Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2329/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 35
journal: Dz.U. 2015 poz 388
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 15 marca 2018 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 2503/16 w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

UZASADNIENIE:

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 2503/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę R. G. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego.

Skarżąca R. G., wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżąca jednocześnie oświadczyła, że zrzeka się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

I/ naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

a) art. 35 ustawy z dnia 24.09.2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2015 r. poz. 388), zwanej dalej: "uel", poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie przez Sąd I instancji, iż skarżąca w sposób dobrowolny i trwały opuściła przedmiotowy lokal, w sytuacji gdy na gruncie niniejszej sprawy nie nastąpiło opuszczenie lokalu spełniające powyższe warunki,

II/ naruszenie przepisów postępowania administracyjnego o istotnym wpływie na wynik sprawy tj.:

1/ art.173, art. 174 pkt 2 i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej: "p.p.s.a.", w zw. z art. 7, 77 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23), zwanej dalej: "k.p.a.", polegające na nierozważeniu całego materiału dowodowego, co skutkowało oddaleniem zamiast uwzględnienia skargi, a w konsekwencji nieuchyleniem rozstrzygnięć organów administracyjnych, pomimo, iż organy te bezpodstawnie przyjęły, że skarżąca w sposób dobrowolny i trwały opuściła przedmiotowy lokal, w sytuacji gdy na gruncie niniejszej sprawy nie nastąpiło opuszczenie lokalu spełniające powyższe warunki,

2/ art. 151 p.p.s.a. polegające na oddaleniu zamiast uwzględnienia skargi, a w konsekwencji nieuchylenie rozstrzygnięć organów administracyjnych pomimo, iż organy te bezpodstawnie przyjęły, że skarżąca w sposób dobrowolny i trwały opuściła przedmiotowy lokal, w sytuacji gdy na gruncie niniejszej sprawy nie nastąpiło opuszczenie lokalu spełniające powyższe warunki.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że organy nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy i błędnie ustaliły, iż skarżąca opuściła w rozumieniu art. 33 i 35 uel, miejsce stałego pobytu.

Wywodzono, że opuszczeniem tym jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, przy czym opuszczenie to musi być dobrowolne i trwałe, a cechy te występują, jeżeli omawiane opuszczenie lokalu wynikało z nieskrępowanej woli przeniesienia interesów życiowych w inne miejsce, a nie, na przykład, z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Podniesiono, że za dobrowolne opuszczenie lokalu nie można uznać sytuacji, gdy strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu (por. K. Biernat, M. Dobek-Rak, P. Mierzejewski, D. Trzcińska, Ustawa o ewidencji ludności - Komentarz, System Informacji Prawnej LEX nr 8755).

Argumentowano, że na gruncie przepisów uel, nie została zrealizowana przesłanka stałego i dobrowolnego opuszczenia przedmiotowego lokalu przez skarżącą, albowiem czasowe opuszczenie lokalu miało związek z nasileniem gróźb kierowanych przez ojca i brata skarżącej, zamieszkujących w przedmiotowym lokalu. Jak wyjaśniła skarżąca w. toku postępowania, z uwagi na nękanie przez brata i ojca uciekła z budynku nr [...] w miejscowości [...], gm. [...], a w miejscu zameldowania na pobyt stały zostawiła cały dorobek życia. Wywodzono, że ze względu na powyższe skarżąca do dnia dzisiejszego boi się wrócić i podjąć dalsze zamieszkanie w lokalu, a nigdy nie było wolą odwołującej się stałe opuszczenie miejsca zamieszkania w miejscowości [...].

Podniesiono, że na podstawie umowy darowizny z dnia 13.03.2003 r. M. G. zobowiązał się podarować skarżącej działkę gruntu o powierzchni około 0,5 ha powstałą z podziału nieruchomości o powierzchni 2,65 ha położonej w obrębie wsi [...], oznaczonej numerem [...], w okresie najpóźniej 10 lat od daty sporządzenia umowy darowizny i ta właśnie nieruchomość była uważana przez skarżącą za centrum życiowe i z nią wiązała swoją przyszłość.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych, będąc związany granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną oparto na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a., to jest zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Rozpoznanie zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, co do zasady poprzedzać winno rozpoznanie zarzutów dotyczących naruszenia norm prawa materialnego.

Dla prawidłowego jednak ustosunkowania się do zasadności zarzutów dotyczących naruszenia prawa procesowego, biorąc pod uwagę ich charakter, należy na wstępie objąć analizą zarzuty naruszenia norm prawa materialnego, albowiem wpłynie to na właściwą ocenę podniesionych zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania.

Naruszenie prawa materialnego mo¿e nast¹piæ przez b³êdn¹ jego wyk³adniê lub niew³aœciwe zastosowanie. B³êdna wyk³adnia to mylne zrozumienie treœci przepisu. Naruszenie prawa przez niew³aœciwe zastosowanie to wadliwe uznanie, ¿e ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie okreœlonej normy prawnej (tzw. b³¹d subsumcji). Wysuniêty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 35 uel, wskazywa³ na jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie przez Sąd I instancji, że skarżąca w sposób dobrowolny i trwały opuściła przedmiotowy lokal, w sytuacji gdy na gruncie niniejszej sprawy nie nastąpiło opuszczenie lokalu spełniające powyższe warunki.

Przepis art. 35 uel, stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

Podstawowym więc zagadnieniem dla prawidłowego zastosowania tej normy było rozstrzygnięcie kwestii, czy strona "opuściła miejsce stałego pobytu". By można było dokonać prawidłowej oceny w tym zakresie istotnym było dokonanie ustalenia, nie tylko na okoliczność fizycznego opuszczenia lokalu dotychczasowego zameldowania, lecz również wymaganym było ustalenie, czy opuszczenie to ma charakter dobrowolny, a więc czy miała miejsce dobrowolna rezygnacja z faktu, że lokal w którym skarżąca jest zameldowana, nie będzie już stanowił jej centrum życiowego, a więc centrum jej życiowej działalności. W sytuacji spełnienia tych dwóch przesłanek zachodzą niewątpliwie warunki określone w ww. przepisie, stanowiące podstawę prawną wymeldowania.

W świetle powyższego, rzeczą organów było dokonanie ustalenia czy przebywanie skarżącej poza adresem zameldowania objęte jest jej wolą, czy też nie. Ta właśnie okoliczność miała zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i w istocie stanowiła przedmiot sporu.

Organy słusznie uznały, że skarżąca opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego z własnej woli, albowiem materiał dowodowy nie potwierdził by nastąpiło to w sposób niedobrowolny (pod przymusem).

W poczynionych ustaleń faktycznych w sprawie wynika, że - skarżąca R. G. w 2005 r. wyprowadziła się z domu dobrowolnie, wyjeżdżając do pracy w [...], bez wymeldowania, - wyprowadzając się zabrała ze sobą swoje rzeczy osobiste, - od lat 6-7, nie była w domu rodzinnym ani razu, skarżąca nie posiada kluczy do domu w [...], - od chwili wyprowadzenia się, skarżąca nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych i nie czyniła żadnych starań umożliwiających jej powrót do domu, aby mogła w nim ponownie zamieszkać wraz ze swym małoletnim synem Ł. (ur. W 2012 r.), - swoje sprawy życiowe związała z nowym miejscem pobytu, wynajmując lokal przy al. [...] w [...] i jak wynika z jej deklaracji zamierza powrócić razem z dzieckiem do rodzinnego domu, gdy zakończą się sprawy w sądzie.

W świetle powyższych ustaleń faktycznych, należało uznać, że organy dokonały prawidłowej subsumpcji stanu faktycznego do normy prawnej wynikającej z art.35 uel. Twierdzenia skargi kasacyjnej o istnieniu związku pomiędzy opuszczeniem lokalu przez skarżącą, a nasileniem gróźb kierowanych przez jej ojca i brata, zamieszkujących w przedmiotowym lokalu, jak też bojaźnią skarżącej powrotu do miejsca dotychczasowego zameldowania, nie mogą stanowić wystarczającej podstawy do uznania zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego. Pomijając już pewną sprzeczność w przedstawianych motywach zachowań skarżącej, polegających z jednej strony na niemożności przebywania w miejscu zameldowania z uwagi na groźby członków rodziny, a z drugiej strony deklarowaną chęć ponownego zamieszkania w ww. miejscu, po zakończeniu spraw sądowych, to przede wszystkim należy stwierdzić, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza przedstawianej przez skarżącą wersji zdarzeń.

Wynika z niego, że podjęła ona całkowicie suwerenną decyzję co do opuszczenia domu – miejsca, w którym była zameldowana. Jakkolwiek powoływała się na okoliczność, że spowodowane to zostało groźbami brata i ojca, to jednak materiał dowodowy nie zawiera jakichkolwiek dowodów, które świadczyłyby o podjęciu przez skarżącą prawnej ochrony na gruncie prawa karnego przed tego typu zarzucanymi zachowaniami. Żaden też członek jej rodziny ani nie został skazany wyrokiem karnym za zarzucane zachowania, ani nie został skierowany przeciwko niemu akt oskarżenia za takie działania.

W tych warunkach w sposób trafny organ odwoławczy powołał się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 6 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 140/07 (publ. Lex Polonica 2082615). Sąd ten stwierdził, że sam fakt istnienia konfliktu między stronami postępowania nie powoduje podważenia oceny, że opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. Nie traci bowiem co do zasady dobrowolnego charakteru wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca zamieszkania, jeżeli ma ono na celu poprawienie komfortu życiowego strony przez uniknięcie sytuacji konfliktowych związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem.

Co też istotne, przeprowadzone przez organy obu instancji postępowanie administracyjne wykazało, że skarżąca nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych – nie wytoczyła powództwa o przywrócenie jej naruszonego posiadania. Brak aktywności w skutecznym dochodzeniu ochrony prawa do posiadania poprzedniego lokalu, wyrażającej się w niewniesieniu do sądu powszechnego ww. powództwa na podstawie art. 344 § 2 k.c., po upływie 1 roku od chwili naruszenia prowadzi do wygaśnięcia tego roszczenia. Zaniechanie jest wyrazem woli dobrowolnego opuszczenia lokalu w którym faktycznie zainteresowana osoba nie przebywa, a jedynie niezgodnie z przepisami o ewidencji ludności jest nadal zameldowana.

Skoro więc skarżąca, ani nie podjęła jakichkolwiek środków umożliwiających jej zamieszkiwanie w lokalu zameldowania, tak na gruncie prawa karnego, jak i cywilnego, to tym samym dała wyraz swej woli rezygnacji z zamieszkania w tym lokalu. Dlatego też w przedmiotowej sprawie w sposób prawidłowy został zastosowany przepis art. 35 uel, co oznacza bezzasadność zarzutu naruszenia tej normy prawnej.

Wysunięte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia norm procesowych również nie mogły odnieść skutku.

Nie był zasadny zarzut naruszenia art.173, art. 174 pkt 2 i art. 151 p.p.s.a., w zw. z art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd I instancji nie mógł naruszyć ani art. 173, ani też art. 174 pkt 2 p.p.s.a., albowiem przepisów tych nie stosował. Stosowanie tych przepisów należy do wnoszącego skargę kasacyjną. Powyższe normy stanowią bowiem podstawę do skierowania skargi kasacyjnej od wyroku tego sądu (art. 173 p.p.s.a.), jak i formułowania zarzutów kasacyjnych (art. 174 p.p.s.a.).

Nie można również uznać że Sąd I instancji naruszył przepisy art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. Autor skargi kasacyjnej w nawiązaniu do zarzutu naruszenia powyższych norm wskazał, że organy bezpodstawnie przyjęły, że skarżąca w sposób dobrowolny i trwały opuściła przedmiotowy lokal, nie wyjaśniając wszystkich istotnych okoliczności sprawy. W istocie stanowi to polemikę z przyjętymi w sprawie ustaleniami faktycznymi, która jednak nie została poparta jakimikolwiek argumentami. W zarzucie tym ograniczono się do przytoczenia stanowiska skarżącej, w którym twierdziła o kierowanych do niej groźbach przez ojca i brata i nękaniu ją przez nich. Nie wskazano w jaki sposób organy uchybiły powyższym normom. W szczególności nie wskazano jakich okoliczności nie wyjaśniono, jakich czynności procesowych zaniechano, jakich dowodów nie przeprowadzono i jaki wpływ na wynik sprawy uchybienia te miały lub mogły mieć. Należy stwierdzić, że zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie musi być precyzyjne. Obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest sprecyzowanie zarzutów kasacyjnych, tj. wskazanie, które przepisy prawa procesowego zostały naruszone, w jaki sposób i jaki wpływ na wynik sprawy miało to naruszenie. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest powołany do uzupełniania ani interpretowania niejasno lub ogólnikowo sformułowanych zarzutów kasacyjnych. Sąd kasacyjny nie powinien domyślać się intencji skarżącego i formułować za niego zarzutów pod adresem skarżonego wyroku (por. wyroki NSA: z dnia 24 stycznia 2018 r., sygn.. akt II OSK 1493/17, z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1426/11; z dnia 22 lutego 2012 r,. sygn. akt II GSK 20/11; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też, powyższy zarzut naruszenia przepisów postępowania nie mógł odnieść zamierzonego skutku. W konsekwencji nie był też zasadny zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a., zgłoszony w powiązaniu z art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a.

Natomiast zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a., zgłoszony bez powiązania z innymi przepisami, należało uznać za wysunięty bezskutecznie. W orzecznictwie NSA podkreśla się, że przepis art. 151 p.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, gdyż jest to przepis ogólny (blankietowy) i ta jego właściwość sprawia, że na stronie skarżącej, chcącej powołać się na zarzut naruszenia tej regulacji nałożona została powinność powiązania go z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym uchybił Sąd I instancji (vide wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 1387/10, wyrok NSA z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt II GSK 563/11 niepublikowane).

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw.