Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2549/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 17 października 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2019 roku, sygn. akt II SA/Wa 1475/19 w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] kwietnia 2019 roku nr [...] w przedmiocie prawa do świadczenia pieniężnego 1. oddala skargą kasacyjną, 2. zasądza od J.P. na rzecz Ministra Obrony Narodowej kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 15 listopada 2019 r., sygn. II SA/Wa 1475/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA"), po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.P. (dalej: "Skarżący") na decyzję Ministra Obrony Narodowej (dalej: "Minister") z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie prawa do świadczenia pieniężnego – oddalił skargę.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Decyzją z [...] lutego 2019 r. nr [...] Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego działając na podstawie art. 95 pkt 1 i art. 96 ust. 1, ust. 3, ust. 6 i ust. 9 oraz art. 97a ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 536 z późn. zm. – dalej: "u.s.w.ż.z.") - przyznał Skarżącemu prawo do świadczenia pieniężnego za okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, w kwocie [...] zł.

Po rozpoznaniu odwołania Minister decyzją z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Minister podał, że decyzją z [...] grudnia 2017 r. nr [...] zwolnił Skarżącego z dotychczas zajmowanego stanowiska służbowego (młodszego inżyniera w Zespole [...] w K. z 12 grupą uposażenia) i z dniem 1 stycznia 2018 r. wyznaczył na stanowisko służbowe szefa grupy w Regionalnym Centrum [...] w K. (z grupą uposażenia 12A), na okres dwóch lat (do 31 grudnia 2020 r.). Skarżący objął to stanowisko 2 stycznia 2018 r. W dniu [...] lipca 2018 r. (6 miesięcy i [...] dni po objęciu wyższego stanowiska służbowego) Skarżący złożył Dyrektorowi Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej wypowiedzenie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Dyrektor Departamentu Kadr MON rozkazem personalnym z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] zwolnił Skarżącego z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 stycznia 2019 r. (upływ terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza) oraz przeniósł go do rezerwy. Skarżący [...] lutego 2019 r. zwrócił się do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Krakowie z wnioskiem o jednorazową wypłatę świadczenia pieniężnego przysługującego przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wojskowej, na podstawie art. 95 ust. 1 u.s.w.ż.z.

Minister stwierdził, że przepis art. 97a u.s.w.ż.z. jest "jednoznaczny", a ratio legis jego uchwalenia stanowiło niedopuszczenie do sytuacji, aby żołnierze wyznaczeni na wyższe stanowisko służbowe którzy bezpośrednio po takim wyznaczeniu wypowiadali stosunek służbowy służby wojskowej, otrzymywali świadczenia przysługujące z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej z uwzględnieniem ostatnio otrzymywanego uposażenia. Z niespornych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że Skarżący objął obowiązki na wyższym stanowisku służbowym [...] lutego 2018 r., natomiast wypowiedział stosunek służbowy [...] lipca 2018 r., a zatem w okresie dwunastu miesięcy od dnia objęcia przez niego wyższego stanowiska służbowego. Oznacza to, że Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego prawidłowo zastosował w tej sprawie art. 97a u.s.w.ż.z.

W skardze do WSA na ww. decyzję Ministra, Skarżący zarzucił naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a., art. 97a w zw. z art. 94 i art. 95 u.s.w.ż.z. Zdaniem Skarżącego, z powołanych przepisów wynika, że podstawą ustalenia wysokości świadczenia należnego żołnierzowi w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, który wypowiedział stosunek służbowy w okresie dwunastu miesięcy od dnia objęcia wyższego stanowiska służbowego, stanowi uposażenie na tym stanowisku w dacie "rzeczywistego odejścia ze służby", a więc w rozpatrywanym przypadku w dniu 31 stycznia 2019 r., a nie uposażenie w wysokości należnej w ostatnim dniu jego służby na tym niższym stanowisku. W konsekwencji Organ bezzasadnie pozbawił go części należnego mu świadczenia i w ten sposób naruszył zasadę ochrony praw nabytych zawartą w art. 2 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie.

Opisanym na wstępie wyrokiem, WSA oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku WSA stwierdził, że "uposażenie należne żołnierzowi na poprzednio zajmowanym stanowisku służbowym", o którym mowa w art. 97a u.s.w.ż.z., to uposażenie, które przysługiwało żołnierzowi na poprzednio zajmowanym stanowisku, w dacie zajmowania tego stanowiska, zgodnie z grupą uposażenia określoną odrębnymi przepisami i zostało mu wypłacone, a nie uposażenie, które obecnie przysługuje na tym stanowisku, w związku ze zmianą przepisów dotyczących wysokości stawek uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych, która nastąpiła po objęciu przez Skarżącego nowego stanowiska służbowego. W rozpatrywanej sprawie Skarżący nie kwestionuje, że [...] lipca 2018 r. wypowiedział stosunek służbowy, a więc przed upływem roku od dnia objęcia wyższego stanowiska służbowego (co miało miejsce w dniu 2 stycznia 2018 r.). W tym niespornym stanie faktycznym Organ za podstawę wymiaru uposażenia świadczenia pieniężnego w związku ze zwolnieniem ze służby wojskowej prawidłowo przyjął uposażenie otrzymywane przez żołnierza na stanowisku służbowym młodszego inżyniera, zajmowanym przed Skarżącego do 1 stycznia 2018 r., w wysokości 4.780 zł (grupa uposażenia U-12), zgodnie z wówczas obowiązującymi przepisami rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 28 grudnia 2016 r. w sprawie stawek uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 2278) oraz dodatek za długoletnią służbę wojskową w wysokości 1.338,40 zł. Stawki uposażenia zasadniczego żołnierzy grup zawodowych, ustalone w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z 22 stycznia 2019 r. w sprawie stawek uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 135) i obowiązujące od 1 stycznia 2019 r. nie mogły stanowić podstawy ustalenia wysokości świadczenia, o które Skarżący wystąpił we wniosku z [...] lutego 2019 r.

Skarżący wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku – zaskarżając to orzeczenie w całości i zarzucając na podstawie art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – dalej: "p.p.s.a."):

1) naruszenie art. 97a w zw. z art. 94 i art. 95 u.s.w.ż.z., poprzez ich błędną wykładnię;

2) naruszenie art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 97a u.s.w.ż.z. oraz rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z 22 stycznia 2019 r. w sprawie stawek uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych, poprzez ich niezastosowanie.

W związku z powyższym Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA, a ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżący wskazał, że ustawodawca w art. 97a u.s.w.ż.z. posługuje się znamieniem czasownikowym "należne" a nie "wypłacone" - jak wywiódł to WSA. "Należne" zgodnie z definicją słownika języka polskiego to "przysługujący", "należący się". Pojęcie "przysługiwać" rozumiane jest jako "należeć się komuś z tytułu ustawy, prawa, przywileju itp." Ustawodawca w przywołanym przepisie precyzuje również, że uposażenie to ma "przysługiwać"/"należeć się" "na poprzednio zajmowanym stanowisku", a więc wedle grupy uposażenia, do której stanowisko zostało przypisane. Powyższe wynika z brzmienia art. 78 ust. 1 u.s.w.ż.z., który wprost uzależnia wysokość uposażenia od grupy uposażenia a nie od stawki. Grupy uposażenia zostały określone przez Ministra Obrony Narodowej w rozporządzeniu dla poszczególnych stopni etatowych, z uwzględnieniem zróżnicowania w zależności od rangi stanowiska, zakresu wykonywanych zadań służbowych, ponoszonej odpowiedzialności i wymaganych kwalifikacji.

Skarżący zauważył, że stawki uposażenia zasadniczego dla poszczególnych grup uposażenia wiążą się nierozerwalnie z kwotą bazową (art. 97a ust. 5 u.s.w.ż.z.). Kwota bazowa zaś jest określana ustawą budżetową. Wielokrotność zaś kwoty bazowej - określana przez Prezydenta - uwzględniać powinna prestiż zawodu żołnierza zawodowego, a także obowiązek Państwa zapewnienia żołnierzom zawodowym godnych warunków życia, umożliwiających oddanie się służbie Narodowi i Ojczyźnie, rekompensując odpowiednio trud, ograniczenia i wyrzeczenia związane z pełnieniem zawodowej służby wojskowej. Skoro zatem wysokość stawek ma ściśle określony cel w ustawie, to sprzecznym z tym ratio legis jest stosowanie tych stawek jako elementu różnicującego sytuację żołnierzy czynnych, skoro wedle ustawy stawki te nie mają takowego charakteru. Z ratio legis tej instytucji prawa wynika bowiem, że stawki wyznaczają poziom godnej rekompensaty za świadczenie służby czynnych żołnierzy, zaś kwota bazowa jest identyczna dla wszystkich żołnierzy. Co więcej, stosowanie stawek obowiązujących uprzednio względem żołnierza zawodowego, który na skutek nieprzerwanego pełnienia obowiązków, nabył prawo do stosowania względem niego znowelizowanych stawek jest sprzeczne zarówno z ratio legis przywołanej instytucji u.s.w.ż.z., ale również z art. 2 Konstytucji RP.

Skarżący wskazał, że rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 22 stycznia 2019 r. w sprawie stawek uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych weszło w życie 1 stycznia 2019 r., a więc w dacie kiedy Skarżący pełnił jeszcze służbę zawodową. Tym samym nabył on prawo do stosowania względem niego stawek określonych w tymże rozporządzeniu. Skoro zatem nabył on prawo do określenia uposażenia wedle znowelizowanych stawek, to również uposażenie, które należne mu było według grupy uposażenia na poprzednio zajmowanym stanowisku, winno być ustalone wedle tych stawek, skoro obowiązywały one w dacie ustalania należnego uposażenia. Konsekwencją powyższego jest również to, że znowelizowane stawki, winny być stosowane również do świadczeń pieniężnych przysługujących za okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Istota sporu, wyznaczonego podniesionymi zarzutami kasacyjnymi sprowadza się do ustalenia prawidłowej interpretacji art. 97a u.s.w.ż.z., a konkretnie do rozstrzygnięcia, czy świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 95 pkt 1 u.s.w.ż.z., przysługujące żołnierzowi w związku ze zwolnieniem ze służby, w następstwie wypowiedzenia przez niego stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej

w okresie dwunastu miesięcy od dnia objęcia wyższego stanowiska służbowego, powinno być wypłacane w wysokości uposażenia faktycznie wypłacanego żołnierzowi na ostatnio zajmowanym stanowisku, czy w wysokości uposażenia, jakie jest przypisane do tego stanowiska w momencie zwolnienia ze służby.

Stosownie do postanowień 95 ust. 1 u.s.w.z.z. żołnierzowi zwolnionemu

z zawodowej służby wojskowej przysługuje przez okres jednego roku comiesięczne świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz

z dodatkami o charakterze stałym (dalej w skrócie i zbiorczo: "uposażenie"), należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Ustawodawca jednoznacznie skonkretyzował zatem sposób obliczenia wysokości świadczenia korelując ją z kwotą faktycznie wypłacanego żołnierzowi uposażenia w ostatnim dniu służby.

Jednocześnie w art. 97a u.s.w.z.z. przyjęto, że w razie wypowiedzenia przez żołnierza zawodowego stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej w okresie dwunastu miesięcy od dnia objęcia przez niego wyższego stanowiska służbowego albo stanowiska służbowego o tym samym stopniu etatowym, lecz z wyższą grupą uposażenia podstawę wymiaru świadczenia o którym mowa w art. 95 pkt 1 i 2, ustala się, przyjmując uposażenie należne żołnierzowi na poprzednio zajmowanym stanowisku służbowym. Logicznym ratio powołanego unormowania jest uniknięcie konieczności wypłacania żołnierzowi świadczenia w wysokości wyższej, adekwatnej do uposażenia przypisanego do stanowiska, na które go awansowano, w sytuacji gdy pełnił na nim służbę krótko, tj. poniżej dwunastu miesięcy. Takie założenia potwierdził projektodawca ustawowy w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 11 października 2013 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz niektórych innych ustaw - druk nr 1278 z 8 kwietnia 2013 r.

W sprawie jest bezsporne i niekwestionowane, że Skarżący do dnia 31 grudnia 2017 roku pełnił służbę na stanowisku młodszego inżyniera w Zespole Zarządzania [...] w K. z 12 grupą uposażenia. W dniu 2 stycznia 2018 roku objął stanowisko służbowe szefa grupy w Regionalnym Centrum [...] w K. z grupą uposażenia 12A. W dniu [...] lipca 2018 r., a więc po upływie 6 miesięcy i [...] dni po objęciu wyższego stanowiska służbowego, Skarżący wypowiedział stosunek służbowy. Zgodnie z art. 114 ust. 5 u.s.w.z.z. zwolnienie ze służby żołnierza zawodowego wskutek dokonanego przez niego wypowiedzenia następuje po upływie sześciu miesięcy od dnia jego złożenia. Tym samym zwolnienie Skarżącego ze służby nastąpiło z dniem [...] stycznia 2019 roku. Jednocześnie w dniu [...] stycznia 2019 roku weszło w życie rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 22 stycznia 2019 r. w sprawie stawek uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych (Dz. U. 2019 r. poz. 135), które podnosiło uposażenie zasadnicze grupy uposażeniowej 12 z kwoty 4780,00 zł. - właściwej dla stanowiska zajmowanego przez Skarżącego do 31 grudnia 2017 roku, a więc przed awansem - do kwoty 5280,00 zł. Skarżący domaga się, aby kwota świadczenia przysługującego w związku ze zwolnieniem ze służby została ustalona w oparciu

o stawkę wyższą, właściwą dla 12 grupy uposażeniowej w dniu zwolnienia ze służby. Żądanie Skarżącego jest niezasadne. Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje, że w dniu zwolnienia Skarżącego ze służby obowiązywało rozporządzenie z 22 stycznia 2019 w sprawie stawek uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych, które stawkę uposażenia zasadniczego dla 12 grupy uposażeniowej ustalało

w wysokości 5280,00 zł. Kluczowe w sprawie jest jednak to, że w konfiguracji do której odwołuje się art. 97a u.s.w.z.z., a więc w sytuacji, gdy żołnierz wypowiada stosunek służby przed upływem 12 miesięcy do dnia objęcia wyższego stanowiska służbowego, świadczenie z tytułu zwolnienia ze służby ma zostać ustalone

w wysokości "uposażenia należnego żołnierzowi na poprzednio zajmowanym stanowisku służbowym". W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, "uposażenie należne na poprzednio zajmowanym stanowisku" - w rozumieniu

art. 97a u.s.w.z.z. - to uposażenie, do którego konkretny żołnierz miał prawo

w ostatnim dniu, przed objęciem stanowiska wyższego. "Uposażenie należne" nie może więc być rozumienie w sposób abstrakcyjny, oderwany od konkretnego uprawnienia zindywidualizowanego żołnierza. Uposażenie należne nie jest więc uposażeniem przypisanym do danej grupy uposażeniowej, lecz uposażeniem do którego konkretny żołnierz, w konkretnym czasie posiada roszczenie, w związku pełnieniem zawodowej służby wojskowej na danym stanowisku. Tym samym, ocenę prawną, jaką w tej kwestii zaprezentował Sąd pierwszej instancji należy zaaprobować. W ostatnim dniu pełnienia służby przez Skarżącego na stanowisku młodszego inżyniera w Zespole Zarządzania [...] w K. – tj. 31 grudnia 2017 r. - jego uposażenie było określane według 12 grupy uposażeniowej, w wysokości 4780,00 zł., określonej rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 28 grudnia 2016 r. w sprawie stawek uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych (Dz. U. 2016 r. poz. 2278). Taka stawka obowiązywała również w dniu złożenia przez niego wypowiedzenia stosunku służby. Podwyższenie stawki nastąpiło cztery dni przed upływem okresu wypowiedzenia.

W tym stanie rzeczy zarzut błędnej wykładni art. 94 i art. 95 u.s.w.ż.z. nie mógł zostać uwzględniony. Skarżący nie sprecyzował, w czym upatruje naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 2 Konstytucji RP – zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, a Naczelny Sąd Administracyjny takiego naruszenia nie dostrzega.

Z wyłożonych przyczyn, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.