Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1003/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2023 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. N. - K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 4 października 2022 roku, nr SKO Gd/2748/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

K. N. (dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) reprezentowana przez pełnomocnika wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium)

z 4 października 2022 r., nr SKO Gd/2784/22, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy O. z 13 kwietnia 2022 r. odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę J. N.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z 21 września 2021 r. skarżąca - reprezentowana przez pełnomocnika, zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bliską osobą niepełnosprawną. Po przeprowadzeniu postępowania w tym zakresie organ I instancji w dniu 13 października 2021 r. odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Na skutek wniesionego odwołania dnia 8 marca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku - decyzją nr SKO Gd/6268/21 uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w O. - po przeprowadzeniu postępowania, ponownie wydał w dniu 13 kwietnia 2022 r. rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, odmawiając jego przyznania. W uzasadnieniu organ I instancji przytoczył ustalony w sprawie stan faktyczny oraz treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "u.ś.r."). Organ podjął rozważania odnośnie konsekwencji prawnych jakie niesie ze sobą wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 w kwestii art. 17 ust. 1b u.ś.r., dochodząc ostatecznie do wniosku, iż mimo wyroku Trybunału, ustawodawca nie wprowadził zmian w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W związku z powyższym odmówił wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że choć sprawowana przez nią opieka jest należyta, nie budzi żadnych zastrzeżeń, a jej rozmiar jest na tyle czasochłonny, że strona nie może podjąć zatrudnienia, to nie ustalono od kiedy istnieje niepełnosprawność matki wnioskodawczyni, a zgodnie z treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Decyzją z dnia 4 października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku – po rozpatrzeniu odwołania skarżącej - utrzymało w mocy zaskarżaną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie mógł być wiek, w którym wstąpiła niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Zdaniem organu II instancji przy rozważaniu tej kwestii konieczne było wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną odwołującej się strony oraz ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych. Niemniej jednak Kolegium - po zapoznaniu się z aktami sprawy uznało, że w toku postępowania nie wykazano wystąpienia związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją wnioskodawczyni z pracy a objęciem opieki nad matką. Organ nie zanegował faktu, że J. N. wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu z racji na stan zdrowia i wiek. Jednak, co podkreślił, świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane z uwagi na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną lecz z uwagi na konieczność rezygnacji z tego powodu z zatrudnienia lub braku możliwości z tej przyczyny jego podjęcia lub podjęcia innej pracy zarobkowej. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Kolegium wskazało, że odwołująca się nie zrezygnowała z pracy z uwagi na stan zdrowia matki, lecz z uwagi na rozwiązanie w dniu 28 lutego 2020 r. stosunku pracy z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia. Następnie, jak wynika z wywiadu środowiskowego, w okresie od 7 września 2020 r. do 6 września 2021 r. pobierała z PUP zasiłek dla bezrobotnych. Powyższe oznacza, ze odwołująca się nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia matki i konieczność sprawowania nad nią opieki. Wprawdzie J. N. wystąpiła o wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności w dniu 13 lipca 2020 r., ale niewątpliwie jej schorzenia istniały znacznie wcześniej, skoro występując z wnioskiem o wydanie orzeczenia musiała je udokumentować. Oznacza to, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej wymagał opieki nad nią już przed uzyskaniem wymienionego orzeczenia. Orzeczenie to potwierdziło jedynie konieczność sprawowania opieki i status matki wnioskodawczyni jako osoby niepełnosprawnej. Kolegium nadmieniło, iż strona - według swojego oświadczenia - opiekowała się matką dopiero od maja 2021 r. tj. po zwolnieniu jej z pracy, a w trakcie pobierania zasiłku dla bezrobotnych (pobierała go do 6 września 2021 r.). W przekonaniu organu odwoławczego świadczenie pielęgnacyjne w wskazanej sytuacji ma stanowić dla odwołującej się zastępcze źródło dochodu w sytuacji gdy nie pracuje i nie pobiera zasiłku z PUP. Świadczy o tym - oprócz okresu, w jakim strona deklaruje rozpoczęcie opieki nad matką, również zakres czynności wykonywanych w ramach tej opieki. Zdaniem Kolegium, po pierwsze czynności opiekuńcze dotyczyć powinny tylko matki wnioskodawczyni. tj. pomoc w porannej i wieczornej higienie osobistej wraz z smarowaniem maściami, pomocy w ubieraniu i rozbieraniu, podawaniu leków, mierzenia ciśnienia i poziomu cukru. Organ II instancji nie dał wiary wyjaśnieniom odwołującej się, że trzy razy dziennie masuje i ćwiczy z matką jej nogi, kolana, a także nadgarstki. W złożonym wykazie czynności (załączonym do wniosku) wskazała, że czyni to raz dziennie. W związku z powyższym czynność ta nie zabiera tyle czasu ile deklaruje strona. Kolegium stwierdziło również, że skoro wnioskodawczyni prowadzi z matką i synem wspólne gospodarstwo domowe, to normalnym jest, że to ona sprząta, pierze, przygotowuje posiłki, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, wykupuje lekarstwa, pali w piecu. Podkreślono, że oprócz matki strona ma pod opieką 9 letniego syna, który również korzysta - podobnie jak ona sama, np. z posiłków, upranych rzeczy i czystych, ciepłych pomieszczeń. W związku z powyższym w ocenie organu odwoławczego czynności wykonywane stricte w ramach opieki nad matką wnioskodawczyni nie zajmują jej tyle czasu ile określiła w swojej deklaracji. Zdaniem organu II instancji, trudno przyjąć by np. toaleta poranna zajmowała odwołującej się 2 godziny, podobnie zresztą jak toaleta wieczorna, nawet łącznie z oklepywaniem, smarowaniem maściami i kąpielą. Kolegium argumentowało, że wiele z czynności wiążących się z opieką nad gospodarstwem domowym wspólnym z osobą niepełnosprawną nie musi być wykonywanych codziennie. Posiłki można przygotowywać na dwa lub trzy dni, zakupy, pranie, prasowanie również można wykonywać z mniejszą częstotliwością. Do czynności codziennych nie należy również załatwianie spraw urzędowych, załatwianie oraz wykupowanie recept. W przekonaniu Kolegium przy dobrej organizacji odwołująca się mogłaby podjąć zatrudnienie choćby w niewielkim wymiarze czasu pracy. Wyjaśniono, że osoby pracujące, mające pod opieką osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym, godzą obowiązki jakie wykonuje odwołująca się z obowiązkami zawodowymi. Kolegium zwróciło również uwagę, że w tym samym budynku jednorodzinnym mieszka córka wnioskodawczyni i choć deklaruje ona, że prowadzi osobne gospodarstwo domowe i zajmuje się dwójką dzieci, które codziennie zaprowadza do szkoły i przyprowadza do domu, to jako osoba niepracująca byłaby w stanie w razie konieczności zastąpić odwołującą się w części czynności. Strona zadeklarowała, że jej matka może pozostać w domu sama przez około godzinę. W przekonaniu organu odwoławczego pozostawienie osoby niepełnosprawnej samej na nieco dłuższy czas byłoby możliwe gdyż J. N. potrafi korzystać w razie konieczności z telefonu komórkowego i tym samym zawiadomić córkę. Odrębną kwestią jest konieczność dowozu matki wnioskodawczyni do lekarzy i na badania, bo niewątpliwie w takim przypadku bezwzględnie wymaga pomocy. Jednak wizyty lekarskie i badania nie odbywają się codziennie, a sporadycznie i można wcześniej je zaplanować. Kolegium wskazało, że stosownie do dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotnym jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wymuszała konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. W niniejszym przypadku rozmiar opieki nie jest na tyle duży i czasochłonny aby całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie odwołującej się pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W dniu 24 listopada 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła skarga strony reprezentowanej przez pełnomocnika na decyzję organu II instancji, której zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji Wójta Gminy O. z 13 kwietnia 2022 roku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie K. N. – K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniesiono, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Zdaniem strony nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze rozstrzygnięciu podjętemu w zaskarżonej decyzji, tj. odmowie przyznania wnioskowanego przez stronę skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego, nie można skutecznie postawić zarzutu wydania go z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z tego powodu Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy jednak podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w kontrolowanym postępowaniu było ustalenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Organy winny były ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i 9-letnim synem. Matka strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano na konieczność stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Pracownik socjalny podczas wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w dniu 7 października 2021 r. oraz 30 marca 2022 r. ustalił, że matka wnioskodawczyni cierpi na liczne schorzenia - w tym migotanie przedsionków, ekstrasystolię nadkomorową, cukrzycę typu 2, astmę oskrzelową, nadciśnienie tętnicze, ma usuniętą tarczycę, hiperlipidemię, kamicę pęcherzykową, chorobę zwyrodnieniową stawów, zwyrodnienie stawów kolanowych oraz zespół cieśni nadgarstka. W związku z powyższym wymaga leczenia w poradni kardiologicznej, pulmonologicznej, neurologicznej, ortopedycznej, dermatologicznej. Wskazano również, że na obecny moment osoba niepełnosprawna nie wymaga podawania zastrzyków, kroplówek, nie jest osobą całkowicie leżącą - porusza się po domu samodzielnie przy użyciu chodzika lub kul, wymaga pomocy w korzystaniu z toalety. Według wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń złożonych przez wnioskodawczynię do czynności związanych z opieką należy: przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, załatwianie i realizacja recept, pomoc przy higienie osobistej, ubieranie, palenie w piecu, masaże, oklepywanie, czytanie książek, chodzenie na spacery, załatwianie spraw urzędowych, pranie, prasowanie i sprzątanie, a także smarowanie maściami, mierzenie ciśnienia, mierzenie poziomu cukru, podawanie leków, asystowanie przy wizytach lekarskich, opłacanie rachunków i załatwianie spraw urzędowych, codzienne masaże.

W ocenie Sądu, organy w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły materiał dowodowy, co doprowadziło do stwierdzenia, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.

Niewątpliwie matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r.) ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U z 2021 r. poz. 573), zwanej dalej ustawą o rehabilitacji. W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, iż do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. 2018 r., poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych. Rolą organów administracyjnych w takiej sytuacji było zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącej a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do matki. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy - zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgromadzony materiał dowodowy w tej sprawie nie pozostawia wątpliwości, że pomimo znacznej niepełnosprawności matka wnioskodawczyni zdolna jest do częściowego samodzielnego funkcjonowania. Nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Porusza się wspomagając się pomocami ortopedycznymi, przy lepszym samopoczuciu w asyście córki może wyjść na spacer, jest w stanie spożyć podany jej posiłek, czy przyjąć leki. Opieka sprawowana przez skarżącą w znacznej mierze ogranicza się do czynności domowych, które podejmowane są również przez osoby pracujące na pełen etat. Nie bez znaczenia jest fakt, iż z racji prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z matką, z działań tych korzysta również bezpośrednio sama skarżąca jak i jej małoletni syn, któremu w ten sposób zapewnia właściwe warunki bytowe. Kolegium słusznie powzięło przy tym wątpliwość co do częstotliwości czy długości czynności podejmowanych przez stronę w związku z bezpośrednią opieką nad matką, gdyż wątpliwość tę nasuwają zarówno sprzeczne w tym zakresie oświadczenia skarżącej, jak i zasady doświadczenia życiowego.

W ocenie Sądu za uzasadnione należało uznać stwierdzenie, że zakres obowiązków spoczywających na skarżącej nie usprawiedliwia jej całkowitej bierności zawodowej. Nie wykonuje ona bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności w domu, nie pozwalając tym samym na jakąkolwiek aktywność zawodową. W dacie czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie nie można było matki skarżącej uznać za osobę, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności. Warto w tym miejscu nadmienić, że choć to na skarżącej spoczywa w znacznej mierze opieka nad jej niepełnosprawną matką to niewykluczonym jest skorzystanie z wsparcia pełnoletniej córki, zamieszkującej w tym samym budynku, która również w momencie przeprowadzania wywiadów środowiskowych nie była osobą pracującą. Oczywistym jest, że na córce i wnuczce J. N. nie spoczywa jednakowy obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej, jednak okazjonalna pomoc ze strony niepracującej córki skarżącej w opiece nad babcią, w szczególności w sytuacji gdy skarżąca chwilowo musiałaby wyjść z domu, mieściłaby się w ramach pomocy, do której zobowiązani są sobie nawzajem członkowie najbliższej rodziny.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad matką było przeszkodą w podjęciu jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, który przemawiałby za przyznaniem jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd w pełni aprobuje stanowisko organu II instancji zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie stosowania przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia. Znajduje ono oparcie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie o sygn. K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podkreślić przy tym należy, na co zasadnie zwróciło uwagę Kolegium, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Reasumując - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał skargę za niezasadną i z tej przyczyny - na podstawie art. 151 p.p.s.a. ją oddalił.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku skarżącej i braku sprzeciwu organu o rozpoznanie sprawy w tym trybie.