Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 126/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1, ust. 2, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 15h
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 7, art. 8 par. 1, art. 9
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2024 r. sprawy ze skargi B. T. (T.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 grudnia 2023 r. nr SKO-PSŚ/41.5/3480/2023/24296/ w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 2 października 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia 2 października 2023 r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. , na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), uznano, że kwoty wypłacone B. T. (dalej: Strona, Skarżący) za okres od 1 października 2021 r. do 31 sierpnia 2023 r. w wysokości 4.964,32 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi oraz zobowiązano do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu wypłaty świadczenia do dnia spłaty.

Na wstępie uzasadnienia organ poddał, że decyzją z dnia 11 lipca 2018 r. znak [...] przyznano Stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 czerwca 2018 r. do 30 czerwca 2021 r. na podstawie orzeczenia z dnia 11 czerwca 2018 r., które zostało wydane do 30 czerwca 2021 r. Następnie decyzją zmieniającą dnia 21 lipca 2021 r. znak: [...] zmieniono okres przyznania w/w świadczenia do 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Dalej organ wskazał, że z danych pozyskanych w dniu 1 września 2023 r. wynika, że Strona legitymuje się nowym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 16 września 2021 r., co oznacza, że poprzednie orzeczenie nr [...] z dnia 11 czerwca 2018 r. utraciło ważność. Tym samym, decyzja przyznająca świadczenie na ten okres wygasła.

W związku z tym, organ uznał wypłacony w okresie od 1 października 2021 r. za nienależnie pobrany. Decyzja została doręczona w dniu 30 października 2023 r.

W odwołaniu wniesionym w ustawowym terminie Odwołujący się, reprezentowany na matkę, wskazał, że wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego został złożony przez Stronę osobiście w chwili ubiegania się o wydanie nowej legitymacji na bezpłatny przejazd komunikacją miejską. Wówczas od pracownika MOPS w S. uzyskał informację, że w związku z pandemią obowiązuje dotychczasowa legitymacja oraz otrzymał druk "Informacja w sprawie przedłużenia ważności orzeczeń i kart parkingowych, których ważność upływa w czasie trwania stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego".

Podał, że otrzymany zasiłek został w całości przeznaczony na codzienne potrzeby. Podkreślił, że wydana decyzja jest niezasadna z uwagi na brak jakiejkolwiek informacji ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. dotyczącej braku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia. Wyraził niezrozumienie dla wypłaty zasiłku przez okres 2 lat, gdy aktualnie podważana jest zasadność jego wypłaty. Zauważono również, że gdyby osoba wskazana do reprezentacji została poinformowana o braku złożenia wniosku, niezwłocznie brak ten zostałby uzupełniony. Wskazano także na brak możliwości dokonania zwrotu pobranego świadczenia z uwagi na wiek i stan zdrowia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją nr SKO-PSŚ/41.5/3480/2023/24296/ z dnia 4 grudnia 2023 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Po przedstawieniu stanu sprawy i przywołaniu podstawy normatywnej rozstrzygnięcia organ odwoławczy ustalił stan faktyczny sprawy w sposób zbieżny z ustaleniami poczynionymi przez organ pierwszej instnacji. Wskazał, że w dniu 16 września 2021 r. wydane zostało nowe orzeczenie przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. , które zaliczyło Stronę do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 września 2026 r. Zatem ww. decyzja wygasła z dniem 16 września 2021 r. W związku z tym zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił nienależnie pobrane świadczenia oraz zobowiązał do ich zwrotu, a w trakcie postępowania ustalono, że Strona nie poinformowała niezwłocznie o zmianie sytuacji rodzinnej, pomimo że była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Decyzja została doręczona w dniu 12 grudnia 2023 r.

Z rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (nadanej w ustawowym terminie), opisanej wyżej decyzji organu odwoławczego zarzucił wypłatę zasiłku pielęgnacyjnego bez dokonania przez organ weryfikacji wniosku o wypłatę świadczenia za okres od 1 października 2021 r. do 31 sierpnia 2023 r. (w tym złożenia przedmiotowego wniosku) oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu strona skarżąca wskazała, że dnia 30 czerwca 2021 r. wygasło orzeczenie o niepełnosprawności, a w wymaganym terminie został złożony nowy wniosek, następnie dnia 30 października 2021 r. Strona otrzymała nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności na okres do 30 września 2026 r., natomiast nowy wniosek został złożony w chwili ubiegania się o wydanie nowej legitymacji. Strona skarżąca ponowiła również argumentację podnoszoną w treści odwołania, wskazując, że nie została poinformowana o braku wniosku wyrażając niezrozumienie dla wypłacania świadczenia przez 23 miesiące. Wskazała także na niezasadność stwierdzenia organu odwoławczego o niepoinformowaniu organu o zmianie sytuacji rodzinnej w sytuacji, gdy w połowie 2022 r., po gwałtownym pogorszeniu zdrowia Skarżącego jego matka szukała pomocy u pracowników socjalnych i nadal pozostaje z nimi w kontakcie. Do skargi przedłożono kserokopie dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, ponawiając stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez Sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. Sądy administracyjne nie orzekają bowiem merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że rozstrzygnięcia organów zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, które uzasadniało zastosowanie kompetencji kasatoryjnych.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 grudnia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta S. z dnia 2 października 2023 r. w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

Kluczową kwestią dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stało się ustalenie czy organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo uznały, że kwoty opisane w sentencji zaskarżonej decyzji są nienależnie pobranymi świadczeniami w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Normatywną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 30 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei zgodnie z ust. 2 pkt 1 za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, podstawa uznania świadczenia za nienależnie pobrane wymaga łącznego wystąpienia następujących przesłanek: zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części; mimo wystąpienia tych okoliczności świadczenie rodzinne zostało wypłacone; osoba pobierająca świadczenie rodzinne była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Ustawodawca wymaga, by osoba pobierająca świadczenie miała świadomość, że czyni to w sposób nieuprawniony, a więc świadomość obowiązku powstrzymania się od odebrania wypłaty nienależnego świadczenia (zob. P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021).

Przywołana regulacja ma zastosowanie wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, co w doktrynie, jak i orzecznictwie odróżnia się od świadczeń nienależnych. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża zatem tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne pozostaje dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1392/21, P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). Warunkiem uznania na podstawie przywołanej regulacji świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest zatem świadomość o braku prawa do jego pobierania, poprzedzona uprzednim pouczeniem w tym przedmiocie.

Z uzasadnień decyzji organów administracji publicznej nie wynika natomiast, że organy w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych badały okoliczność dotyczącą stanu świadomości Strony. Brak bowiem jakichkolwiek rozważań, czy pobranie w ww. okresie świadczenia nastąpiło z "winy" Strony, w wyniku jej świadomego działania lub zaniechania i w konsekwencji, czy świadczenie to miało charakter nienależnie pobranego.

Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż prawo do zasiłku pielęgnacyjnego zostało przyznane Stronie na mocy decyzji organu z dnia 11 lipca 2018 r. znak [...] na okres od dnia 1 czerwca 2018 r. do 30 czerwca 2021 r. w wysokości 153 zł miesięcznie (karta nr 13 akt administracyjnych). Decyzją znak [...] z dnia 31 października 2018 r. organ zmienił ww. decyzję w zakresie wysokości świadczenia (karta nr 17 akt administracyjnych). Następnie decyzją zmieniającą z dnia 21 lipca 2021 r. znak [...] na mocy art. 15h ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r., poz. 374 z późn. zm.), orzeczono zmianę ww. decyzji z dnia 11 lipca 2018 r. oraz ustalono kwotę 215,84 zł miesięcznie "do 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności" (karta nr 25 akt administracyjnych). Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. nr [...] z dnia 11 czerwca 2018 r. ustalono: iż niepełnosprawność Strony (ur. [...] roku) istnieje od [...] roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 marca 2013 r. (karta nr 5 akt administracyjnych). Orzeczenie zostało wydane do 30 czerwca 2021 r.

Z akt wynika również, iż Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. orzeczeniem z dnia 16 września 2021 r. nr [...] wydanym na wniosek z dnia 16 sierpnia 2021 r. zaliczył Skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydano do 30 września 2026 r. (karta nr 6 akt administracyjnych). O powyższym Strona nie poinformowała organu pierwszej instancji. Pismem z dnia 11 września 2023 r. organ zawiadomił Stronę o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 października 2021 r. do 31 sierpnia 2023 r. (karta nr 33 akt administracyjnych).

Uwzględniając poczynione wyżej uwagi w zakresie konieczności ustalenia, w toku postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, czy Skarżący w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji pobierał zasiłek pielęgnacyjny w sposób świadomy w tym znaczeniu, że zdawał sobie sprawę, iż świadczenie to mu nie przysługuje, a co z tym związane czy pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych było sformułowane i przedstawione w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego można przyjąć, iż miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2013 r., z dnia 10 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1139/19), konieczna stała się szczegółowa analiza zastosowanych w sprawie pouczeń, które jak wynika z treści przywołanych wyżej decyzji zostały dokonane w następującym brzmieniu:

- w decyzji z dnia 11 lipca 2018 r.: "zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych wnioskodawca jest zobowiązany do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinnie" (karta nr 13 akt administracyjnych),

- w decyzji z dnia 31 października 2018 r.: pouczenie jak w treści decyzji z dnia 11 lipca 2018 r. (karta nr 17 akt administracyjnych),

- w decyzji z dnia 21 lipca 2021 r.: przyznano prawo do zasiłku "do 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności" oraz przywołano treść art. 15h ustawy Covid-19. Ponadto w pouczeniu wskazano, iż "w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności przed datą wskazaną w rozstrzygnięciu należy niezwłocznie poinformować o tym organ wypłacający świadczenie". "W przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia (art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi (art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych)" (karta nr 25 akt administracyjnych).

Wymienione pouczenia, znajdujące się w wydanych decyzjach, nie uwzględniają jednak w swej treści pouczenia Strony co do utraty prawa do pobierania świadczenia w każdym przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności przed datą wskazaną w rozstrzygnięciu. Jest to o tyle istotne, iż na gruncie niniejszej sprawy nowe orzeczenie potwierdzało jedynie, że Skarżący nadal pozostaje osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

W ocenie Sądu, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, trudno wymagać, aby Strona bez wyraźnego i precyzyjnego pouczenia mogła przewidywać, że sam fakt wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności, potwierdzającego ten sam stopień niepełnosprawności jak ustalony w poprzednim orzeczeniu, w oparciu o które Strona uzyskała przedmiotowe świadczenie, stanowi zmianę wywierającą wpływ na prawo do tego świadczenia w rozumieniu art. 25 ust. 1 oraz art. 30 ust. 2 pkt 1 omawianej regulacji, a w szczególności powodującą ustanie tego prawa.

W takiej sytuacji niezbędne było dokonanie przez organ oceny, czy zasadnie Skarżący mógł wnioskować, że wydanie nowego orzeczenia, którym nie zmieniono ustaleń w zakresie niepełnosprawności, nie stanowi zmiany mającej wpływ na prawo do pobieranego świadczenia. W tym kontekście wymagało również oceny czy okoliczności, na które powołuje się Skarżący, tj. związanych z ubieganiem się o wydanie nowej legitymacji oraz otrzymanym drukiem "Informacja w sprawie przedłużenia ważności orzeczeń i kart parkingowych.." (uzasadnienie odwołania oraz skargi), mogły mieć wpływ na świadomość Skarżącego w tym znaczeniu, że przyjął świadczenie wiedząc, że mu się ono nie należy. Strona oświadczyła ponadto, że gdyby została poinformowana o braku wniosku niezwłocznie brak ten zostałby uzupełniony.

Pouczenie zamieszczone w decyzji z dnia 21 lipca 2021 r., które zostało oparte o przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. Covid-19, nie zawierało jasnej informacji o skutkach jakie niesie za sobą zaniechanie uczynienia zadość ww. obowiązkowi. Pouczenie o treści "nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi" zostało bowiem zawarte dopiero w końcowej części pouczenia, w sytuacji, gdy przytoczenie przepisu art. 15h ustawy Covid-19 oraz wskazanie, iż orzeczenie zachowuje ważność nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności zostało zawarte w treści uzasadnienia decyzji. Zasadnie zwraca się uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż pouczenie powinno jednoznacznie wyjaśniać w jakich sytuacjach pobierane świadczenie staje się "nienależnie pobrane" w rozumieniu prawa, a także jakie są skutki prawne pobierania takiego świadczenia (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1525/12, z dnia 13 września 2017 r. sygn. akt I OSK 2814/16, z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1870/21).

Przeprowadzona w sprawie kontrola sądowoadministracyjna doprowadziła do wniosku, iż organy orzekające w sprawie nie zbadały w sposób prawidłowy czy w sprawie zachodziła sytuacja świadomego działania Skarżącego stanowiąca następstwo prawidłowego pouczenia przez organ o skutkach zaniechania poinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Organy nie rozważały kwestii, czy w istocie Skarżący przedmiotowe świadczenie nienależnie pobrał. Organy orzekające w sprawie nie odniosły się do kwestii oceny świadomości co do konsekwencji związanych z zaniechaniem poinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, nie zwróciły uwagi na zawarte w decyzjach pouczenia, ani też nie oceniły czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" Strony i w konsekwencji, czy świadczenie to miało charakter nienależnego.

Powyższe pozostaje w związku z zasadą prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 k.p.a., w myśl której w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także zasadą informowania stron określoną w art. 9 k.p.a.

Sąd zważył również, iż informacja o wydaniu nowego orzeczenia, która stanowiła podstawę wydania zaskarżonych decyzji, powinna być znana organom z urzędu. Stosownie do treści art. 23b ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych organy właściwe ustalające prawo do świadczeń rodzinnych są obowiązane do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji drogą elektroniczną informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 i 1981). W rezultacie wszczęcie postępowania w dniu 11 września 2023 r., podczas gdy nowe orzeczenie wydano w dniu 21 września 2021 r., zatem po upływie dwóch lat od wystąpienia zdarzenia, godzi w zasadę zaufania do władzy publicznej.

Kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła do stwierdzenia naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także naruszenia art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., co miało niewątpliwy wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę, kierując się wskazaną przez Sąd wykładnią art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustali czy pobrany zasiłek pielęgnacyjny w spornym okresie nosi znamiona nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu omawianej regulacji, względnie rozważy umorzenie postępowania w tym przedmiocie, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.