6 i 8, które zostały w sposób lakoniczny ocenione, co doprowadziło Sąd do bezpodstawnego oddalenia skargi i utrzymania w mocy decyzji nieprzyznającej słusznego odszkodowania, co stanowi rażące naruszenie konstytucyjnej gwarancji ochrony własności,

2. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 poz. 2096, dalej: "k.p.a."), art. 77 ust. 1 k.p.a., 78 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 81a § 1 i 2 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia zarzutów podniesionych w skardze w zakresie naruszenia przepisów prawa procesowego - zarzut 2, 3, 4, 5, 7, które zostały w sposób lakoniczny ocenione, co doprowadziło Sąd do bezpodstawnego oddalenia skargi i utrzymania w mocy decyzji nie przyznającej słusznego odszkodowania, co stanowi rażące naruszenie konstytucyjnej gwarancji ochrony własności;

3. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia niezgodnie ze wskazaną normą prawną - bez rzetelnego odniesienia się do wszystkich postawionych w skardze zarzutów - w szczególności - co do naruszenia przepisów prawa materialnego i co do naruszenia przepisów prawa procesowego, brak oceny dowodów w związku z podmienionym zarzutem skargi - co do operatu H. S., bez wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku - w zakresie jednoznacznego wskazania i wyjaśnienia przyjętej daty - na jaką organ i sąd przyjęły - badania wysokości odszkodowania, podczas gdy uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie;

4. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez brak pełnego rozpatrzenia sprawy i oceny wszystkich postawionych w skardze zarzutów, w tym brak oceny materiału dowodowego — w szczególności w zakresie zarzutów dotyczących operatu H. S. - w tym wniosku o zobowiązania rzeczoznawcy majątkowego H. S. do uzupełniania operatu szacunkowego sporządzonego 9 października 2018 r., poprzez ustalenie wartości prawa własności przedmiotowej nieruchomości wraz z częściami składowymi w dwóch wariantach:

a. przy zastosowaniu techniki szczegółowej według stanu nieruchomości i cen z dnia wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej;

b. przy zastosowaniu techniki szczegółowej według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej i według cen z dnia wyceny;

- z uwzględnieniem, iż w ramach ustalania odszkodowania konieczne jest ustalenie, które ceny są korzystniejsze dla wywłaszczanego (zasada korzyści).

Wobec powyższego wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania oraz o przeprowadzenie rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a."). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.

Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji.

Na wstępie należy zaznaczyć, że zarzut naruszenia art. 77 ust. 1 k.p.a. zawarty w petitum skargi kasacyjnej został wadliwie skonstruowany. Przepis ten dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne, ale na paragrafy a nie na ustępy. Skarżący kasacyjnie zatem nie wskazali konkretnego przepisu, z podaniem numeru właściwej jednostki redakcyjnej aktu prawnego, który, w ich ocenie, naruszył Sąd I instancji. Zatem nie sprecyzowali zarzutu, nie przytoczyli właściwie podstaw kasacyjnych, a tym samym uniemożliwili ustalenie granic zaskarżenia. Skoro zatem art. 77 k.p.a. dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne, to Skarżący kasacyjnie muszą wskazać konkretny paragraf, który - zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną - został naruszony przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Pogląd ten jest obecnie powszechnie akceptowalny w orzecznictwie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CKN 29/97, OSNC 1997 nr 6-7, poz. 96; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 2034/06; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 2520/10; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2360/19; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2362/19, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").

Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na dyspozycję art. 183 § 1 p.p.s.a., nie może, we własnym zakresie korygować, konkretyzować czy też uściślać zarzutów skargi kasacyjnej. Natomiast to autor skargi kasacyjnej winien przywołać podstawy kasacyjne (art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), a mianowicie wskazać konkretne przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jego zdaniem naruszył Sąd I instancji. Stanowi to jego powinność, gdyż jest on profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FSK 557/07; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1669/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1799/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1977/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1151/21, źródło CBOSA).

Przechodząc do oceny zarzutów kasacyjnych wypada stwierdzić, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na naruszeniu prawa materialnego i prawa procesowego, a autor skargi kasacyjnej tych naruszeń upatruje w podstawie kasacyjnej przewidzianej w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. powinny wykazać, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Tak więc kasator powinien wykazać i uzasadnić, że wojewódzki sąd administracyjny nieprawidłowo odczytał normę prawną wynikającą z treści przepisu prawa materialnego, bądź mylnie zrozumiał treść przepisu prawa materialnego. W każdym więc z tych przypadków chodzi o sytuację, gdy wykładnia dokonana przez sąd jest nie do przyjęcia w kontekście logiczno-językowym, pozostałych przepisów prawa lub celu, w jakim został wprowadzony dany przepis. Natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I GSK 429/23, źródło CBOSA).

Prawidłowość ustaleń faktycznych oraz ocenę tych ustaleń można zwalczać jedynie za pomocą zarzutów naruszenia przepisów postępowania, wykazując przy tym, że określone uchybienia proceduralne mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Wadliwość zgłoszonej podstawy kasacyjnej jest czasami możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Niezasadnie Sądowi zarzucono naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. (zarzuty II.3. skargi kasacyjnej). Ustalenia faktyczne przyjęte przez organy i zaakceptowane przez Sąd Wojewódzki nie zostały przez Skarżących kasacyjnie podważone. Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FSP 8/09 (źródło CBOSA), przesądzono, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Taki stan rzeczy w sprawie nie miał miejsca, co pozostaje kwestią bezsporną. Uzasadnienie wyroku nie musi zawierać kazuistycznego odniesienia się do wszelkich tez i zarzutów strony (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt II FSK 3919/17, źródło CBOSA). Zakres koniecznych rozważań sądu wyznaczają przesłanki zawarte w przepisach prawa. W badanej sprawie uzasadnienie wyroku Sądu Wojewódzkiego nie jest ani ogólnikowe, ani lakoniczne. Niesłusznie natomiast skarga kasacyjna zasadności podniesionego zarzutu upatruje w odmiennej, od przyjętej przez Sąd Wojewódzki, ocenie materiału dowodowego. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd I instancji jest odmienne od prezentowanego przez Skarżących kasacyjnie nie oznacza, że uzasadnienie wyroku nie odpowiada wymogom ustawowym. Zarzut skargi kasacyjnej sprowadza się w istocie do polemiki ze stanowiskiem Sądu I instancji, co prawidłowości, rzetelności i wnikliwości przeprowadzonej przez ten sąd oceny zebranego materiału dowodowego. Polemika z oceną materiału dowodowego dokonaną przez Sąd I instancji nie może jednak uzasadniać zarzutu naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. poprzez bezpodstawnego oddalenia skargi i utrzymania w mocy decyzji nie przyznającej słusznego odszkodowania gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 k.p.a., art. 77 ust. 1 k.p.a., 78 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 81a § 1 i 2 k.p.a., 107 § 3 k.p.a.

Podzielając zatem stanowisko Sądu I instancji, odnoszące się do prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, zważyć nadto trzeba, iż w myśl naczelnej zasady postępowania administracyjnego tj. zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 i skonkretyzowanej przepisem art. 77 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej prowadzące postępowanie mają każdorazowo obowiązek dokonać wszechstronnej oceny konkretnej sprawy, jak i podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia jej stanu faktycznego. Działania podejmowane w ramach wskazanych wyżej obowiązków mają na celu dokonanie ustaleń, pozwalających na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Oznacza to, że to normy prawa materialnego wskazują, jakie fakty mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wyznaczają tym samym zakres postępowania dowodowego i zakres ustaleń faktycznych koniecznych dla załatwienia sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2443/21, źródło CBOSA).

Sąd I instancji zasadnie uznał, że analiza akt sprawy potwierdza, że organy podjęły w sprawie niezbędne czynności mające na celu wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Przeprowadzona przez organy ocena zebranego materiału dowodowego nie nosi cech dowolności, a przyjęte stanowisko zostało należycie umotywowane poprzez wskazanie dowodów, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie oraz przyczyn, dla których organy nie podzieliły argumentacji Skarżących. Organy wyjaśniły również w należyty sposób podstawę prawną wydanych decyzji.

Sąd Wojewódzki odniósł się do istniejącego materiału dowodowego i z tą oceną należy się zgodzić. W tej sytuacji nie mógł przynieść skutku zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być, bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie.

Sąd I instancji nie naruszył art. 134 p.p.s.a., zgodnie którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten określa granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny I instancji. O naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby zatem mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez Skarżących, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji niewątpliwie orzekał w granicach sprawy, oceniając postępowanie organów w zakresie zgłoszonych zarzutów, a zatem nie orzekał w granicach (w znaczeniu podmiotowym i przedmiotowym) innej sprawy niż ta, w której została wniesiona skarga. Natomiast to, że WSA nie podzielił stanowiska Skarżących kasacyjnie odnośnie daty na jaką przyjęta została wartość nieruchomości oraz zarzutów dotyczących prawidłowości wyboru podejścia oraz metody i techniki szacowania przyjętej przez biegłą H. S., co nie świadczy o naruszeniu powołanego przepisu. Zarzut naruszenia art. 134 p.p.s.a. nie może bowiem służyć do kwestionowania dokonanej przez Sąd oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym (por.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 marca 2011 r., sygn. akt I FSK 1862/09, z dnia 11 kwietnia 2007 r., sygn. akt II OSK 610/06, źródło CBOSA). W związku z tym zarzut naruszenia art. 134 p.p.s.a. także okazał się nieskuteczny.

Nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w sposób wskazany w skardze kasacyjnej, a w szczególności nie dokonano błędnej wykładni art. 157 ust. 1 i 3 u.g.n.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 157 ust. 1 u.g.n. oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego dokonuje organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych w terminie nie dłuższym niż 2 miesiące od dnia zawarcia umowy o dokonanie tej oceny, mając na względzie następujące zasady: (1) organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych wyznacza zespół oceniający w składzie co najmniej 2 rzeczoznawców majątkowych oraz (2) w ocenie nie mogą brać udziału rzeczoznawcy majątkowi, wobec których zachodzą przesłanki wymienione w art. 24 Kodeksu postępowania administracyjnego lub inne przesłanki, które mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności.

Analiza zacytowanego przepisu wskazuje, że ustawodawca, przewidując możliwość weryfikacji prawidłowości sporządnienia operatu szacunkowego, nie przesądził, że z odpowiednim wnioskiem do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych może wystąpić wyłącznie organ. Taka konstrukcja instytucji weryfikacji operatu umożliwia zatem wystąpienie ze stosownym wnioskiem także stronie postępowania, na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku: z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1874/17; z dnia 23 listopada 2023 r.,

sygn. akt I OSK 1413/20, źródło CBOSA). Tym samym, jeżeli w ocenie strony postępowania zaistnieją zastrzeżenia w zakresie prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego, to powinna ona zwrócić się do wspomnianej organizacji bez oczekiwania, że to organ prowadzący postępowanie zakwestionuje prawidłowość operatu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 sierpnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1367/22, czy z 21 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1008/20, źródło CBOSA). Odnotować także należy, że o potrzebie weryfikacji operatu decyduje przede wszystkim powstanie uzasadnionych wątpliwości co do jego prawidłowości po stronie organu. Samo żądanie strony dokonania takiej weryfikacji i zgłaszane zarzuty wobec operatu są niewystarczające dla zlecenia przez organ oceny prawidłowości sporządzenia takiego operatu. Nie można zatem oczekiwać od organu wystąpienia o przeprowadzenie oceny operatu szacunkowego, jeśli w ocenie organu operat nie wzbudził wątpliwości co do jego prawidłowości (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 806/20 oraz sygn. akt I OSK 1008/20, źródło CBOSA). Należy podkreślić, że z akt sprawy nie wynika, aby w sytuacji, gdy dopuszczony w sprawie jako dowód operat szacunkowy nie wzbudzał wątpliwości organu co do prawidłowości jego sporządzenia.

Natomiast według art. 157 ust. 3 u.g.n. w przypadku, gdy operat szacunkowy został sporządzony przez osoby powołane lub ustanowione przez sąd, o ocenę operatu może wnioskować tylko sąd. Zatem treść art. 157 ust. 3 u.g.n. nie uzasadnia stanowiska, że strony są zwolnione z obowiązku, wynikającego z art. 232 k.p.c., złożenia wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut naruszenia art. 157 ust. 1 i 3 u.g.n. należało uznać za niezasadny.

Nie doszło do naruszenia art. 156 ust. 3 u.g.n. Przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 156 ust. 3 i 4 u.g.n.: "Operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154. Operat szacunkowy może być wykorzystywany po upływie okresu, o którym mowa w ust. 3, po potwierdzeniu jego aktualności przez rzeczoznawcę majątkowego. Potwierdzenie aktualności operatu szacunkowego następuje przez umieszczenie stosownej klauzuli w operacie szacunkowym przez rzeczoznawcę, który go sporządził, oraz dołączenie do operatu szacunkowego analizy potwierdzającej, że od daty jego sporządzenia nie wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154. Po potwierdzeniu aktualności operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, w kolejnych 12 miesiącach, licząc od dnia upływu okresu, o którym mowa w ust. 3, chyba że wystąpią zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154.".

Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał, że operat szacunkowy Z. J., sporządzony 21 lipca 2016 r., nie mógł być uznany za dowód w sprawie z uwagi na brak opatrzenia go klauzulą aktualizacyjną. Z tych samych przyczyn nie było możliwe przyjęcie danych wynikających z operatu sporządzonego przez P. A. 16 maja 2016 r. Również nawet w przypadku potwierdzenia ważności tego operatu mógłby on być wykorzystany wyłącznie do 16 maja 2018 r.

Zatem zaskarżony wyrok nie narusza art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. Wbrew stanowisku Skarżących kasacyjnie, trafnie Sąd I instancji aprobował zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z 18 grudnia 2018 r., którą ustalono wysokość odszkodowania. Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów obu instancji był operat szacunkowy sporządzony 9 października 2018 r. przez rzeczoznawcę majątkowego H. S. Operatom szacunkowym Z. J. i P. A. odmówiono waloru dowodowego ze względu na utratę aktualności. Operat szacunkowy, na podstawie którego organy ustaliły wysokość należnego odszkodowania, w zakresie umożliwiającym ocenę tego operatu przez organy, został poddany takiej ocenie co znalazło szczególny wyraz w uzasadnieniu decyzji organu II instancji (str. 4 i 5 uzasadnienia decyzji organu drugiej instancji). W sytuacji gdy opinia biegłego jest rzeczowa, logiczna i spójna, a poczynione wyliczenia poprawne, zarówno organ administracji jak i sąd nie są uprawnione do jej podważenia z uwagi na brak stosownej w tym zakresie wiedzy specjalistycznej.

Również należy podnieść, iż przepisy Konstytucji RP są przepisami o charakterze wyjątkowo ogólnym i stanowią wzorzec dla oceny wszystkich aktów prawnych obowiązujących w Polsce. Wśród przepisów tych wyróżniają się zwłaszcza przepisy, mające rangę zasad konstytucyjnych. Jedną z tych zasad jest zasada nadrzędności Konstytucji RP, która wyraża się w tym, iż organy państwa są obowiązane do uszczegółowiania przepisów konstytucyjnych w aktach niższego rzędu oraz, że akty te nie będą sprzeczne z Konstytucją. Z tych powodów niezasadne było także odwoływanie się w zarzutach kasacyjnych do regulacji konstytucyjnych, zawartych w art. 21 ust. 2 w zw. z art. 64 Konstytucji RP.

Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wyrok Sądu I instancji jest zgodny z prawem.

Wobec uznania, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.