Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1658/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 70
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 30 ust. 3, art. 33
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń (spr.) Protokolant Jarosław Poturnicki po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 3050/15 w sprawie ze skargi S. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta Płock z dnia [...] marca 2015 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 lutego 2017 r. oddalił skargę S. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia [...] czerwca 2015 r., w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu [...] października 2014 r. Zastępca Dyrektora MOPS w Płocku działając z upoważnienia Prezydenta Płocka wystawił tytuł wykonawczy nr. [...], w którym wskazał S. P. jako zobowiązanego do zapłaty kwoty głównej 6120 zł oraz naliczonych odsetek od daty 1 lipca 2010r. do daty wystawienia tytułu wykonawczego w wysokości 3450,50 zł, z dalszym biegiem odsetek. W podstawie faktycznej wskazał nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny. W podstawie prawnej wskazał art. 30 ustawy z dnia 18 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr. 139 ze zm.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000r., nr. 98, poz.1071 ze zm.) powołując decyzję z [...] maja 2010 r. o nr. [...].

Pismem z dnia 11 lutego 2015 r. skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Płocku, Prezydent Miasta Płocka, jako organ egzekucyjny, wysłał zawiadomienie o zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego.

Pismem z dnia 14 lutego 2015 r., zatytułowanym "skarga", uzupełnionym na wezwanie organu pismem z dnia 9 marca 2015 r., S. P. wniósł zarzut prowadzenia egzekucji "pobranego-(rzekomo)-nienależnego zasiłku pielęgnacyjnego". Wskazał, że został niesłusznie zobowiązany do zwrotu, że sprawa się jeszcze nie zakończyła w sądzie administracyjnym, gdyż wniósł zażalenia w dniach z 4 września i 8 listopada 2014 r.

Postanowieniem z dnia z dnia [...] marca 2015 r., Nr [...] wydanym z upoważnienia Prezydenta Miasta Płocka, Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Płocku, działając jako wierzyciel, na podstawie art. 17 § 1, art. 18 i art. 34 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu administracyjnym w administracji ( Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm., dalej u.p.e.a.) uznał zarzuty zobowiązanego S. P. za nieuzasadnione.

W wyniku rozpoznania zażalenia SKO w Płocku wydało zaskarżone postanowienie z dnia [...] czerwca 2015 r. o utrzymaniu w mocy postanowienia wierzyciela z dnia [...] marca 2015 r. W uzasadnieniu postanowienia SKO powołało się na stan faktyczny wskazany w postanowieniu wierzyciela potwierdzając tym samym wydanie przez siebie, w ramach postępowania odwoławczego, dwóch decyzji z dnia z dnia [...] maja 2010 r., Nr [...] oraz decyzji z dnia [...] lipca 2010 r., Nr [...] utrzymujących w mocy decyzje organu I instancji stwierdzające nienależne pobranie kwoty dochodzonej w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym. SKO wskazało dalej treść przepisu art. 33 § 1, art. 34 ust.1 i ust.1a u.p.e.a. i podniosło, że stosownie do art. 34 § 1a ustawy - jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Zatem nie było podstaw do uwzględnienia zażalenia.

Pismem z dnia 28 czerwca 2015 r. S. P. (skarżący) złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie SKO z dnia [...] czerwca 2015 r. Wskazał, ze skargę wnosi "pod zarzutem naruszenia prawa."

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał że, skarga nie jest zasadna.

Sąd I instancji stwierdził, że skarżący pomija milczeniem wydane decyzje nakazujące zwrot przedmiotowego świadczenia. Nie odnosi się też do wyroków wskazanych przez organy, tj. o sygn. akt I SA/Wa 1541/10 i I OSK 988/11. Z treści tych wyroków, znanych sądowi orzekającemu z urzędu, wynika, że przedmiotem ich rozpoznania była odpowiednio decyzja SKO w Płocku z dnia [...] maja 2010 r. nr. [...] utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Płocka przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Płocku w dniu [...] maja 2010 r., stwierdzającą nienależnie pobrane świadczenie w kwocie 5.202,00 zł. z tytułu nienależnie pobranego świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 marca 2007 r. do 31 grudnia 2009 r. ( wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1541/10, oddalający skargę S. P.) oraz oddalenie skargi kasacyjnej skarżącego od wyroku I SA/Wa 1541/10 – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2011 r., sygn. akt I OSK 988/11. Zatem podnoszenie zarzutu co do braku istnienia należności ustalonej zaskarżalną decyzją administracyjną jest w świetle art. 34 § 1a u.p.e.a. niedopuszczalne, co słusznie wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Odnosząc się natomiast do zarzutu przedawnienia roszczenia wskazać należy, że zgodnie z uzasadnieniem wyroku wydanego w sprawie I SA/Wa 1541/10, podstawę prawną nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego stanowił przepis art. 16 ust.1, ust.2 pkt 2 i ust.4 w zw. z art. 30 ustawy z dnia 18 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (obecnie Dz. U. z 2016r. poz. 1518 j.t. ze zm.). Według art. 33 ust.1 tej ustawy do finansowania świadczeń rodzinnych mają zastosowanie przepisy o finansach publicznych. W myśl natomiast art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych ( Dz. U z 2016 r. poz. 1870 j.t. ze zm., dalej u.f.p.) określającego środki publiczne stanowiące niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym, w punkcie 7 wskazano dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw. Zgodnie zaś z treścią art. 67 u.f.p.: "Do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, 868, 996 i 1579) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, z późn. zm., dalej o.p.)." Zatem do przedawnienia roszczenia w myśl powyższego przepisu ma odpowiednie zastosowanie art. 70 § 1 o.p. o brzmieniu: "Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku." Zgodnie natomiast z treścią odpowiednio stosowanego w tej sprawie przepisu art. 21 § 1 pkt.2 o.p. "zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania." Decyzja pierwsza zapadła [...] maja 2010 r., została doręczona skarżącemu, gdyż się od niej odwołał, decyzja odwoławcza zapadła również w 2010 r. Przypomnieć należy, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia SKO w Płocku powołując się na stan faktyczny wskazany w postanowieniu wierzyciela potwierdziło tym samym wydanie przez siebie, w ramach postępowania odwoławczego, dwóch decyzji z dnia z dnia [...] maja 2010 r., Nr [...] oraz decyzji z dnia [...] lipca 2010 r., Nr [...] utrzymujących w mocy decyzje organu I instancji stwierdzające nienależne pobranie kwoty dochodzonej w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym. Tym samym początek 5 letniego biegu przedawnienia roszczenia rozpoczął się 1 stycznia 2011 r. i bez zawieszenia lub jego przerwania upłynąłby z końcem roku kalendarzowego 2015. WSA wskazał, że zgodnie z art. 70 § 4 o.p.: " Bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny." Zgodnie z treścią pisma skarżącego z dnia 14 lutego 2015 r. otrzymał on w dniu 12 lutego 2015 r. zawiadomienie o zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego od organu egzekucyjnego. Zatem nie doszło do przedawnienia roszczenia.

Z tych względów sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 j.t. ze zm., dalej p.p.s.a.), oddalił skargę.

S. P. zaskarżył wyrok w całości, wnosząc o uchylenie' zaskarżonego, wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu poniesionych kosztów postępowania kasacyjnego, a także o przyznanie na rzecz pełnomocnika działającego z urzędu kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym albowiem nie zostały one uiszczone w całości ani w części. Jednocześnie skarżący oświadczył, iż zrzekam się przeprowadzenia rozprawy w postępowaniu wywołanym niniejszą skargą kasacyjną.

Wyrokowi, w trybie art. 174 pkt 1) p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy tj. art. 134§ 1 p.p.s.a. polegające na nie uwzględnieniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy naruszenia przepisu prawa nie wskazanego przez stronę skarżącą, a pozwalającego na ustalenie przedawnienia należności objętej egzekucją, co do prowadzenia której zgłoszono zarzuty, a także w trybie art. 174 pkt 2) p.p.s.a. zarzucam naruszenie prawa materialnego polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 70 o.p. co do terminu przedawnienia należności objętych postępowaniem i nie zastosowanie art. 30 ust. 3 i 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu skarżący przedstawił argumenty mające świadczyć o trafności zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 183 § 1 p.p.s.a. stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., nie zachodzą. Należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z treści zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.

W sprawie bezsporne jest, że wobec skarżącego zastały wydane przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Płocku, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Płocka decyzje stwierdzające nienależnie pobrane świadczenie z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 5.202,00 zł za okres od 01 marca 2007 r. do 31 grudnia 2009 r. (decyzja z dnia [...] maja 2010 r.) oraz w kwocie 918,00 zł (decyzja z dnia [...] czerwca 2010 r.). Decyzje te zostały utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku odpowiednio decyzjami z dnia [...] maja 2010 r. i [...] lipca 2010 r. Decyzje te były przedmiotem postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie I SA/Wa 1541/10, w którym wyrokiem z dnia 29 października 2010 r. oddalono skargę S. P. Wyrokiem z dnia 28 października 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny, sygn. akt I OSK 988/11 oddalił skargę kasacyjną.

W dniu 19 maja 2014 r. skarżący został upomnieniem wezwany przez MOPS w Płocku do zapłaty kwoty nienależnie pobranego świadczenia oraz odsetek. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Płocku, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Płocka w dniu [...] października 2014 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...], w którym wskazał skarżącego jako zobowiązanego do zapłaty: kwoty głównej 6.120,00 zł, naliczonych odsetek od dnia 01 lipca 2010 r. w kwocie 3.450,50 zł oraz dalszych odsetek. Pismem z dnia 11 lutego 2015 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Płocku Prezydent Miasta Płocka działając jako organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego S. P.

W tych niekwestionowanych okolicznościach sprawy spór sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy nastąpiło przedawnienia należności objętej egzekucją. W ocenie WSA, z uwagi na to, że w sprawie ma odpowiednie zastosowanie art. 70 § 1 o.p., to nie doszło do przedawnienia roszczenia.

W ocenie składu orzekającego stanowisko to nie jest prawidłowe. Prawdą jest, że w myśl art. 33 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do finansowania świadczeń rodzinnych mają zastosowanie przepisy o finansach publicznych. Regulacja taka oznacza zatem to, że w zakresie nieuregulowanym w art. 33 ustawy o świadczeniach rodzinnych, finansowanie świadczeń rodzinnych powinno odbywać się z uwzględnieniem regulacji zawartych w ustawie o finansach publicznych. Nie można jednak zapominać, że art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadził instytucję przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Należności te ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja je ustalająca stała się ostateczna. Dlatego w tej kategorii spraw nie ma zastosowania termin przedawnienia o którym mowa w art. 70 § 1 o.p.

Podkreślić należy, że ustawodawca określił trzyletni termin przedawnienia, liczony od dnia, w którym decyzja ustalająca należność stała się ostateczna. W rozpoznawanej sprawie decyzje ustalającej skarżącemu kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego zostały utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku, odpowiednio decyzjami z dnia [...] maja 2010 r. i [...] lipca 2010 r. i stały się ostateczne. Wobec powyższego i brzmienia art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodzić trzeb się ze skarżącym, że przedawnienie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń nastąpiło kolejno 1 czerwca 2013 r. i 15 lipca 2013 r. Oczywiście o ile nie zaistniało jakiekolwiek ze zdarzeń wskazanych w art. 30 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie, z którym bieg przedawnienia przerywa: 1) odroczenie terminu płatności należności, 2) rozłożenie spłaty należności na raty, 3) zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony - przy czym po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo odpowiednio od dnia następującego po dniu odroczenia terminu płatności należności, rozłożenia spłaty należności na raty lub zastosowania środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, uznając zasadność skargi kasacyjnej, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpatruje wniosku pełnomocnika ustanowionego z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym, gdyż orzeka o tym w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, w drodze odrębnego postanowienia, wydanego na posiedzeniu niejawnym, referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 p.p.s.a.). Na postanowienie wydane w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu przysługuje odpowiednio sprzeciw (art. 259 § 1 i 2 p.p.s.a.) lub zażalenie (art. 227 p.p.s.a.). W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony do orzekania w przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, w sprawach należących do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych, w ramach kontroli instancyjnej postanowień rozstrzygających wspomnianą kwestię.