Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 645/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 11  ust. 2, art. 103, art. 107  ust. 1 , ust. 4a, ust. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 645/18 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 września 2018 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Halina Jakubiec, Sędziowie: WSA Bożenna Blitek (spr.), WSA Renata Czeluśniak, Protokolant: Tomasz Famulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2018 r., sprawy ze skargi J. C. działającej przez kuratora T. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie usług opiekuńczych skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2018 r. nr [...] Wójt Gminy odmówił J. C. przyznania świadczenie w formie usług opiekuńczych przez 5 dni robocze w tygodniu po 2 godziny dziennie. Wójt zaznaczył, że wnioskowane były następujące usługi – czynności pielęgnacyjne: toaleta, mycie, kąpanie i ubieranie podopiecznej, zmiana bielizny pościelowej i osobistej, przesłanie łóżka, pomoc w zaspokojeniu potrzeb fizjologicznych, karmienie podopiecznej, o ile stan zdrowia wymaga wykonywania tej czynności, przygotowywanie posiłków z uwzględnieniem diety zalecanej przez lekarza oraz czynności gospodarcze: zakupy, pomoc w przygotowaniu posiłku, utrzymanie czystości i porządku mieszkania świadczeniobiorcy, zamawianie lekarskich wizyt domowych i realizacja recept, dwa razy do roku mycie okien w pomieszczeniach, w których przebywa podopieczna, przynoszenie wody, opału i palenie w piecu. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 3 stycznia 2018 r. wniosek o przyznanie usług opiekuńczych dla J. C. złożył kurator niepełnosprawnej – syn T. C., z którym J. C. mieszka. W czasie przeprowadzanego wywiadu środowiskowego T. C. poinformował, że nie będzie udzielał żadnych informacji ani o sobie ani o swojej żonie, pomimo poinformowania go, że z racji prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z J. C. takie informacje są konieczne. T. C. odmówił złożenia oświadczenia o wysokości dochodów i innych, a wezwany pisemnie do złożenia stosownych oświadczeń pod rygorem odmowy przyznania pomocy, które to wezwanie odebrał osobiście, nie przedłożył żądanych dokumentów. Organ podał, że wnioskujący kontaktował się jedynie po to, aby wskazać pełnomocnika i w dniu 26 stycznia 2018 r. pełnomocnik – radca prawny dołączył pismo informujące o pełnomocnictwie, kserokopie dokumentacji medycznej członków rodziny wnioskującego za lata 2001-2017 oraz decyzje w sprawie świadczeń rentowych M. i T. C. Zdaniem organu, przedłożona dokumentacja nie czyniła zadość brakom niezbędnym do załatwienia sprawy, a zwłaszcza w kontekście ustalenia odpłatności za świadczone usługi. Organ ustalił, że świadczenia emerytalno-rentowe rodziny wynoszą 3.544,62 zł miesięcznie, że jedynie J. C. wymaga opieki drugiej osoby, że oprócz syna T. C. J. C. ma dwie córki, z których jedna mieszka obok, a druga 60 km dalej. Organ I instancji odmówił przyznania usług opiekuńczych z uwagi na brak współpracy wnioskodawcy uniemożliwiający zebranie materiału dowodowego w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji J. C., co jest niezbędne w oparciu o art. 107 ust. 5b ustawy o pomocy społecznej. Organ zaznaczył, że jako podstawę odmowy przyznania usług opiekuńczych uznał art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, nie mniej jednak wskazał, że art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej także stanowi podstawę wydania decyzji odmawiającej przyznania takich świadczeń. Organ zaznaczył także, że we wniosku T. C. domagał się m.in. takich usług jak mycie okien w pomieszczeniach, w których przebywa podopieczna, przynoszenie wody, opału i palenie w piecu pomimo tego, że J. C. przebywa w pomieszczeniu opalanym gazem, a dom ma instalację wodną. Organ zaznaczył, że wnioskujący nie wnioskował o przyznanie matce usług opiekuńczych na 2018 r., a zrobił to dopiero po ponagleniu pracownika socjalnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. C., w imieniu, której działa jej kurator T. C., wniosła o uchylenie decyzji i przyznanie jej usług opiekuńczych w 2018 r. przez 5 dni w tygodniu po 2 godziny dziennie lub o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Decyzji organu I instancji strona odwołująca się zarzuciła naruszenie:

1. art. 7 w zw. z art. 75 § 1 oraz art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, poprzez pominięcie dowodów z przesłuchania w charakterze świadków M. C. oraz kuratora T. C. oraz nieuwzględnieniu zgłoszonych w ramach postępowania wniosków dowodowych z dokumentów, których uwzględnienie było konieczne dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie opieki jakiej wymaga odwołująca się oraz możliwości sprawowania przez zobowiązanych do alimentacji, opieki mając na względzie ich sytuację rodzinną, zdrowotną oraz możliwości finansowe;

2. art. 78 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu dowodu z przesłuchania w charakterze świadków M. C. oraz kuratora T. C., pomimo iż dowód zgłoszony został na okoliczności mające istotne znaczenie w sprawie;

3. art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na braku wskazania przez organ administracji publicznej faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

4. art. 79 w zw. z art. 32 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na niedopuszczenie pełnomocnika odwołującej się do czynnego udziału w postępowaniu prowadzonym przez organ administracji publicznej;

5. art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż w niniejszej sprawie niemożliwym było ustalenie sytuacji dochodowej i majątkowej rodziny odwołującej się, podczas gdy strona odwołująca się na łamach pisma z dnia 24.01.2018 r. złożyła 23 wnioski dowodowe w tym dowód w postaci decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przedmiocie dochodów osiąganych przez kuratora T. C. i jego żonę M. C., co umożliwiało ustalenie dochodu i sytuacji majątkowej w/wymienionych,; art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie przyznania odwołującej się J. C. świadczenia w formie usług opiekuńczych poprzez 5 dni robocze w tygodniu po 2 godzinny dziennie, podczas gdy odwołująca się ze względu na zły stan zdrowia i całkowitą niezdolność do samodzielnej egzystencji wymaga korzystania z usług opiekuńczych, której zstępni w szczególności kurator nie są jej w stanie zapewnić samodzielnie.

W odwołaniu podano, że J. C. bezwzględnie wymaga usług opiekuńczych, z których korzystała od lat, natomiast spornym był tylko zakres przyznanych świadczeń. Zarzuciła nadto, że wbrew twierdzeniom organu, T. C. i M. C. wymagają opieki z uwagi na wiek, jak i postępującą degradację ich zdrowia. Podniosła, że złożono 23 nierozpoznane przez organ wnioski dowodowe, a zatem dokonanie prawidłowych ustaleń przez organ nie było możliwe. W szczególności w odwołaniu powołano się na uzasadnienie wyroku z dnia 28 lipca 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 470/17 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, z którego według odwołującej się wynika, że organ został zobligowany do przesłuchania świadków, albowiem ustalenie sytuacji życiowej osób zobowiązanych do alimentacji nie mogło nastąpić za pomocą innych środków, w tym wywiadu środowiskowego.

Decyzją z dnia 19 kwietnia 2018 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.), art. 8 i art. 11 ust. 2, art. 50 ust. 2, art. 107 ust. 1 i ust. 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2018 r. nr [...]. Uzasadniając swoją decyzję Kolegium stwierdziło, że usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą zostać przyznane osobie wymagającej pomocy innych osób ze względu na wiek, chorobę lub inną przyczynę. Co do zasady usługi te skierowane są do osób samotnych, ponieważ nie mogą one liczyć na pomoc najbliższych. Przyznanie takich usług osobie zamieszkującej z rodziną wymaga z kolei ustalenia, że rodzina osoby wymagającej pomocy innych osób, jak również niezamieszkujący z nią wspólnie małżonek, wstępni lub zstępni, nie mogą jej takiej pomocy zapewnić. Kolegium wskazało, że J. C. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. Wyżej wymieniona przeszła udar mózgu z częściowym paraliżem kończyny górnej i dolnej prawej części ciała. Utraciła mowę, ma przykurcz krtani oraz przepuklinę pępkową. Jest osobą leżącą i wymaga przyjmowania pokarmów, jak też lekarstw za pośrednictwem sondy, jest cewnikowana i pampersowana. Pozostaje pod opieką specjalisty neurologa, który w zależności od potrzeb przeprowadza wizyty domowe. J. C. ma również zapewnioną opiekę ze strony pielęgniarki paliatywnej przez pięć dni w tygodniu. Zamieszkuje w domu u swojego syna T. C., który jest jej kuratorem. Kolegium stwierdziło, że jak wynika ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji w dniu 9 styczniu 2018 r. pracownik socjalny udał się z wizytą do rodziny wnioskodawcy, celem przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w związku z wnioskiem T. C. z dnia 3 stycznia 2018 r. o przyznanie usług opiekuńczych dla matki J. C. Z notatek służbowych pracownika socjalnego oraz zapisów wywiadu wynika, że T. C. swoim zachowaniem utrudniał zebranie niezbędnych informacji w sprawie, w tym w szczególności dotyczących sytuacji materialnej członków rodziny J. C., podnosząc, iż nie prowadzi z matką wspólnego gospodarstwa domowego. Wszystkie oświadczenia uzupełnił jedynie w odniesieniu do sytuacji osoby wymagającej opieki, pomijając informację o sobie oraz swojej małżonce. W ocenie Kolegium, już sam fakt, że T. C. nie zawnioskował o przyznanie usług opiekuńczych na 2018 r., a zrobił to dopiero po ponagleniu pracownika socjalnego, poddaje w wątpliwość konieczność przyznania usług i priorytet tej formy pomocy dla samych członków rodziny. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu przez pełnomocnika odwołującej się Kolegium podniosło, że w rozpoznawanej sprawie T. C. swoim zachowaniem unikał przeprowadzenia pełnego wywiadu środowiskowego, co miało taki skutek, że organ pomocowy nie mógł rozeznać aktualnej sytuacji bytowej rodziny osoby wymagającej opieki, ponieważ twierdzenia T. C., jakoby niezdolna do samodzielnej egzystencji jego matka J. C. prowadziła odrębne gospodarstwo domowe jest w okolicznościach sprawy oczywiście bezzasadne. Zdaniem Kolegium, zachowanie T. C. wypełnia z kolei przesłankę wynikającą z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, skutkującą wydaniem decyzji o odmowie przyznania świadczeń opiekuńczych. W ocenie Kolegium, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie jest uzasadniony także zarzut, iż organ l instancji posiada negatywny stosunek do kuratora J. C., co miałoby świadczyć o braku bezstronności oraz obiektywizmu w rozpoznawaniu sprawy, ponieważ jest on gołosłowny i stanowi jedynie subiektywną ocenę pełnomocnika wnioskodawcy. Jako nieuzasadniony organ II instancji uznał także zarzut pełnomocnika o niepowiadomieniu go o czynnościach dowodowych, skoro pełnomocnik został ustanowiony w dniu 11.01.2018 r., a organ l instancji powziął o tym wiadomość w dniu 12.01.2018 r. i od tej daty wszystkie pisma organu kierowane były na adres Kancelarii. Podsumowując Kolegium stwierdziło, że w każdej sprawie organ pomocy społecznej rozważa sytuację życiową osoby ubiegającej o pomoc, jej stan zdrowia i na tej podstawie ustala zakres niezbędnych dla niej usług opiekuńczych, biorąc pod uwagę możliwości świadczenia tej pomocy przez ośrodek pomocy społecznej oraz potrzeby innych osób znajdujących się w sytuacji, o której mowa w tym przepisie. Przy rozpoznawaniu wniosków o przyznanie świadczeń w formie usług opiekuńczych jednocześnie muszą być wzięte pod uwagę możliwości finansowe organu oraz dokonanie wyważenia różnych grup interesów pomiędzy samymi potrzebującymi obywatelami z uwzględnieniem celów, zadań i funkcji, jakie ma do zrealizowania organ powołany do świadczenia pomocy społecznej. Organ powinien bowiem świadczyć pomoc jak najszerszej grupie osób potrzebujących, a w takim przypadku zawsze będzie posiadał zbyt ograniczone środki finansowe, aby w każdym przypadku odpowiedzieć pozytywnie na zapotrzebowanie wymagających pomocy obywateli. Pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią się ubiegających, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości.

Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodziła się J. C. i pismem z dnia 23 maja 2018 r. wiosła na nią skargę, domagając się jej uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, względnie uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania SKO. Równocześnie skarżąca wniosła o przeprowadzenie przez Sąd dowodu z załączonych do skargi dokumentów. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) w zw. z przepisem art. 75 § 1 k.p.a. oraz przepisem 77 § 1 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji administracyjnej Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2018 r. nr [...], pomimo braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego przez organ I instancji, w tym pominięcie dowodów z przesłuchania w charakterze świadków M. C. oraz kuratora T. C. oraz nieuwzględnienie zgłoszonych w ramach niniejszego postępowania wniosków dowodowych w postaci dokumentów, których uwzględnienie było konieczne dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie opieki jakiego wymaga skarżąca oraz możliwości sprawowania przez zobowiązanych do alimentacji opieki mając na względzie ich sytuację rodzinną, zdrowotną oraz możliwości finansowe;

2. art. 78 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 15.02.2018 r. nr [...], pomimo pominięcia przez organ I instancji dowodu z przesłuchania w charakterze świadków M. C. oraz kuratora T. C., który to dowód zgłoszony został na okoliczności mające istotne znaczenie w sprawie;

3. art. 107 § 3 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy decyzji administracyjnej Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2018 r. nr [...], pomimo braku wskazania przez organ I instancji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

4. art. 107 § 3 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na braku odniesienia się przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w treści zaskarżonej decyzji do wszystkich podniesionych przez skarżącą w treści odwołania z dnia 13.03.2018 r. zarzutów i jedynie wybiórczego rozpoznania odwołania skarżącej;

5. art. 79 w zw. z art. 32 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy decyzji administracyjnej Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2018 r. nr [...], pomimo niedopuszczenia pełnomocnika skarżącej do czynnego udziału w postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji;

6. art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji administracyjnej Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2018 r. nr [...], pomimo błędnego przyjęcia przez organ I instancji, iż w niniejszej sprawie niemożliwym było ustalenie sytuacji dochodowej i majątkowej rodziny skarżącej, podczas gdy strona skarżąca na łamach pisma z dnia 24.01.2018 r. złożyła 23 wnioski dowodowe, w tym dowód w postaci decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przedmiocie dochodów osiąganych przez kuratora T. C. i jego żonę M. C., co umożliwiało ustalenie dochodu i sytuacji majątkowej w/wymienionych;

7. art. 50 § 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie przyznania skarżącej J. C. świadczenia w formie usług opiekuńczych przez 5 dni robocze w tygodniu po 2 godzinny dziennie podczas, gdy odwołująca się ze względu na zły stan zdrowia i całkowitą niezdolność do samodzielnej egzystencji wymaga korzystania z usług opiekuńczych, której zstępni, w szczególności kurator, nie są jej w stanie zapewnić samodzielnie, zaś korzystanie z usług medycznych w postaci wizyt pielęgniarki hospicyjnej nie obejmuje świadczenia czynności opiekuńczych a jedynie medycznych.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że krąg osób zobowiązanych do alimentacji pozostaje niezmienny od wielu już lat, o czym organ I instancji posiada doskonałą wiedzę, szafując jednak okolicznością obowiązku alimentacji wobec niej osób najbliższych w sposób wysoce arbitralny, tj. wykorzystując argument ten w sposób dowolny, czyli w sytuacji braku jakichkolwiek argumentów merytorycznych. Poza tym, przy tym samym kręgu osób zobowiązanych do alimentacji skarżąca objęta była świadczeniem w formie usług opiekuńczych na podstawie ustawy o pomocy społecznej w wymiarze 10 godzin w tygodniu, a więc zwykle przez 5 dni w tygodniu po 2 godzinny. Stan taki miał miejsce od 19.03.2010 r. do 31.12.2016 r. a więc przez okres 7 lat. Dopiero mocą decyzji z dnia [...] 2016 r. wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej J. C. przyznane zostało świadczenie w formie usług opiekuńczych od dnia 02.01.2017 r. do dnia 31.12.2017 r. przez 3 dni w tygodniu po 2 godzinny dziennie, zaś na podstawie decyzji wymienionego wyżej organu I instancji z dnia [...] 2018 r. skarżącej odmówiono w ogóle świadczeń w postaci usług opiekuńczych i po dzień dzisiejszy nie są one jej udzielane. W skardze podano, że stan zdrowia J. C. od roku 2010 r. nie ulegał żadnej poprawie, a jedynie ulega stopniowej degradacji aż do jego znacznego załamania z uwagi na doznany w 2016 roku udar mózgu, po przebyciu którego stała się niezdolna do samodzielnej egzystencji, wymagająca stałej i całodobowej opieki ze strony osób trzecich, co skutkowało objęciem jej opieką przez syna T. C.. Podano, że J. C. jest osobą całkowicie leżącą, niezdolną do samodzielnej egzystencji, zacewnikowaną i karmioną sondą, a więc wymagającą kompleksowej i codziennej opieki w każdym aspekcie, w tym opieki medycznej i pozostaje także pod opieką pielęgniarki hospicyjnej w wymiarze 5 dni w tygodniu. Pielęgniarka hospicyjna wykonuje przy skarżącej jedynie czynności medyczne nie zaś opiekuńcze oraz związane z szeroko ujętą codzienną egzystencją, które ciążą w całości na kuratorze i pozostałych osobach zobowiązanych do alimentacji. Skarżąca wskazała, że sprawujący nad nią bezpośrednią pieczę T. C. sam pozostaje osobą w podeszłym wieku, cierpiącą na liczne dolegliwości oraz jednostki chorobowe. Wspomaga on również w codziennym funkcjonowaniu żonę M. C., która również cierpi na liczne choroby. Nadto stan M. C. w 2017 r. uległ znacznemu pogorszeniu albowiem doznała ona złamania wyniosłości międzykłykciowej i kłykcia przyśrodkowego kości piszczelowej, co spowodowało z kolei owrzodzenie dystalnych paliczków I-III stopy lewej w przebiegu niedokrwienia oraz objawy krytycznego niedokrwienia lewej stopy. Stąd w chwili obecnej T. C. sprawuje nad żoną dodatkową opiekę i wspomaga ją w codziennych czynnościach życiowych oraz koordynuje i aktywnie uczestniczy w procesie leczenia żony, uczęszczając z nią na wszystkie wizyty lekarskie, co uniemożliwia w tym czasie opiekę nad matką. W związku z powyższym skarżąca uważa, że wniosek o przyznanie jej świadczenia w formie usług opiekuńczych był w pełni zasadny i usprawiedliwiony.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

W piśmie z dnia 10 lipca 2018 r. skarżąca ponownie odniosła się do argumentów SKO oraz podtrzymała żądania zawarte w skardze.

Sąd stwierdza z urzędu, że z akt administracyjnych wynika między innymi, iż występujący o świadczenia w imieniu matki J. C. T. C. ur. [...] 1956 r. ma obecnie 62 lata, a jego żona M. C. ur. [...] 1959 r. lat 59.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, zwanej dalej p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu, skarga jest nieuzasadniona.

Podstawę prawną wydanych decyzji przez organy administracyjne obu instancji o odmowie przyznania świadczenie z pomocy społecznej w postaci świadczenia w formie usług opiekuńczych przez 5 dni robocze w tygodniu po 2 godziny dziennie stanowiły przepisy art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 1, ust. 4a i ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769), przy czym art. 103 tej ustawy (do którego odsyła art. 107 ust. 1) wskazuje osoby, u których przeprowadza się wywiad środowiskowy takie jak małżonek, zstępni i wstępni osoby ubiegającej się o świadczenia. Przepisy art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 1, ust. 4a i ust. 5 tej ustawy stanowią:

"Art. 11. 2. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym (...) w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, (...) mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej."

"Art. 107. 1. Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103.

4a. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

5. Pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia".

Z powyższego wynika wprost, że w przypadku, gdy osoba ubiegająca się o pomoc społeczną lub jej zstępni (syn, córka, wnuk, wnuczka itd.), lub wstępni czy rodzina ubiegająca się o pomoc społeczną, odmówią złożenia pracownikowi socjalnemu przeprowadzającemu rodzinny wywiad środowiskowy złożenia oświadczeń o dochodach i stanie majątkowym, to wówczas organ administracyjny wydaje obligatoryjnie decyzję o odmowie przyznania świadczenia. W zakresie tym organ administracyjny nie działa w warunkach uznania administracyjnego, albowiem wskazany i przytoczony wyżej przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący (odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, albowiem T. C. odmówił pracownikowi socjalnemu złożenia oświadczenia o własnych dochodach i stanie majątkowym, co wyczerpuje przesłankę zawartą w art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Co prawda orzecznictwo sądowoadministracyjne "łagodzi" tę przesłankę wskazując na konieczność wnikliwej oceny jej zastosowania, co jednak mieści się w granicach tzw. zdrowego rozsądku i wyklucza istnienie po stronie wnioskujących o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej pewnego nasilenia złej woli.

Sąd stwierdza, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje potwierdzenie stanowisko organu I instancji wskazujące na to, że po pierwsze: w czasie przeprowadzanego wywiadu środowiskowego T. C. oświadczył, że nie będzie udzielał żadnych informacji ani o sobie ani o swojej żonie, pomimo poinformowania go, że takie informacje są konieczne z racji prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z J. C. Po drugie: wnoszący o świadczenia T. C. odmówił złożenia oświadczenia m.in. o wysokości dochodów, a wezwany na piśmie do ich złożenia z pouczeniem o konsekwencji w przypadku nie zastosowania się do wezwania w postaci odmowy przyznania pomocy, nie przedłożył żądanych dokumentów. Po trzecie wreszcie: ustanowiony przez niego pełnomocnik, pomimo złożenia wielu – jak sam określił "wniosków dowodowych", nie złożył wymaganych dokumentów ujawniających w sposób pełny sytuację rodzinną, dochodową i majątkową rodziny J. C., domagając się przyznania świadczeń z pomocy społecznej "na własnych zasadach". Tymczasem ustawa o pomocy społecznej jest aktem szczególnym, wprowadzającym szczególny tryb postępowania, uniemożliwiając jednocześnie osobom starającym się o świadczenia z pomocy społecznej lekceważenie pracowników socjalnych i ich działań.

Sąd orzekający podkreśla, że na lekceważenie działań pracowników socjalnych i na roszczeniową postawę strony skarżącej, jak słusznie zwracają uwagę organy, wskazuje żądany przez stronę skarżącą zakres wymaganych usług opiekuńczych w postaci mycia okien w pomieszczeniach, w których przebywa podopieczna - pomimo zamieszkiwania przez kilku członków rodziny w tym samym domu i w jego pobliżu - czy przynoszenia wody, opału i palenie w piecu - pomimo tego, że J. C. przebywa w pomieszczeniu opalanym gazem, a dom ma instalację wodną. Ta okoliczność wskazuje, zdaniem Sądu, na istnienie po stronie T. C. pewnego nasilenia złej woli. Na jego niedbalstwo wskazuje też złożenie wniosku o przyznanie świadczeń opiekuńczych dla matki na rok 2018 dopiero po ponagleniu przez pracownika socjalnego. Sąd podziela w pełni stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1777/10 (opubl. LEX nr 1070796), a wskazujące na to, że decyzja odmowna wynikająca z braku współdziałania wynika także z istnienia po stronie wnioskujących pewnego nasilenia złej woli lub niedbalstwa, co ma miejsce w niniejszej sprawie.

Na słuszność zajętego stanowiska przez organy administracyjne i Sąd orzekający w kontrolowanej sprawie wskazuje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej również spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s. mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zatem, żeby otrzymać pomoc społeczną, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki. Zaś pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej" (wyrok z dnia 23 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 1734/17, opubl. LEX nr 2442791); "1. W zakresie świadczeń z pomocy społecznej, udzielanych w ramach uznania administracyjnego, brak współdziałania osoby ubiegającej się o świadczenie pochodzące z pieniędzy podatnika nie tylko uzasadnia, ale wręcz nakazuje wydanie decyzji odmownej. 2. Przepis art. 3 ust. 1 u.p.s. stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem, żeby otrzymać pomoc społeczną, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki. Zaś pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną jest udzielenie organowi pomocowemu pomocy w ustaleniu jego sytuacji faktycznej" (wyrok z dnia 6 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 1180/16, opubl. LEX nr 2348902).

Szczególny tryb postępowania o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, ściśle określony w ustawie o pomocy społecznej nie może - zdaniem Sądu - zostać zastąpiony innym, jak chce tego strona skarżąca, zarzucając organom brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego przez organ I instancji, w tym pominięcie dowodów z przesłuchania w charakterze świadków M. C. i kuratora T. C. (wnoszącego o przyznanie świadczeń opiekuńczych dla mieszkającej z nim matki) oraz nieuwzględnienie zgłoszonych w toku postępowania wniosków dowodowych. W zakresie tym Sąd podziela w pełni stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 1308/16 (opubl. LEX nr 2375588). Sąd jednocześnie stwierdza, że wbrew temu, co twierdzi strona skarżąca, w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 lipca 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 470/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie zawarł stwierdzenia jakoby "organ został zobligowany do przesłuchania świadków", gdyż jak twierdzi to strona skarżąca, "ustalenie sytuacji życiowej osób zobowiązanych do alimentacji nie mogło nastąpić za pomocą innych środków, w tym wywiadu środowiskowego". Z uzasadnienia tego wyroku wynika natomiast, iż o ile organy nie ustaliły wówczas stanu faktycznego sprawy, to prawidłowo przyjęły, iż J. C. prowadzi wspólne gospodarstwo z synem i synową, z którymi mieszka: "Mają rację organy obu instancji ustalając prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, które to pojęcie uwzględnia stan faktyczny – faktyczne przebywanie i gospodarowanie, a nie np. okoliczność, gdzie dana osoba jest zameldowana na stałe, jak chce tego strona skarżąca. Kierując się logicznością rozumowania – tzw. zdrowym rozsądkiem – nie sposób przyjąć, że osoba leżąca, cewnikowana i karmioną sondą, która ze względu na opisany wyżej obecny stan zdrowia nie jest w stanie gospodarować własnymi dochodami - nie robi zakupów, nie przygotowuje posiłków itp., jak strona skarżąca wprost wyraża to w pismach – prowadzi odrębne gospodarstwo domowe od osób, z którymi zamieszkuje i bez których nie byłaby w stanie w ogóle funkcjonować". Powyższe stwierdzenia Sądu wskazują jednoznacznie na to, że występujący w imieniu matki o przyznanie jej świadczeń opiekuńczych T. C. już wówczas unikał ujawnienia swojej sytuacji rodzinnej i materialnej, do czego był zobowiązany.

Mając na względzie cel pomocy społecznej jak i zadania organów pomocy społecznej wynikające z art. 2 omawianej ustawy o pomocy społecznej – "umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości" oraz w niniejszej sprawie nie tracąc z pola widzenia okoliczności, że J. C. ma zapewnioną opiekę ze strony pielęgniarki paliatywnej przez pięć dni w tygodniu i zamieszkuje wraz z rodziną, której trudnej sytuacji materialnej nie wykazano – Sąd nie dostrzegł naruszenia prawa w kontrolowanym postepowaniu. Nie znajdując zatem podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego lub zasady postępowania administracyjnego w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł - jak w sentencji.