Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 623/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 95 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 574
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
article: art. 145 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca) Sędzia WSA Anna Strzelec po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II z dnia 21 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Komisji Stypendialnej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II z dnia 12 września 2022 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 października 2022 r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej Katolickiego Uniwersytetu Jana Pawła II z dnia 12 września 2022 r., nr [...] stwierdzającą, że pobrane przez A. Z. stypendium socjalne wraz ze zwiększeniem ze względu na szczególnie uzasadniony przypadek w roku akademickim 2020/2021 w okresie od 1 lipca 2021 r. do 31 lipca 2021 r. jest świadczeniem nienależnym.

Powyższe orzeczenie wydane zostało w następującym stanie sprawy.

Decyzją z dnia 16 grudnia 2020 r. nr [...] Komisja Stypendialna Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II przyznała A. Z. (dalej jako "skarżąca") stypendium socjalne wraz ze zwiększeniem ze względu na szczególnie uzasadniony przypadek w roku akademickim 2020/2021 w okresie od 1 grudnia 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. w łącznej wysokości 1000 zł miesięcznie.

Decyzją z dnia 9 lipca 2021 r. nr [...] Komisja Stypendialna Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II przedłużyła skarżącej termin przyznania stypendium socjalnego wraz ze zwiększeniem ze względu na szczególnie uzasadniony przypadek w roku akademickim 2020/2021 na okres od 1 lipca 2021 r. do 31 lipca 2021 r. w łącznej wysokości 1000 zł miesięcznie.

Postanowieniem z dnia 14 lutego 2022 r. Komisja Stypendialna Katolickiego Uniwersytetu Jana Pawła II w Lublinie (dalej również jako "Komisja Stypendialna KUL" lub "organ I instancji") wznowiła postępowanie administracyjne zakończone ostateczną decyzją Komisji Stypendialnej z dnia 9 lipca 2021 r. Jako podstawę prawną wznowienia postępowania organ wskazał art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.". Organ wyjaśnił, że na podstawie informacji z systemu POLon Komisja powzięła informację o uprzednio podjętych przez skarżącą studiach, których skarżąca nie uwzględniła we wniosku o przyznanie stypendium i przekroczeniu przez nią sześcioletniego okresu przysługiwania świadczeń z funduszu stypendialnego.

Decyzją z dnia 14 marca 2022 r. nr [...], Komisja Socjalna KUL uchyliła decyzję własną z dnia 9 lipca 2021 r. oraz odmówiła przedłużenia terminu przyznania skarżącej stypendium socjalnego wraz ze zwiększeniem ze względu na szczególnie uzasadniony przypadek w roku akademickim 2020/2021 w okresie od 1 lipca 2021 r. do 31 lipca 2021 r. Organ wyjaśnił, że na podstawie raportu wygenerowanego z serwisu internetowego Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego POLon – Zintegrowanego Systemu Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym ustalił, że od 1 października 2014 r. do 1 października 2018 r. skarżąca studiowała na kierunku [...] (stacjonarne I stopnia) na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, od 1 października 2017 r. do 5 listopada 2020 r. na kierunku [...] (stacjonarne I stopnia) również na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, zaś od 1 października 2020 r. na kierunku [...] (stacjonarne I stopnia) na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II. Oznacza to, że w dniu złożenia wniosku, tj. 8 grudnia 2020 r., skarżącej nie przysługiwało prawo do otrzymania stypendium socjalnego, ponieważ okres studiów skarżącej wynosił 72 miesiące. Decyzja została doręczona skarżącej w dniu 23 marca 2022 r.

Pismem nadanym w placówce pocztowej w dniu 7 kwietnia 2022 r. skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2022 r. nr [...] organ stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie nie zostało przez skarżącą zaskarżone.

Następnie, decyzją z dnia 12 września 2022 r. Komisja Stypendialna KUL stwierdziła, że pobrane przez A. Z. stypendium socjalne wraz ze zwiększeniem ze względu na szczególnie uzasadniony przypadek w roku akademickim 2020/2021 w okresie od 1 lipca 2021 r. do 31 lipca 2021 r. w łącznej wysokości 1000 zł miesięcznie, jest świadczeniem nienależnym. Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji wskazał m.in. art. 86 ust. 2 i 3, art. 87 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r., poz. 574 ze zm.), dalej jako "p.s.w.n." oraz § 11 ust. 5 Regulaminu świadczeń Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II stanowiącego załącznik do zarządzenia Rektora KUL z dnia 7 lipca 2022 r., nr ROP-0101-163/22 (Monitor KUL poz. 370/2022), dalej jako "Regulamin".

W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez skarżącą odwołania, decyzją z dnia 21 października 2022 r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II (dalej również jako "organ odwoławczy") utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej KUL z dnia 12 września 2022 r.

Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji organu I instancji. Wyjaśnił, że decyzja o stwierdzeniu nienależnie pobranego stypendium jest konsekwencją prawomocnej i ostatecznej decyzji Komisji Stypendialnej KUL z dnia 14 marca 2022 r. Prawomocne uchylenie decyzji przyznającej świadczenie stanowiło podstawę dla Komisji Stypendialnej, aby orzec o nienależnie pobranym powyższym stypendium.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy podniósł, że skarżąca od 1 października 2020 r., nie spełnia wymogów przyznania stypendium socjalnego, określonych w przepisach art. 93 ust. 2 pkt. 1 p.s.w.n. oraz w § 9 ust. 2 pkt. 1 regulaminu, ponieważ od 1 października 2020 r. łączny okres studiowania przekracza 6 lat. Prawo do stypendium przysługuje natomiast nie dłużej niż 6 lat, czyli przez 72 miesiące. Skarżąca nie podważyła powyższego, bowiem nie zaskarżyła skutecznie decyzji Komisji Stypendialnej, mimo że Odwoławcza Komisja Stypendialna KUL poinformowała skarżącą o powyższym fakcie oraz prawie do wniesienia we wskazanym okresie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania.

Organ odwoławczy wyjaśnił również, że organy stypendialne zobowiązane są do przyznawania stypendiów zgodnie z przepisami ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz Regulaminem świadczeń KUL, wyłącznie uprawnionym do tego studentom. Środki na stypendia pochodzą z dotacji budżetu Państwa i podlegają dyscyplinie finansów publicznych. Tym samym ich wydatkowanie podlega ścisłym regułom prawa. Skarżąca natomiast, jak wykazano w decyzji Komisji Stypendialnej z dnia 14 marca 2022 r. takiego uprawnienia nie posiada.

Pismem z dnia 24 listopada 2022 r. A. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję. Skarżąca zaskarżyła decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II z dnia 21 października 2022 r. oraz decyzję organu I instancji, wnosząc o ich uchylenie i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia.

W piśmie z dnia 30 listopada 2022 r. zarzuciła dodatkowo zaskarżonej decyzji, błędną interpretację przepisu art. 93 ust. 22 pkt 1 p.s.w.n., dokonaną przez organ z pominięciem jego jednoznacznej interpretacji dokonanej w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz art. 7a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Wyjaśniła, że jest obywatelką [...] i bardzo trudno jest jej poruszać się po przepisach prawa. W okresie wydania decyzji wznowieniowej starała się pomóc przebywającym na [...] członkom rodziny znaleźć schronienie w Polsce i przez długi okres przebywała na granicy. Organ kierował do skarżącej kilka pism w jednej kopercie, co utrudniało rozeznanie się w kierowanych do niej żądaniach. Skarżąca podniosła, że nie miała świadomości możliwości złożenia trzech wniosków o przywrócenie terminu do złożenia odwołań od uprzednio wydanych decyzji, co finalnie doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji. O możliwości wystosowania wniosków o przywrócenie terminów do złożenia odwołań od decyzji, w których wstrzymano jej wypłatę zasądzonego stypendium socjalnego dowiedziała się dopiero po dniu 2 listopada 2022 r. z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Przed upływem 7 dni od daty powzięcia tej wiadomości niezwłocznie skierowała do organu stosowne wnioski o przywrócenie terminów do złożenia odwołań od trzech decyzji. Kopie wystosowanych pism załączyła do skargi. Postępowania dotyczące wstrzymania wypłacanego stypendium w ocenie skarżącej uznać należy za niezakończone, bowiem organ nie ustosunkował się jeszcze merytorycznie do wystosowanych przez skarżącą wniosków o przywrócenie terminów do złożenia odwołań.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przedmiotem kontroli jest badanie, czy organy administracji publicznej w toku rozpoznania sprawy, nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł, doprowadziła orzekający skład do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II z dnia 21 października 2022 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Komisji Stypendialnej Katolickiego Uniwersytetu Jana Pawła II z dnia 12 września 2022 r. stwierdzająca, że pobrane przez A. Z. stypendium socjalne wraz ze zwiększeniem ze względu na szczególnie uzasadniony przypadek w roku akademickim 2020/2021 w okresie od 1 lipca 2021 r. do 31 lipca 2021 r. jest świadczeniem nienależnym, dotknięte są bowiem wadą nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., z uwagi na wydanie ich bez podstawy prawnej.

Na wstępie wskazać należy, że w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce uregulowano w jakiej formie udzielona może zostać pomoc materialna studentowi ze środków otrzymanych przez uczelnie wyższą na ten cel z budżetu państwa.

Stosownie do art. 86 ust. 1 pkt 1 ustawy p.s.s.w.n., student może ubiegać się o stypendium socjalne. Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2). Na wniosek samorządu studenckiego świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną. Większość członków komisji stanowią studenci. Decyzję podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji (ust. 3). Rektor, w drodze decyzji administracyjnej, uchyla decyzję komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej niezgodną z przepisami prawa (ust. 4).

Według art. 87 ust. 1 i ust. 2 p.s.w.n., stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Rektor w porozumieniu z samorządem studenckim ustala wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne, która nie może być:

1) mniejsza niż 1,30 kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 i 2270 oraz z 2022 r. poz. 1 i 66);

2) większa niż 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 oraz z 2021 r. poz. 1162, 1981, 2105 i 2270).

W szczególnie uzasadnionych przypadkach student może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości (art. 87 ust. 3 p.s.w.n.).

Warunki przyznania stypendium socjalnego zostały określone w art. 88 p.s.w.n., natomiast w art. 92 ust. 1 p.s.w.n. wskazano okres, na jaki przyznawane są stypendia i zapomogi oraz maksymalną wysokość stypendiów. Stosownie do tego ostatniego przepisu, stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr – przez okres do 5 miesięcy.

Stosownie do art. 93 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

Zgodnie zaś z art. 95 ust. 1 u.s.w.n., regulamin świadczeń dla studentów określa:

1) wysokość świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, lub sposób jej ustalania;

2) szczegółowe kryteria i tryb przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, oraz zakwaterowania i wyżywienia, o których mowa w art. 104, oraz sposób wypłacania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4;

3) sposób dokumentowania sytuacji materialnej studenta;

4) tryb powoływania oraz skład komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej.

Regulamin świadczeń dla studentów ustala rektor w porozumieniu z samorządem studenckim. W nowo utworzonej uczelni regulamin ustala na okres roku rektor (ust. 2).

W powyższym przepisie zamieszczona została, delegacja dla rektorów wyższych uczelni do ustalania, w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów oraz sposób udokumentowania i ustalania sytuacji materialnej studenta. Organy danej uczelni orzekające w przedmiocie świadczeń zobligowane są stosować się do postanowień zawartych w regulaminie ustanowionym przez jej rektora.

Z tego przepisu wynika, że w zakresie powierzonych do stanowienia w drodze regulaminu przepisów przeważają regulacje o charakterze proceduralnym, to do regulaminowego sprecyzowania w nim przekazano rektorowi również ustalenie szczegółowych kryteriów przyznawania pomocy, jak i wysokości świadczeń, a więc elementów o charakterze materialnoprawnym. Przyznanie rektorowi takiego uprawnienia uzasadnione jest zarówno pozycją prawnoustrojową uczelni, jako autonomicznego podmiotu, którego działalność określają przepisy ustawy (art. 70 ust. 5 Konstytucji RP oraz art. 23 ustawy), a która to autonomiczność oznacza prawo kształtowania przepisami wewnętrznymi sytuacji prawnej praw i obowiązków studentów oraz brak możliwości całkowitego regulowania ustawami wszystkich spraw określających pozycję studenta.

W orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w piśmiennictwie uważa się regulaminy wyższej uczelni za normatywne akty wewnętrzne. Jednak prawo kształtowania przez organy uczelni wyższej aktami wewnętrznymi sytuacji prawnej, w tym praw i obowiązków studentów, pomimo jego autonomicznego charakteru, wymaga również zachowania wszystkich standardów wpływających na jego wewnętrzną spójność oraz zgodności z przepisami powszechnie obowiązującymi. Regulamin, jako akt wewnętrzny uczelni, ustalany na zasadzie art. 95 ust. 1 ustawy, pomimo swego autonomicznego charakteru nie może naruszać podstawowych zasad prawnych obowiązujących w postępowaniu administracyjnym, ani też pozostawać w sprzeczności z postanowieniami aktów wyższego rzędu, gdyż naruszałoby to podstawową zasadę konstytucyjną hierarchiczności systemu źródeł prawa, polegającą na przyjęciu, że akt niższego rzędu (akt wewnętrzny) nie może przyjmować regulacji odmiennych od przyjętych w akcie wyższego rzędu o charakterze powszechnym (por. wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2014 r., I OSK 959/14, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia, 7 października 2009 r., sygn. akt II SA/Bd 322/09).

Zważyć należy, iż na uczelni wyższej, jaką jest Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, której studentem jest skarżąca, kwestie przyznawania studentom pomocy materialnej określa Regulamin świadczeń KUL wprowadzony przez Rektora Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II dnia 7 lipca 2022 r. zarządzeniem nr ROP-0101-163/22.

Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji Komisja Stypendialna wskazała § 11 ust. 5 Regulaminu, zgodnie z którym KS, OKS oraz prorektor właściwy do spraw studenckich mają prawo weryfikacji danych zawartych w dokumentach i zaświadczeniach składanych przez studenta. Decyzja o przyznaniu świadczeń, podjęta na podstawie nieprawdziwych lub niepełnych danych, zostaje uchylona w formie decyzji administracyjnej, a student zobowiązany jest do zwrotu wypłaconych świadczeń na rzecz funduszu stypendialnego, niezależnie od odpowiedzialności karnej i dyscyplinarnej.

Zdaniem Sądu, ustalenie w Regulaminie świadczeń KUL instytucji "zwrotu wypłaconych świadczeń" jak również użyte w zaskarżonych decyzjach określenie "nienależne świadczenie" nie ma umocowania w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz w przepisach wykonawczych do ustawy. Ustawodawca nie upoważnił rektora do określenia w Regulaminie świadczeń dla studentów kwestii dotyczącej zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Akt wykonawczy, jakim niewątpliwie jest Regulamin świadczeń wydany z powołaniem się na ustawowe upoważnienie nie może wykraczać poza zakres tego upoważnienia, jego językowego znaczenia ani pozostawać w sprzeczności z treścią ustawowego upoważnienia. Natomiast musi mieścić się ściśle w ramach podmiotowych i przedmiotowych brzmienia delegacji ustawowej. W przeciwnym razie postanowienie regulaminu, chociaż formalnie wchodzi do systemu prawa, to jednak w istocie rzeczy jest pozbawione mocy obowiązującej w tym znaczeniu, że organ nie może na jego podstawie władczo kształtować sytuacji prawnej studenta poprzez między innymi nakładanie obowiązków. Oznacza to zdaniem Sądu, że regulacje zawarte w Regulaminie świadczeń wydanym przy wykorzystaniu delegacji ustawowej, które nie mają jednoznacznego, ścisłego odniesienia do treści tej delegacji, nie mogą być stosowane (zob. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2539/21 wydany na tle rozporządzenia z przekroczeniem delegacji ustawowej).

Zgodnie z art. 94 p.s.w.n., student ubiegający się o świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, albo otrzymujący takie świadczenie niezwłocznie powiadamia uczelnię o wystąpieniu okoliczności powodującej utratę prawa do świadczenia na podstawie art. 93 ust. 2 i 3.

Dodać należy, że sytuacje, w których nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2- 4 i art. 94 ust. 2 p.s.w.n. oraz w art. 93 ust. 3 i art. 94 ust. 2 p.s.w.n.

Zarówno art. 93 ust. 2 jak i art. 93 ust. 3 p.s.w.n. stanowią, że świadczenia o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, nie przysługują studentowi posiadającemu tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera albo równorzędny; licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia. Z kolei art. 94 ust. 2 p.s.w.n, łączy wygaśnięcie decyzji o przyznaniu świadczenia z utratą przez studenta prawa do świadczenia z powodu uzyskania tytułu zawodowego, skreśleniem z listy studentów na kierunku studiów, na którym otrzymywał świadczenie, albo upływem okresu odpowiednio, o którym mowa w art. 93 ust. 4, 5 i 7 p.s.w.n. Przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania (por. wyroki NSA: z 15 czerwca 2021 r., III OSK 4082/21; z 7 lipca 2021 r., III OSK 3596/21; z 8 lipca 2021 r., III OSK 3913/21; z 1 października 2021 r., III OSK 3967/21; z 3 listopada 2021 r., III OSK 4304/21).

Jednocześnie po wznowieniu postępowania utrata uprawnień przewidziana została tylko w jednym wypadku – tj. wówczas, gdy student uzyskał świadczenie na podstawie nieprawdziwych danych – co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Powyżej wymienione regulacje prawne nie dotyczą jednak zwrotu wypłaconych już świadczeń lub zwrotu nienależnego świadczenia.

Unormowanie zawarte w § 11 ust. 5 Regulaminu dotyczące "zwrotu wypłaconych świadczeń" ustanowione z pominięciem delegacji ustawowej Sąd zobowiązany jest pominąć, akt wykonawczy w sposób nieuprawniony modyfikuje postanowienia aktu wyższej rangą i to bez wyraźnej delegacji ustawowej.

Ustawa, która w ogóle nie reguluje określonej instytucji, w tym przypadku zwrotu nienależnego świadczenia (takim sformułowaniem posługuje się zaskarżona decyzja), niejako z założenia nie może upoważniać organu wykonawczego do rozwinięcia i uszczegółowienia regulacji ustawowej w tym – nieistniejącym – zakresie.

Zwrot świadczeń o charakterze publicznoprawnym musi znajdować umocowanie w ustawie i wydawanych na podstawie ustawy w celu jej wykonania przepisach wykonawczych. Inaczej mówiąc o obowiązkach obywateli mogą decydować wyłącznie przepisy ustawowe, tj. przepisy zawarte w aktach o randze ustawy lub w aktach wydanych na podstawie i w granicach upoważnienia ustawowego. Za takie nie można przyjąć przepisów Regulaminu czy też Statutu Uczelni (patrz wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 156/22, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 czerwca 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 500/21, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 maja 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 533/21).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie podziela stanowisko przedstawione w tych orzeczeniach i akceptuje argumentację w nich zaprezentowaną.

Dodatkowo zdaniem Sądu należy zauważyć że, w prawie administracyjnym obowiązuje zharmonizowana z Konstytucją RP ogólna zasada, w myśl której wszelkie wymagania wobec obywateli w zachowaniach zgodnych z wolą organu mogą wynikać wyłącznie z przepisów prawa. Ta podstawowa zasada działania administracji państwowej w praworządnym państwie oznacza, iż organ wydający decyzję nie może nałożyć na obywatela obowiązku, ani odmówić mu przyznania uprawnienia, jeżeli nie wykaże, że upoważniają go do tego konkretne normy materialnego prawa administracyjnego (tak również A. Wróbel /w:/ M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 135 i powołany tam wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 1983 r., SA/Wr 510/83).

Reasumując, wydanie przez organ decyzji, która określa sytuację prawną konkretnie wskazanego adresata w indywidualnie oznaczonej sprawie, na podstawie przepisu prawa wewnętrznego, którego wprowadzenie dokonane zostało z naruszeniem przepisów powszechnie obowiązujących, a to art. 95 ust. 1 ustawy, nie pozwala na uznanie, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a tym samym koniecznym było jej wyeliminowanie z porządku prawnego. Te same wadliwości dotyczą decyzji organu I instancji i stąd też należało również stwierdzić nieważność tej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

Sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, wniosek taki został złożony przez organ w odpowiedzi na skargę, a skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.