Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 640/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105 § 1, art. 138 § 1 pkt 2 i 3,
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 1 i ust. 5 pkt 3, art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 35 ust. 1, art. 36 ust. 1, art. 48 ust. 1
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 33
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Protokolant: specjalista Ewa Szydłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody z dnia 30 czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta [...] decyzją z 30 sierpnia 2019 r. umorzył postępowanie w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania ustalonego na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w [...] z 31 marca 1964 r., nr [...], z tytułu wywłaszczenia, należącej do spadkobierców J. S. własności nieruchomości położonej w K. przy [...] (poprzednio ul. [...]) o powierzchni 1,1702 ha, zapisanej w księdze wieczystej [...] na rzecz E. S., A. S., A. Ś., A. P., P. S..

W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że wnioskiem z 31 sierpnia 2018 r., uzupełnionym 3 września 2018 r., E. S. (dalej: "skarżąca"), spadkobierczyni po byłym właścicielu nieruchomości J. S., reprezentowana przez A. S. (dalej: "skarżący"), wystąpiła o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości położonej w K. przy Al. [...], zapisanej ówcześnie w Kw nr [...] o powierzchni 1,1702 ha. Przy piśmie z 25 października 2018 r. A. S. przedłożył umowę cesji (przelewu) wierzytelności w 50%, na podstawie której E. S. przeniosła wierzytelność na rzecz cesjonariusza A. S.. W związku z tym, na podstawie art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – dalej: "k.p.a."), organ uznał A. S. jako stronę postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania.

Wnioskiem z 12 stycznia 2019 r., uzupełnionym 5 marca 2019 r., A. Ś., A. P. oraz P. S., wystąpili o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, położonej w K. przy Al. [...], nr Kw [...] o powierzchni 1,1702 ha, stanowiącej własność spadkobierców J. S..

Postanowieniem z 1 kwietnia 2019 r. organ postanowił połączyć sprawy z powyższych wniosków do wspólnego rozpatrzenia.

Organ I instancji w toku postępowania ustalił, że nieruchomość położona w K. przy Al. [...] (poprzednio ul. [...]) o powierzchni 1,1702 ha, zapisana w księdze wieczystej [...], została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa – P. w K. orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w [...] z 14 lipca 1952 r., nr [...], utrzymanym w mocy decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej z 13 lutego 1953 r., nr Ew. [...]. We wskazanych orzeczeniach organy uznały, że ww. nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Wywłaszczenie nastąpiło w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 4, poz. 31 z 1952 r.). Następnie Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w [...] orzeczeniem z 31 marca 1964 r., nr [...], przyznało spadkobiercom J. S.: E. S. i J. S. w równych częściach odszkodowanie w kwocie [...]zł za wywłaszczoną prawomocnym orzeczeniem z 14 lipca 1952 r. nieruchomość i zobowiązało K. w K. do zapłacenia spadkobiercom ww. kwoty odszkodowania. W piśmie z 7 sierpnia 1964 r. skierowanym do K. w K. E. S. potwierdziła, że wraz z bratem otrzymała [...] zł. P. zapiski i adnotacje, zdaniem organu, dowodzą, że doszło do wypłaty spadkobiercom J. S. także pozostałej części przyznanego odszkodowania.

Ustalając krąg spadkobierców po zmarłym J. S. organ I instancji stwierdził, że na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego w S. z 26 kwietnia 1956 r., sygn. akt [...] spadek po J. S., zmarłym 16 czerwca 1945 r., z mocy ustawy nabyły jego dzieci: E. S. i J. S.. Spadek po J. S., zmarłym 12 listopada 2006 r., na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w S. z 12 sierpnia 2008 r., sygn. akt [...], z mocy ustawy nabyli: żona Z. S. oraz dzieci A. Ś., A. P. i P. S.. Spadek po Z. S., zmarłej 15 listopada 2017 r., na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w S. z 15 listopada 2017 r., sygn. akt. [...] z mocy ustawy nabyły dzieci: A. Ś., A. P., P. S.. E. S. umową cesji z 22 października 2018 r. przeniosła na rzecz A. S. część swojej wierzytelności (50 %) za kwotę [...]% uzyskanego swojego odszkodowania. Uwzględniając powyższe organ I instancji stwierdził, że stronami postępowania o ustalenie odszkodowania są: A. Ś., A. P., P. S. oraz E. S. i A. S..

Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ I instancji stwierdził, że postępowanie należy, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzyć, albowiem w przeszłości odszkodowanie za wywłaszczenie ww. nieruchomości zostało już ustalone decyzją administracyjną (orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w P. z 31 marca 1964 r.), a następnie decyzja ta została wykonana poprzez wypłacenie spadkobiercom wywłaszczonego właściciela nieruchomości – E. S. i J. S. odszkodowania w kwocie [...]zł. W ocenie organu, skoro doszło do ustalenia odszkodowania i wykonania orzeczenia poprzez wypłatę tego odszkodowania to ponowne żądanie w tym zakresie nie może być uwzględnione, a postępowanie, jako bezprzedmiotowe, podlega umorzeniu.

W odwołaniu z 15 września 2019 r. A. S. stwierdził, że nie zgadza się z powyższą decyzją i wnosi o jej uchylenie i zwrot wywłaszczonej nieruchomości albo ustalenie odszkodowania. Wskazał, że jego mocodawczyni (E. S.) od 28 lat bezskutecznie próbuje dociec sprawiedliwości.

W odwołaniu z 20 września 2019 r. A. Ś., A. P. i P. S. wnieśli o uchylenie powyższej decyzji w całości, zarzucając organowi I instancji naruszenie: art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Wojewoda decyzją końcową z 26 maja 2020 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...], a decyzją częściową z 26 maja 2020 r. umorzył postępowanie odwoławcze w części dotyczącej odwołania złożonego przez A. S..

W wyniku złożenia skargi od ww. decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny prawomocnym wyrokiem z 12 października 2021 r. sygn. akt I SA/Po 649/20 uchylił decyzję końcową oraz prawomocnym wyrokiem z 12 października 2021 r. sygn. I SA/743/20 uchylił decyzję częściową. W motywach obu wyroków sąd m.in. wskazał, że organ odwoławczy powinien wydać jedną decyzję rozstrzygającą. Ponadto zdaniem Sądu organ odwoławczy bezpodstawnie pominął E. S., natomiast kwestionując jako stronę postępowania A. S., powinien umorzyć postępowanie I instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., a nie postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Kwestionowanie bowiem statusu skarżącego jako strony postępowania, nie uzasadnia pozostawienia w obrocie prawnym decyzji organu I instancji, która - co prawda - rozstrzyga sprawę administracyjną tożsamym rodzajowo rozstrzygnięciem (umorzenie postępowania), ale z innych przyczyn (uznanie żądania ustalenia odszkodowania za bezprzedmiotowe wobec ustalenia tego odszkodowania i jego wypłaty w przeszłości).

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda decyzją z 30 czerwca 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej umorzenia postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz A. S., A. P., P. S. i E. S. oraz uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej umorzenia postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz A. S., jednocześnie umarzając postępowanie organu I instancji w tej części w całości.

W motywach rozstrzygnięcia Wojewoda stwierdził, że w świetle zgromadzonych dowodów odszkodowanie zostało ustalone, o czym świadczy treść orzeczenia o odszkodowaniu Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w P. z 31 marca 1964 r., które stało się prawomocne i wykonalne 17 kwietnia 1964 r. W punkcie 1 orzeczenia przyznano E. S. i J. S. w równych częściach odszkodowanie w kwocie [...]zł. Z kolei w punkcie 2 przedmiotowego orzeczenia, zobowiązano K. w K. do wypłaty kwoty odszkodowania E. S. i J. S. w trybie i terminach przewidzianych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie trybu wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości (Dz. U. Nr 52, poz. 340). Wypłata odszkodowania miała nastąpić przez Bank [...], Oddział w [...]. Przy czym nieprzedstawienie przez uprawnionych do wypłaty odszkodowania dowodów wskazanych w orzeczeniu, skutkowało złożeniem kwoty odszkodowania do depozytu sądowego.

Wojewoda wyjaśnił, że w celu wypłaty odszkodowania, pismem z 17 kwietnia 1964 r. Prezydium Miejskiej Rady N. w K. - Wydział Finansowy, na wniosek E. S., wydało zaświadczenie na rzecz Banku [...] o niezaleganiu z podatkami. Wcześniej pismem z 21 lutego 1964 rskierowanym do Prezydium Rady N. w K. - Wydział Wewnętrzny, E. S. wspólnie z M. M. oraz J. S., po przeprowadzonej 21 lutego 1964 r. rozprawie przed ww. Prezydium Wojewódzkiej Rady N., zaakceptowali wysokość ustalonego odszkodowania w podanej kwocie. Ponadto, w celu umożliwienia uzyskania odszkodowania, pismem z 17 kwietnia 1964 r., Prezydium Miejskiej Rady N. w K. na wniosek E. S. wydało zaświadczenie na rzecz wymienionego Banku o niezaleganiu z podatkami.

Organ stwierdził zatem, że doszło do wypłaty odszkodowania za przedmiotową nieruchomość na rzecz E. S. i jej brata J. S.. Dowodami na to wskazującymi miało być pismo E. S. z 7 sierpnia 1964 r., skierowane do K. w K., w treści którego przyznała, iż z bratem otrzymali z tego tytułu kwotę [...]tys. oraz oświadczyła, że oczekuje reszty należności, w kwocie [...]zł, 10 sierpnia 1964 r. Ponadto z adnotacji zawartych w treści pisma wynikało, że kwotę [...]tys. zł wypłacono uprawnionym w czerwcu 1964 r. ([...] zł i [...] zł). Z kolei pozostałą kwotę [...]zł spadkobiercy otrzymali w dniu 7 września 1964 r.

Ustosunkowując się do zarzutów przedstawionych w odwołaniu z 20 września 2019 r., Wojewoda stwierdził, że Prezydent Miasta [...] nie naruszył przepisów proceduralnych, bowiem podjął w niezbędnym zakresie czynności konieczne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu stron postępowania. Służyło temu zebranie bogatego materiału dowodowego, który omówiono w decyzji. Wszystkie zebrane materiały zostały zakwalifikowane jako dowody w sprawie i wykorzystane przy wydaniu rozstrzygnięcia. Zdaniem Wojewody organ I instancji, na podstawie zebranych dowodów, prawidłowo ocenił czy okoliczności sprawy zostały należycie udowodnione.

Wojewoda nie podzielił natomiast poglądu Prezydenta Miasta [...], że pełnomocnik skarżącej A. S. posiada w niniejszym postępowaniu o ustalenie odszkodowania również przymiot strony. Zawarta pomiędzy A. S. a E. S. umowa cesji z 22 października 2018 r. nie daje odwołującemu przymiotu strony. W tym kontekście Wojewoda w pełni podzielił pogląd wyrażony w powszechnie utrwalonym orzecznictwie sądowym, iż na gruncie art. 128 ust. 1 u.g.n. roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczenie wykazuje cechy roszczenia administracyjnoprawnego i do jego przenoszenia potrzebna jest wyraźna norma ustawowa, która pozwala na dysponowanie przez dany podmiot prawami lub obowiązkami administracyjnoprawnymi. A ponieważ brak jest konkretnej normy prawa administracyjnego, uprawniającej do obrotu takimi roszczeniami, wywłaszczony nie może przenieść go w drodze umowy cywilnej.

W konsekwencji Wojewoda uznał, że A. S. nie może posiadać statusu strony postępowania zarówno na etapie pierwszoinstancyjnym jak i drugoinstancyjnym. Stąd organ nie miał innej możliwości jak umorzyć w stosunku (w części) do A. S. postępowanie odszkodowawcze już przed Prezydentem Miasta [...]

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. S. i E. S. podnieśli:

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77, art. 80, art. 107, art. 127 § 1, art. 128, art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.,

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 128 i art.136 ust. 3 z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 poz. 1899 - dalej "u.g.n.").

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z 30 sierpnia 2019 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 28 lutego 2023 r, sygn. I SA/Po 640/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę E. S. ze względu na nieuzupełnienie przez nią braku fiskalnego. NSA postanowieniem z 11 czerwca 2024 r. oddalił zażalenie na powyższe postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest rozstrzygnięcie odmawiające ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, należącej do spadkobierców J. S. własności za nieruchomość położoną w K. przy [...] (poprzednio ul. [...]) o powierzchni 1,1702 ha, zapisanej w księdze wieczystej [...] na rzecz E. S., A. S., A. Ś., A. P., P. S..

Kluczową okolicznością dla oceny zasadności wniesionej skargi jest fakt, że uprzednio wydane w sprawie rozstrzygnięcia były już przedmiotem kontroli Sądu. Wyrokiem z dnia 12 października 2021 r. sygn. akt I SA/Po 649/20 sąd uchylił decyzję końcową oraz prawomocnym wyrokiem z 12 października 2021 r. sygn. akt I SA/743/20 uchylił decyzję częściową. Odnosząc się do umowy cesji z 22 października 2018 r. i jej skutków w zakresie możliwości uzyskania przez skarżącego statusu strony w tym postępowaniu, Sąd zwrócił uwagę na stanowisko NSA zajęte w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 22 lutego 2021 r. (sygn. akt I OPS 1/20), w której NSA przyjął, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65, ze zm.) na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. NSA wskazał, że w późniejszym orzecznictwie stwierdza się, że sporną kwestię oceny skutków prawnych cesji wierzytelności w kontekście przejścia uprawnień do żądania ustalenia i wypłacenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość ocenić należy analogicznie do zagadnienia, będącego przedmiotem ww. uchwały (wyrok NSA z 25 czerwca 2021 r., I OSK 2060/20). Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy miał wydać w sprawie jedną decyzję rozpoznając także odwołanie E. S. z 15 września 2019 r. Ponadto organ odwoławczy kwestionując skarżącego A. S. jako stronę postępowania, powinien umorzyć postępowanie I instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., a nie postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Kwestionowanie bowiem statusu skarżącego jako strony postępowania, nie uzasadniało pozostawienia w obrocie prawnym decyzji organu I instancji, która - co prawda - rozstrzyga sprawę administracyjną tożsamym rodzajowo rozstrzygnięciem (umorzenie postępowania), ale z innych przyczyn (uznanie żądania ustalenia odszkodowania za bezprzedmiotowe wobec ustalenia tego odszkodowania i jego wypłaty w przeszłości).

Wskazać należy, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Postanowienia art. 153 p.p.s.a. oznaczają, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane, oraz poza zakres postępowania administracyjnego, w którym zostało wydane zaskarżone rozstrzygnięcie. Zasięgiem jego oddziaływania objęte zostają również wszystkie przyszłe – ewentualne – postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (por. również wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r., IV SA 527/97, LEX nr 47275, i wyrok NSA z dnia 16 października 2014 r., II FSK 2506/12, LEX nr 1598312, W. T.. Art. 153. W: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI. Wolters Kluwer, 2016).

W ocenie Sądu, w sprawie nie zaistniały żadne okoliczności pozwalające uznać, że ocena prawna i wskazane w wyrokach wytyczne przestały wiązać. Kwestie przesądzone w powyższych wyrokach nie mogą być więc pomijane przez organ ani przez Sąd w niniejszej sprawie. Okoliczności te nie podlegają ponownemu badaniu i nie mogą być kwestionowane, bez względu na to, czy organ bądź Sąd w niniejszej sprawie, podziela wyrażone w ww. wyroku stanowisko.

Stwierdzić więc należy, że w przywołanych wyrokach z 12 października 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że skarżący nie miał przymiotu strony w postępowaniu przed organem I instancji.

Zdaniem Sądu organ II instancji wykonał wszystkie zalecenia Sądu i ponownie rozpoznając sprawę 30 czerwca 2022 r. wydał jedną decyzję, którą utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji w części dotyczącej umorzenia postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz A. S., A. P., P. S. i E. S. oraz uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej umorzenia postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz A. S., jednocześnie umarzając postępowanie organu I instancji w tej części w całości. Organ wyjaśnił, że zawarta pomiędzy A. S. a E. S. umowa cesji z 22 października 2018 r. nie daje mu przymiotu strony. W tym kontekście Wojewoda w pełni podzielił pogląd wyrażony w powszechnie utrwalonym orzecznictwie sądowym, iż na gruncie art. 128 ust. 1 u.g.n. roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczenie wykazuje cechy roszczenia administracyjnoprawnego i do jego przenoszenia potrzebna jest wyraźna norma ustawowa, która pozwala na dysponowanie przez dany podmiot prawami lub obowiązkami administracyjnoprawnymi. A ponieważ brak jest konkretnej normy prawa administracyjnego, uprawniającej do obrotu takimi roszczeniami, wywłaszczony nie może przenieść go w drodze umowy cywilnej (np. sprzedaży, cesji lub darowizny) bez odrębnej podstawy ustawowej (por. np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 maja 2017, sygn. akt IV SA/Po 1041/16, LEX nr 2296339). Organ podkreślił, że o ile w art. 128 u.g.n. jest mowa o uprawnieniach wywłaszczonego, o tyle w przypadku przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n. (żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości) stwierdza się wyraźnie o prawach przysługującemu poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy. Żadna inna osoba nie może skorzystać z prawa określonego w tym przepisie. Bezpośrednie wskazanie osób, którym przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wyklucza możliwość przejścia roszczenia na inne osoby. Niedopuszczalna jest cesja praw pomiędzy osobami, które złożyły wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest uprawnieniem podmiotowym ściśle powiązanym z wywłaszczeniem. Obecnie obowiązujące przepisy wykluczają możliwość przenoszenia roszczenia o zwrot nieruchomości w drodze sukcesji generalnej innej niż spadkobranie. W konsekwencji Wojewoda prawidłowo uznał, że A. S. nie może posiadać statusu strony postępowania zarówno na etapie pierwszoinstancyjnym jak i drugoinstancyjnym.

W ocenie sądu, skarga nie zasługuje również na uwzględnienie, gdyż w niniejszej sprawie nie było dopuszczalne merytoryczne rozpatrzenie wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu administracyjnego w formie decyzji administracyjnej. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. W konsekwencji, postępowanie można zakwalifikować jako bezprzedmiotowe, gdy sprawa indywidualna nie podlegała i nie podlega merytorycznemu załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej lub postanowienia, gdyż brak jest materialnego elementu stosunku administracyjnoprawnego.

Wskazać należy, że w orzecznictwie nie budzi wątpliwości możliwość występowania w oparciu o przepisy u.g.n. z wnioskami o odszkodowanie za nieruchomości wywłaszczone przed wejściem w życie tej ustawy. Jak wskazano bowiem w uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. nr 141 poz. 1492), która wprowadzała do ustawy o gospodarce nieruchomościami możliwość uzyskania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość bez ustalenia odszkodowania, nowa regulacja dotyczy sytuacji, gdy wywłaszczenie już nastąpiło, ale bez ustalenia odszkodowania lub gdy nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego bez decyzji o wywłaszczeniu, np. z mocy prawa. W takich sytuacjach będzie wydawana odrębna decyzja tylko w sprawie odszkodowania (wywłaszczenie bowiem już nastąpiło), na co obecnie obowiązujące przepisy nie zezwalają. Propozycja ta pozwala na rozwiązywanie konkretnych występujących problemów i umożliwia w ww. przypadkach realizację konstytucyjnej zasady słusznego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości (zmiana 76 do art. 129 - Sejm RP IV kadencji, nr druku: 1421). Ponadto, w kwestii stosowania przepisów u.g.n. do stanów zaistniałych przed wejściem w życie tego aktu, wskazać trzeba, że kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych nowej ustawy - należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak również do zdarzeń, które miały miejsce wcześniej, lecz trwają dalej - po wejściu w życie nowej ustawy (zob. uchwała NSA z 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OPS 1/06, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej bazy, dalej jako CBOSA).

W świetle obowiązujących przepisów, o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość co do zasady orzeka starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości (art. 129 ust. 1 u.g.n.). Odrębną decyzję o odszkodowaniu starosta wydaje tylko w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126, na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości i gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie (art. 129 ust. 5 u.g.n.).

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, orzeczenie o odszkodowaniu za wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości zostało wydane przez Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w P. 31 marca 1964 r. na podstawie nieobowiązujących już aktów prawnych, tj. art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. 1974 Nr 10, poz. 64), art. 33 przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U. Nr 4, poz. 31) oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 52, poz. 339). W punkcie 1 orzeczenia przyznano E. S. i J. S. w równych częściach odszkodowanie w kwocie [...]zł. Z kolei w punkcie 2 przedmiotowego orzeczenia, zobowiązano K. w K. do wypłaty kwoty odszkodowania E. S. i J. S. w trybie i terminach przewidzianych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie trybu wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości (Dz. U. Nr 52, poz. 340). Orzeczenie z dnia 31 marca 1964r. stało się prawomocne i podlegało wykonaniu z dniem 17 kwietnia 1964r., co potwierdzono w piśmie Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w P. Wydział Spraw Wewnętrznych skierowanym do K. w K. z dnia 8 maja 1964r

Wypłata odszkodowania miała nastąpić przez Bank [...], Oddział w [...]. Przy czym nieprzedstawienie przez uprawnionych do wypłaty odszkodowania dowodów wskazanych w orzeczeniu, skutkowało złożeniem kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. W celu wypłaty odszkodowania, pismem z 17 kwietnia 1964 r. Prezydium Miejskiej Rady N. w K. - Wydział Finansowy, na wniosek E. S., wydało zaświadczenie na rzecz Banku [...] o niezaleganiu z podatkami (w aktach sprawy). Wcześniej pismem z 21 lutego 1964 r. nr [...] (w aktach sprawy) skierowanym do Prezydium Rady N. w K. - Wydział Wewnętrzny, E. S. wspólnie z M. M. oraz J. S., po przeprowadzonej 21 lutego 1964 r. rozprawie przed ww. Prezydium Wojewódzkiej Rady N., zaakceptowali wysokość ustalonego odszkodowania w podanej kwocie. Ponadto, w celu umożliwienia uzyskania odszkodowania, pismem z 17 kwietnia 1964 r., Prezydium Miejskiej Rady N. w K. na wniosek E. S. wydało zaświadczenie na rzecz wymienionego Banku o niezaleganiu z podatkami (w aktach sprawy).

W toku prowadzonego postępowania organy wskazały na dowody, że doszło do wypłaty odszkodowania za przedmiotową nieruchomość na rzecz E. S. i jej [...] J. S.. Dowodami na to wskazującymi było w szczególności pismo E. S. z 7 sierpnia 1964 r., skierowane do K. K.. W piśmie tym E. S. przyznała, iż z bratem otrzymali z tego tytułu kwotę [...]tys. oraz oświadczyła, że oczekuje reszty należności, w kwocie [...]zł, 10 sierpnia 1964 r. Ponadto z adnotacji zawartych w treści pisma wynikało, że kwotę [...]tys. zł wypłacono uprawnionym w czerwcu 1964 r. ([...] zł i [...] zł). Z kolei pozostałą kwotę [...]zł spadkobiercy otrzymali w dniu 7 września 1964 r.

W świetle powyższego organy obu instancji trafnie uznały, że odszkodowanie zostało już w przeszłości ustalone decyzją administracyjną, a zatem ponowne ustalenie odszkodowania nie jest prawnie dopuszczalne. Reasumując, skoro doszło do ustalenia odszkodowania i wykonania orzeczenia poprzez wypłatę odszkodowania, to ponowne żądanie w tym zakresie nie może być uwzględnione, a postępowanie jako bezprzedmiotowe winno ulec umorzeniu.

W związku z tym, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), oddalił skargę.