Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 760/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28, art. 28a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Dnia 6 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędzia NSA Janusz Nowacki, Protokolant, Starszy asystent sędziego Dominika Trella, po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2024 roku na rozprawie sprawy ze skargi M. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 września 2023 roku nr UP-735/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 września 2023 r. nr UP-735/2023 Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.), dalej u.s.u.s. - po rozpoznaniu wniosku M. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy własną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 lipca 2023 r. nr 1530/2023 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

12 czerwca 2023 r. pełnomocnik wnioskodawcy zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Powołał się na trudną sytuację życiową i zdrowotną strony.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia decyzją z 28 lipca 2023 r. nr 1530/2023 odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie) w łącznej kwocie 5 264,91 zł.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i wskazała, że z zasiłku rehabilitacyjnego w wysokości 2 150,00 zł, po odliczeniu kosztów leczenia, czesnego za szkołę córki, alimentów oraz zobowiązań wobec banku, pozostaje kwota około 650,00 zł na miesiąc. Pełnomocnik zaznaczył, że strona jest wspomagana finansowo przez rodziców. Wyjaśnił, że samochód marki BMW 730 D nie należy do wnioskodawcy, podobnie jak Renault Mascott, który został sprzedany kilka lat temu. W posiadaniu strony znajduje się jedynie przyczepa ciężarowa o niskiej wartości i dużym stopniu zużycia. Pełnomocnik stwierdził, że odmowa umorzenia nie jest uzasadniona, ponieważ ciężka i przewlekła choroba stanowi przyczynę zaistniałej sytuacji. Pełnomocnik dodał, że choroba nie jest stanem, który można przezwyciężyć w ciągu kilku miesięcy, lecz może trwać kilkanaście lat. Pełnomocnik stwierdził, że nie zgadza ze stanowiskiem ZUS, które może wpłynąć niekorzystnie na leczenie wnioskodawcy i stan zdrowia. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik dołączył umowę sprzedaży samochodu BMW 730 D z dnia 20 stycznia 2022 r.

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z dnia 12 czerwca 2023 r. (data wypełnienia) wynika, że od 19 listopada 2008 r. jest skarżący jest rozwiedziony, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera renty czy emerytury, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłków, świadczeń z Urzędu Pracy, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, korzysta z zasiłku rehabilitacyjnego w wysokości około 2 800,00 zł, ponosi wydatki związane z utrzymaniem inne w wysokości 1 000,00 zł, ponosi koszty związane z leczeniem w wysokości 900,00 zł. Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada zobowiązania finansowe spłacane w formie układu ratalnego z tytułu zaciągniętych kredytów do 30 września 2024 r. w kwocie 4 000,00 zł, po 250,00 zł miesięcznie, posiada samochód osobowy do kasacji marki Land Rover model Rangę rok produkcji 2003, nie posiada nieruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności, od 2019 r. choruje na chorobę afektywną dwubiegunową (CHAD).

Ponadto z ustaleń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że 31 grudnia 2021 r. wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej M2. M. C. z zakresu obróbki metali i nakładanie powłok na metale, od 3 września 2002 r. jest zatrudniony na umowę o pracę w Firmie Handlowej J. C. (NIP: [...]), do 24 września 2023 r. ma przyznane świadczenie rehabilitacyjne; wysokość świadczenia w ostatnich trzech miesiącach wyniosła: lipiec 2023 r. - 3.279,49 zł brutto; 2.886,49 zł netto; sierpień 2023 r. - 3.279,49 zł brutto; 2.886,49 zł netto; wrzesień 2023 r. - 2.538,96 brutto; 2.233,96 zł netto,

Organ wskazał, że wnioskodawca skorzystał z Tarczy Antykryzysowej, która miała na celu łagodzenie skutków epidemii w formie pożyczki warunkowo umorzonej od Starosty Miasta Łask w kwocie 5 000 zł, zwolnienia z opłacania składek za okres 03/2020-05/2020 r. z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie 1 086,72 zł.

Strona ma zarejestrowane następujące mienie ruchome, które posiadają zbyt niską wartość do dokonania zastawu skarbowego: - samochód ciężarowy RENAULT MASCOTT z 2000 r.; - samochód osobowy MERCEDES-BENZ 200D z 1990 r.; - przyczepę ciężarową NIEWIADÓW [...] z 1994 r.; - przyczepę ciężarową BORO z 2015 r. Ponadto ma zarejestrowany samochód osobowy BMW 730D z 2010 r., na którym ZUS dokonał zastawu skarbowego 28 marca 2023 r. na należności z tytułu składek za okres od 1/2021 r. do 8/2021 r. i 15 czerwca 2023 r. za okres od 10/2021 r. do 12/2021 r.; pełnomocnik przedstawił umowę sprzedaży samochodu, jednak istnieje możliwość wyegzekwowania należności od dłużnika rzeczowego, nie jest właścicielem/ współwłaścicielem nieruchomości.

ZUS ustalił w oparciu o uregulowania zawarte w art. 24 u.s.u.s. , że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Należności przedawniają się po upływie 5 lat od ich wymagalności. Zatem w decyzji z 28 lipca 2023 r. nr 1530/2023 prawidłowo stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Wobec przedmiotowych należności wszczęcie postępowania egzekucyjnego 3 listopada 2021 r. spowodowało, że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu i trwa nadal.

Organ odwołał się do treści art. 28 ust. 2 u.s.u.s i wskazał, że w przypadku wnioskodawcy przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowej;

Ponadto organ wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi – wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże nie wystąpiła przesłanka braku następców prawnych (córka, brat, rodzice) - zgodnie z wykładnią językową przywołanego przepisu wszystkie wymienione okoliczności, tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, muszą wystąpić łącznie - wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przedmiotowej przesłanki.

ZUS wyjaśnił, że przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek o umorzenie, których wnosi strona, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł.

Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż w stosunku do skarżącego od 3 listopada 2021 r. jest prowadzone przymusowe dochodzenie należności przez Dyrektora II Oddziału ZUS w Łodzi na należności z tytułu składek za cały okres zadłużenia.

Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane.

W ocenie organu w związku z powyższym nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Ponadto organ odwołał się do art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek.

Organ wskazał, że przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ strona nie prowadzi już działalności gospodarczej. ZUS zaznaczył, że decydując się na założenie działalności gospodarczej wnioskodawca zobowiązał się do opłacania należnych z tego tytułu składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach.

Odnosząc się do przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej wynikającej z § 3 ust. 1 pkt rozporządzenia ZUS zaznaczył, że jej wystąpienie uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Pełnomocnik powołał się problemy zdrowotne strony. Poinformował, że wnioskodawca pozostaje pod stałą opieką lekarza psychiatry. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie neguje problemów zdrowotnych i podchodzi do nich ze zrozumieniem. Wskazane problemy z całą pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż nie pozbawiają strony możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Do 24 września 2023 r. wnioskodawca miał przyznane świadczenie rehabilitacyjne. Ponadto podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest sam fakt zaistnienia choroby, choćby nawet uniemożliwiającej świadome pokierowanie własnym postępowaniem, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym zaznaczyć trzeba, że jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie dłużnika niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb, czego po ponownej analizie sprawy nie można z całą pewnością stwierdzić. Organ podkreślił, że zobowiązany jest zatrudniony u swojego ojca i tym samym ma większą swobodę działania. Zaletą jest to, że może dostosować elastyczne godziny pracy do aktualnej sytuacji zdrowotnej. Nie powołał się również na opiekę nad chorym członkiem rodziny. Dlatego w tej sprawie przesłanka zdrowotna nie zachodzi.

Zdaniem organu również ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone, jako jeden z argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się, więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

ZUS dokonując rozeznania sytuacji finansowej płatnika każdorazowo jest zobligowany do analizy dochodów osiąganych w gospodarstwie na podstawie minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Otrzymywany przez stronę do 24 września 2023 r. dochód z tytułu świadczenia rehabilitacyjnego kształtuje się na poziomie wyższym od minimum socjalnego ustalonego 10 lipca 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w I kwartale 2022 r. dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego na kwotę 1 681,64 zł. Zauważyć należy, że podana kwota minimum socjalnego zawiera już szacunkowe kwoty, jakie jednoosobowe gospodarstwo przeznacza na zakup odzieży i obuwia, na higienę osobistą oraz transport. Wnioskodawca oświadczył, że ponosi stałe koszty w kwocie 1 000,00 zł oraz koszty leczenia 900,00 zł. Zdaniem ZUS wskazane przez stronę wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami, jakie musi ponosić. Dodatkowo podniesione przez pełnomocnika okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.

Organ wskazał, że egzystencja nie jest zagrożona, ponieważ zobowiązany korzysta z pomocy rodziców. Zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2022 r., poz. 2140) rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Przez wzajemne wsparcie należy rozumieć pomoc materialną, psychiczne wsparcie w chorobie, cierpieniu i kalectwie, pomoc intelektualną przy podejmowaniu ważnych decyzji lub załatwianiu spraw życiowych oraz pomoc fizyczną przy wykonywaniu różnych czynności.

ZUS wyjaśnił, że przedstawione przez stronę okoliczności dowodzą, że aktualna sytuacja finansowa ogranicza jednorazową spłatę zadłużenia, lecz nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w dalszej perspektywie. Ustawa o s.u.s na podstawie art. 29 przewiduje możliwość, po złożeniu stosownego wniosku, udzielenia ulgi w formie układu ratalnego z ratą dostosowaną do możliwości finansowych.

Organ podniósł, że zobowiązany ma 43 lata, a więc do osiągnięcia wieku emerytalnego zostało 22 lat aktywności zawodowej. Obecnie wnioskodawca nie przedstawił żadnego dokumentu definitywnie potwierdzającego wykluczenie z rynku pracy.

Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie trudnych. Dlatego, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości egzekwowania długu, choćby w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nie może być uważane za dowolne.

Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o zapisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.

W skardze M. C. podniósł, że decyzja nie rozpatruje złożonego wniosku z przyczyn choroby, a jedynie o wątki materialne. Przyczyną nieopłacania składek była ciężka choroba jaką jest depresja endogenna, choroba uniemożliwiła funkcjonowanie szeroko rozumiane jako społeczne, rodzinne i zawodowe.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 6 marca 2024 r. pełnomocnik skarżącego złożył kserokopię orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z dnia 15 grudnia 2023 r., z którego wynika, że M. C. jest częściowo niezdolny do pracy do 31 grudnia 2024 r. Data powstania częściowej niezdolności do pracy to 1 kwietnia 2022 r. Ponadto pełnomocnik skarżącego złożył kserokopię decyzji z dnia 28 grudnia 2023 r. o przyznaniu skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy od dnia 25 września 2023 r., tj. do zaprzestania pobierania świadczenia rehabilitacyjnego w wysokości miesięcznej 2 153,93 zł, do dnia 31 grudnia 2024 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu (decyzji), czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 września 2023 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia 28 lipca 2023 r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane.

W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści złożonego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Oczywiste jest jednak, że w toku takiego postępowania, to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia. Jeżeli jednak strona działająca bez pełnomocnika nie wskazuje wszystkich istotnych okoliczności organ powinien wezwać stronę do wyjaśnienia istotnych faktów, a dopiero później dokonywać oceny całokształtu materiału.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami, zwłaszcza wskazanymi wyżej, oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega kontroli sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Odnosząc powyższe rozważania prawne do rozpatrywanej sprawy należało stwierdzić, że organ przeprowadził ponowną analizę przesłanek wynikających z treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s. odnosząc ją do przedstawionej przez skarżącego sytuacji materialnej i osobistej. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ sprawdził i uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. ZUS szczegółowo przedstawił ustalenia, na których oparł swoje wnioski o braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

W tym miejscu podkreślić należy, że Sąd ocenia stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Odnosząc się zatem do ustalonej przez organ sytuacji skarżącego Sąd podzielił zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji ocenę. Skarżący wprawdzie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej 31 grudnia 2021 r., ale jest zatrudniony na umowę o pracę w firmie handlowej należącej do ojca od 3 września 2002 r. Ponadto do 24 września 2023 r. miał przyznane świadczenie rehabilitacyjne, które w ostatnich trzech miesiącach wynosiło: lipiec 2023 r. - 3279,49 zł brutto; 2.886,49 zł netto; sierpień 2023 r. - 3.279,49 zł brutto; 2.886,49 zł netto; wrzesień 2023 r. - 2.538,96 brutto; 2.233,96 zł netto. Od 24 września 2023 r. skarżący ma przyznaną rentę w wysokości 2153,93 zł. Zauważyć należy, że przyznanie skarżącemu prawa do renty nastąpiło po wydaniu zaskarżonej decyzji, tj. 28 grudnia 2023 r. Ponadto orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z dnia 15 grudnia 2023 r., M. C. został uznany częściowo za niezdolnego do pracy do 31 grudnia 2024 r. Data powstania częściowej niezdolności do pracy to 1 kwietnia 2022 r. Ww. wskazane okoliczności pojawiły się po wydaniu decyzji przez ZUS i nie były przedmiotem analizy. Nie mogą zatem być przedmiotem oceny sytuacji zdrowotnej i majątkowej również przez Sąd.

Skoro jednak w sprawie mamy do czynienia ze zmianą stanu faktycznego, to skarżący ma prawo wystąpić do ZUS z kolejnym wnioskiem o umorzenie ww. należności, przestawiając nowe okoliczności na poparcie swojego wniosku.

Organ ustalił także, że skarżący jest właścicielem samochodu marki Mercedes-Benz z 2010 r. Z wyjaśnień pełnomocnika skarżącego i załączonej umowy sprzedaży z dnia 20 stycznia 2022 r. wynika, że samochód został sprzedany za kwotę 60 000 zł, która został przeznaczona na pokrycie kredytu i leasingu.

Należy zauważyć, że w toku postępowania administracyjnego strona nie przedstawiła żadnego zaświadczenia, z którego wynikałoby ograniczenie możliwości podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy po zakończeniu pobierania świadczenia rehabilitacyjnego, czy też orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy zostało przedłożone dopiero po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego.

Sąd uznał więc za poprawne stanowisko organu, na dzień wydania zaskarżonych decyzji, że biorąc pod uwagę wiek skarżącego ma możliwość podjęcia zatrudnienia po zakończeniu pobierania świadczenia rehabilitacyjnego, co pozwoliłoby na uzyskanie wyższych dochodów. Dane o dalszej, częściowej niezdolności skarżącego do pracy pojawiły się, o czym już była mowa powyżej, po wydaniu decyzji o odmowie umorzenia składek. Organ wydając decyzję miał na uwadze młody wiek skarżącego, bowiem do osiągnięcia wieku emerytalnego brakuje mu jeszcze 22 lat (urodził się w 1980 r.). Zasadne zatem było twierdzenie organu, że skarżący rokuje spłatę zobowiązań w przyszłości, świadczy to o jego możliwościach zarobkowych. Ponadto organ w ramach własnych kompetencji ustalił, że strona nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodków Pomocy, jak również innych form wsparcia, tj. zasiłków, czy innych instytucji socjalnych.

W ocenie Sądu, organ prawidłowo także ustalił, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4b u.s.u.s. Z materiału dowodowego nie wynika, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust.1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, jak również w umorzonym postępowaniu upadłościowym.

Ustalenia organu dotyczące przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. są poprawne. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, lecz nie wystąpiła przesłanka braku następców prawnych.

W przypadku strony nie zachodziła również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., bowiem odnosi się do zadłużenia niższego od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

W sprawie należy również podzielić stanowisko organu, że nie zachodziła przesłanka z art. 28 ust. 5 u.s.u.s., bowiem ani Naczelnik Urzędu Skarbowego ani Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Rację ma również organ podnosząc, że w sprawie nie zaistniała sytuacja, o której stanowi art. 28 ust 3 pkt 6 u.s.u.s., ponieważ postępowanie egzekucyjne jest prowadzone i nie nastąpiło przedawnienie.

Niezależnie od powyższego na podstawie cyt. art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przypadki zostały określone w powołanym powyżej § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych należy stwierdzić, że organ administracji nie naruszył prawa uznając, że skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Okoliczność, że skarżący ma niewielki dochód nie może być wyłączną podstawą umorzenia należności z tytułu składek. Sposób określenia przesłanek pozwalających na umorzenie takich należności wskazuje bowiem, że prawodawca dopuścił możliwość wykorzystania tego instrumentu prawnego w sytuacjach zupełnie wyjątkowych. Sąd podziela stanowisko przyjęte w dotychczasowym orzecznictwie, że przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc pojęciem niedookreślonym. Zgodnie jednak z literalnym brzmieniem "niezbędne potrzeby życiowe" to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie (szkodliwie) wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tych potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak możliwości zaspokojenia takich potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb życiowych. Nie każda bowiem potrzeba, to potrzeba niezbędna.

Należy podkreślić, że wniosek o umorzenie należności z tytułu składek skarżący złożył 12 czerwca 2023 r. i w toku prowadzonego postępowania, jeśli miał problemy finansowe mógł wystąpić do MOPS o przyznanie którejś z dostępnych form zasiłku, czego jednak nie uczynił. Należy też wziąć pod uwagę, że skarżący podał, że otrzymuje pomoc od bliskich osób. Minimum socjalne w I kwartale 2022 r. w gospodarstwie jednoosobowym na osobę wynosiło 1 681,64 zł (informacja IPiSS). Biorąc powyższe po uwagę łącznie miesięczne wpływy skarżącego przekraczały kwotę minimum socjalnego.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi, tj. stanu zdrowia skarżącego, Sąd dysponując nowym materiałem dowodowym złożonym na rozprawie może stwierdzić, że stan zdrowia skarżącego nie poprawia się. Niemniej, jak już wyżej podkreślono, nowe dowody pojawiły się dopiero po wydaniu zaskarżonej decyzji.

W zakresie zaś wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Sąd uznał za organem, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostają także podniesione argumenty, co do ciążących na stronie zobowiązań oraz posiadanych przez nią wierzytelności.

Jak słusznie wskazał organ administracji zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej nie stanowi okoliczności stanowiącej podstawę do umorzenia zaległych składek, gdyż obowiązek ich opłacania powstaje z momentem rozpoczęcia jej prowadzenia i trwa do momentu jej zakończenia, niezależnie od osiąganych przychodów, czy ponoszonych strat. Natomiast, co do ciążących na stronie innych zobowiązań cywilnoprawnych, wskazać należy, że ich publicznoprawny charakter oraz cele na jakie są przeznaczane, za uprawnione pozwala uznać stanowisko organu, że umorzenie przedmiotowych zaległości stanowiłoby de facto działanie sprzeczne z interesem społecznym.

Końcowo należy również podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 18 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 60/10 NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a.

Wynika to z faktu, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, na podstawie stanu faktycznego ustalonego na dzień wydania zaskarżonej decyzji istniała realna możliwość chociażby częściowej spłaty zadłużenia w przyszłości. Skarżący jest w młodym wieku i ma przed sobą jeszcze długi okres pracy zarobkowej, więc istniała realna możliwość podjęcia przez niego pracy. Na dzień wydania decyzji brak było orzeczenia o niezdolności skarżącego do pracy i braku rokowań na zmianę zaistniałej sytuacji.

Podkreślić trzeba, że skarżący miał również możliwość zawarcia z ZUS umowy ratalnej w celu spłaty zaległości i ustalenia składki stosownie do aktualnych możliwości płatniczych, o czym był informowany przez Zakład, a rata mogła zostać określona w bardzo niskiej wysokości, tak aby nie wpływać negatywnie na całość budżetu domowego.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności należy stwierdzić, że organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.

Na marginesie powyższych rozważań wskazać także należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS (por. wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, wyrok WSA z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

Zmiana stanu faktycznego lub uzyskanie nowych dowodów w sprawie, po wydaniu zaskarżonej decyzji przez ZUS, może stanowić podstawę do wystąpienia przez stronę z nowym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonej decyzji zobowiązany był uwzględnić stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

eg