Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 813/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 pkt 7
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie: Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 marca 2024 r. w sprawie ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 listopada 2023 r., nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 22 września 2023 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 06 listopada 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 22 września 2023 r., [...], w przedmiocie zmiany wysokości odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w M. .

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że J. K. - ojciec D. B. - mocą decyzji Prezydenta Miasta K. (dalej również jako: "Prezydent" albo "organ I instancji") z dnia 13 sierpnia 2021 r., nr [...], został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w M. na czas nieokreślony. Przyjęcie do placówki nastąpiło w dniu [...] sierpnia 2021 r.

Decyzją z dnia 11 lutego 2022 r., nr [...], Prezydent ustalił D. B. wysokość opłaty za pobyt ojca J. K. w domu pomocy społecznej: za okres od dnia [...] sierpnia 2021 r. do dnia [...] sierpnia 2021 r. w kwocie [...]zł. oraz od miesiąca września 2021 r. w kwocie [...]zł miesięcznie.

Następnie decyzją z dnia 14 kwietnia 2023 r., [...], Prezydent Miasta K., zmienił powyższą decyzję, jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia z dnia 29 maja 2023 r., nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Również kolejna decyzja Prezydent Miasta K. z dnia 31 lipca 2023 r., nr [...], została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze - decyzją z dnia 15 września 2023 r., nr [...], a sprawa została przekazana do rozpatrzenia organowi I instancji.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 22 września 2023 r., [...], postanowił: 1) ustalić D. B. wysokość opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w M.: od miesiąca sierpnia 2022 r. do miesiąca października 2022 r. na kwotę [...]zł. miesięcznie, od miesiąca listopada 2022 r. do miesiąca stycznia 2023 r. na kwotę [...]zł. miesięcznie, od miesiąca lutego 2023 r. do miesiąca marca 2023 r. na kwotę [...]zł. miesięcznie, od miesiąca kwietnia 2023 r. na kwotę [...]zł. miesięcznie; 2) odmówił D. B. zwolnienia z opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w M.; 3) wskazał, że ustaloną opłatę należy wpłacać na rachunek bankowy Ośrodka do 5. dnia każdego miesiąca za dany miesiąc oraz 4) nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W jej uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że D. B. jest jedną z dwóch osób zobowiązanych do opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że opłata J. K. za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w M. zgodnie z decyzją z dnia 13 sierpnia 2021 r. (zmienionej decyzją z dnia 29 sierpnia 2022 r.) od miesiąca sierpnia 2022 r. do miesiąca października 2022 r. wynosiła [...] zł., natomiast od miesiąca listopada 2022 r. stanowiła kwotę [...]złotych, co stanowiło 70% otrzymywanego przez niego świadczenia i nie zabezpieczało w całości miesięcznego kosztu jego pobytu w Domu Pomocy Społecznej w M., który do miesiąca stycznia 2023 r. wynosił [...] złotych, natomiast zgodnie z zarządzeniem nr [...] Starosty [...] z dnia 19 stycznia 2023 r. od miesiąca lutego 2023 r. wynosi [...] zł. W związku z waloryzacją rent i emerytur w marcu 2023 r. uległa zmianie sytuacja materialna J. K. i zgodnie z decyzją z dnia 14 kwietnia 2023 r., jego opłata za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w M. od miesiąca kwietnia 2023 r. wynosi [...] zł. Z tego względu do dopłaty za pobyt J. K. w tym Domu przez osoby zobowiązane pozostaje od miesiąca sierpnia 2022 r. do miesiąca października 2022 r. kwota [...]zł., od miesiąca listopada 2022 r. do miesiąca stycznia 2023 r. kwota [...]zł., od miesiąca lutego 2023 roku do miesiąca marca 2023 r. kwota [...]zł., natomiast od miesiąca kwietnia 2023 r. - [...] zł. miesięcznie. Uwzględniając zasadę proporcjonalności, na jedną osobę zobowiązaną do ponoszenia opłaty za pobyt J. K. w Domu Pomocy Społecznej w M. przypada: od miesiąca sierpnia 2022 r. do miesiąca października 2022 r. kwota [...]zł., od miesiąca listopada 2022 r. do miesiąca stycznia 2023 r. kwota [...]zł., od miesiąca lutego 2023 r. do miesiąca marca 2023 r. kwota [...]zł., od miesiąca kwietnia 2023 r. do miesiąca czerwca 2023 r. kwota [...]zł., a od miesiąca lipca 2023 r. - [...] zł. miesięcznie.

Odnosząc się do wniosku strony o zwolnienie jej od ponoszenia ustalonej opłaty Prezydent wyjaśnił, że całokształt okoliczności sprawy nie wskazuje, by w sprawie zachodził szczególny przypadek uprawniający do zwolnienia D. B. z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w M.. Organ I instancji ustalił na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 22 czerwca 2023 r., że D. B. deklaruje, że jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem W. , pomimo że syn przebywa w Ośrodku/Placówce leczenia uzależnień "X." w O.. Przewidywany czas pobytu w tym ośrodku to dwa lata. Strona utrzymuje się z wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł. miesięcznie oraz diety radnej w wysokości [...] zł. miesięcznie. D. B. nie przedłożyła stosownych zaświadczeń potwierdzających kwoty dochodów, pomimo, że została o to poproszona. Dochód rodziny wynosi [...] zł. miesięcznie, co na osobę w rodzinie stanowi kwotę [...]złotych. Dochód ten jest wyższy o kwotę [...]zł. od 300 % kwoty kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie, które wynosi [...] zł., zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W. B. zdaniem matki realizuje obowiązek szkolny w trybie on-line, ma indywidualny tok nauczania.

D. B. w 2021 r. przesłała do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. kontrakt dotyczący pobytu syna W. B. w Ośrodku/Placówce w Y. - kontrakt ten obejmował okres pobytu w okresie od 24 maja 2021 r. do 24 grudnia 2021 r. Natomiast podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego strona oświadczyła, że syn W. przebywa w Ośrodku/Placówce leczenia uzależnień "X." w O. świadczącym usługi bytowe, opiekuńcze i wspomagające. Aktualnie D. B. nie przedłożyła żadnego dokumentu potwierdzającego pobyt syna na terapii leczenia uzależnień, a jedynie przekaz pocztowy potwierdzający przesłanie kwoty w wysokości [...] zł. określonej jako "kieszonkowe" dla W. B. przebywającego pod adresem "X.". Pojęcie "kieszonkowe" nie jest jednoznaczne z uiszczeniem opłaty za pobyt syna w Ośrodku/Placówce dla osób uzależnionych. Strona nie udokumentowała pobytu syna w placówce, pomimo że została o to poproszona. D. B. oświadczyła, że pomaga swojej matce w formie usługowej i finansowej. Nie ma na to potwierdzenia, gdyż kwotę w wysokości [...] złotych miesięcznie przekazuje w formie gotówki. Matka strony jest objęta pomocą w formie usług opiekuńczych przyznanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K..

Odnosząc się do podnoszonych argumentów dotyczących zaniedbywania przez J. K. obowiązków rodzinnych i uchylania się przez niego od łożenia na utrzymanie swoich dzieci, organ wskazał, że pomimo wielokrotnych próśb D. B. nie przedłożyła na to stosownych dokumentów, a jedynie odniosła się do wyroku sądu rozwiązującego związek małżeński jej rodziców z dnia 19 grudnia 1989 r. oraz wyroku sądu dotyczącego ustalenia wysokości alimentów na rzecz małoletnich powodów, sygn. akt PIIIC.[...] z dnia 29 lipca 1980 r. Organ podkreślił, że w licznej korespondencji prowadzonej z D. B. i pomimo jego wielokrotnych próśb strona nie przedłożyła stosownych dokumentów potwierdzających te fakty, tj. strona nie udokumentowała faktu kontynuowania edukacji przez syna, kontynuowania przez niego terapii oraz faktu braku wywiązywania się przez ojca z obowiązków rodzinnych.

D. B. wniosła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc zarzuty naruszenia:

1. art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej również: "ustawa" albo "u.p.s.") przez błędne przyjęcie, że nie spełnia ona jakiejkolwiek przesłanki pozwalającej na zwolnienie jej z opłaty;

2. art. 7, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej jako: "K.p.a.") poprzez zaniechanie głębszej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności pominięcie przez organ istotnych okoliczności faktycznych w postaci braku wywiązywania się przez ojca wobec niej z obowiązku alimentacyjnego i sprawowania przez odwołującą się opieki nad chorującą matką;

3. pominięcie i niezastosowanie się przez organ do wytycznych zawartych w decyzjach Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 maja 2023 r. i z dnia 15 września 2023 r.

Rozpoznając wniesione odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze przedstawiło w pierwszej kolejności przepisy ustawy o pomocy społecznej mające zastosowanie w niniejszej sprawie, a następnie wskazało, że w kontrolowanej sprawie prawidłowo organ I instancji ustalił, że D. B. jest osobą zobowiązaną do opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w M.. Jako że ustalona J. K. opłata za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 70% otrzymywanego przez niego świadczenia nie zabezpiecza w całości miesięcznych kosztów jego pobytu w tym domu, konieczność uiszczenia pozostającej do dopłaty kwoty obciąża podmioty, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3 u.p.s., w tym jego córkę - D. B.. Z uwagi na fakt, że od miesiąca sierpnia 2022 r. do miesiąca października 2022 r. mieszkaniec ponosił odpłatność w wysokości [...] zł. miesięcznie, w okresie od listopada 2022 r. do marca 2023 r. w wysokości [...] zł. miesięcznie, w okresie od kwietnia 2023 r. w wysokości [...] zł., różnica pomiędzy średnim miesięcznym kosztem jego utrzymania a wnoszoną przez niego opłatą wynosi w okresie od miesiąca sierpnia 2022 r. do miesiąca października 2022 r. [...] zł miesięcznie, od miesiąca listopada 2022 r, do miesiąca stycznia 2023 r. [...] zł miesięcznie, od miesiąca lutego 2023 r. do miesiąca marca 2023 r. [...] zł. miesięcznie od miesiąca kwietnia 2023 r. - [...] zł. miesięcznie. Połowa kwoty tych różnic - jak trafnie zauważył organ I instancji - przypada na odwołującą się, natomiast druga połowa przypada na drugą ze zobowiązanych osób.

W związku ze zmianą od dnia 01 lutego 2023 r. średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w M. oraz waloryzacją świadczenia emerytalnego J. K. Organ I instancji w kontrolowanej sprawie zgodnie z art. 106 ust. 5 u.p.s. uprawniony i zobowiązany był do zmiany decyzji w przedmiocie wysokości odpłatności Odwołującej się za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w drodze decyzji administracyjnej. Organ I instancji w zaskarżonej decyzji prawidłowo określił przypadającą na Odwołującą się ustawową wysokość odpłatności. Dochód na osobę w rodzinie Odwołującej się w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. wynosi [...] zł. Kwota ta jest wyższa niż 300% kryterium dochodowego osoby w rodzinie, o którym mowa w § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z dnia 14 lipca 2021 r. (Dz.U. z 2021 r. poz. 1296), tj. kwoty 1 800,00 zł. (300% x 600,00 zł). Kwota dochodu pozostająca po wniesieniu przez Odwołującą się opłaty w zmienionej wysokości jest wyższa niż 300% tego kryterium (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s.).

Odnosząc się do treści art. 64 ustawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że z uwagi na jego brzmienie rozstrzygnięcia w przedmiocie samego zastosowania zwolnienia, jego postaci - całkowitej lub częściowej, a jeśli częściowej - to w jakiej wysokości, mają charakter uznaniowy. W rozpoznawanej niniejszym sprawie organ I instancji - uwzględniając miesięczne dochody strony oraz ponoszone przez nią wydatki, a także nieprzedstawienie przez nią pomimo próśb tego organu stosownych dokumentów potwierdzających m.in. udzielanie pomocy rzeczowej i finansowej matce oraz jej wysokość, nie wy wiązywanie się przez ojca względem strony z obowiązków rodzinnych, w tym łożenia na jej utrzymanie, kontynuowanie nauki czy terapii przez syna i ich koszty - odmówił zwolnienia odwołującej się od ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Rozstrzygnięcie to w zaskarżonej decyzji zostało przez organ I instancji w sposób wyczerpujący i przekonywający umotywowane, a poczynione przezeń ustalenia faktyczne w zakresie sytuacji dochodowej i wydatków strony, przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, kierując się zasadami logiki i doświadczenia życiowego, należy ocenić jako prawidłowe.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że strona występująca o udzielenie mu świadczeń z pomocy społecznej nie może oczekiwać od organu, aby ten, wyręczając ją, niejako z urzędu poszukiwał usprawiedliwienia dla złożonego wniosku i - pomimo braku współpracy strony - był w istocie zmuszony do udowadniania jej twierdzeń. Brak wskazania we wniosku konkretnych środków dowodowych czy też materiału, z którego organ mógł dowód przeprowadzić z urzędu, uniemożliwia bowiem jego pozytywną ocenę. Domagając się chociażby zastosowania przez organ dobrodziejstwa z art. 64 ustawy o pomocy społecznej, wnioskodawca musi współpracować z organem i dążyć do obiektywnego wykazania, że w danym przypadku rzeczywiście zachodzi szczególny przypadek uzasadniający oczekiwane zwolnienie. Niezbędne jest przy tym wskazanie organowi konkretnych dowodów potwierdzających podnoszone okoliczności tak, by umożliwić temu organowi ocenę czy udzielenie zwolnienia jest zasadne. Podkreślenia wymaga, że wniosek strony powinien zawierać spójną argumentację, popartą faktami oraz odnoszącymi się do nich dowodami, które uzasadniają oczekiwane zwolnienia. Brak przy tym podstaw, aby żądać od organu poszukiwania dowodów przemawiających za skorzystaniem przez niego z art. 64 u.p.s. za samą stronę. Udowodnienie czy chociażby nawet uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za zasadnością wniosku spoczywa na stronie.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła D. B. podnosząc zarzuty naruszenia:

1. art. 64 ustawy przez błędne przyjęcie, że nie spełnia ona jakiejkolwiek przesłanki pozwalającej na zwolnienie jej z opłaty,

2. art. 7, 77 i 80 K.p.a. poprzez zaniechanie głębszej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności pominięcie przez organ istotnych okoliczności faktycznych w postaci braku wywiązywania się przez ojca wobec niej z obowiązku alimentacyjnego i sprawowania przez odwołującą się opieki nad chorującą matką.

3. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jak również o przeprowadzenie dowodu z dokumentu – informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 października 2023 r., wskazującej, że na rzecz D. B. (poprz. K. ) były wypłacane świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1327 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym zarządzeniem z dnia 28 grudnia 2023 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1624 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 22 września 2023 r. [...], w przedmiocie zmiany wysokości odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w M..

Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy zostały przedstawione w części historycznej uzasadnienia. W szczególności nie jest kwestionowane przez strony, jak również nie budzi wątpliwości Sądu, że skarżąca jest osobą zobowiązaną do ponoszenia kosztów związanych z pobytem ojca w Domu Pomocy Społecznej.

Wątpliwości skarżącej budzi jednak fakt braku odmowy zastosowania w sprawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej a więc braku zwolnienia jej z obowiązku uiszczania powyższej opłaty.

Podstawą materialnoprawną powyższego rozstrzygnięć organów były przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W myśl art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. jest decyzją o charakterze uznaniowym, co wynika z użytego w przepisie sformułowania "można zwolnić". Z tego względu kontrola jej legalności jest dokonywana przez sąd w ograniczonym zakresie. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20, Baza NSA). Ponadto brzmienie przytoczonego przepisu i użycie w tekście sformułowania "w szczególności", prowadzą do przekonania, że wymieniony w jego treści katalog sytuacji, w których może dojść do zastosowania całkowitego bądź częściowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat ma charakter otwarty, co oznacza, że dodatkowo organ może uwzględnić także inne okoliczności niż wskazane w przepisie.

W przedmiotowej sprawie organy administracji przyjęły, że obowiązek przedłożenia dokumentów i dowodów wskazujących na spełnienie przesłanek, o jakich mowa w art. 64 pkt 7 ustawy, spoczywa na osobie zobowiązanej do uiszczenia opłaty. I tak, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji wskazał, że w przypadku skarżącej nie występują przesłanki określone w art. 64 pkt 7 u.p.s., (o który w pierwszej kolejności oparto ewentualny wniosek o zwolnienie z opłat na podstawie art. 64 u.p.s.), ze względu na fakt niezałączenia dodatkowych dokumentów, z których wynikałoby, że ojciec skarżącej rażąco naruszyła obowiązek alimentacyjny oraz inne obowiązki rodzinne względem skarżącej. W tym zakresie wskazać przede wszystkim należy, że przepis art. 64 pkt 7 u.p.s. nie nakazuje osobie obowiązanej do wnoszenia opłaty przedłożenia wszelkich dokumentów potwierdzających naruszenie obowiązków alimentacyjnych lub obowiązków rodzinnych razem z wnioskiem, bowiem w tym przepisie ustawodawca posługuje się sformułowaniem "w szczególności". Jest to o tyle istotne, że skarżąca już na etapie prowadzonego postępowania wskazywała na trudności w uzyskaniu stosownych dokumentów, podnosząc chociażby, że ma trudności z uzyskaniem informacji (nie znała numeru PESEL ojca) oraz wskazując, że pracownik organu I instancji skontaktuje się w tej sprawie z ZUS – wydruk korespondencji email z dnia 10 maja 2022 r. – k. [...] akt organu I instancji. Zatem fakt braku dołączenia informacji o wypłacaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na etapie prowadzonego postępowania – skarżąca uzyskała go dopiero w dniu 30 października 2023 r. – nie może być interpretowany na jej niekorzyść. Przepisy K.p.a. – zwłaszcza w zakresie art. 7 – formułują zasadę oficjalności, zgodnie z którą to organ prowadzący postępowanie jest odpowiedzialny za zgromadzenie materiału dowodowego w sprawie. Natomiast obowiązek współdziałania w ramach postępowania dowodowego może obciążać stronę wówczas, gdy ma ona rzeczywistą i faktyczną możliwość przedłożenia określonego środka dowodowego.

Idąc dalej, Sąd zauważa, że z treści art. 64 pkt 7 u.p.s. wynika, że osoba wnosząca opłatę za pobyt mieszkańca w DPS ma wykazać rażące naruszenie przez mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Powyższe "wykazanie" nie musi nastąpić wyłączenie na podstawie dokumentów, mając na uwadze treść art. 75 § 1 K.p.a., który dopuszcza jako dowód wszystko co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, może to uczynić na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu, w tym także zeznań świadków, opinii biegłych czy też oględzin. Skarżąca mogła zatem wykazywać naruszenie przez jej ojca obowiązków alimentacyjnych czy też rodzinnych również na podstawie zeznań świadków. W toku prowadzonego postępowania organy nie podjęły jednak próby wykazania przesłanki, o jakiej mowa w art. 64 ust. 7 ustawy, w innym sposób, niż poprzez przeniesienie ciężaru dowodu na skarżącą. Zdaniem Sądu taki sposób prowadzonego postępowania uznać należało za wadliwy.

Zważyć w tym miejscu należy, że kontrolowana decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania - przede wszystkim art. 11 K.p.a., tj. zasady przekonywania, w myśl której z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 grudnia 2020 r., sygn. akt VIII 665/20, Baza NSA). Analiza zaskarżonej decyzji wskazuje, że argumenty strony dotyczące braku wywiązywania się przez ojca z obowiązków alimentacyjnych zostały pominięte, jedynie z uwagi na brak przedłożenia przez stronę stosowanych dowodów w sprawie. W realiach przedmiotowej sprawy powyższe niewątpliwie stanowiło także naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 K.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić ocenę prawną i wykładnię dokonaną przez sąd w niniejszym rozstrzygnięciu, w szczególności wziąć pod uwagę treść informacji z ZUS o wypłacaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi na brak alimentacji ze strony ojca.