Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 118/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 3-13, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 i ust. 2, art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1, art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., art. 107 § 3, art. 62
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135, art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 24 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Protokolant St. sekretarz sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi P. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 14 grudnia 2023 r. znak KO.4111.484.2023 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Kutno z dnia 3 października 2023 r., znak MOPS.DŚ.5020.219.2019.25.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi decyzją z 14 grudnia 2023 r., znak: KO.4111.484.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach (dalej także: Kolegium, organ II instancji, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania P.F. (dalej także: strona, odwołujący, skarżący) od decyzji Prezydenta Miasta K. (dalej także: organ I instancji) z 3 października 2023 r., znak: MOPS.DŚ.5020.219.2019.25, o ustaleniu opłaty za pobyt F.F. w Domu Pomocy Społecznej w K. (dalej także: Dom Pomocy Społecznej, DPS w K., DPS), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W zaskarżonej decyzji organ II instancji wskazał, że decyzją organu I instancji z 3 października 2023 r. orzeczono o ustaleniu opłaty za pobyt F.F. w Domu Pomocy Społecznej w K. prowadzonym przez [...], przyznany decyzją z 20 grudnia 2019 r., zmienioną decyzjami z 11 lutego 2020 r., z 7 maja 2020 r., z 31 maja 2021 r.; z 15 marca 2022 r.; z 16 maja 2022 r. oraz z 9 czerwca 2023 r.: za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. w wysokości 266,40 zł miesięcznie; za okres od 1 lutego 2022 r. do 31 marca 2022 r. w wysokości 258,21 zł miesięcznie; za okres od 1 kwietnia 2022 r. do 31 marca 2023 r. w wysokości 298,93 zł miesięcznie; oraz od miesiąca kwietnia 2023 r. w wysokości 329,39 zł miesięcznie. Wskazano adresatowi decyzji konto na jakie należy dokonywać wpłat oraz daty, do których wpłaty powinny zostać przekazane.

Podniesiono, iż w swym rozstrzygnięciu organ I instancji powołał mające w sprawie zastosowanie przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz przedstawił przebieg dotychczas prowadzonego postępowania. Organ I instancji wskazał, że według poczynionych ustaleń F.F. jest wdową, zamieszkuje w Domu Pomocy Społecznej prowadzonym przez [...] w K.. P.F. jest synem F.F., która ma również syna G.F. i córkę E.Ł. oraz wnuki: A.Ł., B.B., A.F., T.G., M.F., P.Ł. i D.F.. Organ podniósł, iż E.Ł., G.F., A.F., M.F. ponoszą odpłatność za pobyt F.F. w DPS, a D.F. nie ponosi odpłatności za pobyt ww. w DPS, ponieważ jego dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i z przepisów prawa nie kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności za pobyt babki w DPS. Względem pozostałych osób organ prowadzi odrębne czynności mające na celu ustalenie odpłatności za pobyt F.F. w DPS. Brak jest innych osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności.

Dalej wskazano, że od miesiąca kwietnia 2021 r. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w K. wynosi 3.880,91 zł, zgodnie z zarządzeniem Nr 14/2021 Starosty K. z 15 marca 2021 r., w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Powiat K. lub na jego zlecenie w 2021 r. Odpłatność F.F. za pobyt w DPS wynosi 1.216,90 zł i nie pokrywa w całości kosztów jej pobytu w placówce. Do pełnej odpłatności brakuje kwota 2.664,01 zł, wobec czego obowiązek ponoszenia opłaty spoczywa na osobach wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.

W dniu 1 czerwca 2021 r. do organu I instancji GOPS w B. przesłał informację, że P.F. nie wyraził zgody na sporządzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Do P.F. została wysłana propozycja zawarcia umowy ustalająca wysokość i zasady pokrywania części kosztów pobytu jego matki w DPS. W odpowiedzi na propozycję zawarcia umowy P.F. złożył oświadczenie, w którym nie wyraził zgody na zawarcie przedmiotowej umowy. Wobec tego organ I instancji ustalił jego odpłatność w wysokości 1.332,01 zł miesięcznie (kwota została ustalona proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności).

Po uchyleniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach decyzji organu I instancji z 2 sierpnia 2021 r. i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, 22 września 2021 r. MOPS w K. zwrócił się do GOPS w B. z prośbą o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z P.F. wskazując, że sprawa dotyczy ustalenia wysokości odpłatności ww. za pobyt matki - F.F. w DPS. Po otrzymaniu wywiadu środowiskowego, 12 listopada 2021 r. wysłano do P.F. kolejną propozycję zawarcia umowy ustalającą wysokość i zasady ponoszenia części kosztów pobytu matki w DPS w wysokości 1.198,56 zł. W dniu 25 listopada 2021 r. do MOPS w K. wpłynęło pismo, w którym P.F. nie wyraził zgody na podpisanie umowy dotyczącej opłaty za pobyt matki w DPS. W związku z brakiem zgody na podpisanie propozycji umowy, organ I instancji 2 grudnia 2021 r. wysłał do P.F. decyzję ustalającą odpłatność za pobyt matki w DPS. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach uchyliło decyzję organu I instancji z 2 grudnia 2021 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia z uwagi na ustalenie wszystkich osób znajdujących się w grupie zstępnych (tj. dzieci i wnuki F.F.), dokonania podziału brakującej kwoty miesięcznego utrzymania mieszkańca w DPS i wyliczenia prawidłowej wysokości opłaty dla P.F.. MOPS w K. wystąpił z wnioskiem o udostępnienie danych jednostkowych z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL do Urzędu Miasta K. o dane osobowe dzieci E.Ł., P.F. oraz G.F.. Następnie wystąpiono o ustalenie tożsamości wnuków F.F. i przeprowadzenie z dziećmi oraz wnukami F.F. wywiadu środowiskowego.

Od miesiąca lutego 2022 r. zmieniła się odpłatność F.F. ze względu na waloryzację rent i emerytur. Odpłatność wynosiła 1.298,80 zł.

W grudniu 2022 r. do organu I instancji wpłynął wywiad środowiskowy przeprowadzony z P.F.. Zgromadzony materiał dowodowy wskazał, że P.F. mieszka i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochód strony w miesiącu listopadzie 2022 r. wyniósł 3.668,42 zł i przekracza 300% kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w wysokości ustalonej w § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, tj. 776 zł x 300 % = 2.328,00 zł.

Wskazano, iż od miesiąca kwietnia 2022 r. średni miesięczny koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w K. wynosi 4.378,98 zł (wg zarządzenia Nr [...] Starosty K. z 18 marca 2022 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Powiat K. lub na jego zlecenie w 2022 r.). Od 1 stycznia 2022 r. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 776 zł.

Organ wskazał, iż na podstawie art. 61 ustawy o pomocy społecznej, obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt F.F. w DPS wynosi: za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. - 266,40 zł miesięcznie; za okres od 1 lutego 2022 r. do 31 marca 2022 r. - 258,21 zł miesięcznie; za okres od 1 kwietnia 2022 r. do 31 marca 2023 r. - 298,93 zł miesięcznie; oraz od miesiąca kwietnia 2023 r. - 329,39 zł miesięcznie (kwoty zostały ustalone proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności w oparciu o art. 61 ust. 2f).

W dniu 23 marca 2023 r. organ I instancji wysłał do P.F. decyzję ustalającą wysokość i zasady pokrywania części kosztów pobytu jego matki w DPS. Od tej decyzji P.F. wniósł odwołanie na skutek którego decyzję uchylono.

Od miesiąca kwietnia 2023 r. średni miesięczny koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w K., wynosi 4.876,03 zł (wg zarządzenia Nr [...] Starosty K. z 15 marca 2023 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Powiat K. lub na jego zlecenie w 2023 r.). F.F. wnosi opłatę w wysokości 1.582,13 zł, która nie pokrywa miesięcznego kosztu utrzymania. Do pełnej odpłatności brakuje kwota 3.293,90 zł, wobec czego obowiązek ponoszenia opłaty spoczywa na osobach wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.

Organ I instancji ustalił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że P.F. mieszka i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wynajmuje pokój z dostępem do kuchni, łazienki i ubikacji odpłatnie w wysokości 2.000,00 zł. Ponadto partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania w wysokości 250,00 zł, ponosi koszty utrzymania samochodu w wysokości 300,00 zł, koszty sądowe w wysokości 200,00 zł, telefon 100,00 zł, środki czystości i ubrania 600,00 zł. Ponosi również koszty związane ze złą sytuacją zdrowotną w wysokości 1.200,00 zł (w miesiącu maju 2023 r. badania i wizyty lekarskie).

W ocenie organu I instancji wydatki, na które wskazuje P.F. przewyższają dochód, a tym samym albo przedstawia on zawyżone wydatki (nieprawdziwe) albo posiada jeszcze inne, nie ujawnione źródło dochodu. Dochód strony w maju 2023 r. wyniósł 4.167,72 zł i przekracza on kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, które wynosi 776,00 zł.

W oparciu o art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej MOPS w K. dokonał ustalenia odpłatności za pobyt matki F.F. w DPS, biorąc pod uwagę wysokość i możliwości strony (udokumentowane wydatki). Ponadto organ wskazał, że z posiadanych dokumentów, tj. oświadczeń o stanie majątkowym F.F. nie wynika, aby posiadała majątek, tj. 5 działek w miejscowości S..

Organ I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej u P.F. powstał obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS w wysokościach wskazanych przez organ. W dniu 21 sierpnia 2023 r. organ wysłał do P.F. propozycję zawarcia umowy ustalającej wysokość i zasady pokrywania przez ww. części kosztów pobytu matki w DPS. W dniu 1 września 2023 r. (data wpływu do organu) P.F. złożył pismo, w którym nie wyraził zgody na podpisanie umowy dotyczącej opłat za pobyt w DPS matki z powodu braku środków finansowych. W dniu 6 września 2023 r. strona dosłała uzupełnienie dokumentacji o kserokopię potwierdzenia zapłaty za ubezpieczenie i kserokopię faktur związanych z utrzymaniem samochodu. Organ po zapoznaniu się z przedstawionymi wyjaśnieniami, dokonał ponownie oceny sytuacji P.F. i podtrzymał swoje stanowisko w powyższej sprawie.

Organ I instancji decyzją z 3 października 2023 r. ustalił odpłatność P.F. za pobyt matki w DPS w K.. Decyzja została doręczona stronie

5 października 2023 r.

Od powyższej decyzji P.F. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach. Odwołujący wskazał, że nie zgadza się z decyzją, z powodu braku środków finansowych. Jest osobą bezdomną, został eksmitowany z własnego mieszkania po rozwodzie z żoną w 1995 r. Od tego czasu wynajmuje mieszkania lub mieszka u znajomych, ponieważ własna matka nie chciała go przyjąć po eksmisji do domu. Obecnie wynajmuje pokój z dostępem do kuchni, łazienki i ubikacji, płacąc za to 2.000 zł miesięcznie. Skarżący podniósł, że matka posiada dom o pow. 120 m2 i 10 działek w miejscowości S., które w ocenie odwołującego można sprzedać i opłacić pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej (załączając wypis z rejestru gruntów). Następnie wyraził przekonanie, że po śmierci ojca, matka wydziedziczyła go całkowicie z majątku i postanowieniem Sądu Rejonowego w K. Wydział Cywilny z [...] czerwca 2003 r. gospodarstwo rolne położone w S. odziedziczyli E.Ł. i G. F. po 1/2 części każde z nich, tj. 1 hektar, natomiast matka F. F. 1,02 ha, tj. 10 działek po 1000 m2. Z tego powodu skarżący czuje się osobą pokrzywdzoną przez rodzica i zerwał wszelkie więzy rodzinne. Skarżący wskazał, że za zawinione zachowanie matki on nie może być karany, gdyż jest to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Odwołujący wskazał również, że jest osobą schorowaną, skończył 69 lat i sam potrzebuje pomocy osób trzecich, ponieważ leczy się u urologa i kardiologa. Jest zestresowany i ma silną nerwicę przez sytuację w jakiej obecnie się znajduje. Wskazał również, że jest właścicielem starego samochodu z 1998 r., który jest mu niezbędny aby dojechać do lekarza lub zrobić podstawowe zakupy żywnościowe. Samochód jest w ciągłej naprawie i znaczna część emerytury przeznaczana jest na naprawę tego samochodu, a jego nie stać na zakup nowego. Oświadczył, że w miesiącu październiku 2023 r. wykonał obsługę sezonową samochodu na kwotę 215 zł, załączając fakturę VAT. Wskazał, że obecnie temperatura powietrza jest coraz niższa i musiał zakupić opał na okres zimowy za kwotę 2.188,00 zł (załączając fakturę VAT). Oświadczył, że musiał zaciągnąć pożyczkę. Odwołujący wskazuje, że w tych warunkach nie wystarcza mu pieniędzy na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a mimo to ma opłacać najdroższy dom opieki dla matki. Ocenia, że jego sytuacja zdrowotna i wiek nie pozwalają mu ponosić dodatkowych opłat.

Wskazaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Na poparcie swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, za organem I instancji na to, że dla F.F. została ustalona odpłatność za pobyt w DPS oraz, że wnosi ona opłatę, która nie pokrywa miesięcznego kosztu utrzymania. Wskazano, że organ ustalił, że F.F. jest wdową, ma troje dzieci: P.F., G.F. i córkę E.Ł. oraz wnuki: A.Ł., B.B., A.F., T.G., M.F., P.Ł. i D.F.. Organ II instancji stwierdził, że P.F. jest jedną z osób znajdujących się w kręgu osób obowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o pomocy społecznej oraz, że w rozpatrywanej sprawie P.F. zgodził się na przeprowadzenie wywiadów środowiskowych 5 grudnia 2022 r. oraz 27 czerwca 2023 r., a jedynie odmówił zawarcia umowy, wobec tego organ winien ustalić P. F. wysokość opłaty za pobyt matki w DPS w oparciu o art. 61 ust. 2d u.ś.r., tj. przy uwzględnieniu kwoty dochodu osoby samotnie gospodarującej oraz przy uwzględnieniu "możliwości". Organ uznał, że ustalony dochód P.F. przekracza 300% ustawowego kryterium dochodowego dla gospodarstwa jednoosobowego, obowiązującego do 31 grudnia 2021 r., t.j. kwotę 2.103 zł (701 zł x 300%) oraz obowiązującego od 1 stycznia 2022 r., t.j. kwotę 2.328 zł (776 zł x 300%). Odejmując od kwoty łącznego dochodu w wysokości 3.668,42 zł (według stanu na listopad 2022 r.), kwotę 2.103 zł odpowiadającą 300% kryterium, w gospodarstwie strony pozostała kwota w wysokości 1.565,42 zł, która pozwala na ustalenie opłaty za pobyt matki w DPS, nadto odejmując od kwoty łącznego dochodu w wysokości 4.167,42 zł (według stanu na maj 2023 r.), kwotę 2.328 zł odpowiadającą 300% kryterium, w gospodarstwie pozostaje kwota w wysokości 1.839,42 zł, która nadal pozwala na ustalenie opłaty za pobyt matki w DPS. W ocenie organu odwoławczego wynik powyższego działania matematycznego jest liczbą dodatnią, wobec czego może stanowić górną granicę opłaty jaką można obciążyć osobę zobowiązaną.

W ocenie organu odwoławczego, w przypadku P.F. organ I instancji, mając na uwadze, że opłatę za F. F. ponoszą również inne osoby obowiązane do jej wnoszenia, nie ustalił opłaty w maksymalnej wysokości a przyjął, w danym okresie, kwoty ustalone proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych, biorąc pod uwagę "możliwości" strony, o których mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ dokonał ustalenia dla P.F. odpłatności za pobyt matki w DPS biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości strony (udokumentowane wydatki). Ponadto jak stwierdził organ odwoławczy, organ I instancji zauważył, że wydatki na które wskazuje strona w oświadczeniu z 27 czerwca 2023 r. przewyższają jej dochód, a tym samym strona albo przedstawia zawyżone wydatki (nieprawdziwe), a jeżeli takowe faktycznie ponosi - to posiada jeszcze inne źródło dochodu, którego nie ujawniła przed organem. Natomiast odnosząc się do ponoszonej przez P.F. opłaty za wynajem mieszkania (pokoju z dostępem do łazienki i kuchni) w kwocie 2.000 zł organ odwoławczy wskazał, że jest to indywidualna decyzja odwołującego o wyborze jego wydatków (droższe lub tańsze mieszkanie), jednakże nie może to przekładać się na zwolnienie go od ustalenia opłaty za pobyt w DPS jego matki.

Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja organu I instancji poprzedzona została wnikliwym zebraniem materiału dowodowego i jego dogłębną analizą, przeprowadzoną z poszanowaniem obowiązujących zasad postępowania, wynikających bezpośrednio z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. co uzasadniało utrzymanie jej w mocy.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach wniósł P.F., zarzucając, że zarówno organ I instancji jak i organ II instancji dopuścili się wielu nieprawidłowości, wskazanych w zarzutach niniejszej skargi, nie biorąc pod uwagę, że matka wydziedziczyła skarżącego całkowicie z majątku i z tego powodu jest i czuje się on osobą pokrzywdzoną przez rodzica, co było powodem zerwania wszelkich więzi rodzinnych. Powielając zarzuty z odwołania wyraził przekonanie, że nie może być karany za zawinione zachowanie matki i być zobligowany do świadczeń na jej rzecz, gdyż jest to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Podnosił ponownie, iż matka jego jest osobą majętną, gdyż posiada dom o powierzchni 120m2 i 5 działek w miejscowości S., które można sprzedać i w ten sposób opłacić pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w K.. Skarżący podnosił, iż wskazywał na te okoliczności w pismach do organów, ale nie rozważono ich.

W uzasadnieniu skargi skarżący na potwierdzenie swoich słów wskazał na 2 pozycje z rejestru nieruchomości budynków mających należeć do matki i podniósł, że został pominięty w dziedziczeniu. Wskazał także, że jest osobą schorowaną, skończył 70 lat i sam potrzebuje pomocy, leczy się u urologa i kardiologa. Musi prosić znajomych lub wynajmuje samochód, aby zawiózł go na wizyty lekarskie do specjalistów, u których się leczy. Podkreślił, że w ostatnim czasie jego stan zdrowia uległ pogorszeniu. 14 marca 2024 r. było u niego pogotowie ratunkowe (karta informacyjna w załączeniu). 18 marca 2024 r. w nocy bardzo źle się poczuł, miał bardzo wysoką temperaturę i ciśnienie, dlatego udał się do szpitala w K., miał podłączone urządzenie do monitorowania metodą Holtera. Za wizytę u kardiologa zapłacił 600 zł i wizyty te odbywają się kilka razy w miesiącu. Co miesiąc na leki i badania lekarskie skarżący wydaje 500 zł. Ponadto jest właścicielem starego samochodu osobowego WW z 1998 roku, który jest mu niezbędny, aby dojechać ze wsi [...] do lekarza pierwszego kontaktu lub zrobić podstawowe zakupy żywnościowe. Samochód jest w ciągłej naprawie i znaczna część emerytury przeznaczana jest na jego naprawę, a nie stać go na zakup nowego. Skarżący wskazał, że jego emerytura obecnie wynosi 4.000 zł, ale pochłaniają ją w całości wskazane wydatki. Z tego powodu nie starcza mu pieniędzy na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący podniósł, że lekarz kardiolog zalecił mu pobyt w sanatorium, ale jego sytuacja finansowa nie pozwoliła mu nigdy z tego skorzystać. Dodatkowo skarżący podniósł, że jego sytuacja życiowa się zmieniła ponieważ 16 grudnia 2023 roku ożenił się. Jego żona jest osobą schorowaną, leczy się u kardiologa i potrzebuje całodobowej opieki. Posiada bardzo niską emeryturę w wysokości 1.405 zł i otrzymuje dodatek pielęgnacyjny w wysokości 294,37 zł.

W tych warunkach skarżący wniósł o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organom.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wskazane w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych powodów niż wskazane w tym piśmie procesowym.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z 14 grudnia 2023 r., znak: KO.4111.484.2023, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z 3 października 2023 r., znak: MOPS.DŚ.5020.219.2019.25, o ustaleniu opłaty za pobyt F.F. w Domu Pomocy Społecznej w K., Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie odpowiadają wymogom prawa.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.) (dalej: u.p.s.).

W myśl art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s.: obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA; por. także: wyrok NSA z 14 października 2021 r., I OSK 574/21, CBOSA), co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s.

Zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy.

Skarżący jako syn F.F., co do zasady, jest zobowiązany do pokrycia opłaty za pobyt swojej matki w domu pomocy społecznej. Podkreślić przy tym należy, że odmówił on zawarcia umowy w tym przedmiocie, jednakże współpracował z organem administracji publicznej, o czym świadczą m.in. przeprowadzone wywiady środowiskowe. W tym kontekście wskazać należy, że kwestionowane przez skarżącego w sprawie było, iż przy ustaleniu opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej w decyzji administracyjnej nie uwzględniono jego możliwości płatniczych uwarunkowanych sytuacją osobistą, zdrowotną, rodzinną, majątkową. Jednak nie znalazło to pokrycia w aktach sprawy, na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy, gdyż organy dochowały obowiązków wynikających z art. 61 ust. 2d u.p.s., przy czym nie miały one obowiązku uwzględniać sytuacji rodzinnej skarżącego, jaka zaistniała po dacie wydania decyzji w sprawie (zawarcie związku małżeńskiego przez skarżącego).

W sprawie doszło jednak do innej nieprawidłowości skutkującej koniecznością uchylenia decyzji organów obu instancji, a dotyczącej błędnego postępowania względem kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt matki skarżącego w DPS.

Jak wskazano już wyżej nie budzi wątpliwości, że skarżący jako zstępny jest podmiotem zobowiązanym do ponoszenia opłat w rozumieniu art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., wobec którego organ mógł i powinien prowadzić postępowanie w sprawie ustalenia opłat za pobyt matki w DPS, zwłaszcza w sytuacji gdy na pokrycie wydatków z tym związanych nie wystarczają wnoszone przez nią opłaty z jej dochodu. Z akt administracyjnych sprawy wynika nadto, że oprócz skarżącego, zstępnymi F.F., na których również spoczywa obowiązek ponoszenia opłat w rozumieniu art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., są jej pozostałe dzieci oraz wnuki. Organ I instancji, prowadził jednak lub nadal prowadzi (względem wnuków: B.B., A.F., T.G., P. Ł.) równolegle odrębne postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia obowiązku dokonywania opłat za pobyt w DPS.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że przepis art. 61 ust. 1 u.p.s. zawiera krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej i jednocześnie wynika z niego kolejność, w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt. Jednak o regule kolejności nie ma mowy w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych, czyli tak jak ma to miejsce w realiach kontrolowanej sprawy. Każdy z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować ich może kryterium dochodowe. W sytuacji, gdy występują w sprawie zstępni, którzy potencjalnie mogą być obciążeni kosztami opłat, to organ winien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty na pobyt. Osoby te powinny być zawiadamiane o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. W sytuacji gdy organ chce za dany okres obciążyć daną osobę, musi znać sytuację dochodową wszystkich osób zobowiązanych, bo wtedy będzie wiadomo kto i w jakiej wysokości może zostać obciążony opłatą. Za różne okresy może różnie kształtować się sytuacja dochodowa poszczególnych zobowiązanych (por. wyrok WSA w Warszawie z 23 maja 2019 r., VIII SA/Wa 238/19, CBOSA; por. także: wyrok WSA w Łodzi z 12 lutego 2020 r., II SA/Łd 711/19, CBOSA).

Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 października 2020 r. zagadnienie współuczestnictwa w postępowaniu administracyjnym jest złożone i w niektórych aspektach sporne, gdyż regulacja kodeksowa jest szczątkowa (wyłącznie art. 62 k.p.a.). W doktrynie zwraca się uwagę, że o współuczestnictwie decydują więzi wewnętrzne lub zewnętrzne oraz materialne bądź procesowe podłoża sprawy administracyjnej (por. A. Skóra, Współuczestnictwo w postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2009, s. 163 i n.). Dlatego z uwagi na wskazaną wyżej charakterystykę rozpoznawanej sprawy, wzajemna relacja osób zobowiązanych do ponoszenia opłat na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. nie ma charakteru wyłącznie formalnego i procesowego i nie może być rozpatrywana jako przypadek współuczestnictwa formalnego z art. 62 k.p.a. Oczywiście może się zdarzyć, że nie każdy ze zstępnych spełnia przesłanki do ponoszenia opłat za pobyt w DPS, musi to jednak wynikać z decyzji i poczynionych w tym zakresie ustaleń faktycznych (wyrok NSA z 23 października 2020 r., I OSK 1109/20, LEX nr 3088096, CBOSA). Sąd, podziela powyższe poglądy i uważa, że w sytuacji, gdy w kręgu podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w DPS, jest kilku zstępnych, tak jak to jak ma to miejsce w kontrolowanej sprawie (dzieci i wnuki), organ powinien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS. Osoby te powinny być zawiadomione o wszczęciu postępowania, winny być również stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja wydana w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Dawałoby to możliwość osobom potencjalnie zobowiązanym do kontrolowania oświadczeń pozostałych osób co do ich stanu majątkowego i dochodów, co w konsekwencji przyczyniałoby się do wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie. Przesłanki te w realiach kontrolowanej sprawy nie zostały spełnione.

Zauważyć w tym względzie należy, że z ustawy o pomocy społecznej wynika tylko pierwszeństwo zstępnych przed wstępnymi. Wewnątrz grupy zstępnych ustawodawca nie rozróżnił już kolejności do obciążenia opłatą. Nie można zatem mówić o kolejności w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma bowiem taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 stycznia 2020 r. "Sformułowanie zawarte w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. nie pozwala, w sytuacji zstępnych, na twierdzenie, że któryś z nich byłby zobowiązany w pierwszej kolejności (np. syn przed drugim synem czy córką), gdyż zarówno małżonek i wszyscy zstępni wymienieni są jako zobowiązani w tej samej kolejności." (wyrok NSA z 23 stycznia 2020 r., I OSK 2543/19, LEX nr 3026902, CBOSA). Sąd podziela ten pogląd i czyni go swoim. Zdaniem Sądu, prowadzonym przez organy postępowaniem objęci winni być wszyscy bez wyjątku zstępni. Wobec powyższego stwierdzić trzeba, że w kontrolowanej sprawie organy obu instancji wydały decyzje z naruszeniem art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., które miało wpływ na wynik sprawy.

Wskazane powyżej uchybienia, pozwalają uznać, że nie rozstrzygnięto istoty sprawy, nie poczyniono należytych ustaleń w sprawie, czym naruszono art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a w konsekwencji art. 107 § 3 k.p.a., a uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Za nieuzasadnione uznał natomiast Sąd zarzuty skargi związane z żądaniem skarżącego uwzględnienia przysposobień rodzeństwa kosztem majątku matki, a także wskazań na majątek matki.

Przede wszystkim bowiem okoliczności takiej, tj. wzbogacenia kosztem mieszkańca DPS nie obejmuje regulacja będąca podstawą prawną do ustalenia opłat za pobyt w DPS. W przypadku określania wysokości opłat za pobyt określonej osoby w domu pomocy społecznej znaczenie ma wyłącznie kryterium dochodowe (art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.), a nie inne kryterium, w tym majątkowe. Jednocześnie o zaliczeniu określonych przysporzeń majątkowych do dochodu decyduje treść art. 8 ust. 3-13 u.p.s. W przypadku zbycia prawa majątkowego o znacznej wartości (tzw. dochód jednorazowy w kwocie przekraczającej pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego) dochód z tego tytułu dolicza się do dochodu osoby samotnie gospodarującej albo dochodu osoby w rodzinie wyłącznie wówczas, gdy został on uzyskany nie dalej niż 12 miesięcy od dnia złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczeń z pomocy społecznej. Ewentualne przysposobienia otrzymane przez rodzeństwo skarżącego w 2004 roku, tj. niemal dekadę przez okresem, za który ustalana jest wysokość opłaty za DPS i uzyskanie przez nich środków finansowych z tego tytułu pozostaje bez wpływu na wysokość dochodu ustalanego na potrzeby ustalenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Ponadto powyższe zarzuty zdają się mieć charakter cywilistyczny, odnoszący się do kwestii, które - co wynika z konstrukcji przepisów ustawy o pomocy społecznej - są domeną prawa cywilnego. Co do zasady tego typu roszczeń można więc dochodzić przed sądem cywilnym. Również okoliczność ewentualnego "wydziedziczenia" skarżącego pozostaje bez wpływu na ustalenie obowiązku partycypacji przez osoby wskazane w decyzji w ponoszeniu odpłatności za pobyt F.F. w domu pomocy społecznej.

Mając na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań Sądu oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.