Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 85/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6379 Inne o symbolu podstawowym 637
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 86 par. 1, art. 87 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 3524/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi E.S. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r., nr DPR.720.6.2021.256 w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 29 września 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 3524/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił E.S. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z 29 września 2022 r. w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że strona 25 października 2022 r. wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na wskazaną decyzję BFG. Skarżąca podała, że zwłoka w złożeniu skargi była spowodowana brakiem wiedzy o wydanej przez BFG decyzji. Skarżąca oświadczyła, że jest emerytką, a kupując obligacje była zapewniana przez pracowników Banku, że to bezpieczna lokata środków. O wydaniu decyzji dowiedziała się 24 października 2022 r. w oddziale [...], w miejscu gdzie wcześniej znajdował się [...].

WSA, wskazując na art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), uznał, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na decyzję BFG.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 103 ust. 5 ustawy z 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz. U. z 2022 r., poz. 2253; dalej "ustawa o BFG") adresatem decyzji jest rada nadzorcza banku, a zatem nie było obowiązku doręczenia skarżącej decyzji BFG. Podlegała ona ogólnej zasadzie, zgodnie z którą przysługiwał jej 7-dniowy termin do wniesienia skargi liczony od dnia ogłoszenia zaskarżonej decyzji BFG na jego stronie internetowej. Informacja o przyczynach i skutkach wydania spornej decyzji ukazała się na stronie internetowej BFG 30 września 2022 r., wobec czego ostatnim dniem terminu do wniesienia skargi był 7 października 2022 r. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że informacja umieszczona na stronie internetowej BFG zawierała pouczenie o możliwości, trybie i terminie zaskarżenia.

W ocenie WSA, skarżąca nie uprawdopodobniła, jakie okoliczności spowodowały, że o wydaniu decyzji dowiedziała się dopiero po upływie terminu do jej zaskarżenia. Sąd pierwszej instancji stwierdził w tym zakresie, że zarówno z okoliczności sprawy, jak i z informacji dostępnych publicznie wynikało, że informacje o przymusowej restrukturyzacji wobec [...] S.A. były powszechnie znane i szeroko komentowane w mediach krajowych i lokalnych. Skarżąca, jako nabywca instrumentów finansowych od tego banku, powinna należycie dbać o własne interesy poprzez śledzenie za pomocą różnego rodzaju środków przekazu wszelkich informacji o stanie postępowania wobec Banku, a w szczególności o wydaniu przez BFG decyzji wywierającej skutki prawne w stosunku do posiadacza instrumentów finansowych emitowanych przez Bank

Sąd stwierdził, że powołanie się we wniosku wyłącznie na kwestię wieku strony nie mogło zostać uznane za okoliczność zwalniającą z obowiązku dochowania terminu do złożenia skargi.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie.

Wskazała, że nie zawiniła uchybienia terminu na wniesienie skargi, ponieważ o terminie do jej wniesienia dowiedziała się 24 października 2022 r. Systematycznie w okresie półrocznym osobiście sprawdzała w Oddziale [...] kapitalizację odsetek od obligacji. W tym celu udała się 24 października 2022 r. do placówki Banku, gdzie uzyskała informację o wydanej decyzji.

Ponadto, podniosła, że przy zawieraniu decyzji o zakupie obligacji pracownik Banku gwarantował brak ryzyka kapitału głównego.

Z rozmowy z pracownikiem Banku wynikało, że wydanie decyzji było utrzymywane w wielkiej tajemnicy do momentu jej ogłoszenia. Nawet pracownicy Banku nie wiedzieli, że taka decyzja zostanie wydana.

W tych okoliczności sprawy, nie będąc adresatem decyzji, skarżąca nie miała do niej wglądu ani wiedzy w kwestii złożenia skargi. Nie otrzymała również z banku żadnych informacji o wydaniu decyzji – nawet w formie kontaktu telefonicznego czy wiadomości SMS.

Stwierdziła również, że jest osobą starszą (ma 71 lat). W listopadzie 2021 r. poddała się operacji prawego oka, a lekarz specjalista wyjaśnił, że w okresie do 1 roku powinna poddać się operacji lewego oka. Ma również poważne problemy dentystyczne. Jej mąż (71 lat) z uwagi na znaczny stopień niepełnosprawności wymaga stałej opieki. W związku z operacją drugiego biodra mąż został skierowany na rehabilitację poszpitalną do Buska-Zdroju. Przebywał w [...] od 9 października do końca października 2022 r. Skarżąca musiała odpowiednio przygotować męża do odbycia rehabilitacji poszpitalnej, co nie pozwalało na monitorowanie nabytych obligacji każdego tygodnia.

Z tych powodów skarżąca uznała, że nie ze swojej winy nie dochowała terminu do wniesienia skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a., w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z przepisów tych wynika, że konieczną i jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu stanowi brak winy po stronie podmiotu dokonującego, czy zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej. W powyższych przepisach nie określono jednak kryteriów, według których należy oceniać zachowanie strony. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, że ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, jakie uzna za istotne (por. np. postanowienie SN z 22 lipca 1999 r. o sygn. akt I PKW 273/99, publik. OSNAP z 2000 r. nr 20, poz. 757, postanowienie NSA z 26 września 2023 r., sygn. akt III FZ 394/23; cytowane orzeczenie podobnie jak następne dostępne na stronie internetowej CBOSA).

Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji nie odpowiada prawu, gdyż Sąd ten nie tylko nie uwzględnił wszystkich okoliczności rozpoznawanej sprawy, które mogłyby przemawiać za przywróceniem skarżącej terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, ale w istocie nie dokonał ich analizy i oceny w świetle ustawowych przesłanek przywrócenia uchybionego terminu. Przede wszystkim Sąd pierwszej instancji nie rozważył kwestii należytej staranności w terminowym dopełnieniu czynności procesowej, tj. nie wziął pod uwagę okoliczności związanych z zawinieniem skarżącej w odniesieniu do podjętych przez nią działań. Badając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (wniesienia skargi), WSA powinien zbadać, czy do uchybienia terminowi doszło z winy skarżącej. Kryterium braku winy, jako przesłanki uprawniającej do przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem zachowania należytej staranności przy dokonaniu tej czynności. Co istotne, przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub braku podjęcia przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu.

Na gruncie niniejszej sprawy należy stwierdzić, że o ile Sąd pierwszej instancji przedstawił interpretację przepisów regulujących kwestię terminu do zaskarżenia decyzji dla podmiotu niebędącego jej adresatem, ale którego interes prawny mógł doznać uszczerbku w związku z jej wydaniem, a także odniósł się do kwestii pouczenia o trybie i terminie do złożenia skargi, to jednak nie dokonał analizy przesłanek przewidzianych w art. 86 i 87 p.p.s.a. przy zastosowaniu wykładni prokonstytucyjnej tych przepisów.

W ocenie WSA, kwestia restrukturyzacji banku, będąca przedmiotem zaskarżonej decyzji, była powszechnie omawiana w mediach, wobec czego skarżąca zobligowana była należycie zadbać o swoje interesy i powinna śledzić te informacje w mediach, tak aby w przepisanym terminie złożyć skargę. Jednakże należy uznać, to za zbyt ogólne. Jeżeli Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że wiedza o restrukturyzacji banku była powszechna i ogólnodostępna ze względu na przekaz medialny, to powinien wskazać na konkretne publikacje, audycje oraz daty ich pojawienia się w przestrzeni medialnej. Powyższe stwierdzenie WSA należy rozpatrywać w kontekście osób starszych, w szczególności z uwagi na podnoszone we wniosku o przywróceniu terminu argumenty skarżącej dotyczące jej podeszłego wieku i podniesionych w zażaleniu argumentów o stanie zdrowia oraz obowiązkach wynikających z konieczności opieki nad niepełnosprawnym mężem, a więc okolicznościami utrudniającymi zapoznawanie się z informacjami na bieżąco. Nie można bowiem zapominać o tym, że pominięcie tego kontekstu i brak prokonstytucyjnego rozważenia przesłanek przywrócenia terminu może doprowadzić do nieuzasadnionego ograniczenia prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

Sąd powinien również wziąć pod uwagę podniesione w zażaleniu okoliczności o regularnym sprawdzaniu przez skarżącą stanu obligacji (w odstępach półrocznych) i o dowiedzeniu się o wydaniu decyzji o przymusowej restrukturyzacji w trakcie z jednej z takich wizyt w Banku.

Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi, Sąd pierwszej instancji powinien ocenić, czy przywołane we wniosku okoliczności zasługują na wiarę, a następnie ocenić, czy mogą one uprawdopodobniać brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Oceniając powyższe, Sąd pierwszej instancji, mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego, powinien zbadać, czy rodzaj i charakter podjętych przez skarżącą działań może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z 27 września 2023 r., sygn. akt III FZ 436/23). Ponadto należy mieć na uwadze, że wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy funkcji ochronnej (zob. np. postanowienia NSA z: 10 sierpnia 2010 r., sygn. II GZ 183/10, 7 sierpnia 2014 r., sygn. I GZ 237/14, z 28 czerwca 2019 r., sygn. I OZ 609/19). Konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które – w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej – prowadzi bowiem do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd, spowodowaną nadmiernym formalizmem (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r., II OSK 1656/11).

Sąd pierwszej instancji, ponownie rozpoznając sprawę, uwzględni przedstawione wyżej uwagi i zbada – pod kątem przesłanek określonych w art. 86 p.p.s.a. – czy w okolicznościach faktycznych tej sprawy wystąpiła przesłanka braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi.

Z przedstawionych wyżej powodów – przy uwzględnieniu zasady dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego – sprawa podlegała przekazaniu do rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na postawie art. 185 § 1 w zw. art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.