Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1359/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy: article: art 234
journal: Dz.U. 2017 poz 1566
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie: WSA Mirosław Bator (spr.) WSA Jacek Bursa Protokolant: starszy referent sądowy Kamila Maśloch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 31 lipca 2023 r., znak:SKO-PW-4171-26/23 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz skarżącego P. W. kwotę 780 (siedemset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta Limanowa decyzją z dnia 28 marca 2023 r. nr ZP.6331.3.2021 działając na podstawie art.234 ust 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017r. Prawo wodne oraz art.104 i art.107 K.p.a. odmówił nakazania właścicielowi działki nr [...] i [...] obr[...] L. – T. M. przywrócenia stanu poprzedniego stosunków wonnych lub wykonania czynności /urządzeń zapobiegających szkodom. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie zostało wszczęte pismem z dnia 1 lipca 2021 r. w którym P. W. zwrócił się o ustalenie naruszenia stosunków wodnych na gruncie dz. ew. nr [...] i [...] obr. [...] m. L. ze szkodą dla gruntów sąsiednich dz. ew. nr [...] obr. [...] m. L.. W związku z powyższym, dnia 3 sierpnia 2021 r. odbyły się oględziny w terenie na gruncie dz. ew. [...] [...] i [...] obr. [...] m. L., z udziałem stron. Decyzją z dnia 10 września 2021 r. Burmistrz Miasta Limanowa nałożył na właściciela działki ew. nr [...] i [...] obr[...] m. L. - T. M. obowiązek wykonania prac, w celu zapobiegania powstawania szkód na dz. ew. nr [...] obr. [...] m. L.. Od powyższej decyzji z zachowaniem ustawowego terminu, T. M. wniósł odwołanie, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 19.11.2021 r. postanowiło uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Jak wskazano w ww. decyzji, zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji nie ustalił w stopniu wystarczającym do prawidłowego rozstrzygnięcia jaki był ostatnio stan wody na gruncie, czy doszło do jego zmiany, kto jest sprawcą tej zmiany i na czym ona polegała, czy dokonane zmiany szkodliwie wpływają na sąsiednie grunty i na czym ten szkodliwy wpływ polega, a więc, czy pomiędzy zmianą i stwierdzoną lub wysoce prawdopodobną szkodą zachodzi adekwatny związek przyczynowy, a także kto posiada interes prawny w tym postępowaniu. W szczególności w ocenie Kolegium, stanowisko organu I instancji zawarte w zaskarżonej decyzji nie znajduje w pełni odzwierciedlenia w materiale dowodowym, zgromadzonym w aktach sprawy. Nie ustalono stanu wody na przedmiotowym gruncie przed ewentualną zmianą w sposób, który pozwalałby na jednoznaczne stwierdzenie, że doszło do zmiany stanu wody na gruncie oraz, że zmiana ta szkodliwie wpływa na nieruchomość sąsiednią, a także brak jest w aktach sprawy dokładnego opisu stanu faktycznego, tj. opisu tego, jaki był stan wody na przedmiotowych działkach przed dokonaniem działań, w których wnioskodawca upatruje szkodliwe oddziaływanie na swoją nieruchomość, a następnie brak jest analizy porównawczej dotyczącej stanu wody na przedmiotowych gruntach przed ewentualną zmianą i po dokonaniu ewentualnych działań, powodujących zmianę. Dlatego też organ przeprowadził przesłuchanie świadków. W decyzji Burmistrza Miasta Limanowa z dnia 25 maja 2022 r., na podstawie analizy materiału dowodowego, a w szczególności zeznań świadków oraz stron, które świadczą o zmianie sytuacji w terenie na przestrzeni ostatnich lat w zakresie przedmiotowego biegu wód spływających po działkach nr ewid. [...] i [...] obr[...] stwierdzono, iż w wyniku działań podjętych przez T. M. w ww. zakresie (wkopanie oraz późniejsze zasypanie rur w miejsce istniejącego rowu otwartego), które zadaniem organu miały miejsce, wody spływające pierwotnie po działce ewid. nr [...] i [...] obr[...] zaczęły w wyniku niedrożności oraz pęknięcia rury zaczęły w efekcie końcowym zalewać działkę nr ewid.[...] obr. [...] wyrządzając tym samym szkody w postaci podmywania tereny ww. nieruchomości gruntowej ponownie nałożono na T. M. obowiązek wykonania prac, w celu zapobiegania powstawania szkód na dz. ew. nr [...] obr[...] m. L.. Od powyższej decyzji T. M. wniósł odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 1 sierpnia 2022 r. postanowiło uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Jak wskazano w decyzji, zdaniem Kolegium, organ I instancji ponownie nie ustalił stanu wody na przedmiotowym gruncie przed ewentualną zmianą w sposób, który pozwalałby na jednoznaczne stwierdzenie, że doszło do zmiany stanu wody na gruncie, na czym ta ewentualna zmiana ma polegać oraz, że zmiana ta szkodliwie wpływa na nieruchomość wnioskodawcy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło również, że organ dopuścił dowód z zeznań świadków oraz przesłuchania strony jednakże dowody te nie są wystarczające do bezpośredniego ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie. Organ II instancji zwrócił uwagę również na fakt, iż organ I instancji może się zwrócić do biegłego, gdy przy rozpoznaniu sprawy wyłoni się zagadnienie mające znaczenie dla rozstrzygnięcia, którego wyjaśnienie przekracza zakres wiadomości i doświadczenia osób rozpoznających sprawę. W związku z powyższym postanowieniem Burmistrza Miasta Limanowa z dnia 26 września 2022 r. został powołany biegły do sporządzenia opinii w przedmiotowej sprawie. Z opinii biegłego wynika, że w obrębie działki nr ewid.[...] i [...] w latach 70-tych lub 80-tych w obszarze naturalnego pierwotnego jaru ziemnego została wstawiona żeliwna rura kanalizacyjna o średnicy 11 cm, lecz została ona usadowiona bez likwidacji tego jaru. Wstawienie ww. rur kanalizacyjnych nie zmieniło dotychczasowej funkcji odwadniającej przedmiotowego jaru, a ten pełnił nadal funkcję odwadniającą i zapewniał odprowadzenie i spływ wód opadowych i roztopowych przez obszar działek ew. nr [...]. Dodatkowo awaria lub powstanie niedrożności ww. żeliwnych rur pełniących funkcję kanalizacyjną nie może być zaliczone do zmiany kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na gruncie wód opadowych i roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł, jak również odprowadzania wód lub ścieków, o których mowa w art. 234 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne. Co więcej, z przedmiotowej opinii wynika, iż w obrębie dz. ew. nr [...], [...] oraz [...] nastąpiło częściowe przekształcenie terenu mające bezpośredni lub pośredni wpływ na zmiany stanu wody na gruncie i tym samym stosunków wodnych, nie w wyniku działań podjętych przez T. M., a w wyniku wykonania ogrodzenia, na działce ew. nr [...] w granicy z działką [...] oraz [...] obr[...] m. L. przez wnioskodawcę. Organ wskazał, że po przeanalizowaniu zgromadzonego materiału dowodowego oraz wykonanej przez powołanego biegłego opinii, zmienił swoje stanowisko w niniejszej sprawie na korzyść T. M. ze względu na wykazane w opinii przez biegłego aspekty, które organ nie był w stanie uzewnętrznić, ze względu na konieczność posiadania wiadomości specjalnych do ich wykazania. Ponadto organ w zupełności zgadza się ze stwierdzeniem biegłego, iż w niniejszym postępowaniu nie mamy do czynienia ze zmianą stanu wody na gruncie, gdyż zmiana dotyczy wstawienia żeliwnych rur kanalizacyjnych pełniących funkcję kanalizacyjną, które nie zmieniła dotychczasowej funkcji odwadniającej jaru ziemnego i tym samym sposobu odprowadzenia wód na grunt sąsiedni, w związku z czym nie można tego zakwalifikować jako zmiana stosunków wodnych na gruncie. Dodatkowo, z przestawionej opinii wynika, że tereny przedmiotowego jaru ziemnego zlokalizowane w obrębie działek ewid. nr [...] [...] oraz [...] uległy częściowemu przekształceniu, co wpłynęło na stan wody na gruncie oraz na stosunki wodne. Co istotne, te zmiany nie wynikły z działać T. M., a z wykonania ogrodzenia przez wnioskodawcę na granicy działki nr [...] z działkami nr [...] oraz [...] obr. [...] m. L..

Od tej decyzji odwołanie wniósł P. W. domagając się jej uchylenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 31 lipca 2023 r. nr SKO-PW-4171-26/23 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że w trakcie przeprowadzonego postępowania, organ I instancji ustalił, że zasadniczo analizowany teren obejmuje górny odcinek niewielkiego cieku bez nazwy wcinającego się w zbocze górskie, na którym zlokalizowane są działki ew. nr [...] obr [...] .Miejsce w/w działek zlokalizowane jest w obrębie terenu nachylonego średnio ok. 4-8 % poniżej przebiegającej głównej drogi. Teren poniżej analizowanych działek nachylony jest na poziomie 8 -10 %, które wynika z występowania koryta lokalnego cieku o względnie stromych skarpach. Aktualnie tereny działek ew. nr [...] i [...] stanowią użytek rolny częściowo zabudowany, który lokalnie jest przekształcony morfologicznie stanowiąc naturalnie zbocze górskie. Sama działka ew. nr [...] jest praktycznie w całości przekształcona w górnej części z uwagi na występujące zabudowania gospodarcze i mieszkalne. Jak ustalono, w latach 70-80 wzdłuż granicy działki ew. nr [...], [...] oraz działki ew. nr [...] w miejscowości L. występowało obniżenie terenu w formie niewielkiego jaru ziemnego w miejscowości L.. W latach 80 właściciel działek [...], [...] wstawił w przedmiotowy jar ziemny żeliwną rurę kanalizacyjna o średnicy ok 11 cm, której początek zlokalizowany został na działce ew. nr [...] obr[...] Kanał z rur kanalizacyjnych kierował wodę w obszar granicy działki ew. nr [...], jeszcze przed wykonaniem ogrodzenia działki ew. nr [...] obr 6. W szczególności z ustaleń biegłego wynika, iż jar ziemny nie uległ całkowitej likwidacji czyli zasypaniu, nadal istniało w terenie obniżenie o charakterze rowu ziemnego, które istniało jeszcze w trakcie wykonywania ogrodzenia przez P. W.. Potwierdza to, że wody opadowe i roztopowe z obszaru działki [...] oraz działek [...] spływały jarem ziemnym. Zdaniem biegłego nie ulega wątpliwości, że woda z jaru ziemnego spływała do jaru na działce nr [...] przed wykonaniem betonowego ażurowego ogrodzenia działki nr [...] przez L. K.. W trakcie budowy w 2021 r. ogrodzenia przez P. W. woda spływa po działce nr [...] przy granicy z działką [...], na co wskazują silne rozmycia wzdłuż spływu wody. Zasadniczą zmianą sposobu odwadniania terenu w obszarze analizowanych działek było wykonanie ogrodzenia betonowo siatkowego prze P. W.. Wykonana podmurówka praktycznie całkowicie zablokowała możliwość ewentualnego spływu wód opadowych po części dz. ew. nr [...] w przypadku intensywnych opadów deszczu, kierując całość ewentualnych wód na obszar działki nr [...]. Istotną okolicznością w niniejszej sprawie jest ustalenie biegłego, z którego wynika, że wstawienie kanalizacyjnej rury żeliwnej nie zmieniło dotychczasowej funkcji odwadniającej jaru ziemnego, wstawiona rura nie stanowiła zabudowy naturalnego jaru ziemnego-cieku wodnego, tym samym jar ziemny pełnił nadal funkcję odwadniającą i zapewniał odprowadzenie i spływ wód opadowych i roztopowych przez obszar działek ew. nr [...]. Tym samym awaria lub zatkanie żeliwnych rur pełniących funkcję kanalizacyjną nie może być zaliczona do zmiany kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu ze źródeł, jak również odprowadzania wód lub ścieków, o których mowa w art. 234 ustawy prawo wodne. Kolegium podzieliło stanowisko biegłego zawarte w załączonej do akt sprawy opinii biegłego, iż zabudowa jaru ziemnego wykonana na działce [...] wraz z wykonaniem ażurowego betonowego ogrodzenia oraz studnia rewizyjna doprowadziła do zmiany charakteru i sposobu odprowadzania wód opadowych z analizowanego terenu. Jednocześnie przez wykonanie ogrodzenia betonowo siatkowego nastąpiła praktycznie całkowita likwidacja jaru ziemnego, która doprowadziła do zmiany sposobu odwadniania przedmiotowego terenu i obszaru działki ew. nr [...]. Kolegium podziela stanowisko biegłego, iż zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy, problemu, czyli zmiany stanu wody nie było dopóki istniejący zakryty kanał nie stracił drożności. Ewentualne prace ziemne i ich zakres nie wpływają na zmianę stanu wody na działce T. M., jak również nie stwierdzono kierowania wody na działkę wnioskodawcy przez T. M.. Natomiast oględziny jednoznacznie wskazują, że wykonanie ogrodzenia betonowo siatkowego doprowadziło do całkowitej likwidacji jaru ziemnego. Biegły wyjaśnił, również kwestię przebiegu jaru ziemnego, ustalając że stanowił on naturalny drenaż wód opadowych rozwinięty w obszarze naturalnego wypływu w górnej części na działce [...]. Zarzuty, że biegły przyjął błędne założenia również nie zasługują na uwzględnienie. Jak sam biegły stwierdził, nie przyjął tylko ustalił, że żeliwna rura kanalizacyjna o średnicy 11 cm nie mogła zastąpić funkcji jaru ziemnego o szer. 1,5 metra i głębokości do 0,8 metra, czyli przekroju 76 razy większym od przekroju rury kanalizacyjnej. Dodał, iż żadna rura w tym żeliwna rura kanalizacyjna oraz inna rura nie mogła zbierać wody z jaru, gdyż jest elementem szczelnym i posiada wyłącznie wlot i wylot. Tym samym , jak stwierdził biegły, T. M. nie dokonał żadnej czynności podlegającej zakazowi art. 234 ustawy Prawo wodne. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji i uznało, że biegły precyzyjnie i szczegółowo określił sytuację w terenie pierwotną przed dokonaniem ewentualnej zmiany oraz aktualną w obrębie działek, których dotyczy niniejsze postępowanie, a jego wnioski końcowe są logiczne i rzeczowe.

Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł P. W. zarzucając błędne ustalenia stanu faktycznego poprzez: a) poczynienie ustaleń w zakresie stanu faktycznego wyłącznie na podstawie twierdzeń opinii biegłego bez jakiejkolwiek analizy pozostałego materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, b) pominięcie przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy dowodów dołączonych do odwołania przez skarżącego, c) brak dokonania przez organ odwoławczy jakiejkolwiek analizy zgromadzonych w sprawie dowodów i poprzestanie wyłącznie na treści opinii sporządzonej przez biegłego, kwestionowanej przez skarżącego, d) błędne ustalenie przez organ odwoławczy poprzez powtórzenie za twierdzeniami biegłego, iż zmiana stosunków wodnych nastąpiła na skutek wykonania na działce numer [...] ogrodzenia ażurowego, mimo iż wykonane zostało ono obok istniejącego wcześniej na gruncie ogrodzenia na betonowej podmurówce, znajdując się w głębi działki, zaś wody opadowe spływające naturalnym jarem były kierowane do studni rewizyjnej, widocznej w trakcie oględzin, stanowiącej przedłużenie naturalnego jaru, a studnia ta znajduje się w narożu działki i jest położona przed ogrodzeniem, e) błędne ustalenie, będące powtórzeniem treści opinii biegłego, iż ogrodzenie na działce numer [...] jest ogrodzeniem na betonowej podmurówce, mimo iż ogrodzenie wykonano poprzez punktowe zabetonowanie słupków ogrodzeniowych, na których założono siatkę, zaś pomiędzy siatką a gruntem wysypana została cienka warstwa grubego kamienia rzecznego, co widoczne jest na dokumentacji zdjęciowej znajdującej się w aktach sprawy, f) ustalenie niezgodnie ze stanem faktycznym oraz zasadami doświadczenia życiowego, iż wybudowane na działce numer [...] podmurówka ogrodzenia praktycznie całkowicie zablokowała możliwość spływu wody opadowej z działki [...] i kieruje ona całość wód na obszar działki numer [...], mimo iż w terenie brak jest podmurówki ogrodzenia, zabetonowane są jedynie słupki, zaś luźno ułożona warstwa grubego kamienia pomiędzy siatką i gruntem rodzimym nie tamuje spływu wody, a jedynie ogranicza niszczenie gruntu stanowiącego własność skarżącego przez wodę płynącą na skutek przerwania rury znajdującej się na działce numer [...] i [...] co wyraźnie widać na dokumentacji zdjęciowej znajdującej się w aktach sprawy, g) pominięcie przez organ odwoławczy, iż między stronami przeprowadzona została procedura rozgraniczeniowa i zmieniony został przebieg granic między działkami, co znalazło także wyraz w zmianie położenia na mapach ewidencyjnych naturalnego cieku wodnego w stosunku, do przebiegu granic działek przed rozgraniczeniem, h) brak poczynienia jakichkolwiek ustaleń faktycznych co do rodzaju gruntu znajdującego się na działce ewidencyjnej numer [...] oraz numer [...] i wpływu istnienia gruntu antropogenicznego na możliwe wypłukiwanie gruntu przez wody opadowe na tych działkach, uznając iż wynika to wyłącznie z faktu posadowienia ogrodzenia na działce numer [...], mimo zgłoszonych w tym zakresie zastrzeżeń do opinii i zawarcia ich w treści odwołania, które to zastrzeżenia poparte zostały dowodami w postaci nagrań oraz dokumentacji zdjęciowej dołączonej przez skarżącego do akt sprawy, i) niezgodne z stanem istniejącym na gruncie ustalenie, iż rura znajdująca się na działkach [...] i [...], która uległa przerwaniu, stanowi rurę kanalizacyjną i błędne przyjęcie iż widoczna w linii ogrodzenia rura stalowa stanowi jego fragment, mimo pełnienia przez nią innej funkcji, co widać na dokumentacji zdjęciowej, filmach, jak również potwierdza to istnienie urządzeń w terenie, sprowadzające wodę opadowa z cieku wodnego do studni rewizyjnej, znajdującej się na działce numer [...], j) pominięcie iż właściciel działek [...] i [...] cały czas prowadził i prowadzi na nich prace ziemne, mające na celu podwyższenie terenu, zmianę kierunku spływu wody poprzez zasypanie istniejącego naturalnego jaru, którym spływała woda opadowa i wstawienie rury odwadniającej, a grunt znajdujący się na górnej warstwie tych działek nie jest gruntem rodzimym, co wpływa na zmianę przepuszczalności gruntu i jego wypłukiwanie przez wodę, k) pominięcie iż początek rowu którym płynie woda, przelewając się na działkę numer [...] istnieje na gruncie od miejsca, w którym przerwana jest rura odprowadzająca wody płynące jarem ziemnym znajdującym się na działkach numer [...] i [...], zaś teren znajdujący się powyżej przerwanego rurociągu jest całkowicie suchy i brak na nim śladów zalewania przez wodę, co wyraźnie widać na dokumentacji zdjęciowej i filmach, znajdujących się w aktach sprawy. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie art. 7 k.p.a.- poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy czyli braku poczynienia przez organ odwoławczy jakichkolwiek ustaleń co do istniejącego stanu wody na gruncie przed działaniami poczynionymi przez właściciela działek ewidencyjnych numer [...] oraz [...], oraz ustalenia czy doszło do naruszenia stosunków wodnych i przyczyn tegoż naruszenia poprzez brak przeprowadzenia w tym przedmiocie jakiegokolwiek postępowania dowodowego i oparcie się na wybiorczych tezach zawartych w opinii biegłego, przy pominięciu całkowicie dowodów, które dołączone zostały przez skarżącego, z których treści wynika wadliwość opinii sporządzonej w sprawie i braku analizy stanu faktycznego w oparciu o ową dokumentację, ponadto brak dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego celem ustalenia stanu wody na gruncie na dzień złożenia wniosku przez P. W., mimo iż wydana w sprawie opinia wodnoprawna jest niezgodna ze stanem faktycznym sprawy, ustalonym zeznaniami świadków, dokumentacją oraz oględzinami organu na gruncie i stanem istniejącym na gruncie, jak również pomija kwestie istotne dla prawidłowego ustalenia, czy doszło do naruszenia stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich, art. 75 k.p.a.- poprzez brak przeprowadzenia dowodów wskazanych w treści odwołania, w szczególności brak dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego hydrologa, co uniemożliwiło prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz stwierdzenie czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie ze szkodą dla działki numer [...], art. 77§1 k.p.a.- poprzez jego nie zastosowanie i brak wszechstronnego zebrania i wyjaśnienia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności poprzez brak dokonania przez organ odwoławczy jakiejkolwiek analizy całości materiału dowodowego zaoferowanego przez strony, poprzestając wyłącznie na treści opinii biegłego, w zasadzie wyłącznie cytowanie jej fragmentów, nie przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego hydrogeologa, mimo iż wydana w sprawie opinia nie może być przydatna dla wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie, brak odniesienia się do dowodów wnioskowanych przez skarżącego w odwołaniu, oraz dołączonych do akt sprawy, całkowicie bezkrytyczne przyjęcie wniosków opinii biegłego, mimo iż biegły nie odnosił się merytorycznie do treści stawianych mu zarzutów, wskazujących na to, iż treść opinii jest sprzeczna z stanem faktycznym, prezentując negatywne nastawienie do osoby wnioskodawcy, art. 80 k.p.a- poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów zgromadzonych w sprawie przez organ administracji i uznanie iż wystarczająca dla ustalenia stanu faktycznego jest sama treść opinii wodnoprawnej oraz opinii uzupełniającej, mimo iż biegły ustalając stan faktyczny uczynił to niezgodnie faktycznym stanem istniejącym na gruncie, wbrew dowodom zgromadzonym w sprawie, takimi jak zeznania świadków, dokumenty- mapą topograficzną gruntu, oględzinami nieruchomości, oraz dołączonymi zdjęciami i nagraniami, jak również zachowania biegłego wyraźnie świadczy o braku obiektywizmu i bezstronności, brak jakiejkolwiek oceny materiału dowodowego w sprawie i poprzestanie przez organ wyłącznie na powtórzeniu wybranych tez z opinii wodnoprawnej, bez analizy zarzutów dotyczących założeń przyjętych przez biegłego co do stanu faktycznego istniejącego na gruncie, które to są całkowicie odmienne i niezgodne z prawidłowo poczynionymi, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy ustaleniami stanu faktycznego, pominięcie analizy dowodów dołączonych do odwołania, jak również brak wskazania przez organ powodów pominięcia owych dowodów i ich nieprzeprowadzenia, ponowny brak jakichkolwiek ustaleń organu co do mechanizmu powstawania szkód w dolnej części działki ewidencyjnej numer [...], oraz przebiegu rowu odprowadzającego wody opadowych do studni rewizyjnej i następnie spływu wody po przerwaniu kanału kanalizacyjnego znajdującego się na działce [...] oraz [...]. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.

Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu, poddana jest ocena legalności decyzji wydanej w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych, odmawiająca nakazania przywrócenia stanu poprzedniego stosunków wonnych lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W ocenie organów obu instancji, zmiany dokonane na działkach nr [...] i [...] tj. ułożenie w dole jaru ziemnego zlokalizowanego wzdłuż granicy działek nr [...] i [...] oraz działki nr [...] rury kanalizacyjnej o średnicy 11 cm. przez właściciela działek nr [...] i [...] oraz częściowe zasypanie tego jaru, nie zmieniły stanu wód na gruncie ze szkodą dla działki nr [...]. Do zmiany stanu wód na tym gruncie doszło na skutek budowy ogrodzenia na działce nr [...], która to budowa doprowadziła do likwidacji jaru. W ocenie sądu ustalenia organu maja cechy dowolności.

Zgodnie z dyspozycją art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2233 z późn. zm. dalej; ustawa) właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie (ust 1).

Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust 3).

W postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym zmiana ta polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla terenów sąsiednich tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody na gruncie lub gruntach, nie należących do sprawcy naruszenia. Dla przypisania odpowiedzialności za zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem (naruszeniem stosunków wodnych) a szkodą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2022 r. III OSK 5094/21, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2022 r. III OSK 390/22, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2022 r. III OSK 4782/21). Samo naruszenie stosunków wodnych należy rozumieć, jako ingerencję w teren działki, skutkującą zmianą zastanego stanu gospodarki wodnej na tym gruncie np. ingerencją, na skutek której nastąpiła zmiana kierunku czy też intensywności spływu wód z terenu działki, z której naruszenia dokonano na teren działek sąsiednich. Jak zasadnie wskazuje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 22 września 2023 r. II SA/Gl 647/23 w przypadku szkód związanych ze zmianą stosunków wodnych na gruncie za zmianę uchodzić może każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (tj. zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to zatem takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Zmiana ta może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej, bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np.: wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu; nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu: usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu; wykopanie rowu; zasypanie istniejącego rowu; utwardzenie powierzchni działki kostką brukową; wzniesienie murowanego ogrodzenia; wykopanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która spowoduje obniżenie poziomu lustra wody na gruntach sąsiednich. Zmianą kierunku spływu wody - w rozumieniu art. 234 ustawy jest również zmiana kąta spadku wody.

W orzecznictwie podkreśla się, iż wydanie decyzji w trybie art. 234 ust 3 ustawy wymaga przeprowadzenia wnikliwego postępowania wyjaśniającego. Wszędzie tam, gdzie sprawa nie jest oczywista i w drodze logicznego rozumowania nie da się ustalić tych dwóch elementów tj. faktu naruszenia stosunków wodnych i szkody z tym związanej dla nieruchomości sąsiednich, organy administracji z reguły obowiązane są w prowadzonym postępowaniu, do pozyskania stosownej ekspertyzy biegłego z zakresu hydrologii, która okoliczności te ustali (por. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2015 r. II OSK 1621/13, Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2012 r. II OSK 1538/11). Postępowanie w sprawie naruszenia stosunków wodnych prowadzone jest na wniosek lub z urzędu. Niezależnie od trybu wszczęcia tego postępowania pełne zastosowanie mają ogólne reguły rządzące postępowaniem przed organami administracji. Mowa tu o wyrażonej w art. 7 K.p.a. zasadzie, iż w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (zasada prawdy obiektywnej]) a także zasada oficjalności, zgodnie z którą organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1). W postępowaniu tym bezwzględnie istotną jest prawidłowe stosowanie przez organ administracji reguły o której mowa w art. 80 K.p.a. - organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W ocenie sądu, organy obu instancji nie oceniły w sposób prawidłowy zgromadzonych w sprawie dowodów, w aspekcie oceny kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenia swe organy oparły na ekspertyzie (opinii) sporządzonej przez biegłego z zakresu geologii. W ocenie sądu ekspertyza ta jest jednak nieprzydatna do dokonania ustalań, mających wyjaśnić czy na działce nr [...] i [...] doszło do zmiany stanu wód, ze szkodą dla działki nr [...]. Wątpliwości sądu, w aspekcie niezgodności z doświadczeniem życiowym, budzi ustalenie organu jakoby do likwidacji jaru ziemnego który stanowił naturalny zbiornik wód opadowych, zlokalizowany wzdłuż granicy działki nr [...] i [...] oraz działki nr [...], doszło na skutek budowy ogrodzenia na działce nr [...]. Likwidacja jazu ziemnego, zagłębienia w gruncie na styku schodzących się zboczy terenów o pewnym nachyleniu, w ocenie sądu nie mogło nastąpić na skutej budowy odrodzenia i to ogrodzenia o lekkiej ażurowej konstrukcji, gdzie punktowo wbetonowano w grunt jedynie słupki ogrodzeniowe, na które założono siatkę a pomiędzy siatką a gruntem wysypana została luźna warstw kamienia. Doświadczenie życiowe wskazuje, ze do likwidacji jaru ziemnego jako ukształtowania gruntu musiało dojść, nie na skutek budowy tego typu obiektu czy urządzenia, ale na skutek prac ziemnych (celowych lub niecelowych) polegających na podwyższeniu terenu, na którym zlokalizowany był jar tj. całkowitym lub częściowym zasypaniem terenu naturalnego zagłębienia gruntu stanowiącego naturalny drenaż wód opadowych. Nie można oczywiście wykluczyć, że do likwidacji jaru (podwyższenia terenu) doszło na skutek zjawisk naturalnych, nie wynika to jednak z ekspertyzy, konkluzja natomiast jakoby likwidacja jaru nastąpiła na skutek budowy ogrodzenia na działce nr [...], jest po prostu nielogiczna. Jeżeli nawet budowa ogrodzenia na działce nr [...] wpłynęła, czy mogła wpłynąć na stosunki wodne w granicach tej działki oraz działek nr [...] i [...], to z pewnością nie na skutek likwidacji jaru, a co najwyżej przekierowania naturalnego spływu wód opadowych z terenu działki nr [...], co jednak z opinii jednoznacznie nie wynika, a jak mowa wyżej konkluzja ekspertyzy, że przez budowę ogrodzenia likwidacji uległ jar ziemny, jest w ocenie sądu nielogiczna.

Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali przede wszystkim, czy w świetle art. 234 ust 5 ustawy zachodziły podstawy do wszczęcia postępowania w sprawie, a jeżeli podstawy takie zachodziły organ ponowi dowód z opinii hydrogeologa, w celu ustalenia, czy na gruntach działek nr [...] i [...] oraz działki nr [...] doszło do naruszenia stosunków wodnych, a jeżeli tak, to czy naruszenia te doprowadzają do wystąpienia szkody na gruncie sąsiednim oraz jak na przyszłość zapobiec wyrządzaniu tych szkód.

Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. W kwestii kosztów Sąd orzekł, jak w pkt 2 sentencji wyroku, na podstawie art.200 w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a.