Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1059/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi S. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] Wójt Gminy C. odmówił S. F. (skarżącej) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem J. B.. Uzasadniając odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organ wskazał na: niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej powoływanej jako "u.ś.r."), ponieważ z przedłożonego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności J. B. wynika, że nie można ustalić daty istnienia jego niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] marca 2023 r.; oraz zaistnienie w sprawie przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., ponieważ wymagający opieki ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z M. B., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, wyjaśniając w szczególności, że to ona sprawuje opiekę nad ojcem, ponieważ jej matka M. B., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, opiekuje się swoją niepełnosprawną w stopniu znacznym matką G. B., w związku z czym otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne. Podkreśliła przy tym, że niemożliwa do pogodzenia okazała się opieka nad dwojgiem niepełnosprawnych osób w stopniu znacznym, dlatego zdecydowała się ona podjąć opiekę nad ojcem. Zarzuciła również niezasadne zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., który zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 jest niezgodny z Konstytucją.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("SKO") decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. znak: [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Za nieuzasadnione Kolegium uznało oparcie decyzji odmownej o niespełnienie przesłanki, określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., która – jak podkreślił organ odwoławczy przedstawiając w tym zakresie obszerną argumentację - z uwagi na wyrok TK stwierdzający niekonstytucyjność tego przepisu, nie może mieć zastosowania w sprawie. Jednocześnie organ odwoławczy za niewystarczające uznał ustalenia Wójta w zakresie zakresu sprawowanej opieki oraz sytuacji zawodowej skarżącej. Niemniej jednak, SKO uznało, że powyższe braki w ustaleniach pozostają bez znaczenia, ponieważ w rozpoznawanym stanie faktycznym zachodzi bezwzględna przesłanka negatywna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., ponieważ wymagający opieki ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z M. B., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bez znaczenia prawnego pozostaje przy tym okoliczność, że M. B. opiekuje się swoją niepełnosprawną matką i pobiera z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. Treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest bowiem jednoznaczna, a decyzja w sprawie przyznania świadczenia ma charakter związany. W związku z tym SKO za zasadne uznało utrzymanie w mocy decyzji odmownej

Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca, działając przez pełnomocnika profesjonalnego, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się uchylenia obydwu wydanych w sprawie decyzji i podnosząc zarzut naruszenia:

- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że fakt pozostawania osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy osoba ta sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem (właściwie, jak wynika z akt administracyjnych sprawy nad: niepełnosprawną matką), stanowi o braku możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej w dalszej kolejności.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej wskazał na uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 - która co do zasady dla wykluczenia z kolejności zobowiązanych do sprawowania opieki a tym samym uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego określonych osób wymaga ażeby legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – podnosząc, że przedmiotowa sprawa nie wpasowuje się jednak w ramy zastosowania tejże uchwały, ponieważ to nie stan zdrowia jest przeszkodą w sprawowaniu opieki przez współmałżonkę niepełnosprawnego ojca skarżącej, a sprawowanie opieki nad jej niepełnosprawną matką i pobieranie z tego tytułu świadczenia pielęgnacyjnego. Powołał się przy tym na orzeczenia sądów administracyjnych, w których przedstawiono podobne stanowisko.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Sprawę rozpoznano posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") prawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie wniosek o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym został zgłoszony przez obydwie strony postępowania na gruncie skargi i odpowiedzi na skargę.

Następnie wyjaśnić należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy czym stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaznaczyć należy również, że stosownie do zapisów ust. 5 tego samego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. wtedy gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2 lit. a). Jak wskazano zaś w art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przechodząc do analizy przedmiotowej sprawy, na wstępie należy podkreślić, że Sąd - z uwagi na treść wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznającego art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP - w całości podziela stanowisko organu II instancji wyrażone w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w pełni zgadza się z tym, że przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie.

Następnie należy wskazać, że bezsporne w kontrolowanej sprawie jest, że skarżąca, będąca córką J. B., mieści się w kręgu podmiotów, o których stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a więc co do zasady jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny, może ciążyć obowiązek alimentacyjny. Regulacje art. 128 k.r.o. i art. 132 k.r.o. ustalają kolejność osób zobowiązanych do alimentacji. Dlatego też przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. odczytywane w konfrontacji z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Poza sporem w sprawie pozostaje również, to że wymagający opieki J. B. pozostaje w związku małżeńskim z M. B., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz to że M. B. ma prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – G. B..

Mając na uwadze powyższe Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, co do zaistnienia w ustalonych okolicznościach bezwzględnej przesłanki negatywnej uniemożliwiającej przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia i tym samym uzasadniającej wydanie decyzji odmownej. Mianowicie z mających w sprawie zastosowanie przepisów u.ś.r. jednoznacznie wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje konkretnie wymienionym osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki pozytywne, i jednocześnie nie zaistnieją przesłanki negatywne.

Jedną z przesłanek negatywnych której zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustanawia art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. Z literalnego brzmienia tego przepisu (lit. a) wynika bowiem, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że wymagający opieki J. B. pozostaje w związku małżeńskim, w związku z czym znajduje się w sytuacji określonej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Bezspornym również jest to, że jego małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tym miejscu warto podkreślić, iż na tle przywołanego art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowały się dwie linie co do interpretacji uregulowanej w nim negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jedna z nich polega na stosowaniu wykładni rozszerzającej w odniesieniu do przyczyn, które uzasadniają sprawowanie opieki przez innych krewnych osoby niepełnosprawnej pozostającej w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W takiej sytuacji, sądy dopuszczają możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli, np. z uwagi na wiek lub stan zdrowia (vide:. np. wyroki NSA: z 18 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 744/21, z 9 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 1755/20; z 11 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1113/15 – dostępne na stronie internetowej;www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Druga linia orzecznicza opiera się natomiast na założeniu, że skoro decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, to przy jednoznacznym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jedynym warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest posiadanie przez małżonka tej osoby, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (vide:. np. wyroki NSA: z 23 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1015/21, z 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 627/21, z 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2422/20, z 18 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2164/20, z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20, z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19 – dostępne na stronie jw.).

Wobec rozbieżności stanowisk zajmowanych w judykaturze - Naczelny Sąd Administracyjny 14 listopada 2022r., na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, podjął uchwałę w składzie siedmiu sędziów (sygn. akt I OPS 2/22), wskazując, że "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)".

W uzasadnieniu powyższej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r. (....). W konsekwencji warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Również w przypadku sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. pkt 4 u.ś.r., jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności."

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił przy tym, że "limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu (...). Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą". Taka zaś regulacja, w ocenie NSA "nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej." Jak bowiem wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny : "Sprawiedliwość to zagadnienie przedmiotowo dotyczące problemu rozdziału wszelkich podlegających dystrybucji "dóbr i ciężarów", włączając w to kwestię nakładania obowiązków i kar, udzielania zezwoleń i ulg, przyznawania uprawnień oraz przyjmowanych w związku z tym kryteriów (...), sprawiedliwość społeczna oznacza jednak nakaz równego traktowania podmiotów należących do takiej samej kategorii istotnej. Wyróżnienie tej kategorii nastąpiło za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatem kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela."

Mając powyższe na uwadze wskazać należy zatem w pierwszej kolejności, że na gruncie niniejszej sprawy wskazaną przez skarżącą przyczyną braku możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem przez M. B. jest sprawowanie opieki i pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad inną osobą, tj. jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką G. B.. W związku z tym strona skarżąca podnosi, że uchwała I OPS 2/22, która w swojej treści nie odnosi się do takich okoliczności faktycznych, nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, powołując się przy tym na orzeczenia sądów administracyjnych, które wyrażają takie właśnie stanowisko. Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie pojawiła się bowiem konieczność analizowania obiektywnej przeszkody w sprawowaniu opieki przez współmałżonkę powodowanej jej stanem zdrowia w sytuacji gdy nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – co stanowiło de facto główny wątek rozważań powołanej powyżej uchwały NSA.

Sąd nie podziela jednak powyższego poglądu uznając – wbrew stanowisku strony skarżącej - że uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I OPS 2/22 znajduje zastosowanie również w rozpoznawanej sprawie.

Po pierwsze wyjaśnić należy, że art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. w części "chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności" stanowi wyjątek, i tym samym nie można poddawać go rozszerzającej wykładni, skoro jest on konsekwencją nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru relacjom i więzom prawnym istniejącym między małżonkami. Co istotne, ustawodawca wskazując w powołanym przepisie na konieczność legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jako na jedyną możliwość wykluczenia go z kolejności zobowiązanych do sprawowania opieki wyraził się w sposób jasny i niepozostawiający wątpliwości. Mimo to na tle ww. przepisu wykształciły się jednak dwa poglądy w orzecznictwie – jeden polegający na stosowaniu wykładni rozszerzającej w odniesieniu do przyczyn uzasadniających sprawowanie opieki przez innych krewnych niż małżonek osoby niepełnosprawnej oraz drugi opierający się na założeniu, że jedynym warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia w związku z opieką nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim jest posiadanie przez małżonka orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym NSA, w celu wyeliminowania rozbieżności spowodowanych odmiennym sposobem interpretacji przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i tym samym doprecyzowania określonego w ustawie wyjątku, podjął – powoływaną już powyżej - uchwałę w składzie siedmiu sędziów o sygn. akt I OPS 2/22, orzekając w niej w szczególności, że "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)". Uznać zatem należy, że pozostawanie osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał zatem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Niedopuszczalna w ocenie tut. Sądu jest zatem wykładnia prowadząca do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuacje inne niż wskazana w treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., np. gdy współmałżonek nie może sprawować opieki nad mężem, bowiem opiekuje się swoją matką.

Podkreślenia wymaga, że stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą, nie jest zatem kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.

Podkreślić wypada również, że okoliczność braku odniesienia się przez skład orzekający siedmiu sędziów NSA w uchwale dotyczącej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. do sytuacji z jaką mamy do czynienia na gruncie rozpoznawanego stanu faktycznego (gdy współmałżonek nie może sprawować opieki nad małżonkiem, z uwagi na to że opiekuje się już inną osobą w związku z czym pobiera świadczenie pielęgnacyjnego) wcale nie oznacza, że wobec tego uchwała ta nie ma zastosowania w takich przypadkach. Podkreślić należy bowiem, że już samo ustanowienie w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przez ustawodawcę wyjątku (tj. możliwości przeniesienia obowiązku alimentacyjnego z małżonka na dalszego krewnego jeśli małżonek ten legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) w sposób jasny i jednoznaczny, powoduje brak możliwości wykładni rozszerzającej. Ponadto uchwała NSA podjęta została wyłącznie w celu uściślenia tego wyjątku wyrażonego w ustawie poprzez doprecyzowanie sposobu jego wykładni i wyjaśnienia powstałych w orzecznictwie rozbieżności. Jasnym powinno być zatem, że brak odniesienia się w treści uchwały do każdej możliwej sytuacji faktycznej, która mogłaby powodować przesunięcie obowiązku alimentacyjnego z małżonka na innego krewnego (w tym również do sytuacji w której współmałżonek sprawuje już opiekę nad inną osobą niepełnosprawną i w związku z tym nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawnym małżonkiem) nie powoduje więc, że uchwała ta - w zakresie w jakim wskazuje, że tylko legitymowanie się przez małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności umożliwia przeniesienie obowiązku alimentacyjnego z małżonka na dalsze osoby nim obciążone - nie ma zastosowania w takich sprawach.

W tym stanie rzeczy, Sąd orzekający w niniejszej sprawie był zobligowany do respektowania powyższej uchwały. Trzeba w tym miejscu bowiem podkreślić, że z treści art. 269 p.p.s.a. wynika moc ogólnie wiążąca zarówno uchwał abstrakcyjnych, jak i uchwał konkretnych, której istota sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych.

Z tych względów Sąd przyjął, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało prawidłowej wykładni i właściwie zastosowało przepisy prawa materialnego do okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy. Niemożliwym było bowiem przyznanie wnioskowanego świadczenia skarżącej, z uwagi na to, że w sprawie nie wykazano aby współmałżonka osoby wymagającej opieki legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które zgodnie z ww. uchwałą NSA uznać należy za jedyne kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej – w tym przypadku córkę J. B.. Tym samym, za pozostające bez jakiegokolwiek wpływu na rozstrzygnięcie sprawy uznać należy powołaną przez skarżącą okoliczność braku możliwości sprawowania opieki nad ojcem przez jego współmałżonkę z uwagi na sprawowanie opieki nad matką. Za niemające istotnego znaczenia wobec zaistniałej w sprawie bezwzględnej przesłanki negatywnej uznać należy również wskazane przez SKO braki w ustaleniach organu I instancji.

Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.