Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 55/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2015-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 3 ust. 1
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
article: art.29 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 4 i 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 80 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz /spr./ Sędziowie WSA Tomasz Smoleń WSA Jarosław Szaro Protokolant specjalista Beata Janczewska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 marca 2015 r. sprawy ze skarg Z.S. na decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2014 r. nr nr [...], [...] w przedmiocie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2009 rok i 2010 rok. - oddala skargi -


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzjami z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] i nr [...], po rozpatrzeniu odwołań Z.S. – zwanego dalej skarżącym, utrzymał w mocy zaskarżone decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2014 r., tj. decyzję nr [...], w przedmiocie ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności, z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w łącznej wysokości 530,29 zł, oraz decyzję nr [...], w przedmiocie ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), w wysokości 539,71 zł.

Skarżący w dniu 15 maja 2009 r. złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie mu pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), na 2009 r., na powierzchni 161,11 ha. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzją z dnia [...] marca 2010 r., nr [...], przyznał skarżącemu wnioskowaną płatność, w wysokości 14 835,97 zł. Środki przyznane niniejszą decyzją zostały przelane na rachunek bankowy skarżącego 25 marca 2010 r.

Decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, stwierdził nieważność decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z dnia [...] marca 2010 r., nr [...], w przedmiocie przyznania mu płatności. W następstwie tego, Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania, decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...], przyznał skarżącemu płatność z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), na 2010 r., w wysokości 14 305,68 zł.

W dniu 3 czerwca 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych przez skarżącego środków, wypłaconych mu z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), na 2009 r. Pismo informujące skarżącego o tym fakcie odebrała jego pełnomocniczka, w dniu 4 czerwca 2013 r. Kolejne zawiadomienie o wszczęciu postepowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności wysłano do skarżącego w dniu 10 stycznia 2014 r., uwzględniając wskazania Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, który dopatrując się nieprawidłowości w sposobie procedowania organu I instancji, uchylił wcześniejszą decyzję w tym przedmiocie.

Następne zawiadomienie o wszczęciu postepowania wysłano do skarżącego 18 sierpnia 2014 r., po uchyleniu przez organ odwoławczy, decyzją z [...] czerwca 2014 r., decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w przedmiocie ustalenie nienależnie pobranych płatności.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postepowania Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzją z dnia [...] września 2014 r. ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności na kwotę 530,29 zł. Organ ten stwierdził, że różnica pomiędzy kwotą płatności, przyznaną decyzją z dnia [...] marca 2010 r., a decyzja z dnia [...] lipca 2012 r., przekracza równowartość 100 Euro, w związku z tym nie ma podstaw do odstąpienia od ustalania nienależnie pobranych środków. Niezależnie od powyższego Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stwierdził także, że w sprawie nie doszło do upływu terminu przedawnienia zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych płatności, gdyż do momentu podjęcia przez organ pierwszych czynności, zmierzających do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie minęły 4 lata.

W ocenie organu, w sprawie nie ma również podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, na podstawie art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz UEL.2004.141.18, ze zm., zwanego dalej rozporządzeniem 796/2004), gdyż wypłata środków w wyższej niż należna wysokości nie była skutkiem pomyłki organu, ponadto nie mamy także do czynienia z sytuacją, w której rolnik nie mógł wykryć nieprawidłowości przy wypłatach płatności.

W tym stanie rzeczy organ ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności, nakazując mu zwrot kwoty 530,29 zł, wraz z odsetkami, liczonymi jak odsetki od należności podatkowych (zgodnie z art. 29 ust. 7 ustawy z dnia 8 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - Dz. U. z 2014 r., poz. 1438, ze zm., zwanej dalej ustawą o Agencji).

Podobna sytuacja ma miejsce, jeżeli chodzi o płatności na 2010 r. Skarżący w dniu 4 maja 2010 r. złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie mu pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), na 2010 r., na powierzchni 155,74 ha. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...], przyznał skarżącemu wnioskowaną płatność, w wysokości 14 024,25 zł. Środki przyznane niniejszą decyzją zostały przelane na rachunek bankowy skarżącego 19 listopada 2010r.

Decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, stwierdził nieważność decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2010 r., nr [...], w przedmiocie przyznania mu płatności. W następstwie tego Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania, decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...], przyznał skarżącemu płatność z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), na 2010 r., w wysokości 14 484,54 zł.

W dniu 3 czerwca 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych przez skarżącego środków, wypłaconych mu z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), na 2010 r. Pismo informujące skarżącego o tym fakcie odebrała jego pełnomocniczka, w dniu 4 czerwca 2013 r. Kolejne zawiadomienie o wszczęciu postepowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności wysłano do skarżącego w dniu 10 stycznia 2014 r., uwzględniając wskazania Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, który dopatrując się nieprawidłowości w sposobie procedowania organu I instancji, uchylił wcześniejszą decyzję w tym przedmiocie.

Następne zawiadomienie o wszczęciu postepowania wysłano do skarżącego 18 sierpnia 2014 r., po uchyleniu przez organ odwoławczy, decyzją z 30 czerwca 2014 r., decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w przedmiocie ustalenie nienależnie pobranych płatności.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postepowania Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzją z dnia [...] września 2014 r., ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności na kwotę 539,71 zł. Organ ten stwierdził, że różnica pomiędzy kwotą płatności, przyznaną decyzją z dnia [...] października 2010 r., a decyzja z [...] lipca 2012 r., przekracza równowartość 100 Euro, w związku z tym nie ma podstaw do odstąpienia od ustalania nienależnie pobranych środków. Niezależnie od powyższego Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stwierdził także, że w sprawie nie doszło do upływu terminu przedawnienia zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych płatności, gdyż do momentu podjęcia przez organ pierwszych czynności, zmierzających do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie minęły 4 lata.

W ocenie organu, w sprawie nie ma również podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, na podstawie art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji WE nr 1122/2009 ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.UrzUEL.2009.316.65, ze zm., zwanego rozporządzeniem 1234/2007), gdyż wypłata środków w wyższej niż należna wysokości nie była skutkiem pomyłki organu, ponadto nie mamy także do czynienia z sytuacją, w której rolnik nie mógł wykryć nieprawidłowości przy wypłatach płatności.

W tym stanie rzeczy organ ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności, nakazując mu zwrot kwoty 539,71 zł, wraz z odsetkami, liczonymi jak odsetki od należności podatkowych (zgodnie z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji).

Odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2014 r. wniósł skarżący, po rozpoznaniu których Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzjami z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] i nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniach wydanych decyzji organ odwoławczy podkreślił, że rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności są konsekwencjami uprzednio wydanych w poszczególnych sprawach decyzji w przedmiocie przyznania płatności, odzwierciedlając różnicę pomiędzy wynikającymi z nich kwotami. Obowiązek do wydania decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych płatności wynika wprost z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji. Prawodawstwa europejskie i krajowe przewidują wprawdzie sytuacje, w których możliwe jest odstąpienie od obowiązku odzyskiwania tego typu należności, jednakże w przedmiotowych sprawach żaden z tych przypadków nie zachodzi. W obydwu przypadkach kwoty nienależnie pobranych płatności przekraczają równowartość 100 Euro (art. 54 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.UrzUEL.2013.347.549, zwanego dalej rozporządzeniem 1306/2013).

Tak samo nie można stwierdzić, że skarżący pobrał płatności w wyższej od należnej wysokości na skutek błędu organu, a przy tym błędu tego nie był w stanie wykryć. To bowiem na nim ciążył obowiązek zadeklarowania kwalifikujących się do objęcia płatnościami grunty, spełniające określone kryteria, co do których to kryteriów skarżący złożył oświadczenie, że są mu znane. W związku z tym nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od ściągnięcia nienależnie pobranych płatności, o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004 oraz art. 80 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009.

Podobnie brak jest podstaw do przyjęcia w przedmiotowych sprawach, że doszło do przedawnienia zobowiązań do zwrotu płatności (art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004), gdyż informację o możliwości ustalenia obowiązku zwrotu należności wystosowano do skarżącego przed upływem czterech lat od daty wypłaty tychże płatności. Otrzymał ją bowiem odpowiednio 12 marca 2013 r., jeżeli chodzi o płatności pobrane za 2009 r. i 19 sierpnia 2014 r., w przypadku płatności pobranych za 2010 r.

Skargi na decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2014 r. wniósł skarżący, domagając się ich uchylenia, jak również uchylenia poprzedzających je decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, oraz zasądzenia kosztów postępowania.

Skarżący zarzucił zaskarżonym decyzjom:

• naruszenie art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2014, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, na skutek przyjęcia, że nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, podczas gdy w sprawie zaistniały przesłanki skutkujące wyłączeniem obowiązku zwrotu tychże kwot,

• art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2014, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, na skutek przyjęcia, że w sprawie nie doszło do upływu przedawnienia zobowiązań do zwrotu należności,

• naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, na skutek przyjęcia, że w sprawie doszło do nienależnie pobranych środków, w sytuacji, gdy nie doszło do skutecznego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznających płatności w pierwotnej wysokości,

• naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., poprzez niestaranne przeprowadzenie postępowania dowodowego i naruszenie tym samym słusznego interesu obywatela, a nadto brak ustaleń wszystkich okoliczności przemawiających za zaistnieniem przesłanek skutkujących wyłączeniem obowiązku zwrotu przez stronę płatności,

• naruszenie art. 8 i art. 107 K.p.a., poprzez nienależyte wyjaśnienie, dlaczego błąd popełniony przez organ był błędem możliwym do wykrycia przez stronę i nieprzyjęcie dobrej wiary skarżącego,

• naruszenie art. 16 § 1 K.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że decyzje stwierdzające nieważność pierwotnych rozstrzygnięć o przyznaniu płatności były ważne i wywołały skutek prawny.

• art. 80 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, na skutek przyjęcia, że nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, podczas gdy w sprawie zaistniały przesłanki skutkujące wyłączeniem obowiązku zwrotu tychże kwot.

W związku z powyższym skarżący wniósł o zastosowanie przez Sąd w niniejszych sprawach środków przewidzianych w art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), w celu usunięcia naruszeń prawa, w odniesieniu do decyzji stwierdzających nieważność rozstrzygnięć, w przedmiocie przyznania płatności, które to decyzje zostały wydane w granicach przedmiotowych spraw.

Skarżący wniósł także, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., o zawieszenie niniejszych postępowań do czasu rozstrzygnięcia postępowań administracyjnych, wszczętych jego wnioskami o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] maja 2014 r. nr [...] oraz nr [...], które w jego ocenie mają wpływ na wynik przedmiotowej sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Na wstępie niniejszych rozważań należy podkreślić, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszych sprawach są decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2014 r., utrzymujące w mocy, wydane na postawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2014 r., w przedmiocie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności, z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), na lata 2009-2010. Zgodnie ze wskazanym wyżej przepisem, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy UE lub środków krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z UE, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej decyzją administracyjną - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania wspomnianych środków ma natomiast miejsce wówczas, gdy środki pomocowe, pochodzące bądź to z budżetu krajowego, bądź też budżetu Unii Europejskiej, zostaną najpierw przyznane na podstawie decyzji administracyjnej, następnie nastąpi ich wypłata producentowi rolnemu, po czym decyzja przyznająca takie środki zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego, tak jak to miało miejsce w przedmiotowych sprawach.

Postępowanie mające na celu ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności, na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, jest odrębnym postępowaniem, mającym na celu określenie jedynie wielkości tychże nienależnie pobranych środków, w oparciu o zapadłe już ostateczne rozstrzygnięcia, w związku z tym w jego trakcie nie jest i nie może być badana prawidłowość decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych, w ramach których wyeliminowane z obrotu prawnego zostały decyzje, przyznające płatności w pierwotnej wysokości. Wszelkie kwestie związane ze stwierdzeniem nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2010 r. i [...] października 2010 r. pozostają więc poza zakresem przedmiotowej sprawy. Z tego więc względu Sąd nie jest władny rozszerzyć, zgodnie z wnioskiem skarżącego, sprawowanej kontroli administracyjnej zaskarżonych decyzji, również o te akty (decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2012 r., w przedmiocie stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2010 r. i [...]października 2010 r.), na podstawie art. 135 P.p.s.a. Przepis ten wyraźnie bowiem ogranicza zakres kognicji sądu jedynie do aktów podjętych w granicach konkretnej sprawy administracyjnej, która, w niniejszych przypadkach, ogranicza się do kwestii zwrotu nienależnie pobranych płatności, w szczególności ustalenia ich wysokości.

Na marginesie niniejszych rozważań dodać należy, że warunkiem zastosowania art. 135 P.p.s.a., tj. wyeliminowania, poprzez zastosowanie przewidzianych w ustawie środków, naruszeń prawa, którymi dotknięte zostały inne niż zaskarżone w konkretnej sprawie akty i czynności z zakresu administracji publicznej jest stwierdzenie uchybień w stosunku do zaskarżonych rozstrzygnięć i czynności. W sytuacji natomiast, w której brak jest podstaw do zakwestionowania legalności, poddanych sądowoadministracyjnej kontroli aktów lub czynności, sąd nie jest władny do orzeczenia po myśli art. 135 P.p.s.a.

Określenie granic spraw, które zostały poddane kognicji sądu w niniejszym postępowaniu, uczyniło bezprzedmiotowymi wnioski skarżącego o zawieszenie postępowań w tychże sprawach, do czasu rozstrzygnięcia przez właściwy organ administracyjny spraw z wniosków skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2012 r., stwierdzających nieważność decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w przedmiocie przyznania skarżącemu płatności w pierwotnej wysokości. Wszelkie kwestie z tym związane nie mają bowiem wpływu na ocenę legalności zaskarżonych aktów.

Skarżący kwestionując legalność zaskarżonych rozstrzygnięć podniósł szereg zarzutów natury procesowej, wytykając w szczególności rozstrzygającym sprawy organom uchybienia art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 16 § 1 K.p.a., a także art. 107 K.p.a. W tym zakresie zarzucił im przede wszystkim niestaranne prowadzenie postępowania, nieustalenie wszystkich okoliczności przemawiających za zaistnieniem w przedmiotowych sprawach przesłanek, wykluczających możliwości żądania od niego zwrotu pobranych płatności, niewyjaśnienie dlaczego błąd był przez niego możliwy do wykrycia, a także błędne przyjęcie, że decyzje stwierdzające nieważność rozstrzygnięć przyznających płatności w pierwotnej wysokości wywołały skutki prawne.

Analiza przedmiotowych zarzutów, niezależnie od ich literalnego brzmienia, sugerującego, że odnoszą się one do naruszeń prawa formalnego, prowadzi do wniosku, że w istocie, poza kwestią podnoszonego przez skarżącego niestarannego prowadzenia postępowania, odnoszą się one do zagadnień związanych z kwestiami materialnoprawnymi. Taki właśnie charakter mają bowiem wszelkie okoliczności, które ewentualnie mogłyby wykluczyć możliwość dochodzenia zwrotu płatności. Rozstrzygnięcie tych kwestii jest nieodłącznie związane z uregulowaniami prawa materialnego, a także podniesionymi w tej materii zarzutami, które będą podlegały ocenie w dalszej części niniejszych rozważań.

Zarzucając organom niestaranne prowadzenie postępowania skarżący nie podał na czym to uchybienie miało polegać. W tej kwestii ograniczył się bowiem jedynie do samego stwierdzenia tego faktu, nie wskazując na konkretne okoliczności czy też środek dowodowy. Uchybień tego rodzaju Sąd też nie stwierdził w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, tak więc zarzut ten należy uznać za bezpodstawny. Nie sposób bowiem domniemywać konkretnych uchybień organu, opierając się jedynie na, niczym nie popartych, twierdzeniach strony.

Przechodząc do kwestii merytorycznych również należy stwierdzić, że brak jest podstaw do wyeliminowania obu zaskarżonych rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Brak jest ku temu bowiem podstaw jurydycznych, a podniesione przez skarżącego zarzuty w tym względzie również nie zasługują na uwzględnienie.

Jak to już wyżej stwierdzono, poza zakresem sprawowanej przez Sąd w przedmiotowych sprawach kontroli pozostają wszelkie kwestie związane z wydaniem decyzji o przyznaniu płatności, czy też stwierdzeniem nieważności decyzji przyznających te płatności w pierwotnej wysokości. Od rozstrzygnięć tych przysługiwały skarżącemu środki odwoławcze, a skoro nie skorzystał on z tego prawa (zwłaszcza w przypadku stwierdzenia nieważności) to stały się one ostateczne i podlegały wykonaniu. Brak było zatem podstaw do uznania, że nie mogły być one podstawą do wydania zaskarżonych decyzji (ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności).

W okolicznościach niniejszych spraw, w obrocie prawnym funkcjonują ostateczne decyzje Dyrektora Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2012r. nr [...] i nr [...], stwierdzające nieważność decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2010 r. i [...] października 2010, jak również ostateczne decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2012 r. oraz dnia [...] lipca 2012 r., przyznające skarżącemu płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2009 oraz rok 2010, w niższej niż pierwotnie, wysokości. Oznacza to, że wypłacone skarżącemu, w oparciu o pierwotne decyzje środki publiczne, były częściowo nienależne, co spowodowało konieczność ustalenia przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwot nienależnych płatności w drodze decyzji, na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji.

Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności wynika z art. 73 ust. 1 rozporządzenia 796/2004 oraz art.80 ust.1 rozporządzenia 1122/2009. Przepisy te stanowią, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki, obliczone zgodnie - odpowiednio - z ust. 3 i ust. 2 wyżej przytoczonych regulacji. W świetle powyższego nie ulega zatem wątpliwości, że w sprawie zaistniały warunki do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji.

Od powyższego obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności istnieją odstępstwa, o których mowa w art.73 ust.4 rozporządzenia 796/2004 (co do płatności na 2009 r.) i w art.80 ust.3 rozporządzenia 1122/2009 (co do płatności na 2010 r). Stosownie do treści art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Z kolei art. 80 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009, które z dniem 1 stycznia 2010 r. zastąpiło rozporządzenie 796/2004, stanowi, że obowiązek zwrotu płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.

Z przepisów tych wynika, że do wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności niezbędne jest jednoczesne spełnienie dwóch przesłanek, którymi są: wypłata nienależnego świadczenia, będąca konsekwencją błędu organu, a ponadto niemożność wykrycia błędu przez beneficjenta (w zwykłych okolicznościach - art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009).

W niniejszych sprawach organy zasadnie uznały, że świadczenia w zwiększonej wysokości, za lata 2009-2010, zostały wypłacone nie na skutek błędu organu, lecz na skutek zadeklarowania przez beneficjenta (skarżącego) nieprawidłowej powierzchni działek rolnych, uprawniających do płatności. Okoliczności tej nie zmienia fakt, że organ I instancji nieprawidłowo zweryfikował wnioski złożone przez skarżącego, posługując się nieaktualnymi ortofotomapami do wyznaczenia maksymalnego kwalifikowanego obszaru. Jak słusznie zauważył bowiem organ odwoławczy, obowiązkiem rolnika było zadeklarowanie rzeczywistej powierzchni uprawniającej do płatności, nie większej niż maksymalny kwalifikowany obszar, a nie powierzchni maksymalnego kwalifikowanego obszaru. W szczególności producent – w tym wypadku skarżący - miał obowiązek, stosownie do treści art.12 ust.4 rozporządzenia 796/2004 dokonać zmian na formularzu wniosku, jeśli stwierdzi że wyznaczony maksymalny kwalifikowany obszar, w ramach poszczególnych działek referencyjnych, nie znajduje potwierdzenia w aktualnym stanie faktycznym. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w wyroku z dnia 26 maja 2010 r. sygn. akt II GSK 609/09 (dost. w w CBOiS – http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że pomyłka organu może zaistnieć wówczas, gdy na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych.

Wbrew zarzutom skarżącego, nie można utożsamiać pomyłki organu z wadliwie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym. Zatem o pomyłce organu można byłoby mówić wówczas, gdyby beneficjent zadeklarował prawidłową powierzchnię uprawnioną do płatności, a organ popełnił błąd przy ustalaniu kwoty płatności. Natomiast w rozpoznawanych sprawach skarżący zadeklarował zawyżoną powierzchnię działek uprawnioną do płatności, niezgodną ze stanem faktycznym, a organ przyznający płatność nieprawidłowości tej w porę nie wykrył.

Brak wystąpienia jednej z dwóch przesłanek, których łączne spełnienie uzasadniałoby odstąpienie od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, powoduje brak konieczności uzasadniania w zakresie drugiej przesłanki, tj. możliwości wykrycia błędu przez rolnika. Skoro bowiem w ogóle nie można mówić o błędzie organu, to badanie możliwości wykrycia takiego błędu przez stronę staje się w tej sytuacji bezprzedmiotowe. Tak więc w związku z tym należy stwierdzić, że Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji w nie dopuścił się w tym zakresie uchybienia uznając, że to rolnik odpowiada za rzetelność informacji zamieszczonych we wniosku o płatność i odpowiedzialności tej nie może przerzucić na organ administracji, który nie jest w stanie skrupulatnie zweryfikować wszystkich wniosków przed przyznaniem płatności i w związku z tym, w przeważającej mierze opiera się na zaufaniu do informacji podanych przez rolnika.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu skarżącego, związanego z kwestią ewentualnego przedawnienia obowiązku zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych płatności stwierdzić należy, że również w tym przypadku stanowisko organów zasługuje na aprobatę, ponieważ w obydwu sprawach przedawnienie to nie nastąpiło.

W odniesieniu do płatności na 2009 r., obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania w sytuacji objętej hipotezą art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004, a więc jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat; jednakże, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, wskazany okres jest ograniczony do czterech lat. Treść powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że obowiązek zwrotu nienależnych płatności został ograniczony w czasie, którego długość uzależniona została od dobrej, albo złej wiary beneficjenta. Wobec tego, że wypłata płatności miała miejsce w dniu 25 marca 2010 r., natomiast pierwsze pismo o możliwości zwrotu środków, w związku z pobraniem płatności w zawyżonej wysokości wystosowano do skarżącego 12 marca 2013 r. (skarżący odebrał pismo 13 marca 2013 r.) to nawet gdyby przyjąć, że skarżący działał w dobrej wierze, to brak byłoby podstaw do przyjęcia, że jego zobowiązanie uległo przedawnieniu. Do dnia otrzymania zawiadomienia o istniejącej możliwości zwrotu środków został on bowiem poinformowany 13 marca 2014 r., a więc przed upływem czteroletniego terminu odpobrania płatności.

Niezależnie jednak od powyższego, odnosząc się do kwestii dobrej lub złej wiary, przytoczyć należy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2012r., sygn. akt II GSK 1209/11, (dost. w CBOiS) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że uznanie, czy w określonej sytuacji mamy do czynienia z dobrą, czy złą wiarą wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Badaniu podlegają zatem okoliczności konkretnej sprawy, w tym świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się więc, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli że działał zgodnie z prawem.

W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że ono istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. Natomiast w złej wierze jest ten, kto wie, że dane prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy nie można w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwiony.

Dokonując oceny sprawy w świetle wskazanego rozumienia pojęcia dobrej wiary, o którym mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004 stwierdzić należy, że w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności, pozwalające na kwalifikację działań skarżącego, jako działań podjętych w dobrej wierze. Składając bowiem i podpisując wniosek potwierdził on, że znane mu są zasady przyznawania płatności, a także przepisy obowiązujące w tym zakresie, w tym m.in. art.12 ust.4 rozporządzenia nr 796/2004, dotyczący obowiązku skorygowania wstępnie zadrukowanego formularza, w celu zadeklarowania aktualnej powierzchni działek uprawnionych do płatności. Mimo tego w złożonych wnioskach o przyznanie płatności zadeklarował zawyżone powierzchnie działek rolnych. W tych okolicznościach nie można uznać, że działanie skarżącego cechowała dobra wiara. Nawet więc, gdyby hipotetycznie przyjąć, że zawiadomienie skarżącego o możliwości zwrotu pobranych płatności nie spowodowało przerwania biegu terminu przedawnienia, to z uwagi właśnie na złą wiarę skarżącego w tym zakresie, nie można byłoby stwierdzić upływu terminu przedawnienia, który w tym wypadku wynosi 10 lat.

W odniesieniu do płatności na 2010r. kwestię przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności należy oceniać w oparciu o przepis art. 3 ust.1 rozporządzenia Rady (WE, Euroatom) z dnia 18 grudnia 1995 r., nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.UrzUEL.1995.312.1, ze zm., zwane dalej rozporządzeniem 2988/95), który stanowi, ze okres przedawnienia wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art.1 ust.1. Organ odwoławczy zasadnie przyjął za datę dopuszczenia się nieprawidłowości w niniejszej sprawie, dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności, tj. 4 maja 2010 r., jednakże przedawnienie w tym wypadku biegnie, zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95, do momentu zakończenia realizacji programu, który był realizowany w latach 2007-2013. Ostatnia wypłata środków z tego tytułu mogła nastąpić do dnia 31 grudnia 2015 r., tak więc przedawnienie mogło upłynąć z tym właśnie dniem. Doręczenie zawiadomienia o możliwości zwrotu pobranych płatności nastąpiło 19 sierpnia 2014 r., a więc jeszcze przed tym terminem, doprowadzając do jego przerwania. W związku z powyższym nie można mówić w niniejszym przypadku o przedawnieniu obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że organy obu instancji słusznie uznały, w oparciu o ostateczne decyzje o stwierdzeniu nieważności decyzji przyznających płatności, że skarżący nie był uprawniony do pobrania płatności na rok 2009 oraz rok 2010, w pierwotnie przyznanych wysokościach. W takiej sytuacji przekazane mu środki pieniężne z tytułu wypłaty płatności (nadwyżki w stosunku do wielkości wynikających z decyzji przyznającej płatności w prawidłowej wysokości) należało uznać za świadczenia pobrane nienależnie, a to skutkowało w świetle art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o Agencji zobowiązaniem skarżącego do ich zwrotu.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.