Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1276/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska, , Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędzia WSA Joanna Gierak – Podsiadły (spr.), Protokolant st. ref. Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2015 r. sprawy ze skargi Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...]" spółka partnerska w P. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...]marca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie uznania praktyk jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...]" spółka partnerska w P. jest decyzja Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...]marca 2015 r. znak: [...], wydana na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i 4, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.) oraz art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), uznająca praktyki - stosowane w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "[...]" A. B., A. C., L. K., U. S.-S. sp. p. polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem przychodni w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie [...] , przez co pacjenci mogli jedynie złożyć wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej przesyłając go na adres pocztowy przychodni lub za pośrednictwem następujących środków porozumiewania się na odległość: telefonu bądź poczty elektronicznej - za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzająca zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 7 stycznia 2015 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przedstawiając przebieg postępowania, Rzecznik Praw Pacjenta podał, iż za pośrednictwem ogólnopolskiej bezpłatnej infolinii pozyskał informacje uprawdopodobniające naruszenie zbiorowych praw pacjentów, zatem postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. znak: [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "[...]" spółka partnerska w P.. Pismem z dnia 8 stycznia 2015 r. Rzecznik Praw Pacjenta, działając na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wystąpił do przychodni z prośbą o przesłanie pisemnych informacji i wyjaśnień w sprawie, a także dokumentu ustanawiającego procedurę wewnętrzną obowiązującą w przychodni w zakresie udostępniania dokumentacji medycznej oraz kopię regulaminu organizacyjnego. W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 14 stycznia 2015 r., przychodnia wyjaśniła, iż nie udzielała świadczeń zdrowotnych pacjentom w pierwszych dniach stycznia 2015 r. Świadczenia zaczęty być ponownie udzielane w dniu 7 stycznia 2015 r. bez zawartej stosownej umowy z NFZ. Przychodnia poinformowała pacjentów, iż udostępnianie im dokumentacji medycznej może nastąpić po złożeniu stosownego wniosku w formie pisemnej, mailowej bądź telefonicznej. Wskazała, że stosowna informacja została wywieszona na drzwiach przychodni ze wskazaniem numeru telefonu, pod którym takie wnioski mogły być składane. Z kolei wydanie dokumentacji następowało bez zbędnej zwłoki, po rozpatrzeniu wniosku i w sposób umożliwiający zachowanie ochrony danych zawartych w dokumentacji medycznej. Do powyższych wyjaśnień przychodnia dołączyła kopię regulaminu organizacyjnego.

Następnie, Rzecznik Praw Pacjenta podał, że Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "[...]" A. B., A. C., L. K., U. S.-S. sp. p. jest podmiotem leczniczym, zarejestrowanym w Rejestrze podmiotów leczniczych, prowadzonym przez Wojewodę [...]pod numerem księgi: [...], co wynika z księgi rejestrowej (stan na dzień 7 stycznia 2015 r.).

Kontrolowany podmiot leczniczy w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. stosował praktyki - polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem Przychodni w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie [...], przez co pacjenci mogli jedynie złożyć wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej przesyłając go na adres pocztowy przychodni lub za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość: telefonu bądź poczty elektronicznej - naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 7 stycznia 2015 r.

W dniu 5 stycznia 2015 r. pracownik Biura Rzecznika Praw Pacjenta próbował skontaktować się telefonicznie z przychodnią, lecz bezskutecznie.

Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że w dniu 7 stycznia 2015 r. zostało zawarte porozumienie pomiędzy lekarzami zrzeszonymi w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie [...] a Ministrem Zdrowia, w wyniku którego protest lekarzy zakończył się, co jest faktem powszechnie znanym, nie wymagającym dowodu.

Biorąc pod uwagę powyższe, po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, działając na podstawie art. 64 ust. 3 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, organ stwierdził, że w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. doszło do stosowania w podmiocie leczniczym praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, poprzez ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej.

Organ wskazał, że zgodnie art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjenta suma praw indywidualnych.

Rzecznik Praw Pacjenta, powołując się na treść art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta wyjaśnił, że pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ww. ustawy podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta.

Powołując się na treść z art. 27 ww. ustawy, Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że dokumentacja medyczna może być udostępniona:

1) do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych;

2) poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii;

3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji.

Ponadto w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz.1697 ze zm.) udostępnienie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. W przypadku, gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowa wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (§ 79 ww. rozporządzenia).

Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że w celu realizacji przedmiotowego prawa pacjent powinien złożyć stosowne żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych o udostępnienie dokumentacji medycznej w wybranej przez siebie formie określonej w art. 27 ww. ustawy. Niemniej jednak przepisy prawa nie określają w jaki sposób pacjent ma skierować powyższe żądanie. Zatem, zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta, należy uznać, że może to być dowolny sposób, w szczególności pacjent może udać się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych i ustnie zażądać udostępnienia dokumentacji medycznej, a podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych leczniczy nie może ograniczać sposobu przyjmowania wniosków o udostępnienie tej dokumentacji jedynie do formy pisemnej bądź elektronicznej.

Zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta stosowana przez przychodnię w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. praktyka była bezprawna, gdyż podmiot ten ograniczył sposób przyjmowania od pacjentów wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej umożliwiając wyłącznie złożenie wniosku w trybie pisemnym bądź za pośrednictwem telefonu lub poczty elektronicznej. Ponadto zamknięcie tego podmiotu, w sytuacji w której istniała pilna potrzeba uzyskania dokumentacji medycznej (np.: dla wystawienia recepty uprawniającej do nabycia leku, przeprowadzenia zabiegu operacyjnego) celem skorzystania ze świadczeń udzielanych przez inny podmiot, stanowiło naruszenie dyspozycji § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, zgodnie z którą udostępnienie dokumentacji następuje bez zbędnej zwłoki.

Organ podał, że dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenie jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi.

Dalej Rzecznik Praw Pacjenta podkreślił, że stosowanie przedmiotowych praktyk w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. przez przychodnię nie było adresowane do konkretnej osoby, lecz było wymierzone w każdego potencjalnego pacjenta. Ponadto miało zorganizowany charakter. Zamknięcie podmiotu leczniczego nastąpiło bowiem w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie [...], a przychodnia niewątpliwe przewidywała, że zachowanie to spowoduje, że pacjent nie uzyska dostępu do swojej dokumentacji medycznej w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych. Przychodnia w związku z prowadzonym protestem w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. zaniechała udostępnienia dokumentacji medycznej na ustny wniosek pacjenta złożony osobiście w przychodni.

Zdaniem organu ze wskazanych okoliczności jednoznacznie wynika, iż w rozpatrywanej sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, co obligowało Rzecznika Praw Pacjenta do uznania przedmiotowej praktyki jako naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.

W skardze do Sądu na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...]marca 2015 r. Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "[...]" spółka partnerska w P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że fakt nieudzielania świadczeń z początkiem stycznia 2015 r. przez stronę skarżącą nie stanowił o naruszeniu jakiegokolwiek przepisu prawa, bowiem żaden przepis prawa nie nakazuje codziennego otwierania siedziby, czy innego miejsca udzielania świadczeń podmiotu wykonującego działalność leczniczą, czy to w celu udostępniania pacjentom dokumentacji medycznej, czy też w jakimkolwiek innym celu.

Strona skarżąca wskazała, iż w ww. okresie, skoro przychodnia nie miała podpisanej umowy z NFZ, nie obowiązywały ją przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i aktów wykonawczych do tej ustawy, w tym rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej. Działalność podmiotu wykonującego działalność leczniczą, który nie udziela świadczeń w ramach umowy z publicznym płatnikiem normuje więc przede wszystkim ustawa o działalności leczniczej. Z analizy postanowień tej ustawy nie wynika jednak, by jakikolwiek podmiot wykonujący działalność leczniczą miał obowiązek nieprzerwanego udzielania świadczeń, ani też obowiązek codziennego dostępu do swej siedziby, czy do miejsca udzielania świadczeń.

Zdaniem strony skarżącej, Rzecznik Praw Pacjenta dokonał nieprawidłowej interpretacji przepisów ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz § 78 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. Nie sposób bowiem uznać za racjonalne, logiczne i spójne takie tworzenie prawa, które z enigmatycznych zapisów ustawy dotyczących dostępu do dokumentacji medycznej nakazuje wyinterpretować tak daleko idące obowiązki obciążające podmioty wykonujące działalność leczniczą, w szczególności obowiązek codziennego otwarcia praktyk w celu zapewnienia dostępu do dokumentacji medycznej. Zdaniem strony skarżącej organ pominął fakt, iż działania strony skarżącej należy rozpatrywać w oderwaniu od ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i wydanych na jej podstawie aktów wykonawczych.

Strona skarżąca przyznała, że nie udzielała świadczeń zdrowotnych w dniach 2 stycznia 2015 r. oraz 5 stycznia 2015 r. Jednak w tym czasie zapewniła pacjentom dostęp do dokumentacji medycznej wskazując na możliwe formy składania wniosków o ich udostępnienie. Dodała, że po złożeniu wniosku dokumentacja była udostępniana niezwłocznie. Zdaniem strony skarżącej określenie niezwłocznie, którego użyto w § 78 ust.1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, nie oznacza bynajmniej: "natychmiast", "od ręki", a w efekcie nie istnieje obowiązek natychmiastowego (a jedynie: niezwłocznego) rozpoznawania tego rodzaju wniosków. Strona skarżąca podniosła w efekcie, że zapewniła pacjentom możliwość dostępu do dokumentacji medycznej i nie sposób wobec tego zarzucić jej naruszenie przepisów prawa i zbiorowych praw pacjenta.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem - w ocenie Sądu- zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...]marca 2015 r. znak[...]uznająca praktyki - stosowane w dniu 2 i 5 stycznia 2015 r. przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "[...]" spółka partnerska w P. a polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej poprzez umożliwienie pacjentom złożenia wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie za pośrednictwem poczty lub telefonicznie, bądź na adres poczty elektronicznej - za naruszające zbiorowe prawa pacjentów. Jednocześnie Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 7 stycznia 2015 r.

Powyższa decyzja została wydana na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i 4, i art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.).

Bezsporne w sprawie pozostaje, iż Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "[...]" spółka partnerska w P. uczestniczył do dnia 7 stycznia 2015 r. w proteście lekarzy rodzinnych zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie [...]. Rzecznik Praw Pacjenta, na podstawie zgłoszenia dokonanego w dniu 5 stycznia 2015 r. za pośrednictwem ogólnopolskiej infolinii, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów w przychodni tego podmiotu (w aktach: formularze obsługi interesanta). W sprawie niekwestionowane jest również to, że w dniu 2 i 5 stycznia 2015 r. wymieniona przychodnia była zamknięta, bowiem zaprzestała udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. Pacjenci mogli złożyć wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej za pośrednictwem poczty, telefonicznie bądź na adres poczty elektronicznej przychodni. W dniu 7 stycznia 2015 r. wskazana przychodnia rozpoczęła udzielanie świadczeń zdrowotnych, zawarto bowiem porozumienie pomiędzy lekarzami zrzeszonymi w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie [...]a Ministrem Zdrowia, w wyniku czego zakończył się protest lekarzy.

W konsekwencji, spór w sprawie sprowadza się do oceny, czy ograniczenie pacjentom dostępu do dokumentacji medycznej poprzez uniemożliwienie złożenia osobiście w placówce przychodni w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. (z uwagi na jej zamknięcie) wniosku (o udostępnienie dokumentacji medycznej), stanowiło praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Przed odniesieniem się do zaistniałych w sprawie kwestii spornych (a tym samym do prawidłowości zaskarżonej decyzji Rzecznika Praw Pacjenta), zauważyć należy, iż podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił art. 64 ust. 3 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zgodnie z którym nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i nakazującej jej zaniechanie, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 ww. ustawy, w tym przypadku wydaje się decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Wyjaśnić należy, iż "zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw, o których mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługującą na szczególną ochronę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się w sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, nie są bowiem oceniane wyłącznie działania lecz także zaniechania, które również mogą wywoływać skutki w postaci naruszenia zbiorowych praw pacjenta (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 61/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenie jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi. Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów ma charakter bezwzględny i wynika z samej ustawy (art. 59 ust. 2 ww. ustawy).

Z kolei, naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania lub zaniechania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Prawo pacjenta do dokumentacji medycznej zostało szczegółowo uregulowane w rozdziale 7 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. W art. 26 ust. 1 wymienionej ustawy wskazano, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Po śmierci pacjenta, prawo wglądu w dokumentację medyczną ma osoba upoważniona przez pacjenta za życia (art. 26 ust. 2 ww. ustawy).

Prawidłowo Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że zgodnie z art. 27 ww. ustawy, dokumentacja medyczna może być udostępniona:

1) do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych;

2) poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii;

3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji.

Ponadto w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz.1697 ze zm.), udostępnienie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. W przypadku, gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowa wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (§ 79 rozporządzenia).

I tak, kierując się powyższym i kontrolując wskazaną decyzję Rzecznika Praw Pacjenta, mając przy tym na względzie tak zarzuty sformułowane w skardze, jak i akta sprawy, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zdaniem Sądu, Rzecznik Praw Pacjenta prawidłowo bowiem przyjął, iż w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "[...]" spółka partnerska w P. naruszył zbiorowe prawa pacjentów poprzez ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej umożliwiając pacjentom złożenie wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie za pośrednictwem poczty, telefonicznie bądź na adres poczty elektronicznej. Prawidłowo Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził też zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 7 stycznia 2015 r.

Sąd podziela ocenę Rzecznika Praw Pacjenta przedstawioną w zaskarżonej decyzji, iż w celu realizacji przedmiotowego prawa, pacjent powinien złożyć stosowne żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych o udostępnienie dokumentacji medycznej w wybranej przez siebie formie, określonej w art. 27 ww. ustawy, a zatem przez udostępnienie dokumentacji do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii, czy poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru. Przepisy prawa nie określają jednak w jaki sposób pacjent może złożyć powyższy wniosek. Zatem, zdaniem Sądu, należy uznać, że wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej może zostać złożony w dowolny sposób, w szczególności pacjent może udać się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych i osobiście złożyć taki wniosek. Podkreślić tym samym należy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych nie może ograniczać sposobu przyjmowania wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie do formy pisemnej, telefonicznej bądź elektronicznej.

Dlatego też należy zgodzić się z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. przychodnia naruszyła zbiorowe prawa pacjentów poprzez ograniczenie sposobu składania wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej. Potencjalny pacjent nie mógł bowiem złożyć takiego wniosku bezpośrednio w placówce przychodni, a zważywszy, że udostępnienie dokumentacji (przez przychodnię) nie jest z reguły czynnością pracochłonną i wymagającą zastosowania skomplikowanych procedur, potencjalny pacjent nie mógł zrealizować swojego prawa w tym zakresie "bez zbędnej zwłoki", o czym stanowi § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r., i co standardowo może oznaczać "niezwłocznie", czy inaczej - "od ręki".

Zważyć również trzeba, że samo zamknięcie przychodni -niezależnie z jakiego powodu (protest, strajk), nawet w sytuacji zaprzestania udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia- nie ma znaczenia w kontekście stwierdzonego w sprawie naruszenia zbiorowych praw pacjentów. Działanie polegające na zamknięciu podmiotu leczniczego jest działaniem celowym i przewidywalnym, a konsekwencją takiego działania jest również świadome naruszenie zbiorowych praw pacjentów polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej, czy też zaniechaniu jej udostępnienia w prawem przewidzianej formie. Dodać należy, iż przychodnia lekarska nie jest typowym podmiotem gospodarczym o charakterze biznesowym, który w dowolnym momencie można zamknąć. W przypadku podmiotu gospodarczego będącego podmiotem leczniczym należy mieć bowiem na uwadze, że w czasie gdy jest on zamknięty nadal istnieją obowiązki po stronie tego podmiotu wobec aktualnych lub byłych pacjentów, do których należy między innymi udostępnianie dokumentacji medycznej. Należy więc tak zorganizować działalność, jej zakończenie, czy też choćby chwilowe zamknięcie, żeby pacjenci mogli mieć dostęp do swojej dokumentacji medycznej a wniosek o jej udostępnienie mogli złożyć w dowolny sposób, nie zaś jedynie w formie pisemnej, mailowej bądź telefonicznej.

Z tych też przyczyn Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Jednocześnie Sąd wyjaśnia, iż nie podzielił zarzutów w niej podniesionych uznając je za chybione.

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym, tj. art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i 4, art. 65 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które dawałoby podstawę do wyeliminowania rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

Z tych wszystkich przyczyn, podzielając w całości ocenę dokonaną w sprawie przez Rzecznika Praw Pacjenta, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.