Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3812/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6203 Prowadzenie aptek i hurtowni farmaceutycznych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Farmaceutyczny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 129b ust. 1 i 2, art. 94a ust. 1, 2, 3 i 4
journal: Dz.U. 2008 nr 45 poz 271
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne - tekst jednolity.
article: art. 16 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2003 nr 153 poz 1503
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.) Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2015 r. sprawy ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w części nakazującej zaprzestanie prowadzenia reklamy apteki i nałożenia kary pieniężnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] [...] Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny we W., działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej nakazania Spółce B. Sp. z o.o. z siedzibą we W. zaprzestania prowadzenia reklamy apteki o nazwie "D.", położonej we W. przy ul. [...], i jej działalności, polegającej na dystrybuowaniu folderu informacyjnego Fundacji D. o programie pomocy finansowej przy zakupie leków nierefundowanych, natomiast, mając za podstawę art. 129b ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne (t. j.: Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271 ze zm.), art. 104 i art. 107 § 1 i 3 kpa, nałożył na Spółkę B. Sp. z o.o. z siedzibą we W. karę pieniężną w kwocie 5.000 zł za prowadzenie reklamy apteki o nazwie "D.", położonej we W. przy ul. [...], i jej działalności, polegającej na dystrybuowaniu folderu informacyjnego Fundacji D. o programie pomocy finansowej przy zakupie leków nierefundowanych.

W motywach rozstrzygnięcia organ podał, że strona, prowadząc aptekę o nazwie "D.", położoną we W. przy ul. [...], w okresie od dnia [...] lutego 2012 r. do dnia [...] października 2012 r. reklamowała aptekę i jej działalność, dystrybuując folder informacyjny Fundacji D. o programie pomocy finansowej przy zakupie leków nierefundowanych. W folderze były produkty lecznicze, suplementy diety i kosmetyki wraz z opisem. Zdaniem organu, świadczy to o prowadzeniu niedozwolonej reklamy apteki i jej działalności. Strona naruszyła zatem ustawowy zakaz reklamy apteki i jej działalności. Prowadzenie reklamy ww. apteki i jej działalności uzasadnia – w ocenie organu – nałożenie na stronę kary pieniężnej w wysokości 5.000,00 zł, której wysokość jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności prowadzenia reklamy. Natomiast w związku z zaprzestaniem prowadzenia przez Spółkę reklamy apteki i jej działalności z dniem [...] października 2012 r. przed wydaniem decyzji, w sprawie zaistniała przesłanka do umorzenia postępowania w części dotyczącej nakazania stronie zaprzestania prowadzenia reklamy tej apteki i jej działalności, bowiem nie można nakazać zaprzestania prowadzenia reklamy, skoro strona sama zaprzestała prowadzenia takiej reklamy przed podjęciem decyzji.

B. Sp. z o.o. z siedzibą we W. powyższą decyzję uczyniła przedmiotem odwołania do Głównego Inspektora Farmaceutycznego, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Spółka zarzuciła naruszenie: art. 7 w związku z art. 77 § 1 kpa, poprzez brak zebrania materiału dowodowego w sprawie; art. 94a ust. 1 ww. ustawy – Prawo farmaceutyczne, poprzez przyjęcie, że reklamą aptek jest jakakolwiek zachęta do zakupu produktów leczniczych, a także niezasadne uznanie, że orzecznictwo sądów administracyjnych, definiujące "zakaz reklamy aptek" na gruncie poprzedniego brzmienia art. 94a ust. 1 ww. ustawy, podobnie definiuje również pojęcie "reklamy aptek" w obecnym stanie prawnym; art. 94a ust. 1 ww. ustawy – Prawo farmaceutyczne, poprzez jego błędną wykładnię i nieuwzględnienie w procesie interpretacji tego przepisu reguł konstytucyjnych i wspólnotowych, które nakazują uważać za reklamę na gruncie tego przepisu wyłącznie reklamę sensu stricte; art. 94a ust. 1 ww. ustawy – Prawo farmaceutyczne, poprzez przyjęcie, że folder informacyjny Fundacji D. stanowi reklamę apteki.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] Główny Inspektor Farmaceutyczny, stosując art. 112 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 oraz art. 115 pkt 4, art. 94a ust. 1 i art. 129b ust. 1 i 2 ww. ustawy – Prawo farmaceutyczne, a także art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 104 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, nie znajdując przesłanek do uwzględnienia odwołania.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 129b ust. 1 ww. ustawy – Prawo farmaceutyczne, karze pieniężnej w wysokości do 50.000 zł podlega ten, kto wbrew przepisom art. 94a tej ustawy prowadzi reklamę apteki, punktu aptecznego, placówki obrotu pozaaptecznego oraz ich działalności. W niniejszej sprawie Spółka reklamowała aptekę i jej działalność poprzez dystrybucję w aptece folderu informacyjnego Fundacji D. o programie pomocy finansowej przy zakupie leków nierefundowanych, czym naruszyła ustawowy zakaz reklamy apteki i jej działalności (art. 94a ust. 1 ww. ustawy). Prowadzenie reklamy wbrew przepisom od dnia 1 stycznia 2012 r. (od daty wejścia w życie zakazu reklamy aptek) do dnia [...] października 2012 r. (do daty zaprzestania uczestnictwa w programie) uprawniało zatem organ I instancji do nałożenia kary pieniężnej w kwocie 5.000 zł, której wysokość mieści się w granicach uznania, bowiem jest ona nie tylko sankcją za stwierdzone naruszenie prawa (Spółka była uprzednio karana za naruszenie zakazu prowadzenia reklamy aptek i ich działalności), ale także ma zapobiegać na przyszłość ponownym naruszeniom. Zdaniem organu odwoławczego, dla zastosowania przedmiotowej sankcji istotne jest, że strona odstąpiła od uczestnictwa w programie po wszczęciu postępowania, co z kolei stanowiło podstawę do jego umorzenia w części dotyczącej nakazu zaprzestania prowadzenia reklamy. Na wysokość kary ma także wpływ okres naruszenia, który – w ocenie organu – był dość długi, bo wynosił niemal 10 miesięcy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję B. Sp. z o.o. z siedzibą we W. postawiła zarzut naruszenia art. 107 § 3 kpa, podnosząc, że zaskarżona decyzja wykazuje jedynie czysto formalne sporządzenie uzasadnienia, bowiem jego treści nie daje się przypisać jakiegokolwiek logicznego sensu. Uzasadnienie to stanowi niespójny i nielogiczny zbiór fragmentów uzasadnień dotyczących dwóch różnych stanów faktycznych, co w konsekwencji uniemożliwia zarówno merytoryczne odniesienie się do przedstawionej przez organ "argumentacji", jak i skontrolowanie poprawności samego rozstrzygnięcia. Spółka zarzuciła także naruszenie art. 7 i art. 77 kpa, poprzez niewyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i zaniechanie zgromadzenia całego materiału dowodowego zgodnie z zasadą prawdy materialnej, w szczególności zaniechanie ustalenia rzeczywistego czasokresu przypisanej stronie działalności reklamowej, co ma istotne znaczenie w sprawie, w której na stronę nakładane są środki represyjne.

Formułując przedstawione zarzuty, skarżąca Spółka wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Farmaceutyczny wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty, jakie przedstawił w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2015 r. B. Sp. z o.o. z siedzibą we W. wyjaśniła, że zaskarżona decyzja została jej doręczona w prawidłowym kształcie, natomiast do konfuzji jej zawartości doszło w wyniku nieszczęśliwego zbiegu okoliczności, już po jej prawidłowym doręczeniu przez organ. W związku z tym, Spółka wniosła o pominięcie zawartego w skardze zarzutu naruszenia art. 107 § 3 kpa, zaś w pozostałym zakresie podtrzymała swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z brzmieniem art. 129b ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne (t. j.: Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271 ze zm.), karze pieniężnej w wysokości do 50.000 zł podlega ten, kto wbrew przepisom art. 94a tej ustawy prowadzi reklamę apteki, punktu aptecznego, placówki obrotu pozaaptecznego oraz ich działalności.

Dla przyjęcia odpowiedzialności w oparciu o cyt. przepis art. 129b ust. 1 ww. ustawy – Prawo farmaceutyczne koniecznym jest ustalenie, że w sprawie była prowadzona reklama apteki i jej działalności wbrew regulacji wynikającej z art. 94a ww. ustawy. Należy przy tym zauważyć, że decyzja w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej ma charakter związany, bowiem stwierdzenie przez organ nadzoru farmaceutycznego, że doszło do naruszenia zakazu z art. 94a ww. ustawy – Prawo farmaceutyczne, rodzi po stronie organu obowiązek jej nałożenia ("karze pieniężnej (...) podlega"). W granicach uznania administracyjnego mieści się natomiast wysokość nakładanej kary pieniężnej za stwierdzone naruszenie, która nie może przekroczyć kwoty 50.000 zł.

Zatem organ nadzoru farmaceutycznego musi najpierw ustalić, czy była prowadzona niedozwolona reklama apteki, wszak przepis art. 94a ust. 1 ww. ustawy – Prawo farmaceutyczne wskazuje, że zabroniona jest reklama aptek i punktów aptecznych oraz ich działalności. Nie stanowi reklamy informacja o lokalizacji i godzinach pracy apteki lub punktu aptecznego.

Przepis ten w powyższym brzmieniu zaczął obowiązywać od dnia 1 stycznia 2012 r. na mocy art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz. U. Nr 122, poz. 696). Założeniem tej nowelizacji było wprowadzenie całkowitego zakazu reklamy aptek i punktów aptecznych oraz zakazu reklamy placówek obrotu pozaaptecznego, odnoszącej się do produktów leczniczych i wyrobów medycznych. Z zakresu pojęcia "reklamy apteki" wyłączono jedynie informację o lokalizacji i godzinach pracy apteki. Powyższe zmiany uzasadniano koniecznością zwiększenia ochrony pacjentów oraz finansów publicznych przed negatywnymi skutkami reklamy aptek, wskazując, że "cele przedsiębiorców prowadzących apteki, w tym dążenie do maksymalizacji zysku, muszą być podporządkowane wymogom wynikającym z konieczności ochrony zdrowia pacjentów" (uzasadnienie do projektu ww. nowelizacji, druk sejmowy VI.3491).

Na tle wcześniejszego, mniej restryktywnego, unormowania art. 94a ust. 1 ww. ustawy – Prawo farmaceutyczne (zabroniona jest reklama działalności aptek lub punktów aptecznych skierowana do publicznej wiadomości, która w sposób bezpośredni odnosi się do produktów leczniczych lub wyrobów medycznych umieszczonych na wykazach leków refundowanych, lub produktów leczniczych lub wyrobów medycznych o nazwie identycznej z nazwą produktów leczniczych lub wyrobów medycznych umieszczonych na tych wykazach) wyrażano stanowisko, że reklamą jest działanie mające na celu zachęcenie potencjalnych klientów do zakupu konkretnych towarów lub do skorzystania z określonych usług. Reklamą działalności apteki będzie więc zamiar przyciągnięcia potencjalnych klientów do dokonania zakupu towarów sprzedawanych w aptece – niezależnie od form i metod jej prowadzenia oraz użytych do jej realizacji środków – jeśli jej celem jest zwiększenie sprzedaży produktów leczniczych lub wyrobów medycznych (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2008 r. o sygn. akt VII SA/Wa 698/08 i z dnia 1 lutego 2008 r. o sygn. akt VII SA/Wa 1960/07, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Obecnie, a więc w dacie podejmowania obu decyzji, art. 94a ust. 1 ww. ustawy – Prawo farmaceutyczne zakazem nie obejmuje jedynie informacji o lokalizacji i godzinach pracy apteki lub punktu aptecznego. Zakaz z art. 94a ust. 1 został rozszerzony co do zakresu jakiejkolwiek reklamy aptek, punktów aptecznych oraz – co istotne – ich działalności.

W aktualnym stanie prawnym nie zawarto definicji "reklamy apteki i jej działalności", tak jak uczyniono to odnośnie reklamy produktu leczniczego w art. 52 ust. 1 ww. ustawy – Prawo farmaceutyczne. Posiłkując się zatem definicjami "reklamy" zawartymi w publikacjach słownikowych, wskazać należy, że za reklamę uważa się każde działanie mające na celu zachęcenie potencjalnych klientów do zakupu konkretnych towarów lub do skorzystania z określonych usług (np. Wielki Słownik Wyrazów Obcych pod red M. Bańki, wyd. PWN, Warszawa 2003). Przydatne w tym względzie jest także poprzednie orzecznictwo, ustalające kierunek określania zakresu reklamy aptek i ich działalności. Reklamą apteki może być więc każde działanie skierowane do publicznej wiadomości, zmierzające do zwiększenia sprzedaży produktów leczniczych i wyrobów medycznych w niej oferowanych. Objęcie zakazem "każdego działania" potwierdza wyłączenie z niego, w zdaniu drugim art. 94a ust. 1, tylko informacji o lokalizacji i godzinach pracy apteki lub punktu aptecznego. Nie powinno budzić wątpliwości, wszak powszechnie wiadomym jest, że reklama może przyjmować różne formy zachęcania: w postaci ulotek, folderów czy też gazetek służących porównywaniu cen leków w aptece z cenami tych samych leków w innych aptekach, które oferują niższą cenę. Reklama apteki i jej działalności może także przyjmować formę programów pomocowych czy lojalnościowych, w ramach których klienci mogą korzystać z określonych rabatów, bonusów czy też innych sposobów zachęcania do korzystania z usług danej apteki.

Sposób pojmowania reklamy przedstawił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 października 2007 r. o sygn. akt II CSK 289/07 (publ. LEX nr 341805), w którym wyjaśnił, że reklama oznacza każde przedstawienie (wypowiedź) w jakiejkolwiek formie w ramach działalności handlowej, gospodarczej, rzemieślniczej lub wykonywania wolnych zawodów, dokonane w celu wspierania zbytu towarów lub usług. Powszechnie przyjmuje się, że reklamą są wszelkie formy przekazu, w tym także takie, które nie zawierając w sobie elementów ocennych ani zachęcających do zakupu, mogą jednak zostać przyjęte przez ich odbiorców jako zachęta do kupna. Wskazuje na to m.in. także art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t. j.: Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.), uznający za czyn nieuczciwej konkurencji wypowiedź, która zachęcając w istocie do nabycia towarów lub usług, sprawia wrażenie neutralnej informacji. Taka reklama wprowadza klienta w błąd, sugerując mu, że nie jest reklamą, a jedynie neutralną, rzetelną informacją. Przy rozróżnieniu informacji od reklamy trzeba mieć na względzie, że podstawowym wyznacznikiem przekazu reklamowego jest nie tylko mniej lub bardziej wyraźna zachęta do kupna towaru, ale i faktyczne intencje podmiotu dokonującego przekazu oraz odbiór przekazu przez podmioty, do których jest kierowany. Wypowiedź jest reklamą, gdy nad warstwą informacyjną przeważa zachęta do nabycia towaru – taki cel przyświeca nadawcy wypowiedzi i tak odbiera ją przeciętny odbiorca, do którego została skierowana. Wszelkie promocje, w tym cenowe, są reklamą towaru i firmy, która ich dokonuje. Nie są natomiast reklamą m.in. listy cenowe, które zawierają jedynie informację o cenach towarów lub usług i są publikowane wyłącznie po to, by podać do publicznej wiadomości ceny określonych produktów.

Podobne stanowisko zajmuje także doktryna np.: M. Koremba w Komentarzu do art. 94a ustawy – Prawo farmaceutyczne (publ. LEX) czy A. Rabiega – Przyłęcka w glosie do wyroku do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2008 r. o sygn. akt VII SA/Wa 2216/07 (teza 5): "nawet jeśli uzna się, iż określona działalność nie stanowi reklamy produktów leczniczych np. ze względu na jedynie informacyjny charakter przekazu, nie wyklucza to zakwalifikowania jej jako spełniającej cechy reklamy działalności apteki" (publ. LEX/el.2011), czy D. Harasimiuk, Zakaz reklamy towaru w prawie europejskim i polskim, Oficyna 2011, pkt 3.2.1.3. (publ. LEX).

W konsekwencji, wobec kategorycznego brzmienia przepisu art. 94a ust. 1 ww. ustawy – Prawo farmaceutyczne, przyjąć należy, że działania polegające na zachęcaniu do zakupów farmaceutyków w danej aptece, poprzez korzystne dla konsumenta programy cenowe (rabatowe), mogą być uznane za wchodzące w zakres prawnego pojęcia "reklamy aptek". Sąd podziela stanowisko organów nadzoru farmaceutycznego, że przedmiotowy program pomocy finansowej przy zakupie leków nierefundowanych, którego rozpowszechnianie przyjęło postać folderu informacyjnego Fundacji D. , jest jedną z form reklamy apteki i jej działalności, skoro w tej aptece program ten był realizowany. Programy tego rodzaju służą przyciągnięciu nowych klientów i zatrzymaniu dotychczasowych, a w rezultacie mają za zadanie doprowadzenie do wzrostu sprzedaży poprzez budowanie lojalności wśród obecnych i najbardziej wartościowych klientów, stanowiąc narzędzia promocji konsumenckiej, stosowanej w sprzedaży, gdzie konsumenci nagradzani są w zależności od częstotliwości nabywania produktów lub usług danej firmy czy też wielkości zakupów. Programy tego rodzaju zapewniają nie tylko podniesienie sprzedaży i często osłabienie pozycji konkurencji, ale i bezpłatną reklamę, gdyż przyciągają klientów do konkretnych aptek, zachęcając ich w ten sposób do nabywania produktów leczniczych. Nie budzi zaś wątpliwości, że skarżąca Spółka na mocy umowy pośrednictwa w zakresie usług świadczonych przez Fundację D. z dnia [...] stycznia 2012 r. zobowiązała się do obniżania cen produktów leczniczych sprzedawanych w aptece w ramach pomocy finansowej prowadzonej przez Fundację na rzecz klientów apteki, jak również zobowiązała się do uczestniczenia w "dziele Fundacji D. " poprzez obniżanie ceny każdego produktu nierefundowanego, objętego pomocą finansową. Istotnym jest również, że dopłata w ramach programu była skierowana do klientów apteki, a beneficjentami pomocy finansowej byli wyłącznie klienci aptek sieci D. Treść folderów wskazuje wprost, że dotyczą one właśnie programu pomocy finansowej, realizowanego na podstawie ww. umowy. Publikacje przedstawiają produkty nierefundowane ze środków publicznych z podaniem ich ceny po dofinansowaniu przez Fundację D. oraz informację o aptekach, w których dofinansowanie obowiązuje. Tego rodzaju folder stanowi więc zachętę do zakupu produktów leczniczych. Przystąpienie przez Spółkę do takiego programu świadczy o realizowaniu celu komercyjnego. Nie jest przy tym istotne z punktu widzenia zakazu reklamy aptek, czy przekaz reklamowy dokonywany jest w postaci folderu wewnątrz czy na zewnątrz apteki, czy też w inny sposób lub formie. Działalność reklamowa może przejawiać się tak we wnętrzu lokalu aptecznego, jak i poza nim, natomiast sposób i forma reklamowania apteki i jej działalności mogą być różne. Przepis art. 94a ust. 1 ww. ustawy – Prawo farmaceutyczne nie wyznacza granic miejscowych reklamy. Oznacza to, że działania apteki należącej do skarżącej Spółki odpowiadały reklamie, w rozumieniu art. 94a ust. 1 ww. ustawy – Prawo farmaceutyczne, gdyż wykraczały poza działania, które ustawodawca wyłączył spod tego zakazu: informacja o lokalizacji i godzinach pracy apteki. Mają zatem rację orzekające w sprawie organy nadzoru farmaceutycznego, że takim działaniem strona skarżąca naruszyła art. 94a ust. 1 ww. ustawy – Prawo farmaceutyczne, zakazujący prowadzenia reklamy aptek. Zakończenie tego rodzaju działalności przez Spółkę skutkowało jedynie tym, że bezprzedmiotowe stało się postępowanie w zakresie rozstrzygnięcia w przedmiocie nakazu zaprzestania niedozwolonej reklamy apteki i jej działalności. Strona bowiem w piśmie z dnia [...] października 2012 r. oświadczyła, że działalność reklamowa nie jest już prowadzona.

Wprawdzie organ I instancji błędnie określił czasokres prowadzenia reklamy apteki i jej działalności, gdyż wskazał, że obejmuje on okres od dnia [...] lutego 2012 r. do dnia [...] października 2012 r., za co wymierzył karę pieniężną w kwocie 5.000 zł, ale organ II instancji zasadnie skorygował czas trwania reklamy, przyjmując, że działalność reklamowa trwała od dnia [...] stycznia 2012 r. do dnia [...] października 2012 r. Organ odwoławczy oparł się w tym względzie na umowie pośrednictwa w zakresie usług świadczonych przez Fundację D. z dnia [...] stycznia 2012 r., w której skarżąca Spółka zobowiązała się do obniżania cen produktów leczniczych sprzedawanych w aptece w ramach pomocy finansowej prowadzonej przez Fundację. Pomimo korekty czasokresu trwania działalności reklamowej, która wskazuje de facto na jego wydłużenie względem czasokresu przyjętego w decyzji organu I instancji, nałożona w sprawie sankcja administracyjna pozostała na tym samym poziomie, co należy kwalifikować w kategoriach rozstrzygnięcia korzystnego dla strony skarżącej. Trzeba przy tym zaznaczyć, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie przemawia za przyjęciem, iż folder reklamowy był wydawany cyklicznie, bowiem umowa dotycząca współpracy w ramach programu pomocy finansowej została zawarta na cały 2012 r. W umowie tej nie ma zapisów, które wskazywałyby na istnienie przerw w jej realizacji. Skoro więc folder reklamowy był dostępny w aptece strony w związku z realizacją programu, to zasadny jest wniosek, że folder miał służyć reklamie apteki i jej działalności przez cały okres współpracy, a jego edycje miały być w niej dystrybuowane do końca 2012 r. Potwierdza to także sam fakt złożenia przez stronę oświadczenia o zakończeniu działalności reklamowej w trakcie roku 2012. Strona nie przedstawiła natomiast dowodu, który świadczyłby o zakończeniu umowy przed datą złożenia ww. oświadczenia. Z tego względu przyjęty przez organ II instancji okres od dnia [...] stycznia 2012 r. do dnia [...] października 2012 r. należy uznać za prawidłowy.

Prowadzenie apteki przez stronę skarżącą jest wprawdzie działalnością gospodarczą, która korzysta z przyznanej swobody jej prowadzenia, ale działalność ta podlega jednak ustawowym ograniczeniom. Z art. 20 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (istota społecznej gospodarki rynkowej) wynika m.in. zasada wolności gospodarczej. Natomiast art. 22 Konstytucji RP przewiduje, że ograniczenie wolności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes społeczny. Przykładem takiego ograniczenia jest właśnie obowiązujący w dacie orzekania art. 94a ust. 1 ww. ustawy – Prawo farmaceutyczne, który jednoznacznie stanowi, że zabroniona jest reklama aptek i punktów aptecznych oraz ich działalności. Wprowadzenie takiego zakazu koresponduje z zasadą demokratycznego Państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Ograniczenia wolności gospodarczej i kryteria ważenia kolidujących ze sobą wartości podlegają bowiem ocenie z punktu widzenia mechanizmu proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Określając konstytucyjne wolności i prawa obywatela, prawodawca dostrzega potrzebę wprowadzania ograniczeń tych dóbr. Przedkłada jedno dobro konstytucyjne nad drugie, wytyczając tym samym granice korzystania z wolności i praw, tworząc swoistą hierarchię dóbr, mieszczącą się w ich konstytucyjnych relacjach. Chodzi zatem o prawidłowe wyważenie proporcji, jakie muszą być zachowane, by przyjąć, że dane ograniczenie wolności obywatelskiej nie narusza konstytucyjnej hierarchii dóbr (zasada proporcjonalności). Ograniczając pewną sferę wolności konstytucyjnej obywatela, przepis ustawy musi czynić to w sposób, który przede wszystkim nie naruszy jej istoty i nie spowoduje zachwiania relacji konstytucyjnego dobra, które jest ograniczane (prawo wolności gospodarczej), do celu, jaki temu przyświeca (ochrona "szczególnych konsumentów", jakimi są pacjenci – klienci aptek), który to cel musi być także kwalifikowany w kategoriach wartości konstytucyjnej (interes jednostki, interes Państwa – prawo do ochrony zdrowia – art. 68 ust. 1 Konstytucji RP). Tym samym ustawodawca dopuszcza wprowadzanie ustawowych ograniczeń konstytucyjnych wolności i praw, jeżeli leży to w interesie publicznym. Tak właśnie jest w przypadku zakazu reklamy aptek i ich działalności. Ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej służą nie tylko jako instrument sterowania procesami gospodarczymi, ale także służą zabezpieczeniu interesów społecznych (dopuszczalne granice ograniczenia podstawowych wartości gospodarki rynkowej w interesie publicznym).

Wprowadzenie art. 94a ust. 1 do ustawy – Prawo farmaceutyczne nastąpiło w wykonaniu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. (2004/27/WE), zmieniającej dyrektywę 2001/83/WE w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi. Polska, przystępując do Unii Europejskiej na mocy Traktatu zwanego Traktatem Ateńskim (Dz. U. UE z 2003 r. L 236, poz. 17 ze zm.), od dnia przystąpienia jest związana postanowieniami Traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez Instytucje Wspólnot przed dniem przystąpienia, jak również stała się adresatem dyrektyw i decyzji, w rozumieniu art. 249 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską z dnia 25 marca 1957 r. (wersja skonsolidowana Dz. U. WE z 2002 r. C 325 ze zm.). Każde Państwo Członkowskie, do którego kierowana jest dyrektywa, zobowiązane jest do jej wykonania w drodze ustanowienia przepisów prawa wewnętrznego oraz przestrzegania, zgodnie z celami ustawodawcy wspólnotowego.

Przepis art. 94a został wprowadzony ustawą z dnia 30 marca 2007 r. o zmianie ustawy – Prawo farmaceutyczne oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 75, poz. 492) w konsekwencji implementacji m.in. dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. (2004/27/WE), zmieniającej ww. dyrektywę 2001/83/WE w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi i obowiązywał od dnia 1 maja 2007 r. Sformułowany w nim zakaz dotyczył reklamy działalności aptek lub punktów aptecznych, skierowanej do publicznej wiadomości, która w sposób bezpośredni odnosi się do produktów leczniczych lub wyrobów medycznych umieszczonych na wykazach leków refundowanych, lub produktów leczniczych lub wyrobów medycznych o nazwie identycznej z nazwą produktów leczniczych lub wyrobów medycznych umieszczonych na tych wykazach.

Zdaniem Sądu, organy nadzoru farmaceutycznego prawidłowo ustaliły, że w sprawie doszło do naruszenia zakazu z art. 94a ust. 1, 2, 3 i 4 ww. ustawy – Prawo farmaceutyczne i właściwie zastosowały art. 129b ust. 1 i 2 tej ustawy, poprzez nałożenie na skarżącą Spółkę kary pieniężnej w kwocie 5.000 zł. Orzekające w sprawie organy administracji obowiązane były do działania na podstawie i w granicach obowiązującego prawa, a podejmując rozstrzygnięcie, prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego i ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.). Podstawa prawna rozstrzygnięcia wynika z obowiązującego prawa materialnego, nie została więc naruszona zasada praworządności, określona w art. 6 kpa. Nie można też organom zarzucić nierespektowania wyrażonej w art. 7 kpa zasady prawdy obiektywnej. Sprawę rozstrzygnięto bowiem po zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego (art. 77 i art. 80 kpa). Uzasadnienia decyzji organów obu instancji odpowiadają dyspozycji art. 107 § 3 kpa. Wyjaśnione zostały motywy podjętych rozstrzygnięć, a przytoczona przez organy nadzoru farmaceutycznego argumentacja w tym zakresie jest wyczerpująca. Zaskarżona decyzja zawiera wszystkie elementy wymagane art. 107 § 1 kpa, w szczególności decyzja zawiera uzasadnienie prawne i faktyczne skonstruowane zgodnie z przepisem art. 107 § 3 kpa. Stan faktyczny opisany w decyzji nie wymagał czynienia dodatkowych ustaleń. Natomiast w uzasadnieniu prawnym przytoczono przepisy prawa i wyjaśniono podstawy prawne decyzji.

Sąd nie dopatrzył się także, aby wymierzona stronie skarżącej kara była rażąco wygórowana czy niewspółmierna wobec podejmowanej przez nią działalności i długości okresu (prawie 10 miesięcy), w którym reklama była prowadzona. W tym zakresie Sąd nie stwierdził przekroczenia granic uznania administracyjnego, biorąc pod uwagę zarówno wagę stwierdzonego naruszenia, jak i fakt, że Spółka była już uprzednio karana za naruszenie zakazu prowadzenia reklamy aptek i ich działalności. Z kolei sam fakt, że strona skarżąca nie zgadza się ze stanowiskiem orzekających organów, nie przesądza o tym, iż w sprawie doszło do naruszenia obowiązujących przepisów.

W takim stanie rzeczy, podjęte w sprawie decyzje należy uznać za prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione, mające jedynie charakter polemiczny. Sąd nie dopatrzył się w działaniach organów obu instancji uchybień, zarówno przy ustaleniu stanu faktycznego sprawy, jak i jego ocenie w świetle obowiązującego prawa, co oznacza, że Sąd nie stwierdził takich jego naruszeń, które skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi.

Uznając zatem skargę za nieuzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, mając za podstawę art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.