Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 3456/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 116 § 1lit.a, art. 116 § 1lit.b
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), Protokolant Piotr Stępień, , po rozpoznaniu w dniu 24 października 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 21 października 2020 r. sygn. akt I SA/Bk 551/20 w sprawie ze skargi T.A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 27 marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku na rzecz T.A. kwotę 590 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 października 2020 r. sygn. I SA/Bk 551/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę T.A. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 27 marca 2020 r.

w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej skarżącego jako byłego członka zarządu za zaległości Sp. z o.o. w podatku od towarów i usług za grudzień 2013 r., za odsetki za zwłokę od tej zaległości i koszty postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że stosownie do art. 116 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, dalej jako: "O.p." za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu. W ocenie tego sądu, w niniejszej sprawie organy podatkowe wykazały tzw. pozytywne przesłanki zawarte w art. 116 § 1 O.p., wymagane do orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu, tj. istnienie zaległości podatkowych Sp. z o.o., pełnienie przez skarżącego funkcji członka zarządu w spółce w czasie upływu terminu płatności zobowiązań objętych decyzją oraz bezskuteczność egzekucji skierowanej do majątku spółki. W postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego organ egzekucyjny stwierdził, że spółka nie posiada majątku, w związku z czym egzekucja okazała się bezskuteczna i postanowieniem z 22 lipca 2019 r., umorzono postępowanie egzekucyjne. Następnie sąd pierwszej instancji zgodził się z organami podatkowymi obu instancji, że w przedmiotowej sprawie przesłanki egzoneracyjne nie zostały wykazane, gdyż w rozpatrywanej sprawie skarżący nie zgłosił wniosku o ogłoszenie upadłości, ani o wszczęcie postępowania zapobiegającego upadłości. Jak ustaliły organy, w Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego brak było wpisów dotyczących informacji o postępowaniu upadłościowym i układowym spółki. Przesłanki do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości wystąpiły w lutym 2014 r. Organ prawidłowo przyjął, że spółka zaprzestała wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań 13 lutego 2014 r., tj. w dacie upływu terminu płatności. W dniu 14 lutego 2014 r. organ zwrócił spółce wykazaną w deklaracji kwotę do zwrotu. Termin na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości upływał więc 27 lutego 2014 r. Sąd pierwszej instancji podkreślił także, że dla zwolnienia z odpowiedzialności podatkowej członka zarządu nie ma znaczenia brak wiedzy o stanie majątkowym spółki w 2014 r. Istotne jest ustalenie, że spółka zaprzestała wykonywania wymagalnych zobowiązań i stała się niewypłacalna. Wyrok wraz z uzasadnieniem dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie CBOSA).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik skarżącego, który na podstawie art. 173 § 1 i § 2 i art. 176 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej jako: p.p.s.a. zaskarżył go w całości.

I. Na zasadzie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, które to miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 90 § 1 p.p.s.a przez skierowanie sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym skutkujące odebranie stronie prawa do rozpoznania jej sprawy na rozprawie, prawa do czynnego udziału w postępowaniu przejawiające się w prawie do obrony i argumentacji bezpośrednio przed składem orzekającym, w tym prawa do wypowiedzenia się na rozprawie w sprawie argumentacji strony przeciwnej.

II. Na zasadzie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie tj.

1. art. 116 § 1 lit. b O.p., przez jego błędną subsumpcję w stanie faktycznym, w którym skarżący wskazał mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części;

2. art. 116 § 1 lit. a O.p. w zw. z art. 10, art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze, dalej: "p.u.n.", przez jego błędne zastosowanie

w stanie faktycznym w wyniku przyjęcia, że w dacie 27 lutego 2014 r. członkowi zarządu należy przypisać winę za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, podczas gdy we wskazanej przez organ dacie istniały obiektywne - niezależne od zarządu (ustawowe) okoliczności wyłączające możliwość złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, tj.:

a. brak było merytorycznych i formalnych podstaw do zgłoszenia wniosku

o ogłoszenie upadłości spółki w dniu 27 lutego 2014 r., wobec: nadwyżki majątku spółki nad jej zobowiązaniami, regulowania wymagalnych zobowiązań przez spółkę; braku wymagalnych zobowiązań (organ błędnie przyjął datę wymagalności zobowiązania podatkowego określonego w decyzji organu podatkowego wydanej w 2016 r., tj. niezgodnie z zasadami ustawy prawo upadłościowe i naprawcze oraz powszechnie przyjętą praktyka sądów upadłościowych; w konsekwencji czego nie istniały wymagalne zobowiązania uprawniające do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w okresie 2014 r.);

b. brak wielości wierzycieli na dzień 27lutego 2014 r. i okresie późniejszym (również na moment potencjalnego orzekania przez sąd upadłościowy o ogłoszeniu upadłości);

c. brak wiedzy członków zarządu w 2014 r. o jakichkolwiek okolicznościach, które uzasadniałyby zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, w tym pozostawianiu przez członka zarządu w przekonaniu o przysługującym spółce prawie do skorzystania z odliczenia podatku naliczonego od faktur wystawionych przez dostawców towarów; wiedzę o nierzetelności dostawców występujących na wcześniejszych etapach obrotu spółka mogła powziąć najwcześniej w roku 2016 r. z decyzji organu podatkowego;

3. art. 10, art. 11 ust. 1 p.u.n. w zw. z art. 21 § 2 i § 3a O.p. przez jego błędną wykładnię polegającą na pominięciu, że obiektywną niezależną od zarządu przesłanką do zgłoszenia wniosku o upadłość spółki jest; istnienie nadwyżki zobowiązań nad aktywami, które nie wystąpiło w 2013 i 2014 r.; wymagalność zobowiązania w rozumieniu przepisów prawa upadłościowego i naprawczego, oraz zaprzestanie jego regulowania oraz wielość wierzycieli na chwilę wydania postanowienia o orzekaniu upadłości.

III. Na zasadzie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 176 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a i art. 3 § 2 pkt. 1 p.p.s.a w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 180 § 1 i art. 122 O.p., art. 191 O.p., przez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji w całości pomimo naruszenia przez organy podatkowe przepisów procesowego prawa podatkowego, które miały istotny wpływ na treść wydanych decyzji, a mianowicie:

1. art. 187 § 1 w zw. z art. 180 § 1 i art. 122 O.p. przez zaniechanie zgromadzenie i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego:

a. w zakresie niezbędnym do ustalenia, czy po stronie członków zarządu zaistniała obiektywna, dopuszczalna prawem, przesłanka do jej ogłoszenia w dacie przyjętej przez organ, zaniechanie ustalenia stanu majątkowego spółki w 2014 r. determinującego możliwość zgłoszenia wniosku o upadłość; zaniechanie ustalenia roli poszczególnych członków w sprawowaniu zarządu, które determinowałyby ewentualne przypisanie im odpowiedzialności;

b. przez wydanie decyzji nie ustalając czy przed właściwym sądem rejestrowym toczy się postępowanie w sprawie o podwyższenie udziału kapitałowego spółki w sytuacji, w której Organ Il-instancji uznanie przesłanki ekskulpacyjnej uzależnił w decyzji od wpisu do KRS.

2. Art. 191 O.p. przez dowolne uznanie, że:

a. wskazana przez skarżącego wierzytelność przysługująca spółce nie może służyć zaspokojeniu jej zaległości podatkowych;

b. w dniu 13 lutego 2014 r. zaistniały przesłanki do zgłoszenia wniosku

o ogłoszenie upadłości, polegające na nieuprawnionym przyjęciu, że: Spółka posiadała wymagalne nieregulowane w rozumieniu ustawy prawo upadłościowe i naprawcze zobowiązania w 2014 r. podczas gdy wymagalność tego zobowiązania powstała po uprawomocnieniu się decyzji określającej wysokość zobowiązania w 2016 r., Spółka posiadała na dzień ogłoszenia wierzycieli więcej niż jednego wierzyciela, Zarząd miał świadomość, że Spółka w 2014 r. powinna zaniechać odliczenia podatku naliczonego VAT z otrzymanych od kontrahentów faktur dokumentujących dostawę towaru, podczas gdy wiedzę na temat kierowanych względem dostawców zarzutów co do ich nierzetelności. Zarząd spółki mógł powziąć dopiero z ustaleń organu podatkowego zamieszczonych w decyzji wydanych w 2015 r. i 2016 r., tj. po okresie pełnienia funkcji członka zarządu przez skarżącego.

W konsekwencji powyżej postawionych zarzutów pełnomocnik skarżącego wniósł na podstawie art. 176 § 1 pkt. 3 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania za I i II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, t.j. ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się zasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał racje skarżącego w granicy zarzutu, jaki sfomułował w skardze kasacyjnej naruszenia art. 116 § 1 lit. a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w zw. z art. 10, art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze w części, w jakiej skarżący odwołuje się do rozumienia pojęcia "niewypłacalności" spółki; przy czym przyjął, że chodzi o art. 116 § 1 pkt 1 lit. a ustawy. Należy wskazać, że w dotychczasowym orzecznictwie wyrażono już wielokrotnie pogląd, że w kontekście art. 116 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), dalej jako: "O.p.", właściwy czas do zgłoszenia wniosku o upadłość należy oceniać przez odniesienie się do pojęcia niewypłacalności, użytego w ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.), dalej: "p.u.n." i wskazanych w tej ustawie terminów, oznaczonych dla upadłego (jego organów) do zgłoszenia wniosku o upadłość. Zgodnie z art. 10 p.u.n. upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Jak stanowi art. 11 p.u.n. dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (ust. 1). Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje (ust. 2). Stosownie do art. 21 ust. 1 i 2 p.u.n. dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek ten spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami. Wniosek o upadłość musi być bowiem złożony w terminie, który nie niweczy celu postępowania upadłościowego, jakim jest ochrona interesów wierzycieli.

Każda z dwóch przyczyn ogłoszenia upadłości wskazanych w art. 11 ust. 1 i 2 p.u.n. ma samodzielny charakter. Dla określenia stanu niewypłacalności osoby prawnej istotne jest zarówno to, czy nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1 p.u.n.), jak i to, czy jej zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje (art. 11 ust. 2 p.u.n.). W konsekwencji zaistnienie chociażby jednej z nich pozwala na ogłoszenie upadłości, a tym samym obliguje każdego, kto ma prawo reprezentować dłużnika będącego osobą prawną do zgłoszenia w sądzie wniosku o ogłoszenie upadłości nie później niż terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości.

Artykuł 11 ust. 1 p.u.n. nie łączy stanu niewypłacalności ze stanem majątku dłużnika. Zatem szczegółowe badanie stanu majątkowego podmiotu jest w kontekście ww. przepisu zbędne. Także dysponujący dostatecznym majątkiem podmiot może zostać uznany za niewypłacalny wówczas, gdy nie będzie regulował swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Stan niewypłacalności ma charakter obiektywny, toteż dla jego stwierdzenia bez znaczenia jest przyczyna niewykonywania zobowiązań. Niewypłacalność istnieje więc nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn, na przykład w celu doprowadzenia swego kontrahenta do stanu niewypłacalności albo też nie wykonuje zobowiązań z przyczyn irracjonalnych (por. F. Zedler, "Prawo upadłościowe i naprawcze", Zakamycze 2003, teza 3 do art. 11, s. 42). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że w kontekście "stanu niewypłacalności" nieistotne jest czy dłużnik nie wykonuje wszystkich ciążących na nim zobowiązań, czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza jego niewypłacalność w rozumieniu art. 11 p.u.n. W orzecznictwie wiąże się stan niewypłacalności związany z niewykonywaniem wymagalnych zobowiązań pieniężnych, z chwilą nieuregulowania w terminie określonym ustawą lub umową drugiego z kolei zobowiązania (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2023 r., III FSK 2203/21). Z pewnością takie rozumienie niewypłacalności ma swe uzasadnienie w treści art. 11 ust. 1 p.u.n., który odwołuje się do "zobowiązań", a nie "zobowiązania".

Jakkolwiek Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił podobną wykładnię przepisu, co do którego kontrolował zgodność działania organu z prawem, to jednak pominął istotną dla badania właściwego czasu, o jakim mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. kwestię wielości zobowiązań. WSA - bezspornie - przyjął, że w dniu 14 lutego 2014 r. organ zwrócił spółce nieprawidłowo wykazaną w deklaracji za grudzień 2013 r. kwotę do zwrotu i skarżący odpowiada za zaległość w tej wysokości. Uznając, że termin na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości upływał 27 lutego 2014 r., a przesłanki do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości wystąpiły w lutym 2014 r., bo spółka zaprzestała wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań 13 lutego 2014 r., Sąd poprzestał na tym, że dla uznania niewypłacalności spółki wystarczającym było ustalenie jednego niewykonanego zobowiązania. Ponieważ organy podatkowe mają obowiązek gromadzenia i uzupełniania materiału dowodowego do momentu uzyskania pewności, że stan faktyczny podpada pod hipotezę określonej normy prawnej o charakterze materialnoprawnym, Sąd pierwszej instancji nie dokonał prawidłowej kontroli zastosowania przez organy podatkowe art. 191 O.p. Przypomnieć należy, że organy podatkowe zobowiązane są do ustalenia wszystkich faktów i okoliczności, które są niezbędne dla załatwienia sprawy (art. 122 O.p.), powinny zebrać wszystkie dostępne dowody i rozpatrzeć je w sposób wyczerpujący, niezależnie od tego, czy potwierdzają one tezy organu czy twierdzenia podatnika (art. 187 § 1 w zw. z art.121 § 1 O.p.). Brak kontroli oceny materiału dowodowego w pełnym zakresie determinuje uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, który ponownie oceni czy rzeczywiście spółka nie wykonywała zobowiązań, ze szczególnym uwzględnieniem dat ich wymagalności, w tym w odniesieniu do należności, jaka wynikała z niesłusznie dokonanego zwrotu podatku VAT. Natomiast co do konieczności wykazania nadwyżki zobowiązań nad majątkiem spółki (art. 11 ust. 2 p.u.n.), byłoby to istotne, gdyby okazało się, że takiej niewypłacalności nie można przyjąć na podstawie art. 11 ust. 1 p.u.n. Również dopiero wynik tych rozważań pozwoli na dalszą ocenę co do braku winy skarżącego, o jakiej mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p. oraz wykazania mienia, które znajduje swą w podstawę art. 116 § 1 pkt 2 O.p.

Odpowiadając dalej na zarzuty skargi kasacyjnej NSA wyjaśnia, że za ugruntowane należy uznać stanowisko wyrażane w orzecznictwie, że nawet niewykonywanie wymagalnych zobowiązań wobec jednego wierzyciela nie zwalnia członka zarządu od zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Dokonując wykładni art. 116 § 1 pkt 1 O.p. należy mieć na względzie gwarancyjny i subsydiarny charakter odpowiedzialności osoby trzeciej. Przyjęcie, że członek zarządu zwolniony jest z obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w sytuacji, gdy spółka zalega z płatnościami wyłącznie w odniesieniu do jednego wierzyciela, stawiałoby w uprzywilejowanej pozycji tych członków zarządu, których spółki miałyby tylko jednego wierzyciela - Skarb Państwa - w stosunku do tych, których spółki miałyby co najmniej dwóch wierzycieli.

Odnosząc się do zarzutu sformułowanego na zasadzie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zakresie naruszenia art. 90 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę treść zapisu prawnego, w szczególności zastrzeżenie rozpoznania sprawy na rozprawie w przypadku istnienia przepisu, który stanowi inaczej i doszedł do przekonania, że jest to zarzut niezasadny. Kwestia, jaką przywołuje autor skargi kasacyjnej prawa do obrony i argumentacji bezpośrednio przed składem orzekającym, w tym prawa do wypowiedzenia się na rozprawie w sprawie argumentacji strony przeciwnej musi znaleźć swój wydźwięk przede wszystkim w okoliczności takiej, że zarówno skarżący jak i organ nie otrzymali tego prawa, co znacznie modyfikuje oczekiwanie uznania racji co do braku możliwości odpowiedzi na argumentację strony przeciwnej. Bezspornie dwie strony nie zostały pozbawione prawa zarówno do zapoznania się z argumentacją przeciwnika procesowego, jaki i mogły się do niej ustosunkować. Obie nie mogły tego uczynić ustnie. Nie zaprzeczono, by Sąd zapoznał się z materiałem sprawy, naradził przed wydaniem orzeczenia i orzekł w składzie zgodnym z przepisami prawa. Analiza dokonana przez NSA doprowadziła do wniosku, że jedynym argumentem skarżącego jest brak możliwości wypowiedzi ustnej. Nie podważono jednak, że merytorycznie byłaby, lub mogłaby być, inna niż wzięta pod rozwagę przy wydawaniu zaskarżonego wyroku. Skarżący nie wykazuje, że brak możliwości wysłuchania sprawozdania sędziego, czy przedstawienia na rozprawie żądań i wniosków oraz złożenia wyjaśnień (art. 106 § 2 p.p.s.a.) mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności nie wykazuje braków orzeczenia, jakie mogłyby wynikać z jego nieobecności na rozprawie (braku rozprawy). W skardze kasacyjnej nie przywołuje jako naruszony ani art. 141 § 4 p.p.s.a. (elementy uzasadnienia wyroku), ani art. 134 § 1 p.p.s.a. (brak wyjścia poza zarzuty i wnioski skargi). Ten ostatni jedynie wymienia w podstawach kasacyjnych, jednak z argumentacją opartą o błędną ocenę dokonaną przez Sąd a nie jej brak.

Nie można zapominać, że w stanie faktycznym sprawy Sąd pierwszej instancji rozpoznał sprawę w czasie wyjątkowym ze względu na pandemię, której dynamika w tym okresie była nie tylko niepewna, ale i nieprzewidywalna. Sądy pracowały w warunkach wyjątkowych, a zgodnie z obowiązującym wówczas art. 15zzs ze zn. 4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), dalej "uCOVID" przewodniczący mógł zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

W stanie faktycznym sprawy Przewodniczący Wydziału I WSA skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym odwołując się m.in. do § 1 pkt 1 i 2 przywołanego w skardze kasacyjnej Zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym w związku z intensyfikacją rozwoju epidemii i wprowadzeniem dodatkowych ograniczeń, nakazów i zakazów związanych z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. poz. 1758, z późn.zm.). Mając na względzie zalecenia właściwych organów sanitarno - epidemiologicznych wydanych wobec istotnego zagrożenia zakażeniem wirusem SARS-Co V-2, na podstawie art. 34 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2176 oraz z 2020 r. poz. 190 i 568), zarządzono: § 1. Z dniem 17 października 2020 r. w Naczelnym Sądzie Administracyjnym: 1) odwołuje się rozprawy, kontynuując działalność orzeczniczą Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych, 2) sprawy wyznaczone do rozpatrzenia na rozprawie kieruje się do załatwienia na posiedzeniu niejawnym.

Należy podkreślić jednak, że podstawą działania Przewodniczącego Wydziału był art. 15zzn ze zn. 4 ust. 3 uCOVID, a NSA nie znajduje podstaw, by podważyć, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogło wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Nie ma racji skarżący odwołując się do prawa do Sądu, gdyż to Sąd rozpoznał sprawę i skarżący nie wykazuje, jakie konkretnie argumenty wymknęły się spoza jego kontroli. NSA nie dopatrzył się jakich praw skarżący nie zdołał obronić (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). Autor skargi kasacyjnej nie przedstawił na czym miałoby polegać zaprzeczenie, że proces był rzetelny i transparentny tak, by mogło to wpłynąć na wynik sprawy. Samo niezadowolenie z wyroku skarżący mógł wyrazić w skardze kasacyjnej oraz występując na rozprawie przed NSA jednak nie przedstawił żadnych dodatkowych argumentów, które nie byłyby wzięte pod rozwagę przez WSA.

Zgodnie z art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a., art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r., poz. 180).

Mirella Łent Sławomir Presnarowicz Paweł Borszowski