Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 20/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6330 Status  bezrobotnego
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 735
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j.)
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Protokolant Starszy asystent sędziego Dorota Winiarczyk - Ożóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2024 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za osobę bezrobotną i odmowy przyznania prawa do zasiłku uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję z dnia [...] 2023 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Starosty Chelmskiego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 9 listopada 2023 r. Wojewoda Lubelski (dalej jako "organ II instancji", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania W. G. (dalej jako "skarżąca"), utrzymał w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Starosty [...] (dalej jako "organ I instancji") z dnia 26 września 2023 r. w przedmiocie odmowy uznania skarżącej za osobę bezrobotną z dniem 5 września 2023 r. i odmowy przyznania prawa do zasiłku.

Stan tej sprawy przedstawiał się następująco.

W dniu 5 września 2023 r. skarżąca złożyła drogą elektroniczną wniosek o zarejestrowanie jej jako osoby bezrobotnej w Powiatowym Urzędzie Pracy w C.. Do wniosku dołączyła oświadczenie, że nie pobiera żadnych korzyści finansowych z tytułu pełnienia funkcji Prezesa Zarządu Spółdzielni Socjalnej ". " z siedzibą w C.. Na podstawie wygenerowanego z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego wydruku informacji odpowiadającej aktualnemu odpisowi z Rejestru Przedsiębiorców, według stanu na dzień 21 września 2023 r. organ I instancji ustalił, że skarżąca pełni funkcję Prezesa Zarządu Spółdzielni Socjalnej "B. " z siedzibą w C. i nie jest zawieszona w czynnościach.

Z uwagi na powyższe, organ I instancji decyzją z dnia 26 września 2023 r. orzekł o odmowie uznania skarżącej za osobę bezrobotną z dniem 5 września 2023 r. oraz o odmowie przyznania prawa do zasiłku.

Skarżąca wniosła odwołanie.

Organ odwoławczy nie uwzględnił zarzutów odwołania i utrzymał w mocy skontrolowaną decyzję, wyjaśniając, że podstawę odmowy uznania skarżącej za osobę bezrobotną stanowił art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 735, z późn. zm.), dalej "ustawa o promocji zatrudnienia". Zgodnie z tym przepisem, osobą bezrobotną - przy spełnieniu szeregu innych wymogów - jest osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej (...), zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy (...).

Wojewoda wyjaśnił ponadto, że bezrobotnym może być osoba niepozostająca w stosunku pracy, czy w stosunku służbowym oraz niewykonująca innej pracy zarobkowej, niezależnie od wysokości uzyskiwanego z tego tytułu dochodu. Przeszkody do nabycia i posiadania statusu bezrobotnego nie stanowi jedynie wykonywanie na zasadach określonych w art. 2 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia, świadczenia przez wolontariuszy i odbywanie praktyki absolwenckiej.

Jednocześnie organ II instancji podkreślił, że według art. 2 ust. 1 pkt 11 ww. ustawy, inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, zaś wykonywanie pracy to również pełnienie funkcji w zarządach osób prawnych, które uzyskały wpis do rejestru przedsiębiorców na podstawie przepisów o Krajowym Rejestrze Sądowym, lub są spółkami kapitałowymi w organizacji. Celem rejestracji w charakterze bezrobotnego jest nie tylko uzyskanie świadczeń z Funduszu Pracy, ale przede wszystkim znalezienie dla zainteresowanego pracy. Status bezrobotnego może zatem uzyskać tylko osoba wykazująca pełną zdolność i gotowość do podjęcia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie. Chodzi o możliwość podjęcia nie jakiejkolwiek działalności zarobkowej lecz gotowość do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy.

Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z ustawą z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 802, z późn. zm.) przedmiotem działalności spółdzielni socjalnej jest prowadzenie wspólnego przedsiębiorstwa, co oznacza, że spółdzielnia musi prowadzić działalność gospodarczą, a także podlega obligatoryjnemu wpisowi do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego na podstawie ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2023 r. poz. 685 z późn. zm.). Spółdzielnia Socjalna B. została zarejestrowana w KRS w dniu 22 czerwca 2021 r. i jej aktywną działalność poświadczają roczne sprawozdania finansowe złożone za lata 2021-2022. Skarżąca pełni funkcję prezesa zarządu tejże Spółdzielni. Z tego tytułu ciąży na skarżącej obowiązek reprezentacji tego podmiotu i składania w jego imieniu oświadczeń.

Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącą kwestii nieodpłatnego pełnienia funkcji prezesa zarządu, organ odwoławczy powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że fakt pełnienia funkcji w zarządzie, nawet w przypadku niepobierania wynagrodzenia z tego tytułu, powoduje brak pełnej gotowości do podjęcia zatrudnienia. W ocenie organu, osoba taka nie spełnia przesłanek z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia do uzyskania statusu bezrobotnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie W. G. wniosła o uchylenie decyzji wydanych w tej sprawie i zarzuciła:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżąca nie spełnia definicji osoby bezrobotnej;

2) rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, mające wpływ na treść zaskarżonej decyzji tj.: art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie okoliczności sprawy polegające na stwierdzeniu, że funkcja prezesa zarządu spółdzielni socjalnej powoduje, że skarżąca nie jest w pełnej dyspozycji do podjęcia pracy, podczas gdy jej funkcja prezesa zarządu jest świadczona nieodpłatnie i nie wymaga zaangażowania.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła m.in., że funkcja prezesa zarządu Spółdzielni Socjalnej nie wymaga nakładu czasu i do tej pory łączyła tę funkcję z pracą zawodową wykonywaną na cały etat.

Wojewoda Lubelski wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Tytułem wstępu należy wskazać, że stosownie do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 dalej p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność skontrolowanego aktu (pkt 2) lub stwierdzenia wydania tego aktu z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Wydane w sprawie decyzje okazały się rozstrzygnięciami wadliwymi.

Nie jest sporne zarówno to, że Spółdzielnia Socjalna B. w C. została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu 22 czerwca 2021 r., jak i to, skarżąca była i jest nadal Prezesem Zarządu w tej Spółdzielni.

Zasady zakładania, prowadzenia działalności, łączenia oraz likwidacji spółdzielni socjalnej uregulowano w ustawie z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych. Przedmiotem działalności spółdzielni socjalnej jest prowadzenie wspólnego przedsiębiorstwa w oparciu o osobistą pracę członków oraz pracowników spółdzielni socjalnej (art. 2 ust. 1 cyt. ustawy). W myśl jej art. 2 ust. 2, spółdzielnia socjalna działa na rzecz: 1) społecznej reintegracji jej członków oraz pracowników spółdzielni socjalnej będących osobami, o których mowa w art. 4 ust. 1, przez co należy rozumieć działania służące odbudowaniu lub nabyciu i podtrzymaniu umiejętności uczestniczenia w życiu społeczności lokalnej i pełnienia ról społecznych w miejscu pracy, zamieszkania lub pobytu, w tym rehabilitację społeczną osób niepełnosprawnych, 2) zawodowej reintegracji jej członków oraz pracowników spółdzielni socjalnej będących osobami, o których mowa w art. 4 ust. 1, przez co należy rozumieć działania służące zdobyciu nowych kwalifikacji, kompetencji, wiedzy i umiejętności w celu odbudowania lub uzyskania i podtrzymania zdolności do samodzielnego świadczenia pracy na rynku pracy i awansu zawodowego, w tym rehabilitację zawodową osób niepełnosprawnych - a działania te nie są podejmowane w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez tę spółdzielnię.

Z członkami zarządu zatrudnianymi w spółdzielni socjalnej rada nadzorcza, a w przypadku braku jej powołania walne zgromadzenie, nawiązuje stosunek pracy na podstawie spółdzielczej umowy o pracę albo umowy o pracę (art. 12 ust. 1 b. ustawy).

Spółki prawa handlowego to spółki, których działalność reguluje Kodeks spółek handlowych. Nie ulega wątpliwości, że celem działalności władz spółki jest realizacja interesu spółki rozumianego jako powiększanie powierzonego majątku. Tego rodzaju biznesowego celu nie sposób przypisywać spółdzielniom socjalnym, w świetle określonego w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych, przedmiotu ich działalności. Takie stanowisko znajduje też potwierdzenie w treści art. 2 ust. 2 ustawy o spółdzielniach socjalnych, gdzie ustawodawca wprost stwierdza, że w przypadku społecznej reintegracji oraz zawodowej reintegracji osób wskazanych w tym przepisie, działalność spółdzielni socjalnej w tym zakresie nie jest podejmowana w ramach działalności gospodarczej.

W wyroku z dnia 17 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2732/15 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił m.in., że nie można pomijać celu i idei funkcjonowania spółdzielni socjalnych i nie zasługuje na aprobatę automatyczne zrównywanie pozycji członka zarządu spółdzielni socjalnej oraz członka zarządu spółki prawa handlowego ponieważ zabieg taki musi prowadzić do nieuprawnionego przyjęcia, że pełnienie funkcji członka zarządu w spółdzielni socjalnej powoduje, że taka osoba nie jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub danej służbie albo innej pracy zarobkowej, a w konsekwencji do naruszenia art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

W niniejszej sprawie Wojewoda Lubelski prezentując swoje stanowisko w sprawie – w kontekście statusu bezrobotnego - powołał się wyłącznie na poglądy judykatury odnoszące się do osób pełniących funkcje w zarządach spółek prawa handlowego. W tej materii organ odwoławczy stwierdził, że inne rozumienie funkcji członka zarządu w spółdzielni socjalnej naruszałoby zasadę równego traktowania takich osób w porównaniu do tych, które wykonują czynności zarządcze w spółkach prawa handlowego.

Powyższe oznacza, że w zaskarżonej decyzji dokonano niewłaściwej interpretacji art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia poprzez uznanie, że pełnienie funkcji prezesa zarządu w spółdzielni socjalnej jest równoznaczne z wykonywaniem pracy, a to powoduje, że skarżąca poprzez brak stałej i pełną gotowością do podjęcia zatrudnienia, nie spełnia warunku koniecznego do posiadania statusu osoby bezrobotnej.

W orzecznictwie sygnalizuje się, że brak jest definicji pojęcia "gotowości do pracy" i kierując się zasadami wykładni funkcjonalnej, celowościowej i systemowej, nie można takiego zapisu utożsamiać wyłącznie z samą potencjalną chęcią podjęcia przez zainteresowanego pracy, natomiast taka deklaracja również jest niezbędna. Jednakże gotowości do pracy nie można sprowadzać wyłącznie do czynników subiektywnych istniejących po stronie zainteresowanego. Gotowość do podjęcia pracy musi być oceniana także w kategoriach obiektywnych, co należy rozumieć, że musi oznaczać rzeczywistą, faktyczną i aktualną możliwość podjęcia pracy, gdyż z tą kwestią wiąże się nabycie określonych praw podmiotowych do świadczeń publicznoprawnych (zob. wyrok NSA z dnia 25 maja 2016 r., I OSK 1982/14).

Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca była zatrudniona w spółdzielni socjalnej. Dlatego przedwczesnym okazało się zapatrywanie, że skarżąca nie posiada pełnej dyspozycyjności do podjęcia pracy. Powyższe prowadzi do wniosku, że niezgodne z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. błędnie ustalono okoliczności faktyczne sprawy przyjmując brak gotowości do podjęcia pracy przez skarżącą. Organ uznał, że na skarżącej ciąży obowiązek reprezentacji spółdzielni i składania w jej imieniu oświadczeń woli. W żaden sposób nie udowodnił jednak, że funkcja członka zarządu spółdzielni socjalnej stanowi wystarczającą przeszkodę do podjęcia zatrudnienia.

W realiach rozpoznawanej sprawy orzekające organy uznały, że samo pełnienie funkcji prezesa zarządu pozbawia skarżącą do prawa o przyznanie statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku. Nie przeanalizowały przy tym celu funkcjonowania spółdzielni socjalnej.

W świetle powyższych rozważań nie można automatycznie zrównać pozycji członka zarządu spółdzielni socjalnej z pozycją członka zarządu spółki prawa handlowego. W tych okolicznościach na akceptację nie mogła zasługiwać argumentacja organu sprowadzająca się do stwierdzenia, że skarżąca pełniąc funkcję prezesa zarządu w spółdzielni socjalnej nie jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub danej służbie albo innej pracy zarobkowej. Stanowisko organu w tym zakresie świadczy o nieprawidłowej wykładni art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia prowadzącej do naruszenia tego przepisu poprzez przyjęcie generalnego założenia – bez bliższego wyjaśnienia zakresu obowiązków skarżącej i pominięciu jej dotychczasowych wyjaśnień – że nie jest ona zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. W trakcie rozprawy przed Sądem skarżąca podała, że nie nawiązano z nią spółdzielczego stosunku pracy i w ramach czynności zarządczych spotyka się raz w miesiącu z księgową spółdzielni. Powyższe oznacza, po pierwsze, że dodatkowe ustalenia organu w tym zakresie powinny być dokonane stosownie do reguł postępowania dowodowego określonych przepisami k.p.a., a po drugie, że stanowisko Wojewody Lubelskiego zostało oderwane od realiów rozpoznawanej sprawy w sytuacji, kiedy skarżąca konsekwentnie stwierdziła, że nie uzyskuje żadnych korzyści finansowych z tytułu pełnionej funkcji, która nie wymagała zwiększonego nakładu czasu i do tej pory łączyła obowiązki prezesa spółdzielni z podejmowaną pracą zawodową. Jest to o tyle istotna kwestia zarówno w odniesieniu do zakresu obowiązków skarżącej w spółdzielni socjalnej, jak i w aspekcie ewentualnych uprawnień do zasiłku w sytuacji, kiedy organ dysponował dowodem w postaci świadectwa pracy dokumentującego zatrudnienie skarżącej w okresie od 1 września 2022 r. do 31 sierpnia 2023 r. w wymiarze 18/18 na stanowisku nauczyciela. Jednak organ nie poddał analizie tego zagadnienia.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy rzeczą organu będzie uwzględnienie powyższych uwag.

Z tych też względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Na mocy art. 135 p.p.s.a. należało wyeliminować z obrotu prawnego także wadliwą decyzję organu I instancji z dnia 26 września 2023 r. W myśl ostatnio powołanego przepisu, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.