Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 911/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 1175/22 w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lutego 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 1175/22 oddalił skargę J. R. (dalej "skarżący") na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Następnie skarżący:

1. na podstawie art. 173 i następnych ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), dalej "p.p.s.a." zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 lutego 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 1175/22.

2. Zaskarżonemu orzeczeniu:

- na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. i 86 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia skargi wskutek poczynionych w skardze zarzutów odnośnie naruszenia przez organ II Instancji art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. i 86 k.p.a., w sytuacji, gdy Sąd powinien uznać, że organ II Instancji nie przeprowadził w sprawie dowodu z przesłuchania skarżącego jak również poczynił nieprawidłowe ustalenie stanu majątkowego, rodzinnego i zdrowotnego skarżącego, a tym samym nie zebrał w sprawie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, pomimo tego, że miał obowiązek należytego wyjaśnienia sprawy i ustalenia faktów oraz zdarzeń, które mają znaczenie dla sprawy, co niewątpliwie było możliwe do osiągnięcia wskutek przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącego i ustalenia na podstawie jego zeznań jego sytuacji zdrowotnej oraz materialnej.

b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia skargi wskutek poczynionych w skardze zarzutów odnośnie naruszenia przez organ II Instancji art. 80 k.p.a., w sytuacji, gdy Sąd powinien uznać, że organ II Instancji naruszył podstawowe zasady logiki i doświadczenia życiowego wskutek przyjęcia, że możliwe jest zaspokajanie przez skarżącego jego podstawowych potrzeb życiowych, bowiem bazując na prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym, a nawet tym, który organ faktycznie zgromadził, organ powinien dojść do wniosku, że w oparciu o uzyskiwane dochody skarżący nie jest w stanie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb życiowych.

c) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 7 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia skargi wskutek poczynionych w skardze zarzutów odnośnie naruszenia przez organ II Instancji art. 7 k.p.a., w sytuacji, gdy Sąd powinien uznać, że organ II Instancji nie uwzględnił w sprawie słusznego interesu skarżącego wskutek przyjęcia, iż w przypadku rozpoznawanej sprawy ważniejszy był interes publiczny, podczas gdy całokształt okoliczności związanych ze sprawą wskazywał na to, że w rozpatrywanej sprawie zasadnym było przedłożenie interesu jednostki ponad interes publiczny.

- na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

d) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. oraz art. 28 ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia ministra gospodarki z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez brak uwzględnienia skargi wskutek poczynionych w skardze zarzutów odnośnie naruszenia przez organ II Instancji art. 28 ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia ministra gospodarki z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w sytuacji, gdy Sąd powinien przyjąć, że organ II Instancji nieprawidłowo zastosował ww. przepis i niezasadnie odmówił umorzenia należności w z tytułu składek, bowiem skarżący wykazał, że ze względu na swój stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić wymagalnych należności wobec ZUS, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki, zaś w szczególności wykazał, iż opłacenie należności z tytułu składek ZUS pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a ponadto, że jest przewlekle chory co pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

3. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację wniesionych zarzutów i na podstawie:

a) art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 lutego 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 1175/22 w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie; ewentualnie - w przypadku uznania przez Sąd, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona - na podstawie art. 188 p.p.s.a. wniósł o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 lutego 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 1175/22 i rozpoznanie wniesionej skargi poprzez uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w całości decyzji zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2022 r. nr [...], znak [...] oraz uchylenie na podstawie art. 135 p.p.s.a. w całości poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 31 stycznia 2022 r., znak 172/2022.

b) art. 203 pkt 1 p.p.s.a. wniósł o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

c) § 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, wniósł o przyznanie przez Sąd od Skarbu Państwa na rzecz adwokata L. M. kosztów zastępstwa prawnego skarżącego przez adwokata z urzędu. Oświadczył, że wskazane koszty nie zostały zapłacone w całości lub części. W przypadku uwzględnienia skargi za zasadną wniósł o zasądzenie wskazanych kosztów od organu na rzecz skarżącego, z zastrzeżeniem, że prawo do ściągnięcia wskazanych kosztów od organu przysługuje adwokatowi z urzędu. Wniósł o podwyższenie kwoty zasądzonych kosztów zastępstwa o właściwą stawkę podatku od towarów i usług. Oświadczył, że jest płatnikiem podatku VAT. Wskazał, że nr rachunku bankowego właściwego do zwrotu kosztów zastępstwa to: 51 1140 2004 0000 3202 7785 1482 [mBank].

d) art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. - w przypadku uchylenia przez NSA zaskarżonego wyroku WSA i rozpoznania wniesionej skargi - wniósł o ponowne orzeczenie przez NSA o kosztach postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania administracyjnego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, zaś w przypadku kosztów zastępstwa prawnego orzeczenie odpowiednio jak w pkt 3, c) skargi kasacyjnej.

e) art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczył, że strona skarżąca zrzeka się rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.

Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona.

W związku z treścią zarzutów skargi należy przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez kasatora naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy postawione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały.

W myśl przytoczonej wyżej regulacji granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z zasadą dyspozycyjności postępowania kasacyjnego, zakreślają, co do zasady, podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, zdefiniowane poprzez wskazanie przez jej autora konkretnych jednostek redakcyjnych przepisów, które jego zdaniem zostały naruszone, a także oparte na tych przepisach twierdzenia, dotyczące mających według skarżącego kasacyjnie miejsce uchybień regulacjom prawa materialnego czy procesowego.

Mając na uwadze związanie granicami skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony ani tym bardziej zobowiązany do modyfikowania czy też uzupełniania ze strony wadliwie skonstruowanych zarzutów skargi kasacyjnej. Nie może także domniemywać ich pełnej treści czy postaci, jak również intencji stron, które przyświecały im przy ich formułowaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny analizując skargę kasacyjną wskazuje, że zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że co do zasady, w razie powołania w skardze kasacyjnej zarówno zarzutów naruszenia prawa materialnego jak i prawa procesowego, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają ostatnie z wymienionych, ponieważ ich uwzględnienie mogłoby uczynić przedwczesnym albo bezprzedmiotowym odniesienie się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Do kontroli subsumcji stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można co do zasady przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. wyroki NSA z 27 czerwca 2012r., sygn. akt II GSK 819/11 oraz z 26 marca 2010r., sygn. akt II FSK 1842/08, tamże). Jednakże niekiedy ze względu na sposób sformułowania zarzutów albo, jeżeli ocena prawidłowości wykładni lub zastosowania prawa materialnego determinują zakres koniecznych ustaleń faktycznych, celowe jest odniesienie się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego.

W rozpoznawanej sprawie sformułowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania w kontekście zakresu ustaleń faktycznych potrzebnych do rozpatrzenia sprawy wymaga, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w pierwszej kolejności odniesienia się do podniesionego przez skarżącego kasacyjnie zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, z uwagi na to, że zakres ustaleń faktycznych niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy wyznaczają przepisy prawa materialnego oraz z uwagi na to, że podniesiony w sprawie zarzut naruszenia przepisów postępowania pozostaje w ścisłym związku z zarzucanym naruszeniem przepisów materialnoprawnych.

Odnosząc się do konkretnych zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej na wstępie należy wskazać, że zakres niezbędnych ustaleń dla oceny zasadności rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wyznaczają przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm., dalej "usus"). Z przepisów u.s.u.s. wynika, że umorzenie należności z tytułu składek możliwe jest w przypadku całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., bądź też istnienia uzasadnionego przypadku, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Przy czym, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w 28 ust. 3a u.s.u.s., określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej "rozporządzenie MGPiPS").

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego, braku uwzględnienia możliwości umorzenia należności składkowych na ubezpieczenia społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., przepis ten ustanawia wyjątek - w przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia; składki mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Powołany w treści uzasadnienia skargi kasacyjnej § 3 ust. 1 rozporządzenie MGPiPS wskazuje że można umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

Opierając się o treść przywołanego przepisu to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. W postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 3a (patrz wyroki NSA: z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11, z 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże), gdyż to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (patrz: wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r. sygn. II GSK 149/11, tamże). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Na organie zaś, zgodnie z art. 80 k.p.a., spoczywa obowiązek dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.

Treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazuje, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Organ może, ale nie musi udzielić stosownej ulgi. Nawet, zatem w przypadku wystąpienia okoliczności unormowanych w ww. przepisach ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych. Świadczy o tym użycie w art. 28 ust 3a u.s.u.s. wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS terminu "może". Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna. Uznanie administracyjne odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe.

Przedstawiona wyżej konstrukcja przepisu prawa materialnego, który miał zastosowanie w tej sprawie nie wyklucza ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, niemniej jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego zdecydowanie aktywizując ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym celem wykazania przesłanek umorzenia.

Jak wynika ze spornej decyzji, organ nie stwierdził przesłanek umorzenia należności wynikających z art. 28 ust. 3, a dotyczących całkowitej nieściągalności należności (s. 4-6 decyzji). Sąd I instancji zaakceptował ocenę organu, że w świetle sytuacji materialnej i osobistej wykluczona jest możliwość umorzenia należności w oparciu o przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia MGPiPS. W szczególności nie uznano, że zaistniała przesłanka poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie stwierdzono również przewlekłej choroby zobowiązanego pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak zauważono, zobowiązany od ubiegłego roku ma zdiagnozowany nowotwór płuc, co utrudnia codzienną egzystencję. Organ wskazał, że źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne wypłacane nienależnie od stanu zdrowia i co roku waloryzowane. Stałe miesięczne dochody skarżącego z tytułu emerytury są niezależne od stanu jego zdrowia, stąd też nowotworowa choroba skarżącego nie może stanowić samodzielnej przesłanki umorzenia, a okoliczność ta powinna być uwzględniona tylko przy określeniu jego niezbędnych potrzeb życiowych, o jakich mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Nie zaistniała również obiektywna, wyjątkowa sytuacja, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego. Organ wskazał, że budżet gospodarstwa domowego skarżącego, wynosi 1775,72 zł netto miesięcznie. W tym kontekście organ odnotował, że dochody strony są wyższe od minimum socjalnego, a ponadto zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje na konieczność sięgania po środki pomocowe (z opieki społecznej). Organ wskazał także, że środki finansowe w gospodarstwie domowym skarżącego pozwalają na pokrycie całości deklarowanych w gospodarstwie domowym wydatków, w tym układu ratalnego i zobowiązań prywatnych skarżącego (s. 9 i n. decyzji). W tej sytuacji organ uznał a Sąd I instancji zaakceptował, że trudności finansowe skarżącego mogą być postrzegane jako subiektywne odczucie i przejściowe. Umorzenie zaległości w ocenie organu oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek.

Przechodząc do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, na wstępie należy zauważyć że skarga kasacyjna powinna dokładnie wskazywać podstawę kasacyjną z uwzględnieniem poszczególnych jednostek redakcyjnych przepisów prawa objętych zarzutami. Skarżący kasacyjnie powołując art. 77 nie sprecyzował paragrafu tego artykułu. Z uzasadnienia wynika jednak że chodziło skarżącemu kasacyjnie o art. 77 § 1 k.p.a. Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz jego ocenę zgodnie z art. 80 k.p.a. w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia).

Zgodnie z art. 86 kpa, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. (...)

Z treści powyższego przepisu wynika zatem, że dopuszczalność stosowania dowodu z przesłuchania strony jest dopuszczalna jedynie, gdy organ nie ma możliwości ustalenia stanu faktycznego za pomocą innych środków dowodowych lub gdy organ nie ma możliwości wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, bez których nie można ustalić stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością (tak: B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz; Warszawa 2014, str. 384-385, teza 2). W sprawie nie miała miejsca żadna z opisanych okoliczności. Należy podkreślić, że nawet jednak w sytuacji zaistnienia którejś z powyższych okoliczności organ administracji "może" przesłuchać stronę. Tak więc sam fakt nie przesłuchania strony w tej sprawie, nie może być podstawą do stwierdzenia, że decyzję wydano z naruszeniem prawa procesowego bowiem Sąd I instancji słusznie zaakceptował stanowisko organu, że w tej sprawie podstawę ustaleń faktycznych mógł stanowić zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Niezasadny jest więc zarzut nie przesłuchania strony.

Zgodzić się należy z oceną Sądu I instancji, że organ dokonał oceny sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego, wyważył interes społeczny i interes strony na podstawie wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Należy też podzielić stanowisko Sądu I instancji, że trafnie ZUS trafnie zwrócił uwagę na nie korzystanie przez skarżącego ze wsparcia finansowego w formie zasiłków z pomocy społecznej, co stanowi dodatkowe potwierdzenie ciężkiej sytuacji materialnej. Wynika to m.in. z wyników szczegółowego obowiązkowego wywiadu środowiskowego (s. 11 decyzji II instancji). Nie jest możliwe ustalenie tego przez Sąd I instancji, stąd też niezasadny jest zarzut skarżącego kasacyjnie, że w przypadku uznania, że skarżący powinien korzystać z pomocy społecznej Sąd I instancji "powinien przyjąć odpowiednią fikcję i doliczyć do dochodów skarżącego w skali jednego miesiąca 200-300 zł więcej. Sąd nie poczynił jednak choćby i takiego założenia i opierając się na samym fakcie braku korzystania przez skarżącego z pomocy społecznej, automatycznie uznał, że jest on w stanie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby." (s. 8 skargi kasacyjnej). Za gołosłowne należy uznać zarzuty aby uznać jakieś inne nie wskazane przez skarżącego kasacyjnie wydatki, które przesądzają o jego trudnej sytuacji ( s. 9 skargi kasacyjnej), gdyż skarżący nie dostarczył dokumentów potwierdzających wysokości ponoszonych przez niego "innych kosztów". Również nie zostały przedstawione dokumenty potwierdzające wydatki szacowane na 500 zł w skardze kasacyjnej (s. 7), a ponoszone na leczenie w związku chorobą nowotworową. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany zasadami określonymi w k.p.a., oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. W wyniku tej oceny Sąd I instancji trafnie stwierdził, że podjęta została decyzja mieszcząca się w granicach uznania administracyjnego, a Sąd nie znalazł podstaw do uznania jej niezgodności z prawem. Podsumowując należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą.

Należy podkreślić, że to na wnioskującym o umorzenie zaległych składek ciąży obowiązek przedstawienia i wykazania swojej sytuacji majątkowej (por. wyrok NSA z 20 lutego 2018 r., sygn. akt II GSK 1513/16). W rozpoznawanej sprawie - jak wynika to z akt administracyjnych - ZUS dopuścił wszystkie dowody na okoliczność sytuacji skarżącego. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Poczynione przez ZUS ustalenia oraz ich ocena znajdują zaś swoje szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzji. Treść skargi kasacyjnej wskazuje zaś, że jej autor wyłącznie polemizuje z oceną stanu faktycznego, dokonaną przez organ administracji, a prawidłowo zaakceptowaną przez Sąd I instancji. Ponadto okoliczność, że skarżący nie godzi się z wnioskami wyciągniętymi z oceny dowodów zgromadzonych w sprawie nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone, czy też dowolnie ocenione. Innymi słowy, to że wynik postępowania nie dał skarżącemu oczekiwanego rezultatu - nie świadczy o naruszeniu wskazywanych przepisów k.p.a.

Uwzględniając powyższe, według Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw, aby twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia wskazanych przez stronę przepisów postępowania w sposób, w jaki przedstawiono to w skardze kasacyjnej, zwłaszcza zaś, aby skutkiem zarzucanego ich naruszenia był istotny w przedstawionym powyżej rozumieniu tego pojęcia wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, że organ w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie administracyjne, a WSA w Warszawie trafnie uznał, że w aspekcie procesowym działania ZUS były prawidłowe i zgodne z zasadami postępowania administracyjnego. Zamierzonego skutku nie mógł więc odnieść zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku art. z art. 7, 77 § 1, 80, 86 k.p.a. poprzez oddalenie skargi mimo wystąpienia podstaw uzasadniających, zdaniem autora skargi kasacyjnej, uchylenie w całości decyzji ZUS.

Stwierdzić zatem należy, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli legalności decyzji, stwierdzając, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt.3 rozporządzenia MGPiPS. Skarga kasacyjna nie podważyła skutecznie tej oceny. Oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. jest konsekwencją nie stwierdzenia przez Sąd I instancji istnienia przesłanek, o których mowa w art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkujących uwzględnieniem skargi. Zastosowanie przez Sąd I instancji środka określonego w ustawie oraz nie zastosowanie innego nie jest naruszeniem prawa, o jakim mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Sąd I instancji dokonał kontroli zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem i zastosował środek prawny adekwatny do wyniku tej kontroli (art. 151 p.p.s.a.). Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd I instancji nie dopuścił się zarzucanych naruszeń prawa.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy przed tym Sądem, gdyż wynagrodzenie pełnomocnika za wykonaną pomoc prawną udzieloną z urzędu należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.