Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 676/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2025-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 108b
journal: Dz.U. 2022 poz 931
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r o podatku od towarów i usług (t. j.)
article: art. 62b ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2324
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Haberka (sprawozdawca), Sędzia WSA Jarosław Horobiowski, Asesor WSA Tomasz Trybuszewski, po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym 14 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi S.R. sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 17 lipca 2024 r. znak 0201-IOV-11.4103.42.2024 w przedmiocie odmowy wydania zgody na wypłatę środków z rachunku technicznego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Syndyka masy upadłości R. sp. z o.o. we W. w upadłości (dalej: Syndyk, skarżący, strona) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ II instancji, organ odwoławczy) z 17 lipca 2024 r., znak 0201-IOV-11.4103.42.2024 utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Skarbowego we Wrocławiu (dalej: NDUS, organ I instancji) z 8 maja 2024 r. znak 0271-SPP-3.4103.118.2022 w przedmiocie odmowy wydania zgody na wypłatę środków z rachunku technicznego w kwocie 105 zł.

Postępowanie przed organami.

Z akt sprawy wynika, że P. H., Syndyk masy upadłości złożył wniosek z 13 października 2022 r. o wyrażenie zgody, na podstawie art. 108b ust. 1 i 2 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2022 r., poz. 931, ze zm.; dalej: VAT), na przekazanie środków zgromadzonych na rachunku VAT prowadzonym w B. S.A. w związku z zamknięciem rachunków bankowych, na rachunek bankowy dla którego prowadzony jest rachunek VAT w B.(1) S.A. Wniosek swój uzupełnił pismem z 4 listopada 2022 r., w którym wystąpił o wyrażenie zgody na przekazanie środków zgromadzonych na rachunku VAT w kwocie 105 zł na rachunek bankowy dla którego prowadzony jest rachunek VAT, na podstawie art. 108b ust. 10 uVAT, w związku z zamknięciem rachunku bankowego upadłej spółki.

Organ I instancji decyzją z 6 grudnia 2022 r. znak 0271-SPP-3.4103.118.2022 odmówił wyrażenia zgody na wypłatę środków z rachunku technicznego w kwocie 105 zł. Podstawą odmowy stały się zaległości podatkowe upadłego w podatku od towarów i usług oraz w podatku dochodowym od osób prawnych powstałe przed ogłoszeniem upadłości.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i wyrażenie zgody na wypłatę środków na rachunek VAT w innym banku, zarzucając, w szczególności art. 144 ust.1 w zw. z art. 160 ust.1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2022 r., poz. 1520, ze zm.; dalej także: u.p.u.) poprzez wydanie decyzji wobec R. sp. z o.o. w upadłości reprezentowanej przez syndyka P. H., w sytuacji gdy stroną jest Syndyk masy upadłości.

DIAS, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z 15 marca 2023 r. znak 0201-IOV-11.4103.3.2023, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Postępowanie przed Sądem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zarzucił decyzji naruszenie w szczególności przepisów art. 144 ust. 1 w zw. z art.160 ust. 1 u.p.u., poprzez wydanie decyzji wobec R. sp. z o.o. w upadłości reprezentowanej przez syndyka P. H., w sytuacji gdy stroną jest Syndyk masy upadłości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 13 grudnia 2023 r. I SA/Wr 325/23 uchylił w całości zaskarżoną decyzję DIAS oraz stwierdził nieważność w całości decyzji NDUS z 6 grudnia 2022 r. znak 0271-SPP-3.4103.118.2022. Jak Sąd wskazał w uzasadnieniu wyroku decyzja organu I instancji, wydana po postawieniu spółki w stan upadłości i wyznaczeniu syndyka, została skierowana do spółki w upadłości, a więc do podmiotu, który nie mógł być stroną postępowania podatkowego. Decyzja skierowana do osoby niebędącej stroną jest obarczona ciężką wadą materialnoprawną uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 247 § 1 pkt 5 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r., poz. 2651, ze zm.; dalej: o.p.). Pomimo tego organ odwoławczy utrzymał ww. decyzję w mocy, co stanowiło, w ocenie Sądu, podstawę do uchylenia decyzji DIAS jako wydanej z naruszeniem art. 233 § 1 pkt 1 o.p. Sąd wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu podatkowym organy podatkowe, do zakończenia postępowania upadłościowego, we wszelkich swoich czynnościach jako stronę będą traktować Syndyka, w szczególności do Syndyka skierują wydane decyzje.

Postępowanie przed organami.

Organ I instancji, po otrzymaniu prawomocnego wyroku WSA we Wrocławiu z 13 grudnia 2023 r. I SA/Wr 325/23 wydał 8 maja 2024 r. decyzję znak 0271-SPP-3.4103.118.2022, którą odmówił Syndykowi wyrażenia zgody na wypłatę środków z rachunku technicznego w kwocie 105 zł. NDUS wyjaśnił, że w toku postępowania stwierdzono, że podatnik posiada zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych i podatku od towarów i usług. W ocenie organu I instancji fakt posiadania zaległości podatkowych wyłącza prawo do otrzymania środków zgromadzonych na rachunku technicznym (przekazanych z rachunku VAT).

W złożonym odwołaniu pismem z 27 maja 2024 r. Syndyk wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i wyrażenie zgody na wypłatę środków na rachunek VAT w innym banku, wskazany we wniosku z 13 października 2022 r. i uzupełnionym 4 listopada 2022 r. W uzasadnieniu odwołania strona podkreśla, że jedynym trybem zaspokojenia w zakresie wierzytelności z tytułu zaległości podatkowej jest tryb przewidziany w prawie upadłościowym. W jej ocenie to przepisy prawa upadłościowego określają tryb i zakres zaspokojenia wierzytelności powstałych przed ogłoszeniem upadłości.

DIAS decyzją z 17 lipca 2024 r. znak 0201-IOV-11.4103.42.2024 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy wydania zgody na wypłatę środków z rachunku technicznego w kwocie 105 zł.

DIAS wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z rachunkiem VAT strony ale z rachunkiem technicznym. Przepisy prawa bankowego wprowadziły pojęcie wyodrębnionego rachunku technicznego służącego identyfikacji rachunku VAT. W przypadku gdy podatnik nie wskaże bankowi innego rachunku VAT prowadzonego w tym samym banku, na który mają być przekazane środki zgromadzone na likwidowanym rachunku VAT, przed zamknięciem rachunku VAT bank dokonuje przekazania środków zgromadzonych na rachunku VAT na dzień zamknięcia tego rachunku, na prowadzony w tym samym banku wyodrębniony rachunek techniczny służący identyfikacji posiadacza rachunku VAT - jeżeli na dzień rozwiązania umowy rachunku rozliczeniowego, dla którego prowadzony jest ten rachunek VAT, nie posiada informacji o postanowieniu, o którym mowa wart. 108b ust. 4 uVAT (tj. zgodzie na przekazanie środków zgromadzonych na rachunku VAT na rachunek bankowy podatnika). Zatem rachunek techniczny utworzony przez bank stanowi kontynuację zlikwidowanego rachunku VAT podatnika. Jak dalej wskazał DIAS, w przypadku przekazania środków pieniężnych na rachunek techniczny, podatnik może wystąpić do naczelnika urzędu skarbowego z wnioskiem o wydanie zgody na wypłatę tych środków. Organ odwoławczy wskazał, że R. sp. z o.o. w upadłości posiada zaległości z tytułu podatku od towarów i usług oraz w podatku dochodowym od osób prawnych. Pomimo ich zgłoszenia jako wierzytelności w postępowaniu upadłościowym należności te nadal pozostają zaległościami podatkowymi. Organ odwoławczy nie kwestionował faktu, że środki zgromadzone na rachunku VAT wchodzą w skład masy upadłości i po ogłoszeniu upadłości, mogą być zarządzane wyłącznie przez syndyka, jednak w ocenie DIAS fakt ten nie zmienia przeznaczenia tych środków i celu utworzenia rachunku VAT. W ocenie DIAS w przedmiotowej sprawie zaistniała ujemna przesłanka do pozytywnego rozpatrzenia wniosku, tj. posiadanie przez podatnika zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług.

Postępowanie przed Sądem.

Pismem z 19 sierpnia 2024 r. Syndyk złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na decyzję DIAS, którą utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wnosząc o uchylenie decyzji w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Strona zarzuciła:

1. naruszenie przepisu art. 108b ust. 5 pkt 1 uVAT poprzez jego błędne zastosowanie w sprawie na skutek ustalenia, jako podstawy wydania zaskarżonej decyzji, faktu istnienia zaległości podatkowej powstałej przed dniem ogłoszenia upadłości, podczas gdy prawidłowa analiza przepisów ustawy Prawo upadłościowe, w tym m. in. art. 1 ust. 1 pkt 1-4, art. 230, art. 236 ust. 1, art. 239-240, art. 245a, art. 146, art. 91- 98. art 10, art. 335-341, art. 342 i art. 347-360, art. 61, art. 70 u.p.u. prowadzi do wniosku, iż jedynym trybem zaspokojenia się organu podatkowego w zakresie wierzytelności z tytułu ww. zaległości podatkowej jest tryb przewidziany przepisami u.p.u., a jedyną procedurą wyłączenia środków pieniężnych z masy upadłości jest procedura określona przepisami u.p.u.;

2. naruszenie przepisów art. 1 ust. 1 pkt 1-4, art. 230, art. 236 ust. 1, art. 239-240 u.p.u. poprzez ich niezastosowanie;

3. naruszenie przepisu art 108b ust. 1 uVAT poprzez jego niezastosowanie na skutek błędnego przyjęcia, iż fakt ogłoszenia upadłości strony pozostaje bez znaczenia dla oceny wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku VAT lub rachunku technicznym po jego zamknięciu;

4. naruszenie przepisu art. 62b ust. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U. z 2022 r., poz. 2324, ze zm.; dalej również: u.p.b.) na skutek uznania, iż stanowi on jedną z podstaw odmowy uwzględnienia wniosku z 24 listopada 2022 r., gdyż ustawodawca w zamkniętym katalogu celów potencjalnego obciążenia rachunku VAT nie zawarł sytuacji związanej ze spłatą wierzycieli w toku postępowania upadłościowego, dlatego też nie może być mowy o szczególnym uprzywilejowaniu u.p.u. względem materialnych przepisów prawa podatkowego;

5. naruszenie przepisu art. 62b ust. 2 pkt 6 u.p.b. poprzez jego niezastosowanie, gdyż strona we wniosku z 13 października 2022 r. i 4 listopada 2022 r. wnosiła o przekazanie środków na rachunek VAT w innym banku, a tym samym środki tam przekazane mogłyby być wyłącznie przeznaczone na zaspokojenie zobowiązań określonych przepisem art. 62b ust. 2 u.p.b.

Mając na uwadze powyższe Syndyk wniósł o uchylenie w całości decyzji DIAS i zasądzenie od organu podatkowego na rzecz skarżącego kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie należy wskazać, że – zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267, ze zm.) – sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Wskutek takiej kontroli decyzja może zostać uchylona, w całości albo w części, w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie w razie naruszenia prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). W przypadku kwalifikowanego naruszenia prawa sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to ograniczenie nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy odmowy wyrażenia zgody na wypłatę środków pieniężnych znajdujących się na rachunku technicznym, przez ich przekazanie na wskazany przez Syndyka rachunek bankowy w innym banku dla którego prowadzony jest rachunek VAT. W szczególności zasadnicze znaczenie ma relacja między przepisami ustawy o podatku od towarów i usług, regulującymi zasady przekazywania środków zgromadzonych na wskazanym przez podatnika rachunku VAT (art. 108b uVAT), w tym wyrażanie zgody na wypłatę środków z rachunku technicznego, a przepisami prawa upadłościowego.

Zdaniem organów podatkowych, naczelnik urzędu skarbowego zobowiązany jest odmówić wydania zgody na wypłatę środków znajdujących się na rachunku technicznym w przypadku posiadania przez podatnika zaległości z tytułu podatków i należności, o których mowa w art. 62b ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.b., nawet wówczas, gdy w stosunku do podatnika została ogłoszona upadłość, a wniosek o wyrażenie zgody na wypłatę tych środków, przez ich przekazanie na rachunek w innym banku, składa syndyk masy upadłości. Z kolei Syndyk twierdzi, że jedynym trybem zaspokojenia się organu podatkowego w zakresie wierzytelności z tytułu ww. zaległości podatkowych jest tryb przewidziany przepisami u.p.u., a jedyną procedurą wyłączenia środków pieniężnych z masy upadłości jest procedura określona przepisami u.p.u.

Zasadniczym zagadnieniem jest więc zatem to, które przepisy mają w tym zakresie pierwszeństwo, czy przepisy prawa upadłościowego, czy też regulacje ustawy o podatku od towarów i usług i prawa bankowego, odnoszące się do rachunku VAT w ramach mechanizmu podzielnej płatności.

Przywołując ramy prawne sprawy, wskazać należy, że w myśl art. 108b ust. 1 uVAT, na wniosek podatnika naczelnik urzędu skarbowego wydaje, w drodze postanowienia, zgodę na przekazanie środków zgromadzonych na wskazanym przez podatnika rachunku VAT na wskazany przez niego rachunek bankowy albo rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, dla których jest prowadzony ten rachunek VAT. Stosownie do art. 108b ust. 10 uVAT, w przypadku przekazania środków pieniężnych na rachunek techniczny, o którym mowa w art. 62e ust. 3 pkt 2 ustawy Prawo bankowe, podatnik może wystąpić do naczelnika urzędu skarbowego z wnioskiem o wydanie zgody na wypłatę tych środków. Jak stanowi art. 108b ust. 12 uVAT, w przypadku, o którym mowa w ust. 10, naczelnik urzędu skarbowego wydaje postanowienie w terminie 60 dni od dnia otrzymania wniosku. W postanowieniu naczelnik urzędu skarbowego określa wysokość środków, jaka ma zostać wypłacona. Zgodnie z art. 108b ust. 13 uVAT, do wniosku, o którym mowa w ust. 10, przepisy ust. 5, 5a i ust. 7 zdanie pierwsze stosuje się odpowiednio. W art. 108b ust. 5 uVAT ustanowiono zasadę, w myśl której naczelnik urzędu skarbowego odmawia, w drodze decyzji, wydania zgody na przekazanie środków zgromadzonych na rachunku VAT, w szczególności, gdy podatnik posiada zaległości z tytułu podatków i należności, o których mowa w art. 62b ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.b. w wysokości odpowiadającej tej zaległości wraz z odsetkami za zwłokę, według stanu na dzień wydania decyzji.

Przypomnieć trzeba, że postanowieniem z 22 września 2022 r. I SA/Wr 73/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) następujące pytania prejudycjalne dotyczące wykładni przepisów prawa unijnego: 1. Czy przepisy decyzji wykonawczej Rady (UE) nr 2019/310 z 18.02.2019 r. w sprawie upoważnienia Polski do wprowadzenia szczególnego środka stanowiącego odstępstwo od art. 226 dyrektywy 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE z 22.02.2019 r. Nr L 51 s. 19 i nast.; dalej: decyzja Rady 2019/310); przepisy dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28.11.2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE z 11.12.2006 r. nr L 347, s. 1; dalej: dyrektywa 112), a zwłaszcza art. 395 i art. 273 oraz zasadę proporcjonalności i zasadę neutralności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisowi krajowemu oraz praktyce krajowej, które w okolicznościach przedmiotowej sprawy, odmawiają syndykowi masy upadłości wydania zgody na przekazanie środków zgromadzonych na rachunku VAT podatnika (mechanizm podzielonej płatności) na wskazany przez niego rachunek bankowy? 2. Czy art. 17 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskich (2007/C 303/01; Dz. Urz. UE z 14.12.2007 r. Nr L 303, s. 1 i nast.; dalej: Karta) - prawo własności - w zw. z art. 51 ust. 1 Karty oraz art. 52 ust. 1 Karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisowi krajowemu oraz praktyce krajowej, które w okolicznościach przedmiotowej sprawy, odmawiając syndykowi masy upadłości wydania zgody na przekazanie środków zgromadzonych na rachunku VAT podatnika (mechanizm podzielonej płatności), doprowadzają w konsekwencji do zamrożenia środków finansowych stanowiących własność podatnika będącego w upadłości na ww. rachunku VAT, a w konsekwencji uniemożliwiają realizację obowiązków przez syndyka masy upadłości w toku postępowania upadłościowego? 3. Czy zasadę państwa prawa wynikającą z art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2007 r., Nr 90, poz. 864/30; dalej: TUE) i będącą jej realizacją zasadę pewności prawa, zasadę lojalnej współpracy wynikającą z art. 4 ust. 3 TUE oraz zasadę dobrej administracji wynikającą z art. 41 ust. 1 Karty, zważywszy na kontekst i cele decyzji Rady 2019/310, jak i przepisów dyrektywy 112, należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie praktyce krajowej, która poprzez odmowę syndykowi masy upadłości wydania zgody na przekazanie środków zgromadzonych na rachunku VAT podatnika (mechanizm podzielonej płatności) zmierza do zniweczenia celów postępowania upadłościowego określonego przez sąd upadłościowy jako należący do jurysdykcji polskiej w rozumieniu art. 3 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z 20.05.2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego (wersja przekształcona; Dz. Urz. UE z 5.06. 2015 r. Nr L 141, s. 19), a w konsekwencji doprowadza do sytuacji, w wyniku której poprzez zastosowanie nieadekwatnego środka krajowego dochodzi do uprzywilejowania Skarbu Państwa jako wierzyciela kosztem ogółu wierzycieli?

TSUE, w odpowiedzi na zadane pytania prejudycjalne, w wyroku z 12 września 2024 r., Syndyk Masy Upadłości A, C-709/22, EU:C:2024:741 stwierdził, że "Artykuły 273 i 395 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej oraz decyzję wykonawczą Rady (UE) 2019/310 z dnia 18 lutego 2019 r. w sprawie upoważnienia Polski do wprowadzenia szczególnego środka stanowiącego odstępstwo od art. 226 dyrektywy 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej należy interpretować w ten sposób, że: nie stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym przewidującym, że kwota podatku od wartości dodanej (VAT) zdeponowana na odrębnym rachunku VAT, jakim dysponuje dostawca w instytucji bankowej, może być wykorzystana jedynie do ograniczonych celów, a mianowicie w szczególności do zapłaty VAT należnego organowi podatkowemu lub do zapłaty VAT wskazanego na fakturach otrzymanych od dostawców towarów lub usługodawców".

Tym samym TSUE uznał, że krajowe rozwiązania prawne, w szczególności zawarte w przepisach art. 108b uVAT oraz art. 62b ust. 2 u.p.b., nie naruszają uregulowań wspólnotowych.

Dalej wskazać trzeba, że sporne zagadnienie relacji ww. przepisów prawa podatkowego oraz prawa upadłościowego było już przedmiotem oceny sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 marca 2021 r., I FSK 1792/20 (orzeczenia sądów administracyjnych publikowane są w CBOSA, tj. Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl) uznał, że: "Przepisy prawa dotyczące rachunków VAT, będących rachunkami o określonym przeznaczeniu, nie zawierają szczególnych unormowań na wypadek ogłoszenia upadłości podatnika podatku od towarów i usług. Przepisów takich nie zawiera również Prawo upadłościowe. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uprawniony jest więc wniosek, że ogłoszenie upadłości podatnika nie ma wpływu ani na istnienie rachunku VAT (wynikający z przepisów prawa obowiązek banku prowadzenia takiego rachunku), ani też na określone przepisami prawa zasady dysponowania tym rachunkiem. Jak słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, nie ma znaczenia, że wniosek o wyrażenie zgody na przekazanie środków złożył syndyk - podatnikiem podatku od towarów i usług nadal jest upadły, a ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy nie wpływa na jego status jako podatnika tego podatku. Przepisy Prawa upadłościowego nie wyłączają zatem zastosowania przepisów normujących rachunki VAT w przypadku ogłoszenia upadłości podatnika podatku od towarów i usług."

Naczelny Sąd Administracyjny w powyższym wyroku nie uznał za trafne argumentów Syndyka, że rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji narusza zasady kolejności zaspokajania wierzycieli wyrażone w art. 342 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 344 Prawa upadłościowego.

Analogiczne stanowisko zajęto również w prawomocnych wyrokach: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 2 lipca 2020 r., I SA/Ke 57/20; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 18 marca 2021 r., I SA/Gl 82/21 oraz z 24 października 2024 r., I SA/Gl 445/24, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 24 września 2021 r, I SA/Op 268/21; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 28 grudnia 2023 r., I SA/Kr 981/23 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 7 listopada 2024 r., I SA/Go 145/23. W tych orzeczeniach wskazano, że art. 108b ust. 5 pkt 1 uVAT w zw. z art. 62b ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.b., będące konsekwencją istnienia regulacji prawnej zawartej w art. 108a uVAT, mają charakter przepisów szczególnych wobec Prawa upadłościowego. Tym samym, odmawiając przekazania syndykowi zasobów finansowych zgromadzonych na rachunku VAT, administracja podatkowa nie ogranicza masy upadłości, nie uzyskuje nieuzasadnionego, szybszego zaspokojenia należności podatkowych państwa, niezgodnego z kolejnością wskazaną w Prawie upadłościowym i nie można przyjąć, że prowadzi niedozwoloną egzekucję wobec majątku tworzącego masę upadłości.

W wyroku z 17 maja 2022 r., I FSK 236/22 NSA wskazał, że wprowadzone z 1 lipca 2018 r. przepisy dotyczące mechanizmu podzielnej płatności w żaden sposób nie odniosły się do Prawa upadłościowego. Ustawodawca, wprowadzając w art. 108 lit. b ust. 5 pkt 1 uVAT bezwzględny zakaz przekazywania środków zgromadzonych na rachunku VAT w przypadku posiadania przez podatnika zaległości z tytułu podatków i należności, o których mowa w art. 62b ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.b., nie przewidział żadnych wyjątków dotyczących masy upadłościowej. Wprawdzie analogicznie żadnych zmian nie przewidziano w Prawie upadłościowym. Tym niemniej, zakładając racjonalność ustawodawcy i uwzględniając zasadę lex posterior derogat legi priori nowe regulacje prawne w zakresie mechanizmu podzielnej płatności nie przewidują żadnych wyłączeń z uwagi na istotę, cele i zasady Prawa upadłościowego. Z tych też powodów NSA uznał jako niezasadny zarzut naruszenia art. 108b ust. 1 uVAT. W ocenie NSA należy mieć bowiem na uwadze treść art. 108b ust. 5 pkt 1 i 2 uVAT. Przepis ten nie budzi bowiem żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Jednoznacznie wskazuje, że istnieje bezwzględny zakaz przekazywania środków pieniężnych z rachunku VAT w sytuacji, gdy istnieją zaległości podatkowe. Zakaz ten nie podlega ograniczeniu w przypadku ogłoszenia upadłości.

Przy czym Sąd podkreśla, że opisany bezwzględny zakaz przekazywania środków pieniężnych z rachunku VAT dotyczy również, uregulowanej w art. 108b ust. 10 uVAT, zgody na wypłatę środków z rachunku technicznego. W ocenie Sądu, zakaz ten nie podlega ograniczeniu w przypadku ogłoszenia upadłości podatnika.

Konkludując, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko zaprezentowane w wyżej wskazanych wyrokach. W ocenie Sądu nie można przyjąć, aby w zakresie dysponowania środkami finansowym należącymi do podatnika, zgromadzonymi na rachunku VAT oraz przekazanymi na rachunek techniczny, przepisy prawa upadłościowego zawierały szczególną regulację w stosunku do unormowań zawartych w powołanych wyżej przepisach ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy Prawo bankowe.

W okolicznościach wyrokowanej sprawy, skoro żądanie Syndyka znajdowało podstawę w art. 108b ust. 10 uVAT (pismo z 4 listopada 2022 r.), a nie było w sprawie spornym, że podatnika obciążały zaległości podatkowe (szczegółowo wskazane w decyzji organu I instancji – s. 4), to wobec niebudzącego wątpliwości brzmienia art. 108b ust. 5 pkt 1 uVAT w zw. z art. 108b ust. 13 uVAT, NDUS zasadnie odmówił wypłaty środków z rachunku technicznego przez ich przekazanie na rachunek bankowy w innym banku, dla którego prowadzony jest rachunek VAT.

Z tych też powodów Sąd uznał jako niezasadny zarzut naruszenia art. 108b ust. 1 i ust. 5 pkt 1 uVAT, art. 62b ust. 2 u.p.b. oraz wskazanych w skardze przepisów ustawy Prawo upadłościowe.

Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 62b ust. 2 pkt 6 u.p.b. Przedmiotem sprawy nie było bowiem obciążenie rachunku VAT w celu przekazania środków na inny rachunek VAT posiadacza rachunku VAT przy użyciu komunikatu przelewu, tylko wniosek Syndyka o wyrażenie zgody na wypłatę środków z rachunku technicznego.

Konkludując, Sąd nie stwierdził, aby w toku postępowania organy podatkowe naruszyły przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania i nie naruszył wskazanych przez skarżącego przepisów prawa materialnego. Z tych względów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.