Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 859/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 54, art. 54 § 1, art. 1a pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 176, art. 183 § 1, art. 141 § 4.
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia NSA Bogusław Woźniak, po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej F. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 1971/22 w sprawie ze skargi F. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 27 czerwca 2022 r. nr 1401-IEE1.711.1.150.2022.2.IB w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1971/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA) oddalił skargę F. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: Skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 27 czerwca 2022 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

Skargę kasacyjną wniosła Skarżąca. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez nieuchylenie postanowienia pomimo naruszenia przez organ przepisów art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: K.p.a.) w związku z art. 18 oraz art. 54 § 1 pkt 1, § 4 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.) poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia w sytuacji, w której w sprawie zaistniały przesłanki do uchylenia zaskarżonego postanowienia organu pierwszej instancji;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 P.p.s.a. polegające na tym, że Sąd w wyniku dokonania niewłaściwej kontroli legalności działalności organu drugiej instancji oraz organu pierwszej instancji nie zastosował środka określonego w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., oddalił skargę, a tym samym utrzymał w mocy postanowienia organów obu instancji pomimo ich wydania z naruszeniem przepisów prawa, w tym art. 29 § 1 u.p.e.a poprzez wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej wskutek niedokonania badania dopuszczalności egzekucji i dokonanie czynności zajęcia na podstawie wadliwego tytułu wykonawczego, który nie zawiera niezbędnych elementów wskazanych w art. 27 u.p.e.a., co powinno skutkować umorzeniem postępowania na zasadzie art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonego postanowienia w sytuacji naruszenia przez organ drugiej instancji oraz organ pierwszej instancji przepisów art. 64 § 1 pkt 4 w związku z art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez błędne uznanie, że sama czynność zajęcia wierzytelności, z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, pomimo braku na nim środków, spełnia przesłankę do obciążenia Strony kosztami takiej, w istocie nieskutecznej, czynności;

4) art. 141 § 4 oraz art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez sformułowanie uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia w sposób niezawierający szczegółowego wyjaśnienia podstaw rozstrzygnięcia w odniesieniu do wszystkich, a zawarcie w treści uzasadnienia wyłącznie ogólnych stwierdzeń odnośnie do kompletności i braku dokonania naruszeń, co skutkuje tym, iż Skarżąca nie posiada kompletnej wiedzy dlaczego zarzuty w tym zakresie nie zostały uwzględnione, a tym samym zaskarżony wyrok wymyka się możliwości dokonania obiektywnej kontroli, co powinno przemawiać za koniecznością jego uchylenia.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia wydanego w pierwszej instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąca wniosła także o uchylenie w trybie autokontroli przez WSA zaskarżonego wyroku w całości, ponowne rozpoznanie na tym samym posiedzeniu sprawy przez WSA, uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia wydanego w pierwszej instancji. Ponadto Skarżąca oświadczyła, że zrzeka się rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zważywszy na zarzuty w niej podniesione, przede wszystkim wyjaśnić należy, aczkolwiek już uczynił to Sąd pierwszej instancji, jakie zarzuty mogą być skutecznie podnoszone w ramach skargi na czynności egzekucyjne.

Otóż, ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera zespół norm określających postępowanie i środki przymusowe stosowane w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Postępowanie egzekucyjne to cały zespół czynności organów egzekucyjnych i innych podmiotów postępowania. Omawiana ustawa zawiera gwarancje, które stwarzają możliwość podjęcia prawnej weryfikacji czynności egzekucyjnych oraz przewiduje określone następstwa, gdy czynności te zostały podjęte z naruszeniem ustawy. Gwarancje te służą zobowiązanemu w zależności od rodzaju i momentu naruszenia jego interesu prawnego, albowiem ustawa nie przewiduje możliwości stosowania zamiennych środków ochrony przy naruszeniu tego samego dobra prawnego.

Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez tenże organ konkretnej czynności egzekucyjnej zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego. Służy ona zatem zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym.

Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, w orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, który podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie, iż określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Kontroli w omawianym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne zdefiniowane w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora. W postępowaniu skargowym, w oparciu o treść art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Za niedopuszczalną uznaje się sytuację, w której będzie występowała konkurencyjność środków służących ochronie praw zobowiązanego zawartych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mających prowadzić - w wyniku ich uwzględnienia - do jednakowych skutków procesowych (por. wyroki NSA: z dnia 1 kwietnia 2014 r. II FSK 1255/13, z dnia 24 października 2014 r. II GSK 1377/13, z dnia 2 kwietnia 2015 r. II FSK 778/13, z dnia 18 sierpnia 2015 r. II FSK 1688/13, z dnia 5 października 2017 r. II FSK 1202/17, z dnia 8 grudnia 2017 r. II FSK 3048/15, z dnia 24 kwietnia 2019 r. II FSK 1370/17, z dnia 4 listopada 2021 r. III FSK 112/21 – publ. orzeczenia.nsa.gov.pl - CBOSA).

Stwierdzić zatem należy, że podnoszone przez Skarżącego w ramach skargi na czynności egzekucyjne zarzuty dotyczące niedopuszczalności egzekucji, wad tytułu wykonawczego, czy wysokości kosztów egzekucyjnych nie mogą być rozpatrywane w ramach postępowania prowadzonego w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., gdyż nie odnoszą się one do kwestii formalnoprawnych związanych z realizacją (wykonywaniem) czynności egzekucyjnej. Dotyczą one materii nie mieszczącej się w dyspozycji ww. przepisu i jako takie nie mogły być badane zarówno w postępowaniu przed organami, jak i przed sądami administracyjnymi. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje środki zaskarżenia odnośnie do podnoszonych przez Skarżącego kwestii, których rozpatrzenie wykracza poza granice niniejszej sprawy (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Zauważenia wymaga, że w skardze kasacyjnej, podobnie jak i w skardze na czynności egzekucyjne oraz skardze do Sądu pierwszej instancji, Skarżący w ogóle nie podnosił zarzutów dotyczących czynności egzekucyjnej dokonanej przez organ egzekucyjny, czyli jej zgodności z prawem i prawidłowości wykonania.

Ze wskazanych powyżej przyczyn prawnych zarzuty kasacyjne z punktu 1, 2 i 3 petitum skargi kasacyjnej należy uznać za niezasadne. Natomiast zarzut z pkt 4 dotyczący naruszenia art. 141 § 4 i art. 134 § 1 P.p.s.a. uchyla się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyż wbrew wymogom art. 174 pkt 2 w związku z art. 176 i art. 183 § 1 P.p.s.a. nie został on należycie uzasadniony, w szczególności nie wykazano wpływu zarzucanego naruszenia tych przepisów na wynik sprawy. Co najwyżej wskazać można, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi i standardy, o których stanowi art. 141 § 4 P.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty oraz wskazano podstawę prawną oddalenia skargi. Sąd pierwszej instancji w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia i co istotne, wyrok poddaje się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyjaśnić też można, że nieodniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do części zarzutów, czy też sposobu w jaki sąd ten odniósł się do stawianych w skardze zarzutów nie można zwalczać poprzez zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a., jak czyni to Skarżący Dla skuteczności zarzutu kasacyjnego opartego na tym przepisie, należy wskazać, iż sąd pierwszej instancji rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy lub przekroczył granice danej sprawy, albo że w okolicznościach tej sprawy powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił, i że owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem Sąd pierwszej instancji rozpoznał niniejszą sprawę w granicach zakreślonych omawianym przepisem.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

sędzia B. Woźniak sędzia J. Sokołowska sędzia W. Stachurski