Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1567/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 54 § 1, art. 1a pkt 2, art. 33
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 642/23 w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 14 grudnia 2022 r., nr 1401-IEE3.711.1.218.2022.2.KM w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od R. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok sądu pierwszej instancji.

Wyrokiem z 7 lipca 2023 r., III SA/Wa 642/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R. K. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 14 grudnia 2022 r., nr 1401-IEE3.711.1.218.2022.2.KM w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Skarżący wniósł do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wołominie skargę na zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych wskazując, że zastosowano wobec niego środki egzekucyjne w postaci zajęcia wierzytelności na 5 rachunkach bankowych i w konsekwencji obciążono go ponad miarę. Organ pierwszej instancji oddalił tę skargę, zaś zaskarżonym postanowieniem z 14 grudnia 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy.

Sąd pierwszej instancji zaaprobował rozstrzygnięcia organów egzekucyjnych, stwierdzając brak jakichkolwiek nieprawidłowości w działaniach zmierzających do zastosowania środka egzekucyjnego. Wskazał, że mając na celu doprowadzenie do wykonania przez zobowiązaną obowiązku o charakterze pieniężnym, zastosowano środek egzekucyjny określony w art. 1a pkt 12 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479, dalej jako "u.p.e.a."). Czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego odbyły się w sposób określony w art. 80 u.p.e.a. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego spełniało warunki określone w art. 67 § 2 u.p.e.a., z uwzględnieniem art. 67 § 2a u.p.e.a. i zostało doręczone zobowiązanemu wraz z odpisami tytułów wykonawczych jak i bankom. Sąd uznał, że nie ziściła się przesłanka określona przez ustawodawcę w art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a., tj. dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy. Za nieuzasadniony sąd uznał też zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

2. Skarga kasacyjna.

Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożył pełnomocnik Skarżącego. Zaskarżonemu w całości wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a zarzucił naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a.") poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi Skarżącego z uwagi na przyjęcie przez sąd, że w realiach przedmiotowej sprawy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 54 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.e.a. polegającego na błędnym uznaniu, że zaskarżone czynności egzekucyjne nie naruszały ustawy i nie stanowiły o zastosowaniu względem Skarżącego zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi Skarżącego z uwagi na przyjęcie przez sąd, że w realiach przedmiotowej sprawy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej jako ,,k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie oraz aprobatę sytuacji, w której organ II instancji przyjął, że organ I instancji rozpoznał istotę sprawy, a także prowadził postępowanie egzekucyjne w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej podczas gdy w ocenie Skarżącego z uwagi na naruszenie zasady proporcjonalności powyższe przepisy zostały naruszone, a rozstrzygnięcie organu II instancji stanowiło o powieleniu błędu organu I instancji,

3) art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi Skarżącego z uwagi na przyjęcie przez sąd, że w realiach przedmiotowej sprawy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 80 u.p.e.a. polegającego na błędnym uznaniu przez organ II instancji, że prawidłowe pozostawało działanie organu I instancji, który to dokonał kumulatywnego zastosowania wobec zobowiązanego środków egzekucyjnych w postaci zajęcia wierzytelności na rachunkach bankowych w pięciu bankach i w konsekwencji brak uznania przez organ II instancji, że ww. czynności organu I instancji stanowiły o obciążeniu zobowiązanego ponad miarę, co mogło skutkować uniemożliwieniem skarżącemu normalnego funkcjonowania, w tym prowadzenia działalności gospodarczej oraz ponoszenia kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem koniecznym dla niego i rodziny, a zatem nadmierną uciążliwością egzekucji prowadzonej przeciwko Skarżącemu, w okolicznościach w których na organie egzekucyjnym ciąży ustawowy obowiązek stosowania środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego.

W oparciu o te zarzuty autor skargi kasacyjnej wniósł o: uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 lipca 2023 r., postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 14 grudnia 2022 r. oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wołominie z 20 października 2022 r., oraz o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego oraz opłaty skarbowej w kwocie 17 zł według norm przepisanych. Jednocześnie, na podstawie art. 181 § 1 i art. 182 § 2 p.p.s.a. oświadczył, że Skarżący zrzeka się rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu, wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na rzecz organu od Skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach zarzutów kasacyjnych, a z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a zarzuty kasacyjne są niezasadne.

Istota powstałego w tej sprawie sporu, odzwierciedlona treścią zarzutów kasacyjnych, sprowadza się do odpowiedz na pytanie, czy podjęte wobec Skarżącego czynności egzekucyjne w postaci zajęcia rachunków bankowych w pięciu bankach, dokonane zostały zgodnie z ustawą oraz czy nie stanowiły zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zarzuty te mieszczą się w podstawach skargi na czynność egzekucyjną, o której mowa w art. 54 § 1 w zw. z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Uwaga ta wynika z faktu, że w ramach egzekucji administracyjnej strona może wnieść zarzuty, o których mowa w art. 33 u.p.e.a., a także skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. Skarga na czynność egzekucyjną oraz zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej są odrębnymi, niekonkurencyjnymi wobec siebie, środkami ochrony prawnej. Nie można ich stosować zamiennie. Każdy z nich dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Skarga na czynność egzekucyjną ma charakter środka subsydiarnego i nie będzie dopuszczalna, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia, np. zarzut, zażalenie na postanowienie (zob. szerzej: P. M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, wyd. VI, LexisNexis 2011, tezy komentarza do art. 1a i art. 54 u.p.e.a.; a także wyroki NSA: z 10 listopada 2021 r., III FSK 313/21; z 29 marca 2022 r., III FSK 611/21). Złożona w tej sprawie skarga na czynności egzekucyjne została oparta na podstawach wynikających z art. 54 § 1 u.p.e.a. i bez wątpienia jest dopuszczalna. Dopuszczalność tej skargi nie oznacza jednak, że jest ona zasadna, co właściwie zostało ocenione przez sąd pierwszej instancji.

Odnosząc się do pierwszej wskazanej przez Skarżącego podstawy skargi na czynność egzekucyjną, tj. dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy (art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), należy wyjaśnić, że może to polegać na podjęciu przez organ egzekucyjny czynności niedopuszczalnej przez ustawę, jak i podjęciu czynności, która co prawda jest dopuszczalna, ale sposób jej podjęcia narusza przepisy ustawy. W tej sprawie nie ma wątpliwości, że podjęte wobec Skarżącego czynności w postaci zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, mieszczą się w pojęciu czynności egzekucyjnej w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a. i stanowią dopuszczalny środek egzekucyjny, o którym mowa w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Procedura podejmowania tej czynności została opisana w art. 80 u.p.e.a. Należy zgodzić się z sądem pierwszej instancji, że w tej sprawie zachowane zostały wszystkie wymogi wynikające z tego przepisu, w tym również wymogi dotyczące treści samego zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności (art. 67 § 2 i 2a u.p.e.a.). Skarga kasacyjna nie zawiera argumentów podważających to stanowisko. Wbrew stanowisku Skarżącego, o dokonaniu czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy (art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) nie stanowi ilość zastosowanych środków egzekucyjnych. Ustawodawca nie wprowadził ilościowego limitu zajęć wierzytelności z rachunku bankowego.

Odrębną natomiast kwestią jest to, czy zastosowane wobec Skarżącego środki egzekucyjne nie były zbyt uciążliwe (art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). W tym zakresie również należy podzielić stanowisko sądu pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie taka przesłanka nie zachodzi. Przede wszystkim słusznie sąd pierwszej instancji wskazał, że wybór środka egzekucyjnego należy do organu egzekucyjnego i uwarunkowany jest możliwie najszybszym i najpełniejszym zaspokojeniem roszczeń wierzyciela. Trafnie też sąd ocenił, że egzekucja z rachunku bankowego jest jednym z łagodniejszych środków egzekucyjnych, gdyż rachunek bankowy cały czas pozostaje otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. Wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania (art. 81 § 4 u.p.e.a.). Ponadto, zobowiązany ze względu na jego ważny interes może wnosić o zwolnienie, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe (art. 13 § 1 u.p.e.a.).

W tej sprawie, jak zauważył sąd pierwszej instancji, Skarżący nie wskazał żadnych konkretnych argumentów na to, że zastosowane wobec niego środki egzekucyjne uniemożliwiają mu funkcjonowanie, w tym prowadzenie działalności gospodarczej. Subiektywne przekonanie o uciążliwości zastosowanych środków egzekucyjnych nie jest w tym zakresie wystraczające. Stosowanie środków egzekucyjnych z natury rzeczy jest uciążliwe dla zobowiązanego. Chodzi jednak o to, aby ta uciążliwość nie przekraczała miary niezbędnej do wyegzekwowania dochodzonego obowiązku. Okoliczności faktyczne tej sprawy nie wskazują, aby ta miara została przekroczona. Po pierwsze, za zastosowaniem wobec Skarżącego spornych środków egzekucyjnych przemawiała wysokość dochodzonych od niego należności, w kwocie 231.134,44 zł należności głównej wraz z odsetkami w wysokości 144.950 zł. Po drugie, należy zauważyć, że w odpowiedzi na zawiadamiania o zajęciu rachunków bankowych Skarżącego banki informowały organ egzekucyjny o przeszkodach w realizacji tych zajęć w postaci braku środków na rachunkach bankowych Skarżącego, czy też zbiegu egzekucji. W tej sytuacji trudno przyjąć, że wystarczającym byłoby zajęcie mniejszej ilości rachunków bankowych należących do Skarżącego. Trzeba zauważyć, że w art. 7 § 2 u.p.e.a., na który powołuje się autor skargi kasacyjnej, ustawodawca wskazał na dyrektywę stosowania środków egzekucyjnych, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego. W tej sprawie ta reguła nie została naruszona, podobnie jak nie zostały naruszone ogólne zasady postępowania administracyjnego, o których mowa w art. 7 i 8 k.p.a.

Z tych względów niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 7 § 2, art. 54 §1 pkt 1 i 2, art. 80 u.p.e.a. oraz art. 7 i 8 k.p.a., postawione w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).

SNSA Jolanta Sokołowska SNSA Krzysztof Winiarski SNSA Wojciech Stachurski