Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1068/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) sędzia WSA Monika Sawa asesor WSA Anna Milicka-Stojek Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi R.O. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 marca 2023 r. nr DSZ-V.4321.2.158.2.2022.MK w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rodziny i Polityki Społecznej decyzją z 27 marca 2023 r., nr DSZ-V.4321.2.158.2.2022.MK, po rozpatrzeniu odwołania R. O., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 28 stycznia 2022 r., nr 1369/2022/RN, w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

R. O. (dalej jako skarżąca) wnioskiem z 10 września 2015 r. wystąpiła do Wójta Gminy Stara Biała o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci - D. O., A. O. i K. O.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Wójt Gminy Biała Stara decyzją z 19 października 2015 r., nr GOPS.5300.187.2015, przyznał skarżącej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na okres od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. na dzieci - D. O., A. O. i K. O.

W oświadczeniu z 22 sierpnia 2017 r., złożonym w trybie art. 75 § 2 k.p.a., skarżąca wskazała, że jej mąż - P. O. od czerwca 2016 r. przebywa na terenie Niemiec, gdzie mieszka i prowadzi działalność gospodarczą.

Wojewoda Mazowiecki pismem z 20 września 2019 r. poinformował Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Starej Białej, że P. O. od czerwca 2016 r. przebywa oraz prowadzi działalność gospodarczą na terytorium Niemiec. W związku z tym przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w sprawach skarżącej mają zastosowanie w okresie od 1 lipca 2016 r. do nadal.

Na skutek powyższej informacji Wójt Gminy Stara Biała decyzją z 17 października 2019 r., nr GOPS.5300.278.2019 uchylił powołaną wyżej ostateczną decyzję własną z 19 października 2015 r., nr GOPS.5300.187.2015, za okres od 1 lipca 2016 r. do 31 października 2016 r.

Następnie Wojewoda Mazowiecki - po rozpatrzeniu powyższego wniosku z 10 września 2015 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego - ostateczną decyzją nr 2930/ŚR/2020 z 26 sierpnia 2020 r:.

I. przyznał skarżącej świadczenie w formie:

1) zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5 – 18 lat – D. O.

- za okres od 1 lipca 2016 r. do 31 lipca 2016 r. w kwocie 118 zł;

2) zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5 – 18 lat – A. O.

- za okres od 1 lipca 2016 r. do 31 lipca 2016 r. w kwocie 118 zł;

3) zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5 – 18 lat – K. O.

za okres od 1 lipca 2016 r. do 31 lipca 2016 r. w kwocie 118 zł;

4) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko – D. O.

- za okres od 1 lipca 2016 r. do 31 lipca 2016 r. w kwocie 90 zł;

II. odmówił przyznania skarżącej świadczenia w formie:

1) zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5 – 18 lat – D. O.

- za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. w kwocie 118 zł;

2) zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5 – 18 lat – A. O.

- za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. w kwocie 118 zł;

3) zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5 – 18 lat – K. O.

- za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. w kwocie 118 zł;

4) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko – D. O.

- za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. w kwocie 90 zł.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, że P. O. od 5 czerwca 2016 r. do nadal jest zatrudniony do terytorium Niemiec, natomiast skarżąca jest osobą aktywną zawodowo w Polsce, gdzie mieszka wraz z dziećmi.

W związku z powyższym przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w sprawie mają zastosowanie w okresie od 1 lipca 2016 r. do 31 października 2016 r., a krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń rodzinnych jest Polska.

Wskazał również, że dochód rodziny za 2014 r. w kraju w okresie od 1 lipca 2016 r. do 31 lipca 2016 r. nie przekraczał kwoty uprawniającej do pobierania świadczeń rodzinnych w Polsce, natomiast po doliczeniu dochodu uzyskanego przez P. O. z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty z tytułu zatrudnienia za terytorium Niemiec, tj. za miesiąc lipiec 2016 r., w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. przekracza kwotę uprawniającą do pobierania świadczeń rodzinnych w Polsce.

W tym stanie rzeczy skarżącej w okresie od 1 lipca 2016 do 31 lipca 2016 r. przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych na dzieci - D. O., A. O. i K. O. w Polsce, natomiast w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. świadczenia rodzinne nie przysługują ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego.

Następnie Wojewoda Mazowiecki decyzją z 29 czerwca 2021 r., nr 2676/ŚR/2021, zmienił decyzję własną z 26 sierpnia 2020 r., nr 2930/ŚR/2020, w części dotyczącej prawa do świadczeń rodzinnych na dzieci – D. O., A. O., K. O. w ten sposób, że pkt II decyzji otrzymał nowe brzmienie, tj.:

odmówić przyznania skarżącej świadczenia w formie:

1) zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5 – 18 lat – D. O.,

- za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. w kwocie 118 zł;

2) zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5 – 18 lat – A. O.,

- za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. w kwocie 118 zł;

3) zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5 – 18 lat – K. O.,

- za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. w kwocie 118 zł;

4) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko – D. O.

- za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. w kwocie 90 zł;

5) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko – D. O., płatny jednorazowo;

6) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko – A. O., płatny jednorazowo;

7) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko – K. O., płatny jednorazowo.

Pozostałe warunki decyzji zmienianej pozostały bez zmian.

Następnie Wojewoda Mazowiecki, po wszczęciu postępowania z urzędu, decyzją z 28 stycznia 2022 r., nr 1369/2022/RN:

I. ustalił za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne wypłacone skarżącej w formie:

- zasiłku rodzinnego na dzieci – D. O., A. O. i K. O. w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. w kwocie 354 zł;

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko – D. O. w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. w kwocie 270 zł;

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci – D. O., A. O. i K. O. wypłaconego jednorazowo w miesiącu wrześniu 2016 r. w kwocie 300 zł;

II. zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na dzieci – D. O., A. O. i K. O. w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. w kwocie 924 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty.

Wskazał, że odsetki ustawowe za opóźnienie naliczone od dnia 1 września 2016 r. do dnia wydania decyzji, tj. 28 stycznia 2022 r. wynoszą 325,38 zł. Zaś łączna kwota do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie do dnia wydania decyzji, tj. 28 stycznia 2022 r. wynosi 1249,38 zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że P. O. od czerwca 2016 r. do nadal jest zatrudniony na terenie Niemiec, natomiast skarżąca w okresie od 16 lutego 2017 r. do 13 kwietnia 2017 r. jest osobą nieaktywną zawodowo w Polsce, gdzie mieszka wraz z dziećmi.

Z uwagi na aktywność zawodową P. O. na terytorium Niemiec występuje koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego obejmująca także dział świadczeń rodzinnych w ramach UE, EOG i Szwajcarii.

Wskazał też, że Wójt Gminy Stara Biała uchylił własną ostateczną decyzję przyznającą skarżącej świadczenia rodzinne w okresie, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Powołał się również na ostateczną decyzję własną z 26 sierpnia 2020 r., zmienioną decyzją z 29 czerwca 2021 r., którą przyznał skarżącej w okresie od 1 lipca 2016 r. do 31 lipca 2016 r. prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami i odmówił skarżącej w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. prawa zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami.

W tej sytuacji Wojewoda stwierdził, że świadczenia rodzinne pobrane przez skarżącą na dzieci – D. O., A. O. i K. O. w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi. Podlegają one zwrotowi wraz z odsetkami, które naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty.

Skarżąca nie zgadzając się z powyższą decyzją Wojewody Mazowieckiego

z 28 stycznia 2022 r. wniosła odwołanie.

W rezultacie rozpatrzenia odwołania Ministra Rodziny i Polityki Społecznej decyzją z 27 marca 2023 r., nr DSZ-V.4321.2.158.2.2022.MK, utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 28 stycznia 2022 r., nr 1369/2022/RN.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w niniejszym postępowaniu organ II instancji nie bada zasadności odmowy prawa do świadczeń rodzinnych, gdyż postępowanie w tym zakresie zostało zakończone ostateczną decyzją Wojewody Mazowieckiego z 26 sierpnia 2020 r., zmienioną decyzją z 29 czerwca 2021 r.

Zaznaczył, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych z 10 września 2015 r. skarżąca nie oświadczyła, iż którykolwiek z członków rodziny przebywa poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Podkreślił też, iż zarówno w decyzji przyznającej prawo do świadczeń rodzinnych oraz ww. wniosku skarżąca została pouczona, iż w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych w szczególności, wyjazdu członka poza granice Polski, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. W tym zakresie organ przywołał wyrok WSA w Łodzi z 21 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 733/19.

Wskazał również, iż prawo do świadczeń rodzinnych zostało skarżącej przyznane decyzją Wójta Gminy Stara Biała na skutek jej wniosków i załączonych do wniosków dokumentów oraz braku oświadczenia, iż członek rodziny przebywa poza granicami kraju. Zatem brak jest okoliczności wskazujących na błędne działanie organu.

W ocenie Ministra - w związku z odmową przyznania skarżącej prawa do świadczeń rodzinnych za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. - należy uznać, iż świadczenia rodzinne wypłacone za ten okres są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca, następującego po dniu wypłaty.

Odnosząc się zaś do argumentów odwołania Minister wskazał, iż okoliczność aktywności zawodowej P. O., na terytorium Niemiec miała istotny wpływ na uprawnienie do świadczeń rodzinnych w Polsce, gdyż dochód uzyskany z tytułu powyższej aktywności zawodowej spowodował przekroczenie kryterium dochodowego, co skutkowało odmową przyznania świadczeń i koniecznością ich zwrotu. Podkreślił, że o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń, skarżąca była zobowiązana poinformować niezwłocznie podmiot realizujący świadczenia rodzinne. W oświadczeniu własnym z 22 sierpnia 2017 r. skarżąca poinformowała organ wypłacający świadczenia o aktywności zawodowej wykonywanej na terytorium Niemiec.

Wskazał też, iż żaden z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozwala na odstąpienie od naliczania odsetek, ani tym bardziej do umorzenia odsetek w sytuacji, gdy nie jest umarzana należność główna.

Dodał, że nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych, wypłacanych zasiłków dla opiekunów o których mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, oraz wypłacanego świadczenia wychowawczego, w myśl art. 30 ust. 6 i 7 ustawy oświadczeniach rodzinnych.

Podniósł też, iż zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Przy czym zastosowanie powyższych ulg odbywa się na wniosek osoby zobowiązanej i pozostaje do uznania organu.

Na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła skarżąca - zarzucając zaskarżonej decyzji błąd w ustaleniach faktycznych polegający na tym, że powinna zwrócić pobrane środki, podczas gdy urzędnik zapewniał ją, iż może te środki pobrać.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, gdyż została zapewniona przez urzędnika, że może pobrać te świadczenia, a ona na prawie się nie zna. Wskazała też, że sytuacja jej i jej rodziny jest bardzo trudna. Ona obecnie nie pracuje, leczy się na kręgosłup, leczy się u neurochirurga, neurologa i reumatologa. Nie jest w stanie pracować. Zaś jej mąż jest jedynym żywicielem rodziny, pracuje w Niemczech jako monter konstrukcji stalowych. Mają trójkę dzieci, wszystkie są już pełnoletnie. Najstarszy syn pozostaje na ich utrzymaniu, ponieważ się uczy. Mieszkają w mieszkaniu komunalnym o wielkości 30 m2. Mają bardzo trudne warunki mieszkaniowe.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł

o oddalenie skargi w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu

I instancji są zgodne z prawem.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rodziny

i Polityki Społecznej z 27 marca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 28 stycznia 2022 r. w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, tj.:

- zasiłku rodzinnego na dzieci – D. O., A. O. i K. O. w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. w kwocie 354 zł;

- dodatku zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko – D. O. w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. w kwocie 270 zł;

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci – D. O., A. O. i K. O. wypłaconego jednorazowo w miesiącu wrześniu 2016 r. w kwocie 300 zł;

- w łącznej kwocie 1249,38 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej jako ustawa.

Zgodnie z art. art. 1 ust. 2 i 3 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Polski przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W myśl art. 4 ust. 1 i 2 ustawy zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł.

Stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2, do ukończenia przez dziecko: 1) 18. roku życia lub 2) nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21. roku życia, albo 3) 24. roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności.

W świetle ust. 2 art. 6 ustawy wysokość zasiłku rodzinnego wynosi miesięcznie: 1) 95,00 zł na dziecko w wieku do ukończenia 5. roku życia; 2) 124,00 zł na dziecko w wieku powyżej 5. roku życia do ukończenia 18. roku życia; 3) 135,00 zł w wieku powyżej 18. roku życia do ukończenia 24. roku życia.

W myśl art. 8 ust. 1 pkt 4a i 8 ustawy do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki z tytułu: wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej i rozpoczęcia roku szkolnego.

Zgodnie z art. 23a ust. 1, 2, 3, 5, 6 i 9 ustawy w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby lub rodzic dziecka przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami, w tym informacjami dotyczącymi sprawy, wojewodzie (ust 1).

W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby lub rodzica dziecka w dniu wydania decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1 ustawy, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazując niezbędne dokumenty, w tym informacje dotyczące sprawy (ust. 2).

W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2 ustawy, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także okres, w którym przepisy te mają zastosowanie (ust. 3).

W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, o którym mowa w ust. 3 (ust. 5).

W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 za okres, o którym mowa w ust. 3 (ust. 6).

Wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio (ust. 9).

W świetle art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i 3, ust. 2b i ust. 8 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1).

Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (ust. 2 pkt 1); świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (ust. 2 pkt 3).

Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1–3 i 5 ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (ust. 2b).

Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (ust. 8).

Należy stwierdzić, że organy orzekające obu instancji prawidłowo uznały, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka do uznania za nienależnie pobrane wypłacone skarżącej następujące świadczenia rodzinne:

- zasiłek rodzinny na dzieci – D. O., A. O. i K. O. w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. w kwocie 354 zł,

- dodatek do zasiłku rodzinnego na dziecko – D. O. z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. w kwocie 270 zł,

- dodatek do zasiłku rodzinnego na dzieci – D. O., A. O. i K. O. z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego wypłaconego jednorazowo we wrześniu 2016 r. w kwocie 300 zł.

Z akt sprawy wynika, że po złożeniu przez skarżącą w dniu 10 września 2015 r. wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego Wójt Gminy Biała Stara decyzją z 19 października 2015 r. przyznał skarżącej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na okres od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. na dzieci - D. O., A. O. i K. O.

W dniu 22 sierpnia 2017 r. skarżąca poinformowała organ właściwy do wypłaty świadczenia, że jej mąż - P. O. od czerwca 2016 r. przebywa poza granicami RP w związku z podjęciem działalności gospodarczej.

Z akt sprawy wynika również, że pismem z 20 września 2019 r. Wojewoda Mazowiecki poinformował organ właściwy do wypłaty świadczenia rodzinnego, iż mąż skarżącej P. O. od czerwca 2016 r. przebywa oraz prowadzi działalność gospodarczą na terytorium Niemiec. Zatem - w odniesieniu do skarżącej - przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie w okresie od 1 lipca 2016 r. do nadal.

W rezultacie powzięcia tej informacji Wójt Gminy Stara Biała, po wszczęciu

z urzędu postępowania, ostateczną decyzją z 17 października 2019 r. uchylił za okres od 1 lipca 2016 r. do 31 października 2016 r. własną decyzję z 19 października 2015 r. przyznającą skarżącej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na okres od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r.

Następnie Wojewoda Mazowiecki ostateczną decyzją z 26 sierpnia 2020 r., nr 2930/ŚR/2020, zmienioną decyzją własną z 29 czerwca 2021 r., nr 2676/ŚR/2021:

- w pkt I) przyznał skarżącej zasiłek rodzinny na dzieci - D. O., A. O.

i K. O. za okres od 1 lipca 2016 r. do 31 lipca 2016 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego na dziecko - D. O. z tytułu wychowania się w rodzinie wielodzietnej za okres od 1 lipca 2016 r. do 31 lipca 2016 r.,

- w pkt II) odmówił przyznania skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci – D. O., A. O. i K. O. w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r., dodatku do zasiłku rodzinnego na dziecko – D. O. z tytułu wychowania się w rodzinie wielodzietnej za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na dzieci – D. O., A. O. i K. O. z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, płatny jednorazowo.

Skoro powyższa decyzja Wójta Gminy Stara Biała z 17 października 2019 r. oraz decyzja Wojewody Mazowieckiego z 26 sierpnia 2020 r., zmieniona decyzją Wojewody z 29 czerwca 2021 r., uzyskały walor ostateczności w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a., to - z uwagi na brak jakiejkolwiek decyzji przyznającej skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci - D. O., A. O. i K. O. w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. - nie istniała podstawa prawna do wypłaty tych świadczeń.

Zatem za prawidłowe należy uznać stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie, że wypłacone skarżącej w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. świadczenia rodzinne stanowią świadczenia nienależnie pobrane. Dla uznania tych świadczeń za nienależnie pobrane istotne jest bowiem obiektywne zaistnienie okoliczności objętych hipotezą normy prawnej z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, a nie przyczyny jakie do ich zaistnienia doprowadziły. W tej sytuacji Wojewoda Mazowiecki zobowiązany był wydać decyzję o ustaleniu, że pobrane świadczenia są nienależnie pobrane i o zobowiązaniu skarżącej do ich zwrotu.

Prawidłowe jest również stanowisko organów orzekających w kwestii odsetek ustawowych za opóźnienie, naliczanych od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia całkowitej ich spłaty.

Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 8 ustawy kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

Zgodzić się też należy ze stanowiskiem organu odwoławczego, iż w okolicznościach sprawy brak jest przesłanek wskazujących na nieprawidłowe, błędne działanie organu. Skoro bowiem wnioskowane przez skarżącą świadczenia rodzinne zostały jej przyznane przez Wójta Gminy Stara Biała w wyniku jej wniosku i załączonych do tego wniosku dokumentów oraz jej oświadczenia, iż zarówno jej, jak i członkowi rodziny, nie przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą lub przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym, stanowią, że przysługujący za granicą zasiłek rodzinny nie wyłącza prawa do takiego świadczenia na podstawie ustawy - to trudno uznać, że działanie organu było nieprawidłowe.

Dodatkowo należy wskazać, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych brak przepisu pozwalającego organowi na odstąpienie od naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, w sytuacji, w której przyznanie świadczenia rodzinnego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego - tak jak to ma miejsce w art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest fakt, że skarżąca we wniosku

o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego złożonym w dniu 10 września 2015 r. oświadczyła, iż zarówno jej, jak i członkowi rodziny, nie przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą lub przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym, stanowią, że przysługujący za granicą zasiłek rodzinny nie wyłącza prawa do takiego świadczenia na podstawie ustawy (6 strona formularza).

Ponadto - jak słusznie wskazał organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji - skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych z 10 września 2015 r. (6 strona formularza) została w sposób jasny i zrozumiały pouczona, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych,

w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w formularzu lub uzyskania dochodu - osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia rodzinne.

Dodatkowo formularz wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego zawiera pouczenie o tym, iż niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach, o których mowa powyższej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji - koniecznością ich zwrotu (8 strona formularza).

Pod tymi oświadczeniami, pouczeniami oraz całym wnioskiem znajduje się własnoręczny podpis skarżącej złożony w dniu 10 września 2015 r.

Zauważyć należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, wypowiedziany na tle innych instytucji związanych ze zwrotem nienależnie pobranych świadczeń, że wprowadzając warunek stosownego pouczenia ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, że świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji pouczenie, o którym mowa czy to w ustawie o świadczeniach rodzinnych czy też w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, że ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2020 r., sygn. akt I OSK 419/20 i powołane tam orzecznictwo).

Jak przedstawiono wyżej skarżąca została prawidłowo pouczona o warunkach przyznania świadczenia i obowiązku informowania o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Zaniechanie wykonania tego obowiązku doprowadziło do wypłaty świadczenia, które było świadczeniem nienależnie pobranym.

Wskazać również należy, jak słusznie zauważył Minister, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych - na wniosek osoby zobowiązanej do zwrotu tych świadczeń - może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny (art. 30 ust. 9 ustawy).

Wniosek ten podlega jednak rozpatrzeniu przez organ w odrębnym postępowaniu i zależy od uznania tego organu.

Jak wynika z akt sprawy skarżąca w dniu 2 maja 2023 r. tego rodzaju wniosek złożyła do Wojewody Mazowieckiego.

W okolicznościach sprawy zarzuty skargi okazały się całkowicie nieuzasadnione, co wynika z faktu, że w świetle art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Podsumowując Sąd uznał, iż organy orzekające obu instancji wnikliwie, wszechstronnie, rzetelnie i obiektywnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy, szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy oraz przekonująco uzasadniły swoje decyzje zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł,

jak w sentencji wyroku.