Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1824/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marian Wolanin, Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi D. C. i S. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. znak [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących D. C. i S. C. kwotę 797 (siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] września 2004r J. C. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, iż nieruchomość położona w [...], obejmująca zespół pałacowo - parkowy nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r., Nr 3, poz. 13) - dalej w skrócie także jako: dekret.

Wojewoda [...] postanowieniem z [...] czerwca 2005r. zwrócił stronie powyższy wniosek, w uzasadnieniu wskazując, iż w niniejszej sprawie podanie wniesiono do organu niewłaściwego, gdyż do rozstrzygnięcia sprawy objętej wnioskiem właściwy jest sąd powszechny.

Po rozpoznaniu zażalenia J.C., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] sierpnia 2005r. utrzymał w mocy postanowienie z [...] czerwca 2005 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 czerwca 2006r. (sygn. akt IV SA/Wa 2143/05) uchylił postanowienie z [...] sierpnia 2005 r. oraz postanowienie organu I instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 2007r. stwierdził, iż nieruchomość określana jako zespół pałacowo - parkowy w [...], oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha położona w [...], stanowiąca obecnie własność Powiatu K. - siedziba [...] w [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], będąca przed przejściem na rzecz Skarbu Państwa własnością Z.D., podpadała pod działanie przepisów dekretu. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, iż pomiędzy zespołem pałacowo - parkowym w [...] a pozostałą częścią majątku Z.D. istniał związek funkcjonalny.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, w wyniku wniesionego odwołania, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] października 2007 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2007 r.

W uzasadnieniu podał, iż przedmiotowa nieruchomość została przejęta na

podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, zgodnie z którym, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni,

W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe przechodziła z mocy prawa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa, była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami oraz całym inwentarzem żywym i martwym, a także znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego.

Na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, ze zm.) - dalej w skrócie także jako: rozporządzenie, strona mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust.1 lit. e. dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. !

Zagadnieniem kluczowym w zakresie zbadania czy zespół pałacowo - parkowy podlegał czy też nie podlegał wyłączeniu spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu było, w ocenie Ministra, istnienie związku funkcjonalnego tego pałacu z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej. Badanie związku funkcjonalnego polega na ustaleniu istnienia bądź nieistnienia powiązań o charakterze terytorialnym, organizacyjnym i finansowym pomiędzy zespołem pałacowo - parkowym a pozostałą częścią majątku. Przy czym o istnieniu związku funkcjonalnego mowa wówczas, gdy bez zespołu pałacowo - parkowego gospodarstwo rolne nie mogłoby prawidłowo funkcjonować i odwrotnie. O powiązaniu terytorialnym mowa z kolei, gdy usytuowanie dworu oraz budynków gospodarczych, jak również charakter użytków rolnych wskazuje na to, że nieruchomość tworzy jednolitą całość wzajemnie ze sobą powiązaną. Natomiast o związku finansowym mowa jest wówczas, gdy dwór jest utrzymywany z dochodów z gospodarstwa, a produkty wytwarzane w tym gospodarstwie służą zaspokojeniu potrzeb mieszkańców dworu.

Rozważając istnienie związku terytorialnego w rozpatrywanej sprawie Minister

wskazał, że na podstawie testamentu i protokołu regulacji spadku z [...] kwietnia 1921 r. Z.D. s. J. został ujawniony w księdze hipotecznej "[...]" jako właściciel uregulowanych w tej księdze wieczystej dóbr [...] wraz z dołączonymi do tych nieruchomości dobrami [...] i wszelkimi przyległościami, które przeszły na niego w spadku po E.D. s. E. na mocy testamentu z dnia [...] października 1918r.

Z postanowienia Sądu Rejonowego we [...] z dnia [...] września 1993 r. sygn. akt [...]wynika, iż prawa spadkowe po Z.D. na podstawie testamentu własnoręcznego nabył w całości J.C.

Będący przedmiotem niniejszego postępowania zespół pałacowo - parkowy stanowił część "[...]", będących przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własnością Z.D.

Z protokołu w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku położonego w [...] wynika, że ogólny obszar przejętego majątku wynosił [...] ha, a w jego skład wchodziły: [...] ha gruntów ornych, [...] ha łąk, [...] ha lasu, [...] ha sadu, [...] ha parku, [...] ha podwórzy, zabudowań i dróg, [...] ha stawów rybnych, [...] ha innych wód oraz [...] ha nieużytków.

Zdaniem Ministra pomiędzy zespołem a pozostałą częścią majątku zachodził związek terytorialny. Obok zespołu pałacowo - parkowego usytuowane były zabudowania gospodarcze (obory, chlewy, stajnie, stodoły, spichlerze) oraz zabudowania mieszkalne przeznaczone dla służby. Zabudowania te były bezpośrednio związane z prowadzoną działalnością rolniczą i stanowiły kompleks jednolity terytorialne. Rzeczą trzeciorzędną było w jaki sposób siedziba właściciela (pałac) była usytuowana w stosunku do części nieruchomości użytkowanej rolniczo. W szczególności bez znaczenia było, czy ów pałac był położony w środku nieruchomości ziemskiej czy na jej obrzeżu, czy odgradzała go od reszty granica naturalna lub sztuczna. W związku z tym wydzielenie zespołu pałacowo - parkowego przez jego ogrodzenie murem kamiennym od reszty gruntów należących do Z.D. nie może być uznane za prawne wydzielenie i skutkować utratą funkcjonalnej łączności z resztą majątku. Trudno sobie wyobrazić prawidłowe funkcjonowanie nieruchomości ziemskiej bez ośrodka centralnego i na odwrót - istnienie ośrodka centralnego bez dochodów z produkcji w gospodarstwie rolnym.

Badając kryterium organizacyjno - decyzyjne Minister stwierdził, iż związek ten

był ściśle związany z osobą właściciela majątku ziemskiego i polegał na jego zarządzaniu i na nadzorze właścicielskim. To właściciel majątku zarządzał bowiem majątkiem. Potwierdza to przesłuchany w sprawie w charakterze świadka A.P., który w złożonym oświadczeniu wskazał, iż Z.D. zarządzał całym majątkiem, pomagał mu w tym jedynie brat, J.D.

Ustosunkowując się natomiast do kryterium finansowego Minister podniósł, iż z akt sprawy nie wynika, aby na terenie nieruchomości prowadzona była działalność nie związana z produkcją rolną, która mogłaby stanowić źródło utrzymania dworu. Wręcz przeciwnie z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż źródłem finansowania rodziny D. były dochody uzyskiwane ze sprzedaży płodów rolnych w tym zboża, buraków cukrowych, ryb oraz koni wyścigowych z prowadzonej stadniny. Fakt, iż rodzina D. utrzymywała się z dochodów gospodarstwa potwierdzili świadkowie w złożonych oświadczeniach. J.J. zeznał, iż Z.D. utrzymywał się z dochodów pochodzących z tego majątku, prowadził hodowlę około [...] krów mlecznych, miał kilka koni pociągowych, prowadził stadninę koni wyścigowych.

W ocenie organu odwoławczego zgromadzone w sprawie dowody świadczą o tym, iż pomiędzy nieruchomością ziemską a zespołem pałacowo - parkowym istniał ścisły i nierozerwalny związek. Zespół ten oraz pozostała część majątku były elementami w stosunku do siebie współzależnymi, zespół pałacowo - parkowy nie mógł funkcjonować w oderwaniu od reszty dóbr ziemskich.

J.C. w skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2007 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z [...] sierpnia 2007 r.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1) naruszenie prawa materialnego przez przyjęcie, iż zespół "dworsko - pałacowy" w [...] podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu;

2) dokonanie błędnych i sprzecznych ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, ustaleń faktycznych polegających na niezasadnym i niewynikającym z zebranego w sprawie materiału dowodowego twierdzeniu, iż zespół "dworsko - parkowy" w [...] nie został w sposób prawnie skuteczny wydzielony z majątku "[...]";

3) naruszenie art. 7 k.p.a. przez brak podjęcia koniecznych działań zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego;

4) naruszenie art. 80 k.p.a. przez wydanie decyzji pomimo braku wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - w odpowiedzi na skargę - wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z [...] stycznia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zawiesił postępowanie sądowe z uwagi na śmierć skarżącego. Po ustaleniu następców prawnych J.C., tj. D.C. i S.C., postanowieniem z [...] grudnia 2008 r. podjęto zawieszone postępowanie.

W dniu [...] grudnia 2008 r. ponownie postępowanie sądowe zawieszono do czasu zakończenia postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, które zostało wszczęte w wyniku wystąpienia przez Sąd postanowieniem z [...] września 2008r., w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 973/08, z pytaniem prawnym "czy § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, ze zm.) w zakresie w jakim na jego mocy orzekanie w przedmiocie podpadania nieruchomości ziemskich pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13, ze zm.) przekazano do kompetencji organu administracji publicznej jest zgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP?".

Wobec ustania przyczyny zawieszenia, postanowieniem z [...] kwietnia 2010 r. podjęto postępowanie sądowe w niniejszej sprawie.

Wyrokiem z dnia 26 maja 2010r. sygn. akt IVSA/Wa 535/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2001 r.

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej przez skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1727/10 uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Oceniając zaskarżoną decyzję w oparciu o wskazane kryteria Sąd doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] stwierdzającą, iż nieruchomość określana jako zespół pałacowo - parkowy w [...], oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr [...]o pow. [...]ha położona w [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], będąca przed przejściem na rzecz Skarbu Państwa własnością Z.D., podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zarówno Wojewoda [...] jak i Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznali, iż między przedmiotowym zespołem pałacowo - parkowym, a pozostałą częścią gospodarstwa rolnego zachodził związek funkcjonalny, uzasadniający podpadanie tego pałacu i parku wraz z całym majątkiem ziemskim.

Mając na uwadze obowiązujące przepisy oraz orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego z zakresu reformy rolnej - Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie podzielił stanowiska zaprezentowanego przez Wojewodę [...] i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonych decyzjach.

Przedmiotowa nieruchomość stanowiąca zespół pałacowo -parkowy położony w [...] wchodziła w majątku ziemskiego "[...]", będących przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własnością Z.D. i łącznie z nim została przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W art. 1 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej zostały sformułowane cele, jakim ma służyć przeprowadzenie reformy

rolnej na podstawie w/w dekretu. I tak cele te zostały określone jako:

a) upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych;

b) tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców;

c) tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej;

d) zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego;

e) zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej i melioracji.

Dla realizacji powyższych celów reformy rolnej miały być przejmowane na własność Państwa nieruchomości ziemskie sklasyfikowane według kryteriów podmiotowych i przedmiotowych i wyszczególnione w art. 2 ust. 1 lit. a, b, c, d, e. W szczególności art. 2 ust. 1 lit. e dekretu określił, że na cele reformy rolnej przeznaczone zostają nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Dekret nie zdefiniował pojęcia nieruchomości ziemskiej na potrzeby przeprowadzenia reformy rolnej.

W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, iż pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy rozumieć nieruchomości ziemskie, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym.

Za takim rozumieniem nieruchomości ziemskiej sklasyfikowanej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu opowiedział się w uchwale Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 5 czerwca 2006r. wydana w sprawie sygn. akt I OPS 2/06. Spełnienie przez nieruchomość wszystkich wyżej wymienionych przesłanek pozwala dopiero uznać, iż nieruchomość podpada pod zapis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Za nieruchomość ziemską należy więc uznać nieruchomość wykorzystywaną i przeznaczoną na cele rolnicze. Jednocześnie we wskazanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż postanowienia rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, jako aktu wykonawczego do dekretu, nie mogły rozszerzać zakresu działania dekretu. Jeżeli występuje rozbieżność pomiędzy postanowieniami art. 2 ust. 1 dekretu a § 44 rozporządzenia, to w tym zakresie postanowienia rozporządzenia są sprzeczne z dekretem. Z postanowień rozporządzenia - aktu niższej rangi nie można wyprowadzać wniosków co do rozumienia postanowień dekretu - aktu wyższej rangi w sposób odbiegający od treści dekretu lub ją modyfikujący, a tym bardziej rozszerzać na tej drodze jego zakresu działania (przedmiotowego, podmiotowego). Jest to podstawowa reguła wykładni prawa i jeśli nawet nie przestrzegał jej ówczesny prawodawca, nie upoważnia to obecnie stosujących to prawo do takiego samego postępowania, zwłaszcza jeżeli miałoby to prowadzić do bardziej rygorystycznego w konsekwencjach rozumienia przepisów dekretu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1992 r. sygn. akt III ARN 23/92, OSP 1993, nr 3, poz. 47)".

Podkreślić również w tym miejscu należy, iż zdanie pierwsze ust. 1 art. 2 dekretu, w pierwotnym brzmieniu wskazywało na "nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym". Późniejsza nowelizacja dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz.9), polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Brzmienie art. 2 ust. 1 zdanie 1 - zawarte w tekście jednolitym zamieszczonym w Dzienniku Ustaw z 1945 r., Nr 3, poz. 45 - nie obejmowało więc skreślonych nowelą słów "o charakterze rolniczym". Zmiana dekretu o reformie rolnej, która weszła w życie 19 stycznia 1945 r., nie mogła jednakże wywrzeć skutków prawnych w postaci przejścia na własność Państwa w dniu 13 września 1944 r. także innych nieruchomości niż wskazane w dekrecie w jego brzmieniu z tej daty. Na własność Państwa przeszły z mocy prawa z tymże dniem "nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym". Dekret nowelizujący nie dawał bowiem swym przepisom mocy wstecznej. Niezasadne jest więc twierdzenie, że w ten sposób prawodawca zrezygnował z zawężania przeznaczania na cele reformy rolnej, a więc i przejmowania na te cele, jedynie nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym

i objął tym przeznaczeniem wszystkie nieruchomości ziemskie. Twierdzenia takiego nie można podzielić. Powyższa nowelizacja dekretu o reformie rolnej nie zmieniła pod względem prawnym jego zakresu przedmiotowego. Dlatego też wbrew twierdzeniom orzekających w sprawie organów nie można uznać, iż dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dotyczył wszelkich nieruchomości, a jedynie nieruchomości określonego rodzaju, a mianowicie nieruchomości, które mogły służyć realizacji celów wskazanych w art. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skoro cele reformy rolnej polegały na tworzeniu lub powiększaniu gospodarstw rolnych, to na jego podstawie Państwo (by te cele zrealizować) mogło przejąć tylko te nieruchomości ziemskie, które się do tego nadawały. Dekret o reformie rolnej dotyczył więc tylko pewnych kategorii nieruchomości ziemskich, a mianowicie nieruchomości o charakterze rolniczym.

Powyższe stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził w kolejnej uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt i OPS 3/10.

Mając na uwadze powyższe okoliczności zdaniem Sądu należało, więc ustalić dokonując oceny zebranego sprawie materiału dowodowego czy przedmiotowy zespół pałacowo - parkowy położony w [...] stanowił nieruchomość ziemską, która mogła być wykorzystywana na cele rolnicze, ewentualnie czy istniały powiązania funkcjonalne z wchodzącym w skład nieruchomości ziemskiej gospodarstwem rolnym.

Związek funkcjonalny to związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej (Słownik języka polskiego, pod red. J.Karłowicza, A.Kryńskiego, W.Niedźwieckiego t. I str. 783 Warszawa 1998 r). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyjaśniano, że związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie nie tylko zespołu pałacowo (dworsko) - parkowego bez gospodarstwa rolnego, ale też gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo (dworsko) - parkowego. Zwracano też uwagę na to, że polskie dwory (pałace) z reguły nie były związane z produkcją rolną, lecz były integralną częścią otaczających go parków. Powyższe prowadzi do wniosku, że dla istnienia takiego związku nie wystarcza wyłącznie związek podmiotowy, przez osobę właściciela, ani też same powiązania finansowe i terytorialne (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2006 r. sygn. akt I OSK 28/2006 oraz z dnia 5 marca 2003 r. sygn. akt IV SA 1593/02, z dnia 19 września 2000 r. sygn. akt IV SA 451/00).

Zdaniem Sądu, ze zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego wynika, iż między przedmiotowym zespołem pałacowo - parkowym, a pozostałą częścią majątku ziemskiego "[...]", nie zachodziła zależność funkcjonalna, wskazująca na niemożność funkcjonowania obu tych części majątku niezależnie od siebie.

Charakter zabudowań, jak i ich przeznaczenie pozwalają na wyodrębnienie w tej nieruchomości w sposób zdecydowany części pałacowo -parkowej i części gospodarczej. W części gospodarczej majątku była prowadzona produkcja rolnicza, z której dochody były wykorzystywane na utrzymanie pałacu i rodziny właściciela majątku. Zarówno Wojewoda [...] jak i Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdzili w zaskarżonej decyzji, iż o istnieniu związku funkcjonalnego między zespołem pałacowo - parkowym, a resztą gospodarstwa decydowała osoba właściciela który podejmował kluczowe decyzje dotyczące gospodarstwa oraz czerpał z niego dochody. Zdaniem organów nawet w przypadku zatrudniania pracowników czy też zarządcy - właściciel nie wyzbywał się wszystkich władczych kompetencji w stosunku do swojego majątku ziemskiego, bowiem nadal przy właścicielu majątku pozostawały władcze kompetencje i głos decydujący w sprawach związanych z bieżącym jego funkcjonowaniem. Ponadto przedmiotowy pałac, jak i mieszkające w nim osoby utrzymywane były z dochodów uzyskiwanych z majątku. W ocenie organów sama okoliczność, iż majątek ziemski służył utrzymaniu zespołu pałacowo-parkowego choćby w części, przesądza o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy tym zespołem, a pozostałą częścią majątku ziemskiego.

W ocenie Sądu nie sposób zgodzić się z przytoczoną argumentacją orzekających w sprawie organów administracji. Gdyby bowiem przy badaniu związku funkcjonalnego pomiędzy dworem, a majątkiem ziemskim za decydujące przyjąć kryterium podmiotowe - bezprzedmiotowe wydaje się prowadzenie dalszego postępowania administracyjnego, gdyż w przeważającej większości przypadków (również w niniejszej sprawie) właścicielem zespołu pałacowo - parkowego oraz gospodarstwa rolnego była ta sama osoba. Oczywistym jest, że właściciel musiał mieć decydujący głos w sprawach związanych z funkcjonowaniem prowadzonego gospodarstwa rolnego. Jako właściciel miał również prawo czerpać pożytki z uprawianej przez niego ziemi. Nie zmienia to jednak faktu, iż funkcjonowanie gospodarstwa rolnego nie było uzależnione od funkcjonowania przedmiotowego zespołu pałacowo - parkowego.

Mając więc na uwadze, iż przedmiotowy zespół pałacowo - parkowy nie był nigdy wykorzystywany do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej, to uznać należy iż nie mógł być przeznaczony na cele reformy rolnej, a zatem orzekając w sprawie organu dokonały błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Tym samym działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji orzeczenia. Na podstawie art. 152 Sąd orzekł o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się zaskarżonej decyzji. Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit.arozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349, ze zm.).