Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2967/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2004 nr 39 poz 353
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia NSA Bożena Popowska sędzia del. WSA Stanisław Nitecki (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Dziosa-Płudowska po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 1914/12 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 31 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z dnia [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) odmówił A.S. reprezentowanej przez G.S. przyznania świadczenia w postaci renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu tej decyzji odwołał się do przesłanek umożliwiających przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i podkreślił, że muszą być one w pierwszej kolejności spełnione przez osobę zmarłą. Udokumentowany okres składkowy zmarłego ojca dziecka wynosi 23 lata i 20 dni, natomiast w okresie 10 lat poprzedzających powstanie niezdolności do pracy, zamiast 5 lat ustalono jedynie 1 rok i 17 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Podkreślono, że ojciec dziecka w latach 1999 – 2004 oraz 2007-2008 nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalno-rentowym. Zdaniem organu nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia, ponieważ w przerwach w pracy ojciec dziecka nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały przeszkody do objęcia i kontynuowania ubezpieczenia w celu nabycia przez ojca dziecka uprawnień do świadczeń w zwykłym trybie.

Pismem z dnia [...] G.S. wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym podkreśliła, że ojciec dziecka był wieloletnim alkoholikiem oraz chorował na serce oraz miał raka płuc, z tego też powodu nie pracował w ostatnim 10-leciu życia. Prawo do renty otrzymał od [...] 2009 r., jednakże nie zdążył jej odebrać ponieważ zmarł. Z tego powodu wnosi o przyznanie renty córce po zmarłym jej ojcu.

Decyzją z dnia [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaną na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. W motywach rozstrzygnięcia organ ten przywołał przesłanki umożliwiające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Następnie podkreślił, że w okresie od [...]1999 r. do [...] 2004 r. oraz od [...] 2007 r. do [...] 2008 r. ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub działalności gospodarczej, jak również nie był objęty ubezpieczeniem emerytalno-rentowym. Oznacza to, że powodem braku uprawnień do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie nie był stan zdrowia bądź inna okoliczność niezależna od woli ubezpieczonego. Odnosząc się do stanu zdrowia zmarłego organ podkreślił, że brak aktywności zawodowej spowodowany alkoholizmem nie może stanowić przesłanki uzasadniającej przyznanie wnioskowanego świadczenia. Pojawienie się tej choroby nie eliminuje automatycznie z rynku pracy, jakkolwiek może stanowić pewne utrudnienie w zachowaniu stabilności zatrudnienia. Odniesiono się również do sytuacji materialnej i podkreślono, że nie jest to kryterium przesądzające o przyznaniu wnioskowanego świadczenia.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła G.S. W skardze tej wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącej organ administracji nie dopełnił wszystkich wymogów wynikających z przepisów prawa, a w szczególności nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podjęcia stosownego rozstrzygnięcia. Podniosła, iż lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem dnia [...] 2009 r. przyznał zmarłemu ojcu dziecka świadczenie, jednakże nie zostało ono pobrane, ponieważ zmarł w dniu [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 414/11 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku podkreślono, że przy podjęciu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej i postanowień art. 24 § 1 pkt. 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ decyzja ta została podpisana przez tę samą osobę, która wydała decyzję w pierwszej instancji.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. W motywach rozstrzygnięcia organ ten przywołał przesłanki umożliwiające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Następnie podkreślił, że w okresie od [...]1999 r. do [...] 2004 r. oraz od [...] 2007 r. do [...] 2008 r. ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub działalności gospodarczej, jak również nie był objęty ubezpieczeniem emerytalno-rentowym. Oznacza to, że powodem braku uprawnień do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie nie był stan zdrowia bądź inna okoliczność niezależna od woli ubezpieczonego. Odnosząc się do stanu zdrowia zmarłego organ podkreślił, że brak aktywności zawodowej spowodowany alkoholizmem nie może stanowić przesłanki uzasadniającej przyznanie wnioskowanego świadczenia. Pojawienie się tej choroby nie eliminuje automatycznie z rynku pracy, jakkolwiek może stanowić pewne utrudnienie w zachowaniu stabilności zatrudnienia. Odniesiono się również do sytuacji materialnej i podkreślono, że nie jest to kryterium przesądzające o przyznaniu wnioskowanego świadczenia.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła G.S. reprezentująca [...] A.S. W skardze tej wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia, jak również zaakcentowała, że w sprawie tej zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie przedmiotowego świadczenia. Zdaniem skarżącej organ administracji nie wziął pod uwagę, że o świadczenie ubiega się nie zmarły ojciec dziecka, lecz samo dziecko, które w następstwie choroby alkoholowej ojca nie może teraz otrzymać należnego jej świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 2413/11 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu wyroku zwrócono uwagę na to, że organ administracji zobowiązany jest do przestrzegania reguł obowiązujących w ramach Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności wynikających z treści art. 7 tego aktu. Zdaniem Sądu organ administracji uchybił powyższemu unormowaniu i to w stopniu istotnym, ponieważ nie zebrał i rozważył całego materiału dowodowego w sprawie. Zwrócono uwagę na fakt, że organ administracji nie wyjaśnił wszystkich okoliczności związanych ze stanem zdrowia A.S. oraz wynikających z tego możliwości wykonywania zatrudnienia i bycia osobą ubezpieczoną. Nadto zdaniem Sądu organ administracji nie przeprowadził analizy pojęcia "szczególna okoliczność", a powinno być ono za każdym razem indywidualnie oceniane.

Decyzją z dnia [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) odmówił G.S. reprezentującej małoletnią A.S. przyznania świadczenia w postaci renty w drodze wyjątku. W motywach rozstrzygnięcia organ ten przywołał przesłanki umożliwiające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Następnie podkreślił, że w okresie od [...]1999 r. do [...] 2004 r. oraz od [...] 2007 r. do [...] 2008 r. ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub działalności gospodarczej, jak również nie był objęty ubezpieczeniem emerytalno-rentowym. Oznacza to, że powodem braku uprawnień do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie nie był stan zdrowia bądź inna okoliczność niezależna od woli ubezpieczonego. Odnosząc się do stanu zdrowia zmarłego organ podkreślił, żebrak aktywności zawodowej spowodowany alkoholizmem nie może stanowić przesłanki uzasadniającej przyznanie wnioskowanego świadczenia. Pojawienie się tej choroby nie eliminuje automatycznie z rynku pracy, jakkolwiek może stanowić pewne utrudnienie w zachowaniu stabilności zatrudnienia. Zaznaczono również, że w orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że alkoholizm nie jest wystarczająca przesłanką uzasadniającą przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Pismem z dnia [...] G.S. wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odwołaniu tym podkreślono, że organ administracji nie uwzględnił wskazówek zamieszczonych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uwzględniającego wniesioną skargę.

Decyzją z dnia [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaną na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji organ ten przybliżył wpierw stan normatywny w sprawie, a następnie uwagę swoją skupił na prezentowaniu sytuacji zdrowotnej zmarłego A.S. Tę część rozważań organ administracji oparł o dodatkowo przeprowadzone postępowanie administracyjne i podkreślił, że w okresie od [...]1999 r. do [...] 2004 r. oraz od [...] 2007 r. do [...] 2008 r. ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub działalności gospodarczej, jak również nie był objęty ubezpieczeniem emerytalno-rentowym. Nadto zaznaczył, że całkowita niezdolność do pracy została orzeczona już po śmierci ojca dziecka [...] i dopiero od dnia [...]. Dodatkowo organ zaznaczył, że brak jest dowodów na to, że zmarły w okresie wcześniejszym nie był zdolny do wykonywania zatrudnienia. Podkreślono, że zmarły od [...] do [...] przebywał w szpitalu, jednakże pobyt ten nie stanowił przeszkody w podjęciu zatrudnienia, a jak akcentuje się to w orzecznictwie sądów administracyjnych alkoholizm nie jest wystarczająca przesłanką uzasadniającą przyznanie wnioskowanego świadczenia. Odniesiono się również do sytuacji materialnej i podkreślono, że nie jest to kryterium przesądzające o przyznaniu wnioskowanego świadczenia., ponieważ przedmiotowe świadczenie przyznawane jest z ubezpieczenia społecznego, natomiast świadczenia socjalne przyznawane są według potrzeb.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła G.S. reprezentująca małoletnią A.S. W skardze tej wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia jak również naruszenie postanowień art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUZ, poprzez nieznanie jako szczególnej okoliczności długoletniej choroby alkoholowej, na skutek czego ojciec dziecka był niezdolny do pracy i z tego powodu pozostawał na bezrobociu oraz nieuwzględnienie długiego okresu ubezpieczenia. Ponadto podniosła, że organ nie uwzględnił wskazań zamieszczonych w wyroku uwzględniającym skargę na decyzję odmawiającą przyznania przedmiotowego świadczenia.

Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A.S. W uzasadnieniu orzeczenia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołano treść art. 83 i art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a także odwołano się do podstawowych zasad normujących przebieg postępowania administracyjnego. Zwrócono również uwagę na treść art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się do zagadnień merytorycznych Sąd nie dostrzegł w skarżonej decyzji takich uchybień, które jego zdaniem uzasadniałyby uwzględnienie wniesionej skargi. Zdaniem Sądu organ administracji wyjaśnił wszystkie kwestie związane ze stanem zdrowia zmarłego ojca skarżącej zgodnie z zaleceniami zamieszczonymi we wcześniejszych wyrokach. W następstwie przeprowadzonej analizy ustalono, że brak jest dowodów na to, aby A.S. podejmował leczenie związane z zespołem zależności alkoholowej, a to zaś nie może jego usprawiedliwiać i stanowić szczególnej okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUZ. Ponadto zaakcentowano, że [...]dniowy pobyt w szpitalu do czasu orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, świadczy o nieadekwatności zatrudnienia, a w konsekwencji o braku szczególnych okoliczności uzasadniających uwzględnienie zgłoszonego wniosku.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik A.S. adwokat N.S. zarzuciła powyższemu wyrokowi na postawie art. 174 pkt. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię, to jest naruszenie art. 83 ustawy e emeryturach i rentach z FUZ poprzez niewłaściwą wykładnię pojęcia "szczególne okoliczności" i wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Sąd podobnie jak wcześniej organ administracji dokonał błędnej wykładni przywołanego powyżej art. 83. Szczególne okoliczności dotyczą A.S., jednakże z uwagi na to, że w [...] zmarł, tym samym rozeznanie jego faktycznego stanu zdrowia nie jest już w pełni możliwe. Sąd podzielił stanowisko organu, że A.S. nie był zainteresowany podjęciem zatrudnienia, jednakże w sposób pobieżny wskazał motywy przyjęcia takiego stanowiska. Podstawy dla jego przyjęcia nie mogą stanowić opinie biegłych orzeczników, ponieważ opierały się wyłącznie o dostępną dokumentację, natomiast nie miał żadnych wskazówek co do rzeczywistej zdolności lub niezdolności do pracy A.S. Alkoholizm jako choroba dotyka sfery fizycznej jak i psychicznej, wręcz paraliżuje podstawowe życiowe czynności chorego, a tym bardziej czyni niezdolnym do pracy. Fakt, iż w [...] A.S. przebywał w szpitalu zaledwie [...] dni nie oznacza, że dolegliwości z jakimi się do niego zgłosił były nieistotne dla stanu zdrowia i funkcjonowania. Nadto zaznaczono, że według oświadczeń skarżącej i G.S., choroba alkoholowa uniemożliwiała podjęcie pracy. Dodatkowym argumentem przemawiającym za tym, że A.S. nie mógł podjąć pracy była rozwijająca się choroba nowotworowa. Orzeczenie o niezdolności do pracy wydane zostało, krótko przed zgonem, a to oznacza, że dolegliwości związane z tą chorobą musiały pojawić się wcześniej, a nabiera to dodatkowego znaczenia, gdy uwzględni się chorobę alkoholową. Okolicznością przemawiającą za występowaniem szczególnej okoliczności jest długi okres ubezpieczenia jaki posiadał A.S., który wskazuje na to, że nie uchylał się on od podjęcia zatrudnienia i gdyby nie śmierć to podjąłby zatrudnienie. Przy tym podkreślono, że orzeczenie uderza w skarżącą, ponieważ uniemożliwia jej uzyskanie przedmiotowego świadczenia i utrudnia jej start w dorosłe życie, a praktycznie pozbawia możliwości podjęcia studiów dziennych. W konsekwencji uznano, że okoliczności życiowe zmarłego jak również obecny stan jego córki uzasadniają przyjęcie, że występuje szczególna okoliczność uzasadniającą przyznanie przedmiotowego świadczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a nadto nie zachodzi również jakakolwiek z przesłanek, o których mowa w art. 189 wskazanej ustawy, które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez A.S. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 1914/12 Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W przedmiotowej skardze postawiono w zasadzie tylko jeden zarzut, a mianowicie naruszenie prawa materialnego sprowadzające się do błędnej wykładni art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a w szczególności pojęcia "szczególne okoliczności". Wadliwość przyjętej wykładni przywołanego pojęcia sprowadza się do tego, że Sąd pierwszej instancji, podobnie jak organy administracji przyjął, że A.S. nie był zainteresowany podjęciem zatrudnienia przy równoczesnym stanie zdrowia umożliwiającym mu podjęcie pracy. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną pominięto fakt, że alkoholizm jako choroba dotyka sfery fizycznej jak i psychicznej i wręcz paraliżuje podstawowe czynności życiowe chorego, a tym bardziej czyni go niezdolnym do podjęcia zatrudnienia, a skarżąca jak jej matka G.S. zgodnie twierdzą, że choroba alkoholowa uniemożliwiała mu podjęcie pracy. Dodatkowym argumentem przemawiającym za przyjęciem występowania szczególnej okoliczności była rozwijająca się u A.S. a choroba nowotworowa, która w towarzystwie choroby alkoholowej uniemożliwiała podjęcie zatrudnienia. Z tak sformułowanego zarzutu wadliwej wykładni art. 83 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wyłania się także inny zarzut, a mianowicie zarzut naruszenia art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego sprowadzający się do wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego, w ramach którego nie wyjaśniono wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.

W ramach tak sformułowanego zarzutu w pierwszej kolejności przyjdzie przywołać treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z nim ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że przedmiotowe świadczenie przyznawane jest w warunkach uznania administracyjnego, a organ administracji przed wydaniem stosownego rozstrzygnięcia obowiązany jest do przeprowadzenia wykładni znajdującego się w nim pojęcia "szczególnych okoliczności". Fakt, iż w oparciu o wskazany przepis decyzja podejmowana jest w warunkach uznania administracyjnego nakłada na organ administracji obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tak, aby mógł w sposób obiektywny dokonać wyboru następstwa prawnego.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że organy administracji w sposób właściwy przeprowadziły postępowanie dowodowe, zgodnie ze wskazaniami zamieszczonymi w wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 lutego 2012 r., dotyczącymi wyjaśnienia stanu zdrowia A.S. oraz wynikających z niego możliwości zatrudnienia i bycia osobą ubezpieczoną. Podkreślić należy, że stosownie do postanowień art. 7 oraz art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego prowadzenie postępowania dowodowego jest obowiązkiem organu administracji i to ten podmiot zawiązanego stosunku prawnego odpowiada za prawidłowe przeprowadzenie tego elementu postępowania administracyjnego, jednakże nie można tracić z pola widzenia również i postanowień zamieszczonych w przywołanym art. 7 wyżej wymienionego Kodeksu, a stanowiących, iż organ administracji podejmuje na wniosek stron działania zmierzające do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie. Unormowanie takie zakłada aktywny udział strony postępowania administracyjnego w postępowaniu dowodowym, zwłaszcza wówczas, gdy strona tego postępowania stara się wykazać występowanie określonych sytuacji i jest w praktyce jedynym podmiotem, który dysponuje stosowną wiedzą i dostępem do dokumentów. W przypadkach przewidzianych art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a związanych z występowaniem "szczególnej okoliczności" aktywność wykazywać musi nie tylko organ administracji, ale w szczególności strona takiego postępowania, ponieważ to ona stara się wykazać, iż tego typu sytuacja zachodzi. Zatem strona nie może zajmować pozycji biernej, lecz winna w sposób aktywny uczestniczyć w postępowaniu dowodowym i przedkładać organowi prowadzącemu wszystkie dowody pozwalające mu uznać, że "szczególna okoliczność" występuje, tym bardziej, że organ do wielu dokumentów i dowodów mających istotne znaczenie nie ma dostępu.

Przedstawione powyżej rozważania mają znaczenie z tego powodu, że w skardze kasacyjnej zarzucono organom administracji oraz Sądowi pierwszej instancji, że podmioty te dysponowały jedynie dostępną dokumentacją, natomiast osoby bliskie zmarłemu A.S. zgodnie twierdzą, że z uwagi na chorobę alkoholową nie mógł podjąć zatrudnienia. Dodatkowo podkreślono, że niemożność podjęcia zatrudnienia spowodowana była rozwojem choroby nowotworowej.

Argumenty podnoszone w skardze kasacyjnej nie mogą zostać uwzględnione, ponieważ organ administracji przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe w kierunku i w zgodzie ze wskazaniami zamieszczonymi w wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 lutego 2012 r. W ramach tego postępowania strona mogła zgłaszać dodatkowe dowody i dokumenty, które pozwoliłyby organowi na stwierdzenie występowania "szczególnej okoliczności" uzasadniającej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W ramach tego postępowania organ administracji zobligowany był do ustalenia, że A.S. ze względu na całkowitą niezdolność do pracy nie mógł dopełnić wymogów wynikających z przepisów prawa do otrzymania stosownego świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Zgromadzony przez organ administracji materiał dowodowy nie dał mu podstawy do uznania, że A.S. z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy nie mógł dopełnić wymogów do otrzymania należnego mu świadczenia. Podkreślić należy, że formalne orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy wydane zostało [...], a zatem na niespełna [...] przed jego śmiercią, ponadto z dostępnych akt wynika, że A.S. w okresie ostatnich dziecięciu lat jedynie przez [...] dni przebywał w szpitalu i miało to miejsce w [...]. Oznacza to, że dostępne organowi administracji dowody nie dają podstaw do przyjęcia stanowiska prezentowanego w skardze kasacyjnej. Podkreślenia wymaga także i to, że brak aktywności zawodowej spowodowany chorobą w tym także chorobą alkoholową otwiera możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia, jednakże sytuacja ulega zmianie, gdy osoba taka nie podejmuje żadnych działań zmierzających do przezwyciężenia zaistniałej sytuacji, a w szczególności nie podejmuje stosownego leczenia, to nie można oczekiwać od organu administracji, że uzna występowanie szczególnej okoliczności (zob. wyrok NSA z dnia 17. 04. 2013 r. sygn. akt I OSK 8/13 Lex 1336416). Z przedłożonych akt administracyjnych wynika, że A.S. nie podejmował formalnych działań zmierzających do przezwyciężenia swojej sytuacji, a w szczególności nie podjął leczenia w związku z chorobą alkoholową, jak również brak jest dowodów potwierdzających podjęcie leczenia w związku z chorobą nowotworową. W tej sytuacji twierdzenia A. i G.S. nie znajdują potwierdzenia w dokumentach pozwalających je zweryfikować. Brak takich dowodów nie daje podstaw do opowiedzenia się za stanowiskiem osób najbliższych dla A.S. W tej sytuacji zarzuty formułowane w skardze nie posiadają żadnego zakotwiczenia w materiale dowodowym sprawy i nie znajdują w nim potwierdzenia.

W świetle przeprowadzonych rozważań uznać należy, że sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy zinterpretował obowiązujące unormowania prawne oraz dokonał właściwej oceny działań podejmowanych przez organy administracji, wobec tego uznać należy, że zarzut naruszenia art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUZ, jest nieuzasadniony.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.