Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 2703/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 71a § 9; art. 89.
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del) Anna Juszczyk-Wiśniewska, (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 19 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "W." S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 1305/19 w sprawie ze skargi "W." S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 12 września 2019 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od "W." S.A. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 20 lutego 2020r. sygn. akt I SA/Kr 1305/19 oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej DIAS) z dnia 12 września 2029 r. w przedmiocie określenia nieprzekazanej kwoty wierzytelności. Zaskarżonym postanowieniem DIAS utrzymał w mocy postanowienie z 31 maja 2019r. którym Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. określił wysokości nieprzekazanej kwoty - wierzytelności z tytułu wystawianych faktur, w tym faktury VAT nr [...] z 16 sierpnia 2018r.

Z akt sprawy wynika, że zawiadomieniem z 11 czerwca 2018r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej w W. S.A. (dłużnik zajętej wierzytelności) z tytułu wystawionych faktur. Zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 19 czerwca 2018r. Dłużnik zajętej wierzytelności w dniu 26 czerwca 2018r. złożył oświadczenie, w którym wyjaśnił, że na dzień sporządzenia pisma nie przysługuje od spółki W. S.A. jakakolwiek wierzytelność.

Z protokołu kontroli przeprowadzonej w dniu 18 marca 2019r. wynika, że dłużnik zajętej wierzytelności dokonał wypłaty w dniu 2 października 2018r. na rzecz zobowiązanego kwoty 3.505,50 zł wynikającej z faktury wystawionej w dniu 30 sierpnia 2018r. W zastrzeżeniach do protokołu kontroli, dłużnik zajętej wierzytelności podniósł, że nie pozostawał ze zobowiązanym w jakichkolwiek relacjach umownych, a prace budowlane były przez zobowiązanego wykonywane na podstawie dwóch zleceń tj. z kwietnia (rozliczone w dniu 30 maja 2018r. tj. przed dniem dokonania zajęcia) oraz zlecenia z 28 czerwca 2018r. tj. zawartego po dacie zajęcia wierzytelności, ale też po dacie udzielenia przez W. S.A. odpowiedzi na dokonane zajęcie. Według dłużnika zajętej wierzytelności dokonane zajęcie nie dotyczyło zlecenia zawartego po dokonaniu zajęcia wierzytelności, stąd Spółka nie była zobowiązana do przekazania organowi egzekucyjnemu żadnych kwot tytułem tego zajęcia, a co za tym, nie uchylała się od jego wykonania.

Organ egzekucyjny nie zgodził się z twierdzeniami dłużnika. Wskazał, że dokonał zajęcia tytułem "wystawionych faktur" tj. wszystkich faktur, także tych wystawionych w przyszłości nie zaś jednej konkretnej faktury. Spółka zawierała umowy o wykonanie robót budowlanych z dłużnikiem wcześniej, przed dokonaniem zajęcia, a zatem te wierzytelności istniały, a jedynie były uregulowane przed datą dokonania zajęcia. Następne zaś zlecenie było dokonane zaledwie 2 dni po udzieleniu odpowiedzi na zajęcie wierzytelności, a zatem dłużnik zajętej wierzytelności miał pełną świadomość, że dokonane zajęcie wierzytelności pozostaje aktualne i nie zostało uchylone. Wypłatę należności dłużnikowi po dacie dokonania zajęcia wierzytelności bez zgody organu egzekucyjnego organ uznał jako bezpodstawne uchylenie się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu.

Od wyroku oddalającego skargę na postanowienie DIAS, Strona złożyła skargę kasacyjną w której zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci:

1. art. 89 § 2 zd. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej jako "u.p.e.a.") przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej, zajęcie to jest również skuteczne względem wierzytelności wynikających z przyszłych umów zawartych po dacie dokonania tego zajęcia, podczas gdy prawidłowa interpretacja tej normy prawnej wskazuje, iż takie zajęcie może być skuteczne względem wierzytelności przyszłych wyłącznie wtedy, gdy wierzytelności te powstaną z umów już istniejących w chwili otrzymania zawiadomienia o zajęciu,

2. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na bezpodstawnym przyjęciu, iż Skarżąca bezpodstawnie uchyliła się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności, podczas gdy prawidłowa analiza całokształtu okoliczności faktycznych w niniejszej sprawie, wskazuje, że działania Skarżącej nie były bezprawne, albowiem Skarżąca nie miała obowiązku przekazania na rzecz organu egzekucyjnego wierzytelności, która powstała ze stosunku prawnego, tj. umowy zlecenia zawartej po dacie doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej.

Mając powyższe na uwadze Strona wniosła o uchylenie wyroku i zaskarżonych postanowień oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, t.j. ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Skarga kasacyjna została zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona.

W niniejszej sprawie podniesione zarzuty dotyczyły naruszenia przepisów prawa materialnego, przy czym Strona nie zakwestionowała ustaleń faktycznych sprawy. Z ustaleń tych wynika, że skarżąca Spółka w ramach działalności gospodarczej kooperowała, współpracowała z podmiotem z R. Spółka L. nie wykonywała jednostkowej usługi lecz w krótkich odstępach czasu wykonywała prace w lokalach mieszkalnych położonych w K. przy ul. G. W świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. możliwość zakwestionowania ustalonego przez organy i zaaprobowanego przez Sąd I instancji stanu faktycznego wymagałaby istnienia zarzutów sformułowanych co do naruszenia przepisów postępowania, traktujących o prawidłowości toku postępowania i wiążącego charakteru ustaleń faktycznych sprawy. Ustalenia stanu faktycznego powinny być dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.). Skarga kasacyjna takich zarzutów nie zawiera.

Niezasadny jest zarzut naruszenie art. 89 § 2 zd. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.), dalej: "u.p.e.a." poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej, zajęcie to jest również skuteczne względem wierzytelności wynikających z przyszłych umów zawartych po dacie dokonania tego zajęcia, podczas gdy prawidłowa interpretacja tej normy prawnej wskazuje, iż takie zajęcie może być skuteczne względem wierzytelności przyszłych wyłącznie wtedy, gdy wierzytelności te powstaną z umów już istniejących w chwili otrzymania zawiadomienia o zajęci. Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że interpretacja powołanego przepisu jest zbieżna z tą jaką zaprezentował autor skargi kasacyjnej. W zasadzie uzasadnienie skargi kasacyjnej zmierzało do wykazania, że Sąd I instancji dokonał niewłaściwej interpretacji stanu faktycznego.

Zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Przewidziane w art. 89 u.p.e.a. prawo organu egzekucyjnego do zajęcia wierzytelności zobowiązanego odnosi się wyłącznie do wierzytelności istniejących. Wynika to z treści powyższego przepisu, a w szczególności z § 2 i zawartego w nim wyjątku. Przewidziano bowiem w § 2, że "Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług".

Nie budzi zatem wątpliwości, że skoro wyjątek, polegający na możliwości zajęcia "przyszłych" wierzytelności, odnosi się do przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, to wierzytelność musi istnieć w dniu dokonania tego zajęcia. W doktrynie wskazuje się bowiem (Piotr Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji, wydanie VIII, 2018 r. pub. Lex, komentarz do art. 89 u.p.e.a.), że "zajęcie przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług jest konsekwencją zajęcia istniejącej już wierzytelności. Oznacza to, że zostaną zajęte wszystkie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług przysługujące zobowiązanemu od dłużnika zajętej wierzytelności, niezależnie od tego, czy w chwili doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności istniał stosunek prawny, z którego wynikałyby owe wierzytelności. Warunkiem powstania tego skutku jest jednak istnienie w chwili zajęcia chociaż jednej wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług. Mówiąc inaczej, nie można prewencyjnie kierować zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług. Jeżeli zatem skierowano zawiadomienie o zajęciu do podmiotu, wobec którego zobowiązanemu nie przysługuje w danym momencie wierzytelność z tytułu dostaw, robót i usług, to ewentualne przyszłe wierzytelności z tego tytułu nie będą mogły być zajęte na podstawie takiego zawiadomienia. Będzie wówczas – po powstaniu wierzytelności – konieczne ponowne zawiadomienie dłużnika zajętej wierzytelności o zajęciu tej wierzytelności". W pierwszym zdaniu art. 89 § 2 u.p.e.a mowa, że zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Skoro w regulacji tej mowa o dłużniku zajętej wierzytelności, to znaczy, że w chwili zajęcia dłużnik już jest, czyli musi istnieć jakaś konkretna umowa, na podstawie której w przyszłości mają powstać wierzytelności, które mogłyby być przekazywane do organu egzekucyjnego, na przykład umowa, w której zobowiązany (w stosunku do którego prowadzona jest egzekucja) zobowiązał się w przyszłości do dostaw towarów, czy usług na rzecz tego dłużnika. Przepis art. 89 § 2 u.p.e.a. umożliwia dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych, tj. takich, które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia. Wierzytelności te powinny wynikać z umów dostaw, robót i usług zawartych przed dokonaniem zajęcia. Jak już wcześniej wskazano Strona skutecznie nie zakwestionowała ustalenia, że taki stosunek zobowiązaniowy pomiędzy Skarżącą a L. istniał w dacie zajęcia wierzytelności. Oznacza to, że zajęcie było skuteczne, gdyż dotyczyło wierzytelności które powstaną z umowy już istniejącej w chwili otrzymania zawiadomienia o zajęciu. Tym samym jako niezasadny należy uznać zarzut błędnej interpretacji art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.

Wbrew temu, co twierdzi skarżąca WSA nie naruszył również art. 71a § 9 u.p.e.a. przez jego błędną wykładnię. W ocenie Strony błędna wykładnia polegała na bezpodstawnym przyjęciu, że Skarżąca bezpodstawnie uchylała się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności, podczas gdy takiego obowiązku nie miała, ponieważ wierzytelność powstała po dacie doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej. Tym samym działania Strony nie były bezprawne. Zgodnie z art. 71a § 9 u.p.e.a. jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. Jak już wcześniej wskazano, stan faktyczny przyjęty jako podstawa orzekania nie został zakwestionowany przez Stronę. Podstawą określenia wysokości nieprzekazanej kwoty stanowiło ustalenie, że spółka w ramach działalności współpracowała ze Spółką L., tym samym uznano, że pomiędzy podmiotami w dacie zajęcia wierzytelności w dniu 19 czerwca 2018 r. istniały relacje umowne na podstawie których w przyszłości mogą powstać wierzytelności, które mogłyby być przekazane do organu egzekucyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że rozporządzenie wierzytelnością po jej zajęciu nie jest możliwe (por. wyrok NSA z 25 sierpnia 2021 r., III FSK 937/18). Skuteczność zawiadomień o zajęciu wierzytelności, zgodnie z przepisem art. 89 § 2 u.p.e.a., następuje z datą ich odbioru przez dłużnika zajętej wierzytelności. Zajęcie egzekucyjne to czynność organu egzekucyjnego w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Podmiot do którego zajęcie jest kierowane staje się dłużnikiem zajętej wierzytelności pieniężnej, o której mowa w art. 89 § 1 u.p.e.a., z chwilą doręczenia mu stosownego zawiadomienia, w przypadku gdy wierzytelność, tj. uprawnienie do świadczenia pieniężnego istnieje i przysługuje dłużnikowi na podstawie określonego stosunku prawnego (por. wyrok NSA z 27 listopada 2020 r., II FSK 1449/20). Zwrot "bezpodstawnie uchyla się", odnosi się wyłącznie do okoliczności prawnych, przesłanki tej nie można natomiast odnosić do okoliczności faktycznych (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2017 r., II FSK 1255/15).

Zasadnie Sąd I instancji wskazał, że podstawą do uchylenia się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu – w rozumieniu art. 71a § 9 mogą być tylko takie okoliczności prawne które umożliwiają mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia) a to nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie.

Z tych wszystkich względów, skoro zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w związku z art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265) i zasądził od Skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kwotę 360 (75% z kwoty 480 zł) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., dalej: ustawa COVID) oraz zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej z 15.06.2023 r. Wymienionym zarządzeniem strony zawiadomiono o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i poinformowano o możliwości uzupełnienia argumentacji w piśmie procesowym.

|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |

|Anna Juszczyk-Wiśniewska |Paweł Borszowski |Wojciech Stachurski |