Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1903/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Lenart sędzia WSA Monika Sawa (spr.) asesor WSA Anna Milicka-Stojek Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi [...] S.A w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 7 sierpnia 2023 r. nr DO-II.7610.43.2019.AB w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 7 sierpnia 2023 r. nr DO-II.7610.43.2019.AB Minister Rozwoju i Technologii (Minister/organ) po rozpatrzeniu wniosku PKP Polskie Linie Kolejowe S.A o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Mazowieckiego Nr 825/2014 z dnia 23 maja 2014 r., stwierdzającej nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej [...], położonego w powiecie [...], gminie [...], obręb [...], oznaczonego jako działki ewidencyjne nr [...] o pow. 0,0500 ha i [...] o pow. 0,0400 ha, oraz stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r, przez PKP S.A. prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu opisanego wraz ze stwierdzeniem nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności urządzeń znajdujących się na tym gruncie, odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją Nr 825/2014 z dnia 23 maja 2014 r. Wojewoda Mazowiecki potwierdził nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej [...], położonego w powiecie [...], gminie [...], obręb [...], oznaczonego jako działki ewidencyjne nr [...] o pow. 0,0500 ha i [...] o pow. 0,0400 ha oraz stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez PKP SA prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu wraz ze stwierdzeniem nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności urządzeń znajdujących się na tym gruncie.

Pismem z dnia 25 marca 2015 r., PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. złożyły wniosek o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody Mazowieckiego Nr 825/2014 z dnia 23 maja 2014 r. We wniosku wskazano, iż przedmiotowa decyzja dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej decyzją Wojewody Mazowieckiego z dnia 28 grudnia 2012 r. znak WIŚII.747.1.324.2011.BG1 o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, w części zmienionej a w części utrzymanej ostateczną decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 21 sierpnia 2013 r. znak BOII-2ło-772-5-1216/13, a zatem jest obarczona wadą o której mowa w art, 156 § 1 pkt 3 Kpa.

Po rozpatrzeniu wniosku PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. oraz zbadaniu akt sprawy, Minister wskazał, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Przedmiotem tegoż postępowania jest ustalenie czy ostateczna decyzja administracyjna poddana nadzorowi w nadzwyczajnym trybie jest dotknięta którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa oraz czy nie zachodzą przesłanki negatywne do stwierdzenia nieważności, o których mowa w art. 156 § 2 Kpa. Oznacza to, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej obowiązkiem organu jest rozpatrywanie sprawy wyłącznie w granicach określonych przez przepis art. 156 § 1 Kpa.

Organ orzekający, sprawdzając istnienie przesłanek z art. 156 § 1 Kpa do stwierdzenia nieważności decyzji, bada w tym zakresie stan faktyczny i prawny z daty wydania decyzji, w stosunku do której toczy się postępowanie administracyjne o stwierdzenie jej nieważności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2003 r., sygn. akt IV SA 99/02, LEX nr 103195).

Stosownie do art 156 § 1 pkt 2 Kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Minister podkreślił, że przez rażące naruszenie prawa należy rozumieć naruszenie wyraźnej, nie budzącej wątpliwości interpretacyjnych normy prawa materialnego lub procesowego. Takie naruszenie zachodzi również, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, opubl. ONSA 1993, Nr 1, poz. 23). Ponadto naruszenie prawa ma cechę rażącego wtedy, gdy decyzja nim dotknięta wywołuje skutki prawne nie dające się pogodzić z wymaganiami praworządności i nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i oczywisty (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2007 r., sygn. akt II OSK 360/06, LEX nr 343797). Reasumując tę część rozważań Minister wskazał, że pojęcie zatem "rażącego naruszenia prawa" nie może być utożsamiane z każdym naruszeniem prawa. Wady przesądzające o nieważności decyzji muszą mieć postać kwalifikowaną, to jest muszą to być wady o szczególnym ciężarze gatunkowym.

Minister podał, że w przedmiotowym postępowaniu nadzorczym badaniu pod względem występowania wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa podlega decyzja Wojewody Mazowieckiego Nr 825/2014 z dnia 23 maja 2014 r. znak SPN-II.752.65.2013.ZW potwierdzająca nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej [...], położonego w powiecie [...], gminie [...], obręb [...], oznaczonego jako działki ewidencyjne nr [...] o pow. 0,0500 ha i [...] o pow. 0,0400 ha oraz stwierdzająca nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r, przez PKP S.A. prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu wraz ze stwierdzeniem nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Przedmiotowa decyzja Wojewody Mazowieckiego została wydana m.in. na podstawie art. 37a ust. 4 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. 2000 Nr 84, poz. 948 z późn. zm.), w związku z art. 4 pkt 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 16, poz. 94). Zgodnie z art. 37a ust 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. grunty wchodzące w skład linii kolejowych, pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu Polskich Kolei Państwowych S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub Polskich Kolei Państwowych S.A., stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7 i przedmiotem użytkowania wieczystego Polskich Kolei Państwowych S.A., a budynki, lokale i inne urządzenia znajdujące się na tych gruntach - własnością Polskich Kolei Państwowych S.A. Nabycie praw w tym trybie potwierdza wojewoda w drodze decyzji i nie może ono naruszać praw osób trzecich. Minister podniósł, że powołany przepis ma na celu uporządkowanie stosunków własnościowych gruntów będących częścią składową linii kolejowych w rozumieniu przepisów ustawy o transporcie kolejowym. W myśl art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, w brzmieniu obowiązującym w dniu 28 lutego 2003 r. (Dz. U. Nr 96, poz. 591 ze zm.), linia kolejowa oznacza - drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty. Natomiast przyległy pas gruntu oznacza pasy gruntu wzdłuż drogi szynowej usytuowane po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego (art. 4 pkt 4 ww. ustawy). Minister wskazał następnie, że powołany wyżej art. 37a określa przesłanki, których łączne wystąpienie powoduje skutek w postaci przejścia prawa własności gruntu stanowiącego element linii kolejowej na rzecz Skarbu Państwa i jednoczesne ustanowienie prawa użytkowania wieczystego tego gruntu na rzecz PKP S.A. wraz z własnością urządzeń infrastruktury kolejowej. Dla spełnienia przesłanek wynikających z powołanego przepisu wystarczy stwierdzenie, że na gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa, a spółka Polskie Koleje Państwowe S.A. miała przedmiotową nieruchomość w tym dniu we władaniu oraz że nieruchomość w tym dniu nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP S.A.

Zdaniem Ministra ze zgromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego oraz z analizy treści księgi wieczystej nr [...] wynika, że działki nr [...] i nr [...], w dacie 28 lutego 2003 r. stanowiły własność E. O. oraz E. O.2, na podstawie umowy sprzedaży z dnia 8 października 1998 r., Rep. A 5401/98. Organ wskazał, że jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w Żyrardowie sygn. akt I Ns 616/19 spadek po E. O.2, zmarłym w dniu [...] marca 2019 r., nabyła żona E. O. oraz córki J. C. i S. W. po 1/3 części każda z nich.

Zdaniem Ministra Wojewoda Mazowiecki w decyzji Nr 825/2014 z dnia 23 maja 2014 r. zasadnie wskazał, iż w dniu 28 lutego 2003 r., działki nr [...] i [...] stanowiły własność osób fizycznych, a tym samym przedmiotowy grunt nie stanowił własności Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego.

Odnosząc się do pozostałych przesłanek zastosowania art 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r., czyli zajętości danej nieruchomości pod czynną linię kolejową oraz pozostawania we władaniu PKP S.A., Minister stwierdził, że ze znajdujących się w aktach niniejszej sprawy dokumentów wynika, że działki nr [...] i [...] zajęte były pod czynną linię kolejową oraz pozostawały we władaniu PKP S.A.

Powyższe potwierdza dołączony do akt sprawy wykaz inwentarzowy urządzeń PKP znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości, zgodnie z którym na działkach nr [...] i [...] od 1986 r. znajdowały się urządzenia srk na szlaku [...].

Minister wskazał następnie, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie Dyrektora Regionalnego ds. Współpracy z Samorządami oraz Dyrektora Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami w Warszawie z dnia 18 stycznia 2013 r. wskazujące, iż w dacie 28 lutego 2003 r. grunt obejmujący m.in. przedmiotowe działki wchodził w skład linii kolejowej nr [...], która została wybudowana w 1974 r.

Zdaniem Ministra wobec faktu, że dyspozycji ww. art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r, podlegały tylko grunty wchodzące w skład linii kolejowej, istotne znaczenie ma interpretacja użytego w przepisie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. zwrotu normatywnego "linia kolejowa". Minister podniósł, że ww. ustawa z dnia 8 września 2000 r. nie definiuje tych pojęć, zatem w tym zakresie odnieść się należy do definicji zawartych w ustawie o transporcie kolejowym. Organ wskazał, że mając na uwadze, iż dla regulacji stanu prawnego nieruchomości w trybie art. 37a ww. ustawy z dnia 8 września 2003 r. znaczenie ma stan prawny i faktyczny istniejący w dniu 28 lutego 2003 r., a zatem do ustalenia, co należy rozumieć przez linie kolejowe niezbędne jest odniesienie się do ustawy z 27 czerwca 1997 r, o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 96, poz. 591 ze zm., dalej jako: "ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r."), w wersji wówczas obowiązującej. Odnosząc się do pozostałych przesłanek zastosowania art 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r., czyli zajętości danej nieruchomości pod czynną linię kolejową oraz pozostawania we władaniu PKP S.A., Minister stwierdził, iż ze znajdujących się w aktach niniejszej sprawy dokumentów wynika, że działki nr [...] i [...] zajęte były pod czynną linię kolejową oraz pozostawały we władaniu PKP S.A. Zgodnie zaś z art 4 pkt 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. pod pojęciem linii kolejowej należy rozumieć drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty. Zatem z art. 4 ww. ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r, wynika zdaniem Ministra, że urządzenia srk (na szlaku [...]) stanowią linię kolejową, bowiem są urządzeniami przeznaczonymi do prowadzenia ruchu kolejowego. Wobec powyższego, w ocenie Ministra, Wojewoda Mazowiecki w decyzji Nr 825/2014 z dnia 23 maja 2014 r. znak SPN-II.752.65.2013.ZW prawidłowo ustalił, iż zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r.

Organ wskazał, że wnioskodawczyni we wniosku o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji zarzuciła, iż Wojewoda Mazowiecki nie wziął pod uwagę, iż wcześniejsza decyzja Wojewody Mazowieckiego z dnia 28 grudnia 2012 r. znak WIŚII.747.1.324.2011.BG1 o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej wprowadziła zmiany w stanie faktycznym i prawnym przedmiotowej nieruchomości mające znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia postępowania uwłaszczeniowego. Ponadto wskazała na uchybienie w postaci skierowania przedmiotowej decyzji do osób fizycznych, które w chwili jej wydania nie były już właścicielami działek gruntu objętych decyzją. Odnosząc się do powyższych zarzutów Minister stwierdził, że zgodnie z omawianą decyzją Wojewody Mazowieckiego Nr 825/2014 z dnia 23 maja 2014 r. uwłaszczenie działek nr [...] i [...] nastąpiło z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. Zatem przedmiotowa decyzja wprawdzie została wydana w 2014 r., jednakże odnosi się do stanu prawnego ustalonego na dzień 28 lutego 2003 r. W związku z powyższym, w ocenie Ministra, niezasadny jest zarzut wnioskodawczyni dotyczący skierowania decyzji uwłaszczeniowej do osób nieuprawnionych, bowiem Wojewoda Mazowiecki ustalał właścicieli przedmiotowych działek, aktualnych na dzień 28 lutego 2003 r. Dodatkowo Minister podkreślił, że przedmiotowa decyzja nie tworzy nowego stanu prawnego, tylko potwierdza stan prawny aktualny na dzień 28 lutego 2003 r., bowiem stanowi decyzję o charakterze deklaratoryjnym. Decyzja uwłaszczeniowa ma charakter deklaratoryjny, mocą której zostaje potwierdzone przekształcenie władania w prawo własności gruntu w przypadku ziszczenia się prawem przewidzianych przesłanek. Minister wskazał także, że w odniesieniu do takich decyzji trudno mówić o ich wykonalności w sensie faktycznym czy prawnym. Decyzja taka ze swej istoty potwierdza jedynie istniejący obiektywnie stan faktyczny i prawny. Ziszczenie się pozytywnych przesłanek uwłaszczenia w dniu 28 lutego 2003 r. (przy braku przesłanki negatywnej) uprawnia organ do wydania decyzji uwłaszczeniowej, niezależnie od tego, jakie czynności prawne zostały podjęte w stosunku do nieruchomości w okresie między wyżej wskazaną datą a wydaniem tejże decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 33/09).

Minister podniósł, że decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej z dnia 28 grudnia 2012 r. znak WIŚ-II.747.1.324.2011.BG1 w części zmieniona a w części utrzymana ostateczną decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 21 sierpnia 2013 r. znak BOII-2ło-772-5-1216/13, na którą powołuje się wnioskodawczyni, posiada natomiast charakter konstytutywny, a zatem wywołuje skutki ex nunc, czyli od chwili w której stała się ostateczna. Decyzja tego rodzaju, w przeciwieństwie od rozstrzygnięcia o charakterze deklaratoryjnym, tworzy nowy stan prawny. Oznacza to, iż okoliczność wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej z dnia 28 grudnia 2012 r. znak WIŚ-II.747.1.324.2011.BG1 przed decyzją uwłaszczeniową nie stanowi naruszenia prawa, skutkującego stwierdzeniem nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Mając powyższe na uwadze, Minister stwierdził, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wojewody Mazowieckiego Nr 825/2014 z dnia 23 maja 2014 r.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła spółka PKP Polskie Linie Kolejowe Spółka Akcyjna (skarżąca), zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji skarżąca spółka zarzuciła:

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 k.p.a. w związku z art 107 par. 3 kpa, poprzez brak podjęcia z urzędu wszystkich czynności wymaganych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz brak logicznego ustosunkowania się w uzasadnieniu decyzji do uwarunkowań historycznych. Organ - w osobie Ministra Rozwoju i Technologii - w ogóle nie przeanalizował kwestii związanych z faktem, że PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. uzgodniła wysokość odszkodowania w drodze negocjacji, a następnie wypłaciła odszkodowanie na rzecz dotychczasowych, wskazanych w księgach wieczystych właścicieli działek ewidencyjnych. Zgodnie z Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 lipca 2022 r. II SA/Sz 294/22 organ administracji ma obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego w kontekście zasady dwuinstancyjności postępowania. (...) Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 k.p.a. organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę uprzednio rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji. W szczególności na organie odwoławczym ciąży obowiązek ustosunkowania się do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów, zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 kp.a., przez wskazanie faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, dla których odmówił innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej, a także przyczyn, dla których wnioskowanych dowodów nie przeprowadził, a w rezultacie dlaczego nie uznał zasadności argumentów podniesionych w odwołaniu. Zdaniem skarżącej wydając decyzję uwłaszczeniową Wojewoda Mazowiecki, nie wziął pod uwagę, iż wcześniejsza decyzja o ULLK wprowadziła zmiany w stanie faktycznym i prawnym mające znaczenie dla prawidłowego postępowania uwłaszczeniowego. W konsekwencji, zdaniem skarżącej, wydana przez Wojewodę Mazowieckiego wcześniejsza decyzja ULLK usankcjonowała kwestię praw do nieruchomości, a późniejszej decyzji uwłaszczeniowej ta sama materia, przez ten sam organ została rozstrzygnięta ponownie, co stanowi podstawowy zarzut nieważności postępowania w zakresie res iudicata czyli powagi rzeczy osądzonej w świetle art. 156 § 1 ust. 3 kpa.

- naruszenie art. 8 kpa tj. pogłębiania zaufania do organów Państwa. Organ administracji jakim jest wojewoda ma, albo raczej powinien mieć spis wszystkich decyzji podejmowanych przez pracowników jednostki i powinien weryfikować czy rozstrzygnięcie w danej sprawie już wcześniej nie zapadło, celem nie dublowania się rozstrzygnięć administracyjnych. Skarżąca wskazała, że w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2020 r. VII SA/Wa 2501/19 wyraźnie podkreślono, że zmienność poglądów prawnych wyrażonych w decyzjach organów administracji w odniesieniu do tego samego adresata, wydanych na tle takich samych stanów faktycznych, ze wskazaniem tej samej podstawy prawnej decyzji, bez wątpienia może naruszać zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, gdy zmiana taka została dokonana bez bliższego jej uzasadnienia. Organ administracji może więc zmienić pogląd co do treści podejmowanego rozstrzygnięcia, które powinno zapaść w danego typu sprawach, ale musi taką zmianę dokładnie uzasadnić.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i ewentualnie o rozważenie uchylenia rozstrzygnięcia administracyjnego poprzedzającego zaskarżaną decyzję oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Uczestnik postępowania PKP SA w Warszawie wniósł o oddalenie skargi w całości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Ministra Rozwoju i Technologii z 7 sierpnia 2023 r., mocą której odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Mazowieckiego Nr 825/2014 z dnia 23 maja 2014 r., stwierdzającej nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej [...], położonego w powiecie [...], gminie [...], obręb [...], oznaczonego jako działki ewidencyjne nr [...] o pow. 0,0500 ha i [...] o pow. 0,0400 ha, oraz stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r, przez PKP S.A. prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu opisanego wraz ze stwierdzeniem nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności urządzeń znajdujących się na tym gruncie, uznając, że decyzja ta nie jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 kpa.

Wskazać przy tym należy, że istotą postępowania nieważnościowego jest weryfikacja określonego rozstrzygnięcia z punktu widzenia kwalifikowanych wad prawnych, wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie to jest wyjątkiem od obowiązującej w postępowaniu administracyjnym, wyrażonej w art. 16 k.p.a., zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. A zatem nie jest dopuszczalne "podciąganie" wypadków zwykłego naruszenia prawa pod naruszenie kwalifikowane, rażące. Nadto dla przyjęcia, że określona decyzja została podjęta z kwalifikowanym naruszeniem prawa niezbędne jest wykazanie, że przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny. Dokonanie powyższej weryfikacji decyzji odbywa się w oparciu o stan faktyczny i prawny sprawy aktualny na czas rozstrzygnięcia objętego zarzutem nieważności. Z tego też powodu organ nadzoru zasadniczo opiera się na okolicznościach faktycznych sprawy ustalonych w kontrolowanym postępowaniu, a tylko wyjątkowo prowadzi postępowanie dowodowe, choćby dla zbadania statusu strony postępowania czy weryfikacji kluczowych okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia nieważności rozstrzygnięcia (vide: wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2009 r. I OSK 207/08; wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2017 r., II OSK 873/17). Nie jest natomiast celem postępowania nadzorczego zebranie i ocena okoliczności sprawy w taki sposób, jaki został zastrzeżony dla postępowania zwyczajnego, zakończonego rozstrzygnięciem objętym postępowaniem nadzorczym. Z kolei stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. możliwe jest tylko w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwoma decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Decyzja ostateczna ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony. Tym samym o powadze rzeczy osądzonej świadczy tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami, to jest pomiędzy sprawą rozstrzygniętą decyzją, która ma zostać unieważniona, a sprawą, której dotyczy uprzednio wydana decyzja ostateczna.

Materialnoprawną podstawą badanej w trybie nadzorczym decyzji Wojewody był art. 37a ust. 4 ustawy z dnia 8 września 200 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (ustawa), w związku z art. 4 pkt 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (utk). Zgodnie z treścią art. 37a ust 1 i 2 ustawy grunty wchodzące w skład linii kolejowych, pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu Polskich Kolei Państwowych S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub Polskich Kolei Państwowych S.A., stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7 i przedmiotem użytkowania wieczystego Polskich Kolei Państwowych S.A., a budynki, lokale i inne urządzenia znajdujące się na tych gruntach - własnością Polskich Kolei Państwowych S.A. Nabycie praw w tym trybie potwierdza wojewoda w drodze decyzji i nie może ono naruszać praw osób trzecich. Jak zasadnie wskazał Minister powołany przepis ma na celu uporządkowanie stosunków własnościowych gruntów będących częścią składową linii kolejowych w rozumieniu przepisów ustawy o transporcie kolejowym. W myśl, przywołanego także przez Ministra, art. 4 ust. 2 utk obowiązującym w dniu 28 lutego 2003 r. linia kolejowa oznacza - drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty. Natomiast przyległy pas gruntu oznacza pasy gruntu wzdłuż drogi szynowej usytuowane po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego (art. 4 pkt 4 ww. utk). Łączne spełnienie przesłanek określonych art. 37 a ustawy powoduje skutek w postaci przejścia prawa własności gruntu stanowiącego element linii kolejowej na rzecz Skarbu Państwa i jednoczesne ustanowienie prawa użytkowania wieczystego tego gruntu na rzecz PKP S.A. wraz z własnością urządzeń infrastruktury kolejowej. Zasadnicze znaczenie zatem dla oceny legalności decyzji Wojewody, a w konsekwencji oceny zaskarżonej decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności badanej w trybie nadzorczym decyzji, ma istniejący w dniu 28 lutego 2003 r. stan prawny przedmiotowych nieruchomości. Podkreślić w tym miejscu należy że wydawane na podstawie art. 37 a ustawy decyzje administracyjne mają charakter deklaratoryjny, gdyż potwierdzają one zaistniały ex lege skutek prawny. Nabycie z mocy prawa określonego uprawnienia oznacza, że nabycie to jest przewidzianym w ustawie skutkiem, który następuje z dniem wejścia w życie przepisu prawnego, jeżeli są spełnione wymienione w tym przepisie warunki jego nabycia. Skutek ten następuje bez względu na późniejsze zdarzenia prawne. Zasady tej nie podważa to, że nabycie prawa stwierdza się w drodze decyzji administracyjnej, która jest niezbędna jedynie dla potwierdzenia prawa nabytego już z mocy ustawy. Decyzja taka w swej istocie potwierdza bowiem, że konkretny podmiot nabył określone prawo z dniem wskazanym w przepisie, a więc odnosi się do ówczesnego stanu prawnego nieruchomości i nie rozstrzyga o stanie prawnym powstałym na skutek zdarzeń późniejszych, które mogły nastąpić po dniu wejścia w życie ustawy (vide uchwała NSA z dnia 18 marca 1996 r., sygn. akt OPK 2/96 , Lex nr 27846).

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że w dniu 28 lutego 2003 r. na gruncie – na działkach nr [...] i nr [...] - usytuowana była linia kolejowa, a spółka Polskie Koleje Państwowe S.A. miała przedmiotową nieruchomość w tym dniu we władaniu zaś sama nieruchomość w tym dniu nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP S.A. lecz osób fizycznych E. O. oraz E. O.2, a następnie także ich córek J. C i S. W. (księga wieczysta nr [...], powołane przez organ postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku), czego w zasadzie skarżąca nie kwestionuje już w skardze podnosząc w zasadzie wyłącznie zarzut res iudicata wobec na nowo ukształtowanego stanu prawnego decyzją lokalizacyjną z 2012. Tymczasem, jak zasadnie podkreślił Minister, kontrolowana w trybie nadzorczym decyzja Wojewody potwierdziła jedynie stan prawny istniejący w dniu 28 lutego 2003 r. , a nie kształtowała go na nowo w przeciwieństwie właśnie do powoływanej przez skarżącą decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej z dnia 28 grudnia 2012 r. znak WIŚ-II.747.1.324.2011.BG1 w części zmienionej, a w części utrzymanej ostateczną decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 21 sierpnia 2013 r. znak BOII-2ło-772-5-1216/13, która ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, czyli od chwili w której stała się ostateczna. Jak słusznie wskazał organ z deklaratoryjnego charakteru decyzji uwłaszczeniowej wynika, iż właściwy organ administracji podejmując w tym przedmiocie rozstrzygnięcie bada jedynie, czy spełnione zostały pozytywne przesłanki uwłaszczenia wynikające z treści art. 37 a ustawy. Ziszczenie się pozytywnych przesłanek uwłaszczenia w dniu 28 lutego 2003 r. (przy braku przesłanki negatywnej) uprawniało organ do wydania decyzji uwłaszczeniowej, niezależnie od tego, jakie czynności prawne zostały podjęte w stosunku do nieruchomości w okresie między 28 lutym 2003 r., a wydaniem tejże decyzji. Podkreślić ponownie należy, że decyzja uwłaszczeniowa wydana w 2014 r., odnosiła się bowiem do stanu prawnego ustalonego na dzień 28 lutego 2003 r., zaś decyzja lokalizacyjna kształtowała na nowo stan prawny od daty, w której stała się ostateczna czyli po roku 2012 a nie na dzień 28 lutego 2003. Decyzja ostateczna ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony. Jak już wskazano res iudicata następuje w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Tożsamość ta będzie istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy. Do zaistnienia przypadku res iudicata w ramach podstaw nieważnościach konieczne jest ustalenie stosunku tożsamości pomiędzy sprawą rozstrzygniętą decyzją, która ma zostać unieważniona, a sprawą, której dotyczy uprzednio wydana decyzja ostateczna (wyrok NSA z 6 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1715/22). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zaistniała, gdyż pomiędzy decyzjami z 2012 r. (lokalizacyjną) i 2014 r. (uwłaszczeniową) brak jest stosunku tożsamości, co oznacza że zarzuty strony okazały się nieuzasadnione.

Nie jest również zasadny zarzut naruszenia przez organ administracji art. 7, 77 § 1 kpa. W ocenie Sądu organ administracji podjął wszelkie niezbędne czynności dla wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy i nie ma żadnych podstaw do kwestionowania prawidłowości tych ustaleń. Przeprowadzona przez organy ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie ma cech dowolności i nie narusza zasady pogłębionego zaufania do władzy publicznej. Przyjęte przez organ stanowisko zostało należycie uzasadnione, poprzez wskazanie dowodów, na których oparł swoje rozstrzygnięcie oraz przyczyn, dla których nie podzielił podnoszonej przez skarżącą argumentacji, wyjaśniając również przy tym podstawę prawną wydanej decyzji. Wprawdzie organ nie powołał wprost art. 156 § 1 pkt 3 kpa jednak wyjaśnił dlaczego jego zdaniem w decyzjach tych nie występują stosunek tożsamości i odniósł się do wszystkich zarzutów skarżącej.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.