Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1600/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 9 sierpnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 maja 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 520/21 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 21 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 maja 2022 r. (sygn. akt IV SA/Wr 520/21), Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") – oddalił skargę K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 21 maja 2021 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 6 kwietnia 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania K.K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na brata – M. K..

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, K. K. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, naruszenie:

1. (na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) prawa materialnego, to jest: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej jako: u.ś.r.) w zw. z art. 132 k.r.o. - poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, że okoliczność istnienia względem M. K. osób spokrewnionych z nim w pierwszym stopniu (matka i córka) wyłącza możliwość przyznania skarżącemu K. K. świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy w orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie przyjęto, że przy wykładni wskazanych przepisów nie można ograniczać się wyłącznie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, bądź gdy takich osób nie ma, nie żyją lub zostały pozbawione praw rodzicielskich i konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym i niezbędne jest podjęcie przez organy próby ustalenia, czy pierwotnie zobowiązany alimentacyjnie ma rzeczywiste możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, biorąc pod uwagę przede wszystkim potrzeby tego ostatniego,

2. (na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

a). art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. - poprzez nieuwzględnienie przez WSA we Wrocławiu skargi i jej oddalenie, mimo naruszenia w toku postępowania przed organem II instancji przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. przez ich błędną wykładnię,

b). art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. - poprzez nieuwzględnienie przez WSA we Wrocławiu skargi i jej oddalenie, mimo naruszenia w toku postępowania przed organem II instancji przepisów postępowania, mogących mieć istotnych wpływ na wynik sprawy, to jest:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie przez organ (a następnie przez WSA we Wrocławiu), że ani w stosunku do matki potrzebującego M. K., ani w stosunku do jego córki nie występują obiektywne przyczyny powodujące brak możliwości wykonywania przez nie obowiązku alimentacyjnego względem niego, podczas gdy organ zaniechał przeprowadzenia jakichkolwiek ustaleń w zakresie rzeczywistych możliwości matki potrzebującego do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, a także w zakresie stosunków rodzinnych pomiędzy M. K., a jego córką, de facto obiektywnie uniemożliwiających jakiekolwiek wspólne kontakty, a tym bardziej całodobową opiekę,

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie przez organ (a następnie przez WSA we Wrocławiu), że opieka sprawowana przez skarżącego nad niepełnosprawnym bratem nie ma charakteru opieki całodobowej, co uzasadniałoby rezygnację skarżącego z zatrudnienia, podczas gdy z dokumentacji M. K. przedstawionej w toku postępowania - orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wyraźnie wynika, że co do niego istnieje konieczność stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a fakt wykonywania przez skarżącego takich czynności, jak: pomoc w czynnościach higienicznych, sprzątanie, robienie zakupów, pranie, zmywanie naczyń, palenie w piecu, pomoc w ćwiczeniach rehabilitacyjnych wyraźnie wskazuje na wykonywanie opieki przez całą dobę (wszak jedynie na podstawie zasad logicznego rozumowania należy uznać, że czynności higieniczne bądź gotowanie wykonywane są co najmniej kilka razy dziennie o różnych porach) i konieczność rezygnacji skarżącego z zatrudnienia.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie - w razie nieuwzględnienia powyższego wniosku - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu -wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.

Ponadto skarżący wnosił także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j.Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych w w/w skardze.

Zarzuty te zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest: na obrazie prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 132 k.r.o. a także na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, takich jak: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a. w powiązaniu z art. 7, art. 77 § 1 art. 80 k.p.a. Zarzuty te okazały się zaś nieusprawiedliwione.

W rozpoznawanej sprawie - z uwagi na istotę sporu - uzasadnionym było odniesienie się w pierwszej kolejności do kwestii materialnoprawnych.

Podstawę zaskarżonej do Sądu Wojewódzkiego decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 21 maja 2021 r, a którą to decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 6 kwietnia 2021 r. o odmowie przyznania K. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem, stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm. dalej jako: "u.ś.r."), regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z tym przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Po myśli zaś art. 17 ust. 1a ww. ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie (podkreślenie Sądu) następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dokonując wykładni powyższych przepisów, Kolegium uznało, że

wniosek K. K. o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad jego niepełnosprawnym bratem – M. K. nie mógł zostać uwzględniony, z uwagi na fakt, że osoba wymagająca opieki miała: dorosłą córkę oraz matkę a których obowiązek alimentacyjny względem M. K. wyprzedzał obowiązek alimentacyjny skarżącego. Jednocześnie też organ nadmienił, iż w/w osoby nie legitymowały się orzeczeniem o niepełnosprawności ani innym orzeczeniem lekarskim, które wykluczałoby sprawowanie opieki przez te osoby.

Z tym stanowiskiem Kolegium zgodził się następnie Sąd Wojewódzki, który w motywach zaskarżonego wyroku podkreślił, że krąg i kolejność osób uprawnionych do świadczeń w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną został przez ustawodawcę ściśle określony a zatem zasadniczo wstępni i opiekunowie wyprzedzali osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ich krąg wyznaczała bowiem ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, która jednocześnie ustała kolejność osób zobowiązanych do alimentacji. Skoro zatem z akt sprawy wynikało, że wymagający opieki brat skarżącego miał matkę jak i córkę, wobec których nie orzeczono niepełnosprawności, to skarżący w nie był uprawniony do pobierania spornego świadczenia.

Jednocześnie Sąd Wojewódzki stwierdził, że nie neguje, co do zasady, poglądu wyrażanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, że ograniczenia, wynikające z regulacji zawartej w art. 17 ust. 1a u.ś.r., nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, nie mniej jednak brak możliwości sprawowania takiej opieki musi mieć charakter obiektywny, niezależny od osoby mającej sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. W realiach rozpoznawanej natomiast spawy takich okoliczności nie stwierdzono. Matka brata skarżącego miała 74 lata i nie została pozbawiona praw rodzicielskich oraz nie posiadała orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Twierdzenia zaś skarżącego, iż nie była ona w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym synem z uwagi na zły stan zdrowia i sama wymagała opieki, Sąd Wojewódzki ocenił jako mające charakter jedynie subiektywnej oceny, gdyż nie zostały one wsparte żadnymi dowodami.

Odnosząc się zaś do sytuacji córki osoby wymagającej opieki, Sąd I instancji podkreślił, że była ona pełnoletnią i także wobec niej nie orzeczono o niepełnosprawności. Powoływane natomiast przez skarżącego okoliczności, dotyczące relacji rodzinnych wykluczających sprawowanie przez nią pieczy nad ojcem, nie mogły zmienić sposobu oceny tej sprawy.

Dodatkowo Sąd Wojewódzki zgodził się także z organem, iż w analizowanej sytuacji opieka sprawowana przez skarżącego nad bratem nie posiadała cech trwałości i stałości, gdyż sprowadzała się jedynie do pomocy bratu w czynnościach higienicznych (głównie przy kąpieli), sprzątaniu, robieniu zakupów, praniu, zmywaniu naczyń, przyniesieniu opału i paleniu w piecu, pomocy przy ćwiczeniach rehabilitacyjnych, towarzyszeniu podczas wizyt lekarskich. Zatem zakres tych czynności nie odbiegał od tych, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym.

Z tym stanowiskiem nie zgodził się skarżący, który we wniesionej skardze kasacyjnej podnosił w szczególności, iż Sąd Wojewódzki dokonał błędnej wykładni prawa materialnego poprzez przyjęcie, że okoliczność istnienia względem M. K. osób spokrewnionych z nim w pierwszym stopniu (matka i córka) wyłączała możliwość przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto bowiem, że przy wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. w zw. z art. 132 k.r.o. nie można ograniczać się wyłącznie do wykładni literalnej, a powinno się w tym zakresie posiłkować także wykładnią celowościową i systemową.

W związku z powyższym skład orzekający pragnie wyjaśnić, że stanowisko skarżącego nie było trafne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym istniał bowiem do niedawna spór właśnie co do tego, w jaki sposób należało wykładać przepisy ustawy o świadczenia rodzinnych, które miały zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Z tej przyczyny w dniu 14 listopada 2022 r. (po wydaniu zaskarżonego wyroku) Naczelny Sąd Administracyjny podjął w składzie siedmiu sędziów uchwałę (sygn. akt I OPS 2/22), w której m. in. stwierdził, iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).

Uzasadniając swoje stanowisko skład poszerzony w szczególności stwierdził, iż wprawdzie akceptuje tezę, że wykładnia prawa powinna mieć charakter kompleksowy, to jest powinna być przeprowadzana z wykorzystaniem różnych dyrektyw, w celu weryfikacji konkurencyjnych alternatyw interpretacyjnych i ostatecznego wyboru jednej możliwości interpretacyjnej, jednocześnie jednak stwierdził, że waga argumentów przemawiających za odmiennym rozumieniem norm prawnych, regulujących dostęp do świadczenia pielęgnacyjnego osób zobowiązanych do alimentacji osoby wymagającej opieki ze względu na niepełnosprawność, powinna być dostatecznie doniosła, aby uzasadnić konieczność modyfikacji zastosowanych przesłanek. W związku z tym skład poszerzony dokonał analizy treści omawianego uregulowania zawartego w ustawie o świadczeniach rodzinnych w kontekście przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i doszedł do przekonania, że odesłanie, zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie szerszym, niż to wynika z tego odesłania. Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony i brak jest w szczególności podstaw do przyjmowania, że stanowi go też art. 132 k.r.o. i przyjęte w nim przesłanki, wyznaczające kolejność powstawania obowiązku alimentacyjnego.

Wobec tego skład poszerzony uznał, iż w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak jest podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym.

Ponadto, mając na uwadze kolejny kontekst systemowy, jaki stanowiła w tym przypadku analiza rozwiązania ustalonego w oparciu o brzmienie nadane spornej regulacji prawnej przez prawodawcę w odniesieniu do standardów konstytucyjnych, skład poszerzony stwierdził, że nie można było w tym przypadku uznać, by tego rodzaju regulacja prawna w sposób rażący i oczywisty je naruszała. W szczególności dotyczyło to art. 2, art. 32, art. 18, art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Świadczenie pielęgnacyjne – jak podkreślił skład poszerzony – jest bowiem wprawdzie instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, tym niemniej obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane. Wprowadzenie zatem przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę również katalogu pozostałych świadczeń opiekuńczych. Ustawodawca, świadomy zadań administracji publicznej w zakresie ochrony i opieki nad rodziną, które wynikają z Konstytucji RP, określił zaś katalog rodzinnych świadczeń opiekuńczych, do których zaliczył: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne to świadczenia rodzinne adresowane do opiekunów, którzy nie podejmują pracy zarobkowej lub rezygnują z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenia dla opiekunów zostały więc ukształtowane w sposób, który zapewnia szerokie możliwości roztoczenia opieki nad osobą niepełnosprawną przez członków rodziny, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. O specjalny zasiłek opiekuńczy, przy spełnieniu przesłanek dochodowych, skutecznie ubiegać się może każda osoba, na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje pracy zarobkowej lub rezygnuje z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Natomiast w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane – zdaniem składu poszerzonego - nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu.

Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca – jak podkreślił skład poszerzony - był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą.

Taka regulacja nie była także sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Zastosowanie zaś takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.

Poglądy te w pełni podziela skład orzekający w niniejszej sprawie a to skutkuje uznaniem zarzutu obrazy art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r. w zw. z art. 132 k.r.i o. za chybiony. Co prawda Sąd Wojewódzki dopuścił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dodatkowo możliwość badania przez organy także innych, niezależnych od zstępnych czy wstępnych podopiecznego okoliczności uniemożliwiających sprawowanie im opieki nad osobę wymagającą opieki, jednak - w świetle treści w/w uchwały – taka wykładnia analizowanych przepisów nie mogła być już uznana za dopuszczalną.

Okoliczność ta przekłada się w oczywisty sposób na ocenę zarzutów procesowych.

Z uwagi bowiem na to, że w uzasadnieniu w/w uchwały skład poszerzony przyjął, że kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym a oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu, to nie można było przyjmować, aby w toku postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, prowadzący je organ był jednocześnie uprawniony do czynienia także w tym zakresie ustaleń. W takim bowiem przypadku organ prowadzący postępowanie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zastępował by niejako organ uprawniony do orzekania o niepełnosprawności danej osoby, albo przyjmując, iż dla potrzeb prowadzonego postępowania o ustalenie prawa do w/w świadczenia, należało uznać, iż określona osoba była "niepełnosprawna", w sposób bezpodstawny odwoływał by się do rozumienia tego pojęcia w języku "powszechnym " (potocznym), podczas, gdy stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z 27.08.1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573 ze zm.) i – jak wyżej wspomniano - orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane były przez określone organy. Zatem legitymowanie się niepełnosprawnością stanowiło kategorię prawną.

W związku więc z powyższym, dokonywanie jakichkolwiek ustaleń mających na celu zbadanie czy w niniejszym stanie faktycznym występowały obiektywne przyczyny powodujące brak możliwości wykonywania opieki nad M.K. przez jego córkę lub matkę oraz jaki charakter miała opieka którą wykonywał nad nim skarżący, było całkowicie zbędne dla rozstrzygnięcia.

W tych zatem warunkach zarzuty kasacyjne oparte na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a. w powiązaniu z art. 7, art. 77 § 1 art. 80 k.p.a. nie były usprawiedliwione.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny, z mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji