Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 812/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie: WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2023 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków Krowodrza M. S. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 17 lutego 2023 r. nr SKO-NP-4115-442/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 17 lutego 2023 r., znak: SKO-NP/4115-442/2022, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.) oraz art. 2 i art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania K. J. od decyzji Wójta Gminy R. z dnia 22 sierpnia 2022 r., znak: [...], odmawiającej przyznania K. J. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką B. J. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), art. 3 pkt 11, art. 17, art. 17b, art. 20, art. 25 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022r., poz. 615 ze zm.) i rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), Wójt Gminy R. odmówił przyznania K. J. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką B. J. z uwagi na to, że niepełnosprawność matki wnioskodawcy nie powstała w czasie wskazanym w art. 17 ust. 1b u.ś.r., a nadto obok wnioskodawcy osobą zobowiązaną do alimentacji jest jego siostra J. K., która legitymuje się jedynie orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.

Działając na skutek odwołania K. J., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 17 lutego 2023 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na wstępie, że to, iż nie można ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność matki wnioskodawcy, a znaczny stopień niepełnosprawności ustalono w wieku 75 lat, nie może – w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 – stanowić podstawy decyzji odmownej. Następnie organ odwoławczy wskazał, że z ustaleń wywiadu środowiskowego, orzeczeń o niepełnosprawności i oświadczeń wnioskodawcy wynika, że osoba wymagająca opieki jest 76-letnią wdową, która mieszka razem z wnioskodawcą i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (07-S – choroby układu oddechowego i krążenia) oraz orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 26 maja 2022 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 4 marca 2022 r. Jest osobą leżącą, nie mówi, ma założoną rurkę tracheostomijną, którą trzeba utrzymywać w czystości, a wieczorem w czasie snu wymaga podłączenia do koncentratora tlenu. Korzysta ze specjalistycznego sprzętu w postaci łóżka ortopedycznego, materaca przeciwodleżynowego, ssaka medycznego. Jest objęta opieką Hospicjum Domowego, w ramach którego przyjeżdża do niej dwa razy w tygodniu pielęgniarka oraz dwa razy w miesiącu jest u niej lekarz. Ze względu na stan zdrowia wymaga wsparcia i pomocy drugiej osoby w codziennym funkcjonowaniu. Wnioskodawca pomaga jej w utrzymaniu higieny osobistej (kąpie, zakłada pampersy), monitoruje ciśnienie, podaje leki nasercowe i psychotropowe, pomaga w utrzymaniu czystości rurki tracheostomijnej, która umożliwia jej prawidłowe oddychanie, a którą należy odsysać i czyścić (co półtora miesiąca wymagana jest jej wymiana przez lekarza), co wymaga pobytu w pobliżu do szybkiej reakcji, bo matka wnioskodawcy nie może wydobyć z siebie głosu. Wnioskodawca oświadczył, że zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 13 lipca 2002 r. i nie podejmuje zatrudnienia. Z załączonych do akt dokumentów wynika, że wnioskodawca w dniu 3 stycznia 2022 r. rozpoczął wykonywanie działalności gospodarczej polegającej na wykonywaniu instalacji elektrycznych, a następnie w dniu 30 czerwca 2022 r. tę działalność gospodarczą zawiesił. Od 1 lipca 2022 r. wnioskodawca jest osobą bezrobotną, a na okres od 1 lipca 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. przyznano mu zasiłek dla bezrobotnych. W ocenie organu odwoławczego opisany wyżej stan faktyczny wskazuje, iż matka wnioskodawcy wymaga pomocy i opieki, lecz wnioskodawca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do jej zapewnienia, a nadto istnieje możliwość uzyskania wsparcia w opiece w ramach usług opiekuńczych czy opieki wytchnieniowej. Organ odwoławczy podniósł, że z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia od lipca 2022 r., przy czym obecnie jest uprawniony do zasiłku dla bezrobotnych, a nadto w dniu 30 czerwca 2022 r. jedynie zawiesił działalność gospodarczą. Okoliczność ta powoduje, iż nie mamy do czynienia rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W tym miejscu organ odwoławczy przytoczył definicję "utraty dochodu" (art. 3 pkt 23 lit. b i lit. f u.ś.r.) i wskazał, że wnioskodawca nie spełnia podstawowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, albowiem nie wykreślił działalności gospodarczej, a na dzień złożenia wniosku oraz dzień rozpatrywania sprawy nie jest pozbawiony dochodów ze względu na uprawnienie do zasiłku dla bezrobotnych. Trudno więc przyjąć, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki. Ponadto oprócz wnioskodawcy jest jeszcze osoba w równym stopniu zobowiązana do alimentacji matki, tj. siostra mieszkająca w tej samej miejscowości. Z wyjaśnień siostry i informacji zawartych w wywiadzie środowiskowym wynika, że ze względu na pracę, problemy zdrowotne z kręgosłupem kwalifikujące ją do lekkiego stopnia niepełnosprawności, leczenie na schorzenia tarczycowe i arytmię serca, nadciśnienie oraz to, że po pracy opiekuje się wnukami, nie może współuczestniczyć w opiece nad matką w takim zakresie, aby wnioskodawca nie musiał rezygnować z podjęcia pracy. Siostra udziela pomocy matce w zakresie robienia zakupów, załatwiania spraw urzędowych, sprzętu potrzebnego do jej funkcjonowania i kilka razy w tygodniu pomaga w czynnościach higienicznych w myciu ciała czy głowy. Nie są to jednak okoliczności, które anulowałyby obowiązek alimentacyjny. W aktach sprawy brak jest obiektywnych okoliczności przemawiających za tym, że siostra nie jest w stanie wspomóc brata w opiece. Siostra nie ma na utrzymaniu dzieci, gospodaruje z pracującym mężem, a obowiązek alimentacyjny wobec matki wyprzedza obowiązek alimentacyjny wobec wnuków. Orzeczenie, którym legitymuje się siostra, nie wskazuje ani, że wymaga ona pomocy, ani że sama opieki – polegającej głównie na nadzorze przy udrażnianiu rurki, monitorowaniu ciśnienia i podawania leków – nie może świadczyć. Obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych. Ustawodawca nie zagwarantował – w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego – prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosownie podzielić wykonywaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich (art. 129 § 2 i art. 135 § 1 k.r.o. oraz art. 209 k.k.).

Pismem z dnia 21 marca 2023 r. K. J. złożył skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, względnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. przez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, nieprzeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego, nieustalenie pełnego stanu faktycznego sprawy; 2) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że siostra skarżącego ma obiektywną możliwość udzielania pomocy w opiece nad matką albo finansowania tej opieki, podczas gdy nie ma takiej możliwości, a posiadanie rodzeństwa nie stanowi przesłanki negatywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; 3) naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na skutek błędnego przyjęcia, że: a) nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką z uwagi na to, iż skarżący nie wykreślił działalności z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej, a zawieszenie jej wykonywania nie nastąpiło w rozumieniu art. 16b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników lub art. 36aa ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podczas gdy każde zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej stanowi rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.; b) posiadanie prawa do zasiłku dla bezrobotnych stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy posiadanie statusu osoby bezrobotnej oraz przyznanie prawa do zasiłku dla bezrobotnych nie wykluczają przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, c) siostra skarżącego ma obiektywną możliwość udzielania pomocy w sprawowaniu opieki, a posiadanie przez skarżącego rodzeństwa wyklucza możliwość przyznania świadczenia, w sytuacji gdy siostra z przyczyn obiektywnych nie ma możliwości wspierania skarżącego ani osobiście, ani finansowo w takim stopniu, aby skarżący mógł podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, a nadto samo w sobie posiadanie rodzeństwa nie jest przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi podniósł m.in., że: (i) każde zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej stanowi rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, (ii) przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest utrata dochodu, lecz utrata pracy, (iii) status osoby bezrobotnej i przysługiwanie prawa do zasiłku dla bezrobotnych nie uniemożliwiają przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odniesieniu do swojej siostry skarżący wskazał, że w 2021 r. miała poważny problem z kręgosłupem i chodzeniem, nie pracowała przez 4 miesiące. Wykryto u niej zmiany (naczyniaki) i ucisk na korzenie nerwów rdzeniowych w kręgosłupie. Siostra leczy się też kardiologicznie z powodu arytmii. Pracuje w G. jako szwaczka od 6:00 do 14:00 za najniższym wynagrodzeniem, a po pracy opiekuje się mężem (po wypadku, w którym złamał obie ręce) i wnukami. Ich głównym źródłem utrzymania, a w sezonie zimowym jedynym, jest pensja siostry, więc nie może ona zrezygnować z zatrudnienia. W ocenie skarżącego uproszczeniem jest ograniczenie się – bez przeprowadzenia postępowania dowodowego – do stwierdzenia, że orzeczenie o lekkim (a nie znacznym) stopniu niepełnosprawności siostry automatycznie wyklucza przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący wskazał też, że szukał osoby, która podjęłaby się opieki, ale trudność obsługi rurki tracheostomijnej sprawia, że nikt nie chce się tego podjąć.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej, aczkolwiek Sąd nie podzielił części argumentacji organu odwoławczego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji wskazał, jako jedną z przeszkód do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Sąd uznał za zasadne stanowisko organu odwoławczego, że nie zostały spełnione przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przede wszystkim przesłanka związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia skarżącego a pomocą świadczoną matce – choć, jak już wyżej zaznaczono – część argumentacji sformułowanej w zaskarżonej decyzji nie jest do końca trafna.

Sąd nie podzielił stanowiska organu odwoławczego, jakoby – z uwagi na art. 3 pkt 23 ustawy – zawieszenie działalności gospodarczej nie miało znamion rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu odnośnych przepisów. "Za rezygnację z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy uznać również zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej (...). Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej jest zatem tożsame z rezygnacją z innej pracy zarobkowej, o jakiej stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z art. 25 ust. 1 ustawy – Prawo przedsiębiorców w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Zawieszenie działalności gospodarczej należy zatem uznać za faktyczną rezygnację z jej wykonywania" (wyrok WSA w Łodzi z dnia 2 czerwca 2022 r., II SA/Łd 190/22, CBOSA).

Dalej należy zauważyć, że zgodnie z art. 17 ust. 6 ustawy zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność, że skarżący jest osobą bezrobotną, sama przez się nie stanowi zatem przeszkody do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Z drugiej strony, nie jest ona też argumentem przemawiającym za rozstrzygnięciem pozytywnym, a w szczególności nie przesądza tego, że doszło do rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że B. J. wprawdzie jest osobą obłożnie chorą, ale – zważywszy na ogół okoliczności sprawy – opieka nad nią nie implikuje konieczności rezygnacji z pracy przez skarżącego. W tym też kontekście organ odwoławczy trafnie wskazał na możliwość skorzystania z usług opiekuńczych, a także na to, że w opiece nad B. J. powinna uczestniczyć również jej córka J. K. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zostały przy tym wyeksponowane okoliczności, które jednoznacznie świadczą o tym, że J. K. nie ma obiektywnych przeszkód, by powinnościom wynikającym z obowiązku alimentacyjnego względem matki czynić zadość. J. K. mieszka w tej samej miejscowości co matka, nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, nie jest osobą niezdolną do pracy, nie ma na utrzymaniu dzieci, gospodaruje z mężem. Mąż J. K. również nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym; wprawdzie tylko dorywczo, ale pracuje. J. K. po pracy opiekuje się wnukami, jednak nie można tego uznać za przeszkodę w sprawowaniu opieki nad matką, gdyż obowiązek alimentacyjny wobec matki ma pierwszeństwo.

Twierdzenia zawarte w skardze oraz dokumenty załączone do skargi (w tym oświadczenie J. K. i dokumentacja medyczna W. K.), zdaniem Sądu, nie uzasadniają zmiany powyższej oceny, przeciwnie, potwierdzają, że jest ona zasadna. W szczególności należy zauważyć, że doznany przez W. K. uraz w postaci złamania rąk miał miejsce w 2017 roku. Z karty leczenia szpitalnego W. K. wynika, że przebieg zbiegu oraz gojenie były niepowikłane. W. K. otrzymał zwolnienie z pracy do dnia 17 stycznia 2018 r.

Zgodnie z art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Zgodnie z art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. "Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1104/22, CBOSA).

"Możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (...). W sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód, aby takie zatrudnienie podjęła. Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo w sytuacji, gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do – z jednej strony – uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony – dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców, a mimo to ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.i.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). Wobec tego "limitowanie" dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców. Dlatego, zdaniem Sądu, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże, że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć" (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 czerwca 2023 r., III SA/Kr 375/23, oraz powołane tam orzecznictwo, w tym wyroki WSA w Krakowie z dnia 24 października 2022 r., III SA/Kr 669/22, i z dnia 5 grudnia 2022 r., III SA/Kr 918/22, CBOSA).

Powyższe rozważania zawierają już odniesienie się do zarzutów skargi, które Sąd uznał za zasadne tylko w zakresie, w jakim korelują one z niniejszym uzasadnieniem. Mimo że nie wszystkie argumenty sformułowane przez organ odwoławczy okazały się trafne, rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji odpowiada prawu. Stan faktyczny został należycie wyjaśniony, toteż nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego statuujących zasadę prawdy materialnej (art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.). Przepisy prawa materialnego, a w tym art. 17 ust. 1 ustawy, zostały prawidłowo zastosowane.

Z tych przyczyn, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.