Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 260/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a, art. 28 ust. 3 pkt 1, art. 28 ust. 3 pkt 2, pkt 4, pkt 4b i pkt 4c , art. 28 ust. 3 pkt 4a, art. 28 ust. 3 pkt 5, art. 28 ust. 3 pkt 6 , art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32, art. 24 ust. 5b i 5f , art. 123,
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędzia WSA Elżbieta Dziel Protokolant starszy inspektor sądowy Anna Furtak-Biernat po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 października 2024 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] lutego 2024 r. nr UP-154/2024 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] stycznia 2024 r. nr 212/2024.


UZASADNIENIE

Pismem z 26 listopada 2023 r. W. C. (dalej: "Strona"

lub "Skarżący") skierował do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie płatności wynikających z zawiadomienia z 9 września 2023 r. [...]

ZUS pismem z 30 listopada 2023 r. (doręczone 1 grudnia 2023 r.) wezwał Stronę do dostarczenia wniosku na dedykowanym do tego formularzu RSU.

W związku z powyższym na formularzu RSU z 1 grudnia 2023 r. Strona ponowiła wniosek w zakresie umorzenia w całości płatności wynikających z zawiadomienia

z 9 września 2023 r. [...]

ZUS, również pismem z 30 listopada 2023 r. (doręczone 1 grudnia 2023 r.) zawiadomił Stronę o możliwości uzupełnienia wniosku o umorzenie nieopłaconych

składek o dodatkowe dokumenty. Ponadto poinformował Stronę o przesłankach, których zaistnienie uzasadnia umorzenie, w tym m.in. wskazał, że rozstrzygnięcie,

czy w konkretnej sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za umorzeniem należności jest uzależnione od udowodnienia przez zobowiązanego, że ze względu

na jego sytuację materialną i rodzinną uregulowanie zaległości spowodowałoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Wskazał tu na "Oświadczenie o stanie rodzinnym

i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby niebędącej przedsiębiorcą" (RON) oraz dokumenty wymagane dla potwierdzenia danych, które zostaną zamieszczone

w oświadczeniu. Dodatkowo ZUS pouczył o skutkach niewypełnienia zobowiązania.

Strona skierowała do ZUS wniosek RSU z 9 grudnia 2023 r., w którym

nawiązując do wniosku z 1 grudnia 2023 r. podała numery zawiadomień o zajęciu świadczeń ([...]) i ponowiła wniosek o umorzenie całości zadłużenia. Strona podniosła, że doszło do przedawnienia płatności składek objętych zawiadomieniami. Zwróciła również uwagę że w okresie

od czerwca 2011 r. do końca czerwca 2022 r. przebywała w [...], gdzie pracowała, więc tym bardziej w tym okresie nie mogła otrzymywać ani odbierać jakiejkolwiek korespondencji od ZUS. Strona złożyła również kopie zawiadomień o zajęciu świadczeń wskazane we wniosku.

Strona w złożonym 27 grudnia 2023 r. formularzu POG doprecyzowała zakres wniosku, wskazując że wnosi o umorzenie zaległych płatności.

Zawiadomieniem z 23 stycznia 2024 r. ZUS poinformował Stronę o zakończeniu postępowania wszczętego 26 listopada 2023 r. w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek.

Strona 25 stycznia 2024 r. zapoznała się z aktami sprawy o umorzeniu należności powstałych z tytułu niepłaconych składek. W złożonym przed ZUS oświadczeniu Strona wniosła o wydanie w sprawie decyzji dla niej pozytywnej.

ZUS (Oddział w R.) decyzją z 30 stycznia 2024 r. nr [...] odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej wysokości [...] zł (z tytułu: ubezpieczeń społecznych za okres 07/2010-08/2010 w łącznej kwocie [...]zł,

tj. składek w kwocie [...]zł i odsetek liczonych na 26 listopada 2023 r. w kwocie [...]zł; ubezpieczenia zdrowotnego za okres 07/2010-08/2010 w łącznej kwocie [...]zł,

tj. składek w kwocie [...]zł, odsetek w kwocie [...]zł; funduszu pracy za okres

07/2010-08/2010 w łącznej kwocie [...]zł, tj. składek w kwocie [...]zł, odsetek

w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że do rozpatrzenia wniosku wykorzystano

wnioski i dokumenty (zaświadczenia o zajęciu świadczeń) złożone przez Stronę,

a także informacje pochodzące z CEiDG, Centralnej Bazy Ksiąg Wieczystych, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy REGON, notatkę służbową z 29 grudnia 2023 r.

ZUS przybliżył przebieg postępowania i podał wynik poczynionych w sprawie ustaleń. Stwierdził, że Strona nie złożyła oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, dokumentów obrazujących sytuację rodzinną i materialną oraz zdrowotną, informacji dotyczącej prowadzonego gospodarstwa domowego.

ZUS podkreślił, że Strona pozostaje w związku małżeńskim (Baza PESEL KEP), jest na emeryturze - pobiera świadczenie w wysokości [...] zł brutto i nie posiada dochodu z innych źródeł. Z kwoty świadczenia dokonywane są potrącenia w wysokości [...] zł, a więc do wypłaty pozostaje kwota [...]zł. W Bazie CEP widnieje informacja o zarejestrowanym samochodzie osobowym R. z 2009 r. o wartości szacunkowej [...] zł, a w Bazie Ksiąg Wieczystych brak wpisów o własności nieruchomości.

ZUS zwrócił uwagę, że Strona nie podała kwot ponoszonych comiesięcznych wydatków, nie wskazała czy poza zadłużeniem w ZUS posiada inne zobowiązania pieniężne, nie powołała sytuacji zdrowotnej.

ZUS przeanalizował okoliczności sprawy pod kątem twierdzeń zgłoszonych przez Stronę w zakresie przedawnienia. W tym względzie ZUS uznał, że należności objęte wnioskiem są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Ponadto doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia z uwagi na prowadzone czynności. ZUS wskazał,

że aktualnie przymusowym dochodzeniem należności objęta jest całość zadłużenia figurującego na koncie Strony w ZUS. Egzekucja jest skuteczna i na przestrzeni ostatnich miesięcy wyegzekwowano kwotę [...]zł.

W dalszej kolejności ZUS podał wynik rozpoznania wniosku, odwołując

się do przepisów z art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2023.1230 tj. ze zm.; dalej: "u.s.u.s.") i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U.2003.141.1365; dalej: "rozporządzenie"). ZUS przedstawił obszerną analizę przepisów prawa oraz materiału dowodowego, podkreślając brak wystarczającej ilości istotnych informacji i dokumentów dla potwierdzenia sytuacji rodzinnej, prowadzonego gospodarstwa domowego, wydatków, posiadanych zobowiązań, ewentualnego wsparcia socjalnego. Zdaniem ZUS na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów należało stwierdzić, że Strona nie udowodniła, że jej sytuacja materialno-bytowa, rodzinna i zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległości wobec ZUS. Ponadto w ocenie ZUS wobec Skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek,

co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku Strony na podstawie

art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Pismem z 6 lutego 2024 r. Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Do wniosku Strona załączyła zaświadczenie z rejestru mieszkańców Gmina D.

z 5 lutego 2024 r.; pismo o wpisaniu do rejestru mieszkańców Gmina O. ; pismo

o wyrejestrowaniu z rejestru mieszkańców Gminy O. (w języku holenderskim); oświadczenie z 6 lutego 2024 r. dot. przebywania przez Stronę na terytorium [...]

w okresie od czerwca 2010 r. do końca czerwca 2022 r. oraz zameldowania na terenie [...] w okresie od 14 grudnia 2014 r. do 29 czerwca 2022 r.

W treści pisma Strona wskazywała na nieskuteczność doręczeń pism pochodzących od ZUS, wyjaśniając okoliczności zamieszkiwania i zameldowania

w Polsce i [...] oraz ponownie wniosła o "umorzenie zaistniałych zaległości wynikających z przedawnienia".

Strona 21 lutego 2024 r. zapoznała się z aktami sprawy i wniosła o umorzenie zaległych składek.

Decyzją z 28 lutego 2024 r. nr [...] r. ZUS (Oddział w B. ) utrzymał w mocy decyzję ZUS (Oddział w R.) z 30 stycznia 2024 r. nr [...]

o odmowie umorzenia Stronie należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu ZUS odniósł się do zarzutu Strony dotyczącego nieskutecznych doręczeń pism mających wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia. W związku z tym poddał ocenie przedłożone przez Stronę dokumenty i stwierdził, że pisma ZUS

kierowane do Strony doręczone zostały prawidłowo. Strona nie informowała

o zmianie adresu i w rejestrze urzędowym ZUS widniał adres zameldowania i zamieszkania - [...], ul. [...].

ZUS ponownie przeanalizował, czy zaistniały w sprawie przesłanki art. 28 ust. 2 w zw. ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. dla umorzenia należności z tytułu składek.

W tym zakresie ZUS stwierdził, że nie wystąpiły przesłanki:

1) z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. – z przyczyn oczywistych;

2) z art. 28 ust. 3 pkt 2, pkt 4, pkt 4b i pkt 4c u.s.u.s. - nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości

lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13

oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość,

o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe;

3) z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - Strona zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej 1 września 2010 r., jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych (żona) oraz brak majątku (świadczenie emerytalne), z którego jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne należności z tytułu składek, a ponadto Strona

jest właścicielem majątku ruchomego mogącego być przedmiotem zastawu skarbowego;

4) z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. - wysokość nieopłaconych składek przekracza

kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r.

w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość

kosztów upomnienia wynosi [...] zł;

5) z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. - Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS w S. ze świadczenia emerytalnego i od grudnia 2023 r. wyegzekwowano łącznie kwotę [...]zł;

ZUS przeanalizował także art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. Uwzględniając materiał dowodowy sprawy w tym zakresie stwierdził,

że Strona decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinna

być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. ZUS podkreślił, że obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek, a za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również za negatywne skutki oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

W tym zakresie ZUS stwierdził, że nie wystąpiły przesłanki:

1) z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia - nie ma zastosowania, ponieważ Strona zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej;

2) z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia – nie ma zastosowania, ponieważ Strona

nie podnosiła argumentów złego stanu zdrowia lub sprawowania opieki na chorym członkiem rodziny oraz dysponuje stałym dochodem w postaci świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia i ewentualną konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny;

3) z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia - nie ma zastosowania, ponieważ Strona nie przedłożyła oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, dlatego ZUS nie posiada z urzędu wiedzy m.in. z kim Strona prowadzi gospodarstwo domowe, czy posiada inne zobowiązania oraz jakie ponosi koszty utrzymania.

ZUS zwrócił uwagę na wskaźnik minimum socjalnego, który jego zdaniem pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślił, że minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych.

W tym zakresie wskazał, że w przypadku Strony miesięczny budżet

po potrąceniach egzekucyjnych, ale bez uwzględnienia dodatkowych świadczeń

jest wyższy niż poziom minimum socjalnego określony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w grudniu 2023 r. na kwotę [...]zł w III kwartale 2023 r.

dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego. Zatem nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. ZUS dodał, że w aktach sprawy brak jest dowodów, by Strona korzystała z pomocy skierowanej do osób znajdujących się w niedostatku.

ZUS odwołał się, także do rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia

14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot

świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.2021.1296; dalej: "rozporządzenie

o kryteriach dochodowych"). Tu stwierdził, że na sytuację finansową Strony wpływają

nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe (tu samochód osobowy o wartości [...] zł).

Końcowo ZUS stwierdził, że zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał subsumpcji, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia w zgodzie z treścią art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 k.p.a.

Strona zaskarżyła powyższą decyzję ZUS z 28 lutego 2024 r. skargą wniesioną do tutejszego sądu wnosząc o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji ZUS obu instancji

w całości oraz o zwrot niesłusznie pobranej kwoty w wysokości [...] zł z odsetkami liczonymi od dnia 20 grudnia 2023 r.

Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił brak uwzględnienia w czasie rozpatrywania odwołań sytuacji przedawnienia roszczeń i udowodnienia braku skuteczności doręczeń pism.

W uzasadnieniu Skarżący powtórzył przedstawianą wcześniej argumentację dotyczącą skuteczności doręczeń korespondencji z ZUS (trzy pisma z przełomu

2016 r. i 2017 r.) kierowanej na adres: [...], ul. [...]. Powtórzył, także twierdzenia dotyczące przedawnienia należności. Do skargi załączono kopie pism złożonych przez Skarżącego wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę, ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2024.1267 t.j.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.).

Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.)

lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1

pkt 2 P.p.s.a.).

Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (art. 133 P.p.s.a.), co oznacza, że sąd przy ocenie legalności aktu lub bezczynności bierze

pod uwagą materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania. Podkreślić należy, że sąd administracyjny nie ma obowiązku ustalania okoliczności sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 października 2017 r., I OSK 1664/17). Z przepisu art. 133 § 1 P.p.s.a. wynika bowiem nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z:

26 maja 2010 r., I FSK 497/09; 19 października 2010 r., II OSK 1645/09; 5 czerwca

2012 r., II OSK 763/12).

Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzji art. 28 u.s.u.s. Wskazany przepis daje prawo do umorzenia tych należności

w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek

za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie

na postawie art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Jak z kolei stanowi art. 28 ust. 3b u.s.u.s. minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a,

z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Na podstawie powyższej delegacji wydane zostało rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zawiera ono regulacje dotyczące osób prowadzących działalność gospodarczą, będącą jednocześnie płatnikiem tych składek (Dz.U.2003.141.1365; dalej: "rozporządzenie").

Sąd podkreśla, że rozstrzygnięcie organu w przedmiocie umorzenia należności

z tytułu składek nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia

w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś uzasadnienie decyzji winno spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Niewątpliwie istotnym elementem stanu faktycznego sprawy są ustalenia w zakresie istnienia i wysokości zaległości, o których umorzenie wnioskuje zobowiązany. Ustalenia takie powinny

być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. Instytucja umorzenia

ma bowiem zastosowanie jedynie wtedy, gdy istnieje należność, znana jest jej wysokość

i ta wysokość nie jest sporna.

Ze względu na powyższe regulacje, sądowej kontroli podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność

jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocena.

W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy

na zasadzie uznania, sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru. Istotne jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia. O tym zaś,

czy należności z tytułu składek powinny być umorzone, czy też nie, decyduje organ.

Przy czym negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów,

jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rzetelnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Odnosząc się do wysokość należności z tytułu składek Sąd wskazuje, że może mieć ona znaczenie dla oceny przesłanek umorzenia i może rzutować na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi. Nie ulega bowiem wątpliwości,

że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przesłanek ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i w konsekwencji ewentualnej zapłaty należności, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych

i dochodzonych od niej należności. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją.

Odnosząc się z kolei do istnienia należności z tytułu składek objętych wnioskiem o ich umorzenie Sąd wskazuje, że jedną z przyczyn skutkującą wygaśnięciem zobowiązania z tytułu należności składkowych jest przedawnienie należności składkowych, które uniemożliwia prowadzenie postępowania o ich umorzenie i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, natomiast skutkuje koniecznością umorzenia postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości.

Mając na uwadze powyższe okoliczności nie budzi zatem wątpliwości, że wydanie prawidłowej decyzji odmawiającej umorzenia należności składkowych wymaga

w pierwszej kolejności wyjaśnienia przez organ, czy istnieją i w jakiej wysokości zaległości z tytułu składek, o których umorzenie występuje wnioskodawca, a następnie, czy zostały spełnione przesłanki pozwalające na stwierdzenie ich całkowitej nieściągalności bądź także przesłanki wynikające z § 3 rozporządzenia.

W tym zakresie w pierwszym rzędzie rozważenia wymaga kwestia przedawnienia należności z tytułu składek.

Sąd wskazuje, że w orzecznictwie sądowoadministarcyjnym dominuje stanowisko, że w granicach sprawy administracyjnej dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek, rozpoznawanej na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., także § 3 ust. 1 rozporządzenia, mieści się kontrola przedawnienia tych składek. Tylko bowiem istnienie należności z tytułu składek pozwala na merytoryczną ocenę przesłanek umorzenia. W przypadku

ich przedawnienia, postępowanie staje się bezprzedmiotowe, co w konsekwencji winno skutkować umorzeniem tego postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 stycznia 2022 r., I GSK 868/21).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej w wyroku

z 5 stycznia 2022 r., ustalenie, że składki, co do których został złożony wniosek

o umorzenie istnieją (np. nie uległy przedawnieniu), to warunek wstępny do procedowania

w przedmiocie umorzenia tych należności. Nie można procedować w oparciu o przesłanki do umorzenia pomieszczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., czy § 3 ust. 1 rozporządzenia,

w sytuacji gdy składki te nie istnieją. Postępowanie w przedmiocie umorzenia składek

w takim przypadku byłoby bezprzedmiotowe. Zatem organ w pierwszej kolejności winien zbadać przedmiotowość złożonego wniosku, jeśli choćby w części należności uległy przedawnieniu, wtedy w tej części organ zobowiązany będzie do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, w pozostałej zaś części nieprzedawnionej, organ zobowiązany będzie wydać decyzję umarzającą należności z tytułu składek lub odmówić ich umorzenia. Tak więc organ posiada kompetencję do ustalenia w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek, czy nie doszło do przedawnienia tych należności, zaś sąd administracyjny kognicję do kontroli wydanej przez organ w tym przedmiocie decyzji.

W przedmiotowej sprawie kwestia ta jest o tyle istotna, że wniosek Skarżącego swoim zakresem obejmował należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek za okres lipiec i sierpień 2010 r. (w łącznej wysokości [...] zł z tytułu: ubezpieczeń społecznych za okres 07/2010-08/2010

w łącznej kwocie [...]zł, tj. składek w kwocie [...]zł i odsetek liczonych

na 26 listopada 2023 r. w kwocie [...]zł; ubezpieczenia zdrowotnego za okres 07/2010-08/2010 w łącznej kwocie [...]zł, tj. składek w kwocie [...]zł, odsetek w kwocie [...]zł; funduszu pracy za okres 07/2010-08/2010 w łącznej kwocie [...]zł, tj. składek w kwocie [...]zł, odsetek w kwocie [...]zł).

Sąd zauważa, że organ odnosząc się do kwestii przedawnienia powyższych należności prawidłowo wskazał na okresy przedawnienia powyższych wierzytelności.

Sąd wskazuje, że w obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi,

że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia,

w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przedawnienie należności składkowych należy oceniać według stanu prawnego, który obowiązywał w dniu upływu terminu przedawnienia, uwzględniając zdarzenia powodujące nierozpoczęcie, zawieszenie lub przerwanie biegu tego terminu, a także podjęte działania mające wpływ na wydłużenie terminu wymagalności należności.

Wskazać również należy, co zasadnie podniósł Organ, że przepis ten w stanie obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Jak z kolei stanowi art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Jak z kolei stanowi art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sadu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały

się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawą zmieniającą dodano do art. 24 m.in. ust. 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. zmienił art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. z 2004 r., nr 121 poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Kolejną zmianę okresu przedawnienia wprowadzono od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378, dalej: u.r.n.o.o.p.) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek

na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 u.r.n.o.o.p. do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych

do 1 stycznia 2012 r. (wg zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia)

ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi

art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia

ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu.

Zasadnie również Organ wskazał na przepis art. 24 u.s.u.s. zgodnie z którym należności z tytułu składek przedawniają się z upływem 5 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5 - 6 i prawidłowo powołał przepisy wskazanych

ust. 5 – 6.

Mając na uwadze powyższe przepisy ZUS uznał, że należności objęte wnioskiem są wymagalne i nie uległy przedawnieniu a zamieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło z uwagi na: od 23 listopada 2016 r. wysłanie zawiadomienia o wszczęciu postępowania przed wydaniem decyzji określającej wysokość zadłużenia (zawiadomienie zostało wysłane na wskazany przez Skarżącego adres do korespondencji

– po dwukrotnym awizowaniu nie zostało odebrane – doręczenie zgodnie z KPA

10 grudnia 2016 r.) do 5 kwietnia 2017 r. prawomocność decyzji ZNAK: [...] określającej wysokość zadłużenia, na podstawie której

w dniu 5 kwietnia 2017 r. wystawiono tytuły egzekucyjne (wysłane na wskazany przez Skarżącego adres do korespondencji – po dwukrotnym awizowaniu nie zostały odebrane – doręczenie zgodnie z kpa 2 maja 2017 r.), na podstawie których wszczęto postępowanie egzekucyjne trwające do nadal.

Ponadto ZUS powołał art. 24 ust. 5b i 5f u.s.u.s. oraz wskazał m.in, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności

z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca,

w którym zakończono potracenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Jak wskazał ZUS aktualnie przymusowym dochodzeniem należności objęta jest całość zadłużania figurującego na koncie Skarżącego a egzekucja jest skuteczna.

Sąd zauważa, że w toku postępowania Skarżący podnosił okoliczności związane

z brakiem skuteczności doręczeń korespondencji przez ZUS, w tym powyżej powołanej przez Organ a odnoszącej się do biegu terminu przedawnienia wierzytelności objętych wnioskiem. Skarżący wskazywał, że doręczenia te nie były skuteczne, albowiem w datach wskazanych przez ZUS ani nie przebywał, ani nie był zameldowany pod wskazanym przez ZUS adresem. Jak bowiem wskazał Skarżący w okresie od czerwca 2010 r. do końca czerwca 2022 r. przebywał w [...], gdzie od 14 grudnia 2014 r. do 29 czerwca 2022 r. był również zameldowany. Na okoliczność tych twierdzeń Skarżący przedłożył: zaświadczenie z rejestru mieszkańców Gmina D. z 5 lutego 2024 r.; pismo o wpisaniu do rejestru mieszkańców Gmina O.; pismo o wyrejestrowaniu z rejestru mieszkańców Gminy O. (w języku holenderskim) oraz oświadczenie z 6 lutego 2024 r.

dot. przebywania przez Stronę na terytorium [...] w okresie od czerwca 2010 r.

do końca czerwca 2022 r. oraz zameldowania na terenie [...] w okresie od 14 grudnia 2014 r. do 29 czerwca 2022 r. Powyższe – jak zarzucał w toku postępowania Skarżący – skutkowało brakiem skuteczności doręczeń pism pochodzących od ZUS i uzasadniało uznanie, że należności ZUS uległy przedawnieniu.

Odnosząc się do tych zarzutów Skarżącego Organ odwoławczy wskazał, że stoi

na stanowisku, że pisma zostały doręczone prawidłowo, ponieważ Skarżący

nie informował o zmianie adresu i w rejestrze urzędowym organ posiada adres zameldowania i zamieszkania Skarżącego: [...], ul. [...].

Odnosząc się do powyższego stanowiska ZUS w zakresie braku przedawnienia wierzytelności objętych wnioskiem Skarżącego wskazać należy, że powołanie

się na zawieszenie czy też przerwanie biegu terminu przedawnienia, jako okoliczności wskazującej na istnienie przedmiotu postępowania, musi zostać wykazane przez Organ. Tymczasem w aktach niniejszej sprawy, poza ww. twierdzeniami o nieprzedawnieniu należności i wskazaniu ww. okoliczności, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia brak jest jakiegokolwiek dowodu świadczącego o zawieszeniu bądź przerwaniu biegu terminu przedawnienia składek z wyjątkiem zawiadomienia o zajęciu świadczeń

z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, które jednakże datowane jest 9 listopada 2023 r. i pisma ZUS w K. o realizacji tego prawa. Organ również jedynie ogólnikowo odniósł się do zarzutu Skarżącego w zakresie braku skuteczności doręczenia korespondencji, na które to doręczenia powołał się w ZUS

w odniesieniu do biegu terminu przedawnienia należności objętych wnioskiem Skarżącego. W tym też zakresie Organ nie wskazał podstawy prawnej dla uznania wskazanej korespondencji za skutecznie doręczoną pod adresem, który Skarżący

w zarzutach wskazywał jako niebędący ani jego miejscem pobytu, ani zameldowania. Organ ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że Skarżący nie informował o zmianie adresu i w rejestrze urzędowym organ posiada adres zamieszkania Skarżącego tożsamy z adresem, na który kierował do niego wskazywaną korespondencję i uznał,

że doręczenia "zgodnie z KPA". Organ nie wskazał przy tym czy w datach doręczania

ww. korespondencji Skarżący pozostawał czy też nie przedsiębiorcą i jakie w związku

z tym przyjął podstawy prawne dla uznania skuteczności doręczenia korespondencji kierowanej do Skarżącego na powyżej wskazany adres w okresie, w którym Skarżący

pod tym adresem ani nie przebywał, ani nie był zameldowany.

W ocenie Sądu kwestia przedawnienia składek, których umorzenia domaga

się Skarżący winna być w merytorycznej decyzji dotyczącej rozpatrzenia wniosku wyjaśniona, tym bardziej, że Skarżący w toku postępowania podnosił kwestie przedawnienia zaległości. Warunku tego nie spełnia samo powołanie okoliczności wskazujących na zawieszenie czy też przerwanie biegu terminu przedawnienia

i wskazanie podstaw prawnych w tym zakresie oraz ogólne odniesienie się do kwestii prawidłowości doręczeń korespondencji kierowanej do Skarżącego na adres, który nie był ani adresem jego przebywania, ani zameldowania, bez zgromadzenia na tę okoliczność stosownych i powoływanych przez Organ w uzasadnieniu decyzji dowodów

z dokumentów. Należy mieć bowiem na uwadze, że warunkiem dopuszczalności wydania decyzji merytorycznej w sprawie z wniosku o umorzenie należności publicznoprawnych jest weryfikacja istnienia ważnego zobowiązania (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2022 r., I GSK 1471/21).

Reasumując powyższe rozważania Sąd wskazuje, że Organ rozpatrując wniosek

o umorzenie składek winien w pierwszej kolejności rozpoznać podnoszoną przez Skarżącego kwestię przedawnienia, albowiem w sytuacji gdy składki objęte wnioskiem uległyby przedawnieniu dalsze procedowanie złożonego wniosku stałoby się bezprzedmiotowe. Zakład wskazując na brak przedawnienia składek winien podać podstawę prawną w tym zakresie, przeanalizować okoliczności, które mają wpływ na bieg terminu przedawnienia ww. należności i przedstawić w aktach administracyjnych dowody umożliwiające weryfikację tych okoliczności. Stwierdzenie, że do Skarżącego wysłano zawiadomienia o wszczęciu postępowania przed wydaniem decyzji określającej wysokość zadłużenia (na wskazany przez Skarżącego adres do korespondencji i po dwukrotnym awizowaniu nie zostało odebrane a doręczenie jest zgodnie z KPA), że wydano decyzję ZNAK: [...] określającą wysokość zadłużenia na podstawie, której wystawiono tytuły egzekucyjne (na wskazany przez Skarżącego adres

do korespondencji i po dwukrotnym awizowaniu nie zostały odebrane a doręczenie

jest zgodnie z KPA), na podstawie których wszczęto postępowanie egzekucyjne trwające do nadal, to za mało w powyższym aspekcie, albowiem uniemożliwia sądową kontrolę prawidłowości zaskarżonej decyzji.

W tym zakresie doszło do naruszenia przepisów art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., a zatem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Uchybienie to zaś powoduje, że zaskarżona decyzja wymyka się spod kontroli sądowej, albowiem nie jest wiadomym, czy i które składki były wymagalne na dzień rozstrzygania sprawy przez organ.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 180 K.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W myśl art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy wspomnianych przepisów mają zastosowanie przepisy K.p.a., stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając

na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany

w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.),

co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny,

tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie

dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie

i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji spełniającego wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd na tym etapie sprawy nie przesądza kwestii umorzenia zaległości składkowych. W przypadku uznania, po rzetelnej analizie i udokumentowaniu wskazywanych w tym zakresie okoliczności, że zobowiązanie uległo przedawnieniu Organ zobowiązany będzie postępowanie umorzyć jako bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 K.p.a.). Dopiero po ustaleniu, że zaległości Skarżącego nie uległy przedawnieniu i w jakiej wysokości istnieją, Organ rozpozna ponownie wniosek co do meritum zgodnie z art. 28 ust. 1-3 i ust. 3a u.s.u.s.

w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Jeżeliby Organ rentowy stwierdził,

że do przedawnienia należności z tytułu składek faktycznie nie doszło dołączy do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne i prawne. Ponadto koniecznym będzie, umożliwienie Skarżącemu aktualizacji wniosku co do jego sytuacji materialnej, dochodowej i rodzinnej.

Z tych względów Sąd uznał, że naruszenie wskazanych powyżej przepisów K.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skutkiem czego na podstawie art. 145 § 1

pkt 1 lit. c) i art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.