Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 562/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Inne
Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 70 par. 3
journal: Dz.U. 2007 nr 226 poz 1676
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o ustroju sądów wojskowych - tekst jednolity
article: art. 430 ust. 1, art. 431 ust. 1, art. 432, art. 433 ust. 1, art. 434, art. 435, art. 439 ust. 2, 3, 4 i 12, art. 440 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2305
law: Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t. j.)
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 8 ust. 1 i 2, art. 190 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Józef Maleszewski Protokolant sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego z dnia 20 maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odsetek ustawowych za opóźnienie w wypłacie uposażenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Sądu Garnizonowego z dnia 25 marca 2024 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z 20 maja 2024 r. (WSO – I – 102 – [...]) Prezes Sądu (dalej jako "Prezes WSO" lub "organ II instancji"), po rozpoznaniu odwołania ppłk. R. S., utrzymał w mocy decyzję nr [...] Prezesa Sądu Garnizonowego we W. z 25 marca 2024 r. ([...]) w sprawie odmowy przyznania odsetek ustawowych za opóźnienie w wypłacie uposażenia.

Zaskarżona decyzja Prezesa WSO zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

W dniu 13 grudnia 2023 r. ppłk R. S. (dalej jako "Wnioskodawca" lub "Skarżący") zwrócił się do Prezesa Sądu Garnizonowego we W. (zwanego dalej "Prezesem WSG" lub "organem I instancji") z wnioskami datowanymi na 10 grudnia 2023 r. o wznowienie postępowań zakończonych ostatecznymi decyzjami: nr [...] z 23 stycznia 2023 r., nr [...] z 17 kwietnia 2023 r. oraz nr [...] z 27 lipca 2023 r. w sprawie dodatku wyrównawczego dla sędziów. Jednocześnie wniósł o wypłatę skapitalizowanych odsetek ustawowych za zwłokę w wypłacie dodatku wyrównawczego od dnia wymagalności każdego z uposażeń do 10 grudnia 2023 r. oraz odsetek ustawowych od skapitalizowanych odsetek (w łącznej kwocie obliczonej na dzień 10 grudnia 2023 r.) począwszy od 11 grudnia 2023 r. do dnia zapłaty.

Postanowieniem nr [...] z 21 grudnia 2023 r. Prezes WSG wznowił postępowanie w sprawach zakończonych ww. ostatecznymi decyzjami administracyjnymi (pkt I), a jednocześnie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie wypłaty odsetek (pkt II).

Na skutek zażalenia złożonego przez Wnioskodawcę na pkt II ww. postanowienia, Prezes WSO postanowieniem nr [...] z 29 lutego 2024 r. uchylił ten punkt sentencji postanowienia Prezesa WSG w całości i sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Tymczasem decyzją nr [...] z 22 grudnia 2023 r. Prezes WSG uchylił w całości ostateczne decyzje administracyjne w sprawie przyznania dodatku wyrównawczego dla sędziów za okres od 01 stycznia 2023 r. do 14 listopada 2023 r. i przyznał za ten okres dodatek wyrównawczy dla sędziów z tytułu pełnienia przez Wnioskodawcę obowiązków służbowych na stanowisku sędziego WSG, obliczony zgodnie z poprawną podstawą ustalania wynagrodzenia zasadniczego sędziego. Analogicznie Prezes WSG przyznał Wnioskodawcy – decyzją nr [...] z 22 listopada 2023 r. – dodatek wyrównawczy od 15 listopada 2023 r.

Następnie, przywołaną na wstępie decyzją nr [...] z 25 marca 2024 r. Prezes WSG odmówił przyznania Wnioskodawcy odsetek ustawowych za opóźnienie w wypłacie uposażenia i innych należności pieniężnych za poszczególne miesiące w okresie od dnia 01 stycznia 2023 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu wyjaśnił, że podstawę obu ww. rozstrzygnięć (tj. decyzji nr [...] i [...]) stanowił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 listopada 2023 r. o sygn. K 1/23 (Dz. U. poz. 2479; dalej jako "Wyrok TK"), w którym orzeczono, że [art. 7,] art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na 2023 r. (Dz. U. poz. 2666, z późn. zm.; dalej jako "ustawa okołobudżetowa na 2023 r.", w skrócie "u.o.2023") są niezgodne z Konstytucją RP (z jej art. 178 ust. 2 i art. 195 ust. 2). Organ I instancji podkreślił, że konsekwencją stwierdzenia niekonstytucyjności przepisów aktu normatywnego nie jest nieważność ex tunc, lecz wadliwość (wzruszalność), zasadniczo rodząca skutki ex nunc. Zasadą jest, że akt traci moc obowiązującą z dniem ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w odpowiednim organie publikacyjnym. Wyrok TK został opublikowany w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej dnia 15 listopada 2023 r.

Odnosząc się do kwestii ewentualnych odsetek, biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy, organ I instancji wyjaśnił, że w świetle art. 439 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2024 r. poz. 248; w skrócie "u.o.O.") właściwy organ wydając decyzję w przedmiocie dodatku wyrównawczego związany jest postanowieniami k.p.a. W myśl zaś art. 35 ust. 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Przy określaniu cezury dla biegu przywołanych terminów należy mieć na uwadze dzień publikacji Wyroku TK (tj. 15 listopada 2023 r.), a także dzień wpłynięcia do właściwego organu wniosku o wznowienie postępowania (tj. 13 grudnia 2023 r.). Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego ostatecznymi decyzjami Prezesa WSG nr [...], [...] i [...] zostało wszczęte postanowieniem Prezesa WSG nr [...] z 21 grudnia 2023 r. Decyzją nr [...] z 22 grudnia 2023 r. Prezes WSG przyznał Wnioskodawcy za okres od 01 stycznia do 14 listopada 2023 r. – a decyzją nr [...] z 22 listopada 2023 r. od 15 listopada 2023 r. – dodatek wyrównawczy obliczony zgodnie z poprawną podstawą obliczania wynagrodzenia zasadniczego sędziego. Ostatecznie, dodatki wyrównawcze dla Wnioskodawcy zostały wypłacone: za okres od 15 listopada 2023 r. – w dniu 01 grudnia 2023 r., a za okres od 01 stycznia do 14 listopada 2023 r. – w dniu 15 stycznia 2024 r. Wobec powyższego brak jest możliwości przypisania organowi I instancji działania niezgodnego z obowiązującą procedurą, a tym samym przypisania opóźnienia w wypłacie dodatku wyrównawczego. Decyzja administracyjna wywołuje skutki prawne od dnia jej doręczenia, natomiast ustalenie terminu wypłaty dodatku wyrównawczego następuje z uwzględnieniem dnia, w którym decyzja ta stała się ostateczna. Dyspozycja art. 440 ust. 1 u.o.O. wskazuje zaś, że uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry, w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. To oznacza, że jeśli decyzja w przedmiocie dodatku wyrównawczego stała się ostateczna w ciągu miesiąca, to wypłata tego dodatku nastąpi pierwszego dnia roboczego kolejnego miesiąca. W konsekwencji uprawnienie do ewentualnych odsetek, o którym mowa w art. 434 u.o.O., żołnierz nabywa dopiero po upływie wspomnianego terminu. Należy bowiem wyraźnie rozróżnić nabycie przez żołnierza zawodowego uprawnienia do dodatku wyrównawczego w wyższej wysokości – które bezsprzecznie powstało z dniem publikacji Wyroku TK – od uprawnienia do jego wypłaty (i ewentualnych odsetek), które kształtuje się w sposób opisany powyżej.

W konkluzji Prezes WSG stwierdził, że analiza dokumentacji zgromadzonej w toku postępowania nie wskazuje na przekroczenie powyższych terminów, co w konsekwencji wyklucza powstanie uprawnienia żołnierza do ewentualnych odsetek z omawianego tytułu.

Wnioskodawca złożył odwołanie od opisanej decyzji Prezesa WSG nr [...] z 25 marca 2024 r., zarzucając jej naruszenie art. 434 w zw. z art. 431 ust. 1 u.o.O. przez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy z normy prawnej dekodowanej z ww. przepisów wprost wynika, że "w przypadku zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 432, żołnierzowi zawodowemu przysługuję odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. O odsetkach ustawowych za opóźnienie orzeka w decyzji administracyjnej organ właściwy w sprawie przyznania uposażenia lub innej należności". W uzasadnieniu odwołania Skarżący podkreślił, że akcentowana przez Prezesa WSG terminowość wydawanych w sprawie kolejnych orzeczeń ma drugorzędne znaczenie w tej sprawie, gdyż kluczową jest odpowiedź na pytanie o skutki Wyroku TK w kontekście ewidentnej zwłoki w wypłacie należnego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym. Zwłoka w wypłacie tej części uposażenia jest ewidentna, skoro wypłacenie dodatku w pełnej należnej sędziemu wysokości nie nastąpiło terminowo, lecz po upływie – co się tyczy np. uposażenia za styczeń 2023 r. – z ponad rocznym opóźnieniem (1 stycznia 2023 r. vs. 15 stycznia 2024 r.). Odsetki ustawowe są przy tym świadczeniem za zwłokę w spełnieniu świadczenia, a więc w jego wypłacie, a nie w jego przyznaniu na mocy decyzji administracyjnej. Powód tej zwłoki, Skarżącego w zaistniałej sytuacji w ogóle nie interesuje. W świetle art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego ustawowe odsetki za zwłokę w spełnieniu świadczenia pieniężnego należą się wierzycielowi nawet wtedy, gdy opóźnienie w spełnieniu tego świadczenia jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Podobnie należy uznać na gruncie niniejszej sprawy, przy czym w tym wypadku podstawę prawną żądania odsetek stanowi przepis art. 434 w zw. z art. 431 ust. 1 u.o.O. Zdaniem autora odwołania w chwili obecnej, w braku jakiejkolwiek prawnej możliwości powoływania się na niekonstytucyjne podstawy prawne (wobec uznania Wyrokiem TK przepisów art. 8 i 9 u.o.2023 za niezgodne z Konstytucją) nie sposób jest argumentować, że Skarb Państwa (w skrócie "SP") – reprezentowany w tym wypadku przez Prezesa WSG – nie pozostawał w zwłoce w wypłacie uposażeń przez praktycznie cały rok 2023. Przyznane w niniejszym postępowaniu ustawowe odsetki za zwłokę w wypłacie należnego Skarżącemu uposażenia zasadniczego wraz z dodatkiem sędziowskim stanowić będą należytą rekompensatę (odszkodowanie) ze strony SP za szkodę wyrządzoną przez wydanie aktu prawnego niezgodnego z Konstytucją. Pewnego rodzaju zwaloryzowanie uzyskanej w ten sposób rekompensaty stanowić zaś miało żądanie wypłaty odsetek ustawowych od skapitalizowanych odsetek, które w dalszym ciągu pozostaje żądaniem nierozstrzygniętym – brak jest orzeczenia organu I instancji w tym zakresie. Ostatecznie – w związku z wypłatą zaległych uposażeń za rok 2023 r. w pełnej wysokości, która nastąpiła w dniu 15 stycznia 2024 r. – autor odwołania sprecyzował swoje żądanie w tym zakresie, wnosząc o wypłatę skapitalizowanych odsetek ustawowych za zwłokę w wypłacie uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym za miesiące od stycznia do października 2023 r. od dnia wymagalności każdego z tych uposażeń do dnia 14 stycznia 2024 r. oraz odsetek ustawowych od skapitalizowanych odsetek począwszy od dnia 15 stycznia 2024 r. do dnia zapłaty.

Utrzymując w mocy decyzję Prezesa WSG nr [...] – przywołaną na wstępie decyzją nr [...] z 20 maja 2024 r. – Prezes WSO wyjaśnił w uzasadnieniu, że kwestia odsetek za zwłokę w wypłacie uposażenia i innych należności żołnierzy pełniących zawodową służbę wojskową została uregulowana w art. 434 u.o.O. Użycie przez ustawodawcę w treści tego przepisu terminu "zwłoki" wskazuje jednoznacznie na to, że roszczenie o odsetki przysługuje wnioskodawcy tylko i wyłącznie w przypadku wystąpienia kwalifikowanego, zawinionego typu opóźnienia w wypłacie należności. Organ II instancji, rozpatrując odwołanie Wnioskodawcy, nie dostrzegł zawinionego po stronie organu I instancji opóźnienia w wypłacie uposażenia. Dla ustalenia momentu wymagalności dopiero Wyrok TK spowodował, że powstało roszczenie o wyrównanie uposażenia. A contrario, dopóki w obrocie prawnym pozostawały decyzje (wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego można było złożyć dopiero w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału – art. 145a § 2 k.p.a.), dopóty nie powstało roszczenie o wyrównanie uposażenia (wyrównanie dodatku wyrównawczego dla sędziów).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną wyżej decyzję Prezesa WSO ppłk R. S. wniósł o uchylenie tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa WSG, powtarzając zarzut odwołania o naruszeniu przepisów art. 434 w zw. z art. 431 ust. 1 u.o.O. przez ich niezastosowanie. W uzasadnieniu skargi jej autor wywiódł, że z uwagi na fakt, iż ustawodawca w treści art. 434 u.o.O. posługuje się zamiennie terminem "zwłoki" i – dwukrotnie – "opóźnienia", nie sposób w związku z tym na tej podstawie budować tezy, że ustawodawcy chodziło wyłącznie o kwalifikowaną postać opóźnienia. Ustawodawca posługuje się w ustawie tymi zwrotami zamiennie, uznając je za synonimiczne, i tym samym brak jest podstaw do uznawania zwłoki za kwalifikowaną postać opóźnienia li tylko w oparciu o treść ww. przepisu. Z ostrożności procesowej Skarżący podniósł, że zwłoka w wypłacie należnego mu uposażenia była w pełni zawiniona przez dłużnika, którym wszak w zaistniałej sytuacji pozostaje nie Prezes WSO, ani Prezes WSG, lecz Skarb Państwa. Gdyby Skarżącemu przyszło pozywać swojego pracodawcę przed sądem cywilnym o wypłatę uposażenia czy innych zaległych świadczeń, wówczas jako pozwanego wskazać musiałby przecież "Skarb Państwa, reprezentowany przez ...". A zatem to Skarb Państwa pozostawał w zwłoce z wypłatą uposażenia i innych należności we właściwej wysokości i zwłoka ta jest w pełni zawiniona przez SP, gdyż wynikła z faktu wydania aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją. Kto inny, jak nie Skarb Państwa, ponosi winę w tym zakresie i kogo powinny obarczać finansowe skutki uchwalania przepisów niezgodnych z Konstytucją? Trudno byłoby chyba przerzucać odpowiedzialność w tym zakresie na Skarżącego, który jest przedstawicielem władzy sądowniczej, a nie ustawodawczej. Zarazem nie sposób uznać, jak się wydaje, że zwłoka wynikła z okoliczności, za które dłużnik, a więc SP, w tym wypadku odpowiedzialności nie ponosi.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie jej twierdzenia okazały się zasadne.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonawszy tak sprawowanej kontroli, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja Prezesa Sądu nr [...] z 20 maja 2024 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Prezesa Sądu Garnizonowego we W. nr [...] z 25 marca 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania odsetek ustawowych za opóźnienie nie mogą się ostać w obrocie prawnym.

Wypada od razu zastrzec, że istotne okoliczności tej sprawy nie były pomiędzy stronami sporne. W szczególności jest poza sporem, że:

- Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 08.11.2023 r. o sygn. K 1/23 (Dz. U. poz. 2479; OTK-A 2023, poz. 80; w skrócie "Wyrok TK") orzekł, że art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz. U. poz. 2666, z późn. zm.; zwanej "ustawą okołobudżetową na 2023 r.", w skrócie "u.o.2023") są niezgodne z art. 178 ust. 2 Konstytucji RP (pkt 1 sentencji wyroku). Odnosząc się do skutków tego wyroku, Trybunał w uzasadnieniu stwierdził, "że w sferze stosowania prawa niniejszy wyrok ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych zarówno przed jak i po jego wejściu w życie (zob. wyroki TK z: 13 marca 2007 r., sygn. K 8/07, OTK ZU nr 3/A/2007, poz. 26; 5 września 2007 r., sygn. P 21/06, OTK ZU nr 8/A/2007, poz. 96)" (pkt 6 uzasadnienia pt. "Skutki wyroku");

- w związku z Wyrokiem TK, Prezes WSG decyzją nr [...] z 22 listopada 2023 r. przyznał Skarżącemu na okres od 15 listopada 2023 r. dodatek wyrównawczy obliczony zgodnie z poprawną podstawą obliczania wynagrodzenia zasadniczego sędziego, tj. bez uwzględnienia epizodycznej regulacji art. 8 u.o.2023;

- w następstwie Wyroku TK, Skarżący wystąpił do Prezesa WSG z datowanymi na 10 grudnia 2023 r. wnioskami o wznowienie postępowań zakończonych ostatecznymi decyzjami: nr [...] z 23 stycznia 2023 r., nr [...] z 17 kwietnia 2023 r. i nr [...] z 27 lipca 2023 r. w sprawie dodatku wyrównawczego dla sędziów. Jednocześnie wniósł o wypłatę skapitalizowanych odsetek ustawowych za zwłokę w wypłacie dodatku wyrównawczego oraz odsetek ustawowych od skapitalizowanych odsetek;

- postanowieniem nr [...] z 21 grudnia 2023 r. Prezes WSG wznowił postępowania zakończone ww. ostatecznymi decyzjami tego organu (pkt I sentencji postanowienia);

- decyzją nr [...] z 22 grudnia 2023 r. Prezes WSG przyznał Wnioskodawcy za okres od 01 stycznia do 14 listopada 2023 r. dodatek wyrównawczy obliczony zgodnie z poprawną podstawą obliczania wynagrodzenia zasadniczego sędziego, tj. bez uwzględnienia epizodycznej regulacji art. 8 u.o.2023;

- dodatki wyrównawcze dla Wnioskodawcy (a ściślej: "uzupełnienie" dodatków uprzednio wypłaconych) zostały wypłacone: za okres od 15 listopada 2023 r. – w dniu 01 grudnia 2023 r., a za okres od 01 stycznia do 14 listopada 2023 r.– w dniu 15 stycznia 2024 r.

Spór pomiędzy stronami dotyczył jedynie kwalifikacji prawnej oraz wpływu powyższych okoliczności na rozstrzygnięcie w sprawie żądania Skarżącego zapłaty odsetek ustawowych, które to żądanie ostatecznie – zgodnie ze sprecyzowanym wnioskiem zawartym w odwołaniu od decyzji Prezesa WSG – dotyczyło wypłaty "skapitalizowanych odsetek ustawowych za zwłokę w wypłacie uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym za miesiące od stycznia do października 2023 r. od dnia wymagalności każdego z tych uposażeń do dnia 14 stycznia 2024 r. oraz odsetek ustawowych od skapitalizowanych odsetek począwszy od dnia 15 stycznia 2024 r. do dnia zapłaty".

Nie ulega wątpliwości, że Skarżący, będąc sędzią Sądu Garnizonowego we W., jest zarazem żołnierzem zawodowym (w stopniu podpułkownika).

Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2250; w skrócie "p.u.s.w.") do sądów wojskowych oraz żołnierzy pełniących służbę w tych sądach mają zastosowanie przepisy dotyczące jednostek wojskowych i żołnierzy w czynnej służbie wojskowej, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Cytowany przepis odsyła obecnie przede wszystkim do ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2024 r. poz. 248; w skrócie "u.o.O."), zgodnie z którą żołnierze zawodowi otrzymują uposażenie i inne należności pieniężne określone w ustawie (art. 430 ust. 1). Uposażenie żołnierzy zawodowych składa się z uposażenia zasadniczego i dodatków do uposażenia (art. 431 ust. 1 u.o.O.) Jednym z takich dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierza zawodowego będącego sędzią sądu wojskowego jest dodatek wyrównawczy, o którym mowa w art. 439 ust. 2 u.o.O. W świetle tego przepisu w przypadku gdy miesięczne uposażenie żołnierza zawodowego pełniącego zawodową służbę wojskową na stanowisku służbowym sędziego sądu wojskowego jest niższe od miesięcznego wynagrodzenia przysługującego na równorzędnym stanowisku i pełnionej funkcji sędziego sądu powszechnego, żołnierzowi przysługuje dodatek wyrównawczy w wysokości różnicy między tym wynagrodzeniem a uposażeniem należnym na zajmowanym stanowisku.

Cytowana regulacja "wdraża" zasadę wysłowioną w art. 70 § 3 p.u.s.w., zgodnie z którą uposażenie sędziów sądów wojskowych określają przepisy o uposażeniu żołnierzy, z tym że nie może być ono niższe od wynagrodzenia sędziów sądów powszechnych na stanowiskach równorzędnych, ustalonych przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Z rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 11 października 2010 r. w sprawie ustalenia wykazu stanowisk sędziów sądów wojskowych równorzędnych ze stanowiskami sędziów sądów powszechnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1844) wynika, że równorzędnym stanowisku sędziego sądu garnizonowego jest stanowisko sędziego sądu rejonowego (lp. 13 wykazu zamieszczonego w załączniku nr 1 do ww. rozporządzenia).

Dodatki do uposażenia przyznaje, w drodze decyzji, organ, o którym mowa w art. 470 (art. 439 ust. 4 u.o.O.). Natomiast wypłaty uposażenia oraz innych należności, o których mowa w art. 432, dokonuje jednostka wojskowa lub inna instytucja, na której zaopatrzeniu finansowym żołnierz pozostaje (art. 433 ust. 1 u.o.O.).

W myśl art. 440 ust. 1 u.o.O. uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry, w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują.

Nie ulega wątpliwości, że dodatek wyrównawczy, jako ustalany w stawkach miesięcznych, jest dodatkiem o charakterze stałym (por. art. 439 ust. 3 in fine u.o.O.). Potwierdza to unormowanie § 3 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 2 sierpnia 2023 r. w sprawie sposobu ustalania wysokości dodatku wyrównawczego dla żołnierzy zawodowych pełniących zawodową służbę wojskową na stanowiskach służbowych sędziów sądów wojskowych oraz prokuratorów do spraw wojskowych (Dz. U. poz. 1645) – wydanego na podstawie art. 439 ust. 12 u.o.O. – zgodnie z którym dodatek wypłaca się miesięcznie z góry, w pierwszym dniu roboczym miesiąca.

Należy jeszcze zaznaczyć, że zgodnie z art. 435 u.o.O. prawo do uposażenia powstaje z dniem rozpoczęcia przez żołnierza zawodowego pełnienia zawodowej służby wojskowej (ust. 1). Z kolei zmiana wysokości uposażenia następuje:

1) z dniem powstania okoliczności uzasadniających tę zmianę – w przypadku zaistnienia okoliczności powodujących podwyższenie uposażenia;

2) z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstały okoliczności uzasadniające tę zmianę – w przypadku zaistnienia okoliczności powodujących obniżenie uposażenia (ust. 2).

Jeżeli prawo do uposażenia powstało lub podwyższenie wysokości tego uposażenia nastąpiło w trakcie miesiąca kalendarzowego, uposażenie za czas do końca tego miesiąca oblicza się w wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia za każdy dzień (ust. 3).

W kontrolowanej sprawie kluczowe znaczenie ma jednak prawidłowa wykładnia przepisu art. 434 u.o.O., który stanowi, że: "W przypadku zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 432, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. O odsetkach ustawowych za opóźnienie orzeka w decyzji administracyjnej organ właściwy w sprawie przyznania uposażenia lub innej należności".

Na tle tego przepisu jako sporne jawią się następujące dwie zasadnicze kwestie, wymagające rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie:

i) z jaką chwilą stała się wymagalna należność uzupełniająca dodatek wyrównawczy wypłacony pierwotnie w niepełnej wysokości, tj. w wysokości ustalonej w oparciu o epizodyczną regulację art. 8 u.o.2023, uznaną następnie Wyrokiem TK za sprzeczną z art. 178 ust. 2 Konstytucji RP;

ii) czy art. 434 u.o.O. wiąże prawo do odsetek jedynie z kwalifikowaną postacią opóźnienia – jaką jest zwłoka (opóźnienie "zawinione") – a jeśli tak, to o czyją zwłokę w tym przypadku chodzi.

Ad (i) Użyte w art. 434 u.o.O. pojęcie "wymagalności" uposażenia lub innej należności pieniężnej (verba legis: "uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne") zostało niewątpliwie zaczerpnięte z prawa cywilnego. W pewnym uproszczeniu można powiedzieć, że na gruncie tej dziedziny prawa z "wymagalnością roszczenia" mamy do czynienia w chwili, kiedy zobowiązanie powinno być już wykonane, a więc gdy termin spełnienia świadczenia już upłynął (tak M. Lemkowski, Odsetki cywilnoprawne, Warszawa 2007, s. 202, i tam przywołane dalsze wypowiedzi doktryny oraz orzecznictwa). W konsekwencji przyjmuje się, że świadczenie powinno być spełnione nie w dniu wymagalności, ale przed dniem wymagalności, czyli najpóźniej w terminie płatności, bowiem zanim nie upłynie termin zapłaty, wierzyciel może liczyć na świadczenie dłużnika, może je przyjąć, ale nie może go od dłużnika żądać. "Gdy jednak termin minie (termin zapłaty) i w dniu następnym (dzień wymagalności) dojdzie do świadczenia, to takie wykonanie zobowiązania jest już wykonaniem niewłaściwym (opóźnionym)" (zob. M. Lemkowski, Odsetki cywilnoprawne, Warszawa 2007, s. 203). W tym ujęciu dzień wymagalności jest zarazem pierwszym dniem, za który wierzycielowi należą się odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia przez dłużnika (por. M. Lemkowski, Odsetki cywilnoprawne, Warszawa 2007, s. 204).

Należy przy tym zgodzić się ze stanowiskiem, że dłużnik popada w opóźnienie także wówczas, gdy kwestionuje istnienie lub wysokość świadczenia. "Zatem jeżeli zobowiązanie istnieje, a jedynie dłużnik twierdzi inaczej, nie spełniając świadczenia działa na własne ryzyko, gdyż jeżeli sąd przyzna w sporze rację wierzycielowi, dłużnik będzie znajdował się w opóźnieniu już od upływu terminu spełnienia świadczenia, a nie dopiero od prawomocnego rozstrzygnięcia sporu przez sąd" (zob. M. Lemkowski, Odsetki cywilnoprawne, Warszawa 2007, s. 236).

W niniejszej sprawie Skarżący wiąże datę wymagalności "niedopłaconej" części dodatku wyrównawczego z wymagalnością uposażenia za dany miesiąc, którego owa "niedopłata" dotyczyła, a które zgodnie z art. 440 u.o.O. jest wypłacane miesięcznie z góry, w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługuje.

Z takim stanowiskiem nie zgadzają się organy obu instancji. Z tym że Prezes WSG – w kontekście również, jak chyba można rozumieć, wymagalności ww. należności – nakazuje "rozróżnić nabycie przez żołnierza zawodowego uprawnienia do dodatku wyrównawczego w wyższej wysokości, które bezsprzecznie powstało z dniem publikacji przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego – od uprawnienia do jego wypłaty (i ewentualnych odsetek), które kształtuje się w sposób opisany powyżej". Z kolei Prezes WSO wymagalność omawianej należności uzupełniającej zdaje się "przesuwać" jeszcze dalej w czasie, stwierdzając, w sposób nie do końca jasny i spójny, że: "Dla ustalenia momentu wymagalności dopiero powołane wcześniej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego spowodowało, że powstało roszczenie o wyrównanie uposażenia, a contrario dopóki w obrocie prawnym pozostawały decyzje (wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego można było złożyć dopiero w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału – art. 145a § 2 k.p.a.), dopóty nie powstało roszczenie o wyrównanie uposażenia (wyrównanie dodatku wyrównawczego dla sędziów)".

W ocenie Sądu w niniejszym składzie, choć daty wymagalności – a co za tym idzie: początkowej daty biegu odsetek za opóźnienie – wspomnianego wyżej "roszczenia" (typu administracyjnoprawnego) o wyrównanie uposażenia (wyrównanie dodatku wyrównawczego dla sędziów) nie można utożsamiać z datą wydania lub publikacji Wyroku TK, to nie oznacza, że sam ten wyrok jest pozbawiony w tej mierze prawnej relewancji. Przeciwnie, istotne znaczenie ma, sporna w doktrynie i orzecznictwie, kwestia, jakie w praktyce są skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, a więc czy stwierdzenie niezgodności z Konstytucją konkretnych unormowań prawnych wywołuje wyłącznie skutki na przyszłość (ex nunc), od chwili opublikowania sentencji wyroku TK w Dzienniku Ustaw, czy też wyrok Trybunału ma skutek wsteczny (ex tunc) i powoduje, że np. konkretne unormowanie traci moc obowiązującą od samego początku jego bytu, tj. od daty zamierzonego przez normodawcę wejścia w życie.

Należy wyjść od stwierdzenia, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – dwunastu miesięcy. Oznacza to, że z formalnego punktu widzenia konkretne unormowanie jest eliminowane z porządku prawnego z datą ogłoszenia wyroku TK, ewentualnie w terminie późniejszym wynikającym z treści tego wyroku.

Na tle art. 190 Konstytucji RP zasadnie jednak wprowadza się – w dominującym nurcie doktryny i orzecznictwa – rozróżnienie skutków orzeczeń trybunalskich w sferze obowiązywania prawa oraz stosowania prawa (por. J. Podkowik, Niekonstytucyjność prawa i jej skutki cywilnoprawne, Warszawa 2019, s. 171). Nie ulega wątpliwości, że do tego rozróżnienia nawiązano również w Wyroku TK, w którym czytamy [w pkt 6 uzasadnienia; podkr. tut. Sądu], że "w s f e r z e s t o s o w a n i a p r a w a niniejszy wyrok ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych zarówno przed jak i po jego wejściu w życie (...)".

Na gruncie tego rozróżnienia, z licznych wypowiedzi doktryny i orzecznictwa – a także, zauważmy, z cytowanego fragmentu Wyroku TK – wynika, że orzeczenia o niekonstytucyjności normy prawnej mają z zasady, w sferze stosowania prawa, skutek ex tunc. Punkt wyjścia stanowi założenie, zgodnie z którym niekonstytucyjna norma prawna bezsprzecznie była częścią systemu prawa do dnia wejścia w życie orzeczenia trybunalskiego stwierdzającego jego niekonstytucyjność. W tym czasie obowiązywała i wywoływała skutki prawne, których nie sposób traktować jako niebyłych. Ogłoszenie orzeczenia TK w sposób przewidziany w art. 190 ust. 2 Konstytucji RP powoduje zmianę w systemie prawa, polegającą na pozbawieniu niekonstytucyjnej normy prawnej mocy obowiązującej. Konsekwentnie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP dotyczy momentu zmiany stanu prawnego i nie przesądza zakresu czasowego zastosowania nowego stanu prawnego ukształtowanego tym zdarzeniem. Następstwem uznania normy prawnej za niekonstytucyjną jest – w sferze stosowania prawa – obowiązek zapewnienia przez wszystkie organy orzekające na podstawie niekonstytucyjnych norm stanu zgodnego z Konstytucją w zakresie rozstrzygniętym wyrokiem TK. Oznacza to w szczególności obowiązek odstąpienia od stosowania norm uznanych za niekonstytucyjne również do stanów faktycznych mających miejsce przed ogłoszeniem orzeczenia. "To właśnie stanowisko spoczywa u podstaw koncepcji ex tunc w sferze stosowania prawa, a zatem konstatacji, że norma niekonstytucyjna nie może być dalej stosowana przez sąd nie tylko do oceny zdarzeń mających miejsce po wejściu w życie wyroku TK, lecz również do zdarzeń, jakie miały miejsce przed tą datą oraz związaną z nią formalną derogacją normy prawnej" (por. J. Podkowik, Niekonstytucyjność prawa i jej skutki cywilnoprawne, Warszawa 2019, s. 171-172, i tam przywołane dalsze wypowiedzi doktryny oraz orzecznictwo).

Podobnie w doktrynie prawa administracyjnego i konstytucyjnego podkreśla się, że w odniesieniu do derogacji przepisu dokonanej orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje się, że zasada tempus regit actum nie ma do niej zastosowania, ponieważ przepis ustawy został na skutek orzeczenia TK uznany za niekonstytucyjny i pozbawiony domniemania konstytucyjności (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2010, s. 50, i tam przywołane wyroki TK oraz wypowiedzi doktryny).

Przypomnieć w tym miejscu wypada ponadto, że zgodnie z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba ze Konstytucja stanowi inaczej.

Podsumowując dotychczasowe wywody, należy stwierdzić, że wydanie przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia o niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie wywołuje samo w sobie skutków prawnych odnoszących się do stanów faktycznych powstałych wcześniej, pod rządami niekonstytucyjnych przepisów. Jednakże Sąd, stosując prawo w indywidualnej sprawie, każdorazowo zobligowany jest do brania pod uwagę przepisów Konstytucji RP, stanowiącej źródło norm prawnych stojących najwyżej w hierarchii przyjętej w polskim porządku prawnym (zob. art. 8 ust. 1 Konstytucji). Normy konstytucyjne znajdują bowiem co do zasady bezpośrednie zastosowanie (zob. art. 8 ust. 1 Konstytucji). Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny orzekł o sprzeczności z Konstytucją normy prawnej, która odnosi się do indywidualnej sprawy badanej przez sąd administracyjny, to sąd ten ma dostateczne podstawy, aby przyjmować, że przepis ten nie mógł znaleźć zastosowania do oceny czynności i zdarzeń, które nastąpiły przed orzeczeniem TK. Odstąpienie od jego stosowania wynikało będzie jednak nie z przyjęcia, że doszło do swoistego "wstecznego" wyeliminowania przepisu z porządku prawnego, ale z dokonania przez sąd orzekający indywidualnej oceny skutków danego orzeczenia TK w rozpoznawanej sprawie, w tym z przeprowadzenia wykładni systemowej, zmierzającej do usunięcia sprzeczności między normami prawnymi różnego rzędu, regulującymi ten sam stosunek prawny.

Na zasadność dokonywania indywidualnej oceny skutków każdego orzeczenia TK – w szczególności z uwzględnieniem charakteru przepisu, którego niekonstytucyjność została stwierdzona, treści orzeczenia, aksjologii konstytucyjnej i aksjologii gałęzi prawa, w której zakwestionowany przepis został usytuowany, a także okoliczności konkretnego stanu faktycznego – wskazuje się również w doktrynie (por. J. Podkowik, Niekonstytucyjność prawa i jej skutki cywilnoprawne, Warszawa 2019, s. 173).

Odnosząc powyższe uwagi do realiów niniejszej sprawy, Sąd uznał, że te same względy, które kierowały Trybunałem Konstytucyjnym przy ocenie konstytucyjności art. 8 u.o.2023, przemawiają za ocenieniem go jako sprzecznego z Konstytucją RP także w realiach rozpoznawanej przez Sąd sprawy. Kwestie te nie wymagają szerszego omówienia, gdyż wyczerpująco zostały wyjaśnione w uzasadnieniu Wyroku TK. Sąd w niniejszym składzie podziela poglądy prawne Trybunału Konstytucyjnego, które stanowiły podstawę tego rozstrzygnięcia. Skutkiem takiej oceny jest przyjęcie, że przy ustalaniu należności Skarżącego z tytułu dodatku wyrównawczego nie powinien w ogóle znaleźć zastosowania przepis art. 8 u.o.2023.

Godzi się zauważyć, że Prezes WSG nie kwestionował tego, w związku z czym wypłacił Skarżącemu w grudniu 2023 r. oraz w styczniu 2024 r. stosowne "uzupełnienie" ("wyrównanie") uprzednio wadliwie naliczonych a już wypłaconych dodatków wyrównawczych.

Przechodząc tedy do końcowej oceny, kiedy roszczenie Skarżącego o zapłatę pełnej (tj. prawidłowo ustalonej) kwoty dodatku wyrównawczego stało się wymagalne, w rozumieniu art. 434 u.o.O., należy przypomnieć, że, jak to już wyżej wskazano, wymagalność należności jest ściśle powiązana z ustalonym terminem jej płatności – następując dzień po tym terminie.

Zgodnie z art. 440 ust. 1 u.o.O. uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry, w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Niewątpliwie przepis ten określa m.in. termin płatności dodatku wyrównawczego, który jest niewątpliwe dodatkiem o charakterze stałym. Wypada przy tym zauważyć, że w analizowanym przepisie ustawodawca nie uzależnił terminu płatności uposażenia żołnierza zawodowego (tu: przysługującego mu dodatku wyrównawczego) od daty wydania decyzji w tej sprawie, a tym bardziej od jej uostatecznienia się. W konsekwencji należy stwierdzić, że należność z tytułu dodatku wyrównawczego staje się wymagalna, w rozumieniu art. 434 u.o.O., dzień po pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który ten dodatek przysługiwał.

Użyta zaś w Wyroku TK formuła, że w sferze stosowania prawa wyrok ten ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych zarówno przed, jak i po jego wejściu w życie, oznacza w szczególności, zdaniem Sądu w niniejszym składzie, że także przy ustalaniu na potrzeby niniejszej sprawy daty wymagalności dodatku wyrównawczego w części pierwotnie niewypłaconej, a dopiero po Wyroku TK "wyrównanej", należy pomijać fakt czasowego obowiązywania niekonstytucyjnej regulacji art. 8 u.o.O., a także – konsekwentnie – wydanych na jego podstawie decyzji administracyjnych. Oznacza to również, że nie można przyjąć, iż dopiero z chwilą wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny albo jego opublikowania – a tym bardziej z chwilą wydania przez właściwy organ decyzji w sprawie "wyrównania" dodatku wyrównawczego albo jej uostatecznienia się – nastąpiła wymagalność "niedopłaconej" pierwotnie należności z tytułu dodatku wyrównawczego. Jest tak w szczególności dlatego, że – po pierwsze – wyrok ten nie dotyczy indywidualnych praw i obowiązków "pracowniczych" (por. wyrok SR dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu z 15.05.2014 r., X P 189/14, LEX nr 1910861). Po drugie, stan niekonstytucyjności, który stwierdzono w Wyroku TK, istniał już od chwili wejścia w życie zakwestionowanego przepisu art. 8 u.o.2023, i okoliczność ta – zgodnie z wolą samego Trybunału, wyrażoną expressis verbis w tym wyroku – musi być brana pod uwagę również przy ocenie okoliczności faktycznych, które miały miejsce przed wejściem w życie Wyroku TK.

W okolicznościach kontrolowanej sprawy oznacza to konieczność przyjęcia, że terminem płatności "niedopłaconej" części dodatku wyrównawczego był każdorazowo pierwszy dzień roboczy miesiąca, za który dany dodatek przysługiwał, oraz że należność z tego tytułu stawała się wymagalna w dniu następnym.

Ad (ii) W ocenie Sądu w niniejszym składzie, z art. 434 u.o.O. dostatecznie jasno wynika, że przewidziane w tym przepisie odsetki przysługują żołnierzowi zawodowemu jedynie w przypadku "zwłoki" w wypłacie uposażenia (i innych należności, o których mowa w art. 432 u.o.O.). Albowiem, wbrew twierdzeniom autora skargi (s. 3), w przepisie tym ustawodawca wcale nie "posługuje się zamiennie terminem zwłoki i – dwukrotnie – opóźnienia", lecz w przypadku stwierdzenia "zwłoki" w wypłacie należności odsyła do ustawowej instytucji "odsetek za opóźnienie" przede wszystkim (o ile nie wyłącznie) w zakresie ustalenia stopy tych odsetek. Innymi słowy, zdaniem Sądu w niniejszym składzie, przepis art. 434 u.o.O. powinien być interpretowany w ten sposób, że w przypadku wystąpienia "zwłoki" w wypłacie wymienionych w tym przepisie należności, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki w wysokości równej stopie odsetek ustawowych za opóźnienie (ustalanej, jak wiadomo, w trybie art. 481 § 24 Kodeksu cywilnego).

Nie ulega przy tym wątpliwości, że "zwłoka" jest kwalifikowaną postacią opóźnienia, a mianowicie opóźnieniem, które powstało z przyczyn, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność (por. art. 476 Kodeksu cywilnego), a więc na ogół przez niego zawinione (por. M. Lemkowski, Odsetki cywilnoprawne, Warszawa 2007, s. 232).

Analizowany przepis art. 434 u.o.O. nie daje już jednak jasnej odpowiedzi, ani konkretnych wskazówek, co do tego, o czyją "zwłokę" w tym przypadku chodzi.

Zdaniem organów obu instancji, w art. 434 u.o.O. mowa jest o zwłoce, jakiej ewentualnie dopuściłby się organ wydający decyzję w sprawie danej należności. Wynika to jasno z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w której czytamy, że (s. 4): "Organ administracyjny drugiej instancji rozpatrując odwołanie [...] nie dostrzegł zawinionego po stronie organu opóźnienia w wypłacie uposażenia".

Z kolei Skarżący sugeruje, iż "zwłoki" nie należy odnosić do organów administracji, lecz do Skarbu Państwa. Zdaniem autora skargi (s. 4) "to Skarb Państwa pozostawał w zwłoce z wypłatą uposażenia i innych należności we właściwej wysokości i zwłoka ta jest w pełni zawiniona przez Skarb Państwa gdyż wynikła z faktu wydania aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją".

W ocenie Sądu żadne z tych stanowisk nie jest prawidłowe, choć stanowisko Skarżącego jest nie do końca trafne tylko z powodu odwołania się do instytucji "Skarbu Państwa", która jest właściwa wyłącznie na płaszczyźnie stosunków o charakterze cywilnoprawnym, a już nie stosunków administracyjnoprawnych, do jakich bez wątpienia należą stosunki służbowe żołnierzy zawodowych.

I to właśnie w ustaleniach co do stron takiego stosunku służbowego należy – zdaniem Sądu – poszukiwać odpowiedzi na pytanie o to, czyją "zwłokę" należy brać pod uwagę na gruncie art. 434 u.o.O.

W przepisie tym została wymieniona expressis verbis jedna ze stron ww. stosunku służbowego, a mianowicie żołnierz zawodowy. Jest jednak oczywiste, że nie o jego ewentualną "zwłokę" w tym przypadku chodzi. Należy zatem przyjąć, że pojęcie to należy odnieść do drugiej strony stosunku służbowego żołnierza zawodowego (zwanej niekiedy "służbodawcą" lub – chyba bardziej adekwatnie – "pracodawcą służbowym").

W doktrynie trafnie zauważa się istotną trudność w kwestii określenia podmiotu będącego drugą – obok "funkcjonariusza służbowego" (tu: żołnierza zawodowego) – stroną stosunku służbowego sensu stricto, tj. m.in. stosunku wiążącego funkcjonariuszy szeroko rozumianych tzw. służb mundurowych (w tym zmilitaryzowanych).

Teoretycznie możliwe jest przyjęcie jednej z trzech następujących koncepcji, w świetle których pracodawcą służbowym może być:

a) określona jednostka organizacyjna (urząd), w której funkcjonariusz pełni służbę [tu: Wojewódzki Sąd Garnizonowy we W.];

b) określona formacja, obejmująca daną służbę państwową [tu: Siły Zbrojne, które zgodnie z art. 11 ust.2 u.o.O. "są zhierarchizowaną, umundurowana formacją uzbrojoną, stanowiąca wyodrębnioną organizacyjnie część systemu obronnego państwa"];

c) państwo, jako struktura polityczno-organizacyjna (występująca w stosunkach cywilnoprawnych pod postacią "Skarbu Państwa").

W doktrynie zasadnie odrzuca się koncepcję pierwszą (wyszczególnioną wyżej pod lit. a), natomiast dwa pozostałe modele pracodawcy służbowego (lit. b i lit. c) określa się jako "mające w płaszczyźnie teoretycznej charakter równorzędny" oraz "będące stosowane w świecie" (por. J. Stelina [w:] System Prawa Administracyjnego. Tom 11. Stosunek służbowy, pod red. R. Hausera, Z. Niewiadomskiego i A. Wróbla, Warszawa 2011, s. 158 i nast.).

W ocenie Sądu nawet gdyby przyjąć, że w art. 434 u.o.O. nie chodzi o "zwłokę" w działaniu Państwa, lecz jego wyodrębnionej formacji, jaką są Siły Zbrojne, to i tak w okolicznościach kontrolowanej sprawy niezasadnym byłoby przyjęcie poglądu organów obu instancji o braku zawinienia w niewypłaceniu Skarżącemu w terminie dodatków wyrównawczych w pełnej wysokości.

Przede wszystkim, zdaniem Sądu, w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) nie do zaakceptowania byłaby sytuacja, w której wyodrębniona struktura aparatu Państwa, wykonująca istotną część władzy państwowej (tu: Siły Zbrojne) mogłaby skutecznie wywodzić, że w sposób niezawiniony nie wypłacono jej funkcjonariuszowi określonej należności, w sytuacji gdy opóźnienie wynikało z wadliwych działań samego Państwa, polegających na wydaniu aktu normatywnego z naruszeniem zasad konstytucyjnych. Jakkolwiek z punktu widzenia prawa stosunków służbowych pracodawca służbowy (konkretna formacja państwowa) nie jest tożsama podmiotowo z organem władzy publicznej tworzącym wadliwą normę prawną, to z ustrojowego punktu widzenia doszło do połączenia funkcji normodawcy i pracodawcy służbowego (akt normatywny wydał organ władzy państwowej, które to Państwo jednocześnie wykonuje swe czynności za pomocą Sił Zbrojnych "zatrudniających" żołnierzy zawodowych). Nie ulega wątpliwości, że na gruncie prawa cywilnego (przyjmującego jedność Skarbu Państwa) i ustrojowego obie czynności – tj. ustanowienie oczywiście wadliwej normy prawnej (tu: art. 8 u.o.2023) oraz jej zastosowanie wobec konkretnego podmiotu (tu: wobec Skarżącego) – należałoby uznać za dokonane przez podmiot jednolitej władzy państwowej (por. analogiczne uwagi dotyczące innej formacji mundurowej, jaką była Służba Celna, zawarte w wyroku SR dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu z 15.05.2014 r., X P 189/14, LEX nr 1910861). Koncepcja, iż w podobnej sytuacji dłużnik (tu: pracodawca służbowy) uchybił terminowi do spełnienia świadczenia z przyczyn od siebie niezależnych – w szczególności dlatego, że łączy go z żołnierzem zawodowym stosunek służbowy nie mający charakteru cywilnoprawnego, lecz administracyjnoprawny, w ramach którego sprawy związane m.in. z dodatkami do uposażenia żołnierzy rozstrzygane są w formie decyzji administracyjnych (por. art. 439 ust. 4 u.o.O.) – wydaje się sztuczna i sprzeczna z ustrojową pozycją Sił Zbrojnych, a także z zasadami demokratycznego państwa prawnego. Oznaczałaby to bowiem, że Państwo uchyla się od ponoszenia odpowiedzialności za wydawanie oczywiście wadliwych przepisów, które później stosuje jako pracodawca służbowy w ramach różnych formacji mundurowych.

Nie bez znaczenia, zdaniem Sądu, jest tu także wzgląd na wyrażoną w art. 70 § 3 u.s.w., a wdrożoną w art. 439 ust. 2 u.o.O., zasadę równości (co najmniej) miesięcznego uposażenia żołnierza zawodowego pełniącego służbę na stanowisku sędziego sądu wojskowego (tu: sędziego WSG) z miesięcznym wynagrodzeniem przysługującym sędziemu sądu powszechnego na równorzędnym stanowisku (tu: sędziemu SR). Jest bowiem powszechnie wiadomym w domenie publicznej, że w związku z Wyrokiem TK sędziowie sądów powszechnym (administracyjnych zresztą też) licznie występują – z sukcesem – z powództwami dotyczącymi m.in. zapłaty odsetek ustawowych za nieterminowe wypłacenie części wynagrodzeń za 2023 r. (na podstawie art. 481 Kodeksu cywilnego). W ocenie Sądu istniejące odmienności w regulacji statusu sędziego sądu wojskowego oraz sędziego sądu powszechnego nie uzasadniają w dostatecznym stopniu odmiennego traktowania tych sędziów w zakresie roszczeń odsetkowych będących przedmiotem kontrolowanej sprawy.

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, tj. uchylił decyzje organów obu instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ administracji uwzględni wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku wskazania i oceny prawne, a w szczególności przedstawioną w nim jako właściwą wykładnię przepisu art. 434 u.o.O.