Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 573/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 24 ust. 5b
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Borys Marasek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 września 2023 r. sprawy ze skargi D. M. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2023 r. nr 380000/71/2022/RED/EM/MA/2636/PIIU w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi jest wydane na podstawie art. 17 § 1, art. 18, art. 33 § 2 pkt 6 lit. c oraz art. 34 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz.U. z 2022 r. poz. 479, dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna) oraz art. 83 ust. 4 i art. 83c ust. 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.) oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: k.p.a.) postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: ZUS, organ) z dnia 23 stycznia 2023 r. nr 380000/71/2022/RED/EM/MA/2636/PIIU w sprawie zarzutów w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym.

2. Postępowanie przed organami administracji.

2.1. Z akt sprawy wynika, że przeciwko D. M. (dalej: skarżący, zobowiązany) prowadzone jest postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o nr TW 4380122005864 oraz TW 4380122005865 obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W toku egzekucji do zobowiązanego skierowane zostały upomnienia z dnia 27 maja 2022 r. W piśmie z dnia 8 lipca 2022 r. zatytułowanym "Odpowiedź na upomnienie" zobowiązany stwierdził, że wszystkie wymienione w upomnieniach należności zostały uregulowane w terminie i według jego wiedzy nie zalega on z jakimikolwiek składkami.

W odpowiedzi na powyższe pismo ZUS w piśmie z dnia 1 sierpnia 2022 r. poinformował zobowiązanego, iż w wyniku ponownego przeanalizowania sposobu rozliczenia wpłat należności z tytułu składek stwierdzono, że dokonane uprzednio rozliczenie i wynikające z niego zaległości składkowe ustalone zostały prawidłowo. Organ przedstawił rozliczenie konta zobowiązanego w formie tabeli i stwierdził, że na dzień 1 sierpnia 2022 r. wykazuje ono niedopłatę z tytułu: składek na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia do marca 2021 r., ubezpieczenie zdrowotne za ten sam okres oraz FGŚP za okres od lutego do marca 2021 r.

2.2. Zobowiązany, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, pismem z dnia 24 sierpnia 2022 r. złożył do organu zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego.

Pełnomocnik zarzucił nieistnienie obowiązku objętego tytułami wykonawczymi oraz wygaśnięcie obowiązku zapłaty, wynikającego z tych tytułów wykonawczych.

Wniósł jednocześnie o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w całości a następnie jego umorzenie oraz o stwierdzenie przedawnienia należności z lipca 2003 r.

Uzasadniając zgłoszone zarzuty pełnomocnik zobowiązanego podnosił, iż z treści doręczonych w dniu 22 sierpnia 2022 r. tytułów wykonawczych wynika, że zobowiązany posiada zaległości składkowe za okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 stycznia 2021 r. Jak podkreślił pełnomocnik, z rozliczenia wpłat według stanu na dzień 1 sierpnia 2022 r. wynika, że wpłata dokonana przez zobowiązanego w dniu 15 stycznia 2018 r. w wysokości 1.411,35 zł została rozliczona za lipiec 2003 r., a więc za zaległości sprzed 15 lat. Pełnomocnik podkreślił przy tym, iż zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne.

W związku z tym, z uwagi na upływ przedawnienia należności za okres lipca 2003 r. pozbawione podstaw prawnych jest dokonanie przez wierzyciela rozliczenia wpłaty z dnia 15 stycznia 2018 r. na zaległość z roku 2003. Reasumując, zdaniem pełnomocnika brak jest zaległości we wpłatach należności składkowych i postępowanie egzekucyjne winno zostać umorzone ze względu na nieistnienie obowiązku zapłaty należności.

2.3. Postanowieniem z dnia 6 października 2022 r. o nr [...] ZUS oddalił zgłoszony zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu tego postanowienia organ zwrócił uwagę, iż regulacje u.s.u.s., dotyczące 5-letniego okresu przedawnienia należności składkowych, obowiązują dopiero od dnia 1 stycznia 2012 r., tj. od wejścia w życie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r., Nr 232, poz. 1378, dalej także: ustawa deregulacyjna). Wcześniej przepisy przewidywały 10 – letni termin przedawnienia. ZUS podkreślił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Przy obliczaniu biegu terminu przedawnienia trzeba też mieć ponadto na uwadze brzmienie przepisu art. 24 ust. 5b u.s.u.s., z którego wynika, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Po ustaniu okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, biegnie on dalej, a czasu w którym bieg ten był zawieszony nie wlicza się do okresu przedawnienia. Wynika z tego, że okres przedawnienia należności z tytułu składek ulega wydłużeniu o czas od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Brzmienie tego przepisu jest takie samo, jak przed wejściem w życie ustawy deregulacyjnej. Z przepisu tego w powiązaniu z przepisem ustawy deregulacyjnej wynika, że do obliczenia terminu przedawnienia należności składkowych, co do których bieg terminu został zawieszony przed dniem 1 stycznia 2012 r. i trwa po tym dniu, należy stosować korzystniejszy, tj. wcześniejszy termin przedawnienia. Należy jednak brać pod uwagę, że trwające zawieszenie przesuwa także termin przedawnienia nowego pięcioletniego okresu - o okres równy okresowi, w jakim bieg przedawnienia był zawieszony po dniu 1 stycznia 2012 r.

Biorąc zatem pod uwagę, że analizowana zaległość składkowa dotyczy lipca 2003 r., a jej termin płatności przypadał na 10 sierpnia 2003 r., to jej przedawnienie w przypadku, gdyby nie zaszły żadne okoliczności wpływające na zawieszenie biegu terminu przedawnienia, nastąpiłoby w dniu 10 sierpnia 2013 r.

Organ zwrócił następnie uwagę, że w przypadku zobowiązanego zaistniały okoliczności, wpływające na zawieszenie biegu przedawnienia. ZUS podjął bowiem czynności, zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek, i to przed upływem przedawnienia tych należności. Czynnościami tymi było w niniejszej sprawie wystawienie w dniu 3 października 2003 r. upomnień, które zobowiązany odebrał w dniu 20 października 2003 r. Następnie objęte upomnieniami należności zostały skierowane do egzekucji, prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. (dalej: Naczelnik) na podstawie tytułów wykonawczych o nr W2-5926/2003, W2-5939/2003 oraz W2-5951/2003. Następnie ww. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone w dniu 29 grudnia 2006 r. z uwagi na jego bezskuteczność. Termin przedawnienia zawieszony został w okresie od dnia 20 października 2003 r. do dnia 29 grudnia 2006 r.

Następnie wnioskiem z dnia 16 czerwca 2014 r. (wpływ do organu: 20 czerwca 2014 r.) zobowiązany zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek. Decyzją z dnia 5 października 2015 r. ZUS odmówił umorzenia należności z uwagi na niespełnienie przez zobowiązanego warunków (tj. nie dokonanie spłaty należności niepodlegających umorzeniu). Decyzja ta, doręczona w dniu 13 października 2015 r., stała się prawomocna od dnia 12 października 2015 r. W związku z tym, bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu w okresie od 20 czerwca 2014 r. do 12 listopada 2015r.

Ponadto, w piśmie z dnia 6 marca 2019 r. (doręczonym w trybie zastępczym w dniu 27 marca 2019 r.) organ poinformował zobowiązanego, że należności składkowe za lipiec 2003 r. nie uległy przedawnieniu. Następnie pismem z dnia 7 listopada 2019 r. szczegółowo poinformowano zobowiązanego o sposobie rozliczenia dokonanych przez niego wpłat, w tym o sposobie rozliczenia środków na należności za lipiec 2003 r., które zostały pokryte wpłatą z dnia 15 stycznia 2018 r., a także o bieżącym stanie zaległości figurującym na koncie płatnika składek.

Końcowo ZUS wskazał, że w dniu 27 maja 2022 r., z uwagi na brak wpłat, wystawione zostały upomnienia o nr [...], [...] obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2021 do 03/2021. W odpowiedzi na powyższe upomnienia, zobowiązany zwrócił się o informację w sprawie rozliczenia konta płatnika składek i ponowne ustalenia salda z uwzględnieniem wszystkich dokonanych wpłat. W dniu 1 sierpnia 2022 r. ponownie poinformowano stronę o sposobie rozliczenia składek za lipiec 2003 r. i wskazano bieżący stan zadłużenia. Wyjaśniono również sposób rozliczenia wpłat od 1 stycznia 2018 r., odkąd weszły w życie nowe przepisy w zakresie sposobu opłacania i rozliczania składek.

Ponieważ należności objęte ww. upomnieniami nie zostały uregulowane, wystawiono tytuły wykonawcze o nr TW4380122005864 oraz TW4380022005855, na podstawie których w dniu 17 sierpnia 2022 r. dokonano zajęcia wynagrodzenia zobowiązanego za pracę.

Reasumując, organ stwierdził, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte prawidłowo, tzn. na podstawie upomnień wystawionych po uprzednim rozliczeniu konta zobowiązanego zgodnie z obowiązującymi przepisami.

2.4. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik zobowiązanego wniósł o stwierdzenie przedawnienia należności składkowych za lipiec 2003 r.

W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik stwierdził, że nie jest dla zobowiązanego zrozumiałe twierdzenie, iż zaległość z roku 2003 nie przedawniła się do 2018 r. Nawet gdyby bowiem przyjąć, że skierowanie do zobowiązanego upomnień i prowadzenie egzekucji umorzonej w dniu 29 grudnia 2006 r. doprowadziło do zawieszenia biegu przedawnienia, to od tejże daty nie wystąpiły zdarzenia, które by wpłynęły na obliczanie biegu przedawnienia. Zdaniem pełnomocnika zwrócenie się przez zobowiązanego o umorzenie należności składkowych na podstawie tzw. ustawy abolicyjnej nie stanowiło czynności podjętych przez ZUS w celu wyegzekwowania należności ani jakiejkolwiek innej formy ich ściągnięcia. Zatem, od 29 grudnia 2006 r. nie doszło do żadnych zdarzeń, mających wpływ na bieg przedawnienia.

Niezależnie od powyższego pełnomocnik stwierdził, że od dnia 30 grudnia 2006r. do dnia 6 marca 2019 r. nie zostały podjęte przez ZUS żadne czynności informujące zobowiązanego o sposobie rozliczenia wpłat, w tym należności pokrytych wpłatą z dnia 15 stycznia 2018 r.

Końcowo pełnomocnik zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ponieważ od 29 grudnia 2006 r. nie zostały podjęte żadne działania zmierzające do wyegzekwowania należności, doszło do jej przedawnienia i brak jest podstaw do dokonania przez organ rozliczenia wpłaty z dnia 15 stycznia 2018r. na poczet zaległości z 2003 r. Stąd, zasadne jest umorzenie egzekucji z uwagi na nieistnienie obowiązku zapłaty należności.

2.5. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2023 r. ZUS utrzymał w mocy wydane w pierwszej instancji postanowienie z dnia 6 października 2022 r.

W uzasadnieniu postanowienia organ przede wszystkim wskazał, że należności z tytułu składek za lipiec 2003 r. nie uległy przedawnieniu i są wymagalne.

W tych ramach ZUS podnosił, że art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. stanowił, iż należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Od dnia 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074 ze zm., dalej: ustawa zmieniająca) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. W związku z tym, jedynie upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu. Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony termin przedawnienia ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Natomiast skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (organ powołał wyrok NSA z 30 września 2009 r., sygn. akt II GSK 72/09 dostępny na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na podstawie wskazanej wyżej ustawy zmieniającej z dnia 18 grudnia 2002 r. dodano w art. 24 u.s.u.s. ust. 5a-5d regulujący przerwanie i zawieszenie biegu terminu przedawnienia, w tym przepis ust. 5b, zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Przepis art. 24 ust. 5b - z dniem 1 lipca 2004 r. - uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego". Jak podkreślił ZUS, kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012 r., a to na podstawie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (tzw. "ustawa deregulacyjna"): skrócono wówczas okres przedawnienia do lat 5, zmieniając treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Organ przywołał także treść art. 24 ust. 5 – 6 u.s.u.s.

Następnie ZUS zwrócił uwagę, że bieg terminu przedawnienia składki na ubezpieczenie społeczne za lipiec 2003 r. uległ zawieszeniu z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne. Po pierwsze, ze względu na prowadzenie postępowania egzekucyjnego – od dnia 20 października 2003 r. (doręczenia zobowiązanemu upomnienia) do dnia 29 grudnia 2006 r. (umorzenia postępowania egzekucyjnego). Po drugie, bieg terminu przedawnienia uległ ponownemu zawieszeniu na skutek prowadzenia tzw. postępowania abolicyjnego – od dnia 20 czerwca 2014 r. (wpływ do organu wniosku o umorzenie należności, na podstawie tzw. "ustawy abolicyjnej") do dnia 12 listopada 2015 r. (tj. do dnia uprawomocnienia się decyzji o odmowie umorzenia należności).

Reasumując, organ stwierdził, że w sprawie wystąpiły zdarzenia, skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności za lipiec 2003 r. w okresie od 20 października 2003 r. do 29 grudnia 2006 r. oraz od 20 czerwca 2014 r. do 12 listopada 2015 r. Przedawnienie składek za lipiec 2003 r. nastąpiłoby w związku z tym z dniem 11 lutego 2018 r., o czym zobowiązany został poinformowany w piśmie z dnia 6 marca 2019 r. Tym samym, wpłata z dnia 15 stycznia 2018 r. została prawidłowo rozliczona na poczet należności na tamten moment nieprzedawnionej.

Końcowo organ zwrócił uwagę, iż zobowiązany był informowany o sposobie rozliczenia dokonywanych wpłat, a także o bieżącym stanie zaległości składkowych. Nadmienił przy tym, że ustawodawca nie nałożył na ZUS obowiązku informowania płatnika odnośnie rozliczeń dokonanych wpłat własnych bądź egzekucyjnych.

3. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.

3.1. Na powyższe postanowienie ZUS z dnia 23 stycznia 2023 r. skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zaskarżając je w całości.

Pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie:

- art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez dowolne rozpatrzenie materiału dowodowego i przyjęcie, że należności wskazane w tytułach wykonawczych nie uległy przedawnieniu;

- art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez dowolne rozpatrzenie materiału dowodowego i przyjęcie, że zasadne było oddalenie zarzutu zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym;

- art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez dowolne rozpatrzenie materiału dowodowego i przyjęcie, że bieg terminu przedawnienia należności za lipiec 2003 r. został zawieszony od dnia 20 października 2003 r. do dnia 29 grudnia 2006 r. i od dnia 20 czerwca 2014 r. do dnia 12 listopada 2015 r.;

- art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez dowolne rozpatrzenie materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania i przyjęcie, że przedawnienie składek za 07/2023 nastąpiłoby 11 lutego 2018 r., a wpłata z dnia 15 stycznia 2018 r. została rozliczona prawidłowo na należności na tamten moment nieprzedawnione;

- art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez dowolne rozpatrzenie materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania i przyjęcie, że istnieje obowiązek zapłaty należności za okres 01/2021-03/2021 objętych tytułami wykonawczymi, a tym samym uznanie, że rzeczone należności nie uległy przedawnieniu;

- art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez dowolne rozpatrzenie materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania i przyjęcie, że należności z tytułu składek za okres 2003 r., figurujące na koncie skarżącego jako płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu;

- art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez dowolne rozpatrzenie materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania i przyjęcie, że mając na uwadze treść ustawy abolicyjnej, bieg terminu przedawnienia składki za miesiąc 07/2003 uległ zawieszeniu z uwagi na toczące się postępowania abolicyjne od dnia 20 czerwca 2014r., tj. od dnia wpływu wniosku o abolicję do dnia 12 listopada 2015 r., tj. do dnia uprawomocnienia się decyzji o odmowie umorzenia należności;

- art. 77 § 3 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez dowolne rozpatrzenie materiału dowodowego i nierozpatrzenie w sposób wszechstronny okoliczności dotyczących faktu, że należności objęte tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu.

Ponadto, z daleko idącej ostrożności procesowej pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 17 § 1, art. 18 i art. 33 § 2 pkt 6 lit. c oraz art. 34 § 3 w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej, a także art. 83 ust. 4 oraz art. 83c ust. 1a u.s.u.s. oraz przepisów ustawy abolicyjnej poprzez przyjęcie, że należności wynikające z tytułów wykonawczych o numerach TW4380122005864, TW4380122005865 nie uległy przedawnieniu.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz "uchylenie tytułów wykonawczych o numerach TW4380122005864, TW4380122005865". Wniósł ponadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Uzasadniając skargę pełnomocnik skarżącego podkreślał, że nie jest dla zobowiązanego zrozumiałe twierdzenie, iż zaległość z roku 2003 nie przedawniła się do 2018 r. Nawet gdyby bowiem przyjąć, że skierowanie do zobowiązanego upomnień i prowadzenie egzekucji umorzonej w dniu 29 grudnia 2006 r. doprowadziło do zawieszenia biegu przedawnienia, to od tejże daty nie wystąpiły już żadne zdarzenia, które by wpłynęły na bieg przedawnienia. Zdaniem pełnomocnika zwrócenie się przez zobowiązanego o umorzenie należności składkowych na podstawie tzw. ustawy abolicyjnej nie stanowiło czynności podjętych przez ZUS w celu wyegzekwowania należności ani jakiejkolwiek innej formy ich ściągnięcia. Zatem, od 29 grudnia 2006 r. nie doszło do żadnych zdarzeń, mających wpływ na bieg przedawnienia.

Pełnomocnik podniósł, powołując się na wyrok NSA z dnia 12 lipca 2002 r. sygn. akt III SA 285/01, że przez czynność egzekucyjną określoną przepisami u.p.e.a., która zawiesza bieg przedawnienia, należy rozumieć co najmniej doręczenie upomnienia, w ślad za którym dokonywane są dalsze działania ZUS – polegające na wystawieniu tytułu wykonawczego oraz skierowaniu go do egzekucji. Zdaniem pełnomocnika, przesłanie samego tylko upomnienia, jeżeli ZUS nie dokonał później żadnych innych czynności, nie powoduje zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Wysłanie pisma informującego o zadłużeniu nie stanowi upomnienia i nie skutkuje zawieszeniem biegu przedawnienia. Pełnomocnik zaakcentował, że czynność ZUS, aby mogła skutkować zawieszeniem biegu przedawnienia, musi zmierzać bezpośrednio do wyegzekwowania należności.

Niezależnie od powyższego pełnomocnik stwierdził, że od dnia 30 grudnia 2006r. do dnia 6 marca 2019 r. nie zostały podjęte przez ZUS żadne czynności informujące zobowiązanego o sposobie rozliczenia wpłat, w tym należności pokrytych wpłatą z dnia 15 stycznia 2018 r.

Końcowo pełnomocnik zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ponieważ od dnia 29 grudnia 2006 r. nie zostały w sprawie podjęte żadne działania zmierzające do wyegzekwowania należności, doszło do jej przedawnienia i brak jest podstaw do dokonania przez organ rozliczenia wpłaty z dnia 15 stycznia 2018 r. na poczet zaległości z 2003 r.

3.2. Odpowiadając na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację, zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4. Skarga okazała się niezasadna.

4.1. Na wstępie wskazać należy, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to wyjątek nie ma w niniejszej sprawie zastosowania).

4.2. Istota sporu sprowadza się do kwestii zasadności stanowiska organu co do istnienia obowiązku zapłaty należności składkowej, objętej tytułami wykonawczymi i związanej z tym problematyki przedawnienia dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym należności za lipiec 2003 r. a w konsekwencji – oceny legalności rozstrzygnięć oddalających zarzut zgłoszony w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

4.3. Rozważając sporne zagadnienie w pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być nieistnienie obowiązku.

Jak akcentuje się w orzecznictwie, pojęcie "nieistnienia obowiązku" oznacza przede wszystkim egzekucje, w której obowiązek ten nigdy nie powstał, np. z mocy prawa, bądź też obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie, z powodu jego wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa - takich jak przedawnienie lub wydanie aktu o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1081/22, Lex nr 3504757; wyrok WSA w Kielcach z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Ke 173/22, Lex nr 3370808).

Zgodnie zaś z art. 34 § 2 u.p.e.a., wierzyciel wydaje postanowienie, w którym w szczególności: oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej (pkt 1); uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej w całości (pkt 2 lit. a)) lub w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut (pkt 2 lit. b)).

4.4. W realiach niniejszej sprawy zasadniczym i najdalej idącym zarzutem skargi jest zarzut przedawnienia obowiązku. Przede wszystkim, w ocenie pełnomocnika skarżącego, organ błędnie przyjął, że bieg terminu przedawnienia należności składkowej za lipiec 2003 r. został dwukrotnie zawieszony: od dnia 20 października 2003 r. (doręczenie upomnienia) do dnia 29 grudnia 2006 r. (data umorzenia postępowania egzekucyjnego) oraz od dnia 20 czerwca 2014 r. (złożenie wniosku o umorzenie zaległości składkowej) do dnia 12 listopada 2015 r. (data uprawomocnienia się decyzji o odmowie umorzenia należności). Z kolei zdaniem organu, w sprawie nastąpiły zdarzenia powodujące, że bieg terminu przedawnienia spornej należności został w ww. okresach zawieszony, co skutkowało wymagalnością obowiązku i niezasadnością zgłoszonego zarzutu.

4.5. Rozpatrując sporne zagadnienie należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że zgodnie z ogólną regułą, wyrażoną w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Ponadto, na co słusznie zwrócił uwagę ZUS, takie brzmienie przepisu u.s.u.s. obowiązuje od dnia 1 stycznia 2012 r., kiedy weszła w życie tzw. "ustawa deregulacyjna". Przed dniem 1 stycznia 2012 r. należności z tytułu składek ulegały bowiem przedawnieniu dopiero po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ponadto, w ustawie deregulacyjnej zostały zawarte przepisy przejściowe, na mocy których do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.

Podkreślenia również wymaga, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Po ustaniu okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, biegnie on dalej, a czasu w którym bieg ten był zawieszony nie wlicza się do okresu przedawnienia.

Z powyższego wynika, że okres przedawnienia należności z tytułu składek ulega wydłużeniu o czas od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Brzmienie przepisu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. nie uległo bowiem zmianie pomimo wejścia w życie tzw. "ustawy deregulacyjnej". Z przepisu powyższego, w powiązaniu z regulacjami ustawy deregulacyjnej wynika, że do obliczania terminu przedawnienia należności składkowych, co do których bieg terminu został zawieszony przed dniem 1 stycznia 2012 r. i trwa po tym dniu, należy stosować korzystniejszy dla strony (tj. wcześniejszy) termin przedawnienia. Co istotne, trwające zawieszenie biegu przedawnienia powoduje jednakże przesunięcie terminu przedawnienia nowego pięcioletniego okresu – o okres równy temu, w jakim bieg przedawnienia pozostawał zawieszony po dniu 1 stycznia 2012 r.

Biorąc powyższe pod uwagę, ponieważ termin płatności zaległości składkowej za lipiec 2003 r. przypadał na 10 sierpnia 2003 r., to jej przedawnienie w przypadku, gdyby nie zaszły żadne okoliczności wpływające na zawieszenie biegu przedawnienia, nastąpiłoby z dniem 10 sierpnia 2013 r. (10-letni okres przedawnienia).

Mając jednak na względzie, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (którego treść nie uległa zmianie wskutek wejścia w życie unormowań tzw. "ustawy deregulacyjnej") bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego, słusznie organ przyjął, iż zawieszenie biegu przedawnienia nastąpiło z dniem doręczenia zobowiązanemu upomnienia (tj. 20 października 2003 r.). Upomnienie to stanowiło bowiem pierwszą czynność, zmierzającą do wyegzekwowania należności. Jak bowiem akcentuje się w orzecznictwie, "czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności jest niewątpliwie wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ, ale za czynności zmierzające do ściągnięcia należności mogą być uznane również inne czynności, tj. orzeczenia, pisma kierowane do strony itp., z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności. Taką czynnością jest doręczenie upomnienia z zagrożeniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 15 § 1 u.p.e.a. Z treści tego przepisu wynika, że postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte bez wcześniejszego doręczenia upomnienia, w związku z czym jest to warunek obligatoryjny i konieczny do tego, by w sposób skuteczny prowadzić egzekucję. Jest więc ono pierwszą i do tego konieczną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, skoro bez doręczenia upomnienia wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie byłoby możliwe. Czynność ta mieści się zatem w dyspozycji art. 24 ust. 5b u.s.u.s." (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 18 października 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 410/22, Lex nr 3431279).

Zawieszenie biegu przedawnienia trwało do dnia 29 grudnia 2006 r., tj. do dnia zakończenia (umorzenia) postępowania egzekucyjnego wskutek jego bezskuteczności.

Ponadto, wpływ na dalsze zawieszenie biegu przedawnienia należności miało złożenie przez skarżącego wniosku o umorzenie należności składkowych. Jak wynika z akt postępowania, wniosek ten wpłynął do organu w dniu 20 czerwca 2014 r. i w jego następstwie wydana została decyzja odmowna, która uprawomocniła się od dnia 12 listopada 2015 r.

Zgodnie zaś z treścią art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej z dnia 9 listopada 2012 r., bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12 tej ustawy, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13 ww. ustawy (tj. decyzji o umorzeniu należności lub decyzji o odmowie umorzenia należności).

Biorąc powyższe pod uwagę podkreślenia wymaga, że ponowne zawieszenie biegu przedawnienia należności miało miejsce od dnia 20 czerwca 2014 r. (złożenie wniosku o umorzenie należności na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej) do dnia 12 listopada 2015 r. (data uprawomocnienia się decyzji odmownej ZUS z dnia 5 października 2015 r. o nr [...]).

Z uwagi na okresy zawieszenia biegu przedawnienia, przedawnienie należności składkowych za lipiec 2003 r. upływałoby z dniem 11 lutego 2018 r. Jednakże w dniu 15 stycznia 2018 r. miała miejsce wpłata dokonana przez zobowiązanego, która została rozliczona na poczet należności za lipiec 2003 r., tj. należności na moment zaliczenia nieprzedawnionej.

Reasumując tę część rozważań należy zaznaczyć, iż prawidłowo organ uznał, iż w sprawie nastąpiły zdarzenia które spowodowały, że bieg terminu przedawnienia należności za lipiec 2003 r. został zawieszony od dnia 20 października 2003 r. do dnia 29 grudnia 2006 r. i od dnia 20 czerwca 2014 r. do dnia 12 listopada 2015 r.

Słusznie też ZUS poinformował skarżącego w piśmie z dnia 6 marca 2019 r. , że przedawnienie nastąpiłoby z dniem 11 lutego 2018 r., a wpłata z dnia 15 stycznia 2018r. została rozliczona prawidłowo. Ponadto pismem z dnia 7 listopada 2019 r. organ poinformował skarżącego o sposobie rozliczenia dokonanych na NRS wpłat, w tym m.in. środków na należności za lipiec 2003 r., które zostały pokryte wpłatą z dnia 15 stycznia 2018 r. Skarżący został również poinformowany o bieżącym stanie zaległości figurującym na koncie płatnika składek.

Powyższe świadczy o prawidłowym i wszechstronnym rozpatrzeniu przez organ materiału dowodowego w jego całokształcie, przy uwzględnieniu zasady pogłębiana zaufania obywatela do władzy publicznej i wyjaśniania zasadności przesłanek, którymi organy administracji publicznej kierują się przy załatwieniu sprawy.

4.6. Kolejnym zagadnieniem jest powstała zaległość składkowa skarżącego za okresy od stycznia 2021 r. do marca 2021 r. Z uwagi na brak wpłat należności z tytułu składek za ww. okresy, w dniu 27 maja 2022 r. organ wystawił upomnienia, a następnie (wobec braku zapłaty należności) tytuły wykonawcze o nr TW4380122005864, TW4380022005865, na podstawie których w dniu 17 sierpnia 2022 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia zobowiązanego za pracę.

W ocenie Sądu, mając na względzie poprzednio poczynione rozważania, postępowanie egzekucyjne wszczęte zostało na podstawie ww. tytułów wykonawczych w sposób prawidłowy. Powyższe tytuły wykonawcze poprzedziło wystawienie upomnień, zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a., które z kolei wystawiono dopiero po uprzednim rozliczeniu przez organ konta składkowego zobowiązanego. Ponadto, wobec nieprzedawnienia należności składowej za lipiec 2003 r. w chwili dokonania rozliczenia wpłaty z dnia 15 stycznia 2018 r. na jej poczet, zasadnie organ uznał, że rozliczenie to było skuteczne, zatem zaistniała w związku z tym zaległość w składkach za okres od stycznia do marca 2021 r., będąca przedmiotem egzekucji.

4.7. Reasumując, niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., a także art. 17 § 1, art. 18 i art. 33 § 2 pkt 6 lit. c oraz art. 34 § 3 w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej oraz art. 83 ust. 4 oraz art. 83c ust. 1a u.s.u.s.

Organ nie naruszył także przepisów tzw. ustawy abolicyjnej, w szczególności zaś art. 1 ust. 15 tej ustawy (na marginesie, pełnomocnik skarżącego zarzucając w skardze naruszenie przepisów ww. ustawy nie podał szczegółowo, jakiego przepisu naruszenie to miałoby w jego ocenie dotyczyć).

4.8. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił, uznając ją za bezzasadną.