Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 240/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 190
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędzia WSA Artur Kot, Protokolant Sekretarz sądowy Dominika Jeromin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2017 r. w Radomiu sprawy ze skargi "[...]" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz skarżącej "[...]" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej jako "organ odwoławczy" lub "Dyrektor ARiMR") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej jako "Kierownik ARiMR" lub "organ I instancji").

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym sprawy:

Wnioskiem z dnia 15 maja 2006 r. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej jako "spółka", "beneficjent" lub "skarżąca") wystąpiła o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2006 r. W dniu 31 lipca 2006 r. spółka złożyła korektę wniosku, a następnie 4 sierpnia 2006 r. oświadczenie o cofnięciu wniosku w części działek.

W dniach 11 sierpnia, 17-18 sierpnia oraz 7 września 2006 r. w gospodarstwie beneficjenta przeprowadzono kontrole, które na działkach o symbolach: I, S, T i Y wykazały nieprawidłowości, polegające na zadeklarowaniu większej powierzchni działki rolnej niż powierzchnia stwierdzona. Na działkach rolnych o symbolu D, T, V, Z, AA, AC stwierdzono z kolei, że działka lub jej część nie była utrzymana w dobrej kulturze rolnej (niespełnienie wymagania dotyczącego koszenia okrywy roślinnej i jej usunięcia, co najmniej raz w roku w terminie do dnia 31 lipca). Organ I instancji ustalił, że w stosunku do działek ewidencyjnych spółka przedstawiła dowody, z których wynikało, że działki te lub ich części znajdują się w jej posiadaniu od 31 sierpnia 2005 r. do 30 listopada 2011 r., zgodnie z umową przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego zawartą w dniu 31 sierpnia 2005 r. pomiędzy P. M. a R. M., reprezentującą spółkę. Odnośnie pozostałych 32 działek zadeklarowanych we wniosku, celem wykazania posiadania spółka złożyła warunkowe umowy przeniesienia posiadania nieruchomości rolnej. Odnosząc się do tych dowodów organ stwierdził, że nie została określona data zawarcia umowy, a z załączonych protokołów wynikało, że wymienione działki ewidencyjne bądź ich części nie są użytkowane rolniczo przez "przenoszącego" ani osoby trzecie, a "przenoszący" zapewnia o możliwości koszenia użytków zielonych od 1 lipca 2006 r. Organ I instancji ustalił zatem, że w dniu złożenia wniosku wskazane działki nie były w posiadaniu beneficjenta. Wedle informacji uzyskanych od Agencji Nieruchomości Rolnych (ANR), data zawarcia przez P. M., R. M., bądź którąkolwiek ze spółek: [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., [...]Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., umowy dzierżawy działek pozostających w zasobie ANR jest późniejsza od dnia złożenia wniosku. Przeniesienie posiadania działek mogło zatem nastąpić nie wcześniej niż w dniu zawarcia umowy. Organ stwierdził ponadto, że w dniu wydania decyzji spółka nie była posiadaczem działek ewidencyjnych o pow. 43,8890 ha, 16,81110 ha oraz 62,07 ha, bowiem data wygaśnięcia umowy dzierżawy pomiędzy ANR a P. M., R. M., bądź którąkolwiek z przedstawionych powyżej spółek jest wcześniejsza od daty wydania decyzji. Zdaniem organu, dzierżawcy wymienionych działek nie mogli dysponować daną nieruchomością.

W stosunku do 21 działek organ I instancji ustalił, że spółka zgłosiła je do płatności pomimo niespełnienia dwóch warunków, tj. w dniu złożenia wniosku nie była posiadaczem działek oraz w dniu wydania decyzji nie jest w ich posiadaniu. Posiadana dokumentacja wskazuje, że na powyższe działki P. M. zawarł krótkoterminową umowę dzierżawy, w konsekwencji czego spółka, składając wniosek

o przyznanie płatności, powinna być świadoma, iż w dniu wydania decyzji nie będzie

w ich posiadaniu. Z uwagi na to, iż różnica procentowa między powierzchnią działek rolnych zadeklarowaną pierwotnie we wniosku (673,14 ha), a stwierdzoną w czasie kontroli (143,90 ha) wyniosła 367,78%, Kierownik ARiMR decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. odmówił przyznania płatności OB na 2006 r. Jednocześnie spółce naliczono trzyletnie sankcje.

Dyrektor ARiMR decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. utrzymał mocy powyższą decyzję organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 grudnia 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 352/08, uchylił decyzje organów obu instancji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Kierownik ARiMR decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. odmówił przyznania płatności OB na 2006 r. oraz naliczył trzyletnią sankcję. Decyzją z dnia [...] października 2010 r. Dyrektor ARiMR utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 marca 2011 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1100/10 uchylił decyzje obu instancji, uznając, że nie zostały one poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem.

W toku ponownego rozpoznania sprawy z oddziałów ANR do organu I instancji wpłynęły dokumenty stwierdzające, że działki nr: [...] i [...] były w posiadaniu P. M. od dnia 1 czerwca 2006 r., zaś działki o nr : [...],[...],[...],[...] od dnia 17 maja 2006 r. Wskazane nieruchomości nie były użytkowane rolniczo od kilku lat. Przesłuchani w charakterze świadków R. M. i P. M. zeznali, że umowy przeniesienia posiadania dotyczące spornych nieruchomości, w tym również działek obrębu [...] i [...], zostały podpisane w dniu 10 maja 2006 r. w obecności W. G., który przesłuchany w charakterze świadka potwierdził ten fakt. W konsekwencji organ I instancji ustalił, że na dzień złożenia wniosku, tj. na dzień 15 maja 2006 r. spółka nie była w posiadaniu gruntów zadeklarowanych na rok 2006 r. jako działki rolne: AO, AP, APP, AS, BZ, AT, AU, CA, AW, AX, AY, AZ, BB, BC, BD, BE, BŁ, BM, BN, BO, BP, BR, BS, CB, BT, BU, BW, BX. W przypadku Jednolitej Płatności Obszarowej (JPO) oraz Uzupełniającej Płatności Obszarowej (UPO) różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną a stwierdzoną wyniosła powyżej 50 %, tj. 130,63 %. Z płatności wykluczono zatem powierzchnię 380,59 ha.

W konsekwencji powyższych ustaleń Kierownik ARiMR decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. odmówił spółce przyznania płatności bezpośrednich (OB) na 2006 r. z tytułu JPO i UPO oraz nałożył sankcje na okres 3 lat kalendarzowych, następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. Dyrektor ARiMR utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy przyjął za prawidłowe ustalenia Kierownika ARiMR, że wnioskujący o przyznanie płatności beneficjent nie był w posiadaniu wskazanych działek rolnych. Stwierdził też, że w dniu złożenia wniosku spółka nie była posiadaczem działek o określonych numerach. Przeniesienie posiadania działek pozostających w zasobie ANR mogło bowiem nastąpić później niż złożenie wniosku i nie wcześniej niż w dniu zawarcia ww. umowy. Jednocześnie organ wskazał, że zebrane w sprawie dokumenty dowodzą, że działki nr [...] i [...] nie były w posiadaniu ani P. M. ani R.M. ani żadnej ze spółek, były nieużytkowane od wielu lat i ulegały systematycznemu zabagnieniu, pozostając w zasobie ANR. Działka nr [...] była zaś wydzierżawiona P. M. od dnia 1 sierpnia 2006 r. do dnia 31 października 2006 r.

Dyrektor ARiMR wyjaśnił, że z przekazanych przez ANR protokołów zdawczo-odbiorczych wynika, że określone działki ewidencyjne zostały wydane dzierżawcy na okres od dnia 1 sierpnia 2006 r. do dnia 31 października 2006 r., a zatem przed datą określoną w dokumentach jako objęcie w posiadanie, spółka nie podjęła na spornych gruntach żadnych czynności związanych z ich użytkowaniem. Organ wskazał ponadto, że spółka nie wniosła zastrzeżeń do treści protokołów, przyznając tym samym, że opisany stan jest zgodny ze stanem faktycznym.

W skardze wniesionej na powołane wyżej rozstrzygnięcie skarżąca wniosła

o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji w całości. Wskazała, że wydane rozstrzygnięcia naruszają prawo, a dokonana przez organy ocena materiału dowodowego przeprowadzona została w sposób dowolny. Zgodnie z wydanymi

w sprawie wyrokami sądu administracyjnego organy miały ustalić datę umów przeniesienia posiadania, zaś z zebranych dowodów wynika, że datą tą był 10 maja 2006 r. W piśmie złożonym w dniu 12 lutego 2012 r. skarżąca wskazała, że ponownie prowadząc postępowanie organy zobowiązane były do przeprowadzenia konkretnego dowodu z przesłuchania stron umów przeniesienia posiadania działek na okoliczności dotyczące daty objęcia poszczególnych działek i ich rolniczego użytkowania. Zalecone przez Sąd dowody przeprowadzono i wynika z nich, iż decydujące znaczenie ma data 10 maja 2006r. Datę tę potwierdzają także zeznania świadka W. G. oraz innych pracowników skarżącej. Jednak orzekające w sprawie organy arbitralnie i dowolnie w sposób nieuprawniony uznały, że wszystkie dowody osobowe są niewiarygodne wobec ich niezgodności z dokumentami pierwotnymi, tj. protokołami zdawczo – odbiorczymi. Wyjaśniła, że protokoły zdawczo – odbiorcze do umów z ANR były przedmiotem badania Sądu m.in. w sprawie VIII SA/Wa 770/12, gdzie Sąd uznał, iż protokoły zdawczo – odbiorcze należy traktować jako dokumenty prywatne, nie można jednak uznać, iż zostały wystawione przez organ, są to dokumenty zawierające oświadczenia organu i strony co do przekazania gruntów w posiadanie danego podmiotu (skarżącej spółki). Skoro protokoły te nie mają wzmocnionej mocy dowodowej, to organy administracyjne powinny ze szczególną rozwagą dokonać rozpatrzenia wniosków dowodowych skarżącej. Skarżąca wskazywała na okoliczności wejścia w posiadanie zakwestionowanych gruntów rolnych, powołując się jednocześnie na określone dowody, w tym w postaci dokumentacji oraz świadków. Pominięcie przez organy administracyjne tych dowodów oraz wynikających z nich okoliczności i ustalenie stanu faktycznego wyłącznie na podstawie protokołów zdawczo-odbiorczych stanowiło naruszenie przepisów regulujących przebieg postępowania dowodowego.

Wyrokiem z dnia 19 lutego 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 781/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną. WSA stwierdził, że rozstrzygając niniejszą sprawę był związany ustaleniami, które zapadły w toku rozpoznawania spraw o sygn. akt VIII SA/Wa 352/08 oraz VIII SA/Wa 1100/10. W ocenie Sądu, organy naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, poprzez przyjęcie "wyższości protokołów zdawczo-odbiorczych" jako dowodów nad innymi dowodami i niewyjaśnienie rozbieżności między protokołami zdawczo - odbiorczymi a zeznaniami świadków. Zdaniem Sądu, organy dokonały nieuprawnionej oceny materiału dowodowego, nie dokonały szczegółowej oceny dowodów wskazanych przez skarżącą oraz ustaliły stan faktyczny "w przeważającym zakresie na podstawie protokołów zdawczo - odbiorczych".

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Dyrektora ARiMR, wyrokiem z dnia 9 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1128/13, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał m.in., że uzasadnienie stanowiska sądu I instancji jest powierzchowne i ogólnikowe, ponieważ nie uwzględnia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz oceny tego materiału dokonanej przez organy w uzasadnieniu decyzji. Zdaniem sądu kasacyjnego, WSA nie wykazał, że organy naruszyły art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; powoływanej dalej jako: "k.p.a."), który co do zasady organom powierza ocenę, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

W ocenie NSA, skarżący kasacyjnie organ trafnie podnosi, że dokonał ustaleń co do daty objęcia określonych działek w posiadanie przez skarżącą na podstawie protokołów zdawczo - odbiorczych nie dlatego, że dokumenty te mają szczególną moc dowodową, ale dlatego, że uznał je za wiarygodne.

Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 43/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ponownie rozpoznając sprawę, oddalił skargę spółki, uznając zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem pomimo jej częściowo błędnego uzasadnienia.

Sąd wskazał na treść art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.") i stwierdził, że jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1128/13. Sąd podkreślił przy tym, że z określenia "związany wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, iż wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, gdyż ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa. Przywołany wyrok NSA z 9 września 2014 r. nie zawiera zaś wykładni prawa.

Następnie Sąd podniósł, że skoro skarżąca przed 1 sierpnia 2006 r. nie znała granic działek ewidencyjnych nr [...] i [...] (działka rolna BX), które dopiero w tej dacie były przedmiotem okazania w terenie i wydania na żądanie dzierżawcy P. M., zasadne jest stwierdzenie, że spółka nie miała możliwości władania tymi działkami. Nie znając ich położenia, nie miała ona bowiem możliwości rzeczywistego, rolniczego gospodarowania na tym gruncie w chwili składania wniosku. Ponadto WSA stwierdził, że w dacie 1 sierpnia 2006 r. działka nr [...] w całości była porośnięta samosiejkami, zaś działka nr [...] w części, co wynika z protokołu zdawczo – odbiorczego. Stan zagospodarowania tych działek potwierdza, w ocenie Sądu, brak ich rolniczego użytkowania w dacie ubiegania się o płatności. Sąd podniósł, że tożsame uwagi odnośnie braku znajomości granic, ich okazania w terenie, wydania oraz daty okazania dotyczą również innych działek ewidencyjnych o wskazanych numerach. WSA

w dalszej części uzasadnienia stwierdził, że określone działki w dniu 1 sierpnia 2006 r. w całości lub w częściach procentowych porośnięte były samosiejkami – niektóre nawet wieloletnimi; inne działki były w znacznej części porośnięte kępami łozy i wierzby.

W ocenie WSA, również stan zagospodarowania tych działek w dacie okazania ich granic i ich wydania (1 sierpnia 2006 r.) potwierdza zatem brak ich rolniczego użytkowania na dzień składania wniosku o przyznanie płatności. Stanowisko takie zasadnie przyjęły organy, wykluczając określone działki z płatności. W związku

z powyższym Sąd stwierdził, że wskazane grunty rolne nie były w posiadaniu skarżącej w dacie ubiegania się o płatności, a także część z nich nie była utrzymywana w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, a zatem nie została spełniona przesłanka z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r.

o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40 ze zm.; powoływanej dalej jako: "ustawa o płatnościach"), dotycząca posiadania gruntów rolnych.

Sąd wskazał, że w odniesieniu do pewnych działek organy również odmówiły wnioskującej spółce przyznania płatności. W stosunku do tych działek w aktach sprawy znajdują się bowiem dwie grupy dowodów. I tak na przykład działka rolna AO objęta jest protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 1 czerwca 2006 r. zawartym między ANR

a P. M., w którym uczyniono adnotację – grunty wolne od upraw.

Z protokołów wynika, że określone działki ewidencyjne nie były użytkowane rolniczo od dnia przyjęcia do zasobu, niektóre działki były wolne od upraw, niektóre nie były użytkowane rolniczo od dwóch lub więcej lat. Inne działki rolne, objęte protokołami zdawczo – odbiorczymi z dnia 17 maja 2006 r., zawartymi pomiędzy stroną przekazującą ANR a przejmującym P. M., również nie były użytkowane rolniczo od kilku lat.

Sąd podkreślił, że wskazane wyżej działki ewidencyjne objęte były również umowami warunkowego przeniesienia posiadania nieruchomości rolnych, zawartymi pomiędzy P. M. (zwanym dalej: "Przenoszącym"), a [...] spółką z o.o. reprezentowaną przez R. M. (zwaną dalej: "Przejmującym"). Umowy te dotyczą przeniesienia posiadania określonych nieruchomości rolnych, pod warunkiem zawarcia przez Przenoszącego umowy dzierżawy z ANR. WSA wskazał, że Przenoszący oświadczył, iż nieruchomość nie jest użytkowana rolniczo przez niego i osoby trzecie oraz zapewnił o możliwości koszenia użytków zielonych począwszy od 1 lipca 2006 r. Umowy zawarte były na czas nieokreślony i nie były opatrzone datą. Do umów dołączono protokół z 17 maja 2006 r., z którego wynika, że po spełnieniu się warunku zakreślonego w umowie, traci ona charakter umowy warunkowej. W ocenie Sądu, umowy te nie stanowią dowodu na to, że w dniu 15 maja 2006 r. skarżąca spółka była posiadaczem działek, do których ubiega się o przyznanie dopłaty. Dokumenty te nie mają waloru wiarygodności z wielu powodów. Żaden z nich nie został opatrzony datą, co może prowadzić do ustalenia, że były one konstruowane tak, by możliwe było w przyszłości wskazanie na dowolną datę ich zawarcia. Określony brak dotyczy wszystkich jakoby zawartych we wskazywanej dacie umów. WSA podkreślił, że ich wiarygodność zasadniczo podważają protokoły przekazania przedmiotowych działek. P. M. wszedł w ich posiadanie z dniem przekazania, a tym samym najwcześniej w tej dacie mógł przekazać posiadanie kolejnemu podmiotowi. Skoro zatem Przenoszący wszedł w ich posiadanie najwcześniej z dniem 17 maja 2006 r., czy 1 czerwca 2006 r., to najwcześniej wówczas mógł to posiadanie przekazać R. M. - Przejmującej. W zaskarżonych decyzjach zasadnie zatem przyjęto, że nie mogła być ona posiadaczem tydzień, czy dwa tygodnie przed wejściem w posiadanie przez podmiot, który jej to posiadanie przekazał. Zdaniem Sądu, nie ma podstaw by odmówić wiary prawdziwości protokołów przekazania i opisanych w nich faktów przekazania posiadania spornych działek P.M..

Zdaniem WSA, organy zasadnie odmówiły wiary zeznaniom świadka W.G. oraz wyjaśnieniom R. M. i P. M.. Jednocześnie Sąd wskazał, że z faktu oglądania działek - lustracji - nie wynika fakt wejścia w ich posiadanie. Sąd uznał, że posiadaczem w tej dacie był podmiot, który przekazał to posiadanie P.M.. Złożone do akt rachunki za paliwo, hotel, zakup materiałów rolnych, polecenia wyjazdu, delegacje służbowe pozostają zaś bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Sąd podzielił dokonaną przez organy ocenę materiału dowodowego w zakresie wymienionych działek rolnych, uznając ją za spójną, logiczną, konsekwentną i korespondującą ze sobą.

Odnośnie części działek, które nie były użytkowane rolniczo, Sąd powtórzył, że nie były one utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, a zatem nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 2 ust. 1 ustawy

o płatnościach.

Sąd podniósł, że wprawdzie działki rolne BS i CB, wbrew twierdzeniom organów nie były objęte protokołem zdawczo - odbiorczym z dnia 1 sierpnia 2006 r., a z dnia 12 maja 2006 r., jednakże okoliczność ta pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie

w sprawie, gdyż działki te winny być wykluczone z płatności, ponieważ stan posiadania nie trwał cały rok objęty wnioskiem o płatność. Z umowy dzierżawy z 24 sierpnia 2006 r. wynika bowiem, że działki te pozostawały w posiadaniu beneficjenta do 31 października 2006 r., gdy tymczasem posiadanie gruntu rolnego, warunkującego przyznanie płatności powinno mieć charakter trwały. WSA jeszcze raz podkreślił, że stan posiadania połączonego z utrzymywaniem gospodarstwa w dobrej kulturze rolnej powinien trwać przez cały rok objęty wnioskiem o płatność.

Reasumując WSA uznał, że organy wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy, zastosowały właściwe przepisy prawa materialnego oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy. Przekonująco uzasadniły swoje decyzje, nie naruszając przy tym granic swobodnej oceny dowodów.

W wyniku wniesienia skargi kasacyjnej przez skarżącą, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 stycznia 2017 r. sygn. akt II GSK 2274/15 uchylił ww. wyrok WSA w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w zakresie dotyczącym działek rolnych BS i CB odpowiadających działce ewidencyjnej [...] w zaskarżonym wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a., ponieważ ocena prawna wyrażona w tym wyroku jest sprzeczna z oceną wyrażoną we wiążącym Sąd wyroku WSA w Warszawie z dnia 30 grudnia 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 352/08. Powyższe zaś skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd I instancji ponownie rozpoznając sprawę weźmie powyższe pod uwagę i oceni prawidłowość zaskarżonej decyzji w kontekście postępowania organów administracji w zakresie dotyczącym działek rolnych BS i CB odpowiadających działce ewidencyjnej [...].

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a, sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontrola zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy bądź przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo też przepisu postępowania w stopniu mającym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności wskazać należy, że niniejsza sprawa była przedmiotem wyrokowania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyniku złożonej przez organ odwoławczy skargi kasacyjnej wyrokiem z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt II GSK 2274/13, uchylił wyrok tutejszego Sądu z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 43/15 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W związku z powyższym Sąd orzekający w tej sprawie, w myśl art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a., związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Powołany wyżej przepis w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania Sądu I instancji, który nie posiada już, na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, swobody w zakresie wykładni prawa, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wyroku wskazał, że w wydanym na gruncie niniejszej sprawy prawomocnym wyroku WSA z dnia 30 grudnia 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 352/08 podkreślono, iż "Organy obu instancji przyjęły bowiem, że podmiot ubiegający się o przyznanie płatności obszarowych powinien w dacie wydawania decyzji rozstrzygającej złożony w tym przedmiocie wniosek być

w posiadaniu zgłoszonych działek. Tymczasem wymóg taki nie wynika z żadnego przepisu prawa, a przepisy powołane przez organy rzeczywiście, jak trafnie podnosi skarżąca, dotyczą innych stanów faktycznych niż zaistniały w niniejszej sprawie. Sąd podziela w tym miejscu pogląd spółki, że jeśli producent rolny władał działką rolną

w 2006 roku w okresie właściwym dla charakteru produkcji, prowadząc na niej produkcję z zachowaniem minimalnych wymogów co do dobrej kultury rolnej i innych stosownych wymagań, to płatność za ten rok mu przysługuje bez względu nawet na utratę jej posiadania po zakończeniu roku produkcyjnego. Istotne jest więc ustalenie przez organy (czego jednak nie dokonano w niniejszej sprawie), kiedy zaczyna się

i kończy rok produkcyjny dla danej grupy upraw, a nie czy w dacie kiedy jest wydawana decyzja administracyjna przyznająca bądź odmawiająca przyznania płatności skarżąca posiadała nadal działki zadeklarowane we wniosku. Jeśli bowiem w okresie produkcyjnym dla danej grupy upraw, spółka posiadała w swoim faktycznym władaniu działki rolne zgłoszone we wniosku pomocowym, prowadząc na nich produkcję

z zachowaniem stosownych w/w wymogów, to zdaniem Sądu stanowiło to wystarczającą przesłankę do przyznania płatności".

Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że wskazana ocena prawna nie utraciła mocy wiążącej ze względu na zmiany prawa lub zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy. Pomimo tego, w odniesieniu do dwóch działek rolnych oznaczonych jako BS i CB odpowiadających działce ewidencyjnej [...] Sąd I instancji w zaskarżonym orzeczeniu podniósł, że wprawdzie działki te, wbrew twierdzeniom organów nie były objęte protokołem zdawczo - odbiorczym z dnia 1 sierpnia 2006 r., a z dnia 12 maja 2006 r., jednakże okoliczność ta pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie, gdyż działki te winny być wykluczone z płatności, ponieważ stan posiadania nie trwał cały rok objęty wnioskiem o płatność. Jak wynika z umowy dzierżawy z 24 sierpnia w 2006 r. działka nr [...] pozostawała w posiadaniu beneficjenta do 31 października 2006 r. Tymczasem posiadanie gruntu rolnego, warunkującego przyznanie płatności powinno mieć charakter trwały. WSA jeszcze raz podkreślił, iż kierując się tym, że płatności przyznawane są w relacji do danego roku kalendarzowego i wypłacane w terminie od dnia 1 grudnia roku, w którym złożono wniosek do dnia 30 czerwca następnego roku (art. 28 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003, a zatem "z dołu", należy przyjmować, że stan posiadania połączonego z utrzymywaniem gospodarstwa w dobrej kulturze rolnej powinien trwać przez cały rok objęty wnioskiem o płatność. Zdaniem WSA wyzbycie się posiadania przed upływem roku kalendarzowego, w którym wnioskowano o płatność sprawia, że odpada przesłanka przyznania płatności za ten rok kalendarzowy. Sąd I instancji dodał, że stanowisko to znajduje potwierdzenie w przepisie art. 2 ust. 4 ustawy o płatnościach, gdzie mowa jest o wysokości płatności w danym roku kalendarzowym, a kolejna ustawa z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego potwierdza tę interpretację.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że we wskazanym wyżej zakresie dotyczącym działek rolnych BS i CB odpowiadających działce ewidencyjnej [...] w zaskarżonym orzeczeniu doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a., ponieważ ocena prawna wyrażona w tym wyroku jest sprzeczna z oceną wyrażoną we wiążącym Sąd wyroku WSA w Warszawie z dnia 30 grudnia 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 352/08.

W ocenie Sądu w składzie obecnie rozpoznającym sprawę, w zakresie dotyczącym działek rolnych BS i CB odpowiadających działce ewidencyjnej [...] o dość znacznej powierzchni (37,50 ha), organy obu instancji wydając swoje decyzje, nie zastosowały się do oceny prawnej zawartej w wyroku z dnia 30 grudnia 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 352/08.

Istotnym dla rozstrzygnięcia w sprawie jest, że tutejszy Sąd w ww. wyroku wskazał, że jeśli producent rolny władał działką rolną w 2006 r. w okresie właściwym dla charakteru produkcji, prowadząc na niej produkcję z zachowaniem minimalnych wymogów co do dobrej kultury rolnej i innych stosownych wymagań, to płatność za ten rok mu przysługuje bez względu nawet na utratę jej posiadania po zakończeniu roku produkcyjnego. Przede wszystkim organy obu instancji nie wyjaśniły jednak, mając na uwadze dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące przyznawania płatności za 2006 r., kiedy zaczyna się i kończy rok produkcyjny dla danej grupy upraw. Sąd w ww. wyroku wskazał również jednoznacznie, że jeśli w okresie produkcyjnym dla danej grupy upraw, spółka posiadała w swoim faktycznym władaniu działki rolne zgłoszone we wniosku pomocowym, prowadząc na nich produkcję z zachowaniem stosownych odpowiednich wymogów, to stanowiło to wystarczającą przesłankę do przyznania płatności.

Powyższe mogło mieć zaś istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem gdyby organy ARiMR ostatecznie nie wykluczyły z płatności ww. działek, to przy odmowie przyznania płatności skarżącej mogłoby nie dojść do nałożenia na nią dodatkowo, dolegliwych sankcji w okresie trzech lat kalendarzowych. Z decyzji organu odwoławczego wynika bowiem, że z pierwotnie zadeklarowanej powierzchni 671,95 ha wykluczono łącznie 380,59 ha. W sytuacji zaś, gdyby jednak nie podlegała wykluczeniu powierzchnia ww. działek, tj. 37,50 ha, to powierzchnia uprawniona do płatności wynosiłaby 343,09 ha i byłaby większa niż powierzchnia wykluczona z płatności, tj. 328,86 ha.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Wskazać należy, że pomimo użycia w ww. przepisie określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach.

Naruszenie przez organy administracyjne postanowień art. 153 p.p.s.a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i powoduje uchylenie ich przez sąd administracyjny. Powyższe stanowi gwarancję przestrzegania przez te organy związania orzeczeniem tego sądu (Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi J. Tarno, wydanie 3, Warszawa 2008, str. 376 i nast.).

W orzecznictwie podkreśla się, że działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376).

Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku,

a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz

w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2014 r. sygn. akt I GSK 534/12, wynika, że: "Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania."

W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. Orzeczenie o kosztach znajduje oparcie w art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. poz. 1800), bowiem skarżąca była reprezentowana przed Sądem przez adwokata. Koszty te stanowią wpis od skargi w wysokości [...] zł, koszty zastępstwa procesowego [...] zł oraz opłata od pełnomocnictwa 17 zł.