Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 460/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 8,  art. 229 pkt 2 ,art. 233 , art. 61a § 1, art. 61 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 53a ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 682
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2023 r. sprawy ze skargi L. W. i M. W. na postanowienie Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Kielcach z dnia 15 czerwca 2023 r. znak: WOA.7722.23.2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 16 czerwca 2023 r. znak: WOA.7722.23.2023 Świętokrzyski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Kielcach (zwany dalej "ŚWINB"), po rozpatrzeniu zażalenia L. i M. W., utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sandomierzu (zwanego dalej "PINB") z dnia 13 kwietnia 2023 r. znak: PINB-NB.501.8.2023 odmawiające wszczęcia z wniosku L. i M. W. postępowania w sprawie zbadania legalności i zgodności z prawem budowlanym oraz warunkami technicznymi budynku mieszkalnego jednorodzinnego oraz posadowionych murów oporowych na terenie działki o nr A należącej do E. i P. S..

W uzasadnieniu powyższego postanowienia ŚWINB wyjaśnił, że w podaniu z dnia 23 lutego 2023 r., skierowanym do PINB w Sandomierzu, L. W. zwróciła się o pilne przeprowadzenie kontroli na działce E. i P. S., prosząc o potraktowanie pisma jako formalnego wniosku, a L. i M. W. za stronę postępowania, gdyż obawiają się o bezpieczeństwo i zdrowie sąsiadów. Nie doszukali się żadnych dowodów, które świadczyłyby o legalności posadowionych na działce A murów oporowych, pełniących zgodnie z definicją prawa wodnego funkcję urządzenia wodnego i mogącego wpływać na stosunki wodne na ich terenie. Pismem z dnia 16 marca 2023 r. PINB poinformował właścicieli działki o Nr ewid. A, a także skarżących o wyznaczeniu terminu czynności kontrolnych, które ostatecznie nie doszły do skutku. Następnie organ I instancji wydał wskazane na wstępie postanowienie z dnia 13 kwietnia 2023 r. Jednocześnie tego samego dnia organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w w/w sprawie.

Zdaniem organu odwoławczego PINB dokonał prawidłowej subsumpcji materiału dowodowego i zasadnie odmówił wszczęcia z wniosku L. i M. W. postępowania administracyjnego w sprawie zbadania legalności i zgodności z prawem budowlanym oraz warunkami technicznymi budynku mieszkalnego jednorodzinnego oraz posadowionych murów oporowych na terenie działki o Nr A należącej do E. i P. S., z uwagi na fakt, że wnoszący podanie nie posiadają legitymacji stron postępowania.

Analizując treść art. 61a §1 K.p.a., który stanowił podstawę prawną postanowienia organu I instancji, w pierwszej kolejności ŚWINB wskazał, że ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. W treści art. 61a § 1 K.p.a. przesądzono zatem, że inicjator postępowania (osoba, która żąda czynności organu) musi legitymować się przymiotem strony, czyli postępowanie musi dotyczyć jego praw lub obowiązków. Od interesu prawnego należy przy tym odróżnić interes faktyczny, kiedy to dany podmiot jest wprawdzie zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak wskazać przepisu prawa, który uprawniałby do żądania stosownych czynności organu administracyjnego. Interes prawny w prawie budowlanym (oprócz oczywiście inwestora, właściciela, użytkownika wieczystego lub zarządcy obiektu budowlanego) ma również właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości sąsiedniej, ale tylko w wypadku, gdy obiekt budowlany ma wpływ na wykonywanie prawa własności przez właściciela nieruchomości sąsiedniej, tj. ogranicza zabudowę tej nieruchomości.

Jak wynika z zebranej przez organ I instancji dokumentacji, działka o Nr ewid. A, na której znajduje się budynek mieszkalny E. i P. S. oraz "murki", oddzielona jest od nieruchomości L. i M. W. (działka o Nr ewid. C) działką o Nr ewid. B, również stanowiącą własność E. i P. S. Budynek mieszkalny, jak również wspomniane "murki", określane przez skarżących jako "mury oporowe" usytuowane na działce o Nr ewid. A, w żaden sposób nie ograniczają zabudowy działki o Nr ewid. C, stanowiącej własność skarżących. Budynek mieszkalny E. i P. S. nie oddziaływuje na prawa właścicieli nieruchomości sąsiedniej. Odnosząc się natomiast do kwestii współwłasności skarżących do działek o Nr ewid. [...] tworzących dojazd do działek prywatnych oznaczonych w zapisach Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego osiedla "[...]" wraz z terenami przyległymi, zatwierdzonego uchwałą Nr XXVII/288/2013 Rady Miasta Sandomierza z dnia 27 marca 2013 r. oraz uchwałą Nr XXVIII/302/2013 z dnia 22 maja 2013 r., ogłoszonego w Dz.Urz. Woj. Świętokrzyskiego z dn. 3 lipca 2013r. poz. 2646 i 2649, symbolem 2CPD, a usytuowanych wzdłuż w/w działek, organ II instancji wyjaśnił, że wykonane elementy zagospodarowania terenu działki o Nr ewid. A, określane przez skarżących jako "mury oporowe", nie wpływają na nieruchomość skarżących, jak również na wydzielony pas gruntu tworzący drogę dojazdową do działki skarżących (działka o Nr ewid. C). "Murki", tj. elementy zagospodarowania działki o Nr ewid. A, zostały wykonane z uwagi na nierówne ukształtowanie terenu wzdłuż warstwic, prostopadle do pasu gruntów tworzących ciąg pieszojezdny 2CPD. Wykonane z kamienia elementy zagospodarowania terenu w postaci niskich "murków" przyczyniły się do wyrównania terenu przed budynkiem mieszkalnym E. i P. S., co w efekcie doprowadziło do urządzenia miejsca postojowego poza wspomnianym ciągiem pieszojezdnym, na terenie działki o Nr ewid. A, stanowiącej własność E. i P. S. Wspomniane elementy zagospodarowania terenu w żaden sposób nie oddziaływują na działki o Nr ewid. [...] tworzące dojazd do nieruchomości skarżących. W związku z powyższym organ prawidłowo odmówił L. i M. W. przyznania statusu strony wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego.

Odnosząc się natomiast do treści zażalenia ŚWINB wskazał, że z samego faktu poinformowania interweniujących pismem z dnia 23 lutego 2023 r. o wyznaczeniu przez tenże organ czynności kontrolnych, które w ostateczności się nie odbyły, nie można wywodzić przyznania skarżącym przymiotu stron postępowania administracyjnego. Czynności kontrolne wyznaczone na podstawie przepisów Prawa budowlanego (art. 81 ust. 4 ustawy) same w sobie nie oznaczają, że organ nadzoru budowlanego prowadzi jurysdykcyjne postępowanie administracyjne. Prowadzone (a w przedmiotowej sprawie wyznaczone) przez organ nadzoru budowlanego postępowanie kontrolne nie jest bowiem równoznaczne z wszczęciem postępowania administracyjnego. Z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli w trybie art. 81 ust. 4 Prawa budowlanego może wystąpić każdy podmiot, który dostrzega potrzebę zbadania stanu faktycznego pod kątem obowiązujących przepisów budowlanych. Dokonanie kontroli na podstawie art. 81 ust. 4 Prawa budowlanego nie jest równoznaczne z wszczęciem postępowania administracyjnego, nie stanowi również oględzin przeprowadzanych na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w toku postępowania administracyjnego.

W skardze na powyższe postanowienie ŚWINB, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, L. W. i M. W. zarzucili:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. Art. 62 ust. 3 ustawy Prawo budowlane w zw. z art. 28 K.p.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że skarżący nie mają interesu prawnego w złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie zbadania legalności i zgodności z prawem budowlanym oraz warunkami technicznymi budynku mieszkalnego jednorodzinnego oraz posadowionych murów oporowych na terenie działki o nr ew. Aprzy ulicy [...] należącej do E. i P. S., a także udziału w tym postępowaniu na prawach strony.

II. Naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. Art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

2. Art. 8 i art. 107 § 3 K.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego postanowienia z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonego postanowienia.

3. Art. 8 § 2 K.p.a. poprzez wydanie postanowienia stojącego w sprzeczności z innym postanowieniem (znak PINB-NB.501.40.2018), w którym w analogicznej sytuacji faktycznej i prawnej ten sam organ uznał L.ę i M. W. za stronę postępowania.

4. Art. 10 § 1 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i uniemożliwienie skarżącym czynnego udziału w postępowaniu dotyczącym legalności i zgodności z prawem budowlanym budynku mieszkalnego jednorodzinnego oraz posadowionych murów oporowych na działce o nr ewid. A przy u licy [...].

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o:

1. uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia PINB z dnia 13 kwietnia 2023 roku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania PINB w Sandomierzu;

2. zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego;

3. rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Uzasadniając swe stanowisko skarżący podnieśli, że ŚWINB nie odniósł się merytorycznie do wszystkich zarzutów wskazanych w zażaleniu z dnia 4 maja 2023 roku, czym doszło do naruszenia art. 8 i art. 107 § 3 K.p.a. Jednym z podniesionych zarzutów było bowiem naruszenie art. 8 § 2 K.p.a. W zażaleniu skarżący odwołali się do postanowień ŚWINB z dnia 16 lipca 2020 roku i z dnia 17 lipca 2020 roku, skoro zaś zostali oni uznani za stronę postępowań prowadzonych w sprawie nielegalnie wzniesionych budynków usytuowanych w pewnej odległości od ciągu pieszo-jezdnego po przeciwnej jego stronie, tym bardziej posiadają interes prawny w tej sprawie, gdzie dokonane przez inwestorów na działce A samowole budowlane przylegają bezpośrednio do granicy działek, a bardzo możliwe że również je przekraczają i wchodzą w obręb ciągu pieszo-jezdnego. Ciąg ten stanowią działki drogowe będące współwłasnością skarżących, jak i stanowi on jedyną drogę dojazdową do ich domu a także biura M. W.

Skarżący wskazali, że – nie zachowując konsekwencji – PINB uznaje E. i P. S. za stronę w postępowaniu przez nich zainicjowanym, a dotyczącym legalności "zasiedlenia" budynku skarżących. Sam fakt graniczenia z działką jest przy tym według organu wystarczający do otrzymania statusu strony postępowania. W takiej samej sytuacji materialno-prawnej fakt bezpośredniego sąsiedztwa działki skarżących nr C z działkami A i B, stanowiącymi jedno gospodarstwo, jak i działki C będącej współwłasnością skarżących oraz właścicieli nieruchomości sąsiednich z powyższymi działkami, nie jest wystarczający do uznania skarżących za stronę prowadzonego postępowania. Nigdy również nie zakwestionowano uczestnictwa skarżących na prawach strony w postępowaniu dotyczącym nakazu rozbiórki ogrodzenia wzdłuż działek A i B od strony drogi dojazdowej stanowiącej ciąg pieszo-jezdny 2CPD. Mury oporowe znajdujące się na działce A wchodzą w obrys ww. ciągu pieszo-jezdnego, zatem skarżący posiadają interes faktyczny jak i prawny w prowadzonym postępowaniu. Na kolejną analogię wskazano w przypadku postępowania dotyczącego weryfikacji legalności i zgodności z dokumentacją projektową systemu odwodnieniowego skarżących, gdzie E. i P. S. zostali automatycznie uznani za stronę tego postępowania, chociaż nie ma żadnych ku temu przesłanek.

Niezrozumiałym jest, dlaczego PINB w Sandomierzu z ogromu postępowań toczących się obecnie lub w przeszłości widzi analogię jedynie w postępowaniu o znaku PINB-NB.501.8.2023, które zostało rozstrzygnięte na korzyść E. i P. S.. Nie bez znaczenia jest fakt, iż w odwołaniu skarżących do ŚWINB w Kielcach z dnia 8 grudnia 2022 roku w sprawie PINB-NB.501.27.2022 powołano się dokładnie na to samo rozstrzygnięcie, a odpowiedź organu była zupełnie inna. Skarżący podkreślili, odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego, że zasada przewidziana w art. 8 § 2 K.p.a. ma zastosowanie nie tylko do praktyki organów względem różnych adresatów, ale także względem praktyki wobec tego samego podmiotu. Tymczasem PINB w Sandomierzu w podobnych stanach faktycznych w sposób nierówny traktuje obywateli, odmawiając skarżącym przymiotu strony postępowania tylko dlatego aby mieć możliwość wydawania w tej sprawie rozstrzygnięć, których nie będą oni mieli prawa zaskarżyć. O negatywnym nastawieniu PINB w Sandomierzu oraz ŚWINB do skarżących świadczy również treść uzasadnienia do zaskarżonego postanowienia. Nigdy nikt nie twierdził, że mury oporowe ograniczają zabudowę działki należącej do skarżących. Natomiast nieprawdą jest, iż mury oporowe nie wpływają na nieruchomości skarżących. Oprócz wejścia ich w prawo własności skarżących, dodatkowo zaburzają one stosunki wodne, co jest przedmiotem odrębnego postępowania, powodują zalewanie nieruchomości należących do skarżących. Jednocześnie w przypadku uszkodzenia tych murów ich konstrukcja może znaleźć się na terenie objętym współwłasnością skarżących, zatem są oni zainteresowani ich stanem technicznym, jak również tym czy zostały one wzniesione zgodnie z prawem budowalnym jak również warunkami technicznymi. Podobna sytuacja może się wydarzyć w przypadku np. zawalenia się budynku należącego do E. i P. S.. Podobna argumentacja stosowana była w przypadku wniosku złożonego przez ww. w sprawie zbadania legalności domu skarżących.

W odpowiedzi na skargę ŚWINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodał, że powołany w treści skargi przepis art. 62 ust. 3 Prawa budowlanego dotyczy okresowych kontroli stanu technicznego obiektu i obowiązków ich przeprowadzenia przez właścicieli lub zarządców obiektów. Z treści tego przepisu wynika obowiązek organu nadzoru budowlanego, jako organu właściwego do wydania decyzji w razie stwierdzenia nieodpowiedniego stanu technicznego obiektu budowlanego lub jego części mogącego spowodować zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia bądź środowiska, wydania decyzji nakazującej przeprowadzenie kontroli. Nakaz skierowany jest do podmiotu określonego w art. 61 Prawa budowlanego. Podstawę prawną wydania decyzji na podstawie wyników kontroli i ewentualnie złożonej ekspertyzy, wykonanej przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane, stanowi art. 66 Prawa budowlanego. Stronami postępowania prowadzonego na podstawie art. 66 Prawa budowlanego, co do zasady jest właściciel lub zarządca obiektu budowlanego. Zdaniem organu nie można wskazywać, iż normą prawa materialnego kształtującą prawa skarżących jest podnoszony w treści skargi fakt, iż w innych postępowaniach administracyjnych dotyczących samowoli budowlanych posiadali przymiot stron postępowania. Każdą sprawę należy odrębnie analizować, porównując stan faktyczny i prawny. Budynek mieszkalny, jak i elementy zagospodarowania terenu określane w skardze jako mury oporowe, usytuowane są na działce o Nr ewid. A. Działka ta oddzielona jest od nieruchomości skarżących działką o Nr ewid. B.

W piśmie procesowym z dnia 1 września 2023 r. skarżący zawarli wniosek dowodowy – o zaliczenie w poczet materiału dowodowego sprawy odpisu decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 15 kwietnia 2022 roku na okoliczność występowania po stronie skarżących interesu prawnego w złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie zbadania legalności i zgodności z prawem budowlanym oraz warunkami technicznymi budynku mieszkalnego jednorodzinnego oraz posadowionych murów oporowych na terenie działki o nr ew. A przy ulicy [...] w należącej do E. i P. S., a także udziału w tym postępowaniu na prawach strony. Na stronie 4 uzasadnienia tej decyzji organ – zdaniem skarżących – wyjaśnia kto ma interes prawny w kontekście działek drogowych.

W piśmie z dnia 15 września 2023 r. skarżący, odnosząc się do pisma organu z dnia 7 sierpnia 2023 r., podnieśli że na stronie 2. pisma organu zabrakło wyraźnego określenia, iż działka o nr ewid. B, która oddziela działkę o nr A, stanowi współwłasność właścicieli nieruchomości sąsiednich, w tym skarżących. Zatem nieruchomość należąca również do L. i M. W. bezpośrednio przylega do działki o nr A, stanowiącej własność E. i P. S. Co ważniejsze, budowle znajdujące się na tej działce oddziałują na działkę o nr ewidencyjnym B.

Na rozprawie w dniu 4 października 2023 r. pełnomocnik skarżących dodał, że intencją skarżących było zarówno zainicjowanie postępowania w przedmiocie zbadania legalności budynku jednorodzinnego i murków oporowych, jak i skontrolowanie stanu utrzymania tych obiektów. Sprostował, że w piśmie z dnia 15 września 2023 r. chodziło nie o działkę nr B, ale o numerze C.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.

Zaskarżonym rozstrzygnięciem SKO w Kielcach utrzymało w mocy postanowienie wydane na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Stosownie natomiast do treści art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 53a ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 682 ze zm.), zwanej dalej "u.P.b.", wprowadzonym do tej ustawy na mocy art. 1 pkt 42 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (t.j. z 2020 r. poz. 471 ze zm.), postępowania uregulowane w rozdziale 5b, zatytułowanym "Postępowanie w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy", wszczyna się z urzędu.

Jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 25 maja 2023 r., sygn. akt II OSK 444/22 i II OSK 445/22, ustawodawca w art. 61 § 1 K.p.a. określił, że inicjatywa wszczęcia postępowania administracyjnego może przysługiwać organowi administracji (wszczęcie z urzędu) lub uprawnionemu podmiotowi (stronie). Ta ogólna zasada, co nie budziło wątpliwości ani w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych, ani w literaturze obowiązywała również na gruncie prawa budowlanego. W sytuacji natomiast, gdy wolą ustawodawcy było ograniczenie kręgu stron w postępowaniu lub podmiotów uprawnionych do żądania przeprowadzenia postępowania ustawodawca dawał temu wyraz wprost w treści przepisu. Zakładając zatem racjonalność ustawodawcy należy przyjąć, iż wprowadzenie do ustawy Prawo budowlane dodatkowego przepisu, który konkretyzuje sposób wszczynania postępowania, stanowiło wyjątek od ww. ogólnej zasady określonej w art. 61 § 1 K.p.a. W przeciwnym razie brak byłoby jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia dla wprowadzenia takiego przepisu, który stanowiłby de facto powtórzenie ogólnej zasady inicjowania spraw na zasadzie oficjalności oraz na wniosek. Taka wykładnia omawianego przepisu wynika dodatkowo – jak dalej wskazał NSA – z uzasadnienia projektu wprowadzonych zmian, gdzie podniesiono, że "rozstrzygnięcia podejmowane w ramach postępowań dotyczących naruszenia ustawy - Prawo budowlane mają charakter nakazów lub zakazów. Podstawą wszczęcia tych postępowań jest naruszenie przepisów prawa. Dlatego postępowania takie powinny być wszczynane z urzędu (organ ma obowiązek podjąć działania w przypadku stwierdzenia naruszenia Prawa budowlanego), a nie na wniosek". NSA przywołał także analogiczne stanowiska wyrażane w literaturze przedmiotu. W konsekwencji zatem Sąd ten uznał, że co do zasady w sytuacji, gdy ustawodawca określa możliwość wszczęcia postępowania w sprawie jedynie na zasadzie oficjalności, to złożenie wniosku o zainicjowanie takiego postępowania winno zakończyć się (niezależnie od przysługującego lub nie interesu prawnego wnioskodawcy) wydaniem rozstrzygnięcia o odmowie wszczęcia postępowania w oparciu o art. 61a § 1 K.p.a. przy uznaniu, że postępowanie "z innych przyczyn" nie może zostać wszczęte. Powyższe nie oznacza, że wniosek taki nie musi powodować jakiejkolwiek reakcji organu nadzoru budowalnego. Żądanie takie może, a nawet powinno stanowić impuls do wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu, podczas którego organ administracji ustali krąg stron postępowania (w tym interes prawny wnioskodawcy) oraz zgodność z prawem obiektu budowlanego, którego wniosek dotyczy. W przypadku natomiast braku takiej reakcji ochrona prawna wnioskującego podmiotu może nastąpić w trybie skargowo-wnioskowym określonym w Dziale VIII k.p.a., który umożliwia wniesienie skargi na brak działania powiatowego inspektora nadzoru budowlanego do wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego, jako organu wyższego stopnia (art. 229 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 1 i 2 u.P.b.). Jeżeli skarga jest zasadna, jej rozpoznanie przez organ wyższego stopnia może, stosownie do art. 233 K.p.a., spowodować wszczęcie postępowania administracyjnego. Ponadto, jak zaznaczył NSA, strona w przypadku braku reakcji organu administracji może skorzystać z możliwości stosownego zawiadomienia prokuratora o konieczności złożenia wniosku, który zainicjuje postępowanie wyjaśniające w danej sprawie administracyjnej.

Podzielając powyższe stanowisko należy podnieść, że obecna treść art. 53a ust. 1 u.P.b. powoduje, iż rozstrzygnięcie organu o odmowie wszczęcia postępowania na wniosek skarżących jest prawidłowe, i to niezależnie od tego czy przysługuje im interes prawny, a w konsekwencji status strony. W ocenie Sądu wbrew twierdzeniu pełnomocnika skarżących wyrażonemu na rozprawie, z którego wynika, że intencją skarżących było zarówno zainicjowanie postępowania w przedmiocie zbadania legalności budynku jednorodzinnego i murków oporowych, jak i skontrolowanie stanu utrzymania tych obiektów, co miałoby wskazywać, iż ramy tego postępowania miały wykraczać poza rozdział 5b u.P.b., analiza pisma mającego inicjować postępowanie, a także późniejszego pisma skarżących z dnia 11 kwietnia 2023 r., nie pozostawia wątpliwości, że dotyczyło ono zbadania legalności budynku mieszkalnego i murków oporowych na działce nr A (por. str. 2 pisma z dnia 23 lutego 2023 r., gdzie podnoszona jest kwestia "oddania domu na nieprawdziwych przesłankach", pomimo zakończenia prac zgodnie z projektem, a także braku dowodów, które świadczyłyby o legalności posadowionych na działce A murów oporowych; str. 3 pisma skarżących z dnia 11 kwietnia 2023 r. gdzie mowa jest o "zgodności budowy domu oraz murów oporowych z projektem czy mapami inwentaryzacyjnymi"). Trzeba także odnotować, że w związku z powyższym organy określiły przedmiot postępowania jako dotyczącego "zbadania legalności i zgodności z prawem budowlanym oraz warunkami technicznymi budynku mieszkalnego jednorodzinnego oraz posadowionych murów oporowych na terenie działki o Nr ewid. A", i tak określony przedmiot nie był kwestionowany przez skarżących. Co więcej, w zarzucie I pkt 1 skargi kwestionują oni nieprawidłowe uznanie, że nie mają interesu prawnego w złożeniu wniosku o wszczęcie tak właśnie określonego postępowania. W ocenie Sądu nie ulega zatem wątpliwości, że ramy postępowania, którego wszczęcia odmówiono, mieściły się w dyspozycji rozdziału 5b u.P.b., obejmującego postępowanie w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy, w tym tzw. postępowanie legalizacyjne i naprawcze. Poza tym, jeśli zdaniem skarżących organ nie rozpoznał całości ich żądania, służy im w tym zakresie skarga na bezczynność tegoż organu.

Należy również zauważyć, że tego samego dnia kiedy organ I instancji wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku skarżących, wszczął postępowanie w tym samym przedmiocie z urzędu. Kwestia oceny, czy skarżącym przysługuje status strony, winna być dokonywana w ramach tego postępowania, nie zaś w rozpatrywanym przypadku, gdzie o odmowie wszczęcia postępowania inicjowanego na wniosek przesądza – jak wykazano – sama treść art. 53a ust. 1 u.P.b. Za bezprzedmiotowe w tej sytuacji należy także uznać zarzuty odnoszące się do naruszenia zasady wyrażonej w art. 8 K.p.a. Wypada jedynie zaznaczyć, jak słusznie zauważył ŚWINB w odpowiedzi na skargę, że status strony postępowania podlega indywidualnej ocenie w każdym konkretnym postępowaniu, o jego przyznaniu (bądź nie) mogą bowiem decydować szczegóły dotyczące określonego stanu faktycznego.

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.