Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1700/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17c
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska,, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant st. sekretarz sądowy Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 8 września 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2506/2023/18089/ŁK w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 27 lipca 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 8 września 2023 r., nr SKO.PSŚ/41.5/2506/2023/18089/ŁK, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając m.in. na podstawie art. art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm, dalej: k.p.a.) po rozpatrzeniu odwołania D. M. (dalej: strona, skarżący), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 27 lipca 2023 r., nr [...] o odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia rodzicielskiego na syna A. P.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

Wnioskiem z dnia 12 czerwca 2023 r. strona zwróciła się do Prezydenta Miasta C. o ustalenia prawa do świadczenia rodzicielskiego na syna.

Organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego wskazaną na wstępie decyzją z dnia 27 lipca 2023 r. odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazano, że nie sprawuje on osobistej opieki na dzieckiem w związku z zatrudnieniem. Ponadto według oświadczenia skarżącego jego małżonka nie pracuje i sprawuje opiekę nad dzieckiem, a ponadto nie wnioskowała o wypłatę zasiłki macierzyńskiego z tytułu urodzenia ww. dziecka. Tym samym nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17c ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 roku, poz.390 ze zm. dalej w skrócie u.ś.r.).

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że jego żona jest obywatelką [...] i obecnie, od grudnia 2022 r., oczekuje na decyzję na kartę pobytu na terenie Polski. W związku z tym świadczenie to nie przysługuje matce, ale powinno być przyznane ojcu dziecka.

Jednak wskazaną na wstępie decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium zwróciło uwagę na art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r. i w kontekście tego przepisu zaakcentowało, że prawo do świadczenia rodzicielskiego nie przysługuje w przypadku, gdy osoba uprawniona nie pełni osobistej opieki nad dzieckiem albo gdy przestała taką opiekę sprawować. Z uwagi zaś na to, że skarżący jest osobą czynną zawodowo zatrudnioną w P. oraz dodatkowo na podstawie umowy zlecenia w innej firmie, to kwestia braku możliwości sprawowania przez niego osobistej opieki na dzieckiem nie budzi najmniejszej wątpliwości. Z tego powodu Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że skarżącemu nie przysługuje świadczenie rodzicielskie.

W skardze na powyższą decyzję skarżący, podobnie jak w odwołaniu, wyjaśnił, że jego żona, matka dziecka, jest obywatelką [...] i oczekuje na kartę pobytu, o którą wystąpiła 2 marca 2023 r. Skarżący wskazał na wyrok tutejszego Sądu w sprawie sygn. akt II SA/Gl 136/20, zaznaczając, że dotyczy podobnego przypadku, w której Sąd stwierdził, że odmowa przyznania świadczenia narusza konstytucyjne zasad równości i sprawiedliwości społecznej oraz ochrony nad rodziną.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 roku, poz. 1634 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 §1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Dokonując we wskazanym zakresie kontroli zaskarżonych decyzji Sąd doszedł do przekonania, że naruszają one prawo w stopniu powodującym potrzebę ich uchylenia.

Jak stanowi art. 17c ust. 1 u.ś.r. świadczenie rodzicielskie przysługuje: 1) matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10. roku życia; 3) rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10 roku życia; 4) osobie, która przysposobiła dziecko, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10 roku życia.

Zgodnie natomiast z art. 17c ust. 2 u.ś.r. świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka w przypadku: 1) skrócenia na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka; 2) śmierci matki dziecka; 3) porzucenia dziecka przez matkę.

W art. 17c ust. 9 u.ś.r. wskazano negatywne przesłanki, bezwzględnie wyłączające prawo do świadczenia rodzicielskiego, które nie przysługuje, jeżeli: 1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego; 2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4; 3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki; 4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 5) osobom, o których mowa w ust. 1 przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Warto też wskazać, że zgodnie z art. 24 ust. 9 u.ś.r. prawo do świadczenia rodzicielskiego ustala się, począwszy od miesiąca urodzenia lub przysposobienia dziecka, a w przypadku osób, o których mowa w art. 17c ust. 1 pkt 2 i 3, od miesiąca objęcia dziecka opieką, jeżeli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego został złożony w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia lub przysposobienia dziecka, a w przypadku osób, o których mowa w art. 17c ust. 1 pkt 2 i 3, od dnia objęcia dziecka opieką. W przypadku złożenia wniosku po terminie, nie później jednak niż w okresach, o których mowa w art. 17c ust. 3, prawo do świadczenia rodzicielskiego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jak stanowi natomiast art. 24 ust. 10 u.ś.r. w przypadku, o którym mowa w art. 17c ust. 2, termin 3 miesięcy, o którym mowa w ust. 9, jest liczony od dnia skrócenia okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, śmierci matki dziecka lub porzucenia dziecka przez matkę.

W realiach rozpoznawanej sprawy, skarżący wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na syna, urodzonego w dniu [...]2023 r. Skarżący złożył wspomniany wniosek w dniu [...] 2023 roku, a zatem w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia syna. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że matka dziecka jest obywatelką [...] i według oświadczenia skarżącego obecnie oczekuje wydania jej karty pobytu

Odmawiając Skarżącemu prawa do świadczenia rodzicielskiego Kolegium wskazało, że z uwagi na fakt, że skarżący jest osobą czynną zawodowo zatrudnioną w P. oraz dodatkowo na podstawie umowy zlecenia w M. kwestia możliwości sprawowania osobistej opieki przez skarżącego nad dzieckiem nie budzi najmniejszych wątpliwości. Podobne stanowisko zawarł wcześniej w decyzji organ I instancji, wskazując, że według tego organu z dokumentacji znajdującej się w posiadaniu OPS wynika, że skarżący nie sprawuje osobistej opieki nad dzieckiem w związku z zatrudnieniem od [...] 2016 r. na podstawie umowy o pracę oraz od [...] 2021 r. na podstawie umowy zlecenia w M.

W ocenie Sądu powyższe stwierdzenia organów są przedwczesne, gdyż nie znajdują wystarczającego oparcia w zgromadzonym w aktach administracyjnych materiale dowodowym. Co prawda w oświadczeniu z dnia 12 czerwca 2023 r. skarżący wskazał, że jego małżonka "nie uzyskuje dochodów i w chwili obecnej zajmuje się dzieckiem i nie pracuje zawodowo". Jednak takie stwierdzenie nie wyklucza jeszcze, że sam skarżący nie sprawuje równolegle osobistej opieki nad dzieckiem. Nie wynika z niego bowiem, że opiekę nad dzieckiem sprawuje wyłącznie małżonka skarżącego. Brak jest przy tym podstaw, aby z góry zakładać, że skoro matka dziecka nie pracuje i zajmuje się dzieckiem, to tym samym ojciec dziecka równolegle nie sprawuje nad nim osobistej opieki.

Braku sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem nie można również automatycznie wiązać z faktem pozostawania przez skarżącego w zatrudnieniu. Z art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r. nie wynika, że w każdym przypadku zatrudnienie lub wykonywanie innej pracy zarobkowej stanowi przesłankę negatywną, wykluczającą przyznanie ojcu dziecka świadczenia rodzicielskiego. W przepisie tym wyraźnie wskazano, że chodzi o zatrudnienie lub inną pracą zarobkową, które uniemożliwiają sprawowanie opieki. Gdyby intencją ustawodawcy było, aby zatrudnienie lub inna praca zarobkowa w każdy przypadku stanowiły negatywną przesłankę wykluczającą przyznanie omawianego tutaj świadczenia, to dodanie na końcu: "które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki" byłoby zbyteczne.

W ocenie Sądu w przypadku ojca ubiegającego się o przyznanie świadczenia rodzicielskiego, w sytuacji w której - tak jak w niniejszej sprawie - świadczenie to nie może być przyznane matce z powodu nie uzyskania przez nią karty stałego pobytu, do stwierdzenia zaistnienia negatywnej przesłanki wskazanej w art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r. nie wystarcza samo ustalenie, że ojciec pozostaje w zatrudnieniu, czy wykonuje inną pracę zarobkowa. Koniecznym jest bowiem ustalenie, czy jest to takiego rodzaju zatrudnienie lub praca zarobkowa, która całkowicie uniemożliwia sprawowanie opieki. Takich zaś ustaleń w realiach rozpoznawanej sprawy nie poczyniono. Nie chodzi przy tym o ustalenie, że praca wykonywana przez ojca ubiegającego się o świadczenie rodzicielskie jest tego rodzaju, że nie pozwala na równoległe, tj. bezpośrednio w czasie jej świadczenia, zajmowanie się opieką nad dzieckiem. Istotne jest bowiem, czy po uwzględnieniu czasu, w którym ze względu na zatrudnienie lub inną aktywność zarobkową ojciec przebywa poza miejscem przebywania dziecka, w pozostałym czasie jest on w stanie zajmować się opieką nad dzieckiem, a następnie czy opiekę tę faktycznie sprawuje. Oznacza to w istocie, że tylko w przypadku ustalenia, że ojciec dziecka, ze względu np. na wymiar zatrudnienia, odległe miejsce świadczenia pracy lub jej szczególnie absorbujący charakter, w ogóle nie zajmuje opieką na dzieckiem lub zajmuje się nią jedynie w marginalnym zakresie lub jedynie okazjonalnie, będzie można uznać, że zachodzi negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r. Nie można przy tym z góry założyć, że zatrudnienie na podstawie umowy o pracę i równoległa aktywność na podstawie umowy zlecenia, wyklucza sprawowanie opieki nad dzieckiem. Tylko dokładne ustalenie zaangażowania związanego z aktywnością zawodową i zarobkową, w tym zwłaszcza, czy jest to zatrudnienie na pełny etat, gdzie jest świadczona praca (czy wymaga wyjazdów do odległej miejscowości), ustalenie, zaangażowania czasowego wymaganego w związku z realizacją umowy zlecenia, pozwala przejść do oceny, czy są to sytuacje wykluczające całkowicie sprawowanie opieki nad dzieckiem, ewentualnie pozwalające na jej sprawowanie jedynie w marginalnym zakresie lub opieki wyłącznie okazjonalnej. Takich właśnie ustaleń zabrakło w realiach rozpoznawanej sprawy. Zaznaczyć przy tym trzeba, że na obecnym etapie Sąd nie przesądza wyniku postępowania.

Jakkolwiek bezpośrednią przyczyną odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego przez niego świadczenia było przedwczesne uznanie za spełnioną negatywnej przesłanki z art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r. to dla porządku zaakcentować należy konieczność właściwej wykładni art. 17c ust. 2 u.ś.r. Analizując orzecznictwo sądów administracyjnych zapadłe na tle zastosowania tego przepisu nie można nie zauważyć odejścia od literalnej wykładni tego przepisu na rzecz wykładni celowościowej rozważanego unormowania, która prowadzi do zupełnie odmiennego wyniku, aniżeli wykładnia literalna. Pozbawienie ojca dziecka prawa do świadczenia rodzicielskiego w sytuacji, kiedy matce nie przysługuje świadczenie, stanowiłoby dyskryminację (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i niezastosowanie się do celu ustawy (por np. wyroki – Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt I OSK 1178/17 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 136/20). Odmowa przyznania w takiej sytuacji świadczenia rodzicielskiego ojcu, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej, odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji RP), godziłoby też w konstytucyjne nakazy: ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji RP) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 Konstytucji RP– stanowisko wyrażone w cz. III pkt 4 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej: TK) z 15 listopada 2006 r., P 23/05, OTK-A 2006/10/151 i w cz. III pkt 3 wyroku TK z 18 lipca 2008 r., P 27/07, OTK-A 2008/6/107). Jeżeli więc w toku ponownego postępowania organy, kierując się wcześniejszym wskazaniami Sądu, uzupełnią materiał dowodowy i ustalą, że nie zachodzi negatywna przesłanka z art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r., to przy ocenie zasadności wniosku skarżącego powinny zastosować przedstawioną powyżej wykładnię art. 17c ust. 2 u.ś.r.

Wszystkie uchybienia ww. przepisom postępowania oraz art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organy uwzględnią wyżej poczynione rozważania Sądu i wyeliminują wskazane w tych w rozważaniach braki, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.