Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 82/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1-3, art. 107 ust. 4, ust. 4a
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 15o
journal: Dz.U. 2023 poz 1327
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j.)
article: art. 10 par. 1, art. 41
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw, Asesor WSA Tomasz Porczyński, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lipca 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 30 października 2023 r. nr SKO.4115.235.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku celowego oddala skargę. lp


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia 30 października 2023 r., znak: SKO.4115.235.2023 - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775), dalej jako: "k.p.a." oraz art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 3 ust. 4, art. 107 ust 4 i 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 901), dalej jako: "u.p.s." - po rozpatrzeniu odwołania M. M., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 28 sierpnia 2023 r., znak: I WPŚ.4120.17076.2023 o odmowie przyznania zasiłku celowego w miesiącu maju 2023 r. z przeznaczeniem na zakup butów.

Jak wynika z akt administracyjnych, sprawa była już dwukrotnie przedmiotem rozpoznania przez organy, bowiem Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 26 maja 2023 r., znak: I WPŚ.4120.10928.2023 odmówił udzielenia skarżącej pomocy w postaci zasiłku celowego w miesiącu maju 2023 r. z przeznaczeniem zakup butów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia 28 lipca 2023 r., nr SKO.4115.140.2023, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia z uwagi na fakt, że od 1 lipca 2023 r. na obszarze RP odwołano stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniem wirusem SARS-CoV-2 i rozpatrzenie wniosku strony wymaga ustalenia stanu faktycznego poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z uwagi na wskazywane pogorszenie sytuacji zdrowotnej.

Z akt sprawy wynika, że pracownik socjalny w dniach 3 i 4 sierpnia 2023 r. ponownie podjął próbę nawiązania kontaktu celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednak nie zastał strony. W dniu 3 sierpnia 2023 r. wysłano do strony wiadomość SMS, która pozostała bez odpowiedzi, a w dniach 4 i 9 sierpnia 2023 r. pracownik socjalny próbował nawiązać ze stroną kontakt telefoniczny. W dniu 11 sierpnia 2023 r. w rozmowie telefonicznej z pracownikiem socjalnym strona nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania informując, że wszelkie informacje przesłała drogą pocztową i e-mailową oczekując przeprowadzenia wywiadu telefonicznie.

Organ I instancji wydając przywołaną na wstępie decyzję wyjaśnił, że nie zachodzą okoliczności związane z przeciwdziałaniem COVID-19, zatem co do zasady nie znajdzie zastosowania przepis art. 15o ust. 1 z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1327 ze zm.), dalej jako: "ustawa covidowa". Przywołany przepis stanowił do tej pory podstawę do nieprzeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji w określonych okolicznościach. W związku z tym ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny powinno się obecnie odbywać na podstawie przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, który przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenie z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej w miejscu zamieszkania lub pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy podmiotu uprawnionego, albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia. W związku z brakiem możliwości przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania organ odmówił przyznania pomocy finansowej.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. M. wskazując na swoje niezadowolenie z treści wydanego rozstrzygnięcia, zarzuciła naruszenie przepisów i stwierdziła, że nie jest prawdą, że odmówiła i nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Wobec tego strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie zasiłku zgodnie z wnioskiem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania, a po przywołaniu treści art. 3 ust. 3, art. 36 pkt 1, art. 39 ust. 1, ust. 2, art. 107 ust. 4 i ust. 4a u.p.s. stwierdził, że organ administracji działa w ramach tzw. uznania administracyjnego i to do niego należy ostateczne rozstrzygnięcie dotyczące przyznania zasiłku celowego w przypadku konieczności zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej, jak również jego wysokości w konkretnym przypadku. Sam fakt spełnienia ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniem. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również przy uwzględnieniu potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwością pomocy społecznej. Nie jest rolą ani zadaniem pomocy społecznej zaspokajanie każdej zgłoszonej potrzeby i w pełnym zakresie, lecz jedynie w zakresie niezbędnym do udzielenia pomocy w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i przy uwzględnieniu możliwości, w tym finansowych, pomocy społecznej.

Następnie organ wyjaśnił, że rodzinny wywiad środowiskowy jest szczególnym rodzajem dowodu przewidzianym w u.p.s. i pełni on w sprawach pomocowych niezwykle ważną rolę. Przeprowadza się go w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń. Jest on ustawowo określonym sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną), szczególnym rodzajem postępowania dowodowego. Rodzinny wywiad środowiskowy ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby i rodziny starającej się o przyznanie świadczenia lub korzystającej z pomocy. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obligatoryjną czynnością organu przed dokonaniem rozstrzygnięcia w sprawie w drodze decyzji administracyjnej przyznającej prawo do świadczenia z pomocy społecznej lub takiego prawa odmawiającej. Utrudnianie lub uniemożliwianie przez wnioskodawcę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może być potraktowane jako brak jego współdziałania z pracownikiem socjalnym, a przez to może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. Nie można czynności wywiadu środowiskowego zastąpić innymi środkami dowodowymi co oznacza, że strona musi się liczyć z koniecznością ścisłej aktywności podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Warunkiem wydania decyzji przyznającej zasiłek celowy jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacja niezależnie od przyznania i korzystania przez uprawnioną ze stałej pomocy. Brak współdziałania strony polegający na odmowie przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego uniemożliwia ustalenie jej rzeczywistej sytuacji i obliguje organ do wydania decyzji odmownej.

Kolegium stwierdziło, że organ I instancji podjął właściwe, niezbędne kroki w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Postawa strony pozorującej chęć współdziałania z organem była przyczyną, która uniemożliwiała przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przed wydaniem decyzji w przedmiocie zasiłku celowego. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że pracownik socjalny wielokrotnie próbował podjąć kontakt z wnioskodawczynią celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Unikanie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwiało dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych będących podstawą do wydania decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, zatem strona nie może kwestionować negatywnych skutków wynikających ze swojej biernej czy negatywnej postawy. Ponadto brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zgodziło się, że sytuacja życiowa strony jest niewątpliwie trudna i bez wątpienia jest ona osobą schorowaną. Zasiłek celowy może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej, doraźnej (a nie każdej) potrzeby bytowej, a strona musi dostrzegać, że załatwienie sprawy winno nastąpić zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Zgodnie z wolą ustawodawcy, ocena warunków i możliwości udzielania określonego rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń, stosownie do okoliczności określonej sprawy, należy do organu administracji, któremu pozostawiono określony zakres swobody. Pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o nią jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości. Ponadto, aby otrzymać pomoc społeczną, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki. Pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną, jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej. Uchylanie się od przeprowadzenia tej czynności np. poprzez niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, może stanowić samodzielną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze M. M. kwestionując w całości decyzję organu II instancji wskazała na naruszenie przepisów, tj.:

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez ocenę faktów i materiału dowodowego zebranego w sprawie sprzecznie z rzeczywistością i faktyczną treścią materiału oraz oparcie rozstrzygnięcia na nieprawdziwych okolicznościach, które nie miały miejsca, w tym akceptację naruszeń organu I instancji;

2. art. 8 k.p.a., poprzez naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej i utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw poprzez oparcie rozstrzygnięcia na fałszywych okolicznościach, które nie miały miejsca oraz odstąpienie od utrwalonej, stałej praktyki przeprowadzania wywiadów środowiskowych u strony telefonicznej za czym przemawiała i nadal przemawia sytuacja życiowa, zdrowotna oraz sytuacja epidemiologiczna w kraju;

3. art. 2 ust. 1 w zw. z art. 4, art. 1 i ust. 2 oraz art. 38 u.p.s. art. 107 ust. 4 i 4a u.p.s. oraz art. 15o ustawy covidowej, poprzez ich niezastosowanie i brak przyznania świadczeń mimo spełnienia warunków do ich przyznania i przeprowadzenia wywiadu oraz jego aktualizacji i ustalenia wszystkich wymaganych objętych nimi informacji, w tym nieuwzględnienie formy telefonicznej aktualizacji, która wobec sytuacji strony, w tym zagrożenia jej zdrowia i ponownego wzrostu zachorowania na COVID była dopuszczalna, wskazana i możliwa i o której zapewnił sam pracownik organu;

4. art 10 k.p.a., poprzez niezapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz brak zawiadomienia o zakończeniu postępowania przed wydaniem decyzji przez co umożliwiono stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji argumentując, że nie było podstaw do wymagania wywiadu w miejscu zamieszkania, wywiad taki był już przeprowadzony (w okresie krótszym niż 6 miesięcy) i od tego czasu nie zmieniły się żadne okoliczności, które wymagałyby przeprowadzenia kolejnego wywiadu ani jego aktualizacji (o czym oświadczyła pisemnie wraz z wnioskami) oraz w sytuacji, gdy ze względu na sytuację epidemiologiczną w kraju oraz sytuację zdrowotną i życiową strony uzasadnione (oraz wystarczające) było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (aktualizacji) w formie telefonicznej. Strona wnioskowała o telefoniczną aktualizację wywiadu do czego miała prawo w jej sytuacji, a organ sukcesywnie to uniemożliwiał ignorując jej sytuację zdrowotną, w tym choroby zakaźne (a w ostatnim czasie także grypę), kilkudniowe migreny, bezsenność, ostre problemy gastryczne i jelitowe (biegunki, wymioty), zawroty głowy, obniżoną odporność, zagrożenie COVID oraz sytuację bytową (mieszka sama). Strona spełniała i spełnia wszystkie przesłanki przyznania zasiłku. Ponadto wywiad środowiskowy został faktycznie przeprowadzony przed wydaniem decyzji, tj. w dniu 11 sierpnia 2023 r. Strona nie odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i jego aktualizacji ani nie unikała jego przeprowadzenia.

Strona stwierdziła, że decyzje organów obu instancji nie tylko są niesprawiedliwie i sprzeczne z przepisami, w tym podstawowymi zasadami postępowania, ale narażają życie i zdrowie osoby długotrwale chorej i będącej w bardzo złej sytuacji. Zaskarżona decyzja jest oczywiście niesprawiedliwa, nacechowana nieuzasadnionym negatywnym stosunkiem do skarżącej, która nigdy nie odmówiła przeprowadzenia wywiadu, dostosowywała się do możliwości terminowych pracowników. Decyzja odmowna opiera się na fałszywych okolicznościach, które nie miały miejsca i nie tylko nie uwzględnia praw i sytuacji skarżącej, ale i narusza przepisy prawa, godność skarżącej i misję organu pomocowego. Wydanie decyzji zagraża życiu, zdrowiu i egzystencji strony pozbawiając ją jakichkolwiek środków do przeżycia mimo tego, że spełnia przesłanki przyznania świadczenia. Dodatkowo każda decyzja pomija czynny udział strony w postępowaniu, gdyż w żadnej z dotychczasowych spraw organ nie informował o zakończeniu postępowania i nie wyznaczył terminu na możliwość wypowiedzenia się w związku z czym skarżąca nie miała i nie ma możliwości weryfikacji nieprawdziwych twierdzeń przyjmowanych dla potrzeb wydania zaskarżonych decyzji.

Celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia tych osób i rodzin oraz ich integrację ze środowiskiem. Postępowanie organów obu instancji całkowicie zaprzecza tej misji. Pozbawianie skarżącej środków z zasiłku jest nie tylko niezgodne z prawem, ale także szczególności fałszywe informacje o próbach kontaktu wskazują na celowe i złośliwe działanie tej instytucji mające na celu szkodzenie stronie i pozostawienie jej środków do życia, prawdopodobnie w odwecie za złożoną przez nią skargę. Są to działania przemocowe wobec osoby chorej. Skarżąca pilnie potrzebuje środków na żywność, leczenie, środki higieniczne i odkażające, obuwie, rehabilitację i obuwie ortopedyczne.

W piśmie z dnia 22 lutego 2024 r. skarżąca uzupełniła skargę wskazując na pogorszenie się jej stanu zdrowia i krzywdzące ją postępowanie organu. Załączyła dokumentację potwierdzającą jej stanowisko w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W rozpoznawanej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi M. M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 30 października 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 28 sierpnia 2023 r. znak: I WPŚ.4120.17076.2023 o odmowie przyznania zasiłku celowego w miesiącu maju 2023 r. z przeznaczeniem na zakup butów.

Materialnoprawną podstawę kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia stanowiły przepisy powołanej wcześniej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Natomiast istota sporu sprowadza się do oceny zasadności twierdzenia organu administracji, co do braku współpracy skarżącej z organem pomocowym, polegającym na uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 107 ust. 4 u.p.s., w miejscu zamieszkania strony, co w konsekwencji skutkowało negatywnym rozpatrzeniem żądania skarżącej.

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 1-4 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym niemożliwym do pokonania przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości osób i rodzin przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Z powyższych przepisów wynika, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Pomoc przyznawana na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 23 września 2008 r., sygn. I OSK 1511/07; z dnia 5 września 2017 r., sygn. I OSK 2031/16; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 marca 2022 r., sygn. I SA/Wa 2647/21; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 maja 2022 r., sygn. II SA/Gl 571/22; wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jedną z ustawowych form pomocy społecznej jest wnioskowany przez skarżącą, uregulowany w art. 39 ust. 1-3 u.p.s., zasiłek celowy, który - jak wynika z treści wskazanego przepisu - może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne. W przypadku tego świadczenia organ pomocy społecznej działa w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet spełnienie ustawowych kryteriów uzyskania pomocy, nie przesądza o tym, że pomoc taka zostanie przyznana, a także, że zostanie przyznana w formie i wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę. Innymi słowy, spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia, w tym także świadczenia w żądanej wysokości.

Co istotne, ustawodawca zwraca uwagę na konieczność współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. Wyrazem tego jest w szczególności treść art. 4 u.p.s., zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. wymienia szereg okoliczności, związanych z brakiem współpracy zainteresowanych z organami pomocy społecznej, które mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych. W świetle tych unormowań nie budzi wątpliwości składu orzekającego, że brak aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia.

Natomiast, jak wynika z art. 107 ust. 4 u.p.s., w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej oraz w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi - nie rzadziej niż co 12 miesięcy. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 107 ust. 4a u.p.s.). Wskazać również należy, iż jak wynika z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2021 r., poz. 893), co do zasady rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wywiad środowiskowy jest szczególnie doniosłym i obligatoryjnym rodzajem dowodu. Stanowi on postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Wywiad ten jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będąc podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. Na stronie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych w takiej formie. Co do zasady ta forma postępowania wyjaśniającego nie może zostać zastąpiona innymi środkami dowodowymi (por. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2019 r., sygn. I OSK 3598/18). Obligatoryjna czynność, jaką jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji, z uwagi na swą istotę, stanowi formę współpracy beneficjenta z organem pomocowym, której brak może przynieść dla niego negatywne skutki. Jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2016 r., sygn. I OSK 2186/16; wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. I OSK 60/11). W orzecznictwie podkreśla się również, iż uwzględnienie jedynie wykładni językowej powołanego przepisu art. 107 ust. 4 zd. 1 u.p.s. prowadziłoby do wniosku, że każdorazowo po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej organ ma obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zakładając jednak domniemanie racjonalności prawodawcy oraz cel tego przepisu - zapoznanie się przez organ z aktualną sytuacją życiową wnioskodawcy, należy przyjąć, iż wolą ustawodawcy było - o czym świadczy treść zdania drugiego art. 107 ust. 4 u.p.s. - by wniosek złożony przez osobę będącą pod stałą opieką organu pomocy społecznej, nie wiązał się za każdym razem z obowiązkową, kolejną aktualizacją wywiadu, a następował on nie rzadziej, niż co 6 miesięcy (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 października 2023 r., sygn. III SA/Kr 1775/22). Niemniej jednak, w ocenie Sądu, rozpoznającego przedmiotową skargę, użyty przez ustawodawcę zwrot "nie rzadziej niż co 6 miesięcy", nie wyłącza uprawnienia organu pomocowego do wcześniejszego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji między innymi w przypadku powzięcia wiedzy o zmianie istotnych dla danej sprawy okoliczności faktycznych dotyczących osoby objętej pomocą społeczną, czy też w celu weryfikacji zasadności udzielanej pomocy. Konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji przed upływem wskazanego 6 miesięcznego okresu winna być oceniania każdorazowo, z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy. Tym bardziej, iż jak wskazuje się w orzecznictwie, aktualizacja wywiadu środowiskowego ma być sporządzana nie tylko w razie zmiany danych zawartych w wywiadzie, a korzystanie ze stałych form pomocy nie ogranicza organu do przeprowadzenia wywiadu raz na 6 miesięcy (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2021 r., sygn. I OSK 501/21).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż przedmiotowa skarga jest jedną z kilkunastu skarg, tożsamych pod względem podniesionych zarzutów i przedstawionej argumentacji, wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na podjęte przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi rozstrzygnięcia odmawiające przyznania skarżącej wnioskowanych przez nią form pomocy społecznych, w zbieżnym okresie. Zarówno z akt administracyjnych przesłanych do Sądu wraz z przedmiotową skargą, jak i z akt załączonych do pozostałych skarg bezspornie wynika, iż w okresie następującym po złożeniu przez skarżącą wniosku o przyznanie zasiłku celowego w miesiącu maju 2023 r. z przeznaczeniem na zakup butów, do dnia wydania decyzji organu I instancji, organ pomocowy wielokrotnie podejmował próby nawiązania kontaktu zarówno ze skarżącą, jak i z ustanowionym przez nią pełnomocnikiem, celem ustalenia dogodnej dla strony daty przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. O powyższym świadczą między innymi przedłożone przez organ kserokopie protokołów kontroli w miejscu zamieszkania skarżącej, kserokopie sporządzonych notatek służbowych pracownika organu pomocowego na okoliczność bezskutecznych prób przeprowadzenia wywiadu w środowisku skarżącej, czy też wydruki dokumentujące przebieg rozmów telefonicznych oraz korespondencji sms ze skarżącą oraz jej pełnomocnikiem, z których wprost wynika, iż strona miała wiedzę, co do konieczności przeprowadzenia tego wywiadu w miejscu i w formie wskazywanej przez organ, jako niezbędny warunek rozpatrzenia zgłoszonego przez nią żądania. Z przedłożonych dokumentów wynika również, iż pomimo deklarowanego przez pracownika organu pomocowego zachowania wszelkich dostępnych środków ostrożności, strona skarżąca konsekwentnie odmawiała przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, argumentując to złym stanem zdrowia i żądała przeprowadzenia tego wywiadu, tak jak dotychczas w drodze telefonicznej. Powyższe ustalenia potwierdza także złożone na rozprawie, w dniu 15 maja 2024 r. w sprawie o sygnaturze akt II SA/Łd 100/24 stanowisko pełnomocnika skarżącej, który oświadczył do protokołu rozprawy, iż "według jego wiedzy pracownicy organu pomocowego przychodzili do domu skarżącej i kontaktowali się z nią telefonicznie, w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W jednym przypadku, w dniu 11 sierpnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej był świadkiem nawiązania tego kontaktu" (...) "wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej nie mógł być przeprowadzony bądź to z uwagi na stan zdrowia skarżącej bądź też z uwagi na jej nieobecność" (...) "skarżąca nie jest w stanie przewidzieć, czy nawet w przypadku umówienia się na konkretną datę z pracownikami organu pomocowego w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jego przeprowadzenie będzie możliwe, co wynika z jej stanu zdrowia". Także na rozprawie w dniu 4 czerwca 2024 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 98/24 pełnomocnik skarżącej wskazał, że "skarżąca ze względu na swoją sytuację zdrowotną i osobistą nie jest w stanie przyjąć pracownika socjalnego w domu i wnosiła o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w oparciu o przepisy covidowe. Do dzisiaj skarżąca nie miała możliwości przyjęcia pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania. W żadnym z terminów proponowanych przez pracowników socjalnych nie było możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skarżąca podejmowała próby kontaktu z organem pomocowym, ale pełnomocnik nie może wskazać dat ani częstotliwości tych prób. Skarżąca obawia się kontaktu z osobami z zewnątrz ze względu na swoją sytuację zdrowotną. Jednocześnie w sytuacjach, w jej ocenie, wyjątkowych kontaktuje się z osobami z zewnątrz. Przykładem są wizyty lekarskie w przychodni, czy zakupy w sklepie osiedlowym. Skarżąca stoi na stanowisku, że wywiad środowiskowy powinien być przeprowadzony na podstawie art. 15 ustawy covidowej, czyli w formie rozmowy telefonicznej." Tym samym za nieuzasadnioną uznać należy argumentację skargi, co do braku wykazania przez organ administracji podejmowanych prób nawiązania kontaktu ze skarżącą w celu umówienia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. Powyższemu twierdzeniu strony przeczą dokonane w sprawie, udokumentowane ustalenia faktyczne, które nie zostały skutecznie podważone przez stronę skarżącą. Co więcej, zawarte w treści skargi stwierdzenie pełnomocnika o braku wykazania przez organ podejmowanych prób nawiązania kontaktu pozostaje w wewnętrznej sprzeczności z przedstawioną w dalszej części skargi argumentacją strony, co do zasadności i skuteczności podejmowanych w tym zakresie działań procesowych organu pomocowego, jak i z zacytowanymi wyjaśnieniami złożonymi do protokołów rozpraw. W ocenie Sądu, nie znajdują również uzasadnienia podnoszone przez pełnomocnika strony argumenty, co do braku uprzedniego telefonicznego poinformowania skarżącej o zamiarze wysłania na wskazany przez nią adres pisma procesowego, jak również brak uprzedniego ustalenia, czy skarżąca przebywa pod wskazanym adresem i czy ma możliwość podjęcia korespondencji. Podkreślić należy, iż obowiązujące przepisy nie obligują organów administracji do wcześniejszego "anonsowania" kierowanych do stron postępowania pism procesowych, a negatywne skutki nieodebrania korespondencji, kierowanej do strony na prawidłowy, wskazany przez nią adres obciążają tę stronę (art. 41 k.p.a.).

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, procedujące w sprawie organy administracji obu instancji zasadnie uznały, iż postępowanie strony skarżącej wypełnia przesłankę braku współdziałania z organem, które jak wcześniej wskazano jest obowiązkiem osób korzystających z pomocy społecznej (art. 4 u.p.s.), a w świetle brzmienia art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 4a u.p.s. może stanowić powód wydania decyzji odmownej. Podkreślić przy tym należy, że odmawiając skarżącej pomocy, organy w żaden sposób nie kwestionowały jej trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, a jedynie uznały, że konieczne jest przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego, wskazując w tym zakresie na podnoszone przez stronę pogorszenie sytuacji w jakiej się znajduje, jak również na konieczność przeprowadzenia oceny rzeczywistych potrzeb skarżącej oraz ich zakresu w miejscu zamieszkania strony, co dotychczas nie było możliwe z uwagi na ogłoszony w Rzeczypospolitej Polskiej stan epidemii, a następnie stan zagrożenia epidemicznego wirusem Coivid 19 (odwołany z dniem 1 lipca 2023 r.) i wynikające z tego ograniczenia. Z materiału sprawy administracyjnej wynika dostatecznie jasno, że skarżąca nie miała woli współdziałania, mimo przychylnej postawy organu. W toku postępowania przed organem I instancji strona skarżąca bądź ignorowała wezwania organu, bądź też wskazywała, że przeprowadzenie wywiadu, w jej ocenie, nie jest zasadne i nie ma takiego obowiązku. Przy czym, co w sprawie ma istotne znaczenie, skarżąca była informowana o obowiązku przeprowadzenia wywiadu i skutkach niedochowania tej czynności. Toteż zasadnie doszło do odmowy przyznania świadczenia. Organy orzekające uzasadniając zajęte stanowisko nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Wskazać również, należy że w tej konkretnej sprawie ciążący na organie pomocowym obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej wynikał również z zaleceń zawartych w uzasadnieniu decyzji Samorządowego kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 28 lipca 2023 r., które to zalecenia, stosownie do art. 138 § 2 k.p.a., były wiążące dla organu I instancji.

Z tych powodów zarzuty skargi, co do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 w zw. art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. nie zasługują na uwzględnienie.

Natomiast odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. wskazać należy, iż zgodne z ugruntowanym poglądem orzecznictwa, sam fakt pozbawienia strony czynnego uczestnictwa w toku postępowania administracyjnego nie oznacza, że decyzja taka, choć naruszająca zasadę postępowania administracyjnego, będzie musiała zostać uchylona w trybie sądowej kontroli. Uchylenie bowiem takiej decyzji może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy strona skarżąca wykaże, że umożliwienie jej wzięcia udziału w postępowaniu, a w szczególności przedsięwzięcie konkretnych czynności procesowych, mogłoby mieć istotny wpływ na treść wydawanej decyzji. A contrario, nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji sam brak zawiadomienia strony o toczącym się postępowaniu administracyjnym w sytuacji, gdy jej czynny udział i tak nie mógłby doprowadzić do wydania rozstrzygnięcia odmiennego niż to wydane bez jej aktywnego uczestnictwa. W tak przedstawionej sytuacji uchylenie decyzji, z uwagi na naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. nie będzie miało racjonalnych podstaw i mogłoby prowadzić do przewlekłości postępowania. Zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (por. wyrok NSA z dnia 15 marca 2024 r., sygn. I GSK 287/23; wyrok NSA z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. II OSK 563/21; wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2023 r., sygn. II OSK 2157/20). W rozpoznawanej sprawie strona wywodząc zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. nie wykazała jednocześnie, iż naruszenie to uniemożliwiło dokonanie jej jakiejkolwiek czynności procesowej.

Wobec dokonanych w sposób bezsporny, wskazanych wyżej ustaleń, co do braku współpracy skarżącej z organem pomocowym Sąd za nieuzasadnione uznał również zarzuty skargi, co do naruszenia wskazanych w niej przepisów art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2 art. 38, art. 107 ust. 4 i ust. 4a u.p.s. Sąd dostrzega, iż powołany w skardze art. 38 u.p.s. reguluje instytucję zasiłku okresowego, a przedmiotem skargi jest odmowa przyznania skarżącej zasiłku celowego, jednakże przyjmuje, iż powyższe stanowi pomyłkę pisarską strony skarżącej, wynikającą prawdopodobnie z wielości wniesionych skarg.

Natomiast, co do zarzucanego naruszenia art. 15o ustawy covidowej wskazać należy, iż zgodnie z brzmieniem tej normy z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, ilekroć zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wymagane jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, w szczególności z osobą lub rodziną, które zostały poddane kwarantannie w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej, ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zamiast przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może nastąpić na podstawie: 1) rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym, a w przypadku osób niepełnosprawnych z powodu dysfunkcji narządu słuchu przy wykorzystaniu środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. z 2017 r. poz. 1824), oraz, 2) dokumentów lub oświadczenia, o których mowa w art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc lub 3) informacji udostępnionych przez podmioty, o których mowa w art. 105 tej ustawy. Z treści przywołanego przepisu wynika zatem, że możliwość odstąpienia od przeprowadzenia wywiadu w sposób określony w ustawie o pomocy społecznej wystąpi w sytuacji uzasadniającej izolację osób zobowiązanych z uwagi na Covid-19. Z uwagi na charakter omawianych czynności i ich znaczenia dla prowadzonych postępowań, odstąpienie od wywiadu przeprowadzanego w miejscu zamieszkania podmiotów zobowiązanych i z ich bezpośrednim udziałem musi być traktowane jako wyjątek od reguły. W rozpoznawanej sprawie, jak słusznie wskazywały organy administracji, wskazany wyjątek nie wystąpił, gdyż w dacie złożenia przez skarżącą wniosku z dnia 25 kwietnia 2023 r. na terenie kraju obowiązywał stan zagrożenia epidemicznego, który został już w dużej mierze opanowany, a z dniem 1 lipca 2023 r. stan ten został odwołany. Stąd też zarzut naruszenia art. 15o ustawy covidowej nie znajduje uzasadnienia.

Rekapitulując Sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł w wyroku o oddaleniu skargi w całości.

lp