Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 93/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-03-15 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy co do całości wniosku
Powołane przepisy: article: art. 258 § 2 pkt 7 i art. 245 § 3 i art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku R. O. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego olejów smarowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym o zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Strona skarżąca, zastępowana przez doradcę podatkowego, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że jej aktualny stan majątkowy w porównaniu z wartością przedmiotu sporu nie pozwala na opłacenie skarg. Organ podatkowy wydał decyzje w rozbiciu na pojedyncze dostawy, z kolei sposób ich wydania i suma kwot wynikająca z tych decyzji powoduje zwiększenie kosztów sądowych.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wszystkie rubryki zostały zakreślone. Strona podała jako zobowiązania i stałe wydatki kwotę 1.000 zł będącą wartością kosztów utrzymania.

W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów strona oświadczyła, że jest stanu wolnego i z nikim nie zamieszkuje, nie prowadzi też wspólnego gospodarstwa z innymi osobami. Jej miesięczne wydatki to opłaty 400 zł, wydatki na żywność i środki higieny 500 zł, leki 200 zł, spłata kredytów 2.000 zł. Opłaty te do chwili obecnej finansowała z bieżącej działalności gospodarczej z pomocy bliskich. Oświadczyła też, że nie posiada środków transportu. Nie jest właścicielem nieruchomości przy ul. [...] we W. ani w P. przy ul. [...]. Z zastępującym ją pełnomocnikiem ustaliła, że jego wynagrodzenie finansowane będzie po ewentualnym wygraniu sporu sądowego.

Dodatkowo strona oświadczyła, że od czerwca 2017 r. do stycznia 2018 r. nie przeprowadzała żadnych operacji bankowych, a w związku z zawieszeniem działalności gospodarczej z dniem 19 sierpnia 2016 r. nie ma możliwości wygenerowania wyciągu bankowego. Poinformowała, że nie pobiera żadnego wynagrodzenia w związku z pełnioną funkcją prokurenta samoistnego w A z o.o.

Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca w 2015 r. (PIT-36L) uzyskała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 6.217.745,74 zł i dochód w kwocie 74.605,70 zł. W 2016 r. (PIT-36L) jej przychód wyniósł 375.682,55 zł i odnotowana została strata na poziomie - 24.331,48 zł, a w załączonym PIT-B za 2016 r. wykazano przychód 375.682,55 zł i stratę -24.196,48 zł. W czerwcu 2016 r. strona dokonała dostawy towarów i usług na kwotę 43.649 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości 12.367 zł. W lipcu zadeklarowane zostały zerowe wartości dostaw i zakupy związane z działalnością opodatkowaną w kwocie 470 zł, a w sierpniu wartość dostaw wynosiła -80 zł, a zakupów 1.921 zł.

Przedłożone zostały także raporty wspomagające wyliczenie zaliczki na podatek dochodowy za czerwiec 2016 r. z wykazanym przychodem 375.457,73 zł i stratą w kwocie – 18.274,99 zł oraz za lipiec 2016 r. z wykazanym przychodem 375.609,38 zł i stratą w kwocie – 20.313,60 zł i za sierpień 2016 r. z wykazanym przychodem 375.682,55 zł i stratą w kwocie – 23.257,60 zł.

Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.

Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej p.p.s.a.) wynika, że ustanowienie zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym.

Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony.

W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że w tutejszym Sądzie od czerwca 2016 r. były rozpoznawane już wnioski o przyznanie prawa pomocy strony skarżącej w wielu sprawach, a kolejnymi postanowieniami referendarz sądowy odmawiał stronie wnioskowanego zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowienie te zostały utrzymane w mocy przez Sąd i zostały wydane w oparciu o niemal taki sam stan faktyczny.

Od sierpnia 2016 r. sytuacja strony ulegała sukcesywnym zmianom. W połowie sierpnia 2016 r. zawiesiła działalność gospodarczą, a także, będąc jedynym udziałowcem i jedynym członkiem zarządu A Sp. z o.o., pozbyła się udziałów i funkcji pełnionej w spółce, przejmując funkcję prokurenta samoistnego (co wynika z ogólnodostępnych danych Krajowego Rejestru Sądowego).

Podzielić w tym względzie należy stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone m.in. w postanowieniu z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II FZ 579/13, że osoba świadomie wyzbywająca się majątku nie może oczekiwać, aby Skarb Państwa ponosił koszty postępowania, które w pierwszej fazie postępowania ciążą na stronie skarżącej. Zasadne jest też powołanie poglądu Sądu Najwyższego, zawartego w postanowieniu z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87 (OSNC 1988/7-8/103), zgodnie z którym jeżeli strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe.

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowego wniosku zwrócić należy uwagę, że podjęte przez stronę działania – zawieszenie działalności gospodarczej, pozbycie się udziałów i funkcji prezesa zarządu w spółce A – nie były z pewnością spowodowane złą kondycją finansową firm. Zgodnie z danymi wynikającymi z przedłożonych przez stronę dokumentów, z samej działalności prowadzonej jednoosobowo skarżąca uzyskiwała bardzo wysokie przychody. W 2015 r. było to ponad 6.000.000 zł, a w 2016 r. ich wartość wyniosła ponad 370.000 zł. Bez znaczenia pozostaje tu fakt, że strona jednocześnie odnotowała relatywnie niski dochód w 2015 r. (ponad 70.000 zł), a w 2016 r. stratę (stanowiącą około 2% przychodu). Dochód i strata są wynikiem ponoszenia mniejszych lub większych kosztów uzyskania przychodu, natomiast wszystkie te trzy wartości (dochód, strata, koszty podatkowe) są wykazywane przede wszystkim na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym i zwykle nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy. Dlatego też to wartość przychodu jest najbardziej wymiernym punktem odniesienia dla oceny możliwości płatniczych ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Potwierdzeniem może być tutaj okoliczność, że strona odnotowując stratę, jednocześnie miała środki na opłacenie kosztów utrzymania oraz na regularną spłatę kredytu w wysokości około 2.000 zł.

W każdym razie, wartość osiąganych przychodów wskazuje, że zawieszenie działalności gospodarczej nie było spowodowane nieopłacalnością jej prowadzenia, lecz – w kontekście kolejnych decyzji określających zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia olejów smarowych – zamiarem uniknięcia egzekucji administracyjnej.

Poza tym, przy tak znacznych przychodach w latach 2015 i 2016, nie wiarygodne jest twierdzenie, że strona nie posiada oszczędności, nawet jeśli od zawieszenia działalności gospodarczej upłynęło ponad 18 miesięcy.

Skarżąca prowadząc określoną działalność gospodarczą mogła bowiem i powinna była liczyć się z możliwością interwencji organów administracji, a także niekorzystnymi dla siebie decyzjami. W tym celu powinna była gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych. Tak by uczynił bowiem racjonalny przedsiębiorca, mimo braku takiego obowiązku, wynikającego z przepisów prawa, zwłaszcza przy takiej skali działalności gospodarczej, jaką prowadziła skarżąca i z uwagi na jej rozmiary jakie wskazuje wykazany w 2016 r. przychód.

Dane wynikające z zeznań podatkowych dają podstawę do przyjęcia, że strona była w stanie zgromadzić środki na opłacenie kosztów swego udziału w sprawie, nawet przy uwzględnieniu takiego obowiązku w pozostałych sprawach

Zauważyć również trzeba, że pomimo zawieszenia działalności gospodarczej w sierpniu 2016 r., skarżąca stale podaje identyczne informacje co do swojego stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego. Niezmiennie utrzymuje, że działalność ta była dotychczas źródłem pokrywania bieżących wydatków, a obecnie dodatkowo pomagają jej osoby bliskie. Nie powołuje się na trudności w opłacaniu tych wydatków, nie podaje nowych okoliczności wskazujących na radykalną zmianę jej sytuacji finansowej czy inne źródła pokrywania kosztów utrzymania oraz rat kredytowych, których kwota nie jest niska, gdyż wynosi 2.000 zł. Uzasadnienie wniosku oraz dodatkowe oświadczenia, składane w wyniku wezwania, są powielane od niemal dwóch lat. Natomiast dodając jako źródło finansowania miesięcznych wydatków pomoc osób bliskich, strona nie udzieliła żadnych dodatkowych, szczegółowych wyjaśnień, w jakich kwotach ta pomoc się kształtuje, pomimo że w wezwaniu zostało wskazane, iż należy dokładnie wskazać źródła finansowania tych wydatków.

Nie można też dać wiary oświadczeniu, że pełnomocnik zastępujący stronę zostanie opłacony dopiero po ewentualnym wygraniu sprawy. Ten sam pełnomocnik, działając w imieniu skarżącej, wniósł bowiem w ciągu dwóch lat ponad 200 skarg, a w niemal wszystkich sprawach skarżąca złożyła takie samo oświadczenie. Nie podała przy tym źródła, z którego wynagrodzenie pełnomocnika zostanie pokryte pomimo, że została do tego zobligowana.

W ocenie referendarza sądowego, strona posiadała i nadal powinna mieć środki pieniężne, które mogła zabezpieczyć na opłacenie kosztów sądowych skoro o konieczności ich ponoszenia wiedziała już faktycznie wcześniej, aniżeli w dacie wniesienia skargi. Od lutego 2016 roku są bowiem wydawane kolejne decyzje przez organ podatkowy II instancji, które są przez stronę konsekwentnie skarżone do Sądu.

Nie można było także przyjąć za podstawę oceny zasadności wniosku pozostałych złożonych przez stronę oświadczeń – nie są bowiem wiarygodne.

Odnośnie miesięcznie ponoszonych wydatków, skarżąca wskazała na urzędowym formularzu, że koszty utrzymania wynoszą 1.000 zł. Następnie, wezwana do złożenia szczegółowego zestawienia wydatków, podała, że sama spłata kredytów wynosi 2.000 zł, pozostałe wydatki to 1.100 zł, w tym 400 zł na opłaty. Przy czym nie zostało wyjaśnione, co na te opłaty się składa.

Z wniosku wynika, że strona mieszka sama i nie posiada żadnych nieruchomości. Jednocześnie w zeznaniu podatkowym czy też raportach wspomagającym wyliczenie zaliczek podany jest adres zamieszkania we W. przy ul. [...], strona zaś w pismach będących odpowiedzą na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń co do stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, podaje adres zamieszkania w P. (dom). Wezwana do oświadczenia o tytułach prawnych do tych nieruchomości wskazała jedynie, iż nie jest ich właścicielem, ale oświadczenie to nie wyjaśnia jakim tytułem prawnym dysponuje do tych nieruchomości. Zauważyć przy tym trzeba, że strona oświadczyła, iż jej miesięczne opłaty wynoszą 400 zł, co pozwala przyjąć, że nieruchomości te nie są wynajmowane.

Wybiórcze udostępnieniu danych co do swojej sytuacji majątkowej nie uzasadnia przyznania skarżącej prawa pomocy zwłaszcza, że to na stronie skarżącej spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy.

Dodać należy, że zarządzenie referendarza sądowego z dnia 22 lutego 2018 r. (czyli wezwanie do nadesłania dokumentów źródłowych) zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12).

Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej, w pełnym zakresie, w niniejszej sprawie zabrakło.

W tej sytuacji przyjąć należy, że strona nie wykazała w wiarygodny sposób, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.