Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 491/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 4 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2024 roku sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 15 kwietnia 2024 r. znak SKO.4141.82.24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. MR


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 kwietnia 2024 r., nr SKO.4141.82.24 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 572) – dalej: k.p.a.; art. 17 , art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz.323) – dalej: u.ś.r., w zw. z at. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.); Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Działoszyn z dnia 23 stycznia 2024 r., znak MGOPS.ŚP.5221.85.2024 o odmowie przyznania J. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką J. S..

Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że z wnioskiem o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił w dniu 20 listopada 2023 r., przedkładając jednocześnie kserokopię orzeczenia komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. uznającego J. S. za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji.

W następstwie przeprowadzonego w dniu 12 grudnia 2023 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe wraz z niepełnosprawną matką oraz niepełnosprawnym bratem K. S., który legitymuje się orzeczeniem komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Jedynym źródłem utrzymania rodziny są prace dorywcze wykonywane przez skarżącego. Wymagająca opieki J. S., zgodnie z oświadczeniem strony choruje na [...], [...], [...], ma [...] oraz problemy z [...]. Porusza się samodzielnie o lasce, nie wymaga w tym zakresie pomocy innych. Zarówno samodzielnie spożywa posiłki, które jest w stanie przygotować sobie sama, jak i przyjmuje przepisane jej leki. Jest pampersowana, ale nie wymaga pomocy w czynnościach pielęgnacyjnych. Wymaga natomiast pomocy w ubraniu się, wykupieniu lekarstw, a także kontroli ze strony innej osoby, w zakresie zakręcenia wody czy też wyłączenia gazu. Skarżący oświadczył, że sprawuje opiekę całodobowo jednak nie jest to opieka wyłączna, gdyż podczas jego nieobecności opiekę nad matką sprawuje brat. Wyjaśnił też, iż z uwagi na sprawowaną opiekę nie podejmuje zatrudnienia. Z treści sporządzonego wywiadu środowiskowego wynika nadto, iż przed datą 12 grudnia 2023 r. pracownicy organu pomocowego podejmowali trzykrotnie próby przeprowadzenia wywiadu, które okazały się bezskuteczne z uwagi na nieobecność skarżącego w domu. Pracownicy ustalili, na podstawie informacji uzyskanych od matki i brata skarżącego, że nadużywa on alkoholu, jest w stosunku do nich agresywny, co skutkowało wdrożeniem wobec rodziny procedury "niebieskiej karty". Zgodność powyższych ustaleń z istniejącym stanem faktycznym skarżący potwierdził własnoręcznym podpisem.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 23 stycznia 2024 r. Burmistrz Miasta i Gminy Działoszyn odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie ustawowej przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. ( w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.), to jest przesłanki cezury czasowej powstania niepełnosprawności J. S.. Ponadto w uzasadnieniu wydanej decyzji organ zakwestionował spełnienie przesłanki związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez stronę opieką, a brakiem jej aktywności zawodowej (art. 17 ust. 1 u.ś.r.)

W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucał naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13. Wnosił o uchylenie kwestionowanej decyzji organu I instancji i przyznanie wnioskowanego świadczenia.

W toku postępowania między instancyjnego, skarżący na wezwanie organu odwoławczego wyjaśnił w dniu 10 kwietnia 2024 r., że sprawuje opiekę nad niepełnosprawną [...] letnia matka oraz niepełnosprawnym ([...]) [...] letnim bratem. Brat jest uprawniony do renty socjalnej. Skarżący ma jeszcze siostrę, która zamieszkuje ze swoją rodziną około [...] km od miejsca zamieszkania skarżącego i sporadycznie pomaga w opiece nad matką. Skarżący potwierdził schorzenia matki, co dokumentował przedłożoną dokumentacją medyczną i wyjaśnił, że wymaga ona pomocy w ubraniu, jak również asekuracji podczas przemieszczania się. Matka korzysta z pieluchomajtek, które samodzielnie zmienia w ciągu dnia. Samodzielnie wykonuje czynności toaletowe, wymaga pomocy w kąpieli, jednak tę czynność raz w tygodniu wykonuje siostra skarżącego. Samodzielnie spożywa przygotowane posiłki oraz przepisane lekarstwa. Matka skarżącego większość czasu spędza w pozycji lezącej , potrafi sama zmienić pozycje ciała, jak jest ładna pogoda wychodzi przed dom w towarzystwie innej osoby. Ponadto skarżący zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa domowego sprząta, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie, przygotowuje opał, dba o porządek na posesji. We wszystkich czynnościach pomaga mu brat, który sprawuje bieżącą opiekę nad matką, kiedy skarżący jest poza domem lub jest zajęty wykonywaniem obowiązków domowych. Skarżący wyjaśnił nadto, iż z wykształcenia jest [...] jednak po zakończeniu służby wojskowej nie podjął pracy na etacie lecz pomagał rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, do roku [...]. Od tego czasu utrzymuje się z prac dorywczych, ostatnio pracował jako [...] na przełomie października i listopada 2023 r., roznosząc [...] na terenie gminy D., w wymiarze czasu pracy 8 godzin dziennie. Jest zarejestrowany jako bezrobotny, celem posiadania ubezpieczenia zdrowotnego.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 15 kwietnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazując na podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia, Kolegium podkreśliło, iż z dniem 1 stycznia 2024 r. zaczęły obowiązywać znowelizowane przepisy u.ś.r. regulujące warunki przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429). Zgodnie z art. 63 ustawy nowelizującej w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Tym samym, mając na uwadze, iż przedmiotowy wniosek skarżącej został złożony przed dniem 31 grudnia 2023 r. niezbędnym jest zbadanie, czy do w/w daty skarżąca nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych. Uwzględniając powyższe Kolegium przywołało treść przepisów u.ś.r. regulujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Odwołując się w obszerny sposób do poglądów wyrażonych w orzecznictwie sądów administracyjnych, Kolegium podkreślało szczególny charakter świadczenia pielęgnacyjnego, którego beneficjentem nie jest osoba niepełnosprawna, a jej opiekun, dla którego przedmiotowe świadczenie ma stanowić formę rekompensaty utraty możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów w związku ze sprawowaną opieką nad osobą niepełnosprawną. świadczenie nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia, czy też konieczność rezygnacji z niego w związku ze sprawowaną opieką. Świadczenie to stanowi bowiem rekompensatę utraconego dochodu osoby, która podjęła się sprawowania tej opieki, dobrowolnie pozbawiając się tym samym możliwości zarobkowania. Świadczenie to nie może stanowić alternatywnego dochodu, a jego przyznanie jest możliwe między innymi w przypadku wykazania istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Tym samym art. 17 ust. 1 u.ś.r. winien być stosowany wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zarobkowej. Stąd też przyznanie tego świadczenia, wymaga spełnienia przez wnioskodawcę ustawowo określonych przesłanek, jak również wykazania istnienia związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a sprawowaną opieką. Kolegium wskazało również, że w sytuacji, gdy opieka nad osobą niepełnosprawną jest współdzielona z innymi osobami, co w ocenie organu miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, to brak jest podstaw do uznania istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a sprawowaną opieką.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium stwierdziło, iż, pomimo że matka skarżącego J. S. legitymuje się orzeczeniem właściwego organu o niepełnosprawności w stopniu znacznym, a wnioskodawca należy do podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., to z dokonanych w sprawie w sposób bezsporny wynika, że skarżący nie spełnił ustawowej przesłanki, to jest rezygnacji z aktywności zawodowej w związku ze sprawowaną opieką. Zdaniem organu, który nie kwestionuje stanu zdrowia niepełnosprawnej J. S., zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym oświadczenia strony, co do charakteru sprawowanej opieki oraz wykonywanych czynności opiekuńczych względem matki, prowadzi do wniosku, iż nie mają one charakteru całodobowego i tak absorbującego aby uniemożliwiały podjęcie skarżącemu jakiejkolwiek aktywności zawodowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Powyższe zdaniem organu potwierdza fakt aktywności skarżącego na przełomie października i listopada 2023 r. w pełnym, 8 godzinnym wymiarze czasu pracy. Co więcej w bieżącej opiece nad matką pomaga skarżącemu jego brat i siostra, która wykonuje niektóre czynności pielęgnacyjne względem matki. Pozostałe wskazywane przez skarżącego obowiązki sprowadzają się w zasadzie do prowadzenia gospodarstwa domowego, które stanowią czynności życia codziennego, wykonywane także przez osoby aktywne zawodowo. Wobec powyższego Kolegium uznało, iż w sprawie nie spełniona została przesłanka związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, co z kolei uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie żądania strony w przedmiotowym zakresie.

Za uzasadniony Kolegium uznało natomiast zarzut odwołania, co do nieuzasadnionego zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1 b u.ś.r., który to przepis, wskazanym przez stronę wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 uznany został za niekonstytucyjny w części w jakiej różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę od momentu (wieku) powstania niepełnosprawności osoby zaopiekowanej. Niemniej jednak, wobec braku spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powyższe pozostaje bez wpływu na wynik rozstrzygnięcia.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucał naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i wadliwe uznanie, że niepodejmowanie przez skarżącego aktywności zawodowej z uwagi na sprawowana opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji nie wypełnia ustawowych przesłanek przemawiających za przyznaniem skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Strona wnosiła nadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego wskazywał, iż wbrew argumentacji organu brak jest podstaw do uznania, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nieustannej, całodobowej, a tym samym za nieuzasadnione uznać należy stwierdzenie, iż opieka sprawowana przez skarżącego nie może być uznana za opiekę "stałą i długoterminową", w sytuacji, gdy ma ona na celu zaspokojenie normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjonalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności nie jest sobie w stanie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarga J. S. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935) - dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie z żądaniem rozpoznania skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym wystąpił pełnomocnik skarżącego w treści wniesionej skargi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu po zapoznaniu się z zarzutami i wnioskami skargi w zakreślonym prawem terminie nie żądało przeprowadzenia rozprawy,

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi J. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 15 kwietnia 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Działoszyn z dnia 23 stycznia 2024 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką J. S..

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) - dalej: u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Wskazać bowiem należy, iż z dniem 1 stycznia 2024 r., na podstawie art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.) – dalej: u.ś.w., ustawodawca dokonał nowelizacji przepisów u.ś.r., w tym między innymi jej art. 17 ust. 1, z treści którego wynika, iż w aktualnym stanie prawnym, o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogą ubiegać się osoby w nim wymienione sprawujące opiekę jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia.

Skarżący domaga się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Nie ulega zatem wątpliwości, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym, uwzględniając wiek osoby wymagającej wsparcia ze strony bliskich, świadczenie to nie może być przyznane skarżącemu. Mając jednak na uwadze fakt, iż złożenie wniosku przez skarżącego o przyznanie przedmiotowego świadczenia miało miejsce przed dniem 31 grudnia 2023 r., niezbędnym jest odwołanie się do przepisów intertemporalnych, to jest do art. 63 ust. 1 u.ś.w., który stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Sąd rozpoznający niniejszą skargę podziela wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż ustalając zakres stosowania powołanego wyżej przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w. uwzględnić należy art. 24 ust. 2 u.ś.r., który stanowi, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasadniczo zatem momentem uzyskania prawa do świadczenia rodzinnego (w rozpatrywanej sprawie - świadczenia pielęgnacyjnego) jest data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożono skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (to jest przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Wyżej wymieniona regulacja nie będzie natomiast mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. nie było możliwe z tej przyczyny, że wnioskodawca nie spełniał wszystkich wynikających z przepisów u.ś.r. warunków (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 kwietnia 2024 r., II SA/Łd 104/24; wyrok WSA w Warszawie z 15 marca 2024 r., I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 20 marca 2024 r., II SA/Go 629/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie bezsporne pozostaje, że wymagająca opieki J. S. legitymuje się orzeczeniem komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. uznającego ją za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, co w myśl art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r. oznacza, iż wyżej wymieniona zalicza się do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, że J. S. jest synem wymagającej opieki J. S., co oznacza, iż na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki wynikający z art. 129 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Wobec powyższego uznać należy, że skarżący należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie w sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Natomiast zasadniczą istotą sporu pomiędzy stronami postępowania pozostaje kwestia wykazania przez skarżącego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, co uzasadniałoby pozytywne rozpatrzenie zgłoszonego w dniu 20 listopada 2023 r. żądania.

Wskazać należy, że powołanego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w nim osobom. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Podkreślenia również wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (bądź niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 716/21; z 2 lutego 2017, I OSK 2201/15; wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20; wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., III SA/Kr 634/21; wyroki WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21; z 16 września 2021 r., III SA/Gd 563/21; wyroki WSA w Olsztynie z 21 października 2021 r., II SA/Ol 708/21, z 21 października 2021 r., II SA/Ol 776/21; wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Związek między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, gdyż nie każda osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga opieki w rozmiarze wykluczającym podjęcie przez opiekuna zatrudnienia. Wyklucza to automatyzm w przyjęciu, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sprawuje opiekę uniemożliwiającą zatrudnienie lub wymuszającą rezygnację z niego, a także że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do uznania istnienia takiego związku i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym co należy podkreślić ustalanie tego związku nie może jednakże również prowadzić do podważania stanu zdrowia i treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, skoro na konieczność jej sprawowania wskazał uprawniony do wydania takiego orzeczenia organ (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 31 marca 2023 r., II SA/Rz 159/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza bowiem jeszcze o tym, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy osób drugich. Z kolei pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 marca 2023 r., IV SA/Wr 705/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym, co istotne ów stały i długoterminowy charakter opieki nie może być utożsamiany z wykonywaniem czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Poznaniu z 16 marca 2023 r., II SA/Po 806/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia jednak wymaga, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności wraz ze stosownymi wskazaniami co do konieczności zapewnienia takiej opieki automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych w takim zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki istnienia związku przyczynowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź zakres czynności w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Słuszne jest zatem, aby w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy zatem każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju i stopnia jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia itp., co jest niezbędne dla ustalenia, czy w okolicznościach danej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20 z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19; wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 stycznia 2023 r., II SA/Łd 1005/22; wyrok WSA we Wrocławiu z 15 lutego 2023 r., IV SA/Wr 521/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze Sąd rozpoznający przedmiotową skargę stwierdza, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym przedłożone do akt oświadczenia strony, co do zakresu i charakteru świadczonej opieki oraz przeprowadzony wywiad środowiskowy czynią zasadnym twierdzenie organu, co do niewykazania istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Nie bagatelizując stanu zdrowia J. S., jak również nie kwestionując ustalonego stopnia jej niepełnosprawności, do czego zarówno Sąd, jak i procedujące w sprawie organy administracji nie są upoważnione, podkreślenia jednak wymaga, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie zauważyło, iż powoływany przez skarżącego zakres czynności, wykonywanych przez stronę osobiście, jak również fakt sprawowania tej opieki wspólnie z bratem skarżącego, nie wykluczał całkowicie podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomimo, co nie budzi wątpliwości, codziennego charakteru świadczonej opieki, stwierdzić należy, iż opieka ta sprowadzała się w istocie do typowych czynności dnia codziennego (przygotowywania i podawania posiłków, robienie zakupów, sprzątania domu i obejścia, załatwiania spraw urzędowych,), wykonywanych przez osoby na co dzień pracujące zawodowo, w tym również przez osoby godzące aktywność zawodową ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Natomiast wskazywane przez skarżącego czynności stricte opiekuńcze nad matką, to jest podawanie lekarstw, pomoc w ubieraniu, czy zapewnienia matce niezbędnego towarzystwa podczas jej przebywania na podwórku, nie stanowią w ocenie Sądu czynności, które uniemożliwiałyby skarżącemu podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Jak wynika bowiem z akt sprawy niepełnosprawna matka skarżącego nie jest osobą całkowicie niesamodzielną i niepełnosprawna ruchowo. Wręcz przeciwnie, na co wskazywał w toku postępowania administracyjnego sam skarżący matka samodzielnie spożywa przygotowane posiłki, zażywa podane lekarstwa, samodzielnie porusza się w obrębie domu i poza nim przy pomocy laski. Samodzielnie wykonuje czynności higieniczne, korzysta z pieluchomajtek, które sama wymienia w ciągu dnia. Nie sposób również pominąć tej okoliczności, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego w sprawowanej opiece nad matką pomaga mu brat K. S., z którym wspólnie zamieszkuje. Sąd ma na uwadze, iż z akt sprawy wynika, że brat skarżącego jest osobą niepełnosprawna w stopniu znacznym, jednak jak bezspornie wynika z wyjaśnień strony, pomaga on w bieżącej opiece nad matką, a wręcz ją sprawuje w okresie nieobecności skarżącego lub kiedy skarżący zajęty jest innymi sprawami. Co więcej część czynności higienicznych względem matki (kąpiel) wykonuje siostra skarżącego, która zamieszkuje w odległości około [...] km od miejsca zamieszkania matki. Istotnym zdaniem Sądu pozostaje również ta okoliczność, że pomimo podnoszonej konieczności opieki uniemożliwiającej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, skarżący był w stanie wykonywać prace zlecone, w pełnym 8 godzinnym wymiarze czasu pracy.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu za prawidłowe uznać należy stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż opiekę nad niepełnosprawną matką skarżący sprawuje wspólnie z bratem, który w znacznym zakresie pomaga stronie w wykonywanych przez niego czynnościach opiekuńczych, jak również korzysta w tym zakresie z pomocy siostry. Tym samym procedujące w sprawie organy obu instancji zasadnie uznały, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że w sprawie spełniona została przesłanka istnienia związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, którą co jeszcze raz należy wyraźnie podkreślić należy rozumieć jako faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia, czy też konieczność rezygnacji z niego w związku ze sprawowaną opieką, a nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną. Stąd też zarzut skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zasługuje na uwzględnienie.

Jednocześnie Sąd stwierdza, iż procedujące w sprawie organy administracji działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa, w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne (art. 7 k.p.a.), jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.) uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienia wydanych rozstrzygnięć odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

P.K.