Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 931/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: par. 10  ust. 2a pkt 1
journal: Dz.U. 2004 nr 123 poz 1291
law: Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Asesor WSA Dominik Dymitruk (sprawozdawca), Protokolant: specjalista Renata Pawlak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 marca 2023 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 września 2021 r. nr 470100/0147124/2021/RD-1/KG/ODM w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

A. O. (dalej: skarżący, strona) złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – na formularzu RDZ-B7 – wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek dla płatników prowadzących działalność w branżach określonych w rozporządzeniu za okres od dnia 1 marca 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. We wniosku wskazał jako przeważającą działalność gospodarczą wg PKD pozycję nr 56.10.A, według stanu na dzień 31 marca 2021 r. Oświadczyła ponadto, że przychód z przeważającej działalności uzyskany w marcu 2021 r. był niższy o co najmniej 40% w porównaniu do przychodu uzyskanego w lutym 2020 r.

Pismem z dnia 12 maja 2021 r. (nr [...]) ) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) poinformował skarżącego o zwolnieniu z obowiązku opłacania składek za marzec 2021 r. w kwocie 8 296,26 zł, natomiast pismem z dnia 18 maja 2021 r. organ poinformował o zwolnieniu z obowiązku opłacania składek za kwiecień 2021 r. w kwocie 9 550,79 zł.

Skarżący w dniu 24 czerwca 2021 r. złożył do ZUS – na formularzu wniosku o umorzenia należności z tytułu składek – żądanie ponownego rozpatrzenia sprawy dotyczącej zwolnienia z obowiązku opłacania składek za okres od dnia 1 marca 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. powołując się na korektę deklaracji rozliczeniowej za wskazany okres złożonej wskutek błędu programu komputerowego.

Pismem z dnia 12 lipca 2021 r. (nr [...]) ZUS poinformował skarżącego, że kwoty zwolnień ze składek na poszczególne miesiące ustalana są na podstawie dokumentów rozliczeniowych zaksięgowanych w oparciu o rozliczenie stanu kontra na dzień rozstrzygania. Wobec uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy z wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek, ZUS wyjaśnił, że korekty deklaracji za marzec i kwiecień 2021 r., złożone 14 czerwca 2021 r. nie mogą być uwzględnione.

Wobec zawartego w piśmie z dnia 12 sierpnia 2021 r. żądania skarżącego załatwienia sprawy w trybie umożliwiającym zaskarżenie rozstrzygnięcia, ZUS decyzją z dnia 20 września 2021 r. (nr 470100/0147124/2021/RD-1/KG/ODM) odmówił prawa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od dnia 1 marca 2021 r. do dnia 31 marca 2021 r. ponad kwotę 8 296,26 zł oraz do dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. ponad kwotę 9 550,79 zł.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia ZUS wskazał art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm., ze zm.; dalej: "ustawa COVID-19") w zw. z art. 31zy ust. 1 i 4 ustawy COVID-19 i § 1 pkt 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 kwietnia 2021 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. z 2021 r. poz. 713) oraz w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 z późn. zm., dalej: "u.s.u.s.").

W uzasadnieniu decyzji ZUS – po przytoczeniu treści przepisów prawa – wskazał, że wniosek z dnia 9 maja 2021 r. w zakresie ustalenia kwot zwolnienia z opłacania składek został rozpoznany prawidłowo odpowiednio w dniu 10 maja 2021 r. za miesiąc marzec 2021 r. oraz w dniu 17 maja 2021 r. za miesiąc kwiecień 2021 r., wobec czego brak było podstaw do uwzględnienia korekty deklaracji za marzec i kwiecień 2021 r. złożonych 14 czerwca 2021 r. Organ powtórzył ponadto, że kwoty zwolnień ze składek na poszczególne miesiące ustalana są na podstawie dokumentów rozliczeniowych zaksięgowanych w oparciu o rozliczenie stanu kontra na dzień rozstrzygania. Kwoty te ustala się jednorazowo i nie koryguje po wpływie korekty deklaracji rozliczeniowej na wyższą bądź niższą sumę. Z tej przyczyny ZUS odmówił skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacania składek co do kwoty 1 807,75 zł za okres od dnia 1 marca 2021 r. do dnia 31 marca 2021 r. oraz co do tej samej kwoty 1 807,75 zł za okres od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący – wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz obciążenie organu kosztami postępowania – podniósł, że przesłane w ustawowych terminach deklaracje rozliczeniowe za miesiące marzec i kwiecień 2021 r. były nieprawidłowe na skutek błędu wygenerowanego przez system komputerowy w jednym raporcie imiennym pracownika. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu, wskazując, że w terminie wynikającym z przepisów prawa, tj. do dnia 30 czerwca 2021 r., złożył zarówno deklaracje rozliczeniowe, jak i wniosek o umorzenia należności z tytułu składek. I choć z treści art. 31zq ust. 4 ustawy COVID-19 wynika, że zwolnieniu z obowiązku opłacania składek podlegają należności z tytułu składek znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienia, to nie wyklucza późniejszego korygowania kwot zawartych w deklaracji przed upływem 30 czerwca 2021 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszone w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie organ przyjął, że skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania składek ponad kwoty określone w informacjach z dnia 12 maja 2021 r. oraz 18 maja 2021 r., tj. według korekt deklaracji złożonych w dniu 14 czerwca 2021 r., bowiem korekty te nie były znana w dniu rozpatrzenia pierwotnie złożonego wniosku o zwolnienie z opłacania składek za okres od 1 marca 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r. i zostały złożone po załatwieniu wniosku o zwolnienie. Na dzień rozpoznania wniosku znana była kwota składek wynikająca z pierwotnej deklaracji, a nie z korekty deklaracji zaewidencjonowanej 14 czerwca 2021 r.

Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 31zy ust. 1 ustawy COVID-19 Rada Ministrów może, w celu przeciwdziałania COVID-19, w drodze rozporządzenia, określić inne okresy zwolnienia z tytułu nieopłaconych składek, niż określone w art. 31zo ust. 1-3 dla wszystkich albo niektórych płatników składek, którzy byli uprawnieni do zwolnienia z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 31zo ust. 1-3, lub objąć tym zwolnieniem innych płatników składek, mając na względzie okres obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, skutki nimi wywołane, ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej wynikające z tych stanów oraz obszary życia gospodarczego i społecznego w szczególny sposób dotknięte konsekwencjami COVID-19.

Możliwość skorzystania przez płatnika ze zwolnienia z obowiązku opłacania składek za miesiące marzec 2021 r. i kwiecień 2021 r. uzależniona została od spełnienia warunków określonych w będącym podstawą kontrolowanego rozstrzygnięcia § 10 ust. 2a pkt 1 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. z 2022 r. poz. 1291, dalej jako: rozporządzenia COVID-19). Zgodnie z tymi przepisami – w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku i załatwienia sprawy przez organ pierwszej instancji oraz w odniesieniu do zwolnienia przysługującego za okres od dnia 1 marca 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. – zwalnia się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych odpowiednio za okres od dnia 1 marca 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. albo za okres od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za te okresy, na zasadach określonych w art. 31zo-31zx ustawy o COVID-19, z uwzględnieniem przepisów niniejszego rozdziału, płatnika składek prowadzącego, na dzień 31 marca 2021 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodem m.in. 56.10.A, którego przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub w lutym 2020 r., lub we wrześniu 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r.

Ponadto, o czym stanowi § 11 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w § 10 ust. 1, 2 i 2a, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec 2021 r. i kwiecień 2021 r. – w przypadku, o którym mowa w § 10 ust. 2a pkt 1 – nie później niż do dnia 30 czerwca 2021 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

W ocenie Sądu z treści powołanych w zaskarżonej decyzji przepisów ustawy o COVID-19 oraz cytowanego rozporządzenia COVID-19 żadną miarą nie wynika stanowisko organu, aby kwota składek do zwolnienia była określana jednorazowo i nie mogła być korygowana do innej wysokości. Zdaniem Sądu nie sprzeciwia się temu treść art. 31zq ust. 4 ustawy o COVID-19, zgodnie z którym zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Wprawdzie posługuje się on terminem "znanych" składek na dzień rozpatrzenia wniosku, jednakże ustawodawca nie posługuje się w tym przepisie pojęciem "prawidłowej" deklaracji rozliczeniowej lub imiennego raportu miesięcznego. Jeżeli zatem kwota składek w pierwotnej deklaracji była niższa niż należna, to późniejsza korekta deklaracji nie podważona przez organ, także może być objęta zwolnieniem. Prawodawca nie wyłączył przecież możliwości składania korekt błędnych deklaracji ani też nie ograniczył w żadnym przepisie ustawy o COVID-19 terminu złożenia skutecznej korekty deklaracji rozliczeniowej za miesiąc objęty wnioskiem o zwolnienie. Z przytoczonego przepisu wynika zatem, że jeżeli deklaracja rozliczeniowa za miesiąc objęty wnioskiem została złożona do 30 czerwca 2021 r. – nawet błędna – to późniejsza, także dokonana po 30 czerwca 2021 r. korekta tej deklaracji nie może skutkować odmową zwolnienia z należności składkowych. Przeciwny rezultat wykładni tego przepisu prowadziłby bowiem do niczym nieuzasadnionego i nadmiernego formalizmu postępowania administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2022 r. o sygn. akt I GSK 1631/21). Sąd zauważa, że w odwrotnym przypadku, tj. gdy pierwotna deklaracja wykazywałaby wyższą kwotę składek niż należną, to skorygowanie deklaracji nie mogłoby pozostać obojętne na wysokość zwolnienia. Nie można byłoby twierdzić, że ostatecznie kwota zwolnienia jest wyższa niż wynikająca z korekty deklaracji pomniejszającej kwotę składek. Przyjęcie stanowiska organu prowadziłoby do sytuacji, w której kwoty zwolnienia składek mogłyby być wyższe lub niższe niż wielkość wynikająca z dokonanych przez płatnika deklaracji korygujących nie podważonych skutecznie przez organ, a zatem zgodnych z prawem.

Sąd podziela w tym względzie zapatrywania wyrażone na kanwie tożsamych lub podobnych spraw wyrażone w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: w Poznaniu z dnia 8 września 2022 r., sygn. akt III SA/Po 120/22, LEX nr 3411196; w Warszawie z dnia 12 października 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 600/22, czy też tutejszego Sądu z dnia 25 maja 2022 r., sygn. akt III SA/Wr 973/21, LEX nr 3360058).

W tych okolicznościach rację należy zatem przyznać stronie, że w istocie wydane w sprawie decyzje bezpodstawnie pozbawiają ją prawa do złożenia korekty deklaracji rozliczeniowej. Stanowisko organu jest zbyt formalistyczne, nie uwzględnia celu zwolnienia i odmawia stronie prawa do zwolnienia w sytuacji, w której strona zachowała się zgodnie z przepisami prawa.

Wobec powyższego, organ miał więc obowiązek uwzględnienia nie tylko tego, że skarżący przesłał korektę deklaracji w terminie do 30 czerwca 2021 r., ale i uwzględnienia wykazanej w korekcie deklaracji wysokości należnych składek.

Skoro podjęte przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozstrzygnięcie nie czyni zadość wymogom prawa wynikających z przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Ponownie rozstrzygając sprawę, organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w wyroku.