Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 206/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
article: par 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)

SENTENCJA

Dnia 19 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2023 roku sprawy ze skargi "H" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ż. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 31 stycznia 2023 roku nr 0100/2023 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowej za 2016 rok oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 31 stycznia 2023 r., nr 0100/2023 Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1505 ze zm.), art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 387), § 2 ust. 1, 2 i 3, § 23 ust. 1, § 26 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz.U. 2013 r., poz. 361), art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 53 § 1, art. 56, ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.), dalej O.p., art. 3 ust. 1, ust. 3, art. 4 ust. 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312 z 23 grudnia 1995 r. str. 1 z późn. zm., zwanego dalej Rozporządzeniem nr 2988/95), art. 54, art. 59, art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.Urz.UE.L. 347.549), art. 4 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.Urz.UE.L.347.608), art. 7, art. 24 ust. 1 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.Urz.UE.L.227.69), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z dnia 28 czerwca 2022 r., nr 0085-2021-013130 w przedmiocie ustalenia H. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ż. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego (PROW 2007-2013) w łącznej wysokości 10 147 zł.

Jak wynika z akt sprawy w dniu 15 czerwca 2016 r. H. Spółka z o.o. z siedzibą w Ż. złożyła wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016 do Wariantu 2.1. oraz Wariantu 4.1. Powierzchnia zadeklarowanych we wniosku działek wynosiła 10,31 ha.

W dniu 27 lutego 2018 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wpłynęły przekazane pisma E. B. z dnia 20 grudnia 2017 r., w których wskazała na możliwość wystąpienia nieprawidłowości dotyczących przyznawanych płatności dla działek ewidencyjnych o nr:

- [...], [...], [...] gmina B. S., powiat s. województwo zachodniopomorskie;

- [...], [...], [...], [...], [...] gmina M., powiat p., województwo wielkopolskie;

- [...] , [...] gmina R., [...], [...], [...], [...] gmina R., [...], [...], [...], [...], [...] gmina F, powiat k. województwo świętokrzyskie.

Decyzją z dnia 5 marca 2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową PROW 2007-2013 na rok 2016 w łącznej wysokości 10 147 zł, w tym: Wariant 2.1. uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) w wysokości 1 027 zł, Wariant 4.1 ochrona siedlisk lęgowych ptaków w wysokości 9 120 zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 1 128 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia.

Postanowieniem z dnia 14 lutego 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego w ARiMR Opocznie wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie przyznania spółce płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013 na rok 2016 zakończone decyzją ostateczną z dnia 5 marca 2018 r.

W dniu 10 lipca 2019 r. organ pierwszej instancji przesłuchał w charakterze świadka E. B. (po zmianie nazwiska P.). W dniu 13 listopada 2020 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło pismo z wyjaśnieniami K. P. W dniu 18 listopada 2020 r. organ pierwszej instancji przesłuchał w charakterze strony Z. B.

Postanowieniem z dnia 30 listopada 2020 r. do akt sprawy dołączono protokoły z przesłuchania D. Z., P. L., A. B., K. P, D.M. i A. M..

Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2021 r. organ pierwszej instancji dołączył do akt sprawy dowody w postaci protokołów z przesłuchania Z. B. i K. P.

W dniu 11 lutego 2021 r do organu pierwszej instancji wpłynęło pismo pełnomocnika strony skarżącej wraz z załącznikami.

Decyzją z dnia 27 kwietnia 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie uchylił dotychczasową decyzję z dnia 5 marca 2018 r. i odmówił przyznania spółce płatności rolnośrodowiskowych PROW 2007-2013 na rok 2016.

Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi decyzją z dnia 2 lipca 2021 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 816/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 2 lipca 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z dnia 27 kwietnia 2021 r. i postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z dnia 14 lutego 2019 r. Wyrok jest nieprawomocny. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku.

Zawiadomieniem z dnia 12 kwietnia 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego (PROW 2007-2013) przyznanych stronie na podstawie decyzji z dnia 5 marca 2018 r.

Decyzją z dnia 28 czerwca 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie ustalił spółce kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego (PROW 2007-2013) w łącznej wysokości 10 147 zł.

Od powyższej decyzji pełnomocnik strony złożył odwołanie, w którym zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.;

1) art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w zw. z art. 16 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez wydanie decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności w sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja przyznająca spółce płatność;

2) art. 7 w zw. z art. 77 ust. 1 oraz art. 80 k.p.a. i art. 82 pkt 1 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie i wydanie decyzji jedynie w oparciu o dowody z zeznań świadków, podczas gdy z dowodów tych nie wynika dowodzona przez organy okoliczność, a zeznania te zostały potraktowane selektywnie; w szczególności dotyczy to wywiedzenia z protokołów przesłuchania świadków włączonych przez organ do akt sprawy, jakoby spółka nie prowadziła autonomicznie produkcji rolnej; ponadto poprzez brak wskazania, dlaczego jedynie część z tych dowodów została uznana za wiarygodną podstawę wydanej decyzji, tj. przyznanie mocy dowodowej jedynie zeznaniom świadków K. P. i E. P., a odmowy mocy dowodowej zeznaniom pozostałych świadków co do okoliczności spornych między świadkami, nadto poprzez nieprzyznanie mocy dowodowej dowodom złożonym przez spółkę w postępowaniu wznowieniowym z uwagi na ich irrelewantność dla sprawy, jak również oparciu rozstrzygnięcia na dwóch sprzecznych ze sobą zeznaniach świadka K. P., z których drugie było złożone przez świadka w warunkach, w których nie mógł prawidłowo spostrzegać rzeczywistości z uwagi na chorobę psychiczną;

3) art. 7, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie nieuzasadnionej, selektywnej i naruszającej zasadę prawdy obiektywnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wywiedzenie z tego materiału wniosku, że spółka nie wykonywała produkcji rolnej na zgłoszonym do płatności terenie, podczas gdy wniosek ten z materiału nie wynika, w szczególnie nie wynika z powoływanych przez organ zeznań świadków; ponadto przez utożsamienie spółki z zespołem podmiotów ze względu na łączącą te podmioty osobą Z. B., podczas gdy związki te wykazywane przez organ nie maja związku z prowadzeniem działalności rolniczej, a także poprzez przypisanie spółce działań, bądź zaniechań podejmowanych przez dzierżawców skarżącej i oparcie rozstrzygnięcia na hipotezach i założeniach organu, które pozostają w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym,

naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 7 ust. 3 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 poprzez wydanie decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności na rok 2016, podczas gdy z twierdzeń organu wynika, że okoliczności stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji były organowi znane w dniu wydawania decyzji przyznającej płatności;

2) art. 4 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 poprzez błędne uznanie, że spółka podjęła działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, a to poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania korzyści, oraz że płatność przyznana spółce została uzyskana bezprawnie, co uzasadnia cofnięcie przyznanych środków, podczas gdy spółka wypełniała zobowiązania związane z prowadzeniem produkcji rolnej na zadeklarowanym do płatności terenie, a także poprzez błędne uznanie przez organ, że powiązania pracownicze i rodzinne oraz wspólne adresy korespondencji niektórych z podmiotów dzierżawiących nieruchomości od spółki są wystarczającą przesłanką stwierdzenia wytworzenia sztucznych warunków, podczas gdy okoliczności te nie świadczą o relacji kierowniczej między Z. B. - jako Prezesem spółki a wymienianymi przez organ podmiotami trzecimi;

3) art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu przez organ, że warunki wymagane do uzyskania płatności zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami prawodawstwa unijnego, podczas gdy spółka nie stworzyła sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności i realizowała jako samodzielny podmiot cele określone w art. 31 Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013, a także poprzez przyjęcie, że nie jest konieczne wystąpienie elementu subiektywnego i obiektywnego stworzenia sztucznych warunków, podczas gdy elementy te nie wystąpiły w przedmiotowej sprawie, w szczególności strona nie miała woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek; nadto poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że dla stworzenia sztucznych warunków przez spółkę w myśl tego przepisu wystarczy wydzierżawienie osobom trzecim nieruchomości stanowiących przedmiot współwłasności Prezesa zarządu spółki, działającego jako osoba fizyczna;

4) art. 14 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 poprzez błędne uznanie, że spółka nie spełniła warunków przyznania płatności, w szczególności, że nie przysługuje jej przymiot rolnika posiadającego gospodarstwo rolne, podczas gdy posiadając odpowiednie zaplecze techniczne, wykonywała produkcję rolną na zadeklarowanych przez siebie do płatności nieruchomościach rolnych.

Pełnomocnik spółki wniósł o przeprowadzenie dowodu z załączonych do odwołania dokumentów i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków: A. F., M.Z., M. W.-B. i Z. B..

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 31 stycznia 2023 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym. Ustalenie kwoty nienależnie lub w nadmiernej pobranych środków w ramach płatności rolnych może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, bądź z ostatecznych decyzji wydanych w trybach nadzwyczajnych w sprawach o przyznanie płatności. Warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków nie jest natomiast uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatność.

Odpowiadając natomiast na zarzut naruszenia zasady trwałości decyzji ostatecznej Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR zauważył, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi tożsamość przedmiotowa pomiędzy sprawą o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2016 a ustaleniem kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. Można bowiem żądać zwrotu świadczenia, które zostało wypłacone na podstawie decyzji administracyjnej. Płatności rolne są wypłacane na wniosek beneficjenta i to wniosek o przyznanie danej płatności uruchamia postępowanie administracyjne. Natomiast postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności nie jest kontynuacją postępowania, które zostało wszczęte na wniosek beneficjenta. Jest to odrębne postępowanie, które jest inicjowane z urzędu, w formie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych kwot. Brak jest zatem podstaw faktycznych i prawnych do uznania, że zachodzi tożsamość pod względem podmiotowym i przedmiotowym spraw dotyczących przyznania płatności rolnych oraz ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnych.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancyjnego, że w analizowanym stanie faktycznym zaistniał obowiązek zwrotu płatności rolnośrodowiskowej za rok 2016 jako nienależnie pobranych. Na zmianę stanowiska nie ma wpływu nieprawomocny wyrok WSA w Łodzi z dnia 18 stycznia 2022 r., jaki zapadł w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 816/21. Nawet bowiem w sytuacji braku skutecznego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z dnia 5 marca 2018 r. płatność przyznana i wypłacona na jej podstawie nadal ma charakter nienależny, świadczą o tym również dowody w postaci zeznań świadków; E. B. z dnia 10 lipca 2019 r. oraz A. M., D. Z., K. P. z dnia 4 lipca 2019 r. i 8 października 2020 r., A. B., P. L., D. M. oraz Z. B. złożone w Prokuraturze Okręgowej w P., których treść organ obszernie przytoczył w uzasadnieniu decyzji.

Na podstawie przedstawionych okoliczności faktycznych organ stwierdził, że spośród 86 działek ewidencyjnych o łącznej powierzchni 54,04 ha zadeklarowanych przez stronę we wniosku o przyznanie płatności na rok 2016, większość jest przedmiotem współposiadania Z. B. i E. B. i zostały wydzierżawione spółce H.. Z. B., który wydzierżawia grunty rolne spółce H. sam deklaruje się jako prowadzący działalność rolniczą i wnioskuje o przyznanie płatności. Łączna różnica pomiędzy potencjalną wysokością płatności rolnośrodowiskowej i rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2016 r., jaką otrzymałoby wszystkich osiem podmiotów, a wysokością płatności rolnośrodowiskowej w przypadku zadeklarowania wszystkich działek w jednym wniosku o przyznanie płatności na rok 2016 wynosi 80 146,55 zł.

Zgodnie z § 3 ust. 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania, rolnik nie może realizować zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego, jeżeli realizuje jednocześnie zobowiązanie, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.Urz.UE.L.277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.). Z powyższego wynika, że wobec kontynuowania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przez spółkę H. złożenie w roku 2016 wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej skutkowałoby odmową przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej.

Zdaniem organu w niniejszej sprawie doszło do wykreowania obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających realizację celu regulacji prawnych, przewidzianych dla żądanych płatności tj. uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych i obszarowych ograniczeń dopłat wskutek zadeklarowania do dopłat 8 gospodarstw o mniejszej powierzchni, zamiast jednego gospodarstwa o powierzchni ok. 400 ha. Ustalony w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jednoznacznie wskazuje na istnienie bezpośrednich więzi pomiędzy podmiotami ubiegającymi się o takie same płatności i daje podstawy do ustalenia, że doszło do koordynacji działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów i ich zmowy w dążeniu do uzyskania korzyści. Istniała zatem, gdy chodzi o stronę przesłanka subiektywna - zamiar uzyskania korzyści w postaci płatności w wysokości wyższej niż przysługiwałaby gdyby o płatność ubiegał się wyłącznie właściciel gruntów.

Ustalono, że spółka H. poprzez udziałowca oraz prezesa zarządu – Z. B. wraz z jego pracownikami zatrudnionymi w firmie W., członkami rodziny oraz utworzonymi spółkami, uczestniczyła w mechanizmie mającym na celu zmaksymalizowanie wysokości otrzymanych płatności oraz uzyskanie płatności do działek, do których na mocy przepisów szczególnych płatność nie zostałaby przyznana. Sztuczne przemieszczanie określonych działek pomiędzy wskazanymi podmiotami pozwalało na uzyskanie większych korzyści majątkowych. Stworzenie sztucznego podziału przez podmioty wnioskujące o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego do deklarowanych działek rolnych o obszarach kwalifikujących do płatności, umożliwiało obejście ograniczeń powierzchniowych. Tym samym została spełniona dyspozycja przesłanki obiektywnej, bowiem ograniczenia powierzchniowe stanowią cel obowiązującej regulacji. Nie ulega wątpliwości, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla jednego wielkopowierzchniowego gospodarstwa byłyby mniejsza, niż gdyby to gospodarstwo zostało podzielone na mniejsze podmioty, które występowałyby z odrębnymi wnioskami dla tych samych powierzchni z uwagi na ograniczenia powierzchniowe płatności.

W świetle istniejących powiązań, gospodarstwa rolne wskazanych powyżej podmiotów, stanowią jeden organizm gospodarczy, zarządzany przez tę samą grupę osób, a ich odrębność ma jedynie charakter formalnoprawny. Ustalone wielorodzajowe powiązania dowodzą, że angażowano wiele podmiotów w celu obejścia prawa polegającego na stworzeniu systemu optymalizującego wielkość i rodzaj płatności. To zaś wyklucza uznanie, że każdy z tych podmiotów prowadziła niezależną, autonomiczną działalność rolniczą. Utworzone przez te same podmioty spółki również zmierzały w ocenie organu wyłącznie do stworzenia sztucznych warunków do prowadzenia działalności nakierowanej na osiągnięcie korzyści.

Zgodnie z zawartą w art. 4 ust. 1 lit. a Rozporządzenia nr 1307/2013 definicją "rolnika" o tym, czy dany podmiot może zostać uznany za rolnika, a zatem czy prowadzi samodzielnie działalność rolniczą, należy brać również pod uwagę inne okoliczności, takie wyposażenie techniczne i organizacyjne takiego podmiotu.

Zgodnie natomiast z definicją gospodarstwa (art. 4 ust. 1 lit. b Rozporządzenia nr 1307/2013) należy brać pod uwagę wszystkie jednostki produkcyjne bez względu na ich położenie na terenie kraju. Niezależnie zaś od istniejącej swobody układania stosunków gospodarczych i wyboru formy prowadzenia działalności, jak wynika z definicji art. 4 ust. 1 lit. a Rozporządzenia 1307/2013, rolnikiem jest również grupa osób fizycznych lub prawnych, która zarządza gospodarstwem, tj. wszystkimi jednostkami produkcyjnymi na terenie kraju.

O tworzeniu sztucznych warunków świadczą wykazane powiązania osobowe rodzinne, zawodowe i biznesowe poprzez prezesa zarządu spółki. Spółka H. była powiązana z D. M. - pracownik firmy W. z siedzibą w Ż., A.M. - pracownik firmy W.z siedzibą w Ż., K. P. – pracownik firmy W. z siedzibą w Ż.. P. L. - pracownik firmy W. z siedzibą w Ż. oraz Z. B. — posiadającym 50 udziałów i będącym prezesem zarządu spółki H. oraz posiadającym do dnia 12 stycznia 2017 r. 100 udziałów i będącym prezesem zarządu w W. Sp. z o.o., A. B. - siostrą Z. B., posiadającą 1365 udziałów i będąca członkiem zarządu w W. Sp. z o.o., D. Z. - pracownik H. Sp. z o.o. i W. Sp. z o.o., w której udziały posiadał Z. B. oraz A. B., (podmiot ten nie składał wniosku o przyznanie pomocy na rok 2016)

Z zawartych w aktach odpisów z ksiąg wieczystych wynika, że właścicielem gruntów rolnych, które zostały podzielone są Z. B. i E. B. (P.) co jest zgodne z treścią protokołów zeznań. Grunty te zostały wydzierżawione przez Z. B. osobom pozostającym z nim w zależności służbowej lub rodzinnej. Wbrew zatem twierdzeniom pełnomocnika strony zwartym w odwołaniu oraz piśmie z dnia 14 czerwca 2021 r. nie można stwierdzić, że powiązania te miały charakter przygodny. Zeznający w charakterze świadków w postępowaniu prowadzonym przed Prokuraturą Okręgową w P. pracownicy, którym Z. B. oddał w dzierżawę grunty rolne jednogłośnie wskazali, że możliwość dzierżawy gruntów i korzyści finansowe z tego tytułu traktowali jako dodatkową premię za sumienną pracę.

Organ odwoławczy podkreślił, że poza spółką H. oraz Z. B. żadna z wymienionych wyżej osób nie posiada parku maszynowego niezbędnego do wykonywania zabiegów agrotechnicznych na swoich działkach rolnych. W związku z powyższym zawierano umowy o wykonanie prac agrotechnicznych przez poszczególne gospodarstwa z tymi samymi osobami.

Odnosząc się do argumentacji pełnomocnika strony zawartej w odwołaniu, że H. Sp. z o.o. oraz W. Sp. z o.o. były tylko powiązane przez osobę Z. B. będącego prezesem zarządu oby tych podmiotów organ wskazał, że Z. B. posiada 50 udziałów czyli połowę wszystkich udziałów w H. Sp. z o.o. oraz był wyłącznym udziałowcem w W. Sp. z o.o. od dnia jej rejestracji, tj. 15 stycznia 2015 r. do dnia 12 stycznia 2017 r. a więc w okresie którego dotyczy rozpatrywana sprawa. Analiza pełnego wpisu KRS W. Sp. z o.o. wskazuje też, że od dnia jej rejestracji do dnia 7 października 2020 r. siedziba spółki mieściła się w Ż. przy ul. [...], adres ten jest tożsamy z adresem siedziby spółki H.. W przypadku natomiast D. M., A. M., P. L. oraz D. Z. wskazano w ewidencji producentów ten sam adres do korespondencji, tj. ul [...], 26-333 Ż.. Adres ten figuruje również w rejestrze CEIDG jako adres doręczeń firmy "W." Z. B.

Przekazywanie gruntów rolnych wielu podmiotom wnioskującym o przyznanie płatności umożliwiało obejście zasady degresywności wyrażonej w przepisach dotyczących przyznania płatności. Zgłoszenie do płatności gruntów przez pozornie odrębne od siebie gospodarstwa rolne pozwoliło ominąć zasadę degresywności płatności i w efekcie umożliwiło otrzymanie środków finansowych w wysokości większej niż w sytuacji, gdyby został złożony jeden wniosek.

Przytaczając w dalszej części uzasadnienia fragmenty zeznań przesłuchanych w Prokuraturze Okręgowej w P. świadków, tj. Z. B., D. M., A. M., K. P., P. L. D. Z., A. B. organ stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala ocenić wzajemne powiązania pomiędzy tymi osobami, ustalić kto faktycznie grunt użytkował, a kto formalnie gruntem zarządzał, jak również ocenić charakter spornej nieruchomości. Grunty zadeklarowane w roku 2016 do płatności zostały sztucznie rozparcelowane pomiędzy ww. osoby, chociaż położenie przestrzenne gruntów deklarowanych do płatności przez powiązane osoby nie uzasadniało podziału działek ewidencyjnych na odrębne działki rolne, deklarowane do płatności przez różnych producentów rolnych. Części jednolitych działek ewidencyjnych, wykazywanych jako działki rolne w posiadaniu poszczególnych powiązanych ze sobą podmiotów, nie jest wydzielona żadnymi granicami naturalnymi. Podziału gruntów nie wymagały też jakiekolwiek względy, związane z rodzajem prowadzonej działalności, czy sposobem wykorzystania zaplecza technicznego.

W świetle powyższego organ odwoławczy uznał, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków mających na celu uzyskanie nieuzasadnionych korzyści w zakresie płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej oraz płatności dla młodych rolników, płatności ONW oraz płatności ekologicznej. Stanowiło to de facto obejście przepisów regulujących udzielanie wsparcia rolnikom. Wobec tego zastosowanie winien znaleźć przepis art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013, który stanowi, że bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. W odniesieniu do płatności rolnośrodowiskowych rozdzielenie gruntów na kilka wniosków miało na celu uzyskanie nienależnych korzyści poprzez zmniejszenie pomniejszenia płatności ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego, uzyskanie ośmiokrotnie wyższej płatności redystrybucyjnej (dodatkowej), uzyskanie dopłat dla młodego rolnika, uzyskanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami dla powierzchni przekraczającej 75 ha, uzyskanie płatności ekologicznej i rolnośrodowiskowa w pełnej wysokości

Na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że pomiędzy H. Sp. z o.o., Z.B., D. M., A. M., K. P., P. L., D. Z. oraz A. B. istniały powiązania organizacyjne, osobowe, ekonomiczne i funkcjonalne, co pozwala stwierdzić, że ich utworzenie i podzielenie pomiędzy nich posiadanych gruntów miało na celu czerpanie korzyści finansowych wynikających z obejścia powołanych wyżej przepisów wprowadzających w systemach wsparcia mechanizmy modulacji i degresywności płatności. Nie wskazano również żadnych racjonalnych argumentów związanych z rodzajem prowadzonej działalności, sposobem jej prowadzenia, sposobem wykorzystania posiadanego zaplecza technicznego, które uzasadniałyby podzielenie obszaru gruntów pomiędzy wymienione wyżej podmioty.

Zdaniem organu przedstawione powyżej okoliczności jednoznacznie wskazują, że wydzierżawienie stronie i pozostałym powiązanym podmiotom gruntów rolnych powodowane było uzyskaniem płatności rolnych. Takich płatności właściciel gruntów rolnych nie uzyskałby, gdyby nie przekazał ich w "posiadanie" stronie i pozostałym powiązanym podmiotom. Nie chodzi zatem o ustalenie, czy skarżący osiągnął korzyści z zawartej umowy dzierżawy, czy produkcja była opłacalna itp. Istotne jest, że pomimo zawarcia konsensualnej umowy dzierżawy, właściciel tych gruntów rolnych (Z. B.) nadal nimi dysponował. Choćby z tych względów zarzut naruszenia przepisów postępowania procesowego jest niezasadny. Brak jest zatem podstaw do prowadzenia dalszego postępowania dowodowego, ponieważ stan faktyczny został ustalony prawidłowo. Właściciel nieruchomości rolnej wykorzystał instytucje prawne (umowy dzierżawy) do obejścia przepisów, które ograniczały płatności dla dużych gospodarstw rolnych. Zawarcie umowy dzierżawy, czy też umowy zlecenia w sensie formalnoprawnym jest działaniem legalnym, w niniejszej jednak sprawie zostały one wykorzystane do nadużycia prawa. Strony tych czynności prawnych współdziałały, nie w celu osiągnięcia skutków gospodarczych, a skutków prawnych, w postaci uzyskania płatności rolnych. Zdaniem organu doszło do łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogół obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i elementu subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań unijnych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek).

W ocenie organu odwoławczego działania strony zdecydowanie nie wypełniają celów wspólnej polityki rolnej określonych w art. 39 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz w art. 4 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. Poza spółką H. i Z. B. pozostałe osoby korzystają bowiem głównie z usług podmiotów powiązanych i nie posiadają własnego zaplecza technicznego. Trudno zatem przyjąć by ich działalność służyła zwiększeniu wydajności rolnictwa przez wspierania postępu technicznego, racjonalnego rozwoju produkcji rolnej optymalnego wykorzystania siły roboczej, czy też miała zapewnić odpowiedni poziom ludności wiejskich, bądź tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy.

Organ podkreślił również, że w obowiązującym stanie prawnym utworzenie spółek, jak i sztuczne przemieszczanie działek ewidencyjnych między wskazanymi podmiotami byłoby przyznaniem płatności z pominięciem przepisów modulujących. Działanie takie byłoby dopuszczalne jedynie pod warunkiem, że wszystkie stare, jak i nowo powstałe podmioty obejmą w posiadanie wydzielone działki i staną się w ten sposób odrębnymi producentami rolnymi, co jednak w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W 2016 r. doszło do stworzenia sztucznych warunków dla uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia z uwagi na wystąpienie zarówno przesłanki obiektywnej, jak i przesłanki subiektywnej. Użytkownikiem działek rolnych zadeklarowanych we wniosku był Z. B., który nimi zarządzał oraz dokonał sztucznego podziału gruntów w celu zmaksymalizowania uzyskiwanych dotacji bezpośrednich, ekologicznych, rolnośrodowiskowych i ONW, omijając tym samym przepisy o degresywności. Organ powinien zatem odmówić przyznania wnioskowanych płatności i wobec tego nienależnie pobraną płatnością rolnośrodowiskową za rok 2016 stanowi kwota odpowiadająca wielkości pomocy przyznanej i wypłaconej za powierzchnię, w stosunku której została stwierdzona nieprawidłowość.

Na podstawie przepisu art. 28a ustawy, w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005 (obecnie art. 54 i 56 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013) Kierownik BP Agencji, odstępuje od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) Nr 885/2006, nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 883/2006. W myśl art. 7 ust. 2 Rozporządzenia nr 883/2006, w innych przypadkach niż przypadki określone w ust. 1, w szczególności w odniesieniu do operacji, dla których nie jest określony termin operacyjny w sektorowych przepisach rolnych, stosowany kurs wymiany walut jest przedostatnim kursem wymiany walut ustanowionym przez Europejski Bank Centralny przed miesiącem, w odniesieniu do którego wydatki i dochody przeznaczone na określony cel zostają zadeklarowane.

W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności na podstawie wskazanych przepisów. Kurs wymiany euro na dzień 27 lutego 2018 r. ustalony przez Europejski Bank Centralny wynosi 4,1670 zł. Równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według ww. kursu euro wynosi 416,70 zł. Kwota nienależnie pobranych płatności za 2016 rok wyniosła 10 147,00 zł, czyli przekroczyła kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote zgodnie z powyższymi regulacjami.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia organ wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 Rozporządzenia nr 2988/95 okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych łub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1, natomiast ust. 3 stanowi, że państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu niż okres przewidziany odpowiednio w ust. 1 i 2.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 Rozporządzenia nr 2988/95 nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania łub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało łub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przepis ten powinien być interpretowany w ten sposób, że upływ terminu przedawnienia nie może nastąpić przed ostatecznym zakończeniem programu. Oznacza to, że termin przedawnienia wynikający z art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady nr 2988/95 lub dłuższy termin stosowany na mocy prawa krajowego zgodnie z ust. 3 tego przepisu, będzie mógł trwać nawet po zakończeniu programu. Z drugiej strony, termin przedawnienia czynności, do której odnosi się art. 3 ust. 1, nie może zakończyć się przed momentem ostatecznego zakończenia programu. Nienależnie pobrana przez stronę płatność rolnośrodowiskowa za rok 2016 objęta jest Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, zatem mamy do czynienia z programem wieloletnim. Pod pojęciem daty zakończenia programu należy rozumieć, jak już wyżej wskazano dzień zamknięcia programu wynikający z deklaracji zamykającej program wysyłanej do Komisji Europejskiej. W ramach PRO W 2007-2013, będzie to data nie wcześniejsza niż 31 grudnia 2015 r. (data, do której możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) oraz nie późniejsza niż 30 czerwca 2016 r. (termin na przedstawienie Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu, stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21.06.2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. EU L nr 209 z 11.08.2005r., str. 1, ze zm.). Z art. 28 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, "Wypłaty salda i zamknięcie programu" wynika, że datą ostatecznego zamknięcia programu PROW 2007-2013 jest data 30 czerwca 2016 r. przewidziana dla przekazania przez Państwo Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu budżetowego. Tym samym w sytuacji, w której termin przedawnienia upływałby przed dniem zamknięcia programu, ulega on wydłużeniu do ww. daty. Data zamknięcia programu PROW 2007-20013 jest jednolita dla wszystkich krajów uczestniczących w programie. Nie ma więc konieczności ustalania daty wysłania deklaracji przez państwo polskie do Komisji Europejskiej albowiem data ta jest nieistotna, gdyż całkowite zamknięcie programu nastąpiło 30 czerwca 2016 r. W sprawie niniejszej powyższe oznacza, że skoro w dacie doręczenia zaskarżonej decyzji organu II instancji, tj. 4 grudnia 2015 r., program PROW 2007-2013 nie został zamknięty, to nie doszło do przedawnienia przedmiotowych należności.

W świetle powyższego należy wyjaśnić, iż w przypadku nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych na 2016 r. naruszenie prawa nastąpiło w dniu 15 czerwca 2016 r., tj. w chwili złożenia wniosku z nieprawidłową deklaracją, natomiast szkoda rozumiana jako nieuprawniona wypłata płatności miała miejsce, w dniu 21 marca 2018 r. (data wypłaty płatności przyznanych decyzją nr 0085-2018-006034). Ponieważ początek biegu termu przedawniania wyznacza zdarzenie, której miało miejsce jako ostatnie (w analizowanym przypadku jest to moment powstania szkody czyli 21 marca 2018 r.) to należy stwierdzić, że 4-letni termin przedawnienia roszczeń o zwrot przyznanych płatności upływał w dniu 21 marca 2022 r. W analizowanym przypadku jednak nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia, zaś po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. W myśl art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary. Okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia to 8 lat.

W przypadku nienależnie pobranych płatności za rok 2016 pierwsze przerwanie okresu przedawnienia nastąpiło w dniu 30 kwietnia 2021 r., tj. w dniu doręczenia stronie decyzji z dnia 27 kwietnia 2021 r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie o uchyleniu decyzji dotychczasowej z dnia 5 marca 2018 r. oraz o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013, na mocy której organ odmówił stronie przyznania płatności, ze względu na stworzenie sztucznych warunków dla uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia. Do kolejnego przerwania biegu terminu przedawnienia doszło w związku wydaniem i doręczeniem w dniu 6 lipca 2021 r. decyzji Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 2 lipca 2021 r. o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia 27 kwietnia 2021 r.

Jak wskazano powyżej przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, w którym zawiadamia się daną osobę o nieprawidłowościach. Na gruncie analizowanej sprawy za taki akt bez wątpliwości należy uznać decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z dnia 27 kwietnia 2021 r. oraz decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 2 lipca 2021 r., albowiem przedmiotowymi rozstrzygnięciami spółka została jednoznacznie poinformowana o stwierdzonych nieprawidłowościach polegających na stworzeniu sztucznych warunków.

Kolejnym aktem przerywającym bieg terminu przedawnienia było doręczenie w dniu 19 kwietnia 2022 r. zawiadomienia z dnia 12 kwietnia 2022 r. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. Biorąc pod uwagę że po każdym przerwaniu terminu przedawnienia biegnie on na nowo, to w dacie wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego z dnia 28 czerwca 2022 r., doręczonej 1 lipca 2022 r. termin przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranych płatności 2016 r. nie upłynął. Uwzględniając wymienione wyżej przerwania okresu przedawnienia, upływ terminu przedawnienia następujący najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, upływa w dniu 21 marca 2026 r.

Odrębną kwestię stanowią przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, określone w art. 7 ust. 3 Rozporządzenia nr 809/2014. Przepis ten stanowi, że obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie, ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu łub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

W przypadku płatności za 2016 r. gdyby nawet przyjąć, że w dniu wydania decyzji z dnia 5 marca 2018 r. organ był w posiadaniu pisma E.B. informującego o możliwość wystąpienia nieprawidłowości dotyczących przyznawanych płatności między innymi dla deklarowanych przez spółkę H. działek to należy stwierdzić, że nie została spełniona druga przesłanka o której mowa art. 7 ust. 3 Rozporządzenia nr 809/2014, a mianowicie, że błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Błąd rozumiany jako działanie polegające na zaangażowaniu kilku podmiotów w celu ubiegania się o płatności do gruntów będących w posiadaniu jednego rolnika – Z. B. mógłby zostać w zwykłych okolicznościach wykryty przez stronę bowiem całokształt działań Z. B. opierał się na świadomym - intencjonalnym działaniu.

Odnosząc się do zgłoszonego w toku postępowania wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków: A. F., M. Z., M.W.-B. oraz Z. B. organ wskazał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ ustalenia faktyczne oparte zostały na zgromadzonym w toku postępowania materiale dowodowym, w tym mi.in. w oparciu o zeznania złożone przez A. M., D. Z., K. P., A. B., Z. B., D. M. i P. L. w Prokuraturze Okręgowej w P. i złożone w toku postępowania przed organem I instancji zeznania E. P.. Powyższe zeznania były wystarczające do ustalenia, że faktycznym użytkownikiem działek rolnych zadeklarowanych we wniosku przez spółkę H. był Z. B. który nimi zarządzał oraz dokonał sztucznego podziału gruntów w celu zmaksymalizowania uzyskiwanych dotacji.

W kwestii pozostałych zgłoszonych wniosków dowodowych, tj. załączników o nr 5-15 i 17 organ odwoławczy podkreślił, że nie kwestionuje okoliczności, że spółka H. posiada park maszyn rolniczych potrzebny do wykonywania zabiegów agrotechnicznych jednak nie prowadziła samodzielnej działalność rolniczej. Załącznik nr 16 zawierający wykaz przeciętnego zatrudnienia w spółce w styczniu 2016 r. wskazuje na istnienie 8 etatów zajmowanych przez 8 osób, co jednak nie rozstrzyga czy strona prowadzi samodzielnie działalność rolniczą. W przypadku natomiast protokołu z kontroli obligatoryjnej "Produkcja roślinna i zwierzęca" z dnia 22 kwietnia 2016 r. organ wyjaśnił, że kontrole jednostek certyfikujących przeprowadzone są na innej podstawie prawnej, niż kontrole w postępowaniu o przyznanie płatności. Jednostka certyfikująca wykonując działania kontrolne nie weryfikuje prowadzonej działalności rolniczej pod kątem spełnienia przesłanek do otrzymania płatności. Kontrola jednostki certyfikującej potwierdza jedynie fakt spełnienia kryteriów produkcji ekologicznej, który to wymóg jest tylko jednym z wielu warunkujących przyznanie płatności ekologicznej. Jednostki certyfikujące uprawnione są jedynie do kwalifikowania konkretnych produktów z gospodarstwa rolnego na rynek rolnictwa ekologicznego.

Odnosząc się do przedłożonych opinii biegłych lekarzy psychiatrów dotyczących stanu zdrowia K. P. organ podkreślił, że zeznania K. P. złożone w dniu 4 lipca 2019 r. i 8 października 2020 r. w Prokuraturze Okręgowej w P. oraz pismo z dnia 13 listopada 2020 r. nie są jedynym dowodem w sprawie mającym rozstrzygające znaczenie. Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły nie tylko zeznania K. P., ale również zeznania Z. B. (z dnia 18 listopada 2019 r. i 6 maja 2020 r.), D. M. (z dnia 11 września 2019 r.), A. M. (z dnia 24 czerwca 2019 r.), P. L. (z dnia 11 września 2019 r.), D. Z. (z dnia 25 czerwca 2019 r.), A. B. (z dnia 6 września 2019 r.), a także zeznania A. K. i S. K.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik spółki zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

1) art. 29 ust. 1 ustawy ARiMR w zw. z art. 16 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez wydanie decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności w sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja przyznająca spółce płatność;

2) art. 10a ust. 1a pkt 1-4 ustawy o ARiMR oraz art. 80, art. 82 pkt 1 k.p.a., poprzez:

- zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie i wydanie decyzji jedynie w oparciu o pośrednie dowody z zeznań świadków, podczas gdy z dowodów tych nie wynika dowodzona przez organy okoliczność, a zeznania te zostały potraktowane selektywnie;

- zaniechanie przeprowadzenia dowodu z dokumentów złożonych przez spółkę w postępowaniu odwoławczym, jak również zaniechanie przesłuchania świadków, o powołanie których spółka wnosiła w toku postępowania;

- nieprzyznanie mocy dowodowej dowodom złożonym przez spółkę w postępowaniu wznowieniowym z uwagi na ich irrelewantność dla sprawy, jak również oparciu rozstrzygnięcia na dwóch sprzecznych ze sobą zeznaniach świadka K. P.;

- dokonanie wadliwej, nieuprawnionej oceny dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów, dotyczącej stanu zdrowia psychicznego K. P., sporządzonej w postępowaniu karnym przed Sądem Rejonowym w T.(sygnatura akt: [...]) i przyjęcie, że "treść protokołów z zeznań złożonych przez K. P. (...) nie wskazuje na występowanie (...) objawów chorobowych, które wskazywałyby na zaburzenia psychiczne i podważałyby wiarygodność tych zeznań.

3) art. 10a ust. 1a pkt 1-2 ustawy o ARiMR, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:

- brak wskazania dlaczego jedynie część z tych dowodów została uznana za wiarygodną podstawę wydanej decyzji, tj. przyznanie mocy dowodowej jedynie zeznaniom świadków – K. P. i E. P., a odmowa mocy dowodowej zeznaniom pozostałych świadków co do okoliczności spornych między tymi świadkami,

- dokonanie nieuzasadnionej, selektywnej i naruszającej zasadę prawdy obiektywnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wywiedzenie z tego materiału wniosku że spółka nie wykonywała produkcji rolnej na zgłoszonym przez siebie do płatności terenie, podczas gdy wniosek ten nie wynika z powoływanych przez organ zeznań świadków;

- utożsamienie spółki z zespołem podmiotów ze względu na łączącą te podmioty osobę Z.B., podczas gdy związki te wykazywane przez organ nie mają związku z prowadzeniem działalności rolniczej, a także poprzez przypisanie spółce działań, bądź zaniechań podejmowanych przez dzierżawców i oparcie rozstrzygnięcia na hipotezach i założeniach organu, które pozostają w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym;

naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 7 ust. 3 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 poprzez wydanie decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności na rok 2016, podczas gdy z twierdzeń organu wynika, że okoliczności stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji były organowi znane w dniu wydawania decyzji przyznającej te płatności;

2) art. 4 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 poprzez błędne uznanie, że spółka podjęła działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, a to poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania korzyści, oraz że płatność przyznana spółce została uzyskana bezprawnie, co uzasadnia cofnięcie przyznanych środków, podczas gdy spółka wypełniała zobowiązania związane z prowadzeniem produkcji rolnej na zadeklarowanym do płatności terenie, a także poprzez błędne uznanie przez organ, że powiązania pracownicze i rodzinne oraz wspólne adresy korespondencji niektórych z podmiotów dzierżawiących nieruchomości od spółki są wystarczającą przesłanką stwierdzenia wytworzenia sztucznych warunków przez spółkę, podczas gdy okoliczności te nie świadczą o relacji kierowniczej między Z. B. - jako prezesem spółki a wymienianymi przez organ podmiotami trzecimi;

3) art. 60 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu przez organ, że warunki wymagane do uzyskania płatności zostały sztucznie stworzone, to jest w sprzeczności z celami prawodawstwa unijnego, podczas gdy spółka nie stworzyła sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności i realizowała jako samodzielny podmiot cele określone w art. 31 Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013, a także poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie wystąpił element subiektywny i obiektywny stworzenia sztucznych warunków, w szczególności spółka nie miała woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek; nadto poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że dla stworzenia sztucznych warunków w myśl tego przepisu wystarczy wydzierżawienie osobom trzecim nieruchomości stanowiących przedmiot współwłasności prezesa zarządu spółki, działającego jako osoba fizyczna;

4) art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez błędne uznanie, że spółka nie spełniła warunków przyznania płatności, w szczególności, że nie przysługuje jej przymiot rolnika posiadającego gospodarstwo rolne, podczas gdy posiadając do tego odpowiednie zaplecze techniczne, wykonywała produkcję rolną na zadeklarowanych do płatności nieruchomościach rolnych.

W oparciu o przedstawione zarzuty pełnomocnik spółki wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji lub uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023r. poz.259 ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o ustaleniu wobec spółki H. kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za 2016r.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2019r. poz.1505 ze zm.), rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z `13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013r. poz. 361 ze zm.), rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE. L. nr347poz.549), rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.Urz.UE.L nr 347poz.608), rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L nr 312 poz. 1).

Zgodnie z treścią art.29 ust.1 ustawy z 9 maja 2008r. środki publiczne:

1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowe, przeznaczone na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały przyznane nienależnie lub zostały pobrane w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków.

W myśl § 2 ust.1 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013r. płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, z późn. zm.), zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Zgodnie z treścią art.4 pkt 4a.),b.) i c.) rozporządzenia nr 1307/2013 do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:

a) "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą;

b) "gospodarstwo rolne" oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego;

c) "działalność rolnicza" oznacza:

(i) produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich;

(ii) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub

(iii) prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy;

W myśl art.60 rozporządzenia nr 1306/2013 bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

Zgodnie z treścią art.4 ust.3 rozporządzenia nr 2988/95 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z dnia 5 marca 2018r. spółce H. przyznano płatność rolnośrodowiskową za 2016r. w łącznej wysokości 10147 zł. Do płatności zadeklarowano działki rolne o powierzchni 10,31 ha w ramach wariantu 2.1 Uprawy rolnicze i wariantu 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków. Następnie, po wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego wymienioną decyzją, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie decyzją z dnia 27 kwietnia 2021r. uchylił własną decyzję z dnia 5 marca 2018r. i odmówił spółce H. przyznania płatności rolnośrodowiskowych za 2016r. Po wniesieniu odwołania od tej decyzji przez spółkę H. decyzją z dnia 2 lipca 2021r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Na tę ostatnią decyzję spółka H.wniosła skargę do WSA w Łodzi, który wyrokiem z dnia 18 stycznia 2022r. w spr. III SA/Łd 816/21 uchylił zaskarżoną decyzję, poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z 27 kwietnia 2021r. oraz postanowienie organu I instancji z 14 lutego 2019r. o wznowieniu postępowania administracyjnego. Od tego wyroku spółka H. wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Do chwili obecnej skarga ta nie została rozpoznana przez NSA (sygn. akt I GSK 1199/22).

Należy zaznaczyć, że podstawą wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności może być decyzja wydana w trybie nadzwyczajnym o uchyleniu decyzji przyznającej płatność i odmowie przyznania tej płatności bądź też ustalenia dokonane samodzielnie przez organ w odrębnym postępowaniu administracyjnym.

W rozpoznawanej sprawie istniała ostateczna decyzja organu I instancji z dnia 27 kwietnia 2021r. o uchyleniu, po wznowieniu postępowania, decyzji z 5 marca 2018r. o przyznaniu stronie skarżącej płatności rolnośrodowiskowej na 2016r. i o odmowie przyznania tej płatności. Organ odwoławczy utrzymał w mocy tę decyzję. Wprawdzie wyrokiem w sprawie III SA/Łd 816/21 WSA w Łodzi uchylił obie wymienione decyzje lecz wyrok ten jest nieprawomocny. W sytuacji gdy w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja o odmowie przyznania spółce H. płatności rolnośrodowiskowej za 2016r. to istniała podstawa do wydania decyzji, o której mowa w art. 29 ust.1 ustawy z 9 maja 2008r. ustalającej wobec spółki kwotę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za 2016r. Decyzja organu I instancji z dnia 28 czerwca 2022r. była zatem konsekwencją ostatecznej decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej spółce płatność rolnośrodowiskową za 2016r. oraz o odmowie przyznania tej płatności.

Nawet jednak gdyby zostały wyeliminowane z obrotu prawnego decyzje organów obu instancji uchylające decyzję o przyznaniu spółce płatności rolnośrodowiskowej za 2016r. i odmawiające przyznania tej płatności (tzn. decyzje z dnia 27 kwietnia 2021r. i z 2 lipca 2021r.) to i tak organy administracji miałyby podstawy do wydania decyzji określonej w art.29 ust.1 ustawy z 9 maja 2008r. Należy zaznaczyć, że postępowanie, o którym mowa w wymienionym przepisie jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego przedmiotem jest ustalenie czy doszło do pobrania nienależnie pobranych środków publicznych. Płatnością nienależnie pobraną jest płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności.

Możliwość domagania się zwrotu nienależnie pobranych kwot bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej płatność została zaakceptowana w orzecznictwie. W wyroku z dnia 15 listopada 2012r. sygn. akt II GSK 1518/11, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że brak jest podstaw, aby zasadnie wywodzić, iż warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności. Pogląd ten powtórzony został m.in. w wyroku NSA z 29 czerwca 2012 r., II GSK 822/11, w wyroku NSA z 15 listopada 2012 r., II GSK 1518/11, wyroku WSA w Lublinie z 24 września 2013 r., w wyroku NSA z 17 czerwca 2020 r., I GSK 9/20, wyroku WSA w Olsztynie z 11 lutego 2021 r., I SA/Ol 719/20, wyroku NSA z 11 kwietnia 2021r. II GSK 96/12, z 12 sierpnia 2016r. II GSK 568/15, z 18 sierpnia 2021r. I GSK 2053/18 i z 28 października 2019r. I GSK 1467/18.

W przypadku funkcjonowania ostatecznych decyzji przyznających płatności za poszczególne lata, warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków na podstawie tych decyzji, jest dokonanie ustaleń faktycznych w oparciu o dowody przeprowadzone w toku postępowania toczącego się w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

Wskazać należy także, że decyzja wydana na podstawie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR ma charakter konstytutywny, co wynika z literalnego brzmienia tego artykułu, w którym jest mowa o "ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych". Decyzja o zwrocie nienależnie pobranych płatności tworzy zatem nowy stosunek prawny. Przesłanki świadczące o nienależnie pobranej płatności są oceniane ex post, czyli po przystąpieniu beneficjenta do realizacji zobowiązania.

W niniejszej sprawie przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu art.60 rozporządzenia nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. mających na celu uzyskanie przez spółkę korzyści sprzecznych z celami unijnego prawodawstwa rolnego. W ocenie sądu Z. B. poprzez wydzierżawienie gruntów będących jego własnością różnym podmiotom, podczas gdy podmioty te nie prowadziły na nich samodzielnej działalności rolniczej, stworzył mechanizm mający na celu obejście prawa i uzyskanie wyższych płatności. Spółka H. była jednym z elementów tego mechanizmu. Wskazuje na to analiza całego zebranego materiału dowodowego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jest przyjęty pogląd, że aby można było mówić o sztucznych warunkach określnych w art.60 wymienionego rozporządzenia niezbędne jest spełnienie dwóch przesłanek: obiektywnej i subiektywnej. Przesłanka obiektywna dotyczy ustalenia, że nie może zostać osiągnięty cel danego wsparcia subiektywna zaś, że przez stworzenie takich sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać wyłącznie korzyść sprzeczną z tym celem (por. wyrok NSA z 22 października 2019r. w spor. I GSK 498/19).

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że Z. B. wraz z byłą żoną E. B. (obecnie P.) w 2016r. był właścicielem ponad 400 hektarów użytków rolnych położonych na terenie różnych województw. Grunty te w 2016r. zostały sztucznie podzielone i zgłoszone do płatności obszarowych przez różne podmioty powiązana ze sobą rodzinnie, organizacyjnie i zawodowo a mianowicie przez spółkę H., D. M., A. M .K.P., P. L., D. Z. i A.B. Celem tego podziału było uzyskanie nieuzasadnionych korzyści w postaci zawyżonych płatności.

Zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie jest ocena czy stronę skarżącą oraz inne podmioty, którym wydzierżawiono działki rolne Z. B., można uznać za samodzielnych, odrębnych rolników w rozumieniu art.4 ust.1a.) rozporządzenia nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013r. to jest czy podmioty te w 2016r. były posiadaczami gospodarstw rolnych na które przyznano płatność.

Stosownie do art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W świetle orzecznictwa i piśmiennictwa posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą (por. E. Gniewek, Komentarz do art. 336 Kodeksu cywilnego, [w:] E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze 2001 r.). Jako stan faktyczny posiadanie niezależne jest od tego, czy posiadaczowi przysługuje tytuł prawny, z którego wynika uprawnienie do władania przedmiotem posiadania. Posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks cywilny. Komentarz , t. 1, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972, s. 768-769; E. Skowrońska-Bocian [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 1999, s. 681). Przedstawione właściwości posiadania wyłączają uznanie za posiadacza osoby, która legitymując się tytułem prawnym do władania rzeczą, uzyskała ten tytuł w innym zamiarze niż władanie rzeczą dla siebie i ten odmienny zamiar kontynuuje. Nie jest też posiadaczem osoba, która ponadto nie sprawuje fizycznego władztwa nad rzeczą. Według ustaleń organów administracji publicznej, w niniejszej sprawie faktycznym użytkownikiem działek rolnych zadeklarowanych we wniosku przez skarżącą był Z. B., który nimi zarządzał oraz dokonał sztucznego podziału gruntów w celu zmaksymalizowania uzyskiwanych dotacji. Po stronie skarżącej nie występował zatem żaden z wymienionych dwóch elementów składających się na istnienie posiadania zależnego w rozumieniu 336 k.c.

Działalność rolnicza podmiotów zależnych, którym wydzierżawiono grunty nie miała charakteru rzeczywistego i autonomicznego. Miała ona charakter wyłącznie formalny, ekonomicznie nieuzasadniony co świadczyło o cechującym ich funkcjonowanie "sztuczności" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Składanie odrębnych wniosków przez powiązane w taki sposób podmioty i zgłoszenie w nich działek rolnych, które zgłoszone łącznie uzasadniałyby przyznanie mniejszej płatności wskazuje na stworzenie sztucznych warunków. Skarżąca nie przedstawiła żadnego wiarygodnego uzasadnienia wskazującego na racjonalność w tworzeniu tak dużej liczby powiązanych podmiotów. Nie stanowi w tym wypadku wystarczającego uzasadnienia powołanie się na osobistą sytuację Z. B., który w istocie kierował podzielonym w ten sposób gospodarstwem rolnym. Skarżąca stanowi w istocie fragment zorganizowanej całości gospodarczej – gospodarstwa rolnego, którym zarządza Z. B..

Wbrew zarzutom skarżącej, z uzasadnień wydanych decyzji wynika, że podstawę ustaleń faktycznych organów administracji stanowiły nie tylko zeznania K. P. i E.P., ale również zeznania Z. B. (z 18 listopada 2019 r., z 11 grudnia 2019r. i z 6 maja 2020 r.), D. M. (z 11 września 2019 r.), A. M. (z 24 czerwca 2019 r.), P. L. (11 września 2019 r.), D. Z. (z 25 czerwca 2019 r.) i A. B. (z 6 września 2019 r.). Organ administracji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji obszernie przytoczył zeznania wskazanych osób. W przesłuchaniu E. P. 10 lipca 2019 r. uczestniczył Z. B., M. M., reprezentująca spółkę W., A. P., reprezentujący skarżącą. Skarżąca skorzystała z możliwości zadawania pytań temu świadkowi. Nie zgłosiła zastrzeżeń co do sposobu przeprowadzenia tego dowodu.

Zwrócić należy uwagę, że złożone przez K. P. 4 lipca 2019 r. zeznania korespondują z zeznaniami innych świadków (A. M., D. M., P. L. i D. Z.), będących pracownikami skarżącej oraz spółki W., w których Z. B. posiada udziały i jest prezesem zarządu. Nie jest sporne, że w 2016 r. do płatności została zgłoszona przez A. M., D. M. i K. P. ta sama działka (nr [...]), która została podzielona pomiędzy te osoby, z tym samym rodzajem uprawy (gryką).

Świadkowie D. M., A.M., K. P., P. L., D. Z. i A. B. nie posiadali parku maszynowego do wykonywania zabiegów agrotechnicznych. Działki, na które zgłoszono wnioski o dopłaty znajdowały się znacznej odległości od miejsc zamieszkania (400 km – D. M., A. M., K.P., 380 km P. L., 90 km D. Z.). W przypadku gruntów położonych na terenie gminy B. S. prace polowe wykonywane były przez A. K. i S. K., których wskazał Z. B..

W ocenie sądu z ustalonych przez organy administracji okoliczności faktycznych wynika, że osoby te nie prowadziły indywidulanej działalności rolniczej. Były jedynie formalnymi posiadaczami gruntów zgłoszonych do płatności, na których działalność rolniczą faktycznie prowadził Z. B.. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby wskazane podmioty, w tym skarżąca, samodzielnie decydowały o sposobie prowadzonych na gruntach zgłoszonych do płatności upraw lub aby dokonywały jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych.

Zwrócić należy uwagę, że świadek D. Z. zeznał wprawdzie, że zlecił prowadzenie tych prac skarżącej, której był pracownikiem, ale jednocześnie wskazał, że w tych sprawach nie podejmował faktycznie samodzielnie decyzji, lecz doradzał mu P.S., którego poznał za pośrednictwem Z. B.. Świadek był zobowiązany do zapłaty czynszu dzierżawnego, jak twierdzi, w kwocie 4 500 zł rocznie, ale już nie pamięta, w jaki sposób zapłacił czynsz dzierżawny. Nie uzyskiwał przy tym żadnego dochodu z gospodarstwa, a zebrane 28 ton gryki i 400 kg saladery zebrał Z. B. jako "koszt uprawy". Z usług P. S. korzystali także P.L., D. M., A. M.oraz K. P. (zeznania P. L.).

Z zeznań D. Z., A. M., P. L., D. M. wynika, że osoby te wystąpiły o dopłaty w celu uzyskania "premii" z tytułu pracy na rzecz Z. B. – właściciela wydzierżawionych gruntów i firmy, która je faktycznie użytkowała. D. Z. zeznał, że wystąpienie z wnioskiem o dopłaty zaproponował jemu i innym pracownikom swojej firmy Z. B.. Świadek ten dodał, że nie znał powodów złożonej mu propozycji dzierżawy, ale być może takie działanie opłacało się Z. B.. Nie wnikał przy tym w relacje dotyczące stosunków w rodzinie B., a po zakończeniu dzierżawy grunty przekazano na rzecz firmy W., również należącej do Z. B.. A. M. zeznał natomiast dodatkowo, że grunty zostały wydzierżawione pracownikom z uwagi na przekroczenie limitów upoważniających do wyższych dotacji oraz wiek ponad 40 lat, który również ma wpływ na wysokość dotacji.

Jak już była o tym mowa we wcześniejszych rozważaniach nie było żadnych racjonalnych argumentów uzasadniających oddanie w dzierżawę gruntów Z. B. i jego byłej żony różnym podmiotom, które następnie zadeklarowały te grunty do płatności obszarowych. Jedynym celem takiego podziału było uzyskanie dla tych gruntów znacznie wyższych płatności. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szczegółowo wyjaśniono ile wynosiłyby płatności obszarowe w 2016r. gdyby nie dokonano podziału działek a jakie płatności wypłacono do zadeklarowanych gruntów po dokonanym ich podziale. Odnośnie płatności rolnośrodowiskowych za 2016r. to w przypadku pakietu 4 100% stawki płatności przyznawano do powierzchni od 0,1 ha do 10ha oraz 50% stawki do powierzchni działki powyżej 10 ha. Spółka H. zgłosiła do płatności działki o powierzchni 9,01 ha co umożliwiło uzyskanie 100% stawki płatności. W przypadku pakietu 2 100% stawki płatności przysługiwało do powierzchni do 20 ha oraz 50% stawki do powierzchni powyżej 20 ha. Spółka zgłosiła do płatności działkę o powierzchni 1,3 ha a więc uzyskała 100% stawki. Wszystkie działki będące własnością Z. B. i jego byłej żony zgłoszone do płatności obszarowych w 2016r. zostały tak podzielone pomiędzy dzierżawców aby uzyskać maksymalne stawki płatności. Rozparcelowanie tych działek miało na celu obejście przepisów określających limity powierzchni do których przysługują płatności. Należy zaznaczyć, ze pomiędzy Z. B. a podmiotami którym wydzierżawiono grunty w 2016r. istniały powiązania osobowe, rodzinne, zawodowe i biznesowe. W 2016r. Z.B. był prezesem zarządu spółki H. oraz miał 50% udziałów w spółce. Do dnia 12 stycznia 2017r. był on także prezesem spółki W. i miał 100% udziałów spółki. A. B., siostra Z. B., jest członkiem zarządu spółki W. i ma obecnie 1365 udziałów w spółce. D. M., A. M. K.P. i P. L. byli w 2016r. pracownikami spółki W. a D. Z. był pracownikiem spółki H.. Pomiędzy Z.B. a wymienionymi osobami istniały zatem zależności służbowe, organizacyjne lub rodzinne.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że działki zgłoszone do płatności rolnośrodowiskowych na 2016r. zostały oddane w dzierżawę spółce H. przy czym była to ustna umowa dzierżawy (pisemnej umowy dzierżawy nie przedstawiono). O tym, że wydzierżawienie tych gruntów było kreowaniem sztucznych warunków świadczy fakt, że Z. B. po wydzierżawieniu działek nadal decydował o wszystkich istotnych elementach produkcji rolnej na zgłoszonych gruntach. Działki zgłoszone do płatności rolnośrodowiskowych na 2016r. (nr 111,121,120,125,727/1,728 i 804) były własnością Z. i E. B. zaś z relacji Z.B. złożonych w dniu 18 listopada 2020r. wynika, że wszelkie decyzje dotyczące zasiewów i zabiegów agrotechnicznych podejmował zarząd spółki w porozumieniu ze wspólnikami. W 2016r. zarząd był jednoosobowy i był w nim prezes Z.B. zaś wspólników było dwóch (tzn. Z.B. i jego była żona E. B.). Oznacza to, że Z.B. jako prezes zarządu spółki po oddaniu spółce działek w dzierżawę nadal decydował o charakterze produkcji rolnej na działkach będących jego własnością (E. B. zeznała, że nie wiedziała o zawieranych umowach dzierżawy ani nie miała dostępu do dokumentacji spółki). W sytuacji zatem gdy Z. B. po oddaniu spółce działek rolnych w dzierżawę nadal decydował o produkcji rolnej na tych gruntach to oznacza, że wydzierżawienie tych działek stronie skarżącej było kreowaniem sztucznych warunków dla uzyskania jak największej płatności.

Nadto istnieje wątpliwość czy w ogóle doszło do skutecznego zawarcia umowy dzierżawy pomiędzy właścicielami działek (Z. B. i E. B.) o dzierżawcą (spółką H.). Umowa dzierżawy została uregulowana w art.693 § 1 Kodeksu cywilnego zgodnie z którym przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz.

Do zawarcia umowy dzierżawy konieczne jest złożenie zgodnych oświadczeń woli obu stron umowy. W przypadku wydzierżawiającego konieczne były oświadczenia Z. B. oraz jego byłej żony E. B. która zeznała, że nic nie wiedziała o zawieranych umowach dzierżawy co prowadzi do wniosku, iż takiej umowy nie zawierała ze spółką H. W przypadku dzierżawcy konieczne było złożenie oświadczenia woli przez spółkę H. Uprawnionym do składania oświadczeń woli w imieniu spółki był członek zarządu a zarząd był jednoosobowy i był nim prezes Z. B. Oznacza to, że Z.B. zawarł umowę sam z sobą. Z jednej strony jako wydzierżawiający (właściciel działek) a z drugiej w imieniu dzierżawcy (spółki H.). Istnieje zatem wątpliwość czy w takiej sytuacji doszło w ogóle do skutecznego zwarcia umowy dzierżawy. Nadto konieczną cechą dzierżawy jest odpłatność i wzajemność świadczeń wynikających z umowy. Z zebranego materiału dowodowego, a w szczególności z zeznań Z.B., nie wynika czy był ustalony jakiś czynsz dzierżawny a jeżeli tak to jaki oraz jakie były warunki dzierżawy. Wszystkie wymienione okoliczności wskazują, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do tego czy rzeczywiście miało miejsce skuteczne zwarcie umowy dzierżawy.

Reasumując dotychczasowe rozważania sąd uznał, że organy administracji słusznie przyjęły, iż spełnione zostały przesłanki obiektywne i subiektywne dla uznania, że doszło do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania wyższych płatności obszarowych. Przesłanka obiektywna polegała na tym, że grunty stanowiące własność Z. B. wydzierżawił on sztucznie wykreowanym podmiotom powiązanym osobowo, rodzinne, organizacyjnie, zawodowo i biznesowo podczas gdy on sam był rolnikiem decydującym o prowadzeniu działalności rolniczej na tych gruntach. Przesłanka subiektywna polegała na przedstawieniu powiązań osobowych, rodzinnych, zawodowych, organizacyjnych i biznesowych pomiędzy Z.B. a podmiotami którymi wydzierżawiono grunty.

Złożenie wielu wniosków o przyznanie płatności obszarowych przez różne podmioty którym Z.B. wydzierżawił grunt zamiast jednego wniosku Z. B. na całość gruntów pozwoliło obejść limity powierzchni uprawniających do przyznania płatności. Bez uzasadnionej przyczyny wykreowano wiele podmiotów aby uzyskać wyższe płatności niż gdyby o nie wystąpił jeden rolnik. Celem takiego działania było otrzymanie płatności w zawyżonej wysokość. Spółka H. była jednym z elementów mechanizmu stworzonego przez Z. B. mającego na celu uzyskanie wyższych płatności obszarowych. W rzeczniowskości w 2016r. spółka nie prowadziła samodzielnej działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach gdyż o działalności tej decydował Z. B.jako ich właściciel.

W rozpoznawanej sprawie nie doszło do przedawnienia nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za 2016r.

Zgodnie z treścią art.1 ust.1 i 2 rozporządzenia Rady (WE, Euroatom) nr 2989/95 z dnia 18 grudnia 1995r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. UE L nr 312 po.1) w celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich niniejszym przyjmuje się ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego. Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.

W myśl art.3 ust.1 wymienionego rozporządzenia okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

W orzecznictwie Trybunału Unii Europejskiej przyjmuje się, że w art.1 ust.2 i art.3 ust.1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 należy interpretować w ten sposób, że w okolicznościach gdzie naruszenie przepisu prawa Unii zostało wykryte dopiero po powstaniu szkody, termin przedawnienia rozpoczyna bieg z chwilą, w której wystąpiły zarówno działanie lub zaniechanie podmiotu gospodarczego stanowiące naruszenie prawa Unii, jak i szkoda w budżecie Unii lub w zarządzanych przez nią budżetach. Wniosek taki jest zgodny z celem owego rozporządzenia, który to akt zgodnie z art. 1 ust. 1 zmierza do ochrony interesów finansowych Unii. W istocie dies a quo znajduje się w chwili zdarzenia, które miało miejsce jako ostatnie, to znaczy albo w dacie wystąpienia szkody, jeżeli szkoda ta powstała po działaniu lub zaniechaniu stanowiącym naruszenie prawa Unii, albo w dacie teso działania lub zaniechania, jeżeli dana korzyść została przyznana przed owym działaniem lub zaniechaniem. Ponadto wniosku tego nie podważa argument, zgodnie z którym dies a quo stanowi dzień wykrycia nieprawidłowości, ponieważ chwila, w której organy dowiedziały się o nieprawidłowości, jest bez znaczenia dla momentu rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia. Art.1 ust.2 rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich należy interpretować w ten sposób, że szkoda powstaje w chwili wydania decyzji o przyznaniu refundacji wywozowej odnośnemu eksporterowi. To od tej chwili bowiem istnieje rzeczywiście szkoda w budżecie Unii. Nie można uznać tej szkody za istniejącą przed datą ostatecznego przyznania tej korzyści, ponieważ oznaczałoby to przyznanie, że termin przedawnienia dla żądania zwrotu tej kwoty może rozpocząć bieg już w chwili, w której nie została ona jeszcze przyznana. (vide m.in.: sprawa Pfeifer & Langen GmbH & Co. KG v. Bundesanstalt fiir Landwirtschaft und Ernahrung (orzeczenie wstępne) wyrok z dnia 11 czerwca 2015 r. sygn. akt: C- 52/14, wyrok z 6 października 2015r. w spr. C – 59/14).

Pogląd przedstawiony w wymienionych orzeczeniach Trybunału Unii Europejskich jest przyjęty w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 18 sierpnia 2021r. w spr. I GSK 2016/18, wyrok WSA w Łodzi z 20 września 2022r. w spr. III SA/Łd 402/22).

W przypadku nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za 2016r. naruszenie prawa nastąpiło w dniu 15 czerwca 2016r. tj. w dniu złożenia wniosku z nieprawidłową deklaracją zaś szkoda rozumiana jako nieuprawniona wypłata płatności miała miejsce w dniu 21 marca 2018r. (data wypłaty płatności przyznanych decyzję z 5 marca 2018r.). Ponieważ początek biegu terminu przedawnienia wyznacza zdarzenie, które miało miejsce jako ostatnie (czyli 21 marca 2018r.) to czteroletni termin przedawnienia roszczeń o zwrot płatności za 2016r. upływał w dniu 21 marca 2022r.

W rozpoznawanej sprawie nastąpiła jednak przerwa biegu terminu przedawnienia. W myśl art.3 ust.1 rozporządzenia nr 2988/95 takie przerwanie jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Aktami przerywającymi bieg terminu przedawnienia były: decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z dnia 27 kwietnia 2021r. o uchyleniu decyzji z 5 marca 2018r. i odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskoicych za 2016r. (doręczona spółce w dniu 30 kwietnia 2021r.) oraz utrzymująca je w mocy decyzja Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z 2 lipca 2021r. (doręczona spółce w dniu 6 lipca 2021r.). Akceptując pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 3 sierpnia 2022r. w spr. I GSK 1994/19, że do przerwania biegu przedawnienia konieczne jest doręczenie decyzji ostatecznej to w rozpoznawanej sprawie przerwanie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w dniu 6 lipca 2021r. tzn. w dniu doręczenia stronie decyzji z 2 lipca 2021r. Po każdej przerwie biegu terminu przedawnienia termin ten biegnie na nowo. Do kolejnej przerwy biegu terminu przedawnienia doszło w dniu 19 kwietnia 2022r. tj. w dniu doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. Zarówno w dacie wydania decyzji organu I instancji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za 2016r. (29 czerwca 2022r.) jak i w dacie wydania decyzji organu odwoławczego (31 stycznia 2023r.) nie upłynął jeszcze termin przedawnienia.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi, iż wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności jest możliwe jedynie po wyeliminowaniu, w trybie nadzwyczajnym, decyzji o przyznaniu tych płatności. Tym ostatnim decyzjom przysługuje bowiem domniemanie legalności i, w ocenie strony skarżącej, bez ich wyeliminowania nie można wydać decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności.

Wymieniona kwestia była już przedmiotem rozważań sądów administracyjnych i orzecznictwo w tym zakresie jest powszechnie przyjęte. Wynika z niego, że do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności nie jest konieczne uprzednie wzruszenie ostatecznej decyzji przyznających płatność. Kwestia ta została omówiona we wcześniejszych rozważaniach (por. wyroki NSA z 11 kwietnia 2013r. w spr. II GSK 96/12 i z 15 listopada 2012r. w spr. II GSK 518/11, wyrok WSA w Warszawie z 24 listopada 2011r. w spr. V SA/Wa 1684/11). Zarzut skargi w tym zakresie nie jest uzasadniony.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi naruszenia art.7 i 77 K.p.a. poprzez brak bezpośredniego przesłuchania świadków tylko oparcie się na ich relacjach złożonych w postępowaniu karnym oraz nieuwzględnienie zgłoszonych wniosków dowodowych.

Przede wszystkim należy podnieść, że przepisy art.7 i 77 K.p.a. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Zgodnie z treścią art.10a ustawy z 9 maja 2008r. jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81.

W myśl art.10a ust.6 pkt 3 wymienionej ustawy przepisów ust. 1-5 nie stosuje się do postępowań rozstrzyganych w drodze decyzji na podstawie przepisów dotyczących wspierania rozwoju obszarów wiejskich;

W niniejszej sprawie postępowanie jest prowadzone na podstawie ustawy z 20 lutego 2015r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 2298). W związku z czym, zgodnie z treścią art.10a ust.6 pkt 3 ustawy z 9 maja 2008r. przepisy art.10a ust.1-5 tej ustawy nie mają tutaj zastosowania. W rozpoznawanej sprawie stosuje się natomiast przepis art.27 ustawy z 20 lutego 2015r. Zgodnie z treścią art.27 ust.1 tej ustawy w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

W myśl art.27 ust.2 wymienionej ustawy strona oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust.1 są obowiązane przestawić dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Z wymienionych przepisów ustawy z 20 lutego 2015r. wynika odrębność postępowania w stosunku do postępowania prowadzonego na podstawie K.p.a. Odrębność ta polega między innymi na tym, że organ nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów i podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Przepisy art.7 i 77 K.p.a. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie.

Odnośnie zarzutu skargi, że organy oparły się na zeznaniach świadków z postępowania karnego to należy zaznaczyć, iż organy były do tego uprawnione na podstawie art.75 § 1 K.p.a. Organy nie miały obowiązku bezpośredniego przesłuchiwania świadków lecz mogły oprzeć swoje rozstrzygnięcia na dowodach przeprowadzonych przez inny organ w innym postępowaniu.

Jeżeli chodzi o zarzut skargi nie uwzględnienia wniosków dowodowych zgłoszonych w postępowaniu odwoławczym (wnioski o przesłuchanie A. F., M. Z., M. W. – B. i Z. B.oraz o przeprowadzenie dowodów z szeregu dokumentów) to organ odwoławczy szczegółowo odniósł się do tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozważania organu w tym zakresie są logiczne i przekonujące. W szczególności trafnie podniesiono, że zebrany materiał dowodowy (w tym zeznania szeregu osób złożone w postępowaniu karnym) był wystarczający do ustalenia stanu faktycznego i nie było potrzeby przesłuchiwania kolejnych osób zgłoszonych przez stronę skarżącą. Zarzuty skargi w tym zakresie nie zasługują na uwzględnienie.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi, iż organy administracji oparły się głównie na zeznaniach K. P. złożonych w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w P. oraz na zeznaniach E.B.. W ocenie strony skarżącej ocena tych dowodów była wadliwa zaś z opinii biegłych lekarzy psychiatrów wynika, że K.P. w okresie od września do października 2020r., z uwagi na chorobę psychiczną, nie rozumiał znaczenia swoich czynów i nie mógł pokierować swoim postępowaniem.

Nie można się zgodzić z zarzutem skargi, że organy administracji oparły się głównie na relacjach K. P. i E. B. Ustając stan faktyczny organy uwzględniły również zeznania innych świadków a mianowicie Z. B., D. M., A. M., P. L., D. Z. i A. B.. Zeznania K.P. i E.B. korespondują z relacjami pozostałych świadków. Organy dokonały oceny zeznań wymienionych świadków w ramach swobodnej a nie dowolnej oceny dowodów. Odnosi się to także do zeznań K. P.. Organ odwoławczy znał treść opinii biegłych psychiatrów w sprawie K.P. i dokonał oceny jego zeznań uwzględniając treść tej opinii. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trafnie podniesiono, że z protokołów zeznań K.P. w dniach 4 lipca 2019r. i 8 października 2020r. nie wynika aby w czasie składaniu przez niego zeznań występowały u niego objawy chorobowe wskazujące na zaburzenia psychiczne. Jeszcze raz należy podkreślić, że relacje K.P. znajdują potwierdzenie w zeznaniach pozostałych świadków i relacje wszystkich świadków (w tym także K.P.) układają się w logiczną całość co pozwoliło ustalić stan faktyczny w sprawie. Zarzuty skargi w tym zakresie nie zasługują na uwzględnienie.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi, że spółka H. i W. nie były powiązane kapitałowo i osobowo, spółka H. była producentem rolnym gdyż posiadała park maszynowy i zatrudniała pracowników wykonujących prace rolne a ponadto organy administracji pominęły fragmenty zeznań świadków (dzierżawców) co do samodzielnego prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego.

Należy zaznaczyć, że w 2016r. prezesem zarządu spółek H. i W. był Z. B.. Do 12 stycznia 2017r. miał on 100% udziałów w spółce W.oraz do chwili obecnej posiada 50% udziałów w spółce H.Obie spółki posiadają również identyczny adres dla korespondencji a mianowicie Ż. ul. [...]. Mimo, że obie spółki mają różny profil działalności to poprzez osobę Z. B. są one powiązane zarówno osobowo jak i kapitałowo. Faktem jest, że spółka H. zajmuje się działalnością rolniczą (uprawa zbóż, roślin strączkowych i oleistych na nasiona) i w związku z tym posiada park maszynowy oraz zatrudnia pracowników wykonujących prace rolnicze. Należy jednak podkreślić, że grunty oddane w dzierżawę przez Z. B. spółce H. a następnie zgłoszone do płatności rolnośrodowiskowych w 2016r. ( o powierzchni 10,31 ha) były nadal użytkowane przez Z.B.. Jak już była o tym mowa we wcześniejszych rozważaniach po przekazaniu spółce gruntów w dzierżawę decyzję dotyczącą zasiewów i zabiegów agrotechnicznych na tych gruntach podejmował zarząd spółki (jednoosobowy w osobie Z. B.) w porozumieniu ze wspólnikami spółki (Z. B. i E. B., która nie wiedziała o umowach dzierżawy zawieranych w 2016r.). W istocie Z. B. samodzielnie podejmował wszystkie decyzje dotyczące działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach a więc był rzeczywistym ich użytkownikiem. Odnośnie oceny zeznań świadków to organy administracji dokonały takiej oceny wszechstronnie rozważając cały materiał dowodowy z uwzględnieniem zasad logiki, doświadczenia życiowego oraz posiadanej wiedzy. Dokonana ocena nie ma charakteru dowolnego lecz mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów. Zarzuty skargi w tym zakresie nie są uzasadnione.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi, iż w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki odstąpienia od obowiązku zwrotu pobranych płatności określone w art.7 ust.3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z 17 lipca 2014r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.Urz.UE.L nr 227 poz.69).

Zgodnie z treścią art.7 ust.1 i 3 wymienionego rozporządzenia w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Z wymienionego przepisu wynika, że przesłankami odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności są: 1.) płatność musi być dokonana na skutek błędu organu 2.) błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.

Obie wymienione przesłanki muszą być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie nie została spełniona druga z wymienionych przesłanek. Błędem w rozumieniu art.7 ust.3 wymienionego rozporządzenia było zaangażowanie przez Z. B. kilku podmiotów (w tym spółki H.) do ubiegania się o płatności do gruntów będących w posiadaniu jednego rolnika tzn. Z.B.. Z. B. będąc właścicielem gruntów jak i prezesem zarządu spółki H., dzierżawcy gruntów, świadomie doprowadził do stworzenia sztucznych warunków aby uzyskać wyższą płatność. Swoim działaniem stworzył mechanizm mający na celu obejście prawa i pozyskanie wyższych dopłat. W sytuacji gdy to Z.B. świadomie doprowadził do stworzenia takiego mechanizmu to brak jest podstaw do uznania, że błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Zarzut skargi w tym zakresie nie jest uzasadniony.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi, że nie doszło do stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania wyższej płatności rolnośrodowiskowej.

Kwestia ta została omówiona we wcześniejszej części rozważań. Przypomnieć jedynie należy, że grunty stanowiące własność Z. B. i jego byłej żony (ponad 400 ha) zostały wydzierżawione różnym podmiotom, powiązanym ze sobą osobowo, rodzinnie, zawodowo, organizacyjnie i biznesowo, aby uzyskać wyższe płatności obszarowe. Rozparcelowanie wszystkich działek nie miało żadnego racjonalnego uzasadnienia a jedynie miało na celu uzyskanie wyższych dopłat. W sytuacji gdyby wniosek o przyznanie płatności został złożony tylko przez Z. B. przyznane płatności byłyby niższe od płatności otrzymanych po wydzierżawieniu gruntów różnym podmiotom. Wydzierżawienie gruntów miało na celu obejście limitów powierzchni uprawnionej do płatności. Spółka H. była jednym z elementów mechanizmu stworzonego przez Z. B. polegającego na wykreowaniu wielu podmiotów wnioskujących o przyznanie płatności aby uzyskać wyższe dopłaty. W rzeczywistości spółka H. nie prowadziła samodzielnej działalności rolniczej na gruntach zgłoszonych w 2016r. do płatności rolnośrodowiskowych gdyż o działalności tej decydował Z.B. jako ich właściciel. Organy administracji słusznie uznały, że doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu art.60 rozporządzenia nr 1360/2013 mających na celu uzyskanie przez spółkę korzyści sprzecznych z celami unijnego prawodawstwa rolnego. Zarzuty skargi w tym zakresie nie są uzasadnione.

Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd oddalił skargę spółki H.

a. Kr