Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 323/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 października 2023 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 lutego 2023 r. nr SKO Gd/5097/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej K. M. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Skarga K. M. (dalej: strona, skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 lutego 2023 r., nr SKO Gd/5097/22, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Wnioskiem złożonym w dniu 16 grudnia 2021 r. skarżąca wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem M. M. (ur. [..].). Do wniosku dołączono m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w Gdańsku z dnia 24 lutego 2009 r. o zaliczeniu M.M. do znacznego stopnia niepełnosprawności, stwierdzające, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia ze wskazaniem na pracę w warunkach chronionych i wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie zostało wydane na stałe.

Prezydent Miasta Sopotu decyzją z dnia 8 września 2022 r. odmówił skarżącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad mężem M. M. Zdaniem organu niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia w okresie od stycznia 2020 r. do kwietnia 2021 r. nie pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym ze sprawowaniem opieki nad mężem, z uwagi na jednoczesne sprawowanie opieki nad chorą babcią (która zmarła w kwietniu 2021 r.) i trójką dzieci, z czego dwójka była w wieku niemowlęcym. Ponadto, mimo orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności M.M. zalecającego pracę w warunkach chronionych, M. M. podejmował zatrudnienie od 2012 r., m.in. na stanowisku sprzedawcy na cały etat w okresie od 19 sierpnia 2017 r. do 5 sierpnia 2018 r., nie wykorzystując ani jednego dnia zwolnienia lekarskiego z powodu niezdolności do pracy, a w okresie od 25 października 2017 r. do 31 grudnia 2019 r. jako wspólnik spółki cywilnej prowadził działalność gospodarczą w formie sklepu. W tym świetle jego oświadczenie złożone podczas wywiadu środowiskowego, że nie jest w stanie wykonywać samodzielnie jakichkolwiek czynności, jest zdaniem organu niewiarygodne. Jednocześnie przedłożone w odpowiedzi na wezwanie organu dokumenty tj. zaświadczenie lekarskie z 11 lipca 2022 r. nie potwierdzają faktu pogorszenia się stanu zdrowia M. M., potwierdzają jedynie rozpoznanie zgodne z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Brak jest dokumentacji z leczenia, rehabilitacji, pobytów w szpitalu. Jednozdaniowe stwierdzenie o pogorszeniu się stanu zdrowia M. M. od 2020 r. lakonicznie tylko wskazuje na nasilony ból prawego stawu biodrowego i prawego stawu kolanowego oraz ograniczenie ruchomości w prawym stawie biodrowym.

Dalej organ I instancji wskazał, że oświadczenie skarżącej o sprawowaniu całodobowej opieki nad mężem nie zawiera wzmianki o czynnościach opiekuńczych wykonywanych wobec trójki małoletnich dzieci. Zdaniem organu wychowując trójkę dzieci nie jest możliwe całodobowe sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem, dlatego sprawowanie tej opieki nie stanowi wyłącznego powodu niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia. Skarżąca nie wykazała też które z czynności opiekuńczych wobec męża zajmują jej deklarowaną ilość czasu ani nie dostarczyła dokumentacji potwierdzającej regularne wizyty lekarskie, stąd deklarowana pomoc w dotarciu na nie została uznana za niewykazaną. Pozostałe zaś czynności takie jak przygotowanie posiłków, sprzątanie, zakupy, to typowe czynności wykonywane w każdym gospodarstwie domowym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia 8 lutego 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając stanowisko, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. 2022r., poz. 615), zwanej dalej ustawą. Przepis ten przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku wnioskującej o przyznanie świadczenia strony zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest zrezygnować z pracy zarobkowej albo też nie podejmować jej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki. Tymczasem, zdaniem Kolegium, zasadniczą przyczyną niepodejmowania przez skarżącą pracy jest sprawowanie opieki nad trójką dzieci, a nie nad mężem. Kolegium podkreśliło, że nie podważa faktu sprawowania opieki nad mężem przez skarżącą, ale w świetle ustalonych okoliczności i wobec braku wykazania, że stan zdrowia M. M. wymaga jej zaangażowania przez całą dobę, decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Przedłożone przez stronę na etapie postępowania odwoławczego dokumenty medyczne, w świetle ustaleń co do wcześniejszej aktywności zawodowej M. M., nie świadczą o konieczności wykonywania opieki w sposób stały, ciągły i uniemożliwiający skarżącej jakąkolwiek aktywność zawodową. Potwierdzają one treść orzeczenia o znacznym stopniu niepełnoprawności M. M. i wskazują, że jego stan zdrowia pozostaje bez zmian. W świetle przedstawionych orzeczeń lekarskich, nasilające się dolegliwości bólowe u męża skarżącej mogą być leczone w sposób zachowawczy, przez fizjoterapię lub ćwiczenia. Wskazywana przez skarżącą konieczność doprowadzenia męża do toalety wobec możliwości wyposażenia go np. w balkonik, kule ortopedyczne, laskę, które to sprzęty ułatwiłyby mu samodzielne poruszanie się po mieszkaniu, nie może przesądzać o zasadności argumentów strony.

We wniesionej do Sądu skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o orzeczenie co do istoty sprawy, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że "niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej powyższe kryteria Sąd stwierdził, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. a ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r., poz. 100), do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Mąż skarżącej M. M. legitymuje się takim orzeczeniem – tj. orzeczeniem Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w Gdańsku z dnia 24 lutego 2009 r. o zaliczeniu M. M. do znacznego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniem na pracę w warunkach chronionych i jednocześnie konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Na podkreślenie zasługuje konstatacja, że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wystarcza dla określenia potrzeb osoby niepełnosprawnej w zakresie opieki, pielęgnacji czy wsparcia. Na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział bowiem specyficzny instrument badania i weryfikacji, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobową i zawodową jej opiekuna. Zgodnie z przepisem art. 23 ust. 4aa ustawy, jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2020 r. poz. 1876, ze zm.) w celu weryfikacji tych wątpliwości.

Przechodząc do dalszej analizy art. 17 ust. 1 ustawy, to jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przy czym rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia omawianego pojęcia musi się więc odbywać przez pryzmat celu jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom tę opiekę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Z punktu widzenia celu tego świadczenia, nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 408/20).

Analizowany przepis nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być całodobowa. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18).

Jednocześnie sprawowanie opieki w myśl przepisów ustawy nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Pogląd ten jest prezentowany w orzecznictwie. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20). Co więcej, z przywołanej wyżej definicji znacznego stopnia niepełnosprawności wynika, że obejmuje on nie tylko osoby niezdolne do pracy ale również osoby zdolne do pracy w warunkach chronionych. Potwierdza to, że ustawodawca nie wyklucza sytuacji, w której dana osoba mimo naruszenia sprawności organizmu będzie zdolna do wykonywania pracy w warunkach chronionych, a jednocześnie będzie wymagać stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania dwóch obszarów. Po pierwsze istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym szczególności ocena zakresu czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Po drugie, jaki jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy.

Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez Kolegium dotycząca braku związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a zakresem niezbędnej opieki i pomocy świadczonej niepełnosprawnemu w stopniu znacznym mężowi, jest nieprawidłowa.

Z wywiadu środowiskowego wynika, że M. M. cierpi na dziecięce porażenie mózgowe, schorzenia kręgosłupa oraz niedowład prawostronny. W ramach sprawowanej opieki skarżąca wykonuje wszystkie czynności sprawiające mężowi trudność: przygotowuje posiłki (mąż nie jest w stanie posmarować kanapki), pomaga w ubieraniu się, w goleniu, przy kąpieli, towarzyszy podczas wizyt u lekarza. Ponadto sprząta i robi zakupy. M. M. oświadczył, że nie jest w stanie samodzielnie nic zrobić z uwagi na niedowład prawostronny i ciągłe nagłe przykurcze. Nie może sam dojść do toalety, gdyż się przewraca. Jego stan zdrowia w ciągu dwóch ostatnich lat się pogorszył. Może pozostawać w domu sam na krótki okres czasu, gdy skarżąca wychodzi na zakupy, spacer z dziećmi itp. W piśmie z dnia 24 czerwca 2022 r. skarżąca oświadczyła, że dzieci nie pozostają pod opieką ojca, w razie konieczności opiekuje się nimi babcia. Wizyty lekarskie odbywają się średnio 3 razy w miesiącu. Mąż ma niekontrolowane przykurcze i nie może sam wychodzić.

Oprócz tego w aktach sprawy znajdują się następujące dokumenty, przedłożone przez skarżącą zarówno na etapie postępowania przed organem I instancji jak i na etapie postępowania odwoławczego:

- zaświadczenie lekarskie z dnia 28 czerwca 2022 r. wystawione przez lekarza medycyny rodzinnej o treści "porażenie mózgowe, znaczny stopień niepełnosprawności, konieczność stałej opieki innej osoby ze względu na znaczne ograniczenia możliwości samodzielnej egzystencji";

- zaświadczenie lekarskie z dnia 11 lipca 2022 r. wystawione przez tego samego lekarza medycyny rodzinnej, w którym wskazano, że rozpoznanie obejmuje porażenie dziecięce pod postacią obustronnego porażenia kurczowego, obustronną dysplazję stawów biodrowych, obustronną koksartrozę, stopę końską spastyczną prawą, skoliozę kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego i piersiowego. Wskazano, że od 2020 r. nastąpiło znaczne pogorszenie stanu zdrowia, nasilony ból prawego stawu biodrowego i prawego stawu kolanowego, uniemożliwiający poruszanie się. W badaniu klinicznym znaczne ograniczenie ruchomości w prawym stawie biodrowym. (...) Pacjent wymaga całodobowej opieki osoby drugiej, obecnie jest pod opieką żony. Stan zdrowia nie rokuje poprawy;

- zaświadczenie lekarskie z dnia 16 listopada 2022 r. wystawione przez lekarza medycyny rodzinnej, wskazujące, że od 2020 r. nastąpiło znaczne pogorszenie stanu zdrowia – nasilony ból prawego biodra i kolana i kręgosłupa l-s uniemożliwiający samodzielne poruszanie. Pacjent ze znacznym stopniem niepełnosprawności z powodu porażenia dziecięcego po postacią obustronnego porażenia (...);

- zaświadczenie lekarskie z dnia 14 października 2022 r. wystawione przez lekarza ortopedę o konieczności rehabilitacji;

- karta informacyjna z leczenia szpitalnego z dnia 12 sierpnia 2022 r. z oddziału ortopedii z której wynika, że przyjęcie na oddział nastąpiło w celu diagnostyki dolegliwości bólowych trwających od około 2 lat, w tym bóle nocne wybudzające ze snu;

- karta informacyjna odbytej fizjoterapii w okresie od 25 października do 9 listopada 2022 r.

Treść powyższych dokumentów potwierdza jednoznacznie, że schorzenia, na które cierpi M. M., uniemożliwiają mu samodzielne funkcjonowanie i że wymaga on stałej pomocy osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu, co zbieżne jest z ustaleniami wynikającymi z wywiadu środowiskowego. Stanowisko organów, że dokumenty te nie potwierdzają aby stan zdrowia M. M. uległ pogorszeniu, jest oderwane od ich treści. Oznacza w istocie zanegowanie opinii lekarskiej wyrażonej choćby w zaświadczeniu z dnia 16 listopada 2022 r., cyt. "nastąpiło znaczne pogorszenie stanu zdrowia – nasilony ból prawego biodra i kolana i kręgosłupa l-s uniemożliwiający samodzielne poruszanie", do czego organ administracyjny nie jest powołany.

Nie można zgodzić się z Kolegium, że na ocenę powyższych dokumentów rzutować powinien fakt, iż M. M. w latach 2012-2019 podejmował zatrudnienie i to nie tylko w warunkach pracy chronionej. W kontekście problematyki związku przyczynowego, o którym mowa, ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym strona występuje o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 410/20). Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 ustawy), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżąca spełniała przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia. Istotny jest zatem stan zdrowia i zakres wymaganej opieki nad osobą niepełnosprawną aktualny, a nie historyczny. W niniejszej sprawie zaś przedstawiona dokumentacja lekarska potwierdza, że ze względu na stan zdrowia– przykurcze, bóle, trudności w poruszaniu się – M. M. wymaga stałej pomocy ze strony osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu, co jest wystarczające dla rozstrzygnięcia.

Na marginesie zauważyć należy, że w aktach sprawy nie ma dowodów, na które powołał się organ I instancji na str. 3 swojej decyzji, tj. wywiadu środowiskowego, który miał zawierać oświadczenie, że sklepem zajmowała się matka M. M., jak też protokołów zeznań M. M. z dnia 5 lipca 2022 r. i W. Z. (nie wiadomo z jakiej daty), stąd okoliczności te jako nieudokumentowane nie mogły zostać ocenione. Niemniej jednak ponieważ stan faktyczny z 2019 r. nie ma znaczenia dla oceny stanu faktycznego począwszy od grudnia 2021 r., tj. miesiąca, w którym złożony został wniosek w tej sprawie, brak powyższych dokumentów nie hamuje rozpatrzenia sprawy.

Materiał dowodowy w sprawie potwierdza, że M. M. wymaga pomocy osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu i że pomocy tej udziela mu skarżąca. Fakt, że skarżąca jednocześnie ma pod opieką dzieci, w żaden sposób nie wyklucza tego, że świadczy pomoc również mężowi w zakresie adekwatnym do jego potrzeb i że to z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia. Jak już wskazywano, opieka w rozumieniu ustawy nie musi być opieką sprawowaną przez 24 godziny na dobę w zakresie wykluczającym wykonywanie jakichkolwiek innych czynności, jak choćby wychowywanie dzieci, w tym małych. Punkt ciężkości tkwi w pozostawaniu skarżącej do dyspozycji podopiecznego, który ze względu na ból oraz przykurcze ma problemy z poruszaniem się i wykonywaniem zwykłych czynności (jak wynika z wywiadu środowiskowego, nie jest w stanie posmarować chleba), a tego organy nie zanegowały. Skarżąca pomaga mężowi w czynnościach dnia codziennego, którym ze względu na swoje ograniczenia nie może on sprostać – przygotowaniu jedzenia, ubraniu się, dotarciu do toalety. Oprócz tego skarżąca wykonuje inne czynności, które również mieszczą się w pojęciu opieki, o której mowa w art. 17 ustawy. Nietrafne jest bowiem założenie, że dla przyjęcia, że stała opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków i ich podawanie, podobnie jak leków, sprzątanie domu, pranie czy też robienie zakupów są czynnościami dnia codziennego. Jednakże taka pomoc świadczona mężowi, który potrzebuje pomocy w codziennym funkcjonowaniu odpowiadającym godności człowieka, w tym przy przemieszczaniu się i załatwianiu potrzeb fizjologicznych, w okolicznościach tej sprawy uznana być musi za odpowiadającą podanej definicji opieki. Charakter tych czynności nie pozostawia wątpliwości, że są one dokonywane stale, całodobowo i praktycznie we wszystkich sferach życia chorego. Jak już wskazywano w orzecznictwie WSA w Gdańsku pod pojęciem "sprawowania opieki" użytym w art. 17 ustawy nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia. Także wyręczenie męża od jego normalnych, codziennych czynności życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nim. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny. W tym konkretnym stanie faktycznym Kolegium winno było ocenić, że skarżąca realizuje wobec męża opiekę stałą, codzienną, pozostając do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy i wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy, przy czym czynności opiekuńcze przekraczają czynności prowadzone w zwykłym gospodarstwie domowym, w którym nie ma osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, o takim charakterze potrzeb co mąż skarżącej, a co - wbrew ocenie Kolegium - wyklucza możliwość wykonywania przez skarżącą pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze - zatem zgodnie z wymogami art. 17 ust. 1 ustawy. Zakres podejmowanych przez skarżącą obowiązków i konieczny na to czas - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - jest wystarczającą przesłanką do uznania, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy). Opieka sprawowana przez skarżącą nad mężem jest stała i długotrwała w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy.

Błędna tym samym jest ocena dokonana przez Kolegium, że w sprawie brak jest podstaw do uznania, że pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy, z akt sprawy nie wynika bowiem, aby powodem niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia były inne przyczyny aniżeli sprawowanie tej opieki. Przyczyną taką nie jest w szczególności fakt jednoczesnego sprawowania opieki nad małoletnimi dziećmi.

W konsekwencji Sąd uznał, że organ dokonał błędnej oceny materiału dowodowego wydając decyzję naruszającą zarówno przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy), jak i przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Uchybienie organu polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką sprawowaną przez nią nad mężem. Związek taki bowiem niewątpliwie istnieje, do którego to wniosku prowadzi prawidłowa i kompleksowa ocena materiału dowodowego w świetle prawidłowo zinterpretowanej normy art. 17 ust. 1 ustawy.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

Rzeczą organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącej z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska, którym organy są związane na podstawie art. 153 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).