Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1245/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1  pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wolas Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 3 czerwca 2024 r., nr SKO-NP-4115-2/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz skarżącej M. P. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w decyzji z 3 czerwca 2024 r., nr SKO-NP-4115-2/24 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 30 listopada 2023 r., w której odmówiono przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2023 r., poz. 390 ze zm., zwana dalej ustawą) w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 - dalej u.ś.w.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz.572, zwaną dalej k.p.a.).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Organ I instancji w ww. decyzji z 30 listopada 2023 r. wskazał, że M. P. nie spełnia wymagań określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad mamą, gdyż zgodnie z orzeczeniami, którymi legitymuje się B. P. niepełnosprawność powstała w wieku 56 lat, tj. w okresie późniejszym niż określono w przepisie art. 17 ust. 1b oraz z uwagi na fakt pobierania przez Wnioskodawczynię świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy.

Od wyżej opisanej decyzji odwołanie złożyła M. P., zastąpiona przez adw. Ł. A., H. sp. z o.o. z siedzibą w O.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji w pierwszej kolejności wskazało, że okoliczność, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, tj. B. P. powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Ustalono, że matka skarżącej – B. P. legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Nowym Sączu o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji z dnia 6 listopada 2019 r., nr akt [...], w którym ustalono, iż niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała w dniu 1 października 2019 r. Ponadto Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. orzeczeniem z dnia 28 września 2011 roku znak: [...] zaliczył B. P. do grona osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. Przy czym z orzeczenia tego wynika, iż niepełnosprawność u w/w istnieje od 1997 roku, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26 sierpnia 2019 roku.

Z ustaleń wywiadu środowiskowego (przeprowadzonego dnia 8 listopada 2023r. ) jak i z orzeczenia o niepełnosprawności oraz z oświadczeń sporządzonych przez M. P., wynika, iż M. P. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i niepełnosprawną matką B. P. Mąż przebywa poza granicami, bo tam pracuje. Rodzina mieszka w jednorodzinnym domu. B. P. ma 83 lata. Jest po trzech udarach mózgu, choruje na cukrzycę, nadciśnienie, niedomykalność zastawki w stopniu znacznym, jest po złamaniu kręgosłupa oraz po trzech operacjach oczu (usunięcie zaćmy) i po distektomii. B. P. jest pampersowana, przy pomocy córki jest w stanie przejść parę kroków. M. P. na co dzień zajmuje się mamą. Pomaga jej we wszystkich czynnościach dnia codziennego tj. ubieranie, zakładanie pampersów, robienie zakupów, przygotowanie posiłków, mierzenie poziomu cukru trzy razy dziennie, podawanie insuliny oraz innych lekarstw, sprzątanie, pranie, palenie w piecu itp. M. P. cały dzień zajmuje się mamą. Od 1 października 2023 r. zrezygnowała z pracy by móc opiekować się matką. Jak ustalono wnioskodawczyni jest jedyną osobą, która może się opiekować matką. B. P. ma jeszcze syna, ale mieszka on we Francji i nie mają z nim kontaktu.

Zakres pomocy ustalonej w wywiadzie środowiskowym jest tożsamy z zakresem czynności przedstawionym w oświadczeniu z dnia 8 listopada 2023 r. M. P., która podała, że jej opieka nad matką polega na: myciu, ubieraniu, pampersowaniu, robieniu zakupów, podawaniu leków, pomiarze cukru, dbaniu o dom, paleniu w piecu, gotowaniu.

Z oświadczenia skarżącej wynika, że M. P. zrezygnowała z zatrudnienia od 1 października 2023 r., a opiekę sprawuje od sierpnia 2017 r.

W ocenie organu II instancji wykazany przez skarżącą zakres opieki, nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy jak czyniła to dotychczas, biorąc pod uwagę również to, że istnieje możliwość uzyskania wsparcia w opiece w ramach usług opiekuńczych, których odpłatność jest ustalona z uwzględnieniem sytuacji finansowej w jakiej rodzina się znajduje. Zdaniem Kolegium, czynności takie jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podanie leków, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, robienie zakupów, sprzątane, pranie, palenie w piecu są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Większość tych czynności odwołująca wykonuje nie tylko specjalnie dla matki, ale także dla siebie, co wynika choćby z racji prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego.

Wykazany wyżej zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującą nad niepełnosprawną matką, która nie jest osobą obłożnie chorą leżącą, nie wymaga ciągłego nadzoru, pozwala przyjąć, iż jest w stanie samodzielnie funkcjonować przez część dnia, czy też przy wsparciu ze strony usług opiekuńczych i zorganizować opiekę tak aby skarżąca nie musiała rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Kolegium ustaliło również, że M. P. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. znak: [...] z dnia 27 kwietnia 2023 roku, który uznał w/w za osobę z umiarkowanym stopniem naruszenia sprawności organizmu, z powodu schorzeń określonych symbolem przyczyn niepełnosprawności "05-R (upośledzenie narządu ruchu) 10-N (choroby neurologiczne)" do 31.08.2026r. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż w okresie od dnia 28.01.2021 roku, tj. od dnia zaprzestania pobierania świadczenia rehabilitacyjnego do dnia 31.01.2022 roku M. P. pobierała z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Natomiast decyzją ZUS w Nowym Sączu z dnia 20.04.2022 roku po ponownym ustaleniu prawa do renty, ma ustalone prawo do renty od dnia 01.05.2022 roku do dnia 31.11.2025 roku, w związku z uznaniem za niezdolną do pracy przez Lekarza Orzecznika ZUS. Ponadto M. P. w okresie pobierania renty, od dnia 01.04.2022 roku do dnia 30.09.2023 roku była zatrudniona jako sprzedawca w sklepie ogólnospożywczym na pół etatu. Stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania: na mocy porozumienia stron. Powyższe okoliczności jak i to że z materiału dowodowego nie wynika, aby nastąpiło znaczne pogorszenie stanu zdrowia matki, które wiązałoby się z koniecznością sprawowania wzmożonej niż dotychczas opieki nad nią, świadczy o tym że skarżąca była w stanie pogodzić opiekę nad matką z zatrudnieniem na pół etatu. Zatem, w ocenie organu II instancji, trudno przyjąć, iż w niniejszej sprawie występuje związek przyczynowo skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Nadto wskazano, że w tej sprawie, oprócz skarżącej jest jeszcze jej przyrodni brat P. C. obciążony - w tym samym stopniu, co odwołująca - ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej matki. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne.

W skardze wniesionej od powyższej decyzji SKO, profesjonalny pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art, 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. - poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką; 3. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez oparcie przedmiotowej decyzji na fakcie istnienia innych osób spokrewnionych w pierwszej kolejności z B. P., poza samą skarżącą, 4. przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.

Powyższe zarzuty zostały rozwinięte w uzasadnieniu skargi.

Nadto wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją ją poprzedzającą organu I instancji, zasądzenie kosztów postępowania oraz skierowanie do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy wniosek taki został zawarty przez pełnomocnika skarżącej, SKO nie zażądało przeprowadzenia rozprawy.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł, doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Tytułem wstępu, wskazać należy, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.). Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak natomiast wynika z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, za słuszne uznać należy stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Z akt sprawy matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 28 września 2011 r. (symbol przyznania niepełnosprawności 10-N, niepełnosprawność istnieje od 1997 r., znaczy stopień niepełnosprawności datuje się od 25 sierpnia 2011 r.) oraz orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w Nowym Sączu o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji z 6 listopada 2019 r.

Sąd uznał, że organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.). Uchybienie organu polega przede wszystkim na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, w szczególności odnoszących się do stanu zdrowia matki skarżącej, który determinuje zakres opieki wymaganej opieki.

W aktach sprawy brak jest bowiem dokumentacji medycznej dotyczącej aktualnego (na dzień złożenia i rozpoznania wniosku) stanu zdrowia matki skarżącej, oprócz ww. orzeczenia z 28 września 2011 r. oraz orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w Nowym Sączu o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji z 6 listopada 2019 r.

W konsekwencji, w ocenie Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie uzasadnia stwierdzenie, że fakty i okoliczności mające istotne z punktu widzenia możliwości dokonania prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego nie zostały wyjaśnione. Zgromadzony w aktach postępowania materiał dowodowy jest niekompletny i niewystarczający do oceny stanu faktycznego oraz wydania decyzji w sprawie.

Nie budzi wątpliwości – w świetle regulacji dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych – że samo posiadanie przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie oznacza automatycznie konieczności całkowitej rezygnacji przez osobę zobowiązaną do sprawowania tej opieki z zatrudnienia, która jest warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt, że osoba trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej nie oznacza, że osoba ją zapewniająca musi zrezygnować z zatrudnienia. O konieczności rezygnacji z całkowitego zatrudnienia przesądzają przede wszystkim potrzeby osoby niepełnosprawnej wynikające z jej aktualnego stanu zdrowia.

Jak to już zostało powyżej zaakcentowane, w kontrolowanej sprawie nie jest znany aktualny stan zdrowia B. P. SKO w Nowym Sączu w zaskarżonej decyzji stwierdziło, że jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego "B. P. ma 83 lata. Jest po trzech udarach mózgu, choruje na cukrzycę, nadciśnienie, niedomykalność zastawki w stopniu znacznym, jest po złamaniu kręgosłupa oraz po trzech operacjach oczu (usunięcie zaćmy) i po distektomii, jest pampersowana, przy pomocy córki jest w stanie przejść parę kroków." W wywiadzie środowiskowym wskazano, że "Pracownik socjalny w wyniku przeprowadzonego wywiadu, obserwacji i analizie dokumentacji medycznej p. B. potwierdza niepełnosprawność p. B., która jest osobą po 3 udarach, choruje na cukrzycę, nadciśnienie, niedomykalność zastawki serca w stopniu znacznym, jest po trzech operacjach oczu, praktycznie nie widzi, jest bardzo słaba ruchowo, pampersowana w większości dnia leżąca." (k. 8 i n. a.a.)

Zdaniem Sądu, organ administracyjny nie może oprzeć swojej decyzji jedynie na spostrzeżeniach pracownika socjalnego, odnotowanych w protokole z wywiadu środowiskowego, gdyż pracownik ten nie dysponuje wystarczającą wiedzą by dokonać oceny stanu zdrowia osoby wymagającej opieki oraz zakresu wymaganej opieki. Stan zdrowia matki skarżącej, wymagający według skarżącej całkowitej rezygnacji przez nią z zatrudnienia, musi zostać wykazany stosownymi dokumentami wystawionymi przez lekarzy. Tylko bowiem lekarze, którzy ją leczą są w stanie wypowiedzieć się, czy matka skarżącej wymaga nieprzerwanej przy niej obecności córki. Należy też wyjaśnić czy we wrześniu 2023 r. nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia niepełnosprawnej, skoro skarżąca od 1 kwietnia 2022 r. do 30 września 2023 r. była zatrudniona na pół etatu jako sprzedawca w sklepie ogólnospożywczym i była w stanie godzić pracę z opieką nad niepełnosprawną matką (niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała w dniu 1 października 2019 r.)

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że dokumentacja medyczna niepełnosprawnej powinna być przedstawiona przez skarżącą na etapie rozpoznania sprawy przez organy administracyjne, zwłaszcza, że skarżąca była od samego początku reprezentowana w postępowaniu administracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika. W toku ponownego rozpoznania sprawy to skarżąca powinna przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jego posiadaniu lub które tylko on może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie, w tym m.in. aktualną dokumentację medyczną obrazującą stan zdrowia niepełnosprawnego. Jeśli organ administracji publicznej dokona ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 135/23, baza CBOSA). W szczególności strona ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, tym bardziej, że w tej sprawie skarżąca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Na koniec zauważyć należy, odnosząc się do stanowiska Kolegium odnośnie do żyjącego rodzeństwa skarżącej zobowiązanego do świadczenia opieki matce, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy wnioskodawca, czy może ktoś z rodzeństwa, winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, tym bardziej, że w tej sprawie syn niepełnosprawnej mieszka we Francji i nie ma kontaktu z matką.(por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1521/23, 9 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1397/23, 9 maja 2024 r. sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21, https://cbois.nsa.gov.pl).

Rozpoznając ponownie sprawę organy winny zatem ustalić aktualny stan zdrowia matki skarżącej, a następnie – zakres koniecznych czynności opiekuńczych skarżącej względem niej. Te dwie okoliczności z kolei pozwolą na ocenę, czy zakres sprawowanej przez skarżącą opieki w rzeczywistości wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przedmiotem jednoznacznych ustaleń powinno być zatem wyjaśnienie, czy matka skarżącej może samodzielnie, bez opieki, pozostać w domu przez dłuższy okres czasu, co umożliwiłoby skarżącej podjęcie pracy.

Wbrew zarzutom skargi organ odwoławczy nie naruszył art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. bowiem w ogóle go nie zastosował. Organ odwoławczy stwierdził bowiem, że w tej sprawie nie występuje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością opieki na niepełnosprawną matką. W aktach znajduje się decyzja ZUS z 20 kwietnia 2022 r. o ustaleniu skarżącej prawa do renty (k. 10 a.a.). Należy jednak zaznaczyć, że "Choć renta jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z ww. przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1166/23 dostępny w CBOSA).

Sąd orzekający w tej sprawie podziela pogląd WSA w Gdańsku z dnia 23 października 2024 r., II SA/Gd 445/24 "że prawidłowa wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Źródłem zaś takiego uprawnienia strony jest przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej (gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulacja, umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną, dotyczy tylko zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń rodzinnych). Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury lub renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 z późn. zm.)

W sytuacji zatem gdy organ ustaliłby, że spełnione zostały przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty, organ powinien pouczyć skarżącą, że tylko zawieszenie prawa do renty umożliwi jej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, stanowiąc w istocie potwierdzenie dokonanego przez nią wyboru wnioskowanego świadczenia jako korzystniejszego. Pouczeniu temu winno towarzyszyć wezwanie do zawieszenia prawa do renty w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Właściwym rozwiązaniem problemu zbiegu świadczeń (pielęgnacyjnego i emerytalno-rentowego) jest więc umożliwienie wnioskodawcy dokonania wyboru jednego z tych świadczeń." Jeszcze raz podkreślania wymaga, że SKO uznało, że w tej sprawie nie zostały spełnione pozytywne przesłanki i nie zastosowało art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Tym samym skarga została uwzględniona w zakresie zbieżnym z przedstawionymi rozważaniami.

Ponownie rozpoznając sprawę organy dokonają kluczowych dla sprawy ustaleń faktycznych wskazanych w uzasadnieniu i ocenią, czy w odniesieniu do skarżącej zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia. Podjętą decyzję uzasadnią zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.

Reasumując, sądowo administracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że SKO zaniechało dokonania kompleksowych ocen tej sprawy, co uzasadniało przyjęcie naruszenia art. 80 k.p.a., przy jednoczesnym ukształtowaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Mając zatem na uwadze, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania Sąd działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł o ich uchyleniu – jak w pkt I wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania dla skarżącej Sąd orzekł w pkt II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.). Na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł.