Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 137/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15zzzzzn
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 136 ust. 7
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Referent Kinga Kościejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi B. B. i A. P. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 29 grudnia 2023 r., nr GN-V.7534.2.53.2023.AG w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty Lubelskiego z dnia 30 października 2023r., nr IGM.6821.2.2022.MWM, a także postanowienia Starosty Lubelskiego z dnia 7 marca 2022r., nr IGM.6821.2.2022.MWM oraz z dnia 7 września 2023r., nr IGM.6821.2.2022.MWM; II. zasądza od Wojewody Lubelskiego na rzecz skarżących kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 grudnia 2023r., nr GN-Y.7534.2.53.2023.AG Wojewoda Lubelski po rozpatrzeniu odwołania B. B. działającej w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik A. P., utrzymał w mocy decyzję Starosty Lubelskiego z dnia 30 października 2022r., znak:IGM.6821.2.2022.MWM o umorzeniu postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], wchodzącej w granice aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] (obr. [...], ark. [...]), będącej własnością Gminy Lublin, uregulowanej w księdze wieczystej nr LU [...]

W obszernym uzasadnieniu Wojewoda przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Zarządzeniem Prezydenta Miasta Lublin z dnia 16 marca 1974r. Nr [...] o "ustaleniu terenu budowlanego budownictwa jednorodzinnego i jego podziale na działki położone w L. w dzielnicy S.", została podzielona nieruchomość oznaczona nr [...] o pow. 463 m2, Kw nr [...], stanowiąca własność M. i M. L. małżonków [...]. W wyniku podziału właściciele otrzymali działkę budowlaną nr [...] o łącznej powierzchni 438 m2, zaś reszta powierzchni nieruchomości - 26 m2 przeszła na rzecz Skarbu Państwa.

W dniu 2 grudnia 2021 r. B. B. i A. P., jako ich następcy prawni (spadkobiercy) złożyli do Prezydenta Miasta L. wniosek o zwrot wywłaszczonej części nieruchomości, która w dokumentacji geodezyjno-prawnej została oznaczona jako projektowana działka nr [...] o pow. 25 m2.

Na potwierdzenie następstwa prawnego skarżący dołączyli postanowienie Sądu Rejonowego w Lublinie II Wydział Cywilny z dnia 29 lutego 1996 r. (sygn. akt II Ns 450/96) oraz postanowienie Sądu Rejonowego Lublin - Zachód w Lublinie I Wydział Cywilny z dnia 17 stycznia 2019 r. (sygn. akt I Ns 1017/18).

Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2021r. Wojewoda Lubelski wyłączył Prezydenta Miasta Lublin od prowadzenia sprawy i wyznaczył do jej rozpatrzenia Starostę Lubelskiego wskazując jako podstawę prawną art. 24 § 1 pkt 1 i § 4 oraz art. 26 § 2 i § 3 k.p.a.

Badając wniosek pod względem formalnym, Starosta stwierdził, że wniosek został złożony po terminie określonym w art. 136 ust. 7 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023r., poz. 344) dalej jako "u.g.n.", tj. po 24 lipca 2020r., dlatego na podstawie art. 15zzzzzn2 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2023r., poz.1327), dalej jako "ustawa covidova", wyznaczył skarżącym termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

W dniu 25 lutego 2022r. skarżący złożyli wniosek o przywrócenie terminu, choć nie podali przyczyn usprawiedliwiających uchybienie terminu.

Postanowieniem z dnia 7 marca 2022 r. Starosta Lubelski uwzględnił wniosek i przywrócił termin stwierdzając, że w świetle art. 15 zzzzzn2 ust. 1 i 2 ustawy covidovej w razie złożenia wniosku organ ma obowiązek przywrócić termin niezależnie od powodu uchybienia terminu.

W tym samym dniu, tj. 7 marca 2022r. wszczął postępowanie, o czym zawiadomił strony.

W toku postępowania przeprowadził czynności wyjaśniające, gromadząc materiał dowodowy. Uzyskał z Wydziału Geodezji Urzędu Miasta Lublin uwierzytelnioną kopię podziału nieruchomości położonych w obszarze objętym szczegółowym planem zagospodarowania przestrzennego osiedla zabudowy jednorodzinnej "S. ", obejmującą sporną nieruchomość oraz decyzję Urzędu Miejskiego w Lublinie z dnia 22 października 1979 r., znak: GK.GT.V.640-5/84/79 o ustaleniu odszkodowania za przejętą nieruchomość wraz z poleceniem jego wypłaty z dnia 12 grudnia 1979r.; dołączył do akt odpisy dokumentów z ksiąg wieczystych nr [...] i nr [...], potwierdzające fakt objęcia przedmiotowej nieruchomości podziałem, a także pismo Wydziału Planowania Urzędu Miasta Lublin z dnia 28 lutego 2022 r. z kopiami fragmentu archiwalnego rysunku planu "[...] Plansza Podstawowa", zatwierdzonego uchwałą Nr 10/645.68 Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 27 marca 1968 r. oraz wybranymi kartami Planu Szczegółowego Zagospodarowania Przestrzennego osiedla "[...]" w Lublinie, zatwierdzonego powyższą uchwałą; w dniach 25 marca 2022r. i 13 stycznia 2023r. przeprowadził oględziny; zlecił sporządzenie dokumentacji geodezyjnoprawnej wywłaszczonej nieruchomości uprawnionemu geodecie.

Następnie decyzją z dnia 17 lutego 2023r. Starosta Lubelski orzekł o zwrocie na rzecz skarżących nieruchomości oznaczonej jako projektowana działka nr [...] o pow. 0,0025 ha w granicach działki ewidencyjnej nr [...] (obr. [...], ark. [...]. W uzasadnieniu wskazał, że sporna działka została przejęta zgodnie z przeznaczeniem zagospodarowania przedmiotowego terenu pod budownictwo jednorodzinne w dzielnicy "S.". Wywłaszczony teren pozostawał jednak od początku w użytkowaniu byłych właścicieli tj. M. i M. L. małżonków [...], a obecnie skarżącej B. B., stanowiąc część jej posesji przy ul. [...] (na działce urządzony jest przydomowy ogród i kompostownik). Nieruchomość została ogrodzona jeszcze przed wywłaszczeniem (ogrodzenie nadal istnieje), a jej kształt nie zmienił się, mimo wywłaszczenia i podziału. Działka nie jest dostępna dla osób trzecich i nigdy nie stanowiła ciągu komunikacyjnego, co oznacza, że nie została wykorzystana ani pod budownictwo jednorodzinne, ani też na inny cel publiczny, w tym jako planowane zaplecze pod dojazd gospodarczy.

Na skutek odwołania Gminy Lublin, reprezentowanej przez Prezydenta Miasta Lublin, Wojewoda Lubelski decyzją z dnia 11 kwietnia 2023r. uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W ocenie Wojewody decyzja została wydana z naruszeniem art. 136 ust. 7 u.g.n. i art. 15 zzzzzn2 ustawy covidovej oraz art. 58 § 1 k.p.a. Organ I instancji nie ustalił przyczyn uchybienia terminu do złożenia wniosku o zwrot, błędnie przyjmując, że okoliczności te nie mają znaczenia. Wojewoda stwierdził, że przepis art. 15zzzzzn2 ustawy covidovej nie stanowi samodzielnej podstawy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości i konieczne jest zbadanie przesłanek określonych w art. 58 k.p.a., a więc przywrócenie tego terminu uzależnione jest od uprawdopodobnienia przez stronę braku winy w jego uchybieniu.

Wykonując te zalecenia, Starosta Lubelski pismem z dnia 20 czerwca 2023 r., wezwał zatem skarżącą B. B., działającą w imieniu własnym i A. P., do złożenia wniosku o zwrot wraz z uprawdopodobnieniem braku winy w uchybieniu terminu do jego złożenia; w piśmie z dnia 14 lipca 2023 r. skarżąca złożyła wyjaśnienia, załączając dokumentację medyczną.

Postanowieniem z dnia 7 września 2023r. Starosta odmówił przywrócenia terminu stwierdzając, że przedstawione przez nią okoliczności (leczenie z powodu przewlekłych chorób narządu ruchu) nie są przeszkodami, których nie była w stanie przezwyciężyć, by złożyć wniosek w terminie.

Następnie decyzją z dnia 30 października 2023r. na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. umorzył postępowanie w przedmiocie zwrotu spornej nieruchomości.

W odwołaniu B. B., działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik A. P., zarzuciła wydanie decyzji z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n., art. 77 § 1 w zw. z art. 8 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 107 § 3 w zw. z art. 80 k.p.a., art. 58 § 1 k.p.a.

Naruszenie tych przepisów jej zdaniem polega na tym, że organ nie wyjaśnił dostatecznie, dlaczego odmówił przywrócenia terminu w sytuacji, gdy przedstawiła ona dokumentację medyczną potwierdzającą jej schorzenia uniemożliwiające zachowanie terminu. Podkreśliła, że był to okres pandemii i istniała realna obawa o własne życie i zdrowie, tym bardziej, że skarżąca jest osobą starszą, schorowaną i ma trudności w poruszaniu się w sposób samodzielny.

Wojewoda Lubelski nie uwzględnił odwołania i wskazaną na wstępie decyzją z dnia 29 grudnia 2023r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając jego ustalenia i stanowisko.

Organ przytoczył treść regulacji prawnych dotyczących zasad zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, które stały się zbędne na cel wywłaszczenia i dokonał ich obszernej wykładni. Wskazał mianowicie na art. 136 ust. 3 u.g.n. i art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n., które pojęcie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia wiążą z upływem okresu (7, 10 lat), w którym cel powinien zostać zrealizowany. Wyjaśnił, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest możliwy - zgodnie z art. 216 u.g.n. - także w razie wywłaszczenia na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), co miało miejsce w niniejszej sprawie; dopuszczalny jest zwrot części wywłaszczonej nieruchomości. Zwrot następuje na wniosek byłego właściciela lub jego następcy prawnego.

Wojewoda za bezsporne uznał, że B. B. i A. P. są legitymowani do złożenia wniosku o zwrot spornej nieruchomości jako spadkobiercy poprzednich właścicieli.

Następnie Wojewoda Lubelski (podobnie jak organ I instancji) podniósł, że zgodnie z art. 136 ust. 7 u.g.n. uprawnienie do zwrotu nieruchomości wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku. Jednocześnie wyjaśnił, przytaczając szczegółowe regulacje prawne, w tym przepisy ustawy covidovej, że ostatnim dniem na złożenie wniosku był 24 lipca 2020r.

W niniejszej sprawie wniosek został złożony po tym terminie, tj. 2 grudnia 2021r.

W tej sytuacji obowiązkiem organu było zawiadomienie skarżących wnioskodawców o prawie złożenia wniosku o przywrócenie tego terminu, stosownie do art. 15zzzzzn2 ustawy covidovej wraz z uprawdopodobnieniem niezawinionych okoliczności uchybienia terminu stosownie do art. 58 § 1 k.p.a.

Wojewoda Lubelski podzielił stanowisko organu I instancji co do tego, że skarżący nie wykazali obiektywnych przeszkód uniemożliwiających im zachowanie terminu. W piśmie z dnia 14 lipca 2023 r. B. B. wyjaśniła, że w końcowej dacie przewidzianej do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości była bardzo chora. Od 1991 r. do "nadal" leczy się w poradni lekarza rodzinnego, a także u specjalistów z zakresu: neurolog, ortopeda, a ostatnio reumatolog. W tamtym okresie cierpiała na choroby narządu ruchu przewlekle, miała bardzo duże problemy z poruszaniem się o własnych siłach, problemy z biodrami, wymagała stałej farmakoterapii i fizykoterapii, a przede wszystkim pomocy osób drugich w codziennym funkcjonowaniu. Czas pandemii oraz całkowita izolacja od świata zewnętrznego i praktycznie całkowita niemożność załatwienia jakichkolwiek spraw w urzędach, w szczególności rok 2020, był bardzo trudnym okresem. Pomimo tego, że potrzebowała porad lekarskich i leków, żaden lekarz w tym czasie nie przyjmował pacjentów z uwagi na epidemię; na covid zachorował wówczas także jej mąż.

Zdaniem Wojewody, przedstawione okoliczności nie stanowiły niemożliwych do przezwyciężenia przeszkód do złożenia wniosku o zwrot w terminie, a tylko takie przeszkody uzasadniają przywrócenie terminu. Przedstawione zaświadczenia lekarskie oraz wyciągi z konsultacji medycznych: neurologicznych, ortopedycznych, kardiologicznych potwierdzają schorzenia skarżącej, jednak nie są to schorzenia nagłe, uniemożliwiające złożenie wniosku o zwrot osobiście czy przez inną osobę lub za pośrednictwem poczty. Skarżąca nie wykazała, by nie mogła skorzystać z pomocy męża W. B. - przedstawione przez nią dokumenty z poradni kardiologicznej, potwierdzają że leczył się on w tej poradni w okresie październik - grudzień 2022r., a więc dokumentacja nie dotyczy okresu obejmującego datę 24 lipca 2020r. Słusznie Starosta Lubelski, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazał, że przesłankę do przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej może stanowić jedynie choroba, która ma charakter niespodziewany lub nagły, czyli musi wystąpić takie pogorszenie stanu zdrowia, którego nie dało się przewidzieć. Strona musi wykazać, że stan zdrowia w danym okresie uniemożliwiał jej prowadzenie spraw i dokonywanie czynności osobiście, jak również wykluczał możliwość posłużenia się inną osobą. Nawet najpoważniejsza, przewlekła choroba, o ile nie uniemożliwia obiektywnie możliwości działania i podejmowania czynności w postępowaniach administracyjnych, czy sądowych, nie jest okolicznością, o której mowa w art. 58 § 1 k.p.a. Zdaniem Wojewody, nie uzasadnia przywrócenia terminu samo występowanie pandemii - zachowanie terminów w tym okresie było co najwyżej utrudnione, a nie uniemożliwione. Skarżąca nie załączyła ponadto dowodów potwierdzających, że stan chorobowy jej męża miał bezpośredni wpływ na uchybienie terminu do złożenia przez nią wniosku o zwrot nieruchomości.

W związku z powyższym Wojewoda Lubelski stwierdził, że zarzuty naruszenia przez organ I instancji wskazanych przepisów nie są uzasadnione, zaś wobec ustalenia, że roszczenie o zwrot spornej nieruchomości wygasło wskutek upływu przewidzianego ustawowo 20-letniego terminu od wywłaszczenia nieruchomości, należało postępowanie umorzyć, jako bezprzedmiotowe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie B. B., działająca także jako pełnomocnik A. P., reprezentowana przez pełnomocnika ra B. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji oraz postanowienia Starosty Powiatowego w Lublinie z dnia 7 września 2023 r. odmawiającego skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot, zarzucając ich wydanie z naruszeniem:

- art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez umorzenie postępowania w sytuacji, gdy postanowieniem z dnia 7 marca 2022 r. został przywrócony termin do złożenia wniosku o zwrot spornej nieruchomości;

- art. 136 ust. 3 i 7 u.g.n. poprzez umorzenie postępowania w sprawie z powodu uchybienia terminu do złożenia wniosku o zwrot w sytuacji, gdy ta kwestia została rozpatrzona postanowieniem z dnia 7 marca 2022r., a zatem organ powinien obecnie merytorycznie rozpoznać wniosek o zwrot, a nie umarzać postępowanie; postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu i postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości to dwa odrębne postępowania, a więc w postępowaniu o zwrot organ nie powinien rozpoznawać kwestii przywrócenia terminu,

- art. art. 58, 77 § 1 i 75 § 1 k.p.a. poprzez badanie przesłanek przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot i ich błędną ocenę, gdyż już wcześniej postanowieniem z 7 marca 2022r. przywrócono ten termin– pomijając istnienie w obrocie prawnym tego postanowienia, organy naruszyły zasadę zaufania do władzy publicznej;

Ponadto w odniesieniu do postanowienia z dnia 7 września 2023r. pełnomocnik skarżących zarzuciła naruszenie:

- art. 156 § 1 pkt 2 i 3 k.p.a. poprzez wydanie tego postanowienia w sytuacji, gdy kwestia terminu była już ostatecznie rozstrzygnięta;

- art. 123 k.p.a. w zw. z art. 15zzzzzn2 ust. 1 i 2 ustawy covidovej poprzez nieprzywrócenie przedmiotowego terminu, mimo że istniał taki prawny obowiązek;

- art. 58 k.p.a. poprzez nieprzywrócenie terminu w sytuacji, gdy stan faktyczny i prawny wskazywał na konieczność jego przywrócenia.

Pełnomocnik ponownie podkreśliła, że w czasie pandemii zostały nałożone przez organy państwowe liczne obostrzenia, ulice były wyludnione, wprowadzono nadzór organów ścigania, wyznaczono godziny do koniecznego wyjścia z domu.

Niezależnie od tego pełnomocnik wskazała, że na spornej nieruchomości nie zrealizowano celu wywłaszczenia, gdyż przez ponad 40 lat nikt się nią nie interesował, a więc powinna podlegać zwrotowi na rzecz skarżących.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy, choć nie wszystkie zarzuty skarżącej i ich argumentacja jest trafna.

W sprawie nie budziło wątpliwości to, że warunkiem skutecznego domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest złożenie wniosku o zwrot w nieprzekraczalnym terminie tj. do 24 lipca 2020r. Organy w uzasadnieniach omówiły szczegółowo tę kwestię, jednak Sąd dla porządku także ją poniżej przedstawia.

Zgodnie z art. 136 ust. 7 u.g.n., (wprowadzonym ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami; Dz. U. z 2019 r., poz. 801). uprawnienie do zwrotu nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Jednocześnie w art. 2 ust. 1 wskazanej ustawy z 4 kwietnia 2019 r. ustawodawca przewidział, że w razie gdy wskazany wyżej 20 - letni termin upłynął przed dniem wejścia w życie tej ustawy tj. przed 14 maja 2019r. (co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie: 20-letni termin upłynął w 1994r.), albo gdy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n.) może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia jej w życie tzn. do 14 maja 2020 r. Z kolei bieg tego terminu (tj. 12 miesięcznego) uległ zawieszeniu w związku z wejściem w życie przepisów związanych z przeciwdziałaniem rozwojowi pandemii koronawirusa. Zgodnie z art. 15zzr ust. 1 ustawy covidovej w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: (1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed sądem lub organem, (2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, (3) przedawnienia, (4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, (5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, (6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Przytoczony art. 15zzr został wprowadzony ustawą zmieniającą z dnia 31 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 568) i z tym dniem wszedł w życie. Należy jednak podkreślić, że w świetle wypracowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych dominującego stanowiska (zob. wyroki NSA z 26 sierpnia 2022 r., sygn. I OSK 1991/21; z 18 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1776/21; z 25 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1223/21; z 5 października 2021 r., sygn. akt I OSK 456/21 i 457/210) zawieszenie spornego terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. w zw. z art. 15zzr ust. 1) nastąpiło nie z dniem wejścia w życie art. 15 zzr, lecz z dniem 14 marca 2020r., tj. od dnia wprowadzenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 13 marca 2020r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego, Dz. U. z 2020 r., poz. 433). Ustanie okresu zawieszenia nastąpiło w wyniku uchylenia art. 15zzr, co nastąpiło na podstawie art. 68 ust. 2 w zw. art. 46 pkt 20 i art. 76 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2; Dz. U. z 2020 r., poz. 875). Zgodnie z tym przepisem, terminy których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzr ust. 1 tej ustawy, biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej: ustawa zmieniająca weszła w życie 16 maja 2020r., a upływ 7 dni nastąpił 23 maja 2020r., a więc bieg zawieszonych terminów zaczynał się 24 maja 2020 r. Okresem jaki należy doliczyć po ustaniu zawieszenia do okresu sprzed zawieszenia, jest okres pomiędzy zawieszeniem biegu terminu a dniem, w którym termin byłby upłynął, gdyby nie doszło do jego zawieszenia, a nie okres przez który w związku z zawieszeniem termin nie biegł. W realiach niniejszej sprawy jest to okres pomiędzy dniem 14 marca 2020 r., w którym doszło do zawieszenia biegu terminu, a dniem 14 maja 2020 r., w którym upłynąłby (12 miesięczny) termin z art. 136 ust. 7 u.g.n. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie u.g.n., gdyby nie doszło do zawieszenia jego biegu. W okresie tym upłynęło 62 dni, a więc pozostała (po okresie zawieszenia) część 12- miesięcznego terminu, czyli 62 dni (licząc od 24 maja 2020r.) upłynęła 24 lipca 2020r. Był to ostatni dzień na złożenie wniosku o zwrot.

Bezsporne jest natomiast, że skarżący B. B. i A. P. złożyli wniosek o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości po tym terminie, tj. dopiero 2 grudnia 2021r.

Zasadnie przy tym organy stwierdziły, że termin ten jest przywracalny.

Zgodnie z art. 15zzzzzn2 ustawy covidovej, w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: (1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, (2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, (3) przedawnienia, (4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, (5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, (6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu (ust. 1). W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2). W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3).

W świetle tego przepisu, skarżący mieli więc prawo złożyć wniosek o przywrócenie terminu i z tego prawa skorzystali.

Organom obu instancji umknęło jednak przy wydawaniu zaskarżonej decyzji o umorzeniu postępowania, że organ dwukrotnie wyznaczał skarżącym 30 dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu tj. w dniu 25 lutego 2022r. (k.56 akt admin.) i w dniu 20 czerwca 2023r. (k.117 – wraz z wezwaniem do wskazania przyczyn uchybienia terminu), zaś organ wydał dwa odmienne postanowienia w sprawie przywrócenia spornego terminu: postanowieniem z dnia 7 marca 2022r. przywrócił termin, natomiast postanowieniem z dnia 7 września 2023r. odmówił przywrócenia terminu. Rację ma pełnomocnik skarżących, że w obrocie prawnym pozostają faktycznie dwa różne postanowienia w tej samej kwestii. Kwestia zachowania terminu do złożenia wniosku o zwrot (do 24 lipca 2020r.) jest warunkiem formalnym rozpatrzenia tego wniosku. Stwierdzenie uchybienia terminu i odmowa jego przywrócenia skutkuje odmową wszczęcia postępowania, a gdy już zostało wszczęte – umorzeniem postępowania jako bezprzedmiotowego (wobec braku skutecznego wniosku). To od tego, czy termin zostanie przywrócony zależy, czy wniosek o zwrot będzie rozpatrzony merytorycznie. W związku z tym, w sytuacji gdy w jednym postępowaniu zostały wydane dwa odmienne postanowienia w przedmiocie przywrócenia terminu, nie da się prawidłowo stwierdzić, czy wniosek o zwrot został skutecznie złożony (tj. w terminie), a w konsekwencji nie jest możliwe wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie (wydanie decyzji merytorycznej bądź umarzającej postępowanie czy ewentualnie wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania).

W niniejszej sprawie kwestia ta nie została wyjaśniona, a więc decyzje organów obu instancji o umorzeniu postępowania są przedwczesne.

Wprawdzie w uzasadnieniach tych decyzji organy jednoznacznie oceniły, że wniosek o przywrócenie terminu jest niezasadny, ponieważ nie zachodzą okoliczności wskazujące na brak winy skarżących w uchybieniu terminu (stosownie do art. 58 § 1 k.p.a.), to jednak słusznie zarzuca pełnomocnik skarżących, że w obrocie prawnym pozostaje całkiem odmienne postanowienie organu I instancji z 7 marca 2022r. (przywracające termin), które nie zostało z niego wyeliminowane. W związku z tym, pomimo tego, że prawomocne postanowienie o odmowie przywrócenia terminu (a takim jest postanowienie z 7 września 2023r., gdyż nie zostało ono zaskarżone w odrębnym postępowaniu) zasadniczo dawałoby podstawę do umorzenia postępowania o zwrot ze względu na nieskuteczność wniosku o zwrot (złożenie go po terminie), to jednak w okolicznościach niniejszej sprawy nie można uznać decyzji o umorzeniu za prawidłową ze względu na pozostające w obrocie wcześniejsze ostateczne postanowienie z 7 marca 2022r., którym przywrócono termin. Wprawdzie w decyzji z dnia 11 kwietnia 2023r. Wojewoda stwierdził, że postanowienie to było wadliwe, ponieważ organ I instancji przy jego wydawaniu nie badał przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a., przyjmując, że przepis art. 15zzzzzzn2 ustawy covidovej jest samodzielną podstawą przywrócenia terminu, co faktycznie oznaczałoby uwzględnienie każdego wniosku złożonego ze względu na występowanie stanu pandemii na podstawie tego przepisu, to jednak ani tamtą decyzją, ani obecnie nie wyeliminował z obrotu prawnego tego postanowienia. Rację ma pełnomocnik skarżącej, że stanowiło to przeszkodę do umorzenia postępowania, skoro nie jest jednoznaczne, czy wniosek o zwrot jest skutecznie złożony, czy też nie, tym bardziej, że skarżący jako jeden z powodów uzasadniających przywrócenie terminu wskazują (także obecnie w skardze) istnienie stanu pandemii i wprowadzone w związku z nim ograniczenia w codziennym życiu.

W orzecznictwie trafnie się podnosi, że sam stan pandemii nie jest wystarczający do przywrócenia terminu. Stanowisko to zajmował już tut. Sąd (co słusznie zauważył Wojewoda Lubelski) w wyrokach z 5 lipca 2023r., II SA/Lu 492/23 i z dnia 1 marca 2023r., II SA/Lu 783/22, wyjaśniając, że przywrócenie terminu w trybie art. 15zzzzzn2 ustawy covidovej uwarunkowane jest spełnieniem przesłanki braku winy, wynikającej z art. 58 § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2022 r., I FSK 1218/22, a także wyrok WSA w Gliwicach z 2 lutego 2022 r., II SA/Gl 1588/21; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 12 grudnia 2021 r., II SA/Go 749/21, wyrok WSA w Gliwicach z 7 grudnia 2021 r., III SA/Gl 776/21; wyroki WSA w Łodzi: z 14 stycznia 2022 r., II SA/Łd 862/21 i z 8 czerwca 2022 r., II SA/Łd 20/22; wyrok WSA w Opolu z 15 marca 2022 r., II SA/Op 13/22; wyrok WSA w Białymstoku z 31 marca 2022 r., II SA/Bk 84/22). Samo złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w trybie art. 15zzzzzn2 ustawy covidovej nie przekłada się na obowiązek uwzględnienia tego żądania. "Obowiązujący na terenie Rzeczypospolitej Polskiej do dnia 16 maja 2022 r. stan epidemii, jakkolwiek wiązał się z wieloma ograniczeniami i utrudnieniami, to jednak nie przełożył się na całkowity paraliż funkcjonowania organów administracji publicznej, które przez cały ten okres nie zaprzestały swojej działalności. W okresie tym funkcjonowały również usługi pocztowe. Zachowanie terminów określonych prawem w czasie stanu epidemii było zatem co najwyżej utrudnione, a nie uniemożliwione, stąd też stan epidemii sam w sobie nie może stanowić okoliczności przesądzającej o zasadności przywrócenia terminu. Z tych względów nie sposób zatem uznać, że organy, rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu uchybionego w okresie stanu epidemii, zwolnione są od obowiązku oceny, czy strona uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminu. Oczywiste jest, że w okolicznościach konkretnej sprawy argumentami świadczącymi o braku winy w uchybieniu terminu w okresie stanu epidemii, mogą być kwestie związane z tym stanem (np. fakt zachorowania przez stronę na COVID-19 i przebywanie z tego powodu na kwarantannie), jednak okoliczności te winny zostać każdorazowo przez stronę wskazane" (zob. także wyrok WSA w Lublinie z dnia 11 stycznia 2024r., II SA/Lu 1035/23).

W związku z tym, że w aktach niniejszej sprawy znajdują się dwa różne postanowienia, w których organ różnie ocenia kwestię wystąpienia okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu, o których mowa w art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 15zzzzzn2 ustawy covidovej, konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz postanowień z 7 marca 2022r. i z 7 września 2023r.

Decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 136 ust. 6 w zw. z art. 15zzzzzn ustawy covidovej, ponieważ nie zostało wystarczająco ustalone czy wniosek o zwrot został skutecznie (w terminie) złożony. Ustalenie tej kluczowej w sprawie okoliczności wymagało ponadto wyeliminowania z obrotu prawnego także obu postanowień w przedmiocie przywrócenia terminu. Postanowienie z 7 września 2023r. jest wadliwe, ponieważ zostało wydane pomimo że istniało już w obrocie postanowienie z 7 marca 2022r., z kolei to postanowienie jest wadliwe, ponieważ przy jego wydawaniu organ w ogóle nie badał przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a. Prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymagało więc zastosowania przez Sąd art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r., poz. 1634) i wyeliminowania z obrotu także spornych postanowień.

Z przedstawionych powodów Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a", "c" i art. 135 cyt. ustawy.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 cyt. ustawy, koszty obejmują wynagrodzenie pełnomocnika wraz opłatą skarbową od pełnomocnictwa (480 zł i 17 zł) oraz uiszczony wpis sądowy od skargi (200 zł).

Rozpatrując sprawę organ ponownie oceni kwestię zachowania przez skarżących terminu do złożenia wniosku o zwrot, uwzględniając przedstawione rozważania dotyczące wykładni art. 15 zzzzzzn2 ustawy covidovej.