Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 635/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 sierpnia 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), w wyniku rozpatrzenia odwołania P. S. (dalej również: skarżący; strona), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta N. (dalej również: Burmistrz; organ I instancji) z dnia 26 maja 2023 r. znak [...] wydaną w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.

Decyzja Kolegium została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, wskazanych w jej uzasadnieniu.

Decyzją z dnia 26 maja 2023 r. Burmistrza Gminy i Miasta N. ustalił P. S. wysokość odpłatności za pobyt babci - G. S. w Domu Pomocy Społecznej w O. . w kwocie [...]zł miesięcznie.

W uzasadnieniu Burmistrz wskazał, że G. S. ponosi odpłatność w wysokości 70% swojego dochodu, tj. [...] zł; średni miesięczny koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w O. . (dalej również: DPS) wynosi natomiast [...] zł, a zatem różnica musi zostać pokryta przez zstępnych. Organ I instancji podał, że G. S. posiada 2 wnuków, którzy są obowiązani do ponoszenia pozostałej części odpłatności, która została im naliczona proporcjonalnie.

Od tej decyzji P. S. wniósł odwołanie w przewidzianym do tego terminie. Skarżący podał, że ze względu na przeszłość i relacje rodzinne nie poczuwa się do pokrywania opłat związanych z pobytem babci w DPS. Ponadto podniósł, że jego sytuacja finansowa jest ciężka.

Kolegium w rozważaniach decyzji z dnia 16 sierpnia 2023 r. wyjaśniło, że kwestie związane z pobytem w domu pomocy społecznej oraz odpłatności za ten pobyt zostały uregulowane zostały w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej: u.p.s.). Zgodnie z przepisem art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Organ II instancji zauważył, że decyzją z dnia 23 marca 2023 r. (oraz zmieniającą tę decyzję decyzją z dnia 19 kwietnia 2023 r.) ustalono opłatę za pobyt G. S. w DPS w O. . w wysokości [...] zł miesięcznie; jednocześnie zobowiązano G. S. do odpłatności w wysokości 70% dochodu, tj. [...] zł miesięcznie. Ponadto wskazał, że z zarządzenia nr [...] Starosty O. z dnia 23 stycznia 2023 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w O. . w 2023 roku - powyższy średni miesięczny koszt utrzymania ustalono w wysokości [...] zł. W konsekwencji pozostaje nieuregulowana kwota za pobyt G. S. w DPS w wysokości [...] zł.

W następnej kolejności organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do przepisu art. 61 ust. 1 w zw. z ust. 2 przywołanej ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są m.in. w kolejności: 1) mieszkaniec domu (nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu); 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi. Ponadto, zgodnie z art. 61 ust. 2e oraz 2f tej ustawy w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

Kolegium stwierdziło, że taka też sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem jak wynika z pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia 18 kwietnia 2023 r. - P. S. nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Ponadto z akt sprawy wynika, że inną osobą zobowiązaną do alimentacji jest brat P. S., a zatem organ I instancji prawidłowo ustalił wysokość odpłatności ponoszonej przez P. S..

Z powyższych przyczyn Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami obowiązującego prawa oraz jest w pełni słuszna i zasadna. Ponadto organ II instancji stwierdził, że podniesione przez skarżącego zarzuty i argumenty należy natomiast uznać za bezzasadne i niemające wpływu na wynik niniejszego postępowania.

W skardze na decyzję odwoławczą P. S., reprezentowany przez pełnomocnika procesowego (adwokata), zarzucił naruszenie:

1. art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, polegającego na tym, że organ przyjął, że P. S. miał z G. S. "trudne relacje rodzinne", w sytuacji gdy P. S. oświadczył, że G. S. wyrzekła się syna i wnuków i nigdy nie utrzymywała z nim kontaktu;

2. art. 64 u.p.s. poprzez potraktowanie katalogu przesłanek wymienionych w tym artykule jako katalogu zamkniętego, w sytuacji gdy w przepisie użyty jest zwrot "w szczególności";

3. art. 107 k.p.a. poprzez niewykazanie faktów, które organ uznał za udowodnione;

4. art. 107 i art. 7 oraz 77 k.p.a. poprzez nieodniesienie się do zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także nieodniesienie się do stawianych przez P. S. zarzutów;

5. art. 61 ust. 2 u.p.s. poprzez nieprawidłowe wyliczenie dochodu na osobę, co skutkowało nieprawidłowym wyliczeniem wysokości opłaty;

6. art. 64 ust. 7 u.p.s. poprzez nieuwzględnienie rażących naruszeń przez G. S. obowiązków alimentacyjnych i innych obowiązków rodzinnych względem P. S.;

7. art. 7 k.p.a. poprzez niezastosowanie i nieodniesienie się w decyzji do zasad słuszności, w kontekście ustalonego stanu faktycznego, tj. zachowania G. S. wobec P. S.;

8. art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez pominięcie faktu, że w stosunku do brata P. S. decyzją wydaną w sprawie znak [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego przekazało organowi I instancji do ponownego rozpoznania sprawę zwolnienia go od opłaty, wskazując m.in. na lapidarne uzasadnienie niespełniające wymagań określonych w art. 107 k.p.a., a także nieodniesienie się do kwestii podnoszonych relacji rodzinnych.

Skarżący stwierdził, że powyższe naruszenia skutkowały wydaniem błędnej decyzji utrzymującej w mocy nieprawidłową decyzję organu I instancji. Dodatkowo wniósł o przeprowadzenie dowodu z załączonego do skargi oświadczenia A. S. z dnia 8 września 2023 r. na okoliczność nieutrzymywania kontaktu z G. S. i rażących naruszeń przez G. S. obowiązków alimentacyjnych i innych obowiązków rodzinnych względem P. S..

Formułując takie zarzuty, strona wniosła o "skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania".

W uzasadnieniu skarżący w pierwszej kolejności zwrócił uwagę na fakt, że Kolegium nie odniosło się w sposób merytoryczny do zarzutów stawianych przez stronę w odwołaniu ani do załączonych dokumentów. Organ I instancji błędnie ustalił, a Kolegium nie zweryfikowało kwestii dotyczących relacji P. S. z G. S.. Burmistrz stwierdził, że P. S. miał ze swoją babką trudne relacje, w sytuacji gdy należy uznać, że relacji nie było żadnych z uwagi na wyrzeknięcie się przez G. S. swojej rodziny. Dlatego organ powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe w kierunku ustalenia charakteru i stopnia naruszeń dokonanych przez G. S. wobec swojego wnuka, aby móc ocenić, czy skarżącego należy zwolnić w całości czy w części od ponoszenia opłaty.

Strona podniosła, że z uwagi na "krótkie, ale nie lapidarne" uzasadnienie decyzji przez Kolegium nie sposób ustalić, jakie fakty organ odwoławczy przyjął za udowodnione, a także jakie fakty stały u podstawy wydanej decyzji. Argumentowała również, że obie zaskarżone decyzje nie odpowiadały zasadom słuszności wyrażonym w art. 7 k.p.a., jak i zasadom określonym w art. 2 i 3 u.p.s. Okoliczność podnoszona przez P. S. dotycząca braku relacji z G. S., a także fakt wyrzeczenia się przez nią rodziny, nieutrzymywanie jakiegokolwiek kontaktu, w tym nieuczestniczenie w uroczystościach rodzinnych jak chociażby ślub P. S., powinny zostać ocenione przez organy przez pryzmat art. 64 ust. 7 u.p.s., skutkując zwolnieniem skarżącego od opłaty.

Na koniec skarżący wskazał, że drugą osobą zobowiązaną do opłacania pobytu G. S. w DPS jest brat skarżącego - P. S.. Brat skarżącego "jest w identycznej sytuacji z babką G. S. - tj. całkowity brak jakiejkolwiek relacji i takie same zaniedbania relacji rodzinnych", a Kolegium w innym składzie przychyliło się do jego odwołania i "skierowało sprawę do ponownego rozpoznania".

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 6 października 2025 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs(4) ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) - dalej: u.COVID-19. O powyższym strony zostały zawiadomione pismami z dnia 10 października 2023 r.

W piśmie procesowym, które wpłynęło do akt 14 listopada 2023 r., już po wydaniu wyroku w niniejszej sprawie, pełnomocnik skarżącego ustosunkował się do odpowiedzi organu na skargę, formułując również kolejny wniosek dowodowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie rozważań należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs(4) ust. 1 u.COVID-19 (aktualnie: Dz.U. z 2023 r., poz. 1327 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 6 października 2023 r. w tym przedmiocie.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta N. z dnia 26 maja 2023 r. w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.

Zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego.

Omówienie zasadniczych motywów rozstrzygnięcia Sąd poprzedza uwagą dotyczącą wniosków dowodowych formułowanych przez pełnomocnika strony skarżącej. Co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, ponieważ kontrola legalności oparta jest na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżony akt (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Wyjątek stanowi sytuacja uregulowana w art. 106 § 3 p.p.s.a., który uprawnia sąd administracyjny do przeprowadzenia dowodu uzupełniającego, ale jedynie z dokumentów i jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużania postępowania w sprawie. Z kolei niezbędne jest przeprowadzenie dowodu z dokumentu, jeżeli bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości, a więc w przypadku, gdy taki dowód będzie pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Postępowanie sądowe nie służy bowiem ponownemu przeprowadzeniu postępowania dowodowego, czy też jego uzupełnianiu, a jedynie, na zasadzie wyjątku wynikającego z art. 106 § 3 p.p.s.a., dopuszczalne jest dokonywanie przez sąd administracyjny samodzielnych ustaleń faktycznych w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do dokonania kontroli działania administracji (por. wyroki NSA z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 262/17 i II OSK 660/17 oraz 22 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 1474/17 - dostępne w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Akta sprawy pozwalały na jej rozstrzygnięcie w granicach kontroli wykonywanej przez sąd administracyjny. Nie zachodziła żadna przeszkoda do rozpoznania sprawy, której usunięcie wymagałoby uprzedniego przeprowadzenia dowodu uzupełniającego w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. Analiza i ocena prawna okoliczności niniejszej sprawy nastąpiła na gruncie faktów znajdujących odzwierciedlenie [ewentualnie pominiętych przez organ] w aktach tejże sprawy (por. np. orzecznictwo powołane w wyroku NSA z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 2678/21, dostępnym jw.).

Przechodząc do merytorycznych rozważań, Sąd wyjaśnia, że materialną podstawę wydania decyzji stanowiły przepisy art. 60, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2e, 2f i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.). Zgodnie z art. 60 ust. 1 tej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3.

W art. 61 ust. 1 u.p.s. przewidziano z kolei, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Z art. 61 ust. 2 u.p.s. wynika zaś, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Według art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Natomiast zgodnie z art. 61 ust. 2e, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Przy czym wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (art. 61 ust. 2f).

W przepisie art. 64 u.p.s. przewidziano zaś, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Należy zauważyć, że jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1620/22 (dostępnym jw.), w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane, zawarcia umowy w przedmiocie wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ustala organ gminy w decyzji administracyjnej. W tym zakresie należy jednak rozróżnić dwie sytuacje. Pierwszą – uregulowaną w art. 61 ust. 2d u.p.s. – gdy osoby zobowiązane odmawiają zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, ale godzą się na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takim przypadku wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala się z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Natomiast druga sytuacja – do której nawiązuje art. 61 ust. 2e u.p.s. – wiąże się z odmową zawarcia umowy, wskazanej w art. 103 ust. 2, a także z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takich okolicznościach, wysokość opłaty obciążającej zobowiązanego stanowi różnica między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Proporcjonalny podział opłaty, o którym mowa w art. 61 ust. 2f u.p.s., dotyczy tylko sytuacji, w której nastąpiła odmowa zwarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Ol 68/23, dostępny jw.).

Ponadto, strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość (patrz np. wyroki NSA z dnia 19 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1864/21 i 19 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1865/21, dostępne jw.).

Jak wynika z przywołanych przepisów, w sytuacjach określonych w art. 61 ust. 2d i 2e oraz art. 64 u.p.s. podstawowe znaczenie ma kwestia wyrażenia zgody przez osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Mając na uwadze przywołane przepisy prawa materialnego, należy stwierdzić, że w sprawie miało miejsce naruszenie przez Kolegium przepisów art. 7 (zasada prawdy obiektywnej), art. 8 (zasada wzbudzania zaufania do władzy publicznej), art. 9 (zasada informowania) oraz szczegółowych przepisów dotyczących ustalania i rozpatrywania materiału dowodowego, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., który stawia określone wymagania uzasadnieniu decyzji administracyjnej.

Organ, pomimo przywołania przepisów ustawy stanowiących podstawę rozstrzygnięcia i wskazania na stwierdzoną w postępowaniu przed organem I instancji odmowę wyrażenia przez skarżącego zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nie odniósł się do wszystkich istotnych okoliczności sprawy ani do wszystkich przepisów, z perspektywy których powinien ocenić stan faktyczny. Przede wszystkim nie rozważył wnikliwie zarzutów zawartych w odwołaniu i nie wypowiedział się dostatecznie szczegółowo wobec okoliczności podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego. To wszystko składa się na brak wyczerpującego rozpatrzenia całokształtu okoliczności sprawy i materiału procesowego.

Tymczasem rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest co do zasady takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Zgodnie bowiem z zasadą dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) każda sprawa administracyjna, jeżeli zawiśnie przed organem drugiej instancji na skutek wniesienia przez stronę środka zaskarżenia, wymaga przede wszystkim ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Zasada ta jest zrealizowana wtedy, gdy rozstrzygnięcia obu organów zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez nie postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone, czyli postępowania merytorycznego w zakresie ustalenia stanu faktycznego, zebrania i oceny dowodów, przeanalizowania wszystkich argumentów i żądań strony oraz poczynienia rozważań prawnych stosownych dla rozstrzygnięcia, a wszystko to powinno znaleźć dodatkowo odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (patrz np. wyrok NSA z dnia 30 października 2019 r. sygn. akt II OSK 3040/17, dostępny jw. - i powołane tam orzecznictwo). Organ odwoławczy ustala zatem samodzielnie stan faktyczny sprawy, jakkolwiek zasadniczo opiera się dowodach i materiale procesowym zgromadzonym przez organ pierwszej instancji. Z zasady ponownego rozpatrywania sprawy wynika, że organ odwoławczy, jeżeli uzna to za konieczne, powinien również przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe na podstawie art. 136 k.p.a., na warunkach (i przy ograniczeniach) określonych w tym przepisie.

W odwołaniu P. S. zawarł różne żądania – od całkowitego zwolnienia go z odpłatności na podstawie okoliczności wskazanych w tym odwołaniu i oświadczeniu z dnia 17 kwietnia 2023 r. po obniżenie ustalonej kwoty odpłatności. Poza tym wytknął organowi I instancji konkretne błędy w ustaleniu stanu faktycznego, w tym pominięcie okoliczności wskazanej w "art. 64 pkt 7)" u.p.s., jak i błędną ocenę powyższego oświadczenia oraz postawy skarżącego w postępowaniu administracyjnym. Nadto w uzasadnieniu przedstawił dalsze argumenty, w tym osobiste, dotyczące kwestii wywiadu środowiskowego. Wskazał również na pogorszenie stanu zdrowia i związane z tym wydatki na leczenie – już poniesione (powołał się na załączniki do odwołania), jak i spodziewane. Podniósł również inne okoliczności dotyczące stanu relacji z osobą, za której pobyt w DPS miał ponosić opłatę.

W takich warunkach niewątpliwie Kolegium powinno odnieść się do wszystkich żądań, argumentów i okoliczności podnoszonych przez stronę, mając na uwadze tak przepisy zawarte w art. 60 i art. 61, jak i art. 64 u.p.s. Kwestia zwolnienia skarżącego z odpłatności w ogóle nie wybrzmiała w uzasadnieniu decyzji odwoławczej. Niewystarczające jest stwierdzenie przez organ II instancji, że podniesione przez skarżącego zarzuty i argumenty należy uznać za bezzasadne i niemające wpływu na wynik niniejszego postępowania. Jak można domniemywać, takie stanowisko organu odwoławczego wynika z ustalenia, że skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Zagadnienie to powinno jednak zostać odpowiednio rozważone i omówione, z uwzględnieniem treści odwołania.

Poza tym należy mieć na uwadze, że Kolegium wskazało, iż inną osobą zobowiązaną do alimentacji względem tej samej osoby przebywającej w DPS jest brat P. S.. Natomiast w skardze strona wskazała, że drugą osobą zobowiązaną do opłacania pobytu G. S. w DPS jest jego brat P. S., który znajduje się "w identycznej sytuacji z babką G. S.", a Kolegium w innym składzie przychyliło się do jego odwołania i "skierowało sprawę do ponownego rozpoznania". Skoro występowały dwie osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty za pobyt w DPS, to organ odwoławczy tym bardziej powinien był wnikliwie odnieść się do całokształtu okoliczności sprawy, realizując zasadę zaufania do organów władzy publicznej.

W konsekwencji powyższego Sąd uznał, że stwierdzone po stronie organu II instancji uchybienia natury procesowej mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro wskazują na brak wszechstronnego rozpatrzenia wszystkich okoliczności sprawy. Sąd tego w zastępstwie organów administracji czynić zaś nie może. Kolegium powinno zatem ponownie przeprowadzić postępowanie odwoławcze, uwzględniając wskazania wynikające z niniejszego uzasadnienia. Wtedy też organ odwoławczy wnikliwie odniesienie się do argumentów i okoliczności podnoszonych przez skarżącego w postępowaniu administracyjnym. Następnie rozstrzygnie, czy zachodzą podstawy do merytorycznego rozpatrzenia sprawy w drugiej instancji.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.