Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 569/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rozwoju~Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 34, art. 35 ust. 1, art. 37a ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1311
law: Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" - tekst jedn.
article: art. 4 pkt 2, pkt 4
journal: Dz.U. 1997 nr 96 poz 591
law: Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym.
article: § 3 pkt 7 oraz § 61
journal: Dz.U. 1998 nr 151 poz 987
law: Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych [...] w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2638/20 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych [...] w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 października 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2638/20, oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych [...] w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] września 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wojewoda Wielkopolski decyzją z [...]października 2019 r., na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2018 r. poz. 1311 z późn. zm. – dalej "ustawa o komercjalizacji"), odmówił stwierdzenia, nabycia przez Skarb Państwa, z mocy prawa za odszkodowaniem z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu położonego w gminie X, oznaczonego jako działka nr [...] o pow. 0,03 ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] oraz stwierdzenia nabycia z tym samym dniem prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności znajdujących się na nim budynków, lokali i innych urządzeń na rzecz przedsiębiorstwa PKP.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, że w sprawie nie przedstawiono wystarczających dowodów potwierdzających zajęcie nieruchomości w dniu 28 lutego 2003 r. pod linię kolejową, a więc ziszczenia się jednej z ustawowych przesłanek uwłaszczenia.

Minister Rozwoju decyzją z dnia [...] września 2020 r., utrzymał w/w decyzję w mocy. Uzasadniając swoje stanowisko organ wyjaśnił, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że przedmiotowy grunt według stanu na dzień 28 lutego 2003r. stanowił i aktualnie nadal stanowi własność osób fizycznych, co oznacza, iż została spełniona jedna z przesłanek wynikająca z art. 37a ust. 1 i 2 ustawy o komercjalizacji. Kwestią sporną pozostaje zaś, czy na przedmiotowym gruncie według stanu na dzień 28 lutego 2003 r. znajdowały się elementy linii kolejowej będące we władaniu PKP w rozumieniu art. 37a ustawy.

W ocenie organu odwoławczego żaden ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie potwierdził, aby na przedmiotowym gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, a PKP w tej dacie miały tę nieruchomość we władaniu. Minister podał, że Wojewoda zasadnie pismem z dnia [...] czerwca 2019 r. wystąpił do skarżącej o przedłożenie dokumentów potwierdzających posiadanie przedmiotowych działek w dacie 28 lutego 2003 r., według stanu na ten sam dzień, wypis z ewidencji środków trwałych wraz z informacją, kiedy znajdujące się na niej urządzenia infrastruktury kolejowej zostały wybudowane. Z uwagi na brak odpowiedzi, pismem z dnia [...] sierpnia 2019 r. Wojewoda ponowił wezwanie i wskazał, że w przypadku braku odpowiedzi zostanie wydana decyzja na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu. Również to pismo pozostało bez odpowiedzi.

W związku z powyższym Minister stwierdził, że wobec braku dowodów wskazujących łączne wystąpienia wszystkich przesłanek z art. 37a ust. 1 i 2 ustawy o komercjalizacji, należy uznać prawidłowość rozstrzygnięcia zawartego w decyzji Wojewody Wielkopolskiego.

Na powyższą decyzję Ministra Rozwoju, PKP [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Powołanym na wstępie wyrokiem z 8 października 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Sąd wskazał, że art. 37 a ust. 1 ustawy o komercjalizacji określa trzy przesłanki, których łączne spełnienie prowadzi do nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntów i uwłaszczenia z tą samą datą PKP, o ile oczywiście nie narusza tego rodzaju zmiana stosunków własnościowych praw osób trzecich. Są to: zlokalizowanie w obszarze nieruchomości na dzień 28 lutego 2003 r. "linii kolejowej", faktyczne władanie wówczas nieruchomością przez PKP i brak przynależnego do niej Skarbowi Państwa, jednostce samorządu terytorialnego lub PKP prawa własności. Sąd zaznaczył, że powołana ustawa nie zawiera własnej definicji linii kolejowej. Definicja linii kolejowej znajdowała się natomiast w obowiązującej w dniu 28 lutego 2003 r. ustawie z 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 96, poz. 591). Ta natomiast w art. 4 pkt 2 definiuje linię kolejową jako "drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty". Sąd zaznaczył, że główne elementy tej definicji odnoszą się do drogi szynowej oraz przyległego do nich pasa gruntu. Z kolei, droga szynowa stanowi budowlę wraz z gruntem, na którym jest usytuowana, składającą się z toru (elementu jezdnego) o konstrukcji szynowej, dostosowaną do ruchu pojazdów kolejowych (§ 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie - Dz. U. Nr 151, poz. 987). Przez przyległy pas gruntu natomiast rozumieć należy pasy gruntu wzdłuż drogi szynowej usytuowane po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do prowadzenia ruchu kolejowego (art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie kolejowym).

Zdaniem Sądu I instancji z powyższych przepisów wynika, że przy regulacji stanu prawnego gruntów w trybie art. 37 a ustawy o komercjalizacji, niezbędne jest ustalenie, jakie konkretne obiekty infrastruktury kolejowej były na nim zlokalizowane w dniu 28 lutego 2003 r., czy ze względu na ich funkcję były one częścią składową określonej linii kolejowej w rozumieniu art. 4 pkt 2 powołanej ustawy, a jeśli tak, jaki był wówczas rzeczywisty przestrzenny zasięg tej linii, tj. czy zajmowała ona całą nieruchomość, czy jej część i gdzie przebiegają granice owego zajęcia.

Sąd podał, że wnioskujące o uwłaszczenie PKP, na potwierdzenie zasadności regulacji stanu prawnego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] przedstawiło wyłącznie wyrys i wypis z rejestru gruntów sporządzony wg stanu na dzień 21 lutego 2019 r., wydruk z księgi wieczystej nr [...], wykaz środków trwałych na działce nr [...], obejmujący rów odwadniający oraz skarpę i podtorze, oświadczenie Dyrektora Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami PKP w X. oraz zastępcy Dyrektora ds. Eksploatacji tegoż Oddziału X. z 3 kwietnia 2019 r., którzy oświadczali, że działka nr [...] w dniu 28 lutego 2003 r. pozostawała w faktycznym władaniu PKP. W ocenie Sądu analiza treści tych dokumentów nie dowodzi, aby w dniu 28 lutego 2003 r. na przedmiotowej działce znajdowała się linia kolejowa oraz w tej dacie pozostawała ona we władaniu skarżącej. Sąd zaznaczył przy tym, że jedyną, niesporną okolicznością, którą można potwierdzić na podstawie zapisów księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości jest to, że w dniu 28 lutego 2003 r. działka ta była własnością osoby fizycznej. Sąd podał, że wszystkie pozostałe dokumenty opracowane zostały według stanu istniejącego na dzień 21 lutego 2019 r., a nie według stanu istniejącego na nieruchomości w dniu 28 lutego 2003 r. W ocenie Sądu, w tej sytuacji nie mogą one zostać uznane za dowód, że na przedmiotowym gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. znajdowała się linia kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, a PKP w tej dacie władały tą nieruchomością. Sąd podkreślił przy tym, że mimo kierowanych do PKP przez organ dwukrotnych wezwań o uzupełnienie w tym zakresie materiału dowodowego (pisma z dnia [...] czerwca 2019 r. i z dnia [...] sierpnia 2019 r.), pozostały one bez odpowiedzi.

Wobec tego Sąd stwierdził, że bazując na tak skromnym materiale dowodowym i biernej postawie inicjatora postępowania, organ nie miał innego wyjścia, jak odmówić potwierdzenia przejścia własności tejże nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa i uwłaszczenia na nich PKP, wobec niewykazania w sposób niebudzący wątpliwości zaistnienia określonych w art. 37 a ustawy o komercjalizacji przesłanek. Sąd podkreślił przy tym, że ze względu na wywłaszczeniowy charakter ww. unormowania, przy jego stosowaniu organy nie mogą opierać się tylko na domniemaniach, czy lakonicznych stwierdzeniach zainteresowanego wynikiem postępowania podmiotu o istnieniu w obszarze danej nieruchomości linii kolejowej, ani też rzekomo "powszechnej wiedzy" o dacie powstania tej linii. Tym bardziej, że trudno w ocenie Sądu uznać, by ta "powszechna wiedza" przekładała się w tym przypadku na możliwość zrekonstruowania stanu zagospodarowania konkretnie działki nr [...] według stanu na dzień 28 lutego 2003 r.

W ocenie Sądu organy administracji podjęły z urzędu wszelkie niezbędne czynności dla wyjaśnienia, czy spełnione zostały przesłanki określone w art. 37a ustawy o komercjalizacji. Przeprowadzona przez organy ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie ma cech dowolności i nie narusza zasad zawartych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Przyjęte przez organy stanowisko zostało należycie uzasadnione poprzez wskazanie dowodów, na których oparły swoje rozstrzygnięcie oraz przyczyn, dla których nie podzieliły podnoszonej przez skarżącą Spółkę argumentacji wraz z wyjaśnieniem podstawy prawnej wydanych decyzji.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła PKP [...], reprezentowana przez adwokata, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ("p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

I. Przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 37a ust. 1 i 2 ustawy o komercjalizacji, poprzez błędne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej, że sporna nieruchomość, tj. działka nr [...] gmina X, obręb [...] stała się przedmiotem użytkowania wieczystego PKP [...], podczas gdy w dniu 28 lutego 2003 r. grunt był zagospodarowany w infrastrukturę techniczną stanowiącą część składową linii kolejowej, PKP [...] władała w/w gruntem i nie przysługiwał on ani Skarbowi Państwa, ani samorządowi terytorialnemu, przy czym jak wynika z art. 336 K.c., władającym jest nie tylko posiadacz samoistny, ale także i ten, kto rzeczą faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny),

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. art. 4 pkt 2 oraz pkt 4 ustawy z 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, w brzmieniu na datę wejścia w życie ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. 25 maja 2003 r. w zw. z § 3 pkt 7 oraz § 61 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie – poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a tym samym nieuwzględnienie okoliczności, że urządzone na tym gruncie elementy w postaci rowu odwadniającego, skarpy, podtorza stanowiły część składową linii kolejowej,

II. Przepisów prawa procesowego, tj.:

1. art. 151 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości, w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.,

2. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 75 § 1 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a., poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji niezastosowanie środków przewidzianych ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku czynności podjętych w granicach sprawy, czego skutkiem było zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie, a także brak rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w sposób wszechstronny i kompletny, w szczególności poprzez:

- nieuwzględnienie faktycznego pozostawania spornej nieruchomości we władaniu PKP [...] w dniu 28 lutego 2003 r. oraz znajdowania się na niej naniesień w postaci rowu odwadniającego, skarpy oraz podtorza jako elementów infrastruktury linii kolejowej;

- nieuwzględnienie, iż działka nr [...] oznaczona została w rejestrze gruntów jako teren kolejowy, a informacja o dacie dokonania takiego oznaczenia powinna się znajdować w Starostwie Powiatowym w W., do którego organ mógł wystąpić "z urzędu":

- niesłuszne przyjęcie, iż moc dowodowa oświadczenia złożonego przez osoby upoważnione do działania w imieniu PKP [...] z dnia 3 kwietnia 2019 r. jest niewystarczająca dla potwierdzenia władania przez skarżącą w dniu 28 lutego 2003 r. działką nr [...] – podczas gdy w aktach sprawy brak kontrdowodu na okoliczność przeciwną, co oznacza, że organ nie wykazał innym przeciwnym dowodem, że PKP nie władało przedmiotową działką we wskazanej dacie,

- nieuwzględnienie, że ewidencja środków trwałych, prowadzona przez skarżącą stanowi księgę podatkową w rozumieniu art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, a co za tym idzie, że wypis z tej ewidencji, mimo iż nieopatrzony datą, stanowi istotny dowód w sprawie,

- nieuwzględnienie okoliczności, że zgodnie z art. 15 ustawy o komercjalizacji, zarządcą linii kolejowych jest spółka PKP [...]., do której – w przypadku powzięcia przez organ wątpliwości co do daty urządzenia na gruncie infrastruktury kolejowej – powinien on wystąpić, czyniąc zadość obowiązkowi rzetelnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie,

co skutkowało dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych i oddaleniem skargi;

3. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego wyroku z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń i nie odniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności brak wyczerpującego merytorycznego ustosunkowania się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania oraz do zarzutu naruszenia art. 37a ustawy o komercjalizacji, co uniemożliwia merytoryczną kontrolę instancyjną postępowania sądowoadministracyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że przedstawiony przez skarżącą materiał dowodowy jest wystarczający do jednoznacznego stwierdzenia, iż na przedmiotowym gruncie była w dniu 28 lutego 2003 r. urządzona infrastruktura linii kolejowej oraz że był on w posiadaniu PKP [...]. Podkreślono, że na potwierdzenie tej okoliczności zostały przedłożone stosowne dowody, w tym m in. oświadczenie z dnia 3 kwietnia 2019 r., wypis z ewidencji środków trwałych oraz wypis z rejestru gruntu, które wskazują, iż na spornej nieruchomości znajduje się rów odwadniający, skarpa i podtorze, stanowiące infrastrukturę kolejową oraz że działka jest terenem kolejowym.

Ponadto, w ocenie skarżącej, organy powinny poczynić ustalenia z urzędu w zakresie tego, od kiedy sporna nieruchomość jest terenem kolejowym.

Podniesiono, że w przedmiotowej sprawie wskazane jest uwzględnienie specyfiki działalności prowadzonej przez PKP tj. transport publiczny i fakt, że grunty będące w posiadaniu spółki zajęte są pod drogi kolejowe w tym linie kolejowe o znaczeniu państwowym, obronnym i pod infrastrukturę kolejową – zgodnie z definicją art. 4 ustawy o transporcie kolejowym.

Skarżąca kasacyjnie wskazała, że w ustawie o komercjalizacji, w przepisach przejściowych brak jest postanowień mówiących o tym, że mienie PKP działającego na podstawie poprzednich przepisów stało się mieniem PKP działającego na podstawie nowo uchwalonych przepisów. Podano, że w art. 2 ust. 2 postanowiono, iż PKP [...] wstępuje we wszystkie stosunki prawne, których podmiotem było PKP, bez względu na charakter tych stosunków, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Skarżąca podkreśliła, że PKP [...] nie utraciła zatem jakichkolwiek składników majątkowych, ponieważ PKP nieustannie pozostaje tą samą osobą prawną. Zmienia się jedynie reżim prawny normujący sposób działania przedsiębiorstwa, a na podstawie ostatniej ustawy zmieniła się także forma prawna PKP, które przestały być przedsiębiorstwem państwowym, a stały się spółką akcyjną.

Podniesiono, że ani organy ani Sąd I instancji nie dokonały analizy charakteru urządzeń urządzonych na przedmiotowym gruncie pod kątem wszystkich wyżej opisanych definicji i przepisów. Podkreślono, że linia kolejowa, o której mowa w art. 37a ustawy o komercjalizacji nie musi być czynna.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wyrażona w tym przepisie zasada oznacza pełne związanie Sądu podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Konkretne, zawarte w skardze kasacyjnej, przyczyny zaskarżenia determinują zakres rozpoznania sprawy, czyli badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego wyroku sądu I instancji.

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny, co do zasady dokonał bowiem właściwej i prawidłowej wykładni przepisów prawa powołanych w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia oraz nie naruszył powołanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania.

W ramach podniesionych zarzutów naruszenia przepisów postępowania zarzucono naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Tak skonstruowany zarzut naruszenia przepisów postępowania nie mógł być skuteczny. Przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) oraz art. 151 p.p.s.a. nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, gdyż są to przepisy ogólne (blankietowe), wynikowe, stanowiące jedynie prawną podstawę orzeczenia oddalającego skargę, uchylającego decyzję lub stwierdzającego bezczynność organu lub przewlekłość postępowania. Wskazanie tych przepisów nie stanowi prawidłowego określenia podstawy skargi kasacyjnej, ponieważ jest podaniem jedynie przepisów regulujących sposób rozstrzygnięcia sprawy. Brak powiązania tego zarzutu przez autora skargi kasacyjnej z naruszeniem innych przepisów, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania przed Sądem Wojewódzkim powoduje, że zarzut ten nie może zostać uznany za dający podstawę uchylenia zaskarżonego wyroku.

Nie było również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

W ramach powyższego zarzutu Spółka wskazała na bezpodstawne nieuwzględnienie przedstawionych przez nią dowodów na okoliczność władztwa nad nieruchomością w dacie 28 lutego 2003 r., przy braku dowodów przeciwnych oraz na brak samodzielnego poszukiwania przez organy dowodów – w celu ustalenia daty urządzenia infrastruktury kolejowej na gruncie objętym wnioskiem.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie uchybił przepisowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. nie stwierdzając w tym zakresie naruszeń o istotnym wpływie na wynik sprawy. W okolicznościach zawisłej sprawy Sąd słusznie przyjął, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek materialnoprawnych określonych w art. 37a ustawy o komercjalizacji w znacznej mierze spoczywać powinien na stronie wnioskującej o uwłaszczenie. PKP [...] będąca następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego PKP powinna mieć najpełniejszą wiedzę w zakresie istniejącej infrastruktury kolejowej oraz jej historii, a przez to realną możliwość wykazania dokumentacji potwierdzającej władztwo nad gruntem i zajęcie go pod infrastrukturę kolejową w dacie istotnej dla wydania decyzji potwierdzającej prawo użytkowania wieczystego. Należy podkreślić, że określone w Kodeksie postępowania administracyjnego obowiązki organu związane z prowadzeniem postępowania administracyjnego nie zwalniają strony ze współdziałania z organem w celu osiągnięcia pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia. Tym bardziej nie można przyjąć, że organ ma prowadzić postępowanie tak długo i skutecznie, aż znajdzie dowody potwierdzające żądanie strony. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się bowiem, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Z treści przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić wniosku, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona, mimo wezwania, środków takich nie przedstawia. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Należy zaznaczyć, że w niniejszej sprawie Spółka, pomimo dwukrotnego wezwania przez organ do uzupełnienia materiału dowodowego, poprzez przestawienie dokumentacji potwierdzającej podnoszone okoliczności władztwa oraz urządzenia linii kolejowej na dzień 28 lutego 2003 r. (pisma Wojewody z dnia [...] czerwca 2019 r. oraz [...] sierpnia 2019 r.) i mając świadomość, że organ wyda decyzję na podstawie zgromadzonych dokumentów oraz, że wątpliwości przedstawione organu mogą zadziałać na jej niekorzyść (o czym poinformowano skarżącą w ww. piśmie Wojewody z dnia [...] sierpnia 2019 r.), zaniechała podjęcia jakichkolwiek działań, które mogłyby wpłynąć na inny kształt decyzji.

Wobec tego należy stwierdzić, że nie ma podstaw do uznania, iż nie uwzględniono faktu pozostawania gruntu we władaniu PKP [...] w dniu 28 lutego 2003 r., skoro okoliczności tej nie można było w sposób pewny potwierdzić. Słusznie oceniły zarówno organy, jak i Sąd I instancji, że wyłącznie oświadczenie pracowników Spółki: Dyrektora Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami PKP w X. oraz Zastępcy Dyrektora ds. Eksploatacji tegoż Oddziału X. z dnia 3 kwietnia 2019r. wskazuje, że objęta wnioskiem działka była w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP. Co prawda, oświadczenie to zostało opatrzone w rygor odpowiedzialności karnej (art. 233 § 1 k.k.), to jednak nie może stanowić wyłącznej podstawy decyzji organu, a do tego w istocie sprowadzałoby się wydanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy decyzji potwierdzającej spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 37 a ust. 1 i 2 ustawy o komercjalizacji, skoro pozostałe przedstawione przez Spółkę dokumenty nie potwierdziły zaistnienia ww. okoliczności. Potwierdzenia takiego nie stanowił bowiem wpis z rejestru gruntów według stanu na dzień 21 lutego 2019 r. oraz wyrys z mapy ewidencyjnej – według stanu na dzień 21 lutego 2019 r. ani wypis z ewidencji środków trwałych Spółki, któremu Spółka niesłusznie usiłuje nadać szczególną moc dowodową, podczas gdy Kodeks postępowania administracyjnego nie przyznaje szczególnego znaczenia dowodowego księgom podatkowym (za jaką należy uznać rejestr środków trwałych). Dowód ten podlega ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Ponadto, nie jest trafny argument, że dla odebrania przedstawionemu oświadczeniu znaczącej mocy dowodowej wymagany jest przeciwdowód. Brak dowodu przeciwnego nie oznacza konieczności uwzględnienia treści oświadczenia jako potwierdzającego fakt władania gruntem. Nie wskazuje to na konieczność uwzględnienia żądania, nawet przy objęciu oświadczenia domniemaniem jego prawdziwości. Podkreślić także trzeba fakt, że oświadczenie to jest lakoniczne i nie wyjaśnia, na podstawie jakich źródeł wiedzy zostało złożone. Uznać zatem należy, że moc dowodowa takiego oświadczenia nie jest wystarczająca do potwierdzenia władania przez skarżącą kasacyjnie w dniu 28 lutego 2003 r. gruntem objętym wnioskiem, zwłaszcza w sytuacji, gdy skutkiem decyzji uwłaszczającej jest wywłaszczenie dotychczasowych właścicieli nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł więc podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z powołanymi w treści zarzutu przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie było możliwe odniesienie się do, powoływanego łącznie z powyższymi przepisami, zarzutu naruszenia art. 135 p.p.s.a. Skarżąca kasacyjnie nie zawarła bowiem w zakresie naruszenia tego przepisu jakiegokolwiek uzasadnienia, co w świetle brzmienia tego przepisu, dyskwalifikowało zarzut jego naruszenia.

Nieskuteczny okazał się również trzeci z zarzutów naruszenia przepisów postępowania, tj. zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.. Podkreślić należy, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Na tej podstawie można kwestionować kompletność elementów uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną. Ewentualna wadliwość argumentacji, bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu, niż wskazany w uzasadnieniu, nie stanowi o naruszeniu przez sąd art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku zawiera wymagane elementy i sporządzone zostało w sposób umożliwiający zapoznanie się ze stanowiskiem Sądu I instancji, co umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd odniósł się do zarzutów skargi zarówno tych, które dotyczyły zarzutów naruszenia przepisów postępowania, jak i tych, które dotyczyły naruszenia art.37 a ustawy o komercjalizacji.

W odniesieniu do zarzutów prawa materialnego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zachodziły podstawy do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji.

Z postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu wynika, że za jego pomocą strona skarżąca kasacyjnie kwestionuje ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego sprawy. Należy w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też dowiedzenia ich wadliwości. Skoro zaś w niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie nie podważyła skutecznie w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania prawidłowości oceny charakteru zagospodarowania nieruchomości, której dotyczył wniosek, ani prawidłowości oceny w zakresie władania tą nieruchomością przez PKP [...], to zarzut naruszenia prawa materialnego na tle kwestionowanych w ramach tego zarzutu ocen i ustaleń w zakresie stanu faktycznego nie mógł odnieść zamierzonego skutku.

Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenia art. 4 pkt 2 oraz pkt 4 ustawy z 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, w brzmieniu na datę wejścia w życie ustawy o komercjalizacji, tj. 25 maja 2003 r. w zw. z § 3 pkt 7 oraz § 61 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie. Naruszenia tych przepisów strona skarżąca kasacyjnie upatruje w ich niezastosowaniu, a w konsekwencji w nieuwzględnieniu okoliczności, że urządzone na przedmiotowym gruncie elementy w postaci rowu odwadniającego, skarpy i podtorza stanowiły część składową linii kolejowej. Niezależnie od tego, że i w ramach tego zarzutu strona skarżąca kasacyjnie podważa w istocie ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego, co już samo w sobie czyni zarzut naruszenia prawa materialnego bezskutecznym, stwierdzić należy, że zarzut ten nie może odnieść skutku również wobec niezasadności naruszenia art. 37a ust. 1 i 2 ustawy o komercjalizacji. Skoro bowiem w sprawie nie podważono skutecznie ustalenia dotyczącego braku podstaw do stwierdzenia, że skarżąca kasacyjnie władała przedmiotowym gruntem w dniu 28 lutego 2003 r., to niedokonanie przez organy i Sąd analizy charakteru urządzeń urządzonych na objętym wnioskiem gruncie, nie mogło wpłynąć na stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowego gruntu oraz stwierdzenia nabycia z tym samym dniem przez stronę skarżącą kasacyjnie prawa użytkowania wieczystego gruntu.

Wobec powyższego należy uznać, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sad Administracyjny na podstawie art.184 p.p.s.a. w zw. z art.182 § 2 i § 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.