Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 659/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Dominik Dymitruk, Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, Protokolant: Aleksandra Bartczak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 września 2023 r. sprawy ze skargi J.J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 23 maja 2022 r. nr UP-413/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. J. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku Białej (dalej: organ II instancji, ZUS, ZUS O w Bielsku Białej) z dnia 23 maja 2022 r. nr UP-413/2022 utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. (dalej: organ I instancji) z dnia 6 listopada 2018 r. nr 383/2018 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za okres od listopada 2017 r. do lipca 2018 r.

Z akt sprawy wynika, że strona 14 sierpnia 2018 r. złożyła wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu składek. We wniosku strona wskazała, że zadłużenie jest związane z niesłusznym rozwiązaniem przez pracodawcę 10 kwietnia 2007 r. umowy o pracę. Argumentował skarżący, że sam utrzymuje całą rodzinę: dwoje dzieci oraz żonę - chorą na [...],[...] i [...]. Wskazał, że żona potrzebuje ciągłej opieki, co uniemożliwia należyte prowadzenie przez niego działalności gospodarczej, a tym samym osiąganie dochodów. Oświadczył, że nie jest w stanie utrzymać siebie i swojej rodziny i nie jest w stanie zapłacić zaległości.

ZUS decyzją z dnia 6 listopada 2018 r. nr 383/2018 odmówił umorzenia należności. W toku postepowania organ ustalił, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której w 2017 r. wykazał dochód w wysokości 6.827,99 zł, nie pobiera świadczeń i zasiłków z pomocy społecznej. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką. Syn nie mieszka z pozostałymi członkami rodziny. Żona osiąga miesięczny dochód netto w kwocie 651,50 zł. Skarżący ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu czynszu w kwocie 704,35 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 250,00 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie 1 000 zł oraz inne w kwocie 350 zł. Posiada zobowiązania pieniężne w bankach w łącznej kwocie 69.444,18 zł, płacąc miesięczne raty w wysokości 2.338,45 zł. Spłaca też zadłużenie względem spółdzielni mieszkaniowej w kwocie 1.325,00 zł miesięcznie. Inne zobowiązania wynoszą 2.658,65 zł. Skarżący nie posiada środków transportu. Jest współwłaścicielem mieszkania spółdzielczego-własnościowego w N. o powierzchni [...] m2, właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości gruntowych położonych w N. o powierzchni [...] m2, nabytej w 2012 r. oraz o powierzchni [...] m2, garażu (udział [...]), apartamentu w ośrodku turystycznym w M. o powierzchni [...] m2, przysługuje mu prawo współużytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej w N. o powierzchni [...] m2. Wobec skarżącego nie jest obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne. Ponadto decyzją z 15 lutego 2018 r. ZUS umorzył skarżącemu zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 2011 r. do października 2017 r. w łącznej kwocie 97.169,77 zł.

Organ stwierdził, że nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm., dalej: u.s.u.s.), ponieważ nie zachodzi żadna z okoliczności przewidzianych w art. 28 ust. 3 ustawy wskazujących na całkowitą nieściągalność składek.

Dalej organ rozpatrzył wniosek skarżącego na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przytoczył regulację zawartą w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141 poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Po analizie sytuacji finansowej strony organ stwierdził, że jej sytuacja materialna jest "niełatwa", wydatki wydają się realne i nie pozwalają na jednorazowe uregulowanie należności z tytułu składek bez ryzyka pozbawienia zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednak – według organu – sam brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia składek, gdyż brak ten oraz istnienie zaległości nie zmienia sytuacji majątkowo-rodzinnej skarżącego a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji. Organ wskazał, że zadłużenie skarżącego nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych lecz było związane z nieopłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Pomimo umorzenia skarżącemu składek za okres od stycznia 2011 r. do października 2017 r., skarżący nadal świadomie nie opłaca należnych składek, licząc na kolejne umorzenie zaległości. Według organu skutki finansowe działalności skarżącego nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Organ podkreślił, że skarżący uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności zarówno w roku 2018 jak również w latach poprzednich oraz walczy o przywrócenie do pracy na poprzednim stanowisku, co wskazuje, że może pogodzić opiekę nad żoną z pracą zawodową. Organ podkreślił przy tym, że nie neguje wystąpienia problemów zdrowotnych u żony skarżącego. Wskazał, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, a korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo organ wskazał, że skarżący posiada kilka nieruchomości, które nabył w czasie wystąpienia – jak wskazywał – kłopotów finansowych. Brak środków na opłacanie składek – o których skarżący pisze w uzasadnieniu – pozostaje w sprzeczności z faktem nabywania nieruchomości. Organ podkreślił, że skarżący spłaca zobowiązania innych wierzycieli. Dalej ZUS podkreślił, że nie można stwierdzić, że brak jest jakichkolwiek perspektyw na przystąpienie do spłaty zadłużenia, bowiem istnieje możliwość spłaty ratalnej.

Decyzją z dnia 21 marca 2019 r. nr UP-127/2019 ZUS utrzymał ww. decyzję w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) we Wrocławiu wyrokiem z dnia z 30 października 2019 r., sygn. akt III SA/Wr 246/19 oddalił skargę strony.

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wyrokiem z dnia 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I GSK 1493/20 uchylił ww. wyrok WSA do ponownego rozpoznania. Wskazał NSA, że w sprawie należy jednoznacznie ustalić, czy przyczyną odmowy umorzenia składek jest brak koniecznych przesłanek umorzenia, a ściślej czy również i tej określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., bowiem brak przesłanki opisanej w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy nie jest kwestionowany, czy też zostało stwierdzone istnienie jednej z koniecznych przesłanek umorzenia, a podjęcie negatywnej dla skarżącego decyzji nastąpiło w ramach uznania administracyjnego. W obydwu przypadkach Sąd powinien ocenić czy ustalenia faktyczne dokonane zostały z zachowaniem reguł postępowania administracyjnego i czy były prawidłowe, a w razie przyjęcia, że negatywna dla skarżącego decyzja została wydana w ramach uznania administracyjnego, należy ocenić czy przedstawione przesłanki takiej decyzji wyjaśniają w dostateczny sposób skorzystanie przez organ z możliwości odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

WSA wyrokiem z dnia 21 lipca 2021 r. sygn. akt III SA/Wr 212/21 uchylił decyzję ZUS z 21 marca 2019 r. nr UP-127/2019. WSA wskazał za NSA, że w razie ustalenia, że nie zachodzą konieczne przesłanki umorzenia składek określone w art. 28 ust. 1 – 3 a u.s.u.s. nie jest prawidłowe alternatywne przedstawianie okoliczności mogących uzasadnić odmowę umorzenia składek w ramach uznania administracyjnego organu.

Pismem z 16 marca 2022 r. ZUS poinformował stronę, że dla wykonania ww. wyroku WSA niezbędne jest ustalenie aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej strony, dlatego strona zobligowana jest przedłożyć oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym. Brak przedstawienia aktualnych danych skutkować będzie rozpoznaniem wniosku na podstawie stanu z 2018 r.

Strona w odpowiedzi na wezwanie wskazała, że stan zdrowia żony uległ pogorszeniu, pogorszeniu uległa również sytuacja finansowa, nastąpiło kolejne zajęcie komornicze z powodu niepłacenia czynszu w spółdzielni mieszkaniowej. Nie przedłożyła strona nowych dokumentów oraz aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym.

Organ powiadomił stronę o zakończeniu postepowania i możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów.

ZUS zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję z 6 listopada 2018 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że uwzględnił wszystkie dowody zgormadzone w ramach obecnego postępowania oraz w ramach postepowania poprzedzającego wydanie decyzji z dnia 6 listopada 2018 r. oraz z 21 marca 2019 r.

Ustalił organ sytuację życiową i majątkową strony. Z uwagi na brak przedłożenia aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, organ przyjął dane z oświadczenia z 10 lutego 2020 r., z których wynika, że strona jest mikroprzedsiębiorcą, prowadzi działalność w formie spółki ([...]% udział), z której w latach 2017-2019 uzyskała przychody w wysokości 72.691,69 zł, 84.786,25 zł oraz 73.343,96 zł oraz dochód 6.827,99 zł, 1.150,45 zł oraz 1.225,85 zł, firma ma wielu odbiorców, dostawy są realizowane prze kilku dostawców, opłaty od nabywców są mieszane z przewagą natychmiastowych, nie otrzymuje grantów lub dotacji, strona nie pracuje zarobkowo, nie otrzymuje świadczeń emerytalnych-rentowych, nie pobiera świadczeń i zasiłków z pomocy społecznej. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która ma miesięczny dochód z tytułu renty w wysokości 717,75 netto oraz córką [...], lat [...] i synem [...] lat [...]. Ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu czynszu w kwocie 771,82 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 250 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie 500-1.500 zł oraz inne w kwocie 350 zł. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne w bankach w łącznej kwocie 82.531,21 zł w miesięcznej racie 2.721,30 zł oraz w Spółdzielni Mieszkaniowej w kwocie 11.431,72 zł. Nie posiada środków transportu. Jest współwłaścicielem mieszkania spółdzielczego-własnościowego w N. o pow. [...] m2, garażu (udział [...]), apartamentu w ośrodku turystycznym w M. o pow. [...] m², posiada składniki ruchome o wartości 2.200 zł.

Na podstawie danych dostępnych z urzędu, ZUS ustalił, że strona prowadzi działalność w formie spółki cywilnej w zakresie sprzedaży [...],[...] i [...], jest właścicielem nieruchomości gruntowych położonych w N. o pow. [...] ha nabytej w 2012 r. (zabezpieczonej hipoteką umowną na rzecz spółdzielni Mieszkaniowej na kwotę 12.172,39 zł) oraz o pow. [...] ha (wolnej od zabezpieczeń), działki gruntowej w N. o pow. [...] ha (współużytkowanie wieczyste), (wolnej od zabezpieczeń), nieruchomości rolnej w P. o pow. [...] ha (wolnej od zabezpieczeń), nieruchomości gruntowej niezabudowanej o pow. [...]ha w N. (wolnej od zabezpieczeń), apartamentu w M. o pow. [...] m2 (zabezpieczonego hipoteką na rzecz ZUS z tytułu należności składkowych w wysokości 18.624,49 zł), lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość o pow. [...] m2 w M. (wolnego od zabezpieczeń), lokalu mieszkalnego w M. o pow. [...] m2 (wolnego od zabezpieczeń).

Wobec skarżącego nie jest obecnie prowadzone postepowanie egzekucyjne (jest zawieszone).

Organ rozpatrzył wniosek strony na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i wskazał, że nie zachodzą przesłanki z ww. przepisu. Stwierdził organ, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności, co uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Dalej nie stwierdził również organ spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wyjaśnił ZUS, że strona podejmując się prowadzenia działalności gospodarczej powinna być świadoma, że ciążą na niej zobowiązania z tytułu składek; obowiązek w tym zakresie istnieje niezależnie od osiąganych przychodów czy trudności w prowadzeniu działalności, ponieważ ryzyko prowadzenia działalności ponosi podmiot ją prowadzący. A brak płynności finansowej nie może być równoważony ze środków ZUS. Jako udokumentowane i niebudzące wątpliwości przyjął organ wyjaśnienia strony dotyczące stanu zdrowia żony i związanej z tym potrzeby opieki. Jednocześnie zauważył organ, że strona przez cały czas jest aktywna zawodowo- prowadzi działalność gospodarczą (w pandemii korzystała z pomocy dla przedsiębiorców dotkniętych skutkami COVID-19), jak również jest właścicielem [...] nieruchomości, a zatem nie występuje sytuacja, że strona z uwagi na chorobę członka rodziny i konieczność opieki nie ma możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie składek. Wskazał organ, że sytuacja rodzinna strony nie jest łatwa, podobnie sytuacja finansowa, jednak strona prowadzi działalność i dysponuje majątkiem, a zatem nie można przyjąć, że zapłata należności pozbawiłaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W skardze do WSA uzupełnionej pismem procesowym z dnia 12 października 2022 r. strona wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i umorzenie należności ewentualnie umorzenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuciła strona naruszenie prawa materialnego art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia przez 1) błędną wykładnię i odmowę umorzenia należności w sytuacji gdy ich opłacenie pozbawiłoby stronę możliwości zaspokajania potrzeb życiowych, jak również okoliczności, ze strona sprawuje opiekę na chorą żoną i nie ma możliwości uzyskiwania dochodu; 2) niewłaściwe i wybiórcze zebranie materiału dowodowego, niewłaściwą ocenę w tym dotyczącą sytuacji materialnej strony, a przede wszystkim błędną ocenę braku konieczności sprawowania opieki na chorą na [...] żoną, co uniemożliwia uzyskiwanie dochodu.

W uzasadnieniu skargi strona stwierdziła, że organ nie wykonał wyroków NSA i WSA, opisała strona swoją sytuację życiową związaną z chorobą żony. Wskazała strona, że jej sytuacja finansowa się pogorszyła. Do skargi załączyła strona nakazy zapłaty oraz pismo od komornika.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023, poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie dla rozpatrzenia skargi istotne znaczenie ma fakt, że sprawa była już przedmiotem oceny przez NSA oraz WSA we Wrocławiu – wyrok WSA III SA/Wr 246/19, wyrok NSA I GSK 1493/20, wyrok WSA III SA/Wr 212/21.

W konsekwencji, ramy kognicji Sądu rozpoznającego obecnie skargę, zostały ograniczone rozstrzygnięciami zapadłymi wcześniej w sprawie.

Stosownie do art. 190 p.p.s.a. "Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny."

Z treści przywołanego przepisu wynika, że sąd rozpoznający ponownie sprawę jest związany wykładnią prawa dokonaną w wyroku NSA. Jednocześnie zauważyć w tej kwestii należy, że sąd pierwszej instancji mógłby odstąpić od zawartej w orzeczeniu sądu kasacyjnego wykładni w sytuacji, gdyby stan faktyczny sprawy, ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania, uległby tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie miałyby zastosowania przepisy wyjaśnione przez sąd kasacyjny, ewentualnie, jeżeli po wydaniu orzeczenia przez ten sąd, zmieniłby się stan prawny. A zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. A zatem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. Ocena ta wiąże tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2012r. sygn. akt I OSK 670/11, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Innymi słowy wyłącznie zmiana stanu faktycznego czy prawnego pozwala na odstąpienie od oceny i wskazań zawartych w wyroku.

W ocenie Sądu obecnie rozpoznającego sprawę, w sprawie w zakresie oceny prawnej nie zaistniała przesłanka wyłączająca obowiązek zastosowania się do wykładni prawa zawartej w wyroku NSA i w wyroku WSA. Natomiast dla właściwego zastosowania przepisów niezbędne jest uwzględnienie zmian stanu faktycznego (organ dla właściwego rozpoznania wniosku o umorzenie dokonał aktualizacji stanu faktycznego).

Niezbędnym w pierwszej kolejności jest zatem odwołanie się do treści ww. prawomocnego wyroku NSA i WSA we Wrocławiu i wynikających z nich zaleceń.

W ww. wyrokach wskazano, że w sprawie należy jednoznacznie ustalić, czy przyczyną odmowy umorzenia składek jest brak koniecznych przesłanek umorzenia, a ściślej czy również i tej określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., bowiem brak przesłanki opisanej w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy nie jest kwestionowany, czy też zostało stwierdzone istnienie jednej z koniecznych przesłanek umorzenia, a podjęcie negatywnej dla skarżącego decyzji nastąpiło w ramach uznania administracyjnego. Ponadto w obydwu przypadkach Sąd powinien ocenić czy ustalenia faktyczne dokonane zostały z zachowaniem reguł postępowania administracyjnego i czy były prawidłowe, a w razie przyjęcia, że negatywna dla skarżącego decyzja została wydana w ramach uznania administracyjnego, należy ocenić czy przedstawione przesłanki takiej decyzji wyjaśniają w dostateczny sposób skorzystanie przez organ z możliwości odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Sąd w obecnym składzie dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze wskazane zalecenia NSA i WSA wynikające z wyroków, stwierdził, że decyzja jest zgodna z przepisami prawa materialnego i postępowania, a organ wykonał zalecenia.

Z uzasadnienia decyzji jednoznacznie wynika, że organ stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia, tzn., że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak również nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3a i § 3 rozporządzenia. Tym samym organ podejmując decyzję nie działał w granicach uznania administracyjnego. Uprawnienie organu do działania w granicach uznania realizuje się dopiero po stwierdzeniu, że zachodzą przesłanki do umorzenia.

Wobec powyższego kontrola Sądu w sprawie sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do podjęcia rozstrzygnięcia organ dochował przewidzianych przepisami przesłanek i procedur, w tym, czy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, które mogłyby przemawiać za spełnieniem przesłanek umorzenia oraz czy organ nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

W ocenie Sądu w sprawie organ prawidłowo przeprowadził postępowanie i stwierdzając brak wystąpienia przesłanek umorzenia, nie naruszył przepisów.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ww. przepis zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W świetle przepisów rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania ustaleń organów dotyczących niespełnienia przesłanek nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W zakresie braku podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ w zaskarżonej decyzji zasadnie stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w pkt 1-6 ww. przepisu. Nie występuje sytuacja związana z upadłością, strona prowadzi działalność, posiada majątek ([...] nieruchomości) pozwalający na pokrycie kosztów egzekucji i przewyższający wydatki egzekucyjne.

Nie kwestionuje również Sąd oceny dokonanej przez organ w związku z zastosowaniem w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia. Słusznie wskazał organ, że w postępowaniu dotyczącym wniosku o umorzenie należności wobec ZUS na wnioskodawcy spoczywa obowiązek odpowiedniego wykazania i udokumentowania okoliczności dotyczących jego sytuacji zdrowotnej, zawodowej i materialnej. Ewentualne zaniechania strony w tym zakresie mogą skutkować niemożliwością dokonania pełnej oceny jego sytuacji życiowej i majątkowej.

W sprawie organ wzywał stronę do dostarczenia dokumentów potwierdzających zaistnienie przesłanek umorzeniowych. Poinformował również organ, że jeżeli strona nie przedłoży dokumentów, organ rozpozna wniosek na podstawie posiadanych przez ZUS informacji, w tym zgromadzonych w dotychczasowym postępowaniu. Istotne jest, że postępowanie w przedmiocie umorzenia wymaga aktywności strony i to strona winna wykazać, że spełnia przesłanki umorzenia, w tym przedłożyć aktualne dokumenty. W sprawie strona takich dokumentów nie przedłożyła, a załączone do skargi dokumenty, jako spóźnione, nie mogą być przez Sąd uwzględnione przy ocenie zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, organ podejmując decyzję, uwzględnił sytuację życiową i finansową strony, którą ustalił na podstawie dokumentów wcześniej przedłożonych przez stronę i na podstawie samodzielnych ustaleń.

W orzecznictwie podkreśla się, że celem unormowania zawartego w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15).

W ocenie Sądu, organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów postępowania w aspekcie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 pkt 2 rozporządzenia. Prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał, by poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Strona cały czas prowadzi działalność gospodarczą. Zgodzić się należy z organem, że strona jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą musi liczyć się zarówno z ryzykiem jej prowadzenia, jak również musi liczyć się z koniecznością zapewnienia środków na jej prowadzenie, a ryzyka w tym zakresie nie może przenosić na instytucje państwowe czy innych płatników.

Odnośnie przesłanki podanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w ocenie Sądu, stanowisko organu, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna strony nie wskazują, że opłacenie składek pozbawi stronę i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jest uzasadnione. Skarżący według oświadczenia z 2020 r. prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe (żona, pełnoletnie dzieci, wg oświadczenia z 2020 r. córka lat [...], syn [...]), według ustaleń organu córka jest zgłoszona do ubezpieczenia jako osoba wykonująca umowę zlecenia, syn mieszka we W. i jest zgłoszony do ubezpieczenia jako prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą, strona prowadzi działalność gospodarczą, na którą w pandemii otrzymała środki pomocowe, uzyskuje dochody z działalności gospodarczej w zmiennej wysokości, żona pobiera rentę w wysokości 1.003,83 zł brutto, miesięczne wydatki to czynsz 771,82 zł, opłaty 250 zł, koszty leczenia od 500-1000 zł, inne koszty 350 zł, strona posiada majątek nieruchomy – według ustaleń organu [...] nieruchomości (w tym kilka lokali mieszkalnych). Skarżący ma zobowiązania w bankach i wobec spółdzielni mieszkaniowej. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Trafnie organ wskazał, że sytuacja skarżącego jest trudna, ale nie wskazuje na zagrożenie bytu.

Nie znajduje Sąd również podstaw, aby podważyć stanowisko organu odnośnie oceny przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia i oceny sytuacji zdrowotnej żony i jej wpływu na możliwość uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przede wszystkim zwraca Sąd uwagę, że organ w żaden sposób nie kwestionuje, ani nie pomija sytuacji zdrowotnej żony strony i potrzeby opieki ze strony skarżącego. Wbrew zarzutom skargi organ uwzględnił wszystkie zgromadzone w sprawie dowody. Jednak jak wskazał organ, strona niezależnie od stanu zdrowia żony, cały czas prowadzi działalność gospodarczą, jak również posiada majątek - nieruchomości, w tym lokalowe, pozwalający na uzyskanie dochodu.

W ocenie Sądu organ rozpoznając wniosek strony nie naruszył przepisów, a decyzja zawiera ustosunkowanie się do twierdzeń strony w kontekście przesłanek umorzenia przewidzianych dla przedmiotowych należności.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.