Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1286/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), sędzia WSA Gabriela Nowak, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2023 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 maja 2023 r. nr DAP-WOSRFR.7280.31.2023.KK w przedmiocie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami R.P. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 17 maja 2023 r., nr DAP-WOSRFR.7280.31.2023.KK Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister", "organ odwoławczy"), po rozpatrzenia odwołania B.B. (dalej: "skarżąca") utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda", "organ I instancji") z 9 lutego 2023 r., nr [...] potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.B. trzech odrębnych nieruchomości położonych w W. przy ul. [...] i przy ul. [...] oraz w miejscowości R., gmina M., powiat w., województwo w., obecnie L., poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "nieruchomości").

Decyzja Ministra została wydana w poniższym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 29 grudnia 1992 r. i następnie z 31 grudnia 2008 r. skarżąca wystąpiła do organu I instancji o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.B. nieruchomości położonych w W. przy ul. [...] oraz przy ul. [...], powiat w., województwo w., obecnie L., poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Pismem z 15 czerwca 2020 r. skarżąca wniosła o zawieszenie przedmiotowego postępowania administracyjnego. Postanowieniem z 2 lipca 2020 r. organ I instancji zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie ww. nieruchomości. Pismem z 18 stycznia 2021 r. skarżąca wystąpiła do organu I instancji z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania, przedkładając przy m.in.: 1) postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z 6 sierpnia 2020 r., z którego wynika, że spadek po A.B. nabyła żona M.B. oraz skarżąca B.B.; 2) postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z 8 października 2020 r. z którego wynika, że spadek po M.B. nabyła w całości skarżąca. Następnie, postanowieniem z 12 października 2021 r. organ I instancji podjął zawieszone postępowanie administracyjne.

Urząd Miasta [...] oraz Starosta [...] poinformowali organ I instancji, że dla A.B. został wydany w dniu 22 lipca 1954 r. akt nadania nr [...] oraz orzeczenie z dnia 13 września 1962 r. o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia warunków nabycia gospodarstwa-działki.

Postanowieniem z 7 kwietnia 2022 nr [...] Wojewoda [...] dokonał pozytywnej oceny spełnienia przez B.B. wymogów, o których mowa w art. 2, art 3 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Jednocześnie organ I instancji wezwał wnioskodawczynię do: a) wskazania jednej wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty; b) dołączenia operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, w którym zostanie określona wartość nieruchomości pozostawionych w W. przy ul. [...] nr [...] i [...] nr [...] oraz w miejscowości R.; c) dołączenia operatu szacunkowego określającego wartość prawa własności gospodarstwa rolnego nr [...] o powierzchni 14,5 ha zabudowanego domem mieszkalnym, stajnią, położonego w Z. przy ul. [...], nabytego przez A.B. w ramach wcześniejszej realizacji prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Decyzją z 9 lutego 2023 r., nr [...] organ I instancji odmówił potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.B. trzech odrębnych nieruchomości położonych w W. przy ul. [...] i przy ul. [...] oraz w miejscowości R., gmina M., powiat w., województwo w., obecnie L., poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Od powyższej decyzji Wojewody skarżąca wniosła odwołanie.

Organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazał, że kwestie rekompensat za mienie zabużańskie reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 1a tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich" oraz umowy pomiędzy Rzecząpospolitą Polską, a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich z dnia 15 lutego 1951 r. Przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Prawo do rekompensaty przysługuje na podstawie art. 2 przedmiotowej ustawy, właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie wymogi zawarte ww. artykule.

Organ odwoławczy stwierdził, że występując z wnioskiem o rekompensatę B.B. oświadczyła, że właściciel pozostawionego mienia, tj. A.B., nie otrzymał żadnej rekompensaty.

Minister podkreślił, że znajdujący się w aktach sprawy akt nadania nr [...], na podstawie którego Powiatowa Komisja Ziemska w [...] nadała A.B. gospodarstwo-działkę w Z., został wydany na podstawie art. 5 i 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Zgodnie z art. 10 powołanego dekretu, w sprawach osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, nie unormowanych przepisami niniejszego dekretu, stosuje się przepisy dekretu z dnia 6 września 1946 r o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska, z tym, że osoba, która po dniu wejścia w życie niniejszego dekretu otrzyma akt nadania, staje się właścicielem tego gospodarstwa na zasadach niniejszego dekretu. Wobec tego Minister wskazał, że stanowisko skarżącej zaprezentowane w odwołaniu, że A.B. "gospodarował bezprawnie nie na swoim w Z." jest nieuzasadnione i sprzeczne z obowiązującymi wówczas przepisami prawnymi, jak i samym aktem nadania, który wprost stanowi, że "niniejszym aktem poświadcza się, że nadane gospodarstwo-działka stanowi własność osoby w tym akcie wymienionej". Ponadto orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia warunków nabycia gospodarstwa-działki (zwolnienie od obowiązku uiszczenia ceny) mówi wprost, że "ob. B.A. jako repatriant zwolniony jest - bez zarachowania - od obowiązku uiszczenia ceny nabycia gospodarstwa".

Organ odwoławczy podniósł także, że akt nadania gospodarstwa lub działki, a także orzeczenie o jego wykonaniu, są dokumentami potwierdzającymi nadanie gospodarstwa rolnego bądź działki, stanowiących własność Skarbu Państwa, na własność osobie w nich wymienionej. Stanowią one jednocześnie dowód potwierdzający częściową realizację prawa do rekompensaty, gdyż nieruchomości te zostały przekazane przez Skarb Państwa na rzecz uprawnionych obywateli. W związku z tym, nie można podważać otrzymanej rekompensaty tylko dlatego, że została ona przyznana przez dawne władze i na podstawie ówczesnych - nieobowiązujących już - przepisów prawa.

Dalej Minister wskazał, że obecnie obowiązująca ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi, że w przypadku, gdy prawo do rekompensaty zostało uprzednio zrealizowane - a więc na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów prawa - w celu ustalenia wysokości rekompensaty niezbędne jest określenie wartości nabytego prawa własności nieruchomości albo wartości nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartości położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali. Wówczas wysokość rekompensaty zostaje pomniejszona o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali. Wartość nieruchomości nabytej od Skarbu Państwa na podstawie odrębnych przepisów określa się według stanu na dzień nabycia tego prawa oraz według cen na dzień sporządzenia wyceny.

W przedmiotowej sprawie właściciel pozostawionego mienia, A.B., zrealizował prawo do rekompensaty na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów, w konsekwencji czego wartość trzech odrębnych nieruchomości pozostawionych przez niego, poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, została zwaloryzowana na dzień wydania przez organ I instancji decyzji z 9 lutego 2023 r. Po dokonaniu waloryzacji łączna wartość wyżej wymienionych nieruchomości na dzień wydania decyzji przez organ I instancji wyniosła 6 653 600,45 zł. Wysokość rekompensaty stanowi 20% wartości pozostawionych nieruchomości, a więc wynosi 1 330 720,09 zł. Natomiast wartość prawa własności gospodarstwa rolnego położonego w Z. przy ul. [...], które nabył A.B. w ramach realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów, po waloryzacji wyniosła 1 846 995,74 zł. Zdaniem Ministra powyższe oznacza, że nabyte przez A.B. prawo własności nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] przekracza 20% zwaloryzowanej łącznej wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Skargę na powyższą decyzję Ministra z 17 maja 2023 r. wniosła skarżąca, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego i interesu prawnego, niewłaściwe zastosowanie dekretu z 6 września 1951 r. a także nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Tymczasem ciężar dowodu ustalenia istotnych okoliczności sprawy spoczywa na organie. Zdaniem skarżącej poprzednik prawny strony otrzymał gospodarstwo jako osadnik wojskowy a nie na podstawie dekretu z 6 września 1951 r.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

W ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 17 maja 2023 r. jak i decyzja Wojewody [...] z 9 lutego 2023 r. nie naruszają prawa.

Postępowanie mające na celu ustalenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej składa się z dwóch etapów. Etap pierwszy postępowania, o którym mowa, obejmuje ocenę - rozstrzygnięcie, co do zasady - w zakresie spełnienia przez wnioskodawcę wymogów określonych w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, a także weryfikację dowodów, o których mowa w art. 6 tej ustawy. Pozytywna ocena następuje w formie postanowienia (art. 7 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty).

W takim postanowieniu wojewoda wzywa wnioskodawcę m.in. do dołączenia do wniosku operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, w którym została określona wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty). Wezwanie do dołączenia operatu szacunkowego w razie pozytywnej weryfikacji przesłanek prawa do rekompensaty jest obowiązkiem wojewody, od którego nie można odstąpić. Drugim etapem omawianego postępowania jest wydanie decyzji administracyjnej w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty m.in. w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy.

Z akt postępowania administracyjnego wynika, że Wojewoda [...] postanowieniem z 7 kwietnia 2022 r. pozytywnie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

Wojewoda ustalił też, że A.B. jako repatriant w zamian za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej otrzymał nieruchomość w Z. przy ul. [...] o powierzchni 15,57 ha, to znaczy został zwolniony bez rozrachunku i oszacowania od obowiązku uiszczenia ceny nabycia gospodarstwa.

Z tych względów Wojewoda wymienionym postanowieniem z 7 kwietnia 2022 r. wezwał stronę postępowania do wskazania jednej z wybranych form realizacji prawa do rekompensaty, określonej w art. 13 ust. 1, dołączenia do wniosku operatów szacunkowych sporządzonych przez rzeczoznawcę majątkowego, w którym zostanie określona wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz dołączenia do wniosku operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, w którym zostanie określona wartość nabytej w ramach rekompensaty nieruchomości położonej w Z. dokumentem aktu nadania Powiatowej Komisji Ziemskiej w Z. nr [...] z 22 lipca września 1954 r. oraz orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w Z. z 13 września 1962 r. nr [...].

Sąd podziela ustalenia organów, że w sprawie niniejszej doszło już do realizacji prawa do rekompensaty, albowiem A.B. nabył na własność nieruchomość Skarbu Państwa gospodarstwo rolne położone w Z. przy ul. [...] obejmujące grunty, dom mieszkalny i stajnię. Potwierdza to znajdujący się w aktach sprawy ww. akt nadania nr [...] z 6 z 22 lipca września 1954 r.

Stwierdzić należy, że z orzeczenia o wykonaniu aktu nadania gospodarstwa wynika, że A.B. był traktowany jako repatriant.

Sąd zwraca uwagę, że na mocy art. 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych w sprawach o nadanie gospodarstwa rolnego, w sprawach nieunormowanych w tymże dekrecie, znajdowały zastosowanie przepisy dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279 ze zm.). Przepis art. 18 ust. 1 pkt 4 tego drugiego dekretu umożliwiał nabycie gospodarstwa rolnego m.in. przez nabywcę będącego repatriantem.

Stosowany odpowiednio w sprawach o wydanie aktu nadania gospodarstwa rolnego dekret z dnia 6 września 1946 r. przewidywał, że gospodarstwa (działki) nabywa się odpłatnie za cenę odpowiadającą szacunkowi składników gospodarstwa (działki).

Natomiast z orzeczenia z 13 września 1962 r. o wykonaniu aktu nadania nr [...] (które po uostatecznieniu się było tytułem prawnym przenoszącym własność nieruchomości na mocy art. 31 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1946 r.) wynika, że A.B. został zwolniony od uiszczenia ceny nabycia gospodarstwa o pow. 14,57 ha, położonego w Z. Podstawę prawną orzeczenia o wykonaniu aktu nadania stanowiły m. in. przepisy art. 12, art. 13 i art. 14 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (t.j. Dz. U. z 1959 r., Nr 14, poz. 78.), co świadczy o potraktowaniu A.B. jako nabywcy mającego status repatrianta, który pozostawił mienie na tzw. "Kresach Wschodnich". Przepis art. 12 tego dekretu wskazywał bowiem, że repatriantów, którzy stosownie do umów międzynarodowych mają otrzymać nieruchomości w zamian za nieruchomości pozostawione poza granicami Państwa, zwalnia się - bez rozrachunku i oszacowania - od obowiązku uiszczenia ceny nabycia nadanych im nieruchomości państwowych. Z kolei art. 13 przewidywał, że osoby wymienione w art. 12 korzystają ze zwolnienia od obowiązku uiszczenia w całości lub w części ceny nabycia nieruchomości, jeżeli nieruchomości te zostały im nadane przed wejściem w życie dekretu lub jeżeli wniosek o nadanie im nieruchomości złożą do dnia 31 grudnia 1957 r. O zwolnieniu od obowiązku uiszczenia ceny nabycia orzekało prezydium powiatowej rady narodowej (art. 14 tego dekretu).

W uzasadnieniu orzeczenia o wykonaniu aktu nadania stwierdzono, że A.B. jako repatriant zwolniony jest bez rozrachunku i oszacowania od obowiązku uiszczenia ceny nabycia gospodarstwa (działki).

Wartość trzech odrębnych nieruchomości pozostawionych przez A.B. w W. przy ul. [...] nr [...] i ul. [...] oraz w miejscowości R. po dokonaniu waloryzacji na dzień wydania decyzji przez organ I instancji wyniosła 6 653 600,45 zł. Wysokość rekompensaty odpowiadająca 20% zwaloryzowanej łącznej wartości trzech odrębnych nieruchomości wynosi 1 330 720,09 zł.

Zgodnie z art. 13 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., wysokość rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP stanowi 20% wartości pozostawionej nieruchomości. Jednakże zgodnie z art. 13 ust. 2 tej ustawy w przypadku uprzedniego nabycia przez osobę uprawnioną, na podstawie odrębnych przepisów, prawa własności Skarbu Państwa w ramach realizacji prawa do rekompensaty – wysokość świadczenia pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości. Wartość prawa własności gospodarstwa rolnego położonego w Z. przy ul. [...], które nabył A.B. w ramach realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów, po waloryzacji wyniosła 1 846 995,74 zł.

Podzielić więc należy stanowisko Ministra, że nabyte przez A.B. prawo własności nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] przekracza 20% zwaloryzowanej łącznej wartości.

W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie zarówno z przepisami ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jak i z przepisami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Organ I instancji rzetelnie zgromadził materiał dowodowy w sprawie, prawidłowo zbadał jej stan faktyczny, co znalazło wyraz w wydanym orzeczeniu, którego uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634.) orzekł, jak w wyroku, tj. oddalił skargę.