Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 29/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6532 Sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 251 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 305
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
article: art. 38 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1930
law: Ustawa z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Asesor WSA Adam Pawlyta, Protokolant Referent-stażysta Weronika Leśniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2024 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 lipca 2023 r. nr SKO.FD/41.4/80/2023/14426 w przedmiocie określenia kwoty dotacji z budżetu jednostki samorządu terytorialnego podlegającej zwrotowi oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 20 lipca 2023 r., nr SKO.FD/41.4/80/2023/14426, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: organ odwoławczy, SKO) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta M. (dalej: organ pierwszej instancji, organ dotujący) z 23 maja 2023 r., nr [...], określającą E. Z. (dalej: skarżąca), prowadzącej placówkę niepubliczną [...] Przedszkole w M., do zwrotu część dotacji udzielonej na prowadzenie przedszkola za rok 2021 jako niewykorzystanej do końca roku budżetowego w kwocie 391 325,51 zł oraz wysokość podlegającej zwrotowi dotacji nienależnie pobranej za 2021 r. w kwocie 702,17 zł wraz z odsetkami.

Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W wyniku kontroli przeprowadzonej w dniach o 12 do 30 grudnia 2022 r. organ dotujący stwierdził nieprawidłowości dotyczące umowy najmu lokalu, w którym skarżąca prowadziła przedszkole. Ustalono bowiem, że nieruchomość wynajmowana przez skarżącą na ten cel była w roku 2021 współwłasnością majątkową małżeńską skarżącej oraz jej męża J. M., który na potrzeby umowy najmu był wynajmującym. W roku 2021 skarżąca otrzymała dotację w wysokości 1 089 568,05 zł, z czego na najem pomieszczeń, w którym prowadziła przedszkole wydatkowała kwotę 359 240,00 zł. Organ dotujący ustalił ponadto, że skarżąca wykorzystała

w 2021 r. niższą kwotę niż ta, która została przedłożona w rozliczeniu. Skarżąca opłaciła część pochodnych od wynagrodzeń tj. kwotę 32 085,51 zł w kolejnym roku budżetowym oraz niepoprawnie wykazała kwotę 32 085,51 zł w rozliczeniu pobrania

i wykorzystania dotacji w 2021 r. Stwierdzono również nienależne pobranie dotacji na jedno dziecko w miesiącu maju 2021 r. w kwocie 702,17 zł w sytuacji, gdy zakończenie umowy świadczenia usług w przedszkolu nastąpiło w kwietniu.

Mając na uwadze wskazane ustalenia, organ pierwszej instancji decyzją z 23 maja 2023 r., nr [...], określił skarżącej wysokość podlegającej zwrotowi części dotacji za 2021 r. jako niewykorzystanej do końca roku budżetowego w kwocie 391 325,51 zł oraz wysokość podlegającej zwrotowi części dotacji nienależnie pobranej za 2021 r. w kwocie 702,17 zł wraz z odsetkami.

W następstwie wniesionego odwołania SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdziło, że zasadniczy spór pomiędzy skarżącą, a organem dotującym sprowadza się do tego, czy jest dopuszczalne

w świetle obowiązujących w roku 2021 przepisów sfinansowanie z otrzymanej dotacji kosztów najmu nieruchomości oraz opłat za media w związku z umową najmu nieruchomości, zawartą przez skarżącą prowadzącą przedszkole z przedsiębiorcą, a zarazem mężem dotowanej. Organ nie kwestionował przy tym, że czynsz najmu lokalu, w którym funkcjonuje przedszkole co do zasady stanowi wydatek, który może być sfinansowany z dotacji, jednak w stanie faktycznym tej sprawy strona nie spełniła koniecznych do tego warunków.

Z ustaleń organu wnikało bowiem, że nieruchomość została zakupiona przez męża skarżącej 28 czerwca 2012 r. na potrzeby prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, kiedy to pomiędzy małżonkami panował ustawowy ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej, a to oznacza, że nieruchomość ta weszła do majątku wspólnego. Dopiero aktem notarialnym z 28 marca 2022 r. małżonkowie, którzy do dnia podpisania tego aktu notarialnego byli właścicielami nieruchomości zawarli umowę, na postawie której skarżąca darowała przypadającą na nią część nieruchomości mężowi do jego majątku osobistego. Z treści § 2 powołanego wyżej aktu notarialnego z 28 marca 2022 r. wynika, że małżonkowie zgodnie oświadczyli, iż do dnia podpisania aktu byli współwłaścicielami nieruchomości gruntowej.

Organ odwoławczy stwierdził, że poniesienie wydatku ze środków dotacyjnych następuje wówczas, gdy dochodzi do ich przesunięcia z masy majątku podmiotu otrzymującego dotację do majątku innego podmiotu. Przedmiotową dotację skarżąca uzyskała jako osoba prowadząca niepubliczne przedszkole, a zatem skarżąca była podmiotem dotacji.

Następnie SKO przypomniało, że zgodnie z art. 31 § 1 K.r.o. z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte

w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Z kolei, zgodnie z art. 31 § 2 K.r.o. do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków. Zatem nawet w przypadku, gdy nieruchomość wchodzi w skład majątku osobistego jednego z małżonków, dochód z czynszu najmu takiej rzeczy wchodzi także do ich majątku wspólnego,

a więc i osoby fizycznej, pozostającej w związku małżeńskim, w tym wypadku prowadzącej niepubliczne przedszkole. Nie ulega też wątpliwości, że składniki majątku nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej małżeńskiej nie stanowią odrębnego majątku danego małżonka, lecz dorobek małżonków bez względu na to, czy zostały zakupione na potrzeby działalności gospodarczej prowadzonej przez jednego z małżonków, czy też dla celów prywatnych.

Organ odwoławczy podkreślił, że z przepisów dotyczących finansowania zadań oświatowych wynika, że wydatki związane z zapewnieniem warunków działania przedszkola, w tym zapłata za najem pomieszczeń, w których znajduje się przedszkole mogą być pokrywane z otrzymanej dotacji. Jednakże aby wydatek mógł być uznany za poniesiony, zawsze musi się wiązać z przesunięciem majątkowym

z majątku dotowanego na rzecz innego podmiotu. Wydatek oznacza przepływ środków finansowych od finansującego (dającego) do finansowanego (otrzymującego). Istotnym jest więc to, czy kwota z dotacji została wydana (w wyżej opisanym znaczeniu) i czy na cel zgodny z przeznaczeniem dotacji. Obie przesłanki musza być spełnione łącznie.

Jeżeli jedno z małżonków prowadzi działalność gospodarczą, to bez względu na to, do której z mas majątkowych należy przedsiębiorstwo, w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej dochód uzyskiwany z działalności zarobkowej prowadzonej w oparciu o to przedsiębiorstwo wchodzi do majątku wspólnego. Zatem dochód

z czynszu najmu rzeczy wchodzącej w skład majątku osobistego jednego z małżonków wchodzi do majątku wspólnego obojga małżonków, a więc także osoby fizycznej prowadzącej niepubliczne przedszkole.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że uszczuplenie w majątku osoby prowadzącej placówkę związane z poniesieniem wydatków na najem lokalu nastąpiło tylko pozornie. Opłaty za wynajem nieruchomości skarżąca płaciła samej sobie, gdyż była w roku 2021 współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości. Zasadnie zatem zakwestionowano kwotę 359 240,00 zł, wskazaną w rozliczeniu rocznym, jako czynsz za miesiące od stycznia do grudnia 2021 r. uznając, że stanowi dotację niewykorzystaną do końca roku budżetowego.

W dalszej kolejności SKO wskazało, że z akt sprawy wynika ponadto, że pismem z 24 marca 2023 r. strona, przedłożyła dokumenty dotyczące kosztów eksploatacji budynku w 2021 r. oraz wniosła o zaliczenie w poczet materiału dowodowego aneksu do umowy z 5 sierpnia 2013 r., którego jednak nie przedłożyła. Co do tego organ stwierdził, że strona miała możliwość wykazania wydatków eksploatacyjnych w tym za zakup energii, wody, gazu w poz. 4 Rozliczenia pobrania i wykorzystania dotacji w okresie styczeń-grudzień 2021 r. (załącznik nr 7 do uchwały Nr [...] Rady Miasta M. z 27 sierpnia 2020 r., tj. podstawowy dokument rozliczenia rocznego dotacji), jednakże cała kwota 359 240,00 zł została wykazana w ww. rozliczeniu w poz. 5, tj. jako poniesiona na wynajem lokalu. Również przedstawione przez stronę rachunki wystawiane były w ramach umów zawartych przez konkretnych dostawców mediów z mężem skarżącej w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Jednocześnie umowa najmu zawarta między małżonkami przewidywała czynsz zryczałtowany, a zatem bez wskazania w jakiej części poszczególne kwoty czynszu przeznaczane są na ewentualne opłaty za media. Tym samym nie ma możliwości ustalenia, czy w ogóle jakieś media byty opłacane z kwoty dotacji. Z kolei, aneks z 5 sierpnia 2013 r., na który powołuje się skarżąca nigdy nie został przez nią przedłożony do akt niniejszej sprawy. W konsekwencji wskazana kwota została uznana przez organ za dotację niewykorzystaną na podstawie art. 251 ustawy o finansach publicznych podlegającą zwrotowi, gdyż nie nastąpiło przesunięcie masy majątku podmiotu dotacji do innego podmiotu.

Odnosząc się do przywołanego przez stronę aneksu z 5 sierpnia 2013 r. organ wskazał, że nie modyfikuje on sam w sobie wysokości czynszu, który ustalony został w wysokości, jaka wynika z § 3 ust. 1 umowy najmu. Treść aneksu, mocą którego zmieniono § 4 ust. 1 i ust. 2 umowy, nie zmienia tego, że nadal czynsz najmu został ustalony w stałej ryczałtowej wysokości. W aneksie strony umowy nie przewidziały, obok czynszu za wynajem nieruchomości, żadnych świadczeń dodatkowych, tak jak miało to miejsce przed zawarciem aneksu. Otóż pierwotnie strony umówiły się, iż najemca był zobowiązany do zwrotu kosztów za media, tj. energię elektryczną, wodę i odprowadzanie ścieków, gazu, wywozu nieczystości, usług telekomunikacyjnych na podstawie faktury VAT (refaktury). Mocą aneksu z kolei ustalono, iż najemca będzie zobowiązany do uiszczania tylko czynszu w stałej miesięcznej wysokości. Zdecydowanie więc aneks został zawarty z korzyścią dla najemcy, z którego zdjęto obowiązek uiszczania świadczeń dodatkowych z tytułu mediów na podstawie refakturowania. Nie przewidziano obowiązku wnoszenia przez najemcę na rzecz wynajmującego żadnych świadczeń oprócz czynszu w stałej wysokości. W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że nie można przyjąć, że strona czyniła wydatki na media, skoro zobowiązana była jedynie do comiesięcznego świadczenia czynszowego, które wykazała w rozliczeniu dotacji jako "Wydatki na wynajem pomieszczeń" w kwocie 359 240,00 zł. A zatem przedmiotowy aneks nie zmienił wysokości czynszu, na pokrycie którego nie mogła być przeznaczona zakwestionowana część dotacji.

Zdaniem SKO organ dotujący zasadnie uznał także wykorzystanie w roku 2021 niższej kwoty, niż wykazana została w rozliczeniu pobrania i wykorzystania dotacji za dany rok budżetowy. Nieprawidłowość ta dotyczyła opłacenia części pochodnych od wynagrodzeń w roku 2022 oraz niepoprawnego wykazania tej kwoty w rozliczeniu pobrania i wykorzystania dotacji w 2021 r. Łączna kwota 32.085,51 zł dotacji za rok 2021 została zatem prawidłowo uznana za niewykorzystaną do końca roku budżetowego i podlega zwrotowi. Podobnie, analiza przedłożonych dzienników zajęć, dzienników specjalistów i umów na świadczenie usług opiekuńczo-wychowawczo-dydaktycznych zawartych z rodzicami (opiekunami) dzieci potwierdziła nieprawidłowości w zakresie pobrania dotacji w kwocie 702,17 zł

w miesiącu maju 2021 r. na jedno dziecko, pomimo zakończenia umowy na świadczenie usług w przedszkolu w miesiącu kwietniu. Zasadnie zatem stwierdzono, że również ta kwota winna podlegać zwrotowi.

SKO stwierdziło, że aneks do umowy z 5 sierpnia 2013 r., na który powołuje się skarżąca, nie wnosi nic do sprawy bowiem nie zmienia on wysokości czynszu, na którego nie mogła być przeznaczona zakwestionowana część dotacji. Organ pierwszej instancji nie dopuścił się również naruszenia przepisu prawa podatkowego, a to przepisu art. 7 ustawy o podatku od towarów i usług. Sam fakt wystawiania przez wynajmującego faktur za najem nie może świadczyć o tym, że doszło do przesunięcia majątkowego z majątku dotowanego na rzecz innego podmiotu. Istotne było jedynie to, czy kwota z dotacji została wydana przez podmiot dotowany i czy nastąpiło to na cel zgodny z przeznaczeniem dotacji. Natomiast same kwestie dotyczące zasad fakturowania usług nie mają w tym względzie znaczenia.

Za bezpodstawne organ uznał twierdzenia strony, że skoro umowa najmu została zawarta przez stronę i jej męża w ramach prowadzenia przez nich działalności gospodarczej, to miało to spowodować, że należności z tytułu najmu nie wchodziły do majątku wspólnego, a jedynie do majątku wynajmującego. Fakt prowadzenia działalności gospodarczej przez małżonków nie powoduje utworzenia się odrębnego (od majątku wspólnego) majątku, a w celu zniesienia ustawowej wspólności majątkowej konieczne jest dokonanie rozdzielności majątkowej. Również kwestia kto był kredytobiorcą zaciągającym kredyt na zakup nieruchomości nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy, gdyż nie zmienia warunków własnościowych i tego, że skarżąca płaciła samej sobie za najem nieruchomości, która – jako objęta wspólnością małżeńską – należała także do niej. Nie jest także obowiązkiem organu ustalanie, czy skarżąca i jej mąż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Jeśli takiego nie prowadzą to w ich interesie było dokonanie formalnego zniesienia współwłasności.

Nie zgadzając się z wydaną decyzją strona wniosła skargę, w której zarzuciła SKO:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a. poprzez:

- pominięcie dowodu z aneksu z 5 sierpnia 2013 r. do umowy najmu z 5 sierpnia 2013 r. i błędne uznanie, że nie ma on znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy,

- pominięcie dowodów z dokumentów: faktury za koszty eksploatacji budynku (energia elektryczna, gaz, woda/ścieki, Internet/telefony), zestawienia kosztów

i historii rachunku bankowego małżonka,

- pominięcie okoliczności, że od dnia 28 marca 2021 r. najmowana nieruchomość stanowi majątek odrębny małżonka, co wynika z odpisu księgi wieczystej nieruchomości,

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów polegające na:

- wadliwym uznaniu, że skarżąca nie wykazała, że poniosła koszty eksploatacji budynku/mediów (energia elektryczna, gaz, woda/ścieki, Internet/ telefony), które nie wchodzą w skład ryczałtowego czynszu, zostały zapłacone do podmiotów trzecich (sprzedawców tych mediów) i podlegają pokryciu z dotacji,

- wadliwym uznaniu, że czynsz najmu nie stanowi wydatku finansowanego z dotacji, z uwagi na brak przesunięcia majątkowego z majątku dotowanego na rzecz innego podmiotu,

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 10 ust. 1 ustawy prawo oświatowe poprzez błędne zastosowanie polegające na wadliwym uznaniu, że czynsz najmu jak i koszty mediów (energia elektryczna, gaz, woda/ścieki, Internet/telefony) na podstawie umowy najmu z 5 sierpnia 2013 r. wraz z aneksem nie mogły być finansowane z dotacji,

4. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 251 ust. 1 ustawy o finansach publicznych w związku z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego zastosowanie w okolicznościach faktycznych sprawy, podczas gdy w obowiązującym porządku prawnym brak jest normy zakazującej nawiązywanie przez dysponenta dotacji stosunków zobowiązaniowych z własnym małżonkiem, w wykonaniu których na rzecz małżonka przekazana zostanie część środków dotacyjnych, a w konsekwencji błędne zakwalifikowanie kwot wydatkowanych na najem lokalu jako dotacji niewykorzystanej i podlegającej zwrotowi,

5. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 31 § 2 K.r.o poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że w przypadku ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej nie następuje przesuniecie majątkowe z jednego majątku do drugiego majątku w sytuacji, gdy oboje małżonkowie prowadzą działalność gospodarczą będąc odrębnymi przedsiębiorcami i jeden z małżonków jako przedsiębiorca wynajmuje nieruchomość drugiemu małżonkowi jako przedsiębiorcy, mimo że w istocie dochodzi do przesunięcia majątkowego między jednym przedsiębiorcą a drugim,

6. naruszenie prawa materialnego, a to art. 7 ustawy o podatku od towarów i usług, poprzez brak jego zastosowania do niniejszej sprawy, w sytuacji gdy należyta wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że wynajmujący (mąż) był zobowiązany do wystawienia faktury za wynajem nieruchomości skarżącej, gdyż wykonywał usługę wynajmu, co wskazuje na przesunięcie majątkowe z majątku dotowanego na rzecz innego podmiotu,

7. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na:

- pominięciu okoliczności faktycznych wynikających z aneksu z 5 sierpnia 2013 r. do umowy najmu z tj. samej daty, a w szczególności kosztów mediów (energia elektryczna, gaz, woda/ścieki, Internet/telefony), które to koszty stanowiły składnik czynszu najmu,

- pominięciu okoliczności faktycznych wynikających z następujących dokumentów: faktury za media, zestawienia kosztów i historii rachunku bankowego męża,

- pominięciu okoliczności faktycznej, że od kwoty czynszu był płacony podatek dochodowy przez wynajmującego, co stanowiło przesunięcie majątkowe do osoby trzeciej, tj. Skarbu Państwa,

- pominięciu okoliczności, iż wynajmujący prowadząc działalność gospodarczą by zobowiązany do wystawienia faktury na najem, gdyż wykonywał usługę w rozumieniu ustawy o VAT,

- pominięciu okoliczności, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w wyłącznym majątku przedsiębiorcy męża skarżącej, który ponosił koszty odsetek płaconych do banku z tytułu zaciągniętego kredytu na zakup przedmiotowej nieruchomości i ją amortyzował,

- pominięciu okoliczności, że skarżąca nie była współkredytobiorcą z tytułu kredytu zaciągniętego na zakup nieruchomości i w związku z tym nie ponosiła odpowiedzialności za tego rodzaju zobowiązanie,

- pominięcie okoliczności, że od dnia 28 marca 2021 r. najmowana nieruchomość stanowi majątek odrębny małżonka, co wynika z odpisu księgi wieczystej nieruchomości.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z 9 maja 2023 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi strona stwierdziła, że błędne jest stanowisko organu odwoławczego, że treść aneksu z 5 sierpnia 2013 r. do umowy najmu nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Na mocy aneksu wyraźnie stwierdzono, że w skład czynszu najmu wchodzą także koszty eksploatacji budynku (energia elektryczna, gaz, woda/ścieki, Internet/telefony) i koszty te uiszcza samodzielnie wynajmujący. Fakt pozostawania czynszu w niezmienionej ryczałtowej kwocie nie ma wpływu na okoliczność, że wyraźnie wskazano w aneksie, że z otrzymywanego czynszu najmu, wynajmujący będzie regulował wszystkie ww. koszty. Koszty te stanowią część zmienną czynszu najmu w takiej wysokości, w jakiej koszty te ponosi wynajmujący w danym miesiącu. Koszty te nie stanowią zatem przychodu wynajmującego, lecz jego faktyczny koszt. Bez znaczenia pozostaje natomiast sposób wypełnienia przez skarżącą dokumentu będącego załącznikiem nr 6 do uchwały Nr [...] Rady Miasta M. z 25 stycznia 2018 r. Skarżąca wykazała bowiem okoliczność ponoszenia kosztów czynszu i nie rozbiła tego wydatku na czynsz sensu stricte oraz koszty eksploatacji budynku. Fakt, że wynajmujący płacił ww. koszty na rzecz dostawców poszczególnych mediów, stanowi właśnie przesunięcie majątkowe z majątku dotowanego (skarżącej) do majątku osoby trzeciej. Okoliczność, że następuje to pośrednio, tj. poprzez wynajmującego nie ma znaczenia prawnego, gdyż przepisy prawa w tym względzie nie wyłączają takiej możliwości. Skarżąca podkreśliła, że nabywcą nieruchomości był tylko jej mąż jako przedsiębiorca a nabycie nastąpiło na potrzeby jego działalności. Dodała, że wszelakie wkłady na zakup nieruchomości czynił tylko i wyłącznie jej mąż, ona zaś nie była ani współkredytobiorcą ani poręczycielem kredytu. Nie wyrażała również zgody na zaciągnięcie kredytu. Również to mąż czynił wszelkie nakłady na nieruchomość, podobnie jak spłacał kredyt zaciągnięty na jej zakup. Umowa najmu nie została zawarta między małżonkami, a dwoma odrębnymi przedsiębiorcami. Nie doszło zatem do sytuacji, w której czynsz najmu, na który została przeznaczona dotacja stanowił przychód wspólny obojga małżonków prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Stanowił on przychód wyłącznie dla przedsiębiorcy – męża strony.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, w całości podtrzymując stanowisko i jego argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej ppsa), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy).

Zgodnie z art. 251 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych ( t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 305 ze zm.), w wersji obowiązującej w 2021 r. dotacje udzielone z budżetu jednostki samorządu terytorialnego w części niewykorzystanej do końca roku budżetowego podlegają zwrotowi do budżetu tej jednostki w terminie do dnia 31 stycznia następnego roku, z zastrzeżeniem terminów wynikających z przepisów wydanych na podstawie art. 189 ust. 4.

Stosownie zaś do ust. 4 i 5 tego artykułu:

4. Wykorzystanie dotacji następuje w szczególności przez zapłatę za zrealizowane zadania, na które dotacja była udzielona, albo, w przypadku gdy odrębne przepisy stanowią o sposobie udzielenia i rozliczenia dotacji, wykorzystanie następuje przez realizację celów wskazanych w tych przepisach.

5. Od kwot dotacji zwróconych po terminach określonych w ust. 1-3 nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, począwszy od dnia następującego po upływie terminów zwrotu określonych w ust. 1-3.

W myśl art. 38 ust. 1 ustawy z 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 1930) – dalej powoływana jako ufzo,

w brzmieniu obowiązującym w 2021 r., organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, w drodze uchwały, ustala tryb udzielania i rozliczania dotacji, o których mowa w art. 15-21, art. 25, art. 26, art. 28-31a i art. 32, oraz tryb przeprowadzania kontroli prawidłowości ich pobrania i wykorzystania (...) oraz termin i sposób rozliczenia wykorzystania dotacji.

Stosownie zaś do art. 35 ust. 1 pkt 1 lit. b) ufzo, dotacje, o których mowa w art. 15-21, art. 25, art. 26, art. 28-31a i art. 32, są przeznaczone na dofinansowanie realizacji zadań placówek wychowania przedszkolnego, szkół lub placówek w zakresie kształcenia, wychowania i opieki, w tym kształcenia specjalnego i profilaktyki społecznej. Dotacje mogą być wykorzystane wyłącznie na:

1) pokrycie wydatków bieżących placówki wychowania przedszkolnego, szkoły i placówki, obejmujących każdy wydatek poniesiony na cele działalności placówki wychowania przedszkolnego, szkoły lub placówki, w tym na sfinansowanie wydatków związanych z realizacją zadań organu prowadzącego, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe, oraz zadania, o którym mowa w art. 83 ust. 6 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1212).

Art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe ( t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1082) w wersji z 2021 r. stanowi zaś, że:

1. Organ prowadzący szkołę lub placówkę odpowiada za jej działalność. Do zadań organu prowadzącego szkołę lub placówkę należy w szczególności:

1) zapewnienie warunków działania szkoły lub placówki, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki.

Z powyższego wynika, że wydatki na pozyskanie lokalu dla potrzeb przedszkola mogą być finansowane z dotacji jako poniesione na zapewnienie warunków jego funkcjonowania. W przywołanych przepisach wyraźnie jest jednak mowa o wydatku. Wydatek oznacza przepływ środków finansowych od finansującego (dającego) do finansowanego (otrzymującego). Zatem aby środki dotacji mogły podlegać takiemu rozliczeniu muszą zaistnieć jako wydatki, tj. przesunięcie majątkowe pomiędzy podmiotem prowadzącym przedszkole i otrzymującym dotację od jednostki samorządu terytorialnego a tym, który zapewnia pomieszczenia na jego funkcjonowanie. Innymi słowy pierwszy z tych podmiotów musi się stać zubożonym, a drugi – otrzymać przysporzenie tytułem świadczonej usługi.

W skardze, jak i wniesionym odwołaniu strona nie kwestionowała wysokości podlegającej zwrotowi dotacji nienależnie pobranej w miesiącu maju 2021 r.

w kwocie 702,17 zł w związku z zawyżeniem liczby dzieci, nie kwestionowała również kwoty 32 085,51 zł dotacji, która została uznana za niewykorzystaną do końca roku budżetowego. Oś sporu w niniejszej sprawie stanowi natomiast kwestia poniesienia, czy też nie, przez skarżącą koszów czynszu najmu, a także ustalenie, czy rozliczeniu mogą podlegać koszty tzw. mediów (opłat za wody, prąd, ogrzewanie).

Zgodnie z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) dalej powoływany jako K.r.o., z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Z kolei, zgodnie z art. 31 § 2 K.r.o. do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków. Dochód z czynszu najmu rzeczy w przypadku, gdy nieruchomość wchodzi w skład majątku osobistego jednego z małżonków wchodzi także do ich majątku wspólnego, a więc i osoby fizycznej, pozostającej w związku małżeńskim, w tym wypadku prowadzącej niepubliczne przedszkole.

Ponadto zgodnie z art. 35 K.r.o. w czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Nie może również rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku.

Jednakże w orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym w czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej dopuszczalne jest rozporządzenie przez małżonka przedmiotem wchodzącym w skład majątku wspólnego na rzecz majątku odrębnego drugiego małżonka. Wspólność majątkowa powinna bowiem służyć przede wszystkim samym małżonkom, a dysponowanie wchodzącymi do tej wspólności składnikami majątkowymi powinno stanowić ich wyłączne prawo. Tym niemniej jednak swobodę małżonków w tym zakresie ogranicza przepis art. 35 K.r.o. Jak stwierdził to Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z 10 kwietnia 1991 r. III CZP 76/90, sprzeczne z tym przepisem, i w konsekwencji nieważne (art. 58 § 1 K.c.), będą takie czynności prawne między małżonkami, odnoszące się do składników majątku wspólnego, których treść i cel wskazują, że zmierzają do podziału majątku wspólnego w czasie trwania wspólności ustawowej (patrz również orzeczenia SN z 6 czerwca 1975 r. III CRN 134/75, z 8 lutego 1994 r. III CZP 3/94, z 20 lutego 1996 r. I CRN 8/96, z 27 marca 2001 r. IV CKN 289/00, z 20 lutego 2008 r. II CSK 451/07, z 18 stycznia 2012 r. II CSK 139/11, z 30 czerwca 2020 r. III CSK 269/19).

Majątek wspólny musi być traktowany tak jak każda inna prawnie wyodrębniona masa majątkowa. Wspólność ustawowa, jako ściśle związana ze stosunkiem prawnym o charakterze osobistym zachodzącym między małżonkami (małżeństwem), jest współwłasnością łączną (art. 196 § 1 k.c.). Jej charakterystycznymi, istotnymi cechami, różniącymi ją od współwłasności w częściach ułamkowych, jest to, że:

1) jest to wspólność bezudziałowa,

2) w czasie jej trwania małżonkowie nie mogą rozporządzać swoimi prawami do majątku wspólnego i nie mogą wyzbyć się ich na rzecz osób trzecich, a co więcej, stosownie do art. 35, żadne z małżonków nie może rozporządzić ani nawet zobowiązać się do rozporządzenia udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku, ani żądać podziału majątku wspólnego.

Z powyższego wynika, że dopiero z chwilą zawarcia przez skarżącą i jej męża umowy darowizny z 28 marca 2022 r. (a nie jak wskazano w skardze - 28 marca

2021 r.), darowane przez skarżącą udziały w działkach stanowiących nieruchomość zabudowaną dwukondygnacyjnym budynkiem przeznaczonym na cele oświatowe, nauki, kultury i sportu, przestały być przedmiotem wspólności małżeńskiej, co a contrario oznacza, że do tego dnia była przedmiotem takiej współwłasności.

Zgodnie z art. 36 § 1 K.r.o. oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny.

Nadto każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy poniższe stanowią inaczej. Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku - § 2 art. 36.

Jednakże przedmiotami majątkowymi służącymi małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej małżonek ten zarządza samodzielnie. W razie przemijającej przeszkody drugi małżonek może dokonywać niezbędnych bieżących czynności- § 3 art. 36.

Z powyższego wynika, że małżonek skarżącej mając prawo do zarządzania nieruchomością służącą mu do prowadzenia działalności gospodarczej miał tym samym prawo do wynajęcia tej nieruchomości. Z drugiej strony zarządzanie nie ma wpływu na stosunki własnościowe i nie zmienia tego, że skarżąca była również współwłaścicielką tej nieruchomości w ramach wspólności ustawowej małżeńskiej.

Zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 341 K.r.o., precyzującym zakres uprawnień małżonków względem składników majątku wspólnego, każdy z małżonków jest uprawniony do współposiadania rzeczy wchodzących w skład tego majątku oraz do korzystania z nich w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez drugiego małżonka. Przytoczony przepis odpowiada treścią art. 206 k.c., określającemu uprawnienia współwłaścicieli w częściach ułamkowych. Zbieżność obydwu przepisów uprawnia jednak jedynie do stwierdzenia, że ustawodawca przyjął w obu wypadkach zasadę, że każdy współuprawniony może posiadać całą rzecz (majątek wspólny), a nie tylko określoną jej część. Ograniczeniem jego prawa jest jedynie analogiczne prawo współuprawnionego. O ile jednak w wypadku współwłasności posiadanie stanowi realizację prawa określonego ułamkowo, o tyle małżonek współposiada majątek wspólny wykonując uprawnienia płynące z praw majątkowych łącznych, wspólnych i niepodlegających żadnemu rozdzieleniu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 1 kwietnia 2011 r., III CSK 184/10, Palestra 2011/5-6/154 i powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo). Posiadanie samoistne rzeczy przez małżonków, odmiennie niż w wypadku współposiadania przez osoby niepołączone wspólnością łączną, musi być interpretowane jako realizowanie przez każdego z nich całości praw.

Zasadnie zatem organy orzekające w sprawie uznały, że skarżąca faktycznie nie poniosła ciężaru ekonomicznego zapłaty czynszu. Za wydatek nie można uznać zapłaty kwoty za korzystanie z własnej rzeczy.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 stycznia 2019 r., o sygn. I GSK 2506/18, zgodnie z którym w warstwie ekonomicznej poniesienie wydatku odznacza uszczuplenie w majątku organu prowadzącego, które to uszczuplenie wyrównuje dotacja. Te dwie pozycje się bilansują. To zaś oznacza, że w istocie wydatek finansowany dotacją nie jest ciężarem dla organu prowadzącego. Dotacja nie służy i nie może służyć finansowaniu organu prowadzącego, nie może mu przynosić zysku.

Ponadto, co trafnie zaakcentował organ odwoławczy, jeżeli małżonek prowadzi działalność gospodarczą, bez względu na to, do której z mas majątkowych należy przedsiębiorstwo w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej, uzyskiwany dochód z prowadzonej w oparciu o przedsiębiorstwo działalności zarobkowej również wchodzi do majątku wspólnego. Zatem dochód z czynszu najmu rzeczy wchodzącej w skład majątku osobistego jednego z małżonków wchodzi do ich majątku wspólnego, a więc i osoby fizycznej, prowadzącej niepubliczne przedszkole.

W konsekwencji zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że skarżąca nie poniosła ciężaru ekonomicznego czynszu najmu, nie poniosła bowiem wydatku na ten cel, rozumianego jako przesunięcie środków finansowych do innego podmiotu.

Odnosząc się do kwestii opłat za tzw. media (tj., energii elektrycznej wody, odprowadzania ścieków, usług telekomunikacyjnych) zauważyć należy, że zgodnie z § 4 umowy najmu z 5 sierpnia 2013 r. (poz. 23 akt administracyjnych), skarżąca zobowiązana była do zwrotu kosztów opłat za media, które miały być refakturowane na nią przez męża. W aktach sprawy znajdują się kopie faktur za wodę, energię elektryczną, gaz, w których jednak jako nabywca figuruje mąż skarżącej, brak jest natomiast refaktur, o których mowa w umowie najmu. Mąż skarżącej opłaty za media rozliczał zatem jako koszty prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej.

Pełnomocnik skarżącej powoływał się w toku postępowania administracyjnego na aneks z 5 sierpnia 2013 r. do umowy najmu, który znajdował się w aktach innej sprawy (pismo z 21 marca 2023 r., poz. 25 akt administracyjnych), nie wskazał jednak na jaką okoliczność. W skardze zarzucił, że dowód z aneksu nie został przeprowadzony mimo, że wynika z niego, że w skład czynszu najmu wchodzą także koszty eksploatacji budynku (media) i koszty te uiszcza samodzielnie wynajmujący. Odnośnie tego zauważyć należy, że organy obu instancji ustosunkowały się do tej kwestii. Stwierdziły, że skarżąca miała możliwość wykazania wydatków eksploatacyjnych w tym zakup energii, wody, gazu w poz. 4 Rozliczenia pobrania i wykorzystania dotacji w okresie styczeń - grudzień 2019 r. (§1 Uchwały Nr [...] Rady Miasta M. z 28 marca 2019 r. będący zał. Nr 6- podstawowym dokumentem rozliczenia rocznego dotacji) natomiast cała kwota 359 240,00 zł została wykazana w ww. rozliczeniu w poz. 5 jako poniesiona na wynajem lokalu. Po wtóre, warunkiem rozliczenia dotacji jest posiadanie dokumentów: faktur, rachunków potwierdzających poniesienie dotowanych wydatków. Skoro brak jest na potwierdzenie faktu ponoszenia przez skarżącą wydatków na media prawidłowych dokumentów księgowych, to nie ma możliwości ustalenia czy w ogóle jakieś media były opłacane z kwoty dotacji.

W konsekwencji, wobec braku dokumentów organy nie miały podstawy do uznania, że skarżąca faktycznie wydatki na media poniosła.

Natomiast – jak wynika z decyzji pierwszej instancji – aneks nie został nigdy przedłożony organowi do akt postępowania, a jedynie już na etapie skargi w innej sprawie jako załącznik do niej (str. 5 decyzji) i został przyjęty do materiału dowodowego sprawy, ale został uznany za niemający znaczenia dla przedmiotowej sprawy. Cała kwota 359 240,00 zł została bowiem w sprawozdaniu z wykorzystania dotacji wykazana jako poniesiona w całości na wynajem lokalu i brak było wyodrębnienia czy i w jakiej części czynsz obejmuje także ewentualne rozliczenie mediów czy kosztów eksploatacyjnych. Również faktury wystawione przez dostawców jako nabywcę wskazywały męża skarżącej i nie zostały też wystawione na nią żadne refaktury tych kosztów.

Organ odwoławczy stwierdził nadto, że aneks ten nie modyfikuje wysokości czynszu, który ustalony został w wysokości, jaka wynika z § 3 ust. 1 umowy najmu. Treść aneksu, mocą którego zmieniono § 4 ust. 1 i ust. 2 umowy, nie zmienia tego, że nadal chodzi o czynsz za najem pomieszczeń, który został ustalony w stałej ryczałtowej wysokości, a strony nie przewidziały, obok czynszu za wynajem nieruchomości, żadnych świadczeń dodatkowych, tak jak miało to miejsce przed zawarciem aneksu. Otóż pierwotnie strony umówiły się, iż najemca był zobowiązany do zwrotu kosztów za media, tj. energię elektryczną, wodę i odprowadzanie ścieków, gazu, wywozu nieczystości, usług telekomunikacyjnych na podstawie faktury VAT (refaktury). Mocą aneksu z kolei ustalono, iż najemca będzie zobowiązany do uiszczania tylko czynszu w stałej miesięcznej wysokości. Zdecydowanie więc aneks został zawarty z korzyścią dla najemcy, z którego zdjęto obowiązek uiszczania świadczeń dodatkowych z tytułu mediów na podstawie refakturowania. Nie przewidziano obowiązku wnoszenia przez najemcę na rzecz wynajmującego żadnych innych, oprócz czynszu w stałej wysokości, świadczeń. Zatem nie można uznać, że strona czyniła wydatki na media, skoro zobowiązana była jedynie do comiesięcznego świadczenia czynszowego, które wykazała w rozliczeniu dotacji jako "Wydatki na wynajem pomieszczeń" w kwocie 359 240,00 zł.

W świetle powyższego za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 75 § 1, art. 77 § 1, 78 § 1 K.p.a. Wbrew postawionym w skardze zarzutom, nie doszło również do naruszenia w sprawie wskazanych przepisów prawa materialnego. Organ dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, opartych na zebranym materiale dowodowym i prawidłowej subsumcji. Sąd podziela przy tym stanowisko i argumentację zawarte w nieprawomocnych wyrokach tut. Sądu dotyczących rozliczenia przyznanych skarżącej dotacji w latach 2018-2020, sygn. III SA/Gl 826/23, sygn. III SA/Gl 828/23 i sygn. III SA/Gl 285/23

Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 7 ustawy o podatku od towarów i usług, bowiem organ nie był uprawniony, w granicach sprawy dotyczącej zwrotu dotacji rozstrzygać o obowiązku podatkowym męża skarżącej. To wykraczało poza granice sprawy.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ppsa, Sąd orzekł o oddaleniu skargi.