Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 176/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2017-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 124, art. 126
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 108
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Asesor WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2017 r. sprawy ze skargi H spółki z o.o. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia zaistnienia przesłanek czasowego zajęcia nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty nr [...] z dnia [...] r. w części orzekającej o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, II. w pozostałym zakresie skargę oddala, III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej H spółki z o.o. kwotę 277 (dwieście siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sadowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] czerwca 2016 r. E Sp. z o.o. Oddział, wystąpiła do Starosty o wydanie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości położonej w [...] - obszar wiejski, oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków numerem działki [...] o powierzchni ok. 0,0015 ha, stanowiącej własność spółki "H" Sp. z o.o., dla której Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą [...] (dalej zwaną nieruchomością), w celu wykonania przez przedsiębiorstwo czynności polegającej na usunięciu awarii w stacji transformatorowej SN/nn nr [...], w związku z wystąpieniem siły wyższej oraz nagłą potrzebą zapobieżenia powstania znacznej szkody oraz z uwagi na bezpośrednie zagrożenie bezpieczeństwa ludzi i imienia. Wniosek uzupełniony został następnie pismami z dnia [...] września 2016 r. i [...] października 2016 r.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż dnia 26 czerwca 2016 r. w wyniku wystąpienia silnych burz, którym towarzyszył silny wiatr nastąpiła awaria na stacji transformatorowej SN/nn nr [...], znajdującej się na działce o numerze ewidencyjnym [...]. W celu wyeliminowania zagrożenia oraz przywrócenia zasilenia odbiorcom energii elektrycznej, dnia [...] czerwca 2016 r. około godziny 12:00 pracownicy E Sp. z o.o. przystąpili do prac związanych z wymianą przepalonych bezpieczników nN 0,4 kV w wyżej wymienionej stacji transformatorowej. Na potwierdzenie przytoczonych okoliczności do wniosku dołączono notatki służbowe, z których wynika, że dnia [...] czerwca 2016 r. E Sp. z o.o. otrzymała telefoniczne zgłoszenie o braku zasilenia w energię elektryczną dla posesji [...]. Pracownicy [...] zlokalizowali uszkodzenie w stacji transformatorowej SN/nn nr [...] na działce o numerze ewidencyjnym [...] położonej w [...] - obszar wiejski, stanowiącej własność spółki "H" Sp. z o.o. Po stwierdzeniu wystąpienia awarii poproszono właścicieli nieruchomości o wyrażenie zgody na wejście na jej teren, celem naprawy stacji transformatorowej i tym samym przywrócenia zasilania dla odbiorców energii elektrycznej. Właściciele nie wyrazili zgody na wejście do stacji transformatorowej, do której utrudnili dostęp poprzez wygrodzenie siatką leśną. Na miejsce awarii poproszono patrol policji celem asysty dla pracowników E Sp. z o.o., która odmówiła wejścia na teren nieruchomości, a pracownicy odstąpili od wykonania czynności związanych z awarią. O godzinie 20:11 otrzymano kolejne telefoniczne zgłoszenie o braku zasilenia w energię elektryczną na posesji [...]. W dniu [...] czerwca 2016 r. od 7:00 do 9:10 pracownicy [...] ponownie próbowali usunąć awarię w stacji transformatorowej w asyście Policji, która to próba została przerwana ze względu na wystąpienie innej awarii. Około godziny 11:30 pracownicy E Sp. z o.o. powtórnie podjęli próbę polubownego załatwienia sprawy z właścicielami działki, jednakże przedstawiciele spółki nie wyrazili zgody na wejście na jej teren. W związku z przedłużającą się sytuacją, około godziny 12:00 pracownicy E Sp. z o.o. weszli na nieruchomość o numerze ewidencyjnym [...] i przystąpili do prac związanych z naprawą uszkodzonych elementów stacji transformatorowej, które to czynności zostały zakończone około 12:10.

Decyzją z [...] lipca 2016 r. znak: [...] Starosta potwierdził zaistnienie przesłanek uzasadniających czasowe zajęcie dnia [...] czerwca 2016 r. części w/w nieruchomości. Decyzja wydana została a podstawie art. 126 ust. 1, ust. 2, ust. 5, ust. 8 i ust. 10 ustaw z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (DZ. U. z 2015 r. poz. 17 74 z póżn. zm.), dalej zwana w skrócie – u.g.n.

Na skutek odwołania złożonego przez spółkę "H" decyzją z [...] sierpnia 2016 r. znak: [...] Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wojewoda uznał, że organ I instancji nie zweryfikował twierdzeń wnioskodawcy o wystąpieniu nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, nie ocenił również wykresów parametrów pogody w dniach od 11 czerwca 2016r. do 11 lipca 2016r. oraz od 10 czerwca 2016r. do 10 lipca 2016r. Zdaniem organu II instancji z zebranego materiału dowodowego nie wynikało jakiego rodzaju mogłaby nastąpić szkoda, której powstanie uzasadniało wejście na nieruchomość, z jakich przyczyn właściciele nieruchomości nie wyrazili zgody na wejście inwestora, ani - jaki obszar przedmiotowej działki został zajęty. Nie wykazano również czy wydanie decyzji było jedynym sposobem na wymianę przepalonych bezpieczników w stacji transformatorowej.

Po uzupełnieniu materiału dowodowego, decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] Starosta działając na podstawie art. 126 ust. 1, ust. 2, ust. 5, ust. 8, ust. 10 u.g.n., potwierdził zaistnienie przesłanek uzasadniających czasowe zajęcie dnia [...] czerwca 2016 r. części przedmiotowej nieruchomości, w celu wykonania przez przedsiębiorstwo czynności polegającej na usunięciu awarii w stacji transformatorowej SN/nn nr [...], w związku z wystąpieniem siły wyższej oraz nagłą potrzebą zapobieżenia powstania znacznej szkody. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż zgodnie z art. 126 ust. 1 u.g.n., w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie decyzji następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia złożenia wniosku. Stosownie do ust. 2 decyzji takiej nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności.

Organ wskazał, że pojęcie siły wyższej wskazuje na sytuację nadzwyczajną - jako przyczynę zagrożenia, a mianowicie należy przez to rozumieć: katastrofy, awarie urządzeń lub sieci itp. Za istotę tej przesłanki uznał organ nieprzewidywalną sytuację lub stan, które nakazują szybkie, natychmiastowe działanie w celu zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, przy czym podstawą wydania decyzji powinny być także wiarygodne informacje, z których wynika potrzeba niezwłocznego działania. Z kolei co do nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody organ uznał, iż dotyczy ona sytuacji nadzwyczajnej - jako przyczyny zagrożenia, a mianowicie katastrofy, awarie urządzeń lub sieci .

Organ wyjaśnił, że w razie zajęcia nieruchomości w nagłym wypadku, bez uzyskania zgody właściwego organu, organ wydaje decyzję potwierdzającą zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości, a nie decyzję o zgodzie na zajęcie nieruchomości. Decyzja ta służy władczemu potwierdzeniu zaistnienia okoliczności uzasadniających niezwłoczność ingerencji, jednocześnie legitymizując podmiot, który zajął nieruchomość, w dokonanym przez niego zajęciu i zastępując decyzję zezwalającą na zajęcie nieruchomości.

Starosta wskazał, że wniosek będący przedmiotem rozpoznania prawidłowo wpłynął do organu w terminie 3 dni od dnia zajęcia nieruchomości. Czasowe zajęcie części wyżej wymienionej nieruchomości związane było z koniecznością usunięcia awarii urządzeń energetycznych. Bezpośrednią przyczyną awarii było zwarcie przewodów linii napowietrznej na skutek silnego wiatru, co w konsekwencji doprowadziło do przepalenia wkładki bezpiecznikowej w stacji transformatorowej SN/nn nr [...]. Przeprowadzone prace polegały na wymianie przepalonych bezpieczników nN 0,4 kV w stacji transformatorowej SN/nn nr [...]. Organ stwierdził, że potrzeba była nagła i wystąpiła na skutek niekorzystnych warunków atmosferycznych. Zdaniem organu I instancji notatki służbowe załączone do przedmiotowego wniosku stanowią na tyle wiarygodny dowód, że można uznać szybkie działanie mające na celu usunięcie awarii za słuszne. Powyższe potwierdza także informacja meteorologiczna załączona przez wnioskodawcę. W ocenie Starosty stanowi ona wiarygodną informację poświadczającą wystąpienie anomalii klimatycznych i silnego wiatru. Gwałtowną zmianę pogody potwierdzają również wykresy parametrów pogody w dniach od 11 czerwca 2016 r. do 11 lipca 2016 r. oraz od 10 czerwca 2016 do 10 lipca 2016 r. Zdaniem Starosty została spełniona przesłanka wystąpienia siły wyższej. Nieprzewidywalna sytuacja i stan nakazały szybkie działanie w celu zapobieżenia powstaniu znacznej szkody.

Zdaniem organu w rozpatrywanej sprawie wystąpiła zarówno siła wyższa jak i nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Organ uznał, iż usunięcie awarii nie było możliwe w inny sposób niż poprzez wejście na przedmiotową działkę i wymianę wkładki bezpiecznikowej w stacji transformatorowej nr [...].

Starosta zauważył, że wydanie decyzji na podstawie art. 126 ust. 1 u.g.n. nie zobowiązuje wnioskodawcy do prowadzenia rokowań o uzyskanie zgody właściciela nieruchomości na jej udostępnienie. Mimo, to inwestor kilkakrotnie przeprowadzał rozmowy z przedstawicielem spółki "H" Sp. z o.o. w celu uzyskania zgody na wejście na teren przedmiotowej działki i usunięcie awarii, jednak zgody tej nie otrzymał.

Podsumowując Starosta stwierdził, iż w niniejszej sprawie niewątpliwie wystąpiły okoliczności uzasadniające wydanie decyzji potwierdzającej przesłanki czasowego zajęcia nieruchomości. Organ jednoznacznie stwierdził, że przeprowadzone prace nie były periodyczną konserwacją urządzeń. Prace naprawcze nie były również zaplanowane, ponieważ z zebranego materiału dowodowego wynika, że nastąpiły na skutek siły wyższej określonej jako silny wiatr. Awaria, która nastąpiła była sytuację nadzwyczajną, miała nagły charakter i wymagała natychmiastowej reakcji z wykorzystaniem części nieruchomości należącej do "H" Sp. z o.o. Wnioskodawca nie mógł czekać na wydanie decyzji w trybie art. 126 ust. 1 u.g.n., ponieważ oczekiwanie na jej wydanie spowodowałoby powstanie znacznej szkody.

Jako uzasadnienie nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności organ podał, iż nie stanowią ich okoliczności wynikające z art. 108 § k.p.a., lecz konieczność zapobieżenia zjawiskom wskazanym w art. 126 ust. 1 u.g.n. W ocenie Starosty, nie jest więc możliwe wydanie przedmiotowej decyzji bez nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności, ponieważ stwierdzenie braku konieczności nadania takiego rygoru wyklucza uznanie przyczyny wydania decyzji za okoliczność określoną w art. 126 ust. 1 u.g.n., uzasadniającą wydanie takiej decyzji.

W wyniku odwołania wniesionego przez spółkę H Wojewoda decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. znak [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, że podstawą wydania decyzji w trybie art. 126 u.g.n. muszą być informacje, które wskazują na potrzebę wyjątkowo szybkiego działania. Podał jednocześnie, iż obowiązkiem organu I instancji było zweryfikowanie twierdzeń wnioskodawcy we wniosku z dnia [...] czerwca 2016 r. oraz jego uzupełnień (pismo z dnia [...] września 2016 r. i [...] października 2016 r.). Organ stwierdził, iż oczywistość ryzyka zaistnienia siły wyższej i rozmiaru nie wymaga zasięgania wiadomości specjalnych i specjalistycznego przygotowania (tj. wiadomości biegłego), lecz dokonania oceny konkretnego stanu faktycznego z uwzględnieniem wiedzy i doświadczenia życiowego. Mając powyższe na uwadze Wojewoda stwierdził, że występujące w tym okresie w gm. [...] zjawiska pogodowe - siła wyższa, miały wpływ na powstanie awarii w stacji transformatorowej SN/nn nr [...].

W ocenie organu bezspornym pozostał fakt, że przerwy w dostawie energii elektrycznej dla części odbiorców w miejscowości [...] mogą skutkować wystąpieniem szkody zarówno o charakterze materialnym i ja niematerialnym. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy uznał, iż w niniejszej sprawie zaistniała nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, co czyni zaskarżoną decyzję zasadną.

Odnosząc się do zarzutów wyrażonych w odwołaniu Wojewoda uznał je za nieuzasadnione. Organ odwoławczy wskazał, iż wbrew zarzutom odwołującej, pismem z dnia [...] lipca 2016r. Starosta zawiadomił strony o wszczęciu postępowania. Ponownie rozpatrując sprawę pismem z dnia [...] września 2016 r. wezwał inwestora do uzupełnienia wniosku. Następnie pismem z dnia [...] października 2016 r. zawiadomił strony zgodnie z art. 10 § 1 kpa o toczącym się postępowaniu i możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym w terminie 3 dni od otrzymania zawiadomienia. Pismo to zostało skutecznie doręczone stronom w dniu 3 listopada 2016 r. Z prawa tego skorzystał inwestor w dniu 4 listopada 2016 r., nie wnosząc uwag ani nowych dowodów w sprawie. Z akt sprawy wynika, że strona skarżąca na żadnym etapie postępowania nie brała czynnego udziału. Następnie dnia [...] listopada 2016 r. została wydana zaskarżona decyzja, która również skutecznie została doręczona.

Za nieuzasadnione uznał także Wojewoda zarzuty odwołującej dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego. Ponadto organ wyjaśnił, iż decyzja potwierdzająca zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości służy władczemu potwierdzeniu okoliczności uzasadniających niezwłoczność ingerencji. Decyzja ta zastępuje decyzję zezwalającą na zajęcie nieruchomości, a zatem w przypadku wydania tej decyzji zastosowanie znajdują także ust. 2 - 4 art. 126 u.g.n., tj. decyzji tej nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, iż Starosta orzekł o nadaniu zaskarżonej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności zgodnie z literą obowiązującego prawa.

Odnośnie kwestii nałożenia na inwestora kary w wysokości 5.000,00 zł na podstawie art. 126 ust. 7 u.g.n. Wojewoda stwierdził, iż może być przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego dopiero po ostatecznym rozstrzygnięciu postępowania w przedmiocie zaistnienia przesłanek, o których mowa w ust. 1 i 5, uzasadniających zajęcie nieruchomości.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r. Wojewoda sprostował treść decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r. w zakresie oznaczenia w nagłówku decyzji daty decyzji organu I instancji zmieniając ją z dnia [...] lipca 2016 r. na [...] listopada 2016 r.

I. Od powyższej decyzji H sp. z o.o. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wnosząc o jej uchylenie w całości wraz z decyzją organu I instancji i o zasądzenie od organu kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła organowi:

1. naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.

- art. 6 kpa, 7 kpa, 8 kpa, 9 kpa, 10 kpa polegające na uznaniu, iż w niniejszej sprawie wystąpiła siła wyższa oraz nagła potrzeba, pomimo że w uzasadnieniu decyzji organ wyjaśniał iż siłą wyższą są klęski żywiołowe, a silny wiatr taką klęską żywiołową w niniejszej sprawie nie był oraz że podstawą wydania decyzji muszą być wiarygodne informacje, z których wynika potrzeba niezwłocznego działania, podczas gdy w aktach sprawy brak jest takiej informacji co stanowi działanie naruszające podstawowe zasady postępowania administracyjnego i miało to wpływ na wynik sprawy, gdyż organ z naruszeniem przepisów utrzymał w mocy decyzję w sprawie czasowego zajęcia nieruchomości;

- art. 75 kpa, 77 kpa, 80 kpa i 107 kpa poprzez błędne rozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego polegające na błędnym uznaniu, iż z dokumentów wynika że miała miejsce siła wyższa w postaci silnych wiatrów oraz wystąpiła nagłość, które uzasadniają zastosowanie art. 126 ust. 1 u.g.n. podczas gdy w istocie z załączonych przez inwestora dokumentów okoliczności te nie wynikają;

- art. 108 kpa poprzez nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności w sytuacji, gdyż czynność objęta decyzją została wykonana przed wydaniem decyzji.

2. naruszenie prawa materialnego tj.:

- art. 126 ust. 1,5, i 8 u.g.n. poprzez błędne ustalenie, że w niniejszej sprawie wystąpiła siła wyższa i nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, ustalenie, że nie było możliwe złożenie wniosku o zezwolenie na czasowe zajęcie nieruchomości przed przystąpieniem do prac co skutkowało błędnym wydaniem decyzji potwierdzającej zaistnienie w/w przesłanek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz zarzuty skargi uznając za nieuzasadnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się częściowo zasadna.

Zgodnie z treścią art. 126 ust. 1 u.g.n. w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie decyzji następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia złożenia wniosku. W myśl ust. 5 art. 126 w przypadku, gdy nagła potrzeba zapobieżenia okolicznościom, o których mowa w ust. 1, uniemożliwia złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości ma obowiązek udostępnienia jej w celu zapobieżenia tym okolicznościom. Obowiązek udostępnienia nieruchomości podlega egzekucji administracyjnej. Podmiot, który zajął nieruchomość składa wniosek o wydanie tej decyzji w terminie 3 dni od dnia zajęcia nieruchomości. Decyzja może być wydana nie później niż po upływie 6 miesięcy licząc od dnia zajęcia nieruchomości.

Przytoczone powyżej przepisy przewidują sytuacje, w których właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości może być ograniczony w przysługującym mu prawie władania daną nieruchomością. Jak wynika z treści cyt. przepisów są to sytuacje o charakterze szczególnym, o czym należy pamiętać analizując każdy przypadek korzystania z nieruchomości przez podmiot, któremu wobec danej nieruchomości nie przysługuje prawo własności lub użytkowania wieczystego, albo też określona służebność. Wyjątkowy charakter sytuacji uzasadniających korzystanie z cudzej nieruchomości ( w trybie w.w. przepisów) wynika z mocy oraz znaczenia prawa własności, które to prawo podlega ochronie konstytucyjnej. Tylko przepis o randze ustawy może ograniczać wykonywanie prawa własności, takim przepisem jest m.in. przytoczony powyżej art. 126 ust. 1 i ust. 5 u.g.n.

Sposób korzystania z nieruchomości może być ograniczony przez właściwy organ albo na podstawie art. 124, albo 126 u.g.n. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 124 powołanej ustawy charakteryzuje się tym, że przed udzieleniem zezwolenia na założenie odpowiednich urządzeń poprzedzone musi być rokowaniami z właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości o uzyskanie zgody na wykonanie prac, a na osobie lub jednostce organizacyjnej występującej o zezwolenie ciąży obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego, niezwłocznie po założeniu lub przeprowadzeniu ciągów, przewodów i urządzeń. Jeżeli przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe albo powoduje nadmierne trudności lub koszty, zastosowanie mają odpowiednio przepisy o odpowiedzialności odszkodowawczej. Drugi tryb postępowania przewidziany jest w art. 126 ust. 1 powołanej ustawy. Przepis ten stanowi, że przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może udzielić, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy. Decyzji tej nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. W sytuacji, o której mowa w ust. 5 art. 126 starosta wydaje decyzję potwierdzającą zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości, wymienionych w ust. 1.

W rozpoznawanej sprawie organ przyjął, że spełnione zostały warunki do wydania decyzji w trybie art. 126 ust. 5 u,g,n., gdyż w związku z wystąpieniem siły wyższej oraz nagłą potrzebą zapobieżenia powstania znacznej szkody, zaistniały przesłanki do czasowego zajęcia nieruchomości w celu wykonania czynności polegających na usunięciu awarii w stacji transformatorowej. Oceniając stanowisko organu w tym zakresie należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Tryb postępowania zastosowany w sprawie można określić jako wyjątkowy lub szybki w tym znaczeniu, że ustawodawca nakazuje jego zastosowanie w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Analizując znaczenie takich pojęć jak "siła wyższa" lub "nagła potrzeba" należy stwierdzić, że w obu wypadkach ustawodawca zakłada zaistnienie takich stanów, które nakazują natychmiastowe działanie w celu niedopuszczenia do powstania szkody. Tak więc podstawą wydania decyzji w takich sprawach muszą być takie informacje, które wskazują na potrzebę wyjątkowo szybkiego działania.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 26 czerwca 2016 r. na skutek burz, którym towarzyszyły silne wiatry, doszło do awarii stacji transformatorowej znajdującej się na działce nr [...], skutkiem czego mieszkańcy tejże miejscowości pozbawieni zostali dostawy prądu. W tym samym dniu odnotowano dwa zgłoszenia braku dostawy prądu do mieszkań. Próby wejścia pracowników E sp. z o.o. na teren nieruchomości w celu usunięcia awarii, za zgodą jej właściciela, nie powiodły się. W dniu następnym, tj. 27 czerwca 2016 r., pracownicy E sp. z o.o., pomimo braku zgody właściciela, weszli na teren nieruchomości i usunęli awarię stacji transformatorowej, przy czym jak wynika z akt sprawy, czynności te przebiegały od godz. 12.00 do godz. 12.10. W aktach sprawy znajdują się notatki zawierające dane meteorologiczne dotyczące okresu m.in. 26 – 27 czerwca 2016 r., które potwierdzają występowanie na danym terenie burz oraz wiatrów. Udokumentowano również, w formie notatki urzędowej, przebieg postępowania i podjęte czynności zarówno poprzedzające wejście pracowników na teren danej nieruchomości jak i czynności polegające na usunięciu awarii. W dniu 28 czerwca 2016 r. E Rejon Dystrybucji Sp. z o.o. złożyła wniosek o wydanie decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie danej nieruchomości, który w istocie stanowił wniosek, o którym mowa w art. 126 ust. 5 u.g.n.

W przedstawionych okolicznościach sprawy należało uznać, że wejście na cudzą nieruchomość było uzasadnione oraz zostało wykazane przekonującymi dowodami. Trafnie też organ ocenił, że skutkiem braku dostawy energii elektrycznej mogło być wystąpienie znacznej szkody, i to zarówno w sensie ekonomicznym jak i społecznym (w rozumieniu możliwości zagrożenie zdrowia lub życia ludzkiego). W ustalonych okolicznościach sprawy usuniecie awarii wymagało szybkich działań, co uniemożliwiało złożenie wniosku o wydanie decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości. W powyższym zakresie stanowisko organu należało uznać za prawidłowe, odpowiadające przepisom prawa procesowego oraz prawa materialnego.

Na marginesie należy dodać, że jak wynika z akt sprawy, w toku pozostaje postępowanie przed sądem powszechnym w przedmiocie ustanowienia służebności przesyłu na działce nr [...], stanowiącej własność spółki z o.o. H, na rzecz E Spółka z o.o.

Zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zawierają błędne rozstrzygnięcie w zakresie nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

Stosownie do treści art. 108 § 1 kpa decyzji, od której służy odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony. W tym ostatnim przypadku organ administracji publicznej może w drodze postanowienia zażądać od strony stosownego zabezpieczenia. W myśl § 2 rygor natychmiastowej wykonalności może być nadany decyzji również po jej wydaniu. W tym przypadku organ wydaje postanowienie, na które służy stronie zażalenie.

Istotą natychmiastowej wykonalności decyzji administracyjnych jest to, że decyzja staje się wykonalna i stanowi tytuł egzekucyjny, mimo że nie jest ostateczna ( art. 130). Natychmiastowa wykonalność przysługuje niektórym decyzjom z mocy ustawy, a innym decyzjom może być nadana przez organ administracji publicznej (art. 130 § 3). W orzecznictwie podkreśla się, że po pierwsze, "wykonanie decyzji nieostatecznej ma charakter wyjątkowy, dlatego też przesłanki nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności nie mogą być interpretowane rozszerzająco, lecz muszą być poddawane wykładni ścisłej", po drugie, "Odwołując się do pojęcia "niezbędności" niezwłocznego działania, ustawodawca uznaje, że może to nastąpić wówczas, gdy w danym czasie i w danej sytuacji nie można się obejść bez wykonania praw lub obowiązków, o których rozstrzyga się w decyzji, ponieważ zwłoka w ich wykonaniu zagraża dobrom chronionym, określonym w art. 108 § 1 k.p.a.", po trzecie, "zagrożenie to musi mieć realny charakter i nie może być tylko prawdopodobne, a okoliczność ta musi być uwidoczniona w uzasadnieniu postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności" (tak w wyroku NSA z dnia 15 lipca 2010 r., II OSK 1134/09, LEX nr 597140) ( por. Komentarz do art. 108 kodeksu postępowania administracyjnego, Andrzej Wróbel, Lex).

W analizowanej sprawie obowiązek nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności wynika wprost z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 126 ust. 2), jednak dotyczy on jedynie decyzji o której mowa w art. 126 ust. 1 u.g.n., czyli zawierającej zezwolenie na czasowej zajęcie nieruchomości. Konstrukcja powyższa ma uzasadnienie faktyczne, a wynika z potrzeby nagłego zajęcia nieruchomości pomimo tego, że co do zasady, decyzja administracyjna przed wniesieniem odwołania nie podlega wykonaniu, a wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje jej wykonanie (art. 130 § 1 § 2 Kpa). W okolicznościach rozpatrywanej sprawy obowiązku wynikającego z art. 126 ust. 2 nie można i nie da się przenieść na decyzję wydaną na podstawie art. 126 ust. 5 u.g.n., czyli potwierdzającą zaistnienie przesłanek czasowego zajęcia nieruchomości, nadto za nadaniem klauzuli nie przemawiały przesłanki z art. 108 kpa. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że w badanej sprawie w dacie wydania decyzji pierwszej instancji przedmiotowa nieruchomość nie była już zajęta przez E sp. z o.o., ponieważ awaria transformatora została usunięta w dniu 27 czerwca 2016 r., nie zachodziła zatem potrzeba zabezpieczenia szybkiego wykonania decyzji.

Reasumując powyższe, w ocenie Sądu, ustawowy obowiązek nadania klauzuli natychmiastowej wykonalności dotyczy decyzji o której mowa w art. 126 ust. 1 u.g.n., o czym jednoznacznie świadczy treść przepisu art. 126 ust. 2 tej ustawy. Na podstawie art. 108 kpa organ może decyzji nadać klauzulę wykonalności, jednak winien wykazać, że zachodzą ku temu przesłanki wymienione w tym przepisie. Ze względu na charakter decyzji, która jedynie potwierdza zaistnienie przesłanek uzasadniających zajęcie nieruchomości (które wystąpiły w przeszłości), nadto mając na uwadze fakt, że w dacie orzekania przez organ właściciel nieruchomości nie był ograniczony w jej władaniu, należy uznać że orzeczenie o nadaniu klauzuli wykonalności nie miało również oparcia w art. 108 kpa.

Wobec powyższego decyzje organów obydwu instancji, w części orzekającej o nadaniu klauzuli natychmiastowej wykonalności zostały uchylone. Orzeczenie w tym zakresie zawarto w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 oraz art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2012 r. poz. 270).