Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 370/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 232-239
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 7  ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
article: art. 97  par. 1  pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c,  art. 152 i 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi K. W., T. Z. i W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w zakresie pkt III; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz K. W., T. Z. i W. Z. solidarnie kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny

1. Prezydent W. decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w pkt III odmówił ustanowienia na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.) na rzecz K. W., W. Z. i T. Z. (dalej powoływani jako skarżący) prawa użytkowania wieczystego gruntu oznaczonego katastralnie jako działka nr [...] (obręb [...]) z uwagi na uprzednie przekazanie gruntu w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej - [...].

2. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania skarżących od pkt III powyższej decyzji, decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy orzeczenie organu pierwszej instancji. Kolegium uznało, że okoliczność oddania przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste spółce [..]. uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku w trybie art. 7 powołanego dekretu. Organ nie może bowiem naruszyć uprawnień użytkownika wieczystego oraz istoty tego prawa. W związku z czym skuteczne rozdysponowanie nieruchomością na rzecz osób trzecich może być podstawą odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego w trybie dekretu. Decyzja bowiem ustanawiająca w takiej sytuacji prawo użytkowania wieczystego do gruntu, który jest już takim prawem obciążony, lecz na rzecz innego podmiotu byłaby z mocy art. 156 § 1 pkt 5 Kpa nieważna jako niewykonalna. Ponadto organ powołał się na stanowisko wyrażone w orzecznictwie (m.in. wyroki WSA z dnia 31 sierpnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 271/09, z dnia 19 sierpnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1057/10, dostępne w bazie - orzeczenia.nsa.gov.pl).

3. Skarżący wnieśli na powyższą decyzję Kolegium, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie następujących przepisów prawa materialnego:

- art. 7 ust. 1 i 2 dekretu [...] poprzez jego błędną wykładnię skutkującą odmową przyznania prawa użytkowania wieczystego pomimo łącznego spełnienia przesłanek koniecznych do wydania pozytywnej decyzji,

- naruszenie art. 232 Kc poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji wadliwe przyjęcie, że użytkowanie wieczyste ustanowione na rzecz osoby trzeciej – [...] korzysta z większej ochrony niż realizacja roszczenia dekretowego,

- naruszenie art. 2 i art. 7 Konstytucji RP poprzez nie podjęcie działań mających na celu przywrócenie stanu zgodnego z prawem,

Ponadto w skardze zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy tj. art. 6 i art. 7 Kpa oraz art. 107 § 3 Kpa w zw. z art. 7, art. 11 i art. 140 Kpa.

W związku z powyższym skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji w zakresie pkt. III. Ponadto wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania.

4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

5. Uczestnicy postępowania [...] (dawniej [...]) oraz W. wnieśli o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

6. Skarga jest uzasadniona, chociaż nie wszystkie zarzuty w niej podniesione zasługują na uwzględnienie. Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej Ppsa).

7. Należy się zgodzić ze stanowiskiem organu, że skutkiem ustanowienia na nieruchomości dekretowej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej jest brak podstaw do ustanowienia tego prawa na rzecz byłego właściciela bądź jego następców prawnych. Wprawdzie ta negatywna przesłanka odmowy uwzględnienia wniosku nie wynika wprost z dekretu, jednakże w sytuacji, gdy w chwili orzekania grunt został oddany w użytkowanie wieczyste niemożliwe jest zastosowanie art. 232-239 Kc, czyli ustalenie treści prawa użytkowania wieczystego. Grunt oddany w użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej, która jest właścicielem budynków na gruncie, w sposób oczywisty uniemożliwia ustanowienie kolejnego prawa użytkowania wieczystego. Spełnienie przesłanki przewidzianej w art. 7 ust. 2 dekretu w postaci zgodności korzystania z gruntu z jego przeznaczeniem według planu zagospodarowania przestrzennego nie umożliwia automatycznie - w każdym przypadku - ustanowienia na rzecz następców prawnych dawnych właścicieli prawa użytkowania wieczystego. Rozstrzygając o zasadności wniosku dekretowego organ musiał bowiem zbadać, czy stan prawny gruntu i znajdującego się na nim budynku pozwala na wydanie decyzji o ustanowieniu użytkowania wieczystego gruntu oraz umożliwia jej późniejsze wykonanie. W przedmiotowej sprawie nie można zatem mówić o naruszeniu art. 7 ust. 1 i 2 powołanego dekretu.

8. Sąd Administracyjny ma świadomość szczególnie złożonej i skomplikowanej sytuacji w sprawach dotyczących realizacji roszczeń do nieruchomości [...], które w istocie powinny zostać załatwione kilkadziesiąt lat temu. Nie może ujść uwadze Sądu, że poprzedni właściciele i ich następcy prawni oczekują przez kilkadziesiąt lat na realizację zagwarantowanych im praw. Ta ekspektatywa nabycia prawa użytkowania wieczystego w trybie dekretu, jest obecnie w pełni chroniona na mocy art. 21 Konstytucji RP. Z drugiej jednak strony naprawiając dawne szkody nie można jednocześnie kreować nowych szkód podmiotom, które nie miały żadnego związku z wydaniem niezgodnych z prawem orzeczeń. Na ten kontekst wskazuje w szczególności orzecznictwo Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu w wyrokach Pincová i Pinc przeciwko Republice Czeskiej, nr 36548/97, ECHR 2002-VIII; Raicu przeciwko Rumunii, nr 28104/03, 19 października 2006 r., Păduraru przeciwko Rumunii, nr 63252/00, ECHR 2005-XII.

9. W sytuacji konfliktu pomiędzy prawami osób dochodzących praw z dekretu [...] a prawami osób aktualnie dysponujących nieruchomością, konieczne jest dokonanie oceny na ile i w jakim okresie czasu istnienie tego "nowego prawa" uniemożliwia realizację praw dekretowych. W każdej takiej sytuacji niezbędne jest indywidualne rozważenie, czy taka przeszkoda trwale uniemożliwia uwzględnienie wniosku dekretowego. W przedmiotowej sprawie organy w ogóle takiej oceny nie dokonały. Kolegium nie wzięło pod uwagę tego, że prawo użytkowania wieczystego ustanowione na spornej nieruchomości wygasa z dniem [...]. Tym samym zgodnie z art. 236 § 2 Kc w dniu wydania zaskarżonej decyzji otwarty był już 5 letni okres, w którym konieczne jest rozstrzygnięcie czy prawnie dopuszczalne będzie przedłużenie prawa użytkowania wieczystego.

10. Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy więc od odpowiedzi na pytanie czy dopuszczalne jest trwałe pozbawienie praw osób skrzywdzonych przez Państwo (dekretowiczów) i definitywne pozbawienie możliwości rewindykacji nieruchomości z tego powodu, że do [...] r. nieruchomość jest obciążona prawem użytkowania wieczystego na rzecz [...]. Zdaniem Sądu w demokratycznym państwie prawa taka decyzja organów jest w sposób oczywisty sprzeczna z art. 2 Konstytucji RP. Organom obu instancji zabrakło w ogóle refleksji na temat tego, że przeszkoda dla rozpatrzenia wniosku dekretowego w przedmiotowej sprawie, może mieć charakter przejściowy, a zagadnieniem od którego zależy rozstrzygnięcie sprawy jest kwestia ostatecznego rozstrzygnięcia przedłużenia prawa użytkowania wieczystego. W omawianej sprawie nie bez znaczenia jest również to, że w odniesieniu do sąsiedniej działki nr [..] termin prawa użytkowania wieczystego nie został przedłożony właśnie z uwagi na prawa skarżących.

11. Organy powinny były w przedmiotowej sprawie wstrzymać się z wydaniem decyzji i zawiesić postępowanie co najmniej do [...] r., czyli do daty kiedy stanie się wiadomym czy prawo użytkowania wieczystego będzie istnieć dalej. Tym samym zdaniem Sądu został naruszony art. 97 § 1 pkt 4 Kpa w zw. z art. 236 § 2 Kc oraz art. 2 Konstytucji RP.

12. W ponownym postępowaniu organ zawiesi postępowanie dekretowe do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii ewentualnego przedłużenia prawa użytkowania wieczystego na spornej działce.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 Ppsa, orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów między stronami orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.