Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1072/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-08-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.156 ust. 3, art. 156 ust 4
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
article: art.110u par 2, art. 111k par2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Teza: W administracyjnej egzekucji z nieruchomości odnośnie do czasu legalnego wykorzystania w postępowaniu egzekucyjnym sporządzonego opisu i oszacowania nie stosuje się przepisów art. 156 ust. 3 i art. 156 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 344 ze zm.), zastosowanie posiadają natomiast regulacje prawne wynikające z art. 110u§ 2 i art. 111k§ 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.).

TEZY

W administracyjnej egzekucji z nieruchomości odnośnie do czasu legalnego wykorzystania w postępowaniu egzekucyjnym sporządzonego opisu i oszacowania nie stosuje się przepisów art. 156 ust. 3 i art. 156 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 344 ze zm.), zastosowanie posiadają natomiast regulacje prawne wynikające z art. 110u§ 2 i art. 111k§ 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.).


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska, po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SA/Lu 5/22 w sprawie ze skargi M. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 3 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę w całości, 3) zasądza od M. D. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 6 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SA/Lu 5/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uwzględnił skargę M. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 3 listopada 2021 r. w przedmiocie przybicia na rzecz licytanta i uchylił zaskarżone postanowienie oraz orzekł o zwrocie kosztów postępowania od organu podatkowego na rzecz skarżącego (wyrok wraz z uzasadnieniem dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał następujący stan sprawy:

W dniu 10 września 2021 r. w siedzibie Urzędu Skarbowego w C. przeprowadzono trzecią publiczną licytację niezabudowanej nieruchomości. O terminie licytacji zawiadomiono skarżącego, doręczając mu obwieszczenie o licytacji z dnia 8 lipca 2021 r. Korespondencja została odebrana przez pełnoletniego domownika w dniu 12 lipca 2021 r. Z przeprowadzonej licytacji został sporządzony protokół, z którego wynika, że najwyższą cenę zaoferowali J. i K. G..

Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z 17 września 2021 r. udzielił przybicia na rzecz licytanta. Na postanowienie to strona wniosła zażalenie, zarzucając naruszenie art. 110u § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.", poprzez brak dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości, mimo znacznego wzrostu cen nieruchomości w okresie od daty ostatniego opisu i oszacowania do dnia licytacji.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, utrzymując w mocy postanowienie organu egzekucyjnego zauważył, że przyczyny odmowy przybicia wyrażone zostały w art. 111n § 1 i 2 u.p.e.a., zgodnie z którymi organ egzekucyjny odmawia przybicia, jeżeli ostateczne rozstrzygnięcia skarg lub zażaleń wniesionych wtoku postępowania egzekucyjnego potwierdzą naruszenie przepisów postępowania w toku licytacji i jeżeli chybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik licytacji albo, jeżeli uczestnik nie otrzymał zawiadomienia o licytacji, chyba że będąc na licytacji nie wystąpił ze skargą na to uchybienie.

Organ podkreślił, że zarzuty wobec postanowienia o przybiciu nie mogą odnosić się do wcześniejszych faz postępowania dotyczących zajęcia nieruchomości, czy też opisu i oszacowania zajętej nieruchomości. Skoro przyczyny odmowy przybicia zostały określone w art. 111n u.p.e.a., to tylko te okoliczności mogą być podstawą zażalenia na postanowienie o przybiciu.

Organ nadzorczy podkreślił przy tym, że w dniu 12 lipca 2021 r. doręczono stronie obwieszczenie o trzeciej licytacji nieruchomości i miał on możliwość osobistego udziału w licytacji oraz złożenia skargi w razie dostrzeżenia uchybień, które w jego ocenie mogły wpłynąć na przeprowadzoną licytację. Nie wziął on jednak udziału w licytacji i nie złożył skargi na czynności poborcy skarbowego w toku licytacji.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej dodał, że zawiadomieniem z dnia 4 lipca 2017 r. poinformowano stronę o terminie oględzin oraz opisu i oszacowaniu wartości nieruchomości, pouczono ją o możliwości zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości oraz terminie ich wniesienia. Protokół opisu i oszacowania nieruchomości z dnia 5 września 2017 r., wraz z operatem szacunkowym sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego, został doręczony stronie, z pouczeniem o możliwości złożenia zarzutów.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 110u § 2 u.p.e.a., organ nadzoru stanął na stanowisku, że dodatkowy opis i oszacowanie może być dokonany wówczas, gdy w stanie tej nieruchomości zajdą istotne zmiany i tylko na etapie poprzedzającym licytację nieruchomości.

W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zobowiązany, wnosząc o jego uchylenie w całości, strona zarzuciła naruszenie art. 110u § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 156 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020r. poz. 1990 ze zm.) i § 58 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. z 2021r., poz. 555) przez przeprowadzenie w dniu 17 września 2021 r. licytacji nieruchomości oraz udzielenie przybicia na podstawie opisu i oszacowania nieruchomości sporządzonego w oparciu o operat szacunkowy rzeczoznawcy majątkowego z 5 września 2017 r. mimo powszechnie znanego faktu wzrostu wartości nieruchomości w okresie od 5 września 2017 r. do 17 września 2021 r. oraz utraty z dniem 5 września 2018 r. aktualności operatu szacunkowego i braku jego aktualizacji przez rzeczoznawcę majątkowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżone postanowienie wskazując jako podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.

Zdaniem Sądu pod użytym w art. 110u § 2 u.p.e.a. pojęciem "istotnych zmian" w stanie nieruchomości należy rozumieć także istotne zmiany wartości rynkowej nieruchomości, niezależnie od tego, z jakich przyczyn wynikają.

Sąd podkreślił, że od sporządzenia operatu szacunkowego uwzględnionego w postępowaniu egzekucyjnym, a przeprowadzeniem udanej licytacji upłynęło ponad 4 lata. Okoliczność ta powinna jednak zostać przez organ zauważona i rozważona w ponownie prowadzonym postępowaniu, a ocena co do zaistnienia, bądź nie, istotnych zmian i konieczności sporządzenia dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości podejmowana w granicach uznania administracyjnego powinna zostać należycie uzasadniona.

Skargę kasacyjną od wskazanego na wstępie wyroku wniósł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie zaskarżając wyrok w całości.

Organ podatkowy zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 110u § 1 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz w zw. z art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia wskutek błędnego przyjęcia przez Sąd, że:

- na etapie zażalenia na przybicie można kwestionować wcześniejsze fazy postępowania egzekucyjnego z nieruchomości (wartość nieruchomości), co powoduje naruszenie zasady niekonkurencyjności środków zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym,

- na etapie przybicia można przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości, podczas gdy art. 110u § 2 ustawy egzekucyjnej określa ramy czasowe tego opisu, tj. pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowania jej wartości, a wyznaczonym terminem licytacji,

- zmiana stanu nieruchomości obejmuje również zmianę wartości nieruchomości w wyniku upływu czasu,

- organ odwoławczy nie ustosunkował się do wskazanego w zażaleniu, zarzutu naruszenia art. 110 § 2 u.p.e.a., w kontekście podnoszonej przez skarżącego okoliczności znacznych zmian w cenach nieruchomości w Polsce, podczas gdy ocena co do możliwości przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości wraz z jej uzasadnieniem znalazła się w zaskarżonym postanowieniu,

2) art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. polegające na sporządzeniu wadliwego uzasadnienia wyroku i wskazań co do dalszego postępowania, w części dotyczącej zobowiązania organu odwoławczego, aby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy odniósł się do zarzutu skarżącego i wyjaśnił, czy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy znajduje zastosowanie art. 110u § 2 ustawy egzekucyjnej, podczas gdy organ odniósł się już do tego zarzutu w zaskarżonym postanowieniu, co skutkowało jego niezasadnym uchyleniem.

Mając na uwadze podniesione zarzuty organ podatkowy wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Lublinie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy bez przeprowadzania rozprawy.

Skarżący nie skorzystał z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie ponieważ zaskarżony wyrok nie jest zgodny z prawem.

Unormowana w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) egzekucja z nieruchomości, która bezpośrednio prowadzi do przeniesienia własności nieruchomości, w normatywnym zakresie odpowiadającym przedmiotowi rozpoznanej sprawy rozpoczyna się od opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na podstawie art. 110o u.p.e.a.: §1. O terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny zawiadamia znanych mu uczestników postępowania egzekucyjnego.§ 2. Organ egzekucyjny wzywa ponadto, przez obwieszczenie publiczne wywieszone w siedzibie urzędu skarbowego oraz urzędu właściwej jednostki samorządu terytorialnego, uczestników, o których nie ma wiadomości, oraz inne osoby, które roszczą sobie prawa do nieruchomości i jej przynależności, aby przed ukończeniem opisu zgłosiły swoje prawa.§ 3. Zawiadomienia i obwieszczenia dokonywane są nie później niż na 14 dni przed rozpoczęciem opisu. Zgodnie z art. 110s§ 1 u.p.e.a. do oszacowania wartości zajętej nieruchomości organ egzekucyjny wyznacza rzeczoznawcę majątkowego, o którym mowa w przepisach o gospodarce nieruchomościami. Na podstawie art. 110r u.p.e.a.: § 1. W protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny podaje:1) oznaczenie nieruchomości, w tym numer ewidencyjny działki, obręb, powierzchnię, a także oznaczenie księgi wieczystej lub w przypadku jej braku - zbioru dokumentów; 2) obiekty budowlane ze wskazaniem ich przeznaczenia gospodarczego oraz przynależności nieruchomości, jak również zapasy objęte zajęciem; 3) stwierdzone prawa i obciążenia; 4) umowy ubezpieczenia; 5) osoby, w których posiadaniu znajduje się nieruchomość, jej przynależności i pożytki; 6) sposób korzystania z nieruchomości przez zobowiązanego; 7) określenie wartości nieruchomości z podaniem jego podstaw; 8) zgłoszone prawa do nieruchomości; 9) inne okoliczności istotne dla oznaczenia lub oszacowania wartości nieruchomości. § 2. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy sposób przeprowadzenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości, mając na uwadze zapewnienie prawidłowej wyceny nieruchomości i uwzględniając przepisy o gospodarce nieruchomościami. Stosownie do treści art. 111w§ 2 u.p.e.a.: Termin licytacji nie może być wyznaczony wcześniej niż po upływie 30 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zgodnie z art. 110 u§ 1 u.p.e.a.: Zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie. Na podstawie art. 110u§ 2 u.p.e.a.: Jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Zgodnie z art. 110w§ 1,3,4,5,6,7 u.p.e.a.: § 1.Zajętą nieruchomość organ egzekucyjny sprzedaje w drodze licytacji publicznej. § 3. O licytacji organ egzekucyjny zawiadamia przez publiczne obwieszczenie, w którym podaje: 1) termin i miejsce licytacji; 2) oznaczenie nieruchomości, która ma być sprzedana, ze wskazaniem miejsca jej położenia i przeznaczenia gospodarczego oraz księgi wieczystej lub zbioru dokumentów ze wskazaniem sądu, w którym są prowadzone; 3) oszacowaną wartość nieruchomości i cenę wywoławczą; 4) firmę lub imię i nazwisko zobowiązanego; 5) wysokość wadium, jakie licytant przystępujący do przetargu powinien złożyć, z zaznaczeniem że wadium składa się w gotówce albo w postaci czeku potwierdzonego wystawionego na organ egzekucyjny; 6) czas, w którym w terminie 14 dni przed dniem licytacji będzie wolno oglądać nieruchomość oraz przeglądać w urzędzie skarbowym akta postępowania egzekucyjnego; 7) wzmiankę, że prawa osób trzecich nie będą przeszkodą do licytacji i przyznania nabywcy własności nieruchomości bez zastrzeżeń, jeżeli osoby te nie wystąpiły wcześniej o wyłączenie nieruchomości lub jej przynależności spod egzekucji; 8) wyjaśnienie, że użytkowanie, służebności i prawa dożywotnika, jeżeli nie są ujawnione w księdze wieczystej lub przez złożenie dokumentu do zbioru dokumentów i nie zostaną zgłoszone najpóźniej na 3 dni przed rozpoczęciem licytacji, nie będą uwzględnione w dalszym toku egzekucji i wygasną z chwilą, w której postanowienie o przyznaniu własności stanie się ostateczne. § 4. Obwieszczenie o licytacji doręcza się: 1) uczestnikom postępowania; 2) właściwej jednostce samorządu terytorialnego oraz organom ubezpieczeń społecznych z wezwaniem, aby najpóźniej w dniu licytacji zgłosiły zestawienie podatków i innych danin publicznych, należnych na dzień licytacji; 3) osobom mającym prawo pierwokupu nieruchomości, jeżeli prawo to zostało wpisane do księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości. § 5. Obwieszczenie o licytacji wywiesza się w siedzibach urzędu skarbowego oraz urzędu właściwej jednostki samorządu terytorialnego co najmniej na 30 dni przed jej terminem, a jeżeli wartość nieruchomości została oszacowana na kwotę wyższą niż 83 600 zł – także w dzienniku poczytnym w danej miejscowości. § 6. Na wniosek i koszt zobowiązanego lub wierzyciela organ egzekucyjny może zarządzić ogłoszenie o licytacji również w inny wskazany przez nich sposób. § 7. W ogłoszeniu w dzienniku podaje się oznaczenie nieruchomości, termin i miejsce licytacji, oszacowaną. Tak jak stanowi art. 110z u.p.e.a.: § 1. Na czynności organu egzekucyjnego dotyczące obwieszczenia o licytacji przysługuje skarga. Skargę można wnieść w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia o licytacji.§ 2. W sprawie skargi, o której mowa w § 1, postanowienie wydaje organ egzekucyjny.§ 3. Na postanowienie organu egzekucyjnego oddalające skargę przysługuje zażalenie.

Zgodnie z art. 111c§ 1 u.p.e.a. licytacja odbywa się publicznie, w obecności i pod nadzorem kierownika jednostki organizacyjnej urzędu skarbowego prowadzącego egzekucję administracyjną (komornika skarbowego). W przypadkach określonych w art. 111 i u.p.e.a., art. 111j u.p.e.a. i art. 111k§ 1 u.p.e.a. wyznacza się – odpowiednio – drugą i trzecią licytację, natomiast jeżeli po trzeciej licytacji żaden z wierzycieli nie przejął nieruchomości na własność, uchyla się zajęcie nieruchomości; nowa egzekucja z tej samej nieruchomości może być wszczęta nie wcześniej niż po upływie 12 miesięcy od dnia uchylenia zajęcia nieruchomości. Stosownie do art. 111k§ 2 u.p.e.a.: Jeżeli wniosek o wszczęcie nowej egzekucji złożono przed upływem 3 lat od trzeciej licytacji, organ egzekucyjny dokonuje nowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości tylko na wniosek zobowiązanego. Zobowiązany może złożyć taki wniosek przed upływem 14 dni od dnia ponownego doręczenia mu wezwania do zapłaty, o czym należy go uprzedzić przy doręczeniu wezwania. Na podstawie art. 111l u.p.e.a.: Skargę na czynności poborcy skarbowego w toku licytacji aż do jej zamknięcia zgłasza się ustnie komornikowi skarbowemu, który przyjmuje skargę do protokołu i natychmiast ją rozstrzyga, chyba że nie jest to możliwe. Rozstrzygnięcie komornika skarbowego ma moc postanowienia, na które przysługuje zażalenie.

Zgodnie z art. 111m§ 1 u.p.e.a.: Po zamknięciu licytacji organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przybiciu na rzecz licytanta, który zaoferował najwyższą cenę. Na podstawie art. 111r u.p.e.a.: § 1. Postanowienie o przybiciu doręcza się wierzycielowi, dłużnikowi, nabywcy i osobom, które w toku licytacji zaskarżyły czynności związane z udzieleniem przybicia, jak też zarządcy, który nie jest dłużnikiem, a postanowienie o odmowie przybicia - wierzycielowi, dłużnikowi i licytantowi, który zaoferował najwyższą cenę. § 2. Na postanowienie organu egzekucyjnego co do przybicia przysługuje zażalenie. Stosownie do treści art. 111n§ 1 i 2 u.p.e.a.: § 1.Organ egzekucyjny odmawia przybicia, jeżeli ostateczne rozstrzygnięcia skarg lub zażaleń wniesionych w toku postępowania egzekucyjnego potwierdzą naruszenie przepisów postępowania w toku licytacji i jeżeli uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik licytacji albo, jeżeli uczestnik nie otrzymał zawiadomienia o licytacji, chyba że będąc na licytacji nie wystąpił ze skargą na to uchybienie. § 2. Organ egzekucyjny odmawia przybicia również wtedy, gdy postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu lub zawieszeniu.

Z niezakwestionowanego stanu sprawy wynika, że skarżący do Sądu pierwszej instancji pierwsze zastrzeżenia do prowadzonej egzekucji administracyjnej z nieruchomości złożył dopiero w zażaleniu wniesionym od postanowienia o przybiciu (art. 111m§ 1 u.p.e.a. i art. 111r u.p.e.a.). We wcześniejszych fazach ocenianego administracyjnego postępowania egzekucyjnego, zobowiązany – pomimo prawidłowych powiadomień - nie brał udział w postępowaniu, nie składał zażaleń ani też wniosków o dodatkowy opis i oszacowanie nieruchomości, nie wskazywał na wzrost cen rynkowych nieruchomości. Dopiero w zażaleniu od postanowienia o przybiciu zobowiązany podniósł, że cena uzyskana w trzeciej licytacji dla uzyskania przybicie była nieadekwatna do realnej wartości nieruchomości, ponieważ pochodziła ze zdezaktualizowanego dokonanego uprzednio – w 2017 r. - oszacowania.

Uwzględnienie zażalenia zobowiązanego od postanowienia o przybiciu, w świetle niespornych zasadniczo okoliczności sprawy, nie byłoby zgodne z prawem. Uwzględnienie zażalenia spowodowałyby uchylenie postanowienia o przybiciu i doprowadziło do odmowy przybicia, co niezgodne byłoby z treścią przytoczonych przepisów art. 111n§ 1 i 2 u.p.e.a. Przypomnijmy bowiem, że na podstawie art. 111n§ 1 i 2u.p.e.a.: Organ egzekucyjny odmawia przybicia, jeżeli ostateczne rozstrzygnięcia skarg lub zażaleń wniesionych w toku postępowania egzekucyjnego potwierdzą naruszenie przepisów postępowania w toku licytacji i jeżeli uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik licytacji albo, jeżeli uczestnik nie otrzymał zawiadomienia o licytacji, chyba że będąc na licytacji nie wystąpił ze skargą na to uchybienie. Organ egzekucyjny odmawia przybicia również wtedy, gdy postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu lub zawieszeniu.

W toku postępowania, prawidłowo powiadomiony o adekwatnych do danego etapu postępowania terminach, zobowiązany nie składał żadnych wniosków skarg i zażaleń, w których przedmiocie mogłoby toczyć się postępowanie; ze sprawy nie wynika również, że postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu lub zawieszeniu. Jak trafnie wypowiadał się (już) Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok NSA z dnia 24 maja 2018 r., II FSK 3150/17 oraz z dnia 22 czerwca 2022 r., II FSK 5089/12: CBOSA): zarzuty adresowane wobec postanowienia o przybiciu nie mogą odnosić się do wcześniejszych faz postępowania dotyczących zajęcia nieruchomości czy też opisu i oszacowania. Podstawa zażalenia co do przybicia ogranicza się tylko do naruszenia przepisów ustawy na etapie licytacji i samego przybicia, natomiast nie odnosi się do wcześniejszych faz postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 11 lutego 2000 r., III CKN 1072/99, OSNC 2000, nr 9, poz. 160, stwierdził ponadto, że przedmiotem zaskarżenia mogą być tylko uchybienia popełnione przez organ egzekucyjny na danym etapie postępowania, podstawa zażalenia na przybicie nie odnosi się do wcześniejszych faz postępowania egzekucyjnego. Nie można zatem na każdym etapie kwestionować czynności dokonanych w poprzednich fazach. Przyczyny odmowy przybicia zostały określone w art. 111n u.p.e.a. Zatem tylko te okoliczności mogą być podstawą zażalenia na postanowienie o przybiciu. W postanowieniu z dnia 4 lutego 1977 r., III CRN 239/76, Sąd Najwyższy ocenił też, że sam upływ czasu nie pociąga za sobą potrzeby dokonania dodatkowego opisu i oszacowania, jeżeli nie wywołał on zmian w stanie nieruchomości. Natomiast w czasie aż do (próby) zakwestionowania przybicia zobowiązany nie podnosił kwestii istotnej zmiany stanu nieruchomości, w tym stanu jej wartości, nie składał w szczególności zarzutów na opis i oszacowanie czy też wniosku o dodatkowe oszacowanie, na podstawie art. 110u§ 2 u.p.e.a.

Ponadto, powoływanie się w sprawie na regulacje prawne art. 156 ust. 3 i art. 156 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) jest niezasadne,

Na podstawie art. 156 ust. 3 u.g.n.: Operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154

Na podstawie art. 156 ust. 4 u.g.n.: Operat szacunkowy może być wykorzystywany po upływie okresu, o którym mowa w ust. 3, po potwierdzeniu jego aktualności przez rzeczoznawcę majątkowego. Potwierdzenie aktualności operatu szacunkowego następuje przez umieszczenie stosownej klauzuli w operacie szacunkowym przez rzeczoznawcę, który go sporządził, oraz dołączenie do operatu szacunkowego analizy potwierdzającej, że od daty jego sporządzenia nie wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154. Po potwierdzeniu aktualności operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, w kolejnych 12 miesiącach, licząc od dnia upływu okresu, o którym mowa w ust. 3, chyba że wystąpią zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154.

Podnieść w tym miejscu i podkreślić należy, że zgodnie z art. 156 ust. 5 u.g.n.: Przepisy ust. 3 i 4 nie naruszają uregulowań wynikających z przepisów odrębnych. Z przytoczonej regulacji prawnej art. 156 ust. 5 u.g.n. wynika, że przepisy dotyczące ważności operatu szacunkowego i potwierdzenia jego aktualności nie naruszają uwarunkowań wynikających z przepisów odrębnych. Zatem jeśli w przepisach odrębnych dla określonych potrzeb lub warunków kwestie te zostały uregulowane inaczej, to te inne przepisy należy traktować jako lex specialis w stosunku do przepisów art. 156 ust. 3 i art. 156 ust. 4 u.g.n. (Ewa Bończak – Kucharczyk: Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, s. 1183).

W ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) przepisami regulującymi uwzględnienie w opisie i oszacowaniu istotnych zmian w stanie nieruchomości, a przez to potrzebę aktualizacji opisu i oszacowania oraz dodatkowy opis i oszacowanie nieruchomości są przytoczone już uprzednio przepisy art. 110u § 2 u.p.e.a. oraz art. 111k§ 2 u.p.e.a. Przywołane regulacje art. 110u§ 2 u.p..e.a. oraz art. 111k§ 2 u.p.e.a. są przepisami odrębnymi, różnymi w stosunku do art. 156 ust. 3 u.g.n. oraz art. 156 ust. 4 u.g.n., o których mowa w art. 156 ust. 5 u.g.n. Regulacje prawne art. 156 ust. 3 u.g.n. art. 156 ust. 4 u.g.n. oraz art. 110u§ 2 u.p.e.a. i art. 111k§ 2 u.p.e.a. nie odwołują się do siebie, terminy z art. 156 ust. 3 u.g.n. nie zostały przewidziane w administracyjnym prawie egzekucyjnym, pojęcie aktualizacji operatu szacunkowego poprzez umieszczenie na nim specjalnej klauzuli przez rzeczoznawcę, o czym mowa w art. 156 ust. 4 u.g.n., nie jest znane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Operat szacunkowy dla potrzeb postępowania egzekucyjnego w administracji sporządza się zgodnie z wymogami art. 110r. i art. 110s. u.p.e.a., w których jedynym odniesieniem do u.g.n. jest wyznaczenie rzeczoznawcy majątkowego, o którym mowa w przepisach o gospodarce nieruchomościami. W przedmiocie szacowania egzekucyjnego Minister właściwy do spraw finansów publicznych wydaje rozporządzenie, w którego treści brak jest odniesień do art. 156 ust. 3 i art. 156 ust. 4 u.g.n. Dostrzec i pokreślić również należy, że stosowanie w egzekucji administracyjnej relatywnie krótkiego terminu do wykorzystania opisu i oszacowania, przewidzianego w art. 156 ust. 3 u.g.n., mogłoby prowadzić do jego nadużywania w indywidualnych sprawach egzekucyjnych, niezgodnie z zasadą szybkości i prostoty postępowania wynikającą z art. 12§ 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Unormowania wynikające z art. 110u§ 2 u.p.e.a. oraz z art. 111k§ 2 u.p.e.a. tworzą całościową i odrębną od art. 156 ust. 3 i art. 156 ust. 4 u.g.n. regulację zagadnienia czasowego wykorzystania operatu szacunkowego. Na podstawie art. 110u § 2 u.p.e.a., jeżeli w stanie nieruchomości pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowania a wyznaczonym terminem licytacji zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie nieruchomości. Organ egzekucyjny, na podstawie art. 110u§ 2 u.p.e.a., działa na wniosek lub z urzędu, jeżeli zajdą wskazane powyżej zmiany w stanie nieruchomości. O zmianach tych organ dowiaduje się z realnych, ukonkretnionych danych wniosku o przeprowadzenie dodatkowego opisu i oszacowania lub na podstawie własnych informacji, z tym że polemizując z ewentualną bezczynnością organu w tym przedmiocie zainteresowany powinien rzeczywiście, nie tylko hasłowo, przedstawić - chociażby uprawdopodobnić, że organ taką wiedzę posiada.

Ponowne dokonanie opisu i oszacowania należy traktować jako wyjątek w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z tego powodu ustawodawca wprowadza kwantyfikator supremacji zmian, bowiem wyłącznie zmiany istotne mogą prowadzić do ponownego opisu i oszacowania. Użyte w przepisie sformułowanie "zajdą istotne zmiany" ma charakter ocenny – w granicach swobodnej oceny zgromadzonego/posiadanego w tym przedmiocie materiału dowodowego. Organ dokonując oceny w szczególności bada, na ile zmiana w stanie nieruchomości miała wpływ na prawa uczestników postępowania (K. Kucharski w: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarza, praca zbiorowa pod redakcją R. Hausera i W. Wierzbowskiego, s. 733). Jeżeli na podstawie uzyskanych - posiadanych informacji organ egzekucyjny oceni, że nastąpiły zmiany w stanie nieruchomości, oraz że są to zmiany istotne, uzasadnione staje się wydanie postanowienia o przeprowadzenie dodatkowego opisu i oszacowania. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że sam upływ czasu nie powoduje potrzeby dodatkowego opisu i oszacowania, jeżeli nie wywołał on istotnych zmian w stanie nieruchomości. Ponadto, przez zwrot " w stanie nieruchomości zajdą istotne zmiany", zawarty w art. 110u§ 2 u.p.e.a., powinno się rozumieć także istotne zmiany wartości rynkowej nieruchomości, niezależnie od tego z jakich przyczyn wynikają (R. Hauser, A. Skoczylas: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, s. 533 – 534; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 1998 r., I CKN 639/97).

Z kolei, z art. 111k§ 2 u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny dokonuje nowego opisu i oszacowania wyłącznie na wniosek zobowiązanego; przepis nie wyłącza natomiast dodatkowego opisu i oszacowania na podstawie art. 110u§ 2 u.p.e.a. (R. Hauser, A. Skoczylas: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, s. 554). Jeżeli więc wniosek o wszczęcie nowej egzekucji, o której mowa w art. 111k§ 2 u.p.e.a., złożono przed upływem 3 lat od trzeciej licytacji, natomiast zobowiązany nie złożył wniosku o dokonanie nowego opisu i oszacowania, regulacja prawna art. 111k§ 2 u.p.e.a. nie przewiduje terminu wykorzystania opisu i oszacowania, chyba że zajdą przesłanki do zastosowania art. 110u§ 2 u.p.e.a. Ponadto, rozumując i argumentując według reguły: jeżeli można więcej, to można i mniej, podnieść i podkreślić należy, że odnoszący się do wszczęcia nowej egzekucji przepis art. 111kk§ 2 u.p.e.a. nie ustanawia terminów wykorzystania opisu i oszacowania w pierwotnym, w stosunku do nowego, postępowaniu egzekucyjnym, z zastrzeżeniem, omówionej powyżej możliwości zastosowania art. 110u§ 2 u.p.e.a.

Reasumując: W administracyjnej egzekucji z nieruchomości odnośnie do czasu legalnego wykorzystania w postępowaniu egzekucyjnym sporządzonego opisu i oszacowania nie stosuje się przepisów art. 156 ust. 3 i art. 156 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 344 ze zm.), zastosowanie posiadają natomiast regulacje prawne wynikające z art. 110u§ 2 i art. 111k§ 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.). W kontekście przedstawionej oceny prawnej, literaturę przedmiotu i orzecznictwo sądowe dotyczące ustawy o gospodarce nieruchomościami uwzględniać się powinno w wykładni unormowań postępowania egzekucyjnego w administracji tylko w zakresie analogicznych pojęć i rozwiązań prawnych, mając – w rozpatrzonym w sprawie zakresie - w szczególności na uwadze przytoczoną powyżej treść art. 156 ust. 5 u.g.n.

Z tych powodów, na podstawie art. 188 oraz art. 203 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości, oddalił skargę w całości i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.

s. Anna Juszczyk–Wiśniewska s. Jacek Brolik s. Bogusław Dauter