Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 323/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Środki unijne
Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134 par 1 i art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 par 1 i art. 107
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b i art. 207 ust. 4
journal: Dz.U. 2022 poz 1634
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Asesor WSA Andrzej Mącznik Protokolant Starszy inspektor sądowy Celestyna Niedziela po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2023 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia P. w K. na decyzję Zarządu Województwa Świętokrzyskiego z dnia 7 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia ulg w spłacie zobowiązania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zarząd Województwa Świętokrzyskiego decyzją nr [...] z 7 czerwca 2023 r. (dalej: zarząd, organ, Instytucja Zarządzająca) utrzymał w mocy decyzję nr [...] tego organu z 16 listopada 2022 r. w sprawie odmowy udzielenia Stowarzyszeniu P. ( "Stowarzyszenie") ulgi w spłacie zobowiązania z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich poprzez rozłożenie należności głównej na raty oraz umorzenie odsetek w wysokości wskazanej w ostatecznej decyzji Zarządu Województwa Świętokrzyskiego nr [...] z 7 lipca 2021 r. określającej kwotę dotacji podlegającej zwrotowi (dalej "decyzja o zwrocie").

Organ wyjaśnił, że pismem z dnia 23 listopada 2021 r. Stowarzyszenie zwróciło się o rozłożenie na raty należności głównej oraz umorzenie odsetek od należności wynikających z decyzji o zwrocie. Podał, że ww. pismo strony zostało skierowane do organu w związku z upomnieniem przekazanym przez IZ na podstawie art. 15 § 1, 1a i 1b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w którym wezwano Stowarzyszenie do zwrotu należności w wysokości [...] zł, na którą złożyły się m.in. należność główna (dofinansowanie projektu podlegające zwrotowi) w wysokości [...] zł oraz odsetki od należności głównej. Obowiązek zwrotu w/w kwot wynikał z treści ostatecznej decyzji zarządu nr [...] z 7 lipca 2021 r.

Następnie organ opisał przebieg postępowania w sprawie wywołany ww. wnioskiem o udzielenie ulgi, które zakończyło się wydaniem decyzji odmownej w dniu 16 listopada 2022 r., od której Stowarzyszenie złożyło wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zarząd, rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przytoczył treść przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej "u.f.p") – art. 60 pkt 6, art. 64 ust. 1 i 2 pkt 2 oraz omówił przesłanki i znaczenie pojęć uzasadnionych względów społecznych oraz gospodarczych. W tym zakresie powołał poglądy i stanowisko prezentowane w orzecznictwie.

W dalszej kolejności wyjaśnił, że w decyzji o zwrocie z 7 lipca 2021 r. jako podstawę prawną wskazano art. 207 ust 1 pkt 1 i 2. W jej uzasadnieniu wyjaśniono, że Beneficjent nie wywiązał się z obowiązku realizacji projektu zgodnie z założeniami wniosku, który stanowił integralną część umowy z 11 sierpnia 2017 r. Beneficjent nie zrealizował celu głównego projektu, którym było promowanie programów zdrowotnych nastawionych na profilaktykę wczesnego wykrywania raka szyjki macicy oraz podnoszenie świadomości społecznej dotyczącej konieczności poddawania się badaniom profilaktycznym ukierunkowanym na wczesne wykrywania raka szyjki macicy wśród 13 414 osób z terenu [...] Obszaru Funkcjonalnego. Cel projektu mierzony był wskaźnikiem rezultatu bezpośredniego tj. liczbą osób, które poddały się badaniu cytologicznemu którego wartość docelowa wynosiła 12 414 osób, zaś osiągnięta - 5 168 osób. Zrealizowanie założeń zadeklarowanych we wniosku o dofinansowanie stanowiło jeden z podstawowych obowiązków nałożonych na Beneficjenta. Podniósł, że założenia merytoryczne projektu są mierzone przy pomocy wskaźników produktu i rezultatu bezpośredniego. Podczas realizacji projektu organ wielokrotnie zwracał Stowarzyszeniu uwagę na niski stopień wykonania wskaźników i wzywał do intensyfikacji działań w celu osiągnięcia założonych wartości docelowych.

Wobec braku zwrotu środków określonych w wezwaniu z 17 sierpnia 2020 r. Instytucja Zarządzająca zawiadomiła stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie orzeczenia obowiązku zwrotu dofinansowania ze środków europejskich i budżetu państwa wykorzystanego z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. Postępowanie zostało zakończone 7 lipca 2021 r. wydaniem decyzji określającej kwotę przypadająca do zwrotu, termin od którego nalicza się odsetki oraz sposób zwrotu środków.

Mimo świadomości konieczności uregulowania ciążącego zobowiązania, Beneficjent nie uregulował tej należności wynikającej z powstałej nieprawidłowości. Stowarzyszenie zdecydowało się zwrócić jedynie kwotę środków tytułem niewydatkowanego dofinansowania. Zatem nie można było podzielić stanowiska, co do zaistnienia zdarzenia losowego, gdyż obecna sytuacja, Beneficjenta nie wynika ze zjawiska nieprzewidywalnego ani nadzwyczajnego, lecz jest konsekwencją świadomych działań podjętych przez niego w przeszłości, skutkujących wykorzystaniem przyznanego dofinansowania niezgodnie z warunkami umowy. Sytuacja finansowa Stowarzyszenia nie powstała w związku ze zdarzeniem losowym czy splotem niekorzystnych okoliczności, ale w wyniku podejmowanych przez niego decyzji oraz wiedzy, którą posiadało już od października 2019 r., gdy zostało poinformowane przez IZ o konsekwencjach nieosiągnięcia założeń merytorycznych projektu.

Beneficjent dopiero po otrzymaniu upomnienia, złożył pismo z 23 listopada 2021 r. o rozłożenie na raty z prośbą o nie kierowanie sprawy do egzekucji. Strona wobec własnej autonomicznej decyzji nie zdecydowała się na wcześniejszą spłatę ciążącego zobowiązania, a co za tym idzie w sposób realny i znaczący wpłynęła na wysokość ostatecznej kwoty do zwrotu w postaci naliczonych odsetek liczonych jak dla zaległości podatkowych.

Następnie organ wyjaśnił, że przystąpienie do realizacji projektów finansowanych w ramach regionalnego programu operacyjnego jest dobrowolne. Wymaga jednak spełnienia szeregu obowiązków związanych z dysponowaniem środkami publicznymi, za które Beneficjent bierze odpowiedzialność z chwilą przystąpienia do umowy o dofinansowanie projektu. Rygorów tych strona pomimo deklarowanego i posiadanego doświadczenia nie dochowała. Od podmiotu posiadającego takie doświadczenie w realizacji projektów z udziałem środków europejskich wymaga się zaś szczególnej staranności wyższej niż przeciętna. Skoro podmiot w ww. zakresie postrzegał swoje możliwości skutecznego zaktywizowania prozdrowotnego grupy docelowej to należy uznać, że ponosił również odpowiedzialność za niezrealizowanie zadeklarowanych celów projektu.

Zdaniem IZ udzielenie ulgi Stowarzyszeniu stanowiłoby naruszenie zasady równego traktowania beneficjentów środków unijnych. Za udzieleniem ulgi nie przemawiały jakiekolwiek względy społeczne. Wręcz przeciwnie - pozytywne rozpatrzenie wniosku oznaczałoby ochronę tylko indywidualnego interesu strony i to kosztem interesu społecznego. Nadto przyznanie ulgi w postaci rozłożenia na raty należności głównej oraz umorzenia odsetek stanowiłoby akceptację dla nienależytego wywiązywania się z umowy.

Organ przytoczył argumentację wniosku o udzielenie ulgi, w którym strona powołała: brak środków pozwalających na zaspokojenie żądania zapłaty zobowiązania oraz swój status organizacji pożytku publicznego i przedsiębiorstwa społecznego. W tym też kontekście IZ wyjaśniła, że strona posiadała status organizacji pożytku publicznego już w momencie ubiegania się o dofinansowanie w 2017 r., zaś wpis podmiotu do Krajowego Rejestru Sadowego miał miejsce 19 lutego 2010 r., w związku z czym powyższa okoliczność nie wynika z żadnego zjawiska losowego, nieprzewidywalnego ani nadzwyczajnego.

Organ wywiódł też, że możliwość przeznaczenia środków pochodzących z funduszy unijnych, krajowych i samorządowych na cele niezwiązane z realizacją zadań projektowych, na które powołała się strona we wniosku - nie stanowiły żadnej nieprzewidzianej okoliczności, która mogłaby uzasadnić zastosowanie jakiejkolwiek ulgi. Powstanie należności, zgodnie z ustaleniami organu zawartymi w decyzji o zwrocie, wynikało z realizacji projektu niezgodnie z procedurami przy wykorzystaniu środków publicznych, okoliczność ta zatem nie stanowiła ani sytuacji nadzwyczajnej ani zdarzenia losowego, którego strona nie mogła przewidzieć, ani na wystąpienie którego nie miała wpływu.

Odnośnie decyzji o zwrocie organ ustalił, że Stowarzyszenie nie złożyło skutecznie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także skargi na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Zatem ww. decyzja jest ostateczna i w pełni wykonalna. W konsekwencji, należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności podlegają egzekucji administracyjnej zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U.2022.479).

W zakresie twierdzeń zawartych we wniosku, że "egzekucja spowoduje szkody dla wspomnianych Uczestników Projektów i uniemożliwi Stowarzyszeniu zapewnienie im zaplanowanego w ramach projektów wsparcia", organ podkreślił, że dolegliwość finansowa, jakiej doświadczyła strona w związku z prowadzoną egzekucją nie stanowią o istnieniu względów społecznych czy gospodarczych.

Nadto przywołując przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn.zm., dalej k.p.a.), tj .art. 7 i 77 § 1, organ wyjaśnił że to stronę obciąża ciężar dowodu przede wszystkim wtedy, gdy sama była inicjatorem wszczęcia postępowania. W takiej sytuacji, wynikający z zasady prawdy obiektywnej obowiązek organu administracji ogranicza się do wezwania strony, aby przedstawiła stosowne dowody na okoliczność, która warunkuje korzystne dla niej rozstrzygnięcie sprawy.

W realiach sprawy Stowarzyszenie przedstawiło dokumenty, które nie dowodzą istnienia żadnej nadzwyczajnej okoliczności, która wskazywałaby na trudną jego sytuację finansową. Z kolei posiadanie zobowiązań nie stanowi żadnej nadzwyczajnej okoliczności, gdyż wynika z prowadzonej przez Beneficjenta jego bieżącej działalności. Nadto zobowiązania ze stosunku pracy nie wpisują się w żadne szczególne okoliczności, które stanowiłyby uzasadnione względy gospodarcze lub społeczne warunkujące udzielenie ulgi.

Następnie Zarząd dokonał analizy sprawozdań merytorycznych z działalności Stowarzyszenia za lata 2018-2021. Na tej podstawie wywiódł, że w okresie sprawozdawczym między 2018, a 2021 r. wysokość wynagrodzeń zarówno z tytułu umów o pracę jak i umów cywilnoprawnych uległa istotnemu zmniejszeniu, w związku z czym obciążenie podmiotu wynikające z konieczności wypłaty tych wynagrodzeń pomimo niewielkiego wzrostu w 2021 r. w stosunku do lat ubiegłych w większości również uległo zmniejszeniu. Z kolei wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wypłaconego pracownikom organizacji w okresie czterech ostatnich lat, którego kwota także wraz z upływem czasu wyraźnie spadło - od kwoty [...]zł w roku 2018 do [...] zł w roku 2021. W związku z powyższym nie można było uznać, że zobowiązania Wnioskodawcy ze stosunku pracy jak i umów cywilnoprawnych mogłyby stanowić jakiekolwiek nowe, nieprzewidziane, a także wyjątkowe okoliczności, które warunkowałyby udzielenie ulgi.

Organ uznał, że za przesłanki uzasadnionych względów gospodarczych lub społecznych nie mogły zostać uznane zaciągnięte zobowiązania z tytułu pożyczek, gdyż są one związane z bieżącą działalnością Beneficjenta. Ustalił, że zgodnie z bilansem Stowarzyszenia sporządzonym na dzień 31 grudnia 2022 r., a dołączonym do Sprawozdania finansowego Stowarzyszenia z 28 kwietnia 2023 r., zaciągnięte przez Beneficjenta zobowiązania długoterminowe opiewały na kwotę [...]zł, zaś zobowiązania krótkoterminowe - na kwotę w wysokości [...] zł. Z kolei z bilansu Stowarzyszenia za lata od 2018 do 2022 wynika, że łączna kwota obciążenia z tytułu zobowiązań krótkoterminowych w stosunku do lat poprzednich uległa znacznemu zmniejszeniu ( za rok 2021 - łącznie [...] zł). Podobna sytuacja zaistniała w związku z obciążeniem z tytułu zobowiązań długoterminowych (za rok 2021 łącznie [...] zł). Podkreślono, że same zobowiązania krótkoterminowe wynikają z działalności Stowarzyszenia i prowadzenia przez nie gospodarki finansowej - nie stanowią żadnej okoliczności nadzwyczajnej.

Dokonując analizy dołączonego do każdego rocznego sprawozdania rachunku zysków i strat organ ustalił, że o ile rok 2016 i 2017 Stowarzyszenie zamknęło ze stratami (odpowiednio - [...] zł oraz -143 193,25 zł) to w okresie od 2018-2022 roku wynik finansowy netto, stanowiący różnicę pomiędzy sumą przychodów i zysków osiągniętych w danym okresie sprawozdawczym, a sumą kosztów i strat poniesionych na uzyskanie tych przychodów oraz obciążeń w postaci podatku dochodowego, był stale dodatni (rok 2018: [...] zł; rok 2019: [...] zł, rok 2020: [...] zł, rok 2021: [...] zł, rok 2022: [...] zł). Zatem stwierdził, że w prowadzonej działalności od 5 lat podmiot stale uzyskuje zyski. W konsekwencji nie można przyjąć, że strona znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż ta od 5 lat notuje dodatni wynik finansowy.

Z kolei kwestia spraw sądowych niezakończonych prawomocnym orzeczeniem sądu – w przekonaniu organu - nie stanowi o istnieniu okoliczności mającej wpływ na możliwości płatnicze wnioskodawcy.

Odnośnie wpisania Stowarzyszenia do rejestru podmiotów wykluczonych z możliwości otrzymywania środków przeznaczonych na realizację programów z udziałem środków europejskich organ wskazał, że wykluczenie z możliwości otrzymywania ww. środków powstaje ex lege po spełnieniu jednej z przesłanek wskazanych w art. 207 ust. 4 u.f.p. Strona została zgłoszona do rejestru przez organ w oparciu o art. 207 ust. 4 pkt 3 u.f.p., gdyż nie zwróciła środków wraz z odsetkami w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy. Zdaniem Zarządu wpisu do ww. rejestru nie można uznać za jakąkolwiek nadzwyczajną okoliczność warunkującą udzielenie ulgi w spłacie, gdyż jest on konsekwencją niewywiązania się z obowiązku zwrotu środków wraz z odsetkami w ww. terminie.

W zakresie wniosku o umorzenie odsetek organ wskazał na przepis art. 207 ust. 1 u.f.p. wyjaśniając, że obowiązek zapłaty odsetek w związku z wystąpieniem którejkolwiek ze wskazanych wyżej przesłanek powstaje z mocy samego prawa, a nie z autonomicznego uznania organu.

Nadto zauważył, że pomimo zaproponowanego układu ratalnego i spłaty deklarowanych kwot w określonych terminach - wnioskodawca nie podjął działań w kierunku uregulowania choćby części zobowiązania. Organ zwrócił również uwagę na niekonsekwencję strony w kontekście treści wniosku, albowiem z jednej strony wystąpiła o umorzenie odsetek, z drugiej zaś wnioskowała o rozłożenie zobowiązania na raty zobowiązania głównego, które sześciokrotnie przewyższało tę sumę. Zatem brak było racjonalnego uzasadnienia dla deklaracji możliwości spłaty przez stronę należności głównej, której kwota była kilkukrotnie wyższa od kwoty odsetek, o których umorzenie wnioskowano z uwagi na brak możliwości ich spłaty.

Organ podkreślił też, że strona oprócz przedstawienia propozycji harmonogramu spłat w żaden sposób nie uprawdopodobniła, że rzeczywiście będzie wywiązywać się z płatności rat w wysokości wskazanej w piśmie z 3 marca 2022 r.

Wnioskodawca w żaden sposób nie uzasadnił, w jaki sposób udzielona ulga w postaci rozłożenia należności głównej na raty byłaby możliwa do wykonania.

Z nadzwyczajnego charakteru ulgi wynika, że powinna ona stanowić incydentalną pomoc w stabilizowaniu sytuacji finansowej podmiotu wówczas, gdy istnieje pozytywna prognoza co do dalszych wyników zobowiązanego. Tymczasem, nie wykazano realnej możliwości spłaty zaległości w systemie ratalnym w zaproponowanej przez siebie wysokości. W przypadku powoływania się na sprawy sądowe niezakończone jeszcze prawomocnym wyrokiem sądu ani na kwoty jeszcze nieodzyskane i niewyegzekwowane nie można mówić o efektywnej możliwości realizacji zobowiązania, gdyż dotyczą one zdarzeń przyszłych, niepewnych i nierozstrzygniętych jeszcze na korzyść strony.

Końcowo organ wskazał, że Stowarzyszenie oprócz dwóch wpłat dokonanych w lipcu 2021 r. nie podjęło jakichkolwiek dobrowolnych wpłat w celu chociażby częściowego uregulowania zaległości i wykazania choćby najmniejszych przejawów woli spłaty zobowiązania, co uwiarygodniłoby chęć spłaty należności w ratach według zaproponowanego harmonogramu. Pomimo zapewnienia zawartego we wniosku z 23 listopada 2021 r. o dołożeniu wszelkich starań, aby sukcesywnie spłacać zobowiązania, Stowarzyszenie nie uprawdopodobniło w żadnej mierze, że dysponuje środkami, z których jest w stanie spłacać należność rozłożoną na raty. Rozłożenie na raty zapłaty zaległości jest ulgą, której zastosowanie ma sens tylko w sytuacji, gdy zobowiązany wskaże możliwość poniesienia rat i dochowania terminu płatności, a to w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło.

Ponadto wnioskodawca nie przedstawił wymaganych (wskazywanych przez organ) jako zobowiązanego prowadzącego działalność gospodarczą informacji, oświadczeń, zaświadczeń i dokumentów.

W skardze na decyzję o odmowie przyznania ulg, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji nr [...] z 16 listopada 2022 r. oraz o udzielenie ulg w spłacie zobowiązania poprzez rozłożenie należności głównej w kwocie [...]zł na osiem miesięcznych rat, płatnych do ostatniego dnia każdego miesiąca oraz o umorzenie w całości odsetek od należności głównej. Zarzuciło:

1. naruszenie art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., poprzez:

a) niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,

b) nieuzasadnienie w sposób wnikliwy, dokładny i logiczny zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy podejmowaniu decyzji,

c) przeanalizowanie w sposób wybiórczy materiału dowodowego,

d) niedokonanie oceny całego zebranego materiału dowodowego, a w związku z tym prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organu;

2. naruszenie art. 64 ust. 1 pkt. 2 u.f.p. poprzez błędne zastosowanie i błędną wykładnię, poprzez odmowę:

a) umorzenia odsetek w wysokości określonej w ostatecznej decyzji Zarządu Województwa Świętokrzyskiego, w sytuacji kiedy w sprawie zachodził ważny interes zobowiązanego oraz było to uzasadnione względami społecznymi,

b) rozłożenia należności głównej określonej w ostatecznej decyzji Zarządu Województwa Świętokrzyskiego, na raty, w sytuacji kiedy w sprawie zachodził ważny interes zobowiązanego oraz było to uzasadnione względami społecznymi;

3. brak zastosowania art. 2 Konstytucji RP, poprzez niezastosowanie wynikającej z tego przepisu zasady pogłębiania zaufania do organów państwa i urzeczywistniania zasady sprawiedliwości społecznej;

4. błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przesłankę ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć tylko jako nadzwyczajne względy, nie uwzględniając, że umorzenie należności może być również uzasadnione sytuacją ekonomiczną zobowiązanego.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że nie zamierza uchylić się od zobowiązania, a jedynie spełnić je w miesięcznych ratach, jako że kwota samej należności głównej wynosi [...] zł, przekracza jej możliwości finansowe. Według strony w realiach sprawy zaistniał interes strony i interes publiczny, uzasadniający przyznanie wnioskowanych ulg.

Następnie przedstawiła cele własnej działalności oraz powtórzyła argumentacje przedstawioną we wniosku o udzielenie ulgi, pismach kierowanych do organu, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w tym opisała okoliczności związane z posiadanymi zobowiązaniami i wierzytelnościami. Ponownie wskazała na kwestie związane z wpisem na listę podmiotów wykluczonych z ubiegania się o dofinansowania ze środków unijnych.

Zdaniem strony w sprawie została spełniona przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, albowiem organ zawarł podobną umowę, której przedmiotem również było przeprowadzenie badań cytologicznych z innym podmiotem. W tym zakresie podniosła, że podczas formułowania założeń i celów projektu nie posiadała informacji, o tym, że nie będzie jedynym podmiotem realizującym projekt w zakresie badań cytologicznych. Stowarzyszeniu nie zagwarantowano wyłączności realizowania projektu. Na moment ogłoszenia listy projektów, strona została jako jedyna wybrana do dofinansowania projektu w przedmiocie profilaktyki i przeciwdziałania rakowi szyjki macicy, w związku z czym działała w słusznym przekonaniu, że faktycznie będzie jedynym podmiotem wykonującym taki projekt. Również kalkulacje wskaźników zostały opracowane przy takim założeniu. Wobec braku wiedzy o podpisaniu 8 września 2017 r. umowy o dofinansowanie z innym podmiotem - oba podmioty realizowały projekty skierowane do tej samej grupy docelowej, niewłaściwie została przeprowadzona analiza czynników wpływających na wysokość wskaźników.

W tej okoliczności strona upatruje ważnego interesu podatnika (ważnego interesu zobowiązanego), polegającego na wystąpieniu niezależnej od niego okoliczności, znacznie utrudniającej, czy wręcz uniemożliwiającej wykonanie projektu zgodnie z pierwotnymi założeniami, co skutkowało wydaniem przez Zarząd decyzji o zwrocie w dniu 7 lipca 2021 r.

Końcowo strona podkreśliła, że nieosiągnięcie wskaźników wskutek których zobowiązano ją do zwrotu środków, był od niej całkowicie niezależny. Organ powinien ocenić wpływ równoległego prowadzenia projektu w tożsamym przedmiocie, na projekt realizowany przez Stowarzyszenie, czego nie uczyniono. Nadto zważywszy na prowadzenie działalność prospołecznej, zaszły w sprawie także względy społeczne uzasadniające uwzględnienie skargi.

W odpowiedzi na skargę Zarząd Województwa, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2023, poz. 259), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Realizując wyżej określone granice kontroli, sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Stan faktyczny ustalony przez organ znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Ustalenia te sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Zarządu Województwa Świętokrzyskiego nr [...] z 7 czerwca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję nr [...] z 16 listopada 2022 r. odmawiającą udzielenia Stowarzyszeniu P. ulg w spłacie zobowiązania z tytułu zwrotu kwoty dofinansowania, tj. rozłożenia należności głównej na raty oraz umorzenia odsetek.

Decyzja ta zapadła na skutek rozpoznania w postępowaniu administracyjnym skierowanego uprzednio do organu wniosku Stowarzyszenia z dnia 23 listopada 2021 r. o przyznanie ulgi w spłacie zobowiązania (orzeczonej decyzją z 7 lipca 2021r. kwoty zwrotu dofinansowania) poprzez rozłożenie należności głównej na raty oraz umorzenie odsetek.

Podstawą prawną kontrolowanego aktu administracyjnego jest art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy o finansach publicznych, zgodnie z którym należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może na wniosek zobowiązanego umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.

Już w tym miejscu zauważenia wymaga, że przedmiotową sprawą administracyjną, w ramach której sąd orzeka, jest zakończona zaskarżoną decyzją zarządu odmowa przyznania wnioskowanych ulg w spłacie zobowiązania. Jak wynika z cytowanego wyżej przepisu do przyznania ulgi we wnioskowanym zakresie może dojść w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.

Zakres kontroli sądu w sprawie ograniczony jest zatem do oceny prawidłowości dokonanych ustaleń i wniosków w zakresie zaistnienia przesłanek umożliwiających przyznanie wnioskowanej ulgi.

Podkreślenia wymaga, że postępowanie w sprawie przyznania ulgi w żadnym razie nie stanowi kontynuacji postępowania w ramach którego doszło do określenia wysokości kwoty zwrotu dofinansowania. Dlatego też w jego toku nie mogą zostać uwzględnione argumenty dotyczące postępowania zakończonego ostateczną decyzją o zwrocie.

Tymczasem strona, zarówno w trakcie trwającego postępowania administracyjnego w zakresie ulg w spłacie zobowiązania, jak i w treści skargi podnosi szereg okoliczności dotyczących: etapu wystąpienia z wnioskiem o dofinansowanie, wyboru projektów, finansowania tożsamego projektu innego podmiotu (prowadzenie badań cytologicznych), niewłaściwie przeprowadzonej analizy czynników wpływających na wartość wskaźników, istnieniu okoliczności uniemożliwiających wykonanie projektu zgodnie z pierwotnymi założeniami, co skutkowało nieosiągnięciem założeń projektowych oraz brakiem realizacji celów projektu. W kontekście powyższego skarżące Stowarzyszenie zarzuca brak oceny przez organ okoliczności równoległego prowadzenia podobnego projektu i wskazuje na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, polegające na niepełnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy.

Zdaniem sądu zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie, albowiem dotyczą one okoliczności, które winny zostać podniesione na etapie postępowania w sprawie określenia kwoty zwrotu dofinansowania, gdzie badane jest naruszenie procedur przez Beneficjenta oraz okoliczność zaistnienia szkody w budżecie UE poprzez działanie bądź zaniechanie podmiotu zobowiązanego.

Jak już wyżej wspomniano, postępowanie o udzielenie ulgi nie może być traktowane jako kontynuacja postępowania dotyczącego określenia kwoty zwrotu dofinansowania. W obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja z 7 lipca 2021 r. określająca wysokość kwoty zwrotu, a Stowarzyszenie nie podjęło skutecznych działań prowadzących do jej zakwestionowania w postaci skierowania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy lub skargi do sądu administracyjnego.

Kontynuując rozważania w granicach sprawy administracyjnej godzi się zauważyć, że postępowanie o udzielenie ulg w postaci rozłożenia na raty oraz umorzenia części należności uregulowane w przepisie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.f.p. jest oparte na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje wprowadzony do treści tego przepisu zwrot "organ może". Oznacza to, że organ ma obowiązek zbadania i oceny istnienia przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanych ulg w spłacie należności oraz istniejących między nimi wzajemnych relacji.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie ulg wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek ich przyznania uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać wymogom art. 107 k.p.a, tak, aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów.

W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji ulg w spłacie zobowiązań.

Nie można przy tym zapominać o specyfice postepowań wszczętych wnioskami o udzielenie ulg, czyli zainicjowanych przez wnioskodawców domagających się od organu zwolnienia z obowiązku zapłaty obciążających ich zaległości lub rozłożenia ich na raty. Niewątpliwie w takich sprawach ciężar dowodzenia zaistnienia okoliczności prowadzących do przyznania wnioskowanych ulg zdecydowanie przesuwa się na zobowiązanego. W interesie strony leży bowiem podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych informacji i dopilnowanie utrwalenia ich w dokumentach. Postępowanie takie wszczynane jest z inicjatywy strony (wniosku strony) i dotyczy jej indywidualnej sytuacji, a sama strona jest źródłem wiedzy o jej sytuacji ekonomicznej.

Podkreślenia wymaga, że do uznania administracyjnego w sprawach przyznania ulg, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi jednak dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W kontrolowanej sprawie są to przesłanki: względów społecznych lub gospodarczych, w tym możliwości płatniczych zobowiązanego.

W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania wnioskowanej ulgi.

Sąd rozpoznający sprawę podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, zgodnie z którym przez ważne względy społeczne lub gospodarcze należy rozumieć sytuacje, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności osoba zobowiązana do uiszczenia należności nie jest w stanie ich uregulować. Okoliczności tych przy tym nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem zobowiązanego o niemożliwości świadczenia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2021r. sygn. akt I GSK 1605/20). O istnieniu względów społecznych lub gospodarczych zobowiązanego decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Nie każde trudności finansowe mogą uzasadniać zastosowanie ulg w postaci rozłożenia na raty, czy umorzenia należności, lecz tylko takie, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem istotnego interesu zobowiązanego.

Dodać również trzeba – w kontekście wnioskowanej ulgi o rozłożenie na raty należności głównej, że jej przyznanie powinno sprzyjać efektywnej realizacji zobowiązań. Efektywna możliwość realizacji zobowiązań to możliwość istniejąca w dacie orzekania o uldze. Również i ta okoliczność winna być zatem badana przez organ, jeżeli wnioskodawca wystąpi o rozłożenie należności na raty.

Zdaniem sądu w realiach sprawy organ prawidłowo przyjął brak istnienia przesłanek - względów społecznych lub gospodarczych, które mogłyby skutkować przyznaniem ulg w spłacie określonej kwoty do zwrotu.

W kontekście żądania rozłożenia należności głównej na raty podkreślenia wymaga w pierwszej kolejności, że wnioskodawca nie wykazał jakoby w ten sposób mogło dojść do efektywnej realizacji zobowiązania, co przy takim żądaniu jest niezbędne dla jego pozytywnego załatwienia.

Analiza akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że organ pismem z 17 stycznia 2022 r. w nawiązaniu do złożonego żądania Stowarzyszenia udzielił mu informacji co do treści znajdujących w sprawie zastosowanie przepisów prawa, w tym przesłanek udzielenia wnioskowanych ulg, treści art. 79a k.p.a. Nadto wezwał stronę do przedłożenia dokumentacji potwierdzającej jej aktualną sytuację finansową i możliwości płatnicze oraz przedstawienia szczegółowego harmonogramu spłat należności z uwzględnieniem ilości i wysokości rat oraz wskazania o jakie dochody i w oparciu o jaki majątek będą one spłacane.

Obowiązkom nałożonym w/w wezwaniem skarżące Stowarzyszenie nie sprostało.

Należy bowiem wskazać, że w piśmie z 3 marca 2022 r. strona zaproponowała terminy 8 rat, w tym rata w wysokości [...] zł płatna w miesiącach: styczeń, czerwiec, grudzień 2023 r., kwiecień listopad 2024 r., kwiecień, listopad 2025 r. oraz rata 85.090, 50 płatna w kwietniu 2026 r. jednakże w żaden sposób nie uprawdopodobniła, że podany harmonogram doprowadzi do efektywnej realizacji zobowiązania.

W tym kontekście wskazała bowiem jedynie na posiadane u innych podmiotów zobowiązania, które są dochodzone przez Stowarzyszenie na drodze sądowej (dwa postępowania które toczą się przed Sądem Rejonowym w K. Wydziałem I Cywilnym oraz Sądem Okręgowym w K. Wydziałem I Cywilnym). Jak podano do odzyskania z tych tytułów jest kwota ok. [...] zł., a sprawy winny się zakończyć do końca 2022 r.

Zdaniem sądu przywołanie okoliczności toczących się spraw sądowych oraz założenia strony o uzyskaniu z tego tytułu wskazanej kwoty nie wypełnia obowiązku wskazania majątku gwarantującego efektywne wykonanie spłaty należności w ratach. Są to bowiem zdarzenia przyszłe, których skutku finansowego – pomimo deklaracji strony – nie można w sposób pewny przewidzieć i przyjąć. Słusznie podnosi też organ, że o fakcie niewywiązywania się z realizacji zaproponowanego harmonogramu świadczy również brak wpłaty deklarowanej raty w styczniu 2023 r.

Składając zatem wniosek o rozłożenie należności głównej (określonej jako kwota dofinansowania do zwrotu) na raty strona nie wypełniła ciążącego na niej obowiązku określenia harmonogramu rat oraz wskazania dochodów oraz majątku, w oparciu o które będzie następowała rzeczywista zapłata zobowiązania we wskazanych częściach. Podkreślić należy – co wynika z wyżej przedstawionych rozważań, że w postępowaniach o udzielenie ulgi ciężar udowodnienia okoliczności świadczących o zasadności żądania spoczywa na wnioskodawcy. Jest to uzasadnione przede wszystkim tym, że to sama strona jest w posiadaniu informacji o swojej kondycji finansowej i możliwościach spłaty w zaproponowanych przez siebie warunkach.

Zdaniem sądu organ właściwie również ocenił, że w realiach sprawy nie zaistniały przesłanki dające możliwość przyznania wnioskowanych ulg rozłożenia na raty i umorzenia części zaległości, a mianowicie względy społeczne lub gospodarcze, w szczególności możliwości płatnicze zobowiązanego. Sąd zauważa, że skarżący posługuje się terminami "ważny interes zobowiązanego" oraz "interes publiczny", jednakże, jak wynika z treści przepisu prawa stanowiącego podstawę prawną żądania rozłożenia należności na raty lub umorzenia należności w części – miarodajne dla jego rozpoznania jest ustalenie przesłanek względów społecznych i gospodarczych.

Argumenty jakimi posłużyło się Stowarzyszenie nie świadczą o zaistnieniu nadzwyczajnych przypadków losowych, czy szczególnego splotu okoliczności, których zobowiązany nie był w stanie przewidzieć oraz które spowodowały brak możliwości uregulowania należności.

Z pewnością okolicznościami takimi nie są zobowiązania związane z bieżącym funkcjonowaniem podmiotu, w tym zobowiązania ze stosunku pracy. Również okoliczność posiadania zobowiązań cywilnoprawnych, pożyczek ze ŚFOŚ oraz ŚFR nie noszą znamion zdarzeń nadzwyczajnych. Są one bowiem wynikiem samodzielnych decyzji ekonomicznych i działań podejmowanych przez podmiot. Okoliczności posiadania przez stronę zobowiązań cywilnoprawnych oraz ze stosunku pracy nie świadczą zatem o istnieniu szczególnych względów gospodarczych przemawiających za przyznaniem ulgi. Nie ma również żadnego uzasadnionego powodu, by realizacji takich zobowiązań przyznać pierwszeństwo przed obowiązkiem regulowania zobowiązań publicznych.

Nie może również zostać zaliczona do nadzwyczajnych okoliczność wpisania Stowarzyszenia do rejestru podmiotów wykluczonych z możliwości otrzymywania środków przeznaczonych na realizację programów z udziałem środków europejskich. Słusznie w tym względzie podał organ, że wykluczenie z możliwości otrzymywania ww. środków powstaje ex lege po spełnieniu jednej z przesłanek wskazanych w art. 207 ust. 4 u.f.p. Strona została zgłoszona do rejestru przez organ w oparciu o art. 207 ust. 4 pkt 3 u.f.p., ponieważ nie zwróciła środków wraz z odsetkami w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji o zwrocie.

Stowarzyszenie wspierając złożony wniosek podkreślało też społecznie słuszne cele, jakie przyświecają jego działalności i które urzeczywistnia realizując projekty.

Zdaniem sądu taka argumentacja nie świadczy o zaistnieniu przesłanki względów społecznych umożliwiającej przyznanie wnioskowanych ulg. O zaistnieniu takich względów nie może świadczyć sam profil działalności Stowarzyszenia. Jakkolwiek sąd dostrzega prospołeczny aspekt podejmowanych projektów, to nie można pominąć, że strona realizuje je przy wykorzystaniu środków publicznych, których dystrybucja podlega szczególnej ochronie i weryfikacji pod względem celowego ich wykorzystania. Stowarzyszenie podejmując dobrowolnie decyzję o wykorzystaniu takich środków do realizowanych projektów musiało liczyć się z odpowiedzialnością i konsekwencjami braku osiągnięcia celów, dla których zostały przyznane.

Sąd uznaje także za prawidłową i nie noszącą znamion dowolności ocenę kondycji finansowej wnioskodawcy, na podstawie złożonych do akt dokumentów finansowych.

W konsekwencji słusznie przyjęto brak podstaw do uwzględnienia wniosku strony w części w której domagała się umorzenia części zaległości – odsetek.

Analiza znajdującej się w aktach dokumentacji świadczy o dobrej kondycji finansowej podmiotu, bowiem w prowadzonej działalności od 5 lat notuje dodatni wynik finansowy. Dokonując analizy dołączonego do każdego rocznego sprawozdania rachunku zysków i strat organ ustalił, że w okresie od 2018-2022 roku wynik finansowy netto, stanowiący różnicę pomiędzy sumą przychodów i zysków osiągniętych w danym okresie sprawozdawczym, a sumą kosztów i strat poniesionych na uzyskanie tych przychodów oraz obciążeń w postaci podatku dochodowego, był stale dodatni (rok 2018: [...] zł; rok 2019: [...] zł, rok 2020: [...] zł, rok 2021: [...] zł, rok 2022: [...] zł).

Na powyższy wniosek składają się także ustalenia dotyczące:

- zmniejszenia w okresie sprawozdawczym między 2018, a 2021 r. wysokości wynagrodzeń zarówno z tytułu umów o pracę jak i umów cywilnoprawnych, w związku z czym obciążenie podmiotu wynikające z konieczności wypłaty tych wynagrodzeń pomimo niewielkiego wzrostu w 2021 r. w stosunku do lat ubiegłych w większości również uległo zmniejszeniu,

- spadku wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wypłaconego pracownikom organizacji w okresie czterech ostatnich lat - od kwoty [...]zł w roku 2018 do [...] zł w roku 2021,

- zmniejszenia obciążeń z tytułu zobowiązań krótkoterminowych i długoterminowych.

Stwierdzenie powyższego uzasadnia odmowę umorzenia części zobowiązania, albowiem stanowiłoby to co najmniej przedwczesną rezygnację organu z realnej możliwości egzekwowania określonych ostateczną decyzją zobowiązań.

Reasumując, zdaniem sądu wniesiona skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem wydając zaskarżoną decyzję organ nie naruszył prawa.

Wbrew zarzutom skargi, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzasadniał wydane rozstrzygnięcie. Nie może ujść uwadze, że za gromadzenie tego materiału w sposób szczególny, powodowany specyfiką postępowania z wniosku o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań była odpowiedzialna sama strona. Nie wykonała ona jednak wezwań organu w sposób prawidłowy poprzez złożenie stosownej dokumentacji uzasadniającej istnienie przesłanek warunkujących pozytywne załatwienie wniosku oraz świadczących o perspektywie efektywnej spłaty zobowiązania.

Organ rozpoznając sprawę zastosował prawidłowy przepis prawa materialnego – tj. art. 64 ust 1 pkt 2 lit b u.f.p. i właściwie zinterpretował objęte nim przesłanki, tj. względy społeczne lub gospodarcze. W konsekwencji powyższego słusznie przyjął, że na tle sprawy wskazywane przez wnioskodawcę okoliczności nie mieszczą się w definicji w/w pojęć i tym samym nie mogą prowadzić do uwzględnienia wniosku Stowarzyszenia.

Postepowanie administracyjne zostało przeprowadzone z zachowaniem zasad ogólnych, w tym zasady zaufania do władzy publicznej oraz informowania. Wydane w sprawie decyzje spełniały również standardy określone art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. W uzasadnieniach decyzji organ szczegółowo odniósł się do argumentacji strony oraz w sposób kompletny wyjaśnił podstawy i powody zapadłych rozstrzygnięć.

Mając na względzie powyższe, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.