Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1974/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 59 § 1 pkt 7,art. 59 § 2a , art. 2 § 1 pkt 8
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Po 635/19 w sprawie ze skargi R. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla w całości postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2019 r., 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu na rzecz R. W. kwotę 1 020 (słownie: jeden tysiąc dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 21 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Po 635/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę R. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 6 czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a".

Sąd I instancji przedstawił następujący stan sprawy.

Do Biura Wymiany Informacji Podatkowych w Koninie wpłynął wniosek o podjęcie środków odzyskiwania wierzytelności wraz z jednolitym tytułem wykonawczym wystawionym przez państwo członkowskie – Wielką Brytanie, obejmujący zaległości z tytułu podatku akcyzowego od kar i grzywien administracyjnych, który przekazany został zgodnie z właściwością Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w K. Na jego podstawie Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego – R. W.

Skarżący w piśmie z 7 marca 2019 r. zawarł m.in. wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., zwanej dalej "u.p.e.a."). Wskazał, że w jednolitym tytule wykonawczym wskazano niewłaściwą osobę odpowiedzialną za zobowiązania względem organu.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ wyjaśnił m.in., że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości weryfikacji przez państwo członkowskie udzielające pomocy zasadności wniosku o udzielenie pomocy, istnienia wierzytelności itp. Kwestia zasadności zwrócenia się przez brytyjską administrację podatkową o pomoc w odzyskaniu wierzytelności pieniężnej (niezapłacony podatek akcyzowy, kary i grzywny administracyjne) nie może być przedmiotem analizy ze strony polskiego organu egzekucyjnego. Materialnoprawne i procesowe aspekty powstania tej wierzytelności w Wielkiej Brytanii nie mogą być przedmiotem żadnego z postępowań przewidzianych przez polskie przepisy podatkowe, ponieważ polskie organy administracji skarbowej (organy egzekucyjne) nie zostały wyposażone w takie uprawnienia.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. przez pominięcie okoliczności, że z treści jednolitego tytułu wykonawczego wynika, że decyzja na podstawie której wystawiono tytuł nie została w ogóle doręczona dłużnikowi, przez co nie miał on możliwości jej zaskarżenia, a zatem egzekucja jest niedopuszczalna.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z 6 czerwca 2019 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu stwierdził, że organ I instancji zasadnie wskazał brak możliwości weryfikacji przez polski organ egzekucyjny istnienia wierzytelności i zasadności wniosku o udzielenie pomocy. Wszystkie spory w tym względzie podlegają kompetencjom odpowiednich organów wnioskującego państwa członkowskiego (tu: Wielkiej Brytanii), a polski organ egzekucyjny świadczy jedynie pomoc w odzyskiwaniu tych wierzytelności i nie ma uprawnień do orzekania w zakresie prawidłowości obciążenia zobowiązanego obowiązkiem wskazanym w jednolitym tytule wykonawczym albo zasadności prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec wskazanej w tym tytule osoby.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wniósł o uchylenie obu postanowień i umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz zasądzenie kosztów. Zarzucił naruszenie:

- art. 59 § 1 pkt 7 w zw. z ust. 2a u.p.e.a. przez pominięcie, że w sytuacji, w której decyzja, na podstawie której tytuł wystawiono, nie została w ogóle doręczona dłużnikowi, przez co nie miał on możliwości jej zaskarżenia - stanowi to przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż egzekucja jest w takim przypadku niedopuszczalna,

- art. 14 ust. 1 i 2 w zw. z art. dyrektywy Rady 2010/24/UE z 16 marca 2010 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych należności (zwanej dalej: Dyrektywą) w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwana dalej: Kartą) - przez przyjęcie, że uniemożliwia on jakąkolwiek weryfikację wniosku o pomoc przy dochodzeniu należności na rzecz państwa wnioskującego oraz nadanie zasadzie wzajemnego zaufania pomiędzy państwami wspólnoty wyższej rangi niż zagrożeniu dla porządku publicznego,

- art. 78, art. 102 ust. 2 i art. 104 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych - przez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że ww. przepisy stanowią przeszkodę do zakwestionowania możliwości egzekwowania należności podatkowej innego kraju nawet w sytuacji braku doręczenia adresatowi decyzji określającej egzekwowaną należność podatkową,

- art. 18 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych przez jego niezastosowanie i pominięcie, że w niniejszej sprawie zachodziła podstawa do odmowy udzielenia pomocy na rzecz państwa wnioskującego ze względu na niespełnienie warunków jej udzielenia, tj. ze względu na brak doręczenia decyzji nakładającej obowiązek zapłacenia należności

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę.

Sąd I instancji zaakcentował, że dopiero na etapie zażalenia i skargi do Sądu, skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a, zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu.

Sąd I instancji wyjaśnił, że w niniejszej sprawie, jak wynika z treści wydanego jednolitego tytułu wykonawczego, wskazane w nim należności obejmują podatek akcyzowy oraz kary i grzywny administracyjne. Zatem wymieniony w jednolitym tytule wykonawczym obowiązek mieści się w katalogu obowiązków podlegających egzekucji administracyjnej. Stosownie do art. 78 ustawy z 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 425, zwanej dalej ustawą o wzajemnej pomocy) spory dotyczące należności pieniężnych państwa członkowskiego, pierwotnego tytułu wykonawczego, jednolitego tytułu wykonawczego oraz powiadomienia dokonanego przez państwo członkowskie, są rozstrzygane przez właściwy organ tego państwa zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym państwie. Przywołany przepis stanowi przeniesienie rozwiązań zawartych z art. 14 ust. 1 Dyrektywy Rady 2010/24/UE z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń (Dz. Urz. UE L 84 z 31.03.2010, str. 1).

Sąd I instancji stwierdził, że w postępowaniu egzekucyjnym organ prowadzący egzekucję nie ma kompetencji do oceny prawidłowości doręczenia zobowiązanemu decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Wszelkie spory dotyczące należności pieniężnych państwa członkowskiego, jak również dotyczące jednolitego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 78 ustawy o wzajemnej pomocy, są bowiem rozstrzygane przez właściwy organ tego państwa zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym państwie. W postępowaniu prowadzonym na wniosek państwa wnioskującego nie podlega badaniu zasadność ani wymagalność wierzytelności stwierdzonej jednolitym tytułem wykonawczym. Tytuł ten nie podlega zatwierdzeniu, uzupełnieniu ani zastąpieniu jakimkolwiek innym dokumentem. Powyższe wynika z obowiązującej w ramach współpracy zasady traktowania wierzytelności publicznoprawnych państwa wnioskującego w sposób tożsamy z wierzytelnościami państwa współpracującego. Co do zasady ich egzekucja - tak w zakresie przebiegu, jak i sprawności samej procedury - powinna przebiegać jak wszelkie inne postępowania, których celem jest przymusowa realizacja obowiązku stwierdzonego administracyjnym tytułem wykonawczym. Organ egzekucyjny nie rozstrzyga o zasadności stanowiska zobowiązanego, kwestionującego dopuszczalność czy zasadność prowadzenia egzekucji. Przyjęte rozwiązanie jest konsekwencją powołanej już powyżej ogólnej zasady, zgodnie z którą obowiązek stwierdzony jednolitym tytułem wykonawczym nie podlega zatwierdzeniu, uzupełnieniu ani zastąpieniu.

Sąd nie stwierdził również naruszenia pozostałych zarzucanych przez skarżącego przepisów.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł R. W. zaskarżając ten wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nieodniesienie się do wszystkich zarzutów skargi i pominięcie w uzasadnieniu wyroku w szczególności najistotniejszej okoliczności, a mianowicie zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów dyrektywy Rady 2010/24/UE z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych należności (zwanej dalej: Dyrektywą) i Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, które zgodnie z powołanym orzecznictwem TSUE dopuszcza odstępstwo od ogólnych reguł związania treścią jednolitego tytułu wykonawczego i powtórzenie jedynie niekwestionowanej treści przepisów prawa krajowego - czyli nierozpoznania istoty sprawy;

2) art. 141 § 4 P.p.s.a. - poprzez skwitowanie części zarzutów skargi - i to najistotniejszych - jednozdaniową formułą, że sąd nie stwierdził również naruszenia pozostałych zarzucanych przez skarżącego przepisów - gdy tymczasem uzasadnienie wyroku winno zawierać podstawę prawną wyroku i jej wyjaśnienie, co oznacza w szczególności, że sąd administracyjny w uzasadnieniu wyroku powinien odnieść się do każdego z zarzutów skargi i wyjaśnić, dlaczego został uznany za bezzasadny,

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 w zw. z art. 59 § 2a i art. 2 § 1 pkt 8 u.p.e.a. przez pominięcie, że w sytuacji, w której decyzja, na podstawie której tytuł wystawiono, nie została w ogóle doręczona dłużnikowi, przez co nie miał on możliwości jej zaskarżenia - stanowi to przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż egzekucja jest w takim przypadku niedopuszczalna,

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 14 ust. 1 i 2 w zw. z art. 11 ust. 1 dyrektywy Rady 2010/24/UE z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych należności w związku z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie - przez pośrednie przyjęcie, że treść art. 14 uniemożliwia jakąkolwiek weryfikację wniosku o pomoc przy dochodzeniu należności na rzecz państwa wnioskującego oraz nadanie zasadzie wzajemnego zaufania pomiędzy państwami wspólnoty wyższej rangi niż zagrożeniu dla porządku publicznego, gdy tymczasem w sytuacji, w której decyzja, na której oparto jednolity tytuł wykonawczy, nie zostaje doręczona dłużnikowi i nawet nie wie on o nałożonej na niego karze - organy egzekucyjne państwa egzekwującego należność mają prawo odmówić wykonania wniosku państwa wnioskującego,

5) art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej - przez nieuwzględnienie w swoim orzeczeniu przez sąd pierwszej instancji orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który dokonał wykładni art. 14 Dyrektywy w sposób odmienny od stanowiska WSA oraz odmienny od literalnego brzmienia art. 78 Ustawy, gdy tymczasem zgodnie z tym przepisem orzecznictwo TSUE jest wiążące dla krajów członkowskich, w tym sądów krajowych;

6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 78 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych - przez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że ww. przepisy stanowią przeszkodę do zakwestionowania możliwości egzekwowania należności podatkowej innego kraju, nawet w sytuacji braku doręczenia adresatowi decyzji określającej egzekwowaną należność podatkową - gdy tymczasem w sytuacji, w której decyzja, na której oparto jednolity tytuł wykonawczy, nie zostaje doręczona dłużnikowi i nawet nie wie on o nałożonej na niego karze - organy egzekucyjne państwa egzekwującego należność mają prawo odmówić wykonania wniosku państwa wnioskującego, szczególnie mając na względzie art. 47 Karty.

7) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 18 Ustawy - przez jego niezastosowanie i pominięcie, że w niniejszej sprawie zachodziła podstawa do odmowy udzielenia pomocy na rzecz państwa wnioskującego ze względu na niespełnienie warunków jej udzielenia, tj. ze względu na brak doręczenia decyzji nakładającej obowiązek zapłacenia należności,

8) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. - poprzez wskazanie, że skarżący dopiero od zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. powołuje się na ten przepis jako na podstawę umarzenia egzekucji, gdy tymczasem na fakt nieotrzymania decyzji organu brytyjskiego skarżący powołuje się od początku, tj. od skargi na czynność egzekucyjną.

9) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 K.p.a., a to w zw. z art. 18 u.p.e.a. - przez pominięcie w swoich ustaleniach faktu, że skarżący nie otrzymał od organu wnioskującego decyzji, na której oparto jednolity tytuł wykonawczy oraz akceptację tego, że organy administracji obu instancji zaniechały dokonania ustaleń faktycznych w tym zakresie.

Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.:

1) art. 2 w zw. z art. 45 Konstytucji RP - zasady demokratycznego państwa prawnego i prawa do sądu, w zw. z art. 47 Karty - poprzez dopuszczenie prowadzenia egzekucji administracyjnej na rzecz państwa wnioskującego w sytuacji, w której dłużnikowi nie doręczono decyzji będącej podstawą tytułu wykonawczego i w której dłużnik nie wie o ciążącym na nim zobowiązaniu,

2) art. 9 w zw. z art. 91 ust. 3 Konstytucji - zasady przestrzegania przez Rzeczpospolitą Polską wiążącego ją prawa międzynarodowego - przez pominięcie przy rozpoznaniu skargi stanowiska Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, do czego był zobligowany zgodnie z art. 4 ust. 3 traktatu o Unii Europejskiej.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o:

1) uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. i umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz zasądzenie od organ u administracji na rzecz skarżącego kosztów postępowania przed sądem pierwszej instancji, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych,

2) zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.

Skarżący oświadczył, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz Organu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Organ wniósł o przeprowadzenie rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, zatem wyrok Sądu I instancji podlega uchyleniu.

Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Strony, po otrzymaniu informacji o posiedzeniu niejawnym i podstawach jego zarządzenia, nie wnosiły zastrzeżeń do takiego trybu rozpoznania sprawy.

Jak wynika z przyjętego przez Sąd I instancji stanu faktycznego, skarżący żądając umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazał, że z treści jednolitego tytułu wykonawczego wynika, że decyzja na podstawie której wystawiono tytuł nie została doręczona dłużnikowi. Sąd I instancji zaakcentował, że tak sprecyzowana przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego została podniesiona dopiero na etapie zażalenia. Niemniej, nie wyprowadził z tego powodu żadnych niekorzystnych dla strony wniosków, stąd ocenę zarzutów skargi kasacyjnej w tym obszarze należy uznać za niecelową.

Sąd I instancji dokonując oceny zaskarżonego postanowienia skupił się na przepisie art. 78 ustawy z 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych, który stanowi, że spory dotyczące należności pieniężnych państwa członkowskiego, pierwotnego tytułu wykonawczego, jednolitego tytułu wykonawczego oraz powiadomienia dokonanego przez państwo członkowskie, są rozstrzygane przez właściwy organ tego państwa zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym państwie. Przywołany przepis stanowi przeniesienie rozwiązań zawartych z art. 14 ust. 1 Dyrektywy Rady 2010/24/UE z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń (Dz. Urz. UE L 84 z 31.03.2010, str. 1). Sąd I instancji, tak można przynajmniej wnioskować po treści uzasadnienia w ogóle pominął powoływany przez skarżącego wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 26 kwietnia 2018 r., C-34/17, który niewątpliwie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Z tego powodu zasadny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 i art. 134 § 1 P.p.s.a., w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Należy mieć jednak na uwadze także i to, że istota podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów koncentruje się wokół kwestii określenie prawidłowej podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Czy należy kierować się tylko brzmieniem art. 78 ustawy z 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych, czy też należy uwzględnić przy interpretacji tego przepisu stanowisko wyrażone przez Trybunał Sprawiedliwości w wyroku C-34/17.

Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że skoro ustawa o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności stanowi wykonanie (implementację) rozwiązań zawartych w art. 14 ust. 1 Dyrektywy Rady 2010/24/UE z 16 marca 2010 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń to obowiązkiem organów stosujących te przepisy jest uwzględnienie orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby w istocie do zakwestionowania podstawowych zasad prawa unijnego, a to zasady pierwszeństwa prawa unijnego przed prawem krajowym i zasady skuteczności. Stało by także w oczywistej sprzeczności z art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej.

W powołanym już wyroku Trybunału Sprawiedliwości C-34/17 orzeczono, że Artykuł 14 ust. 1 i 2 dyrektywy Rady 2010/24/UE z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, aby organ państwa członkowskiego odmówił wykonania wniosku o odzyskanie dotyczącego wierzytelności z tytułu kary pieniężnej nałożonej w innym państwie członkowskim, takiego jak w postępowaniu głównym, ze względu na to, że decyzja o nałożeniu tej sankcji nie została właściwie doręczona zainteresowanemu przed złożeniem wniosku o odzyskanie należności do wspomnianego organu na podstawie tej dyrektywy.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że skarżącemu nie została doręczona decyzja, z której wierzytelność pieniężna dochodzona jest w ramach niniejszego postępowania egzekucyjnego. Przy czym, należy podkreślić, że w okolicznościach sprawy wynikających z akt mamy do czynienia z brakiem doręczenia decyzji, a nie ze sporem co do jej doręczenia. Nie budzi też wątpliwości, że w ramach wzajemnej pomocy dochodzona jest należność, taka jak wymieniona w Dyrektywie.

W świetle powyższego ustalenia należy zwrócić uwagę na następujące fragmenty uzasadnienia wyroku C-34/17.

Natomiast, jak Trybunał już stwierdził, nie można wykluczyć, że organ współpracujący może, w drodze wyjątku, podjąć decyzję o nieprzyznawaniu pomocy organowi wnioskującemu. Wykonania wniosku o odzyskanie wierzytelności można zatem w szczególności odmówić, gdyby okazało się, że wykonanie zagrażałoby porządkowi publicznemu państwa członkowskiego organu współpracującego (zob. w odniesieniu do art. 12 dyrektywy 76/308, któremu odpowiada co do zasady art. 14 dyrektywy 2010/24, wyrok z dnia 14 stycznia 2010 r., K., C-233/08, EU:C:2010:11, pkt 42).(pkt 47).

W niniejszej sprawie pomimo zawartej we wniosku o odzyskanie wierzytelności deklaracji, w myśl której procedury odzyskiwania wierzytelności zostały zastosowane we wnioskującym państwie członkowskim, jest bezsporne, zgodnie z postanowieniem odsyłającym, że dopiero w dniu, w którym właściwy organ współpracującego państwa członkowskiego przekazał zainteresowanemu żądanie zapłaty wraz z jednolitym tytułem wykonawczym, dowiedział się on, iż wiele lat wcześniej została na niego nałożona we wnioskującym państwie członkowskim kara pieniężna. Sąd odsyłający stwierdza zresztą, że dopiero długo po powzięciu przez niego wiadomości o tej karze zainteresowany otrzymał ściślejsze informacje dotyczące treści i podstaw decyzji, w drodze której kara ta została na niego nałożona. (pkt 51).

W okolicznościach takich jak ustalone przez sąd odsyłający w sporze stanowiącym przedmiot postępowania głównego zainteresowany jest objęty procedurą realizacji wniosku o odzyskanie wierzytelności, o której mowa w dyrektywie 2010/24, niezależnie od faktu, iż nie został powiadomiony o spornej karze pieniężnej. Zainteresowany znajduje się zatem w sytuacji, w której organ współpracujący żąda od niego zapłaty kwoty wspomnianej kary, powiększonej o odsetki i koszty, określone w art. 2 ust. 2 lit. c) tej dyrektywy oraz odsetki za zwłokę w płatności na podstawie art. 13 ust. 3 tej dyrektywy, podczas gdy w braku wystarczającego zapoznania się z treścią i uzasadnieniem decyzji nakładającej na niego karę nie był on w stanie zakwestionować jej w państwie członkowskim organu wnioskującego. (pkt 56)

W konsekwencji, gdy wniosek o odzyskanie wierzytelności jest złożony, mimo że zainteresowany nie mógł wnieść sprawy do sądów wnioskującego państwa członkowskiego na warunkach zgodnych z prawem podstawowym do skutecznego środka prawnego, zasady określona w art. 14 ust. 1 dyrektywy 2010/24, transponowana do prawa krajowego, nie może w sposób uzasadniony być wobec niego powoływana. (pkt 59).

Powtórzyć należy, ze z niekwestionowanych wyjaśnień skarżącego wynika, że w ogóle nie miał on świadomości nałożenia na niego kary pienięznej.

Nadto, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wykonanie wniosku (egzekwowanie jednolitego tytułu wykonawczego) w formie jak w niniejszej sprawie zagrażałoby porządkowi publicznemu obowiązującemu na terytorium Polski. Trzeba bowiem dostrzec, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte po doręczeniu zobowiązanemu orzeczenie względnie upomnienia.

Wobec powyższego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełni uprawnione i uzasadnione jest przy rozpoznawaniu wniosku skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego zastosowanie orzeczenia C-34/17.

Mając na uwadze, że Sąd I instancji oddalił skargę na wadliwe formalnie postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego należało uwzględniając skargę kasacyjną na podstawie art. 188 P.p.s.a. jednocześnie rozpoznać skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. uchylić zaskarżone postanowienie.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 P.p.s.a.

Bogusław Woźniak (spr.) Jacek Brolik Stanisław Bogucki