Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1732/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 7, 77, 10, 11, 79a, 80, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: Art. 27   ust. 5
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 29 września 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/1010/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w decyzji z dnia 29 września 2023 r., nr SKO.ŚR/4111/1010/2023 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 31 lipca 2023 r., którym odmówiono R. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J. K.

W podstawie prawnej decyzji wskazano m.in. art 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej u.ś.r.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz.775).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W decyzji z 31 lipca 2023 r. organ I instancji odmówił R. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J. K.

W uzasadnieniu wskazano, że J. K. (ur. 17.07.1943 r.) legitymuje się orzeczeniem Komisji Lekarskiej Do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 22.04.1997 r. ustalającym, że jest trwale zaliczona do pierwszej grupy inwalidów, a data powstania inwalidztwa - nadal. Organ I instancji, powołując się regulację zawartą w art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznał, że nie zostały spełnione przesłanki wskazane w tym przepisie. Organ podkreślił, że moment powstania niepełnosprawności J. K. nie spełnia wymogu określonego w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 1b ustawy, zgodnie z którym niepełnosprawność musi powstać: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W ocenie organu, zapis w orzeczeniu o dacie powstania niepełnosprawności, wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od powyższego, wyjaśniono, że J. K. jest wdową i zamieszkuje wspólnie z córką – R. K. J. K. posiada czwórkę dzieci, z których dwoje pracuje – A. K. i W. K. M. K. nie pracuje i zajmuje się trójką własnych dzieci w wieku 6, 10, 12 lat. J. K. ze względu na stan zdrowia wymaga opieki (osoba po udarze), jednak nie jest osobą stale leżącą i porusza się samodzielnie. Organ I instancji wskazał ponadto, że kolejną negatywną przesłanką do przyznania świadczenia jest fakt, iż R. K. posiada przyznane prawo do zasiłku dla opiekuna w okresie od 1.07.2013 r. do nadal oraz ma przyznany dodatek opiekuńczy w związku z ustalonym prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W odwołaniu od powyższej decyzji R. K. wskazała, że organ I instancji powinien w sprawie uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13. Brak wskazania w orzeczeniu daty powstania niepełnosprawności J. K. nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia. Nadto odwołująca się wyjaśniła, że od wielu lat sprawuje osobistą opieką nad niepełnosprawną mamą. Z tego względu nie może podjąć zatrudnienia, ani pracy dorywczej, ponieważ mama potrzebuje pomocy niemal przy wszystkich czynnościach dnia codziennego. Podkreśliła, że jej pomoc nie ogranicza się wyłącznie do prowadzenia domu czy robienia zakupów. Ze względu na stan zdrowia podopieczna wymaga asekuracji i pomocy przy: chodzeniu, spożywaniu posiłków, toalecie. Strona wskazała, że obecnie ma przyznany zasiłek do opiekuna oraz dodatek opiekuńczy w związku z prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednak przedmiotowa okoliczność nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia opiekuńczego, bowiem zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy może wybrać świadczenie, które chce pobierać.

Uzasadniając opisane na wstępie ww. rozstrzygnięcie z 29 września 2023 r., Kolegium wskazało, że pomimo dokonania przez organ l instancji błędnej wykładni wskazanego powyżej przepisu (art. 17 ust. 1b ustawy), to jednak kwestionowana decyzja odpowiada prawu. Organ II instancji wskazał, że poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, przy czym nasz ustawodawca do dnia wydania niniejszej decyzji "nie poprawił" ww. stanu prawnego w kierunku naszkicowanym przez wyrok TK. SKO stwierdziło, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może nastąpić wyłącznie z powodu, iż nie można ustalić daty, od kiedy powstała niepełnosprawność matki.

Ustalono, że na dzień składania wniosku R. K. nie pozostaje w stosunku pracy, nie jest zarejestrowana jako bezrobotna, nie pobiera żadnych świadczeń rentowych i emerytalnych, nie wykonuje prac dorywczych, jednakże posiada przyznane prawo do zasiłku dla opiekuna (w okresie od 1.07.2013 r. do nadal) oraz ma przyznany dodatek opiekuńczy w związku z ustalonym prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego (w okresie od 20.03.2019 r. do nadal). Z przeprowadzonego wywiadu rodzinnego wynika, iż to R. K. sprawuje opiekę nad matką i pomaga we wszystkich codziennych czynnościach takich jak: pomoc w czynnościach pielęgnacyjnych, toaleta, ubieranie się, przygotowywanie posiłków, podawanie posiłków oraz leków, pranie ubrań, robienie zakupów towarzyszenie w wyjazdach do lekarzy specjalistów. Stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia R. K. podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Dalej wskazano, że J. K. jest wdową i posiada czwórkę dzieci (A. K., W. K., M. K., R. K.). Organ podał, że "wszystkie ww. osoby mieszkają w jednym domu, jednakże oświadczyły, że prowadzą osobne gospodarstwa domowe. R. K.F mieszka wspólnie z matką". A. K. i W. K. pracują zarobkowo, a M. K. nie pracuje i zajmuje się trójką własnych dzieci w wieku 6, 10, 12 lat.

Badając akta przedmiotowej sprawy i konfrontując ustalony stan faktyczny Kolegium uznało, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki pozwalające na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ II instancji nie neguje, że J. K. ze względu na stan zdrowia powinna mieć stałą opiekę i pomoc w czynnościach dnia codziennego takich jak: przygotowanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, przyjmowanie leków, toaleta. Niemniej jednak podkreślono, że do pomocy matce zobowiązane są wszystkie dzieci.

Zdaniem Kolegium, niemożność sprawowania opieki przez pozostałych członków rodziny musi być ocenia obiektywnie (czy pozwala im na to wiek i stan zdrowia), a obowiązki zawodowe lub rodzicielskie nie stanowią nadzwyczajnych okoliczności, które wykluczają możliwość realizacji obowiązku alimentacyjnego. W ocenie organu odwoławczego, czwórka rodzeństwa jest wstanie w taki sposób zorganizować opiekę nad matką, aby nikt nie był zmuszony rezygnować z zatrudnienia. Obowiązek alimentacyjny może być spełniony przez wypłatę odpowiednich środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, a nie tylko przez osobiste świadczenie.

W piśmie z dnia 30 października 2023 r. R. K. wniosła skargę na ww. decyzję SKO z 29 września 2023 r. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77, art. 80 kpa oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 128 kro poprzez jego błędną wykładnię, art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię.

Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i orzeczenie o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do pozbawienia jej mocy wiążącej.

W ocenie Sądu, istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne nie zostały należycie wyjaśnione, a jedynie prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe prowadzić może do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i oceny, czy w sprawie zostały właściwie zastosowane odpowiednie przepisy prawa materialnego (art. 7, 75, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.).

Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie uzasadnia stwierdzenie, że nie wszystkie fakty i okoliczności mające istotne z punktu widzenia możliwości dokonania prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego zostały wyjaśnione i wykazane stosownymi dokumentami. Zgromadzony w aktach postępowania materiał dowodowy uznać należy za niekompletny, a zatem niewystarczający do oceny stanu faktycznego oraz wydania decyzji w sprawie. Kolegium działając jako organ merytoryczny, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, zobowiązane było ponownie rozpoznać sprawę od początku, w zakresie objętym decyzją organu I instancji. W tym celu miało ono prawo do przeprowadzenia w ograniczonym zakresie własnego postępowania wyjaśniającego oraz oceny zebranego przez organ I instancji materiału dowodowego i jego uzupełnienia – zgodnie z regułą art. 136 k.p.a.

Nadto stosowanie do art. 133 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. W przekazanych Sądowi aktach administracyjnych braku kluczowego w tej sprawie dokumentu, tj. orzeczenia o niepełnosprawności J. K. z 22 kwietnia 1997 r.

Tytułem przypomnienia należy wskazać w tym miejscu, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą spełnić określone ustawą przesłanki. Jeśli chodzi o osobę wymagającą opieki, to ustawodawca wymaga, aby osoba ta posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Powyższe wskazuje, że organ odwoławczy orzekał na niepełnym materiale dowodowym sprawy. Dokument ten nie został także przedłożony pomimo wezwania wystosowanego do Kolegium o jego przedłożenie (k. 26 akt sądowych). Z uwagi na brak powyższego dokumentu w aktach sprawy, nie można jednoznacznie ustalić, czy i jakim orzeczeniem legitymuje się matka skarżącej.

Nadto w toku postępowania, wbrew treści art. 79a § 1 k.p.a., organy nie poinformowały skarżącej o okolicznościach, które na dzień rozstrzygania nie zostały wykazane przez skarżącą. Zgodnie z treścią tego przepisu, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Stosownie do art. 79a § 1 k.p.a. w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1. Skarżąca na etapie postępowania przed organem I, ani II instancji nie została zawiadomiona o przesłankach zależnych od strony, które w toku postępowania nie zostały wykazane.

W orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 79a k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy (por. wyrok NSA z 17 lutego 2023 r., I GSK 1344/22).

Podkreślić należy, że samo wystosowanie zawiadomienia do skarżącej "o zakończeniu postępowania dowodowego" z powołaniem tylko na art. 10 oraz art. 79a k.p.a., tak jak to uczynił organ I instancji w zawiadomieniu z dnia 29 czerwca 2023 r. (k. 20 a.a.), nie jest wystraczające. W tej sprawie skarżąca nie została wezwana do przedstawienia np. dokumentacji medycznej obrazującej stan zdrowia podopiecznej czy karty oceny stanu pacjenta wg skali Barthel.

Z akt administracyjny sprawy wynika ponadto, że skarżąca otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy, co zaakcentował w swojej decyzji organ I instancji, a co zupełnie pominął milczeniem organ odwoławczy.

Wbrew stanowisku organu I instancji zawartym w uzasadnieniu decyzji z 31 lipca 2023 r. wskazać należy, że zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. - w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Trafnie akcentuje się w orzecznictwie, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie okoliczność pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące jej przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza bowiem stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Dlatego dopuszcza się jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy (por. np. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19; wyrok NSA z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 712/18).

Podkreślić zatem należy, że nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2018 r. sygn. I OSK 1676/18, CBOSA).

Podsumowując, stwierdzić należy, że w kontrolowanej sprawie organy uchybiły swoim obowiązkom wynikającym z art. 7, 77 § 1, 9, 10 § 1, 79a k.p.a., bowiem - w ocenie Sądu, sprawa związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką nie została dostatecznie wyjaśniona. W aktach brak jakiejkolwiek dokumentacji, z której by wynikało jaki jest stan zdrowia matki skarżącej. Sporządzony w sprawie wywiad rodzinny również nie daje odpowiedzi na powyższe, ma on charakter sztampowy, lakoniczny, a na dodatek jest mało czytelny.

Należy więc stwierdzić, że w niniejszej sprawie, organy nie sprostały wymaganiom wynikającym z przepisów postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego wydanych w sprawie decyzji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organy dokonają ustaleń niezbędnych dla oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazanych w art. 17 u.ś.r. na podstawie całokształtu okoliczności sprawy, przy czym przy ocenie spełnienia przedmiotowych przesłanek uwzględnią sytuację rodziny jako całości, mając na uwadze dotychczasowe orzecznictwo dotyczące zastosowania postanowień Konstytucji RP (przede wszystkim zasad subsydiarności oraz pomocy rodzinie), a także przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., w skrócie: "k.r.o."). W tym celu przeprowadzą wyczerpujące postępowanie dowodowe w celu ustalenia, w jakim zakresie rodzeństwo skarżącej jest w stanie wypełniać swój obowiązek alimentacyjny wobec matki (vide: stanowisko tut. Sądu zawarte w wyroku sygn. akt III SA/Kr 1860/23 dostępne w bazie orzeczeń NSA).

Potrzeba uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia pozytywnych przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy wynika w pierwszej kolejności z obowiązku ustalenia przez organ faktu "konieczności" rezygnacji z zatrudnienia lub "niemożliwości" jego podjęcia (a nie jedynie faktu rezygnacji z zatrudnienia czy jego niepodejmowania), a po drugie z tego, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej (zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości). Przyznanie zatem świadczenia pielęgnacyjnego powinno uwzględniać ww. zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka (rodzina) nie może poradzić sobie sama. Interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga także odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1) (vide wyr. WSA w Krakowie z 4 kwietnia 2023 r., sygn. akt 1744/23, baza CBOSA).

W tej sprawie nie zostało również wyjaśnione, czy skarżąca zwracała się o przyznanie matce świadczeń opiekuńczych, czy też do rodzeństwa, jako osób zobowiązanych do opieki nad matką (osobiście lub poprzez pomoc finansową, np. zatrudnienie opiekunki), a jeżeli nie - to dlaczego. Wyjaśnienie tej okoliczności wykaże, czy przy podzieleniu się obowiązkami wobec matki przez skarżącą i jej rodzeństwo, skarżąca jest w rzeczywistości zmuszona do rezygnacji z pracy zarobkowej w celu zapewnienia opieki, a zatem pozwoli ocenić, czy jest spełniona jedna z podstawowych przesłanek art. 17 ust. 1 u.ś.r. – przesłanka konieczności rezygnacji z pracy zarobkowej (czy też - niemożności jej podjęcia).

Dopiero rzetelne ustalenie i ocena wskazanych okoliczności, przy dokładnym ustaleniu sytuacji rodzeństwa skarżącej, da możliwość wiarygodnego wypowiedzenia się organowi administracji, czy ewentualna pomoc ze strony tych osób jest możliwa, czy też występują obiektywne przesłanki uniemożliwiające tę pomoc i czy potencjalny rozmiar tej pomocy, pozwoli skarżącej podjąć efektywnie pracę choćby w niepełnym wymiarze, bez jednoczesnego uszczerbku dla podlegającej jej opiece matki.

Nadto w uzasadnieniu decyzji organu II instancji podano z jednej strony, że matka skarżącej "posiada czwórkę dzieci (...) Wszystkie ww. osoby mieszkają w jednym domu, jednakże oświadczyły, że prowadzą osobne gospodarstwa domowe." Z drugiej strony wskazano, że "R. K. mieszka wspólnie z matką." Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy wyjaśnić powyższe rozbieżności – czy podopieczna mieszka tylko ze skarżącą czy również z pozostałymi dziećmi.

Podkreślić też trzeba, że na organach ciążą obowiązki prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie (art. 8 k.p.a.) oraz zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.), które wyrażają się w obowiązku stosownego uzasadnienia decyzji. Zarówno materiał dowodowy, jak i jego ocena winny – zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji. Uzasadnienie winno być spójne i logiczne, tak by z jego treści w sposób nie budzący wątpliwości wynikał ustalony przez organ administracji publicznej stan faktyczny, stanowiący podstawę rozstrzygnięcia. Norma ta jest uzupełnieniem postanowień zawartych w art. 11 k.p.a. zgodnie z którym organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać, w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności.

Jak wynika z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, podobnie pozycję ustrojową sądów administracyjnych określa art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

Oznacza to, że nie jest rzeczą sądu administracyjnego zastępowanie organów administracyjnych w ich ustawowych obowiązkach i kompetencjach, w szczególności nie jest zaś rzeczą sądu rozstrzyganie sprawy za organ, ale jedynie kontrolowanie przeprowadzonego postępowania i wydanych decyzji pod kątem ich zgodności z prawem.

Na koniec wskazać należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w zaskarżonej decyzji prawidłowo zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; aktualny publikator Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Organ II instancji wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo podniósł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zatem warunek dotyczący wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby, nad którą sprawowana jest opieka, staje się wobec tego okolicznością nieistotną dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, co zostało prawidłowo wskazane przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd zwraca też uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącej powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania. Wskazać należy, że to czy skarżący je spełnia należy już do istoty sprawy, która, jak wyżej wskazano, nie została rozstrzygnięta.

Wyżej wskazane uchybienia przepisom postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 77, art. 79a, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. Stan faktyczny nie został bowiem prawidłowo ustalony, a kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, orzekł jak w sentencji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.