Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 548/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) Protokolant Referent Justyna Kłosowska-Pietrynko po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 8 maja 2023 r. znak SKO.II.41/832/ŚR/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

J. D. (dalej także jako: skarżąca lub wnioskodawczyni) w dniu 22 lutego 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką S. F..

Decyzją z dnia 20 marca 2023 r. znak: OPS.SR.5211.27.2023 Wójt Gminy Siennica Różana omówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wyjaśniono, że J. D. jest zatrudniona na podstawie umowy zlecania w Przedsiębiorstwie Usługowo Handlowym "C. " Sp. z o.o., ponadto niepełnosprawność jej matki powstała po ukończeniu przez nią wieku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej jako u.ś.r.) Dlatego też pomimo sprawowania opieki przez wnioskodawczynię nad niepełnosprawną matką nie jest możliwe przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołanie od powyższej decyzji w terminie złożyła J. D. podnosząc, że jest dla niego krzywdząca i niesprawiedliwa, gdyż opiekuje się niepełnosprawną matą, która potrzebuje stałego wsparcia - 24 godziny na dobę. Skarżąca podkreśliła, że w momencie przyznania świadczenia zrezygnuje z pracy na podstawie umowy zlecenia.

Decyzją z dnia 8 maja 2023 r. nr SKO.II.41/832/ŚR/2023 Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Chełmie utrzymało w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium zakwestionowało powołanie się przez organ I instancji na negatywną przesłankę związaną z wiekiem powstania niepełnosprawności osoby, nad którą ma być sprawowana opieka, ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych powstałe na podstawie tego wyroku. Jednocześnie podkreśliło, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowe, co świadczy o nie spełnianiu przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W skardze na powyższą decyzję J. D. podkreśliła, że jej matka S. F. wymaga stałej i ciągłej opieki, gdyż nie może chodzić. W piśmie procesowym z dnia 5 czerwca 2023 r. skarżąca zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy w niniejszej sprawie, a ponadto podniosła, że w dniu 30 czerwca 2023 r. zawarta przez nią umowa zlecenia wygasła, a obecnie nie podejmuje dalszej pracy. Do pisma dołączyła kopię umowy zlecenia.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa procesowego oraz materialnego.

Tytułem wstępu należy zauważyć, że z treści art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.). wynika, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Podstawą utrzymanej w mocy przez Kolegium decyzji organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był niesporny fakt, że skarżąca do dnia 30 czerwca 2023 r. wykonywała prace na podstawie umowy zlecenia zawartej z w dniu 2 stycznia 2023 r. z PUH C. Sp. z. o.o. (k. 11 akt sądowych). Okoliczność ta uniemożliwiała przyznanie świadczenia na podstawie złożonego wniosku z dnia 22 lutego 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W dacie wydawania orzeczeń przez organy obu instancji skarżąca świadczyła pracę, jednocześnie deklarując, że zrezygnuje z niej w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Materialnoprawną podstawą niniejszej sprawy są przepisy ww. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17. Ustawodawca ustanowił instytucję świadczenia pielęgnacyjnego, jako wyraz pomocy dla osób z niepełnosprawnościami oraz członków ich rodzin w związku z sytuacjami życiowymi, które wymagają podjęcia się opieki nad bliską osobą niepełnosprawną wraz z jednoczesną rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do jednej z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. WSA w Lublinie: z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19; z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19; z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 174/22; z 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22; z dnia 10 maja 2022 r., II SA/Lu 185/22; CBOSA).

Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się zatem do jednej negatywnej przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, czyli braku rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Fakt niepełnosprawności oraz konieczności sprawowania opieki nad S. F. jest w sprawie niewątpliwy i bezsporny, został prawidłowo ustalony w ramach postępowania przed organem I instancji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jak i cel świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do stwierdzenia, że z założenia miało ono stanowić pomoc "ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki" nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. uzasadnienie wyroku TK z 18 lipca 2008 r. w sprawie P 27/07). Ten kluczowy cel świadczenia pielęgnacyjnego, czyli rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie stracił na aktualności. Świadczenie pielęgnacyjne niezmiennie jest formą rekompensaty osobie zobowiązanej do alimentacji, sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – za rezygnację z zatrudnienia albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania tej opieki. (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, CBOSA).

W realiach przedmiotowej sprawy należy zauważyć, że zarówno w dacie składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i wydawania decyzji przez organu obu instancji skarżąca świadczyła pracę na podstawie umowy zlecenia.

Stosownie do art. 3 pkt 22 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o: zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ustawa o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie uznaje, świadczenie pracy lub usług na podstawie umowy zlecenia jako zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Z treści cytowanego powyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wynika natomiast, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest jedynie w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z bezspornych ustaleń organów potwierdzonych przez skarżącą wynika, że pozostawała ona w zatrudnieniu na podstawie umowy zlecenia od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. Dlatego też nie można uznać, że zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wprawdzie matka skarżącej jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, co potwierdza orzeczenie Lekarze Rzeczoznawcy KRUS z dnia 6 kwietnia 2022 r. (k. 7 akt adm.), a zakres sprawowanej i koniecznej opieki nad S. F. jest znaczny (oświadczenia i wywiad środowiskowy k.11-14, 23-33 akt adm.) to jednak brak rezygnacji z zatrudnienia jest negatywną przesłanką przyznania świadczenia. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego warunkowane jest rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej co najmniej na etapie składania wniosku o przyznanie tego świadczenia. Rezygnacja z zatrudnienia musi być stanowcza i wynikać z konieczności stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawna w stopniu znacznym. Skoro zaś skarżąca pozostawała w zatrudnieniu wynikającym z zawartej umowy zlecenia, to świadczy to o nie spełnianiu przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Gotowość rezygnacji z zatrudnienia wraz z uzyskaniem świadczenia pielęgnacyjnego deklarowana przez skarżącą jest niewystarczająca do ziszczenia się warunków określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Dlatego też stanowisko organu odwoławczego, który stwierdził, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego należy uznać za zgodne z prawem.

Fakt wygaśnięcia umowy zlecenia w związku z upływem okresu na jaki została ona zawarta pozostaje bez wpływu na ocenę prawidłowości wydanych w sprawie decyzji. Sąd ocenia bowiem stan faktyczny i prawny sprawy na dzień wydania decyzji przez organ odwoławczy, czyli 8 maja 2023 r. (zob. wyrok NSA z dnia 12 września 2019 r., I OSK 2623/17, CBOSA). W tej dacie natomiast strona pozostawała stroną umowy zlecenia i świadczyła na jej podstawie pracę (usługi).

Na marginesie należy podkreślić, że jeżeli obecnie J. D. zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką może wystąpić z nowym wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Spowoduje to wszczęcie nowego postępowania i koleją ocenę zasadności przyznania świadczenia w oparciu o nowe okoliczności.

Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.