Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 703/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 58, art. 59
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 27
journal: Dz.U. 2020 poz 1341
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Alicja Polańska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 24 lutego 2022 r. sprawy ze skargi P.W. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na 2015 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

P. W. (dalej: "Strona", "Skarżący"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. (dalej "organ odwoławczy") z dnia [...] czerwca 2021 r., znak: [...] utrzymującego w mocy postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z siedzibą

w B. z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] o odmowie przywrócenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie dopłat bezpośrednich za rok 2015 po zmarłym B. W..

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym.

Dnia [...] czerwca 2015 roku do Biura Powiatowego ARiMR w B., wpłynął wniosek B. W. o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015, w tym jednolitej płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej oraz płatności do powierzchni upraw roślin wysokobiałkowych. Wnioskodawca w złożonym wniosku zadeklarował do płatności działki rolne

o łącznej powierzchni deklarowanej 29,94 ha, w tym do płatności roślin wysokobiałkowych 16,02 ha.

W dniu [...] lutego 2018 r. P. W. złożył wniosek do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. o przyznanie płatności na rok 2015 w przypadku śmierci rolnika, gdzie wskazał chęć przejęcia płatności po zmarłym B. W.. Do wniosku dołączył postanowienie Sądu Rejonowego

w B. Wydział I Cywilny z dnia [...] listopada 2017 r. o stwierdzeniu nabycia spadku przez P. W. oraz E. W. po zmarłym

w dniu [...] lutego 2016 roku B. W.. Do wniosku Strona dołączyła również oświadczenie E. W. o wyrażeniu zgody na wstąpienie P. W. na miejsce spadkodawcy i przyznanie mu płatności.

Następnie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wydał postanowienie z dnia [...] lutego 2018 r. odmawiające P. W. wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 w przypadku śmierci rolnika, na które Strona złożyła

w dniu [...] marca 2018 r. zażalenie, w którym dodatkowo złożyła wniosek o przywrócenie terminu na złożenie wniosku.

Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego w S. uchylił powyższe postanowienia z dnia [...] lutego 2018 roku w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR w B.. Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR umorzył postępowanie w całości w sprawie przywrócenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie dopłat bezpośrednich za rok 2015 po zmarłym B. W.. W wyniku złożonego przez P. W. odwołania od powyższej decyzji, organ II instancji wydał decyzję z dnia [...] października 2018 r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji.

Strona na powyższą decyzję złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który to wyrokiem z dnia 4 lipca 2019 r. (sygn. akt

I SA/Sz 1028/18) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B., wskazując, iż w niniejszej sprawie

w przypadku rozpatrywania wniosków o przywrócenie terminu nie jest przewidziane przepisami prawa wydanie decyzji o umorzeniu postępowania, a jedynie wydanie stosownego postanowienia o przywróceniu bądź odmowie jego przywrócenia.

W wyroku sąd wskazał również, iż po uprawomocnieniu się stosownego postanowienia organ I instancji zobowiązany jest rozpoznać wniosek skarżącego dotyczący przejęcia płatności za rok 2015 po zmarłym ojcu.

W konsekwencji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. ponownie rozpatrzył wniosek P. W. z dnia [...] marca 2018 r.

o przywrócenie terminu do złożenie wniosku o przyznanie dopłat bezpośrednich za rok 2015 po zmarłym B. W.. W następstwie czego w dniu 7 stycznia

2020 r. wydał postanowienie o odmowie przywrócenia terminu.

Dnia [...] stycznia 2020 Strona złożyła zażalenie na ww. postanowienie.

Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego ARiMR z siedzibą

w S. wydał w dniu [...] lutego 2020 r. o utrzymaniu w mocy postanowienia

nr [...] z dnia [...] stycznia 2020 roku, które to P. W. zaskarżył. Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2021 r. (sygn. akt I SA/Sz 530/20) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że ww. postanowienie zostało nieskutecznie doręczone, gdyż zostało skierowane na adres pełnomocnika Strony, który nie miał właściwego umocowania.

Organ uznając, że nie można ww. postanowienia uznać za akt administracyjny kończący postępowanie, ponownie wydał w dniu [...] czerwca 2021 r. postanowienie

o utrzymaniu w mocy postanowienia z dnia [...] stycznia 2020 roku

W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał treść art. 27 ust. 1 i 2 u.p.s.w.b

i wskazał, że dniem otwarcia spadku był [...] lutego 2016 r. tj. dzień śmierci spadkodawcy, zaś ostatnim dniem na złożenie przedmiotowego wniosku

w sprawie przyznania płatności po zmarłym rolniku był dzień [...] września 2016 r. Zatem złożony w dniu [...] lutego 2018 roku wniosek, o którym mowa w art. 27 ust. 2 ustawy

o płatnościach, został wniesiony z uchybieniem terminu, który to termin jest terminem materialnoprawnym, niepodlegającym w myśl ww. ustawy przywróceniu, a co za tym idzie nie mogą być do niego stosowane przepisy art. 58 oraz art. 59 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 278 ze zm.), dalej "k.p.a.". Z tych też względów zasadnym było wydanie postanowienia

o odmowie przywrócenia terminu.

Organ odwoławczy wskazał również, że z tych też względów bez znaczenia

w niniejszej sprawie było prowadzenie postępowania zmierzającego do ustalenia, czy Strona uchybiła terminowi na złożenie wniosku ze swojej winy, czy też nie.

Skarżący złożył skargę na postanowienie z dnia [...] czerwca 2021 r., w którym wniósł o jego uchylenie oraz o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o płatność. Jako uzasadnienie skargi Skarżący wskazał swoje wcześniejsze wyjaśnienia zawarte

w skargach z dnia [...] listopada 2018 r. oraz z dnia [...] czerwca 2020 r., kierowanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, dołączając do kserokopie wcześniejszych pism. Wskazał w nich, iż gdyby prawidłowo został pouczony przez pracownika ARiMR, zachowałby termin do złożenia przedmiotowego wniosku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi, orzekanie w sprawach skarg na postanowienia, na które służy zażalenie. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować jego uchyleniem przez Sąd

(art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest postanowienie Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego w S. z dnia [...] czerwca 2021 r., utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji z dnia [...] stycznia 2020 r.

o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2015 w przypadku śmierci rolnika.

Ustalenia stanu faktycznego sprawy nie są sporne. W dniu [...] czerwca 2015 r. B. W. wniósł o przyznanie płatności na rok 2015. Wnioskodawca zmarł [...] lutego 2016 r. Pismem z dnia [...] lutego 2018 r. Skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 27 ust. 1 u.p.s.w.b..

Na wstępie należy zauważyć, że płatności objęte wnioskiem zgłoszonym

w niniejszej sprawie reguluje ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, która normuje jednocześnie sytuacje związane

z wystąpieniem zdarzeń prawnych, w wyniku których zaistniało następstwo prawne

w odniesieniu do pierwotnego wnioskodawcy, w tym sytuację śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tych płatności. Zgodnie z art. 27 u.p.s.w.b.:

1. w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku

o przyznanie płatności bezpośrednich do dnia doręczenia decyzji w sprawie

o przyznanie tych płatności, płatności bezpośrednie przysługują jego spadkobiercy, jeżeli:

1) grunty, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności obszarowych, były

w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy w dniu 31 maja roku, w którym został złożony ten wniosek;

2) zwierzęta, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności związanych do zwierząt, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy przez okres, w jakim posiadanie zwierząt jest warunkiem przyznania tych płatności;

3) spełnia on warunki do przyznania danej płatności, z tym że warunek posiadania numeru identyfikacyjnego, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, uznaje się za spełniony, nawet jeżeli spadkobiercy został nadany numer identyfikacyjny, który nie może być wykorzystywany do ubiegania się o przyznanie płatności bezpośrednich;

2. w przypadku, o którym mowa w ust. 1, spadkobierca rolnika wstępuje do toczącego się postępowania na jego miejsce na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku;

3. spadkobierca rolnika podaje we wniosku, o którym mowa w ust. 2, numer identyfikacyjny nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności albo dołącza do tego wniosku kopię wniosku o wpis do ewidencji producentów w rozumieniu tych przepisów;

4. do wniosku, o którym mowa w ust. 2, spadkobierca rolnika dołącza:

1) prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo

2) w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku:

a) zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo

b) kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku:

– potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo

– potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo kopią tego potwierdzenia potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, albo

3) zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza;

5. w przypadku, o którym mowa w ust. 4 pkt 2, spadkobierca rolnika składa prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 21 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia;

6. jeżeli z postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo z zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza wynika, że do nabycia spadku uprawnionych jest więcej spadkobierców niż jeden spadkobierca rolnika, spadkobierca wstępujący do postępowania w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich, o których mowa w ust. 1:

1) dołącza do wniosku, o którym mowa w ust. 2, albo

2) składa wraz z postanowieniem sądu, o którym mowa w ust. 5

- oświadczenia pozostałych spadkobierców rolnika o wyrażeniu zgody na wstąpienie tego spadkobiercy na miejsce rolnika i przyznanie mu płatności bezpośrednich;

7. zgoda, o której mowa w ust. 6, nie jest wymagana, jeżeli miałaby być wyrażona przez małoletniego, a wniosek, o którym mowa w ust. 2, został złożony przez spadkobiercę będącego przedstawicielem ustawowym tego małoletniego;

8. wniosek, o którym mowa w ust. 2, spadkobierca rolnika składa do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego rolnik złożył wniosek, o którym mowa w ust. 1;

9. w przypadku, o którym mowa w ust. 4 pkt 2, decyzję w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich spadkobiercy rolnika wydaje się po złożeniu przez niego odpisu prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku;

10. termin, o którym mowa w ust. 2, nie podlega przywróceniu;

11. do zapisobiercy windykacyjnego, który w wyniku śmierci rolnika nabył, jako przedmiot zapisu windykacyjnego, grunty lub zwierzęta objęte wnioskiem o przyznanie płatności bezpośrednich złożonym przez tego rolnika lub prawo majątkowe, z którym łączy się posiadanie tych gruntów lub zwierząt, przepisy ust. 1-10 stosuje się odpowiednio.

Z przywołanych przepisów wynika, że wstąpienie do już toczącego się postępowania w miejsce spadkodawcy wymaga przede wszystkim złożenia stosownego wniosku i złożenia tego wniosku w terminie 7 miesięcy od dnia zgonu wnioskodawcy. Dopiero spełnienie wszystkich opisanych wcześniej warunków, w tym zachowanie terminu 7 miesięcy na złożenie wniosku, skutkuje wstąpieniem spadkobiercy wnioskodawcy w miejsce spadkodawcy i możliwością kontynuowania postępowania oraz rozstrzygnięcia na rzecz spadkobiercy złożonego przez pierwotnego wnioskodawcę wniosku o płatność (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

z dnia 26 maja 2020 r., I GSK 2050/19).

Wymaga przy tym podkreślenia, że termin, o którym mowa w art. 27 ust. 2 u.p.s.w.b. ma charakter terminu materialnoprawnego, którego przywrócenie zostało wyłączone na mocy art. 27 ust. 10. Wniosek, o którym mowa w art. 27 u.p.s.w.b. jest wnioskiem spadkobiercy o przyznanie płatności w takim zakresie, w jakim ubiegał się

o nie zmarły rolnik, zaś wstąpienie do postępowania jest realizacją tej woli otrzymania płatności. Z powyższego wynika również, że działanie spadkobiercy zmarłego rolnika nie stanowi tylko czynności procesowej polegającej na wstąpieniu do toczącego się postępowania administracyjnego, ale przede wszystkim jest czynnością prawa materialnego polegającą na złożeniu wniosku o przyznanie płatności w danym roku. Termin do dokonania tej czynności jest więc terminem prawa materialnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt II GSK 617/09). Z materialnego charakteru terminu wynika zaś, że dokonanie czynności po jego upływie jest bezskuteczne, niezależnie od przyczyn uchybienia terminowi.

Słusznie zatem uznał organ odwoławczy, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy art. 58 oraz art. 59 k.p.a. dot. instytucji przywrócenia terminu. Objęte cytowanymi przepisami przywrócenie terminu jest bowiem instytucją procesową mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę. Instytucji tej nie można jednak stosować do terminów materialnoprawnych, ma bowiem wyłącznie zastosowanie do terminów procesowych i to terminów dokonania czynności procesowych.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości fakt złożenia przez Skarżącego wniosku z przekroczeniem terminu 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku po wnioskodawcy B. W.. Ojciec skarżącego zmarł bowiem w dniu

[...] lutego 2016 r., zaś Skarżący złożył wniosek w związku ze śmiercią rolnika dopiero

w dniu [...] lutego 2018 r. Tymczasem termin na złożenie wniosku, zgodnie z art. 27 ust. 2 u.p.s.w.b. upłynął z dniem [...] września 2016 r.

Prawidłowo zatem organy odmówiły przywrócenia terminu do złożenia wniosku spadkobiercy, złożonego po upływie 7 miesięcy od dnia zgonu wnioskodawcy. Wskutek upływu materialnego terminu przewidzianego w przepisach prawa dla złożenia wniosku,

bez wpływu pozostaje więc kwestia winy Skarżącego. Bez wpływu zatem na ocenę Sądu pozostały kwestie choroby Skarżącego czy rzekomego błędnego udzielenia Skarżącemu informacji przez organ. Podkreślić należy, że uchybienie terminowi prawa materialnego wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków

o charakterze materialnoprawnym. Tak więc termin materialnoprawny ogranicza

w czasie dochodzenie lub inną realizację prawa podmiotowego, a konsekwencją jego uchybienia jest wygaśnięcie możliwości dokonania określonej czynności. Termin taki nie podlega przywróceniu bez względu na przyczynę jego uchybienia.

Na marginesie Sąd zauważa, że stanowisko Skarżącego, który twierdzi, że organ błędnie udzielił mu stosownych pouczeń, jest nieprawidłowe. Organ tylko na żądanie strony jest zobowiązany do niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych

i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie stronie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Skarżący zgłosił się do Biura Powiatowego, lecz nie złożył stosownego wniosku w celu wstąpienia do postępowania. Dokonał tego dopiero w dniu [...] lutego 2018 r., czyli po przekroczeniu materialnoprawnego terminu, który nie podlega przywróceniu.

Z tych wszystkich przyczyn i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę.