Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1456/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 5
journal: Dz.U. 2016 poz 1255
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst  jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie: WSA Joanna Człowiekowska (spr.) WSA Jacek Bursa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 marca 2023 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 listopada 2022 r., nr DSE3-K1082-D19361-15/22 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 18 sierpnia 2022 r. nr DSE2-K1025-D19361-10D/22 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił J. A. T. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożył skarżący. Do wniosku dołączył fragment publikacji pt. "Jan Studentowicz "Janosik" z Nowego Targu" Z. Solaka i J. Szarka, płytę CD ze wspomnieniami Zbigniewa Krawczyka- twórcy periodyku "Janosik".

Decyzją z dnia 3 listopada 2022 r. Nr DSE3-K1082-D19361-15/22, na podstawie art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 127 §3 kpa oraz art. 5 w zw. z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 r., poz.1255) Szef Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 18 sierpnia 2022 r.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i wskazał, że w toku ponownego rozpatrywania sprawy organ podjął czynności uzupełniające, zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Dokonano sprawdzenia, czy wnioskodawca figuruje w internetowej bazie danych projektów: "katalog.bip.ipn.gov.pl" i "Encyklopedia Solidarności" prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej, w serwisie: "szukajwarchiwach.gov.pl" prowadzonym przez Narodowe Archiwum Cyfrowe, a także w wykazach: Poborowych powołanych do odbycia dwuletniej zasadniczej służby wojskowej; Żołnierzy rezerwy powołanych na trzymiesięczne szkolenie wojskowe, w ramach służby czynnej; Osób wytypowanych przez pion Departamentu III MSW do odbycia zasadniczej służby wojskowej lub ćwiczeń w bieżącym roku z dnia 29 października 1982 r.; Elektronicznym inwentarzu archiwalnym akt spraw karnych z okresu stanu wojennego, prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej na stronie internetowej: "polskiemiesiace.ipn.gov.pl/mie/wszystkie-wydarzenia/grudzien-1981". W ww. źródłach nie udało się odnaleźć informacji o działalności opozycyjnej wnioskodawcy lub doznanych przez niego represjach.

Zdaniem organu administracji, mając na uwadze ponowną ocenę materiału dowodowego skarżący nie spełnił przesłanek określonych w art. 2 lub art. 3 ustawy

o działaczach opozycji antykomunistycznej. Organ uznał, że skarżący nie przestawił dowodów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadził, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka. Działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy.

Odnosząc się do zeznań świadka – ojca skarżącego z dnia 16 marca 2022 r. organ powtórzył, że nie są one wystarczającym dowodem na okoliczność spełnienia przez skarżącego przesłanki określonej w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, z uwagi na ogólność zawartych w nim twierdzeń. Świadek wskazał, że wnioskodawca był dla niego ogromną pomocą w drukowaniu i kolportażu "Janosika". Świadek podkreślił (tu cytat:) "działalność mojego Syna datuję na okres 1982 r. do 1989 r. Pomoc w drukowaniu, ochrona, zbieranie informacji o nastrojach w zakładzie jako materiał do druku, kolportaż N. Z. P. S. Zakład, Parafie Szaflary, Bańska Niżna i Wyżna, Maruszyna, Frydman wrzucanie Janosika do koszy zwanych konspiracyjnie dziuplą przed plebanią ze względu na bezpieczeństwo księży i tak Janosik królował na całym Podhalu pracą garstki ludzi w tym mojego syna". Świadek nie wskazał jednak by skarżący współpracował z jakąkolwiek strukturą opozycyjną, nie określił również, z jaką częstotliwością miał pomagać w drukowaniu, otrzymywać

i kolportować periodyki antykomunistyczne. W świetle art. 2 powyższej ustawy, indywidualne działania strony nie są podstawą do uznania, iż skarżący spełnia warunki do uznania za działacza opozycji antykomunistycznej. Nadto z uwagi na to, iż świadek ma potwierdzony status działacza opozycji antykomunistycznej, organ dokonał przeglądu akt administracyjnych sprawy ww. świadka, jednak nie odnaleziono w nich jakiejkolwiek wzmianki o wnioskodawcy.

Jeśli chodzi o dołączone do akt sprawy nagrania wspomnień Z. K. – twórcy periodyku "Janosik" organ zaznaczył, że Z. K. nie posiada statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej

z powodów politycznych. W nagraniach tych Z. K. wspomina wnioskodawcę jako młodą osobę, która "pilnowała i ochraniała", a także że (tu cytat:) "w tym czasie nie zapomnę jego jak on pilnował nas żeby nam się nic nie stało, iż chłopak wiedział, że trzeba milczeć, że to są sprawy bardzo poważne". Zdaniem organu ze wspomnień tych również nie wynika, że spełniono przesłanki z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2022 r., sygn. akt III OSK 4841/21).

Co się zaś tyczy publikacji pt. "Jan Studentowicz "Janosik" z Nowego Targu", organ zauważył, że zawarta w niej była informacja, że: "T. przez swoją rodzinę przekazywał gazetkę do Bańskiej i do NZPS "Podhale". Nadto, wnioskodawca w piśmie z dnia 11 kwietnia 2022 r. twierdził: "ja byłem tą rodziną bo tylko mnie Tata mógł zaufać (...)". Jednak zdaniem organu z powyższego fragmentu nie jest możliwe bezsporne określenie kto krył się pod pojęciem "rodzina", a z uwagi na śmierć ojca skarżącego niemożliwym było wyjaśnienie powyższej kwestii.

Organ rozpoznając sprawę miał również na uwadze uchwałę nr 14/2022 z dnia 5 lipca 2022 r. podjętą przez Małopolską Wojewódzką Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych i tak jak w uprzednio wydanej decyzji podzielił stanowisko w niej wyrażone.

W ocenie organu strona nie przedstawiła również dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Co prawda wnioskodawca podał, że dnia 2 października 1985 r. przeżył rewizję w domu i aresztowanie rodziców. Z powyższego opisu nie wynika jednak, by zaistniała represja z art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Represje, o których mowa w art. 3 ww. ustawy odnoszą się bowiem bezpośrednio do podmiotu, którego wniosek jest rozpatrywany. Również podnoszona przez skarżącego okoliczność, iż podczas rewizji został zrzucony z wersalki i zahaczył kolanem o drewniany róg wersalki, co odbiło się na jego zdrowiu, zdaniem organu nie spełnia przesłanki określonej w art. 3 pkt 3 lit. a) ww. ustawy. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 3. lit a) tej ustawy śmierć, doznanie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r. poz. 177) musi mieć związek z wzięciem udziału przez stronę w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Tymczasem strona nie wykazała, by brała udział w takowym wystąpieniu, które skutkowałoby doznaniem uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 12 września 2019 r. o sygn. II SA/Op 197/19). Również okoliczność, że podczas wspomnianej rewizji skarżący był przesłuchiwany, zastraszany i grożono mu usunięciem z pracy, według organu nie świadczy o stosowaniu represji zawartych

w z art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Szef Urzędu wyjaśnił, że to na organie administracji spoczywa, co do zasady obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Powyższe nie oznacza jednak, że organ ma obowiązek poszukiwania "do skutku" dowodów potwierdzających zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony. Nałożenie na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia jednak strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku.

W ocenie organu skarżący nie wykazał, ani w toku postępowania nie ustalono, aby prowadził on działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy

o działaczach opozycji antykomunistycznej lub podlegał którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ww. ustawy.

Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Skarżący nie zgodził się z argumentacją organu zawartą w obu decyzjach, że nie współpracował z jakąkolwiek strukturą organizacyjną. Podniósł, że oczywistym jest, iż skoro jego ojciec działał w podziemnych strukturach NSZZ Solidarność, to skarżący będąc zaangażowany w działalność ojca, również musiał działać w tych strukturach. Nadto podał, że w oświadczeniu jego ojca szczegółowo opisana została działalność i zaangażowanie skarżącego w działalność "Janosika". Skarżący dodał, że również "kwestia rodzinna" została szczegółowo wyjaśniona w oświadczeniu jego ojca, a skarżący był "rodziną w jednej osobie zatrudnioną w NSPS Podhale" i to jest niezaprzeczalny fakt. Jak podał, powyższe zostało udokumentowane świadectwami pracy, które skarżący dostarczył do organu w piśmie z dnia 11 kwietnia 2022 r. Tymczasem w uzasadnieniach decyzji organ nie odniósł się w ogóle do tych świadectw, które mogły być kluczem do ustalenia okresu działalności antykomunistycznej skarżącego u boku ojca. Dodał, że jego ojciec umarł w dniu 1 sierpnia 2022 r., a skarżący w piśmie z dnia 11 kwietnia 2022 r. wskazał, że to on właśnie był ww. "rodziną". Organ miał zatem czas na przesłuchanie ojca w tym temacie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 r. poz. 2095 ze zmian.).

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Należy również wskazać, że na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W wyniku rozpatrzenia sprawy w tak zakreślonych ramach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz. U. 2023 poz. 388, dalej: u.d.o.a. albo ustawa). Stosownie do art. 2 ust. 1 u.d.o.a., działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 ustawy).

Natomiast osobą represjonowaną z powodów politycznych, w myśl art. 3 u.d.o.a. jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Równocześnie należało uwzględnić, po myśli art. 4 u.d.o.a., że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych prawa człowieka w Polsce, i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Według art. 5 ust. 1 ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Natomiast według art. 5 ust. 2 u.d.o.a. status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Zauważyć należało wreszcie, że postępowanie administracyjne w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych toczy się według reguł określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2022 r., poz. 2000, dalej: k.p.a.). Wobec tego Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wydając decyzję w przedmiocie tego statusu, obowiązany jest kierować się w pierwszym rzędzie zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 K.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W przedmiotowej sprawie Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych organ i wskazał, że materiał dowodowy zebrany w sprawie nie potwierdza antykomunistycznej działalności skarżącego określonej powołaną ustawą. W ocenie Sądu stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji jest co najmniej przedwczesne.

Bezsporne w okolicznościach sprawy jest to, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki negatywne przyznania wnioskowanego statusu, o jakich stanowi art. 4 ustawy. W aktach zalega decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z 2 marca 2022 r. (k. 12 akt adm.), z której wynika, że skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, a w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Ponadto organ prowadzący postępowanie uzyskał w trybie art. 5 ust. 5 ustawy informację, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej w związku z realizacją wniosku o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 ustawy, nie odnaleziono dokumentów potwierdzających działalność skarżącego w rozumieniu art. 2 i art. 3 ustawy.

Natomiast, zdaniem Sądu, wadliwie przeprowadzono postępowanie wyjaśniające w zakresie przesłanek pozytywnych potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ustawy. Sąd rozpoznający sprawę nie podziela w tym zakresie ustaleń faktycznych poczynionych przez organ, które zostały dokonane z istotnym naruszeniem art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Z przywołanych przepisów wynikają dla organów administracji publicznej nakazy wyjaśnienia istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowania się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Z art. 107 § 3 w zw. z art. 11 K.p.a. wynika ponadto obowiązek organu administracji przekonującego wykazania w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w tym oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa.

Zauważyć należało, że przesłanka pozytywna, o której stanowi art. 2 ust. 1 i 2 u.d.o.a., uzależnia przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej osobie, która w określonym tam okresie 12 miesięcy prowadziła "w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi" działalność zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W przedmiotowej sprawie skarżący twierdził, że był zaangażowany w latach 1982-1989 w działalność polegającą na kolportażu nielegalnego czasopisma "Janosik" na teren NZPS Podhale oraz pomoc przy jego wydawaniu przez ochronę oraz zbieranie informacji.

Sąd zauważa, że z treści zaskarżonej decyzji wynika, że organ nie dokonał wykładni pojęcia prowadzenia działalności opozycyjnej "we współpracy" ze strukturami zorganizowanymi. Nie podał w szczególności desygnatów tej współpracy. Przywołano jedynie fragment uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie wskazującego na konieczność wykazania "ścisłej" współpracy ze strukturami zorganizowanymi. Samo pojęcie współpracy nie zostało jednak przybliżone, w konsekwencji nie wiadomo, dlaczego przyjął, że działalność skarżącego tej przesłanki nie spełnia.

Niewątpliwie pojęcie działalności opozycyjnej prowadzonej we "współpracy" ze strukturami zorganizowanymi należy odróżnić od prowadzenia działalności opozycyjnej "w ramach struktur zorganizowanych". Pojęcie "struktury zorganizowanej" należy rozumieć jako odnoszące się do różnego rodzaju podmiotów wyodrębnionych i ukonstytuowanych, posiadających nazwę, członków, określone zasady i przedmiot działania, takich jak partie polityczne, związki zawodowe, stowarzyszenia, komitety, ruchy. W konsekwencji prowadzenie działalności "w ramach struktur zorganizowanych" należy rozumieć jako prowadzenie odnośnej działalności przez członków organizacji opozycyjnych. Podkreślić wypada w tym miejscu, że samo wykazanie członkostwa w organizacji opozycyjnej nie uzasadnia przyznanie statusu, o którym mowa w art. 2, także w art. 3 u.d.o.a., lecz konieczne jest wykazanie prowadzenia działalności skonkretyzowanej i aktywnej. Drugie sformułowanie należy wiązać natomiast z działalnością innych osób niż członkowie organizacji, co do których natomiast konieczne jest wykazanie prowadzenia działalności wspólnie z tą organizacją (jej członkami) lub na zlecenie organizacji (jej członków).

W tym miejscu Sąd wskazuje również, że nie podziela dokonanej przez organ wykładni preambuły ustawy, która brzmi następująco: "Uznając szczególne zasługi dla Polski tych jej obywateli, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani, uchwala się, co następuje (...)". Zdaniem Sądu błędnie wywodzi organ z przywołanej preambuły, że zawęża ona stosowanie regulacji ustawy do tych przejawów działalności antykomunistycznej prowadzonej z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną, które można by określić "szczególnymi zasługami". Zdaniem Sądu z preambuły ustawy wynika coś innego, a mianowicie deklaracja ustawodawcy uznania za szczególne zasługi działalności antykomunistycznej prowadzonej z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych, co oczywiście nie oznacza, że każdy przejaw działalności może być uznany za działalność, o której mowa w art. 2 u.d.o.a.

Przechodząc już do dokonanej przez organ oceny zgromadzonego materiału dowodowego, zauważyć należało, że na potwierdzenie swoich twierdzeń skarżący przedłożył oświadczenie ojca - F. T. (k. 7-11 akt adm.), w którym wskazano m.in. okres czasu, w którym miała mieć miejsce działalność opozycyjna skarżącego (okres od 1982 r. do 1989 r.), a nadto przejawy tej działalności: "pomoc w drukowaniu, ochrona, zbieranie informacji o nastrojach w zakładzie jako materiał do druku, kolportaż N.Z.P.S. Zakład, Parafie Szaflary, Bańska Niżna i Wyżna, Maruszyna, Frydman, wrzucanie Janosika do koszy zwanych konspiracyjnie dziuplą przed plebanią ze względu na bezpieczeństwo księży". W ocenie organu dowód ten nie był wystarczający do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Stwierdzono w szczególności, że świadek śp. F. T. nie wskazał, by wnioskodawca współpracował z jakąkolwiek strukturą opozycyjną, z jaką częstotliwością strona miała pomagać w drukowaniu i kolportować periodyki antykomunistyczne. Organ stwierdził też, że przeanalizował akta administracyjne sprawy dotyczącej ww. świadka, który miał potwierdzony status działacza opozycji antykomunistycznej, ale i w nich nie znalazł potwierdzenia okoliczności podnoszonych przez skarżącego. Podobnie organ wywiódł z dowodu w postaci nagrania wspomnień Z. K., jak podał organ - twórcy periodyku "Janosik", przedłożonego na płycie CD. Organ zauważył, że śp. Z. K. nie ma potwierdzonego statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub represjonowanej z powodów politycznych. Stwierdził przy tym organ, że śp. Z. K. wspominał skarżącego jako osobę bardzo młodą, która "pilnowała i ochraniała" (vide: stenogram nagrania – k. 93-94, płyta – k. 83 akt adm.). Organ zakwestionował również przydatność dowodu w postaci tekstu publikacji "Jan Studentowicz "Janosik" z Nowego Targu" autorstwa Zbigniewa Solaka i Jarosława Szarka (k. 84-88). W artykule tym znalazło się stwierdzenie: "T. (F. – przyp. WSA) przez swoją rodzinę przekazywał gazetkę do Bańskiej i NZPS «Podhale»". Organ zakwestionował oświadczenie skarżącego, który podnosił, że w publikacji tej, w kontekście rodziny, chodziło o niego i że znajduje potwierdzenie w oświadczeniu ojca – [...] T. . Organ stwierdził przy tym, że z uwagi na śmierć [...] T. niemożliwym stało się przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka i wyjaśnienie powyższej kwestii.

Organ uwzględnił natomiast, że skarżący nie figuruje w rejestrach osób i organizacji opozycyjnych odnośnego okresu, w tym w bazach Instytutu Pamięci Narodowej, jak i uchwałę nr 14/2022 z dnia 5 lipca 2022 r. podjętą przez Małopolską Wojewódzką Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych (dalej: Rada), przyjmując, że "Rada, po dokonaniu czynności mających na celu wyjaśnienie okoliczności podnoszonych przez wnioskodawcę, jednogłośnie negatywnie zaopiniowała wniosek strony o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych". Organ wskazał, że podziela ustalenia dokonane przez Radę, zawarte w uzasadnieniu ww. uchwały.

W ocenie Sądu Szef Urzędu nie zgromadził wystarczającego materiału dowodowego, a nadto nie dążył do wyjaśnienia nieścisłości ujawnionych w zgromadzonym materiale dowodowym, który ocenił wybiórczo. Podkreślenia wymaga w pierwszej kolejności, że kwestionując współpracę skarżącego ze strukturami zorganizowanymi, organ nie ocenił współpracy skarżącego z ojcem, który bezspornie brał udział w wydawaniu i kolportowaniu "Janosika", co do którego, jak wynika z zaskarżonej decyzji, status działacza opozycji antykomunistycznej został potwierdzony i jak można przypuszczać był członkiem organizacji opozycyjnej. Organ wskazał lakonicznie, że dokonano analizy akt sprawy dotyczącej [...] T. , jednak ani z zaskarżonej decyzji, ani z akt sprawy nie wynika, jakie dokumenty zostały przebadane. Nie sposób ocenić, czy wyciągnięte przez organ wnioski są prawidłowe. Sąd akcentuje również, że dowód z oświadczenia ojca skarżącego nie mógł być w tej sprawie odrzucony tylko dlatego, że pochodził od osoby spokrewnionej. Dowód taki, co oczywiste, wymaga szczególnego zweryfikowania, w tym przez konfrontację z innymi dowodami. Tymczasem w przedmiotowej sprawie organ nie dokonał należytej i wnikliwej konfrontacji omawianego dowodu z innymi dowodami, w tym z wspomnieniami Z. K., twórcy periodyku "Janosika", czy też z treścią publikacji dotyczącej "Janosika", jak i z dowodami, których oceny organ w istocie nie dokonał. Pominięto chociażby wydruk z Encyklopedii Solidarności zawierający informacje o "Janosiku", w tym o częstotliwości i okresie wydawania czasopisma (od stycznia 1982 roku do czerwca 1989 r.) przez Solidarność w Nowym Targu (k. 91 akt adm.). Pominięto również świadectwa pracy skarżącego potwierdzające okresy pracy skarżącego w Nowotarskich Zakładach Przemysłu Skórzanego "Podhale" w Nowym Targu, w którym kolportowano "Janosika", a to: 1 września 1982 r. – 30 czerwca 1985 r. na stanowisku uczeń elektromonter, 23 września 1985 r. – 14 sierpnia 1987 r. na stanowiskach uczeń elektromonter i elektromonter (k. 33-34 akt adm.). Konfrontacja z innymi dowodami ma w rozpatrywanej sprawie o tyle istotne znaczenie, że F. T. oraz Z. K., na których oświadczenia powołuje się skarżący, jak wynika z treści decyzji, nie żyją, wobec czego nie jest już możliwe przeprowadzenie dowodu z ich zeznań. Okoliczność ta również powinna być wzięta przez organ pod uwagę, przy ocenie materiału dowodowego.

Jeśli chodzi o materiał dowodowy zgromadzony przez organ Sąd stwierdza, że nie potwierdza on, z jednej strony, że skarżący nie prowadził działalności opozycyjnej antykomunistycznej, a z drugiej, nie dyskwalifikuje on materiału dowodowego przedstawionego przez skarżącego. W ocenie Sądu przywołane zbiory danych nie wyczerpują informacji o osobach i organizacjach opozycyjnych funkcjonujących w Polsce do 1989 roku. Nie przekonuje również opinia w formie uchwały Rady (k. 64-66 akt adm.), która, po pierwsze, nie ma charakteru wiążącego, po drugie, zawiera jedynie lakoniczne uzasadnienie, które nie dostarcza argumentacji potwierdzającej stanowisko organu. Treść uchwały nie podaje w szczególności, jakie czynności podjęto celem wyjaśnienia okoliczności podnoszonych przez wnioskodawcę. Z § 2 ust. 1 wynika tylko, że projekt uchwały został przesłany przez Przewodniczącego wszystkim członkom rady z wnioskiem skarżącego, w terminie nie krótszym niż 7 dni przed wyznaczonym przez Przewodniczącego terminem posiedzenia. Znowu w lakonicznym uzasadnieniu wskazano, że w ocenie Rady jedynym potwierdzeniem działalności wnioskodawcy jest oświadczenie ojca wnioskodawcy, a próba weryfikacji informacji zawartych w wniosku wśród opozycjonistów będących liderami działalności opozycyjnej na Podhalu nie dała pozytywnych informacji. Nie wskazano jednak, kto podejmował próbę zweryfikowania twierdzeń skarżącego i kogo o ewentualną działalność opozycyjną skarżącego pytano. Tylko na marginesie Sąd wskazuje, że z treści uchwały nie wynika też, kto wchodzi w skład Rady i kto wziął udział w podjęciu uchwały; nie wskazano bowiem imion i nazwisk członków Rady, a podpisy pod uchwałą są nieczytelne lub niepełne.

Sąd podziela natomiast ustalenia organu dotyczące braku potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, że skarżący był osobą represjonowaną w rozumieniu art. 3 ustawy. Nie potwierdza tego w szczególności dowód w postaci kopii protokołu przeszukania z 2 października 1985 r. (k. 26) i kopii kart personalnych, które dotyczyły [...] T. (ojca skarżącego). Sąd obecnie orzekający podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z 10 lutego 2022 r., III OSK 4841/21 (orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym wskazano, że "powszechne rozumienie represji politycznych jest znacznie szersze, niż przyjmowane przez ustawodawcę w art. 3 ustawy z 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, który to przepis wymienia enumeratywnie okoliczności, jakie muszą zachodzić wobec osoby, by przyznać jej status represjonowanego. Poczucie osobistej krzywdy, doznanej traumy, cierpienia, utrudnień życiowych w tamtym czasie nie zostały uznane przez ustawodawcę za przesłankę umożliwiającą uzyskanie przedmiotowego statusu." Wobec tego nawet doznanie przez skarżącego uszczerbku fizycznego lub psychicznego w związku z represjami kierowanymi względem ojca nie przemawia za przyznaniem mu statusu, o jakim stanowi art. 3 u.d.o.a.

Ponownie prowadząc postępowanie, organ podejmie działania zmierzające do ustalenia pełnego stanu faktycznego sprawy, z uwzględnieniem stanowiska Sądu.

Wobec przedstawionych okoliczności sprawy Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.