Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 3051/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.83
journal: Dz.U. 2022 poz 504
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ewa Kwiecińska (spr) Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak sędzia del. WSA Beata Jezielska Protokolant: asystent-specjalista ds. orzecznictwa Marta Ways po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 2301/22 w sprawie ze skargi Z.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 2301/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") po rozpoznaniu sprawy ze skargi Z.G. (dalej: "skarżący") na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ", "Prezes ZUS") z [...] października 2022 r., nr [...] w przedmiocie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, oddalił skargę.

Wyrok ten, podobnie jak pozostałe wyroki sądów administracyjnych przywołane poniżej, jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl.

Prezes ZUS przedmową decyzją utrzymał w mocy własną decyzję z [...] kwietnia 2022 r. (znak: [...]). W uzasadnieniu organ stwierdził, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504, z późn. zm., zwanej dalej także "ustawą emerytalną"; "ustawą o emeryturach i rentach z FUS") możliwe jest przyznanie świadczenia w tym trybie, a więc w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] lipca 2022 r. wynika, że skarżący jest częściowo niezdolny do pracy - do dnia 30 czerwca 2023 r. Częściowa niezdolność do pracy powstała we [...] r., natomiast całkowita niezdolność do pracy istniała w okresie od [...] r. do [...] października 2018 r.

Organ stwierdził, że na dzień rozpatrywania sprawy przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w przypadku strony nie zachodzi i jest to okoliczność, która eliminuje skarżącego z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Orzeczona częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza, natomiast nie uniemożliwia mu wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi.

Ponadto organ wyjaśnił, że w myśl art. 14 ust. 1 ustawy emerytalnej oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie zaś z ust. 3 art. 14 tejże ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej.

Prezes ZUS był więc związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS, a przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Jednocześnie Prezes ZUS podkreślił, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty w drodze wyjątku ocenie podlegała również jego sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią bowiem wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do WSA w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. Skarżący podniósł, że obie decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci obrazy art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § k.p.a. oraz art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Zaskarżonym wyrokiem WSA w Warszawie oddali skargę. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że sformułowane przez skarżącego zarzuty dotyczące naruszeń prawa procesowego, tj. obrazy art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. § k.p.a. nie wskazują wad postępowania, którym uchybił organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji, lecz w gruncie rzeczy podważają orzeczenie komisji lekarskiej, na podstawie której wnioskodawcy odmówiono świadczenia, o którym mowa w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - o czym świadczyć ma szeroko przedstawiony w uzasadnieniu skargi opis stanu zdrowia skarżącego.

WSA stwierdził, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku przez Prezesa w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie jest możliwe w stosunku do ubezpieczonego oraz pozostałym po nich członkom rodziny, jeżeli wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że ze znajdującego się w aktach orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] lipca 2022 r. wynika, że skarżący - na dzień wydania zaskarżonej decyzji – jest częściowo niezdolny do pracy do 30 czerwca 2023 r. W stosunku do skarżącego częściowa niezdolność do pracy powstała we [...] r., z tym, że w okresie od [...] r. do 31 października 2018 r. wnioskodawca miał orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy. Powyższa "całkowita niezdolność do pracy" skarżącego w wymienionym terminie, z punktu widzenia badania legalności zaskarżonej decyzji w świetle wskazanych wcześniej przesłanek materialnoprawnych przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie może być jednak brana pod uwagę jako wiążąca dla organu czy też sądu, gdyż aktualna na dzień wydania zaskarżonej decyzji przesłanka "niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy" nie zachodzi. Prezes ZUS zatem prawidłowo stwierdził, że jest to okoliczność, która eliminuje skarżącego z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku.

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie wniósł skarżący, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS polegającą na niedostrzeżeniu przez WSA w Warszawie, że:

a) "z analizy akt sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego, w tym w szczególności ze znajdującego się w aktach orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] lipca 2022 r. wynika, że skarżący - na dzień wydania zaskarżonej decyzji - jest częściowo niezdolny do pracy do 30 czerwca 2023 r.", jednak należy zauważyć, że wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, skarżący złożył w dniu 3 września 2021 r., natomiast pierwsza decyzja w sprawie została wydana po blisko 7 miesiącach od dnia złożenia wniosku, podczas gdy w międzyczasie w dniu 21 grudnia 2021 r. (czyli w trakcie trwającego przed ZUS-em postępowania o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku) wydano orzeczenie komisji lekarskiej ZUS, w którym stwierdzono, iż skarżący jest jedynie częściowo niezdolny do pracy; zasadnym bowiem przy prowadzeniu postępowania w I instancji było przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego, choćby w zakresie przesłuchania świadków w sprawie, tj. mamy skarżącego, brata skarżącego, czy narzeczonej skarżącego na okoliczności wskazane we wniosku; nie dokonano też wywiadu środowiskowego w zakresie spełnienia przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, czego nie zauważył WSA w Warszawie, a co ma wpływ na wynik sprawy;

b) decyzję z [...] kwietnia 2022 r. oparto na niepełnej podstawie prawnej, gdyż w podstawie decyzji wskazano niepełny przepis prawa, na podstawie którego wydano decyzję administracyjną, bowiem wskazano jedynie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 poz. 504), podczas gdy prawidłowa podstawa prawna do wydania decyzji w I instancji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504), a zauważył ją dopiero organ II instancji w wydanej decyzji Prezesa z 20 października 2022 r., co w konsekwencji oznacza, iż oba organy I i II instancji orzekały na innej podstawie prawnej, czego nie zauważył Sąd pierwszej instancji, a co ma wpływ na wynik sprawy, co świadczy o braku spójności w tej kwestii, a ww. okoliczność skutkuje wydaniem błędnego wyroku przez WSA w Warszawie;

c) niezbadano wszystkich okoliczności sprawy poprzez każdorazowe odniesienie się do każdej z przesłanek, a uzasadnienie do decyzji II instancji jest mało szczegółowe i lakoniczne, wyjaśnia jedynie, że skarżący jest częściowo niezdolny do pracy do 30 czerwca 2023 r., podczas gdy należy mieć na uwadze okoliczności złożenia wniosku o przyznanie reny w z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, tj. pełnej dokumentacji medycznej, która jest obszerna, a z której wynika, iż skarżący cierpi na bóle kręgosłupa, ma rozpoznany kręgozmyk, a także przeżywa zaburzenia psychiczne i tym zakresie też się leczy; należy zauważyć, iż skarżący w swoich wyjaśnieniach wykazywał, iż od wielu lat leczy się, jest osobą niepełnosprawną, a choroba już została rozpoznania w wieku młodzieńczym, wówczas jego choroba pozwalała na wydane orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, podczas gdy po złożeniu wniosku z 3 września 2021 r. (w trakcie trwania postępowania) orzeczono, iż może iść do pracy ze schorzeniami, jakie posiada, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji odmownej w zakresie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, czego Sąd pierwszej instancji w swoim wyroku nie zauważył.

II. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.art. 156 §1 pkt 2 k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, a w przedmiotowej sprawie organ I instancji oparł swoją decyzję na niepełnej podstawie prawnej, tj. art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504), podczas gdy prawidłowa podstawa prawna do wydania decyzji w I instancji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504).

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do WSA celem ponownego rozpoznania, rozpoznanie sprawy na rozprawie i zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej pełnomocnika ustanowionego z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie postawionych zarzutów.

Strona przeciwna złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną, wnosząc o jej oddalenie w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy postawione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Nie ma on natomiast prawa badania, czy w sprawie wystąpiły inne niż podniesione w skardze kasacyjnej naruszenia prawa, które mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone.

Z powyższego wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

W treści środka odwoławczego powołano się na obie podstawy kasacyjne z art. 174 p.p.s.a.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przechodząc zatem do oceny zarzutu naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego błędną wykładnię, wyjaśnić należy, iż zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Regulacja ta ma charakter szczególny, albowiem pozwala na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Z treści omawianego przepisu wynikają przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tą możliwość.

Z art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Zgodnie z art. 14 ust. 1 powołanej ustawy oceny niezdolności do pracy oraz jej stopnia dokonuje lekarz orzecznik ZUS. Stosownie do art. 14 ust. 2a ustawy, od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia. Orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji (art. 14 ust. 3 ustawy).

W świetle art. 4 pkt 6 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 66 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) Prezes ZUS jest organem rentowym.

W związku z powyższym rozstrzygając wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Prezes ZUS zobowiązany był do oceny, czy skarżący spełnia ustawowy warunek całkowitej niezdolności do pracy. Ustalenia tego organ musiał dokonać w oparciu o orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2022 r., z którego wynika jednak, iż skarżący jest jedynie częściowo niezdolny do pracy. Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, organ nie mógł pominąć tego dowodu i prowadzić w tym zakresie dodatkowego postępowania wyjaśniającego, a w szczególności przesłuchiwać na tę okoliczność świadków lub przeprowadzać wywiad środowiskowy, jak to podniesiono w zarzucie I.a skargi kasacyjnej.

Podkreślić należy, iż w postępowaniu dotyczącym świadczenia w drodze wyjątku nie istnieje możliwość weryfikowania orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS, a organ rozstrzygając sprawę w drodze decyzji administracyjnej, związany jest treścią takiego orzeczenia. Orzeczenie o niezdolności do pracy stanowi bowiem okoliczność faktyczną, która podlega ocenie w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Ocena takiego orzeczenia w ramach tego postępowania sprowadza się jednak wyłącznie do zbadania, czy jego treść odpowiada wymogom zawartym w art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach. Badanie orzeczenia w przedmiocie niezdolności do pracy ma charakter wyłącznie formalny, a poza zakresem zainteresowania w postępowaniu w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku pozostaje natomiast kwestia prawidłowości ustalenia stopnia niezdolności do pracy.

Wskazać też trzeba, że stosownie do art. 14 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach, Prezes ZUS wykonuje nadzór nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy. W jego ramach, na podstawie art. 14 ust. 2d ustawy o emeryturach i rentach, Prezes ZUS, w terminie 14 dni od dnia wydania orzeczenia przez lekarza orzecznika, może zgłosić zarzut wadliwości orzeczenia i przekazać sprawę do rozpatrzenia komisji lekarskiej. Należy jednak oddzielić postępowanie, którego wynikiem jest wydanie orzeczenia o niezdolności do pracy od postępowania, które zakończone jest decyzją w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Sprawy z zakresu niezdolności do pracy nie mają charakteru spraw administracyjnych. Stąd też spod oceny sądu administracyjnego wyłączeniu podlegają kwestie związane z postępowaniem dotyczącym orzeczenia o niezdolności do pracy (takie, jak np. wyłączenie konkretnego lekarza orzecznika). Tym samym twierdzenia o zaniechaniu przez sąd administracyjny kontroli prawidłowości ustalenia stopnia niezdolności do pracy nie mogą stać się skuteczną podstawą zarzutów skargi kasacyjnej. Sąd ograniczony jest do oceny prawidłowości zastosowania przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Kwestie związane z dochodzeniem do orzeczenia o niezdolności do pracy i jego ewentualnej weryfikacji należą do sfery, która nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Zarzuty skargi kasacyjnej, które sprowadzają się w swej istocie do zakwestionowania orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] lipca 2022 r. o częściowej niezdolności skarżącego do pracy - są zatem nieuzasadnione.

Reasumując, jeżeli w chwili orzekania w przedmiocie prawa do świadczenia w drodze wyjątku skarżący legitymował się orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy, to zasadnie Sąd I instancji uznał, że brak było podstaw do przyznania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnioskowanego świadczenia. W opisanej sytuacji zbędnym było też badanie przez organ pozostałych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jako że – jak już powyżej wyjaśniono - przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tą możliwość.

Odnosząc się z kolei do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na niepełnej podstawie prawnej, tj. art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podczas gdy prawidłową podstawę prawną do wydania decyzji w I instancji stanowi art. 83 ust. 1 tej ustawy, wskazać należy, że w przypadku zarzutu naruszenia przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wykazania wymaga, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa w stopniu rażącym. W doktrynie przyjmuje się, że błędnej wykładni przepisów lub nieodpowiedniego ich zastosowania nie można utożsamiać z pojęciem rażącego naruszenia prawa, a przecież tylko w takim wypadku wchodzić w grę może skuteczne domaganie się wzruszenia decyzji na podstawie przywołanego przepisu (zob. J. Borkowski [w] J. Borkowski, B. Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz., wyd. C. H. Beck, Warszawa 2002, str. 711). Jednocześnie judykatura uwypukla, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz skutki, które wywołuje decyzja, uznana za rażąco naruszającą prawo. Chodzi tu o skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie rozstrzygnięcia jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lipca 2022 r., sygn. akt III OSK 1956/21, źródło CBOSA). W tej mierze skarga kasacyjna nie zawierała żadnego wywodu prawnego, co czyni podniesiony zarzut bezskutecznym. Ponadto zauważyć należy, że niewskazanie pełnej podstawy prawnej w decyzji nie powoduje, że decyzja taka wydana jest z rażącym naruszeniem prawa bądź bez podstawy prawnej, jeżeli podstawa rozstrzygnięcia istnieje w krajowym porządku prawnym. Błędne, niepełne powołanie podstawy prawnej decyzji stanowi wadę formy decyzji i nie może być zakwalifikowane jako działanie bez podstawy prawnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 marca 2020 r., sygn. akt I OSK 2697/19 oraz 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 252/19, dostępne w CBOSA). W świetle powyższego podniesiony zarzut nie może zatem odnieść zamierzonego skutku.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji.

Sąd nie orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, albowiem na podstawie art. 258-261 P.p.s.a. w tej materii wyłącznie właściwe są wojewódzkie sądy administracyjne.