Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1117/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6196 Funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu i Biura Ochrony Rządu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, 145 par. 1, 134 par. 1, 200, 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 230 ust. 6, 240 ust. 1 i 6, 234 ust. 2 pkt 7,
journal: Dz.U. 2021 poz 575
law: Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r.o Służbie Ochrony Państwa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Asesor WSA Lucyna Staniszewska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2024 r. sprawy ze skargi Z. A. na postanowienie Komendanta Służby Ochrony Państwa z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Komendanta Służby Ochrony Państwa na rzecz Z. A. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Komendanta Służby Ochrony Państwa (dalej: ,,Organ’’, ,,Komendant SOP’’) z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wobec [...]. SOP Z. A. (dalej: ,,Skarżący’’) wydane na podstawie art. 235 ust. 4 w zw. z art. 235 ust. 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Służbie Ochrony Państwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 66 z późn. zm.).

II. Zaskarżone postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

1. W dniu [...] października 2021 r. Komendant Służby Ochrony Państwa wydał orzeczenie nr [...] o uznaniu [...]. SOP Z. A. winnym zarzucanego czynu i wymierzeniu kary dyscyplinarnej upomnienia. Organ uznał za doręczone to orzeczenie obrońcy obwinionego w dniu [...] listopada 2021 r.

Dnia [...] listopada 2021 r. radca prawny B. S. działająca z substytucji adwokat A. P. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej orzeczeniem Nr [...] z dnia [...] października 2021 r. wskazując jako datę doręczenia orzeczenia datę 22 listopada 2021 r.

Komendant Służby Ochrony Państwa postanowieniem nr [...] z dnia [...] grudnia 2021 r., na podstawie art. 235 ust. 4 w zw. z art. 235 ust. 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Służbie Ochrony Państwa (Dz. U. z 2021 r. poz. 575 i 1728) odmówił przyjęcia wniosku Z. A. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej orzeczenia Komendanta Służby Ochrony Państwa nr [...] z dnia [...] października 2021 r. wydanego w postępowaniu dyscyplinarnym.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...] października 2021 r. wydał orzeczenie nr [...], które zostało przesłane za zwrotnym potwierdzeniem odbioru za pośrednictwem operatora pocztowego do obwinionego oraz ustanowionego w sprawie obrońcy adw. A. P. na adres ul. T. lok. [...],[...] W. Powodem zwrotu był brak podjęcia dwukrotnie awizowanej przesyłki. Z adnotacji zamieszczonej na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wynika, iż wobec niemożliwości doręczenia w dniu 29 października 2021 r. przesyłkę pozostawiono na okres 14 dni do dyspozycji adresata w placówce pocztowej W [...]. Zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki wraz z informacją o możliwości jej odbioru umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata. Z powodu niepodjęcia w terminie 7 dni, przesyłkę awizowano powtórnie w dniu 8 listopada 2021 r. W dniu 15 listopada 2021 r. podjęto decyzję o zwróceniu przesyłki do nadawcy z uwagi na nieodebranie awizowanej przesyłki. Organ wskazał, że w dniu 22 listopada 2021 r. upłynął termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Tymczasem, w dniu [...] grudnia 2021 r. do Komendanta Służby Ochrony Państwa wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nadany w placówce pocztowej w dniu 29 listopada 2021 r. Wniosek ten został złożony przez r. pr. B. S. działającą z substytucji obrońcy adw. A. P. Komendant SOP w postanowieniu o odmowie przyjęcia wniosku Z. A. o ponowne rozpatrzenie sprawy podał, że zgodnie z art. 230 ust. 6 ustawy o SOP orzeczenia, postanowienia, zawiadomienia i inne pisma wydane w toku postępowania dyscyplinarnego doręcza się obwinionemu oraz obrońcy, jeżeli został ustanowiony. W przypadku doręczenia obwinionemu i obrońcy w różnych terminach pisma, od którego przysługuje odwołanie lub zażalenie, termin na złożenie odwołania lub zażalenia liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej. Organ uznał orzeczenie Komendanta Służby Ochrony Państwa nr [...] z dnia [...] października 2021 r. za doręczone obrońcy obwinionego w dniu 15 listopada 2021 r.

Na postanowienie to skargę złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik Z. A. wnosząc o jego uchylenie zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 240 ust. 1 ustawy o SOP w związku z art. 140 k.p.k. poprzez błędną jego wykładnię. Pełnomocnik wskazał, iż organ przyjął, że skuteczne doręczenie orzeczenia nr [...] z dnia [...] października 2021 r. wydanego przez Komendanta Służby Ochrony Państwa nastąpiło w dniu 15 listopada 2021 r. Data ta wynika z przyjęcia tzw. fikcji doręczenia przedmiotowego orzeczenia pełnomocnikowi obwinionego - adwokat A. P. Pełnomocnik wskazał, że o wysłaniu przesyłki zawierającej orzeczenie pełnomocnik nie miała wiedzy. Natomiast orzeczenie obwiniony odebrał w dniu 23 listopada 2021 r., w dniu 29 listopada 2021 r. radca prawny B. S., działając z substytucji adwokat A. P., nadała w placówce pocztowej odwołanie o orzeczenia. Licząc termin od dnia 23 listopada 2021 r. - daty doręczenia orzeczenia obwinionemu odwołanie zostało złożone w terminie.

Wyrokiem z dnia 23 września 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 266/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę jednakże z powodów innych niż podniesiono w skardze. Sąd podkreślił w uzasadnieniu wyroku, że z akt sprawy nadesłanych przez organ jednoznacznie wynikało, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] listopada 2021 r. wniesiony przez radcę prawnego od orzeczenia dyscyplinarnego Komendanta SOP nr [...] z dnia [...] października 2021 r., nie zawiera podpisu pełnomocnika (obrońcy). W ocenie Sądu ten brak formalny wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został dostrzeżony przez Komendanta Służby Ochrony Państwa, a w konsekwencji organ nie wezwał radcy prawnego składającego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do uzupełnienia tego istotnego braku formalnego (art. 120 k.p.k.). WSA podkreślił, że z tej tylko przyczyny, wobec stwierdzonego uchybienia przez organ przepisom postępowania, tj. art.120 k.p.k. w zw. z art. 428 § 1 i art. 119 § 1 pkt 4 k.p.k., konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia o odmowie przyjęcia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd polecił aby organ ponownie rozpoznając sprawę wezwał radcę prawnego, który złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, do jego podpisania, stosownie do art. 120 k.p.k.. Nadto, zobowiązał Organ do dokonania oceny, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony przez radcę prawnego posiadającego stosowne pełnomocnictwo.

Niezależnie od powyższego, Sąd wskazał, że z akt postępowania przedłożonych przez organ nie wynika na jakiej podstawie organ kierując przesyłkę zawierającą orzeczenie dyscyplinarne nr [...] z dnia [...] października 2021 r. do obrońcy, tj. adw. A. P. skierował tę przesyłkę na adres: ul. T. [...] lok. [...], [...] W. i w konsekwencji uznał ją za skutecznie doręczoną na ten adres w trybie doręczenia zastępczego. Z akt postępowania nadesłanych przez organ do Sądu wynika, że obrońca podawał adres: Al. N. [...], W. Sąd podkreślił, że kwestia skierowania do obrońcy przesyłki (zawierającej orzeczenie dyscyplinarne) na właściwy adres ma istotne znaczenie dla stwierdzenia skuteczności doręczenia przesyłki w trybie zastępczym (art. 133 k.p.k.). Także tę okoliczność organ winien wziąć pod uwagę ponownie rozpoznając sprawę, w przypadku uzupełnienia przez radcę prawnego braku formalnego w postaci podpisu pod wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

2. Komendant Służby Ochrony Państwa postanowieniem z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] ponownie odmówił przyjęcia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wobec [...]. SOP Z. A. (dalej: ,,Skarżący’’) działając na podstawie art. 235 ust. 4 w zw. z art. 235 ust. 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Służbie Ochrony Państwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 66 z późn. zm.).

W uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, że ponownie rozpatrując sprawę w dniu 9 lutego 2023 r. organ wystąpił pismem do radcy prawnego B. S. z wezwaniem do usunięcia w terminie 7 dni braku formalnego poprzez podpisanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz wezwał ją do przesłania oryginału pełnomocnictwa substytucyjnego. W dniu [...] lutego 2023 r. do Służby Ochrony Państwa wpłynął podpisany wniosek z dnia [...] listopada 2021 r. wraz z pełnomocnictwem substytucyjnym upoważniającym radcę prawnego B. S. do zastępowania adw. A. P. jako pełnomocnika Z. A. w sprawie [...].

Organ uznał sprawę za dostatecznie wyjaśnioną i wskazał, że zgodnie z art. 230 ust. 6 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Służbie Ochrony Państwa orzeczenia, postanowienia, zawiadomienia i inne pisma wydane w toku postępowania dyscyplinarnego doręcza się obwinionemu oraz obrońcy, jeżeli został ustanowiony. W przypadku doręczenia obwinionemu i obrońcy w różnych terminach pisma, od którego przysługuje odwołanie lub zażalenie, termin na złożenie odwołania lub zażalenia liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej. Zgodnie z art. 235 ust. 3 wskazanej ustawy Komendant SOP odmawia przyjęcia odwołania, w drodze postanowienia, jeżeli zostało wniesione po terminie lub przez osobę nieuprawnioną albo jest niedopuszczalne. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 133 ust. 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego jeżeli doręczenia nie można dokonać w sposób wskazany w art. 132 wskazanej ustawy, pismo przesłane za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe pozostawia się w najbliższej placówce pocztowej tego operatora pocztowego, a przesłane w inny sposób w najbliższej jednostce Policji albo we właściwym urzędzie gminy. Paragraf 2 przedmiotowego przepisu stanowi, iż o pozostawieniu pisma w myśl § 1 doręczający umieszcza zawiadomienie w skrzynce do doręczania korespondencji bądź na drzwiach mieszkania adresata lub w innym widocznym miejscu ze wskazaniem, gdzie i kiedy pismo pozostawiono oraz że należy je odebrać w ciągu 7 dni; w razie bezskutecznego upływu tego terminie, należy czynność zawiadomienia powtórzyć jeden raz. W razie dokonania tych czynności pismo uznaje się za doręczone.

Organ wskazał, że podniesiona przez Sąd kwestia skierowania do obrońcy przesyłki na stosowny adres, co ma istotne znaczenie dla stwierdzenia skuteczności doręczenia przesyłki w trybie zastępczym (art. 133 k.p.k.) miała swoje uzasadnienie w treści protokołu zapoznania obwinionego/obrońcy z aktami postępowania dyscyplinarnego z dnia [...] października 2021 r. (k. 129 verte). W części protokołu - Oświadczenia i wnioski uczestników czynności - odnotowano, iż pani B. S. działająca z substytucji pani A. S. zmienia adres do korespondencji na następujący: ul. T. [...] m. [...], [...] W.

W związku z powyższym korespondencja przesyłana po 5 października 2021 r. była kierowana na wskazany adres. Do akt sprawy dołączono ponadto oryginał pełnomocnictwa substytucyjnego wystawionego przez adw. A. P.

Zatem Orzeczenie Komendanta Służby Ochrony Państwa nr [...] z dnia [...] października 2021 r. uznano za doręczone obrońcy obwinionego w dniu 15 listopada 2021 r. Co za tym idzie, termin na wniesienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy minął w dniu 22 listopada 2021 r. Wobec powyższego działająca z substytucji r. pr. B. S. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy po upływie terminu zawitego. Orzeczenie Komendanta Służby Ochrony Państwa nr [...] z dnia [...] października 2021 r. stało się prawomocne z upływem terminu do wniesienia odwołania, o czym stanowi art. 239 ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Służbie Ochrony Państwa.

III. 1. Dnia 24 kwietnia 2023 r. (data wpływu do Organu 4 maja 2023 r.) pełnomocnik Skarżącego B. S. wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Komendanta Służby Ochrony Państwa z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 240 ust. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Służbie Ochrony Państwa (Dz. U. z 2021 r., poz. 575) w związku z art. 140 k.p.k. poprzez błędną jego wykładnię.

W uzasadnieniu Skarżący zastępowany przez pełnomocnika podniósł, że Organ wadliwie przyjął, że skuteczne doręczenie orzeczenia nr [...] z dnia [...] października 2021 r. wydanego przez Komendanta Służby Ochrony Państwa nastąpiło w dniu 15 listopada 2021 r. Data ta wynika z przyjęcia tzw. fikcji doręczenia przedmiotowego orzeczenia pełnomocnikowi obwinionego adwokat A. P. Tymczasem o wysłaniu przesyłki zawierającej orzeczenie pełnomocnik nie miała wiedzy. Orzeczenie obwiniony odebrał w dniu 23 listopada 2021 roku a w dniu 29 listopada radca prawny B. S., działając z substytucji adwokat A. P., nadała w placówce pocztowej odwołanie o orzeczenia dyscyplinarnego nr [...]. Licząc termin od dnia 23 listopada 2021 r. daty doręczenia orzeczenia obwinionemu odwołanie zostało złożone w terminie. Skarżący zauważył, że zgodnie z art. 140 k.p.k. orzeczenia doręcza się również obrońcy, przepis ten wskazuje na zasadę doręczania obwinionemu i również obrońcy. W przypadku, kiedy doręczenie orzeczenia podlegającego zaskarżeniu nastąpi w różnych terminach obwinionemu i obrońcy, zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2020 r. (sygn. akt I KZ 29/20) termin do wniesienia środka zaskarżenia należy liczyć od daty późniejszego z dokonanych doręczeń, a nie dla każdego oddzielnie. Zasadę tę stosuje się odpowiednio w postepowaniu dyscyplinarnym.

Nadto, pełnomocnik przypomniał, że przedmiotowa sprawa była już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 23 września 2022 roku (sygn. akt II SA/Wa 266/22) uchylił zaskarżone postanowienie. Skarżący odnosząc się do uzupełnienia postępowania przed Organem na skutek wytycznych Sądu podkreślił, że Organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podał, że działająca z substytucji adwokat A. P. radca prawny B. S. podała do protokołu zmianę adresu. W ocenie pełnomocnika substytucyjnego zmiana adresu we wskazanym przez Organ oświadczeniu nie wywołała skutku, albowiem zakres pełnomocnictwa substytucyjnego nie dawał pełnomocnikowi substytucyjnemu możliwości zmiany adresu Kancelarii pełnomocnika głównego tj. adwokat A. P. Pełnomocnik substytucyjna wskazała, że nie miała upoważnienia do działania w imieniu adwokat A. P., lecz upoważnienie do zastępowania jej jako pełnomocnika Z. A. w sprawie [...]. W ocenie pełnomocnika substytucyjnego jest to upoważnienie do działania jedynie jako obrońca obwinionego w tej czynności, w której brałam udział, a nie dokonywanie zmian dotyczących adresu pełnomocnika. Pełnomocnictwo udzielne przez Pana Z. A. adwokat A. P. nie zostało bowiem cofnięte.

2. W odpowiedzi na skargę z dnia 1 czerwca 2023 r. Komendant Służby Ochrony Państwa, reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Pełnomocnik podniósł nadto, że organ nie mógł naruszyć przepisu art. 140 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego, gdyż tego przepisu nie stosuje się w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Służbie Ochrony Państwa. Zgodnie z art. 240 ust. 1 ustawy o SOP, przepisy Kodeksu postępowania karnego dotyczące doręczeń stosuje się odpowiednio w zakresie nieuregulowanym przez ustawę o SOP. Tymczasem, kwestia doręczeń została uregulowana w art. 230 ust. 6 ustawy o SOP, który stanowi, iż orzeczenia, postanowienia, zawiadomienia i inne pisma wydane w toku postępowania dyscyplinarnego doręcza się obwinionemu oraz obrońcy, jeżeli został ustanowiony. W przypadku doręczenia obwinionemu i obrońcy w różnych terminach pisma, od którego przysługuje odwołanie lub zażalenie, termin na złożenie odwołania lub zażalenia liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej.

Organ podkreślił, że skoro kwestia doręczenia orzeczeń w różnych terminach została uregulowane w ustawie o SOP, to w tej materii nie ma zastosowania art. 140 k.p.k. i orzecznictwo z nim związane. W przedmiotowej sprawie nie doszło więc do naruszenia art. 240 ust. 1 ustawy o SOP w zw. z art. 140 k.p.k. Organ w oparciu o przepis art. 230 ust. 6 ustawy o SOP w sposób prawidłowy ustalił, iż termin na złożenie odwołania minął, a co za tym idzie słusznie odmówił przyjęcia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co znajduje oparcie w art. 235 ust. 4 w zw. z art. 235 ust. 3 ustawy o SOP.

Odnosząc się z kolei do budzącej wątpliwość kwestii doręczenia przez Organ postanowienia nr [...] na adres obrońcy tj. ul. T. [...] lok. [...] w W., Organ wskazał, iż jego działania w tym przedmiocie są prawidłowe. Jak bowiem wynika z akt sprawy, działająca na mocy pełnomocnictwa substytucyjnego r.pr. B. S., w toku czynności zapoznania z aktami postępowania złożyła oświadczenie o zmianie adresu do doręczeń, na wskazany powyżej (k. 129 verte).

Organ zgodnie z oświadczeniem, przesyłał korespondencję do obrońcy obwinionego na zmieniony adres. Oświadczenie radcy prawny B. S. wskazuje w skardze, iż miała prawo podać swój adres do korespondencji ale zakres pełnomocnictwa nie dawał jej możliwości zmiany adresu obrońcy obwinionego. Takie wyjaśnienie wydaje się sprzeczne z materiałami sprawy. Po pierwsze zauważyć należy, iż z akt postępowania dyscyplinarnego wynika, iż jeszcze przed zmianą adresu, obrońca obwinionego nie odbierał kierowanej przez Organ korespondencji na poprzedni adres (k. 99, 121, 123), co dodatkowo wzmacnia stanowisko organu, iż zmiana adresu do korespondencji przez pełnomocnika substytucyjnego była uzasadniona niemożnością odbierania korespondencji pod dotychczasowym adresem obrońcy. Po drugie, w przytoczonym protokole znajduje się jasno sformułowane oświadczenie r. pr. B. S., dotyczące "zmiany adresu", a nie podania swojego adresu, na co powołuje się pełnomocnik Skarżącego. Po trzecie, wskazana "zmiana adresu" nie mogła odnosić się do adresu pełnomocnika substytucyjnego, ponieważ organ nie posiadał adresu pełnomocnika subsydiarnego przed złożeniem przedmiotowego oświadczenia - nie było więc co zmieniać. Ponadto, w późniejszym piśmie procesowym (k. 146) sporządzonym na druku firmowym kancelarii adw. A. P., podany został adres ul. T. [...] lok. [...]. Nie może być więc wątpliwości co do skutecznej zmiany adresu do korespondencji obrońcy obwinionego. Na koniec podkreślić należy, iż zgodnie z art. 230 ust. 6 ustawy o SOP, postanowienia doręcza się obrońcy, jeśli został ustanowiony. Przedmiotowe postanowienie Organ był obowiązany zatem doręczyć ustanowionemu obrońcy na adres wskazany przez pełnomocnika substytucyjnego. W ocenie Organu w i tym stanie rzeczy zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, zaś skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Skarga zasługiwała na uwzględnienie jednakże z odmiennych względów aniżeli zarzuty podniesione w skardze.

2. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm. - dalej jako: ,,p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, czyli badają zaskarżone akty pod względem zgodności z prawem, w tym decyzje administracyjne. Z treści art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd uchyla zaskarżone orzeczenie, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Według zaś art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania). Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych powyżej zasad, kontrola legalności zaskarżonego orzeczenia oraz poprzedzającego go orzeczenia organu pierwszej instancji wykazała, że akty te naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi.

Przedstawienie przyczyn, które legły u podstaw takiej oceny Sądu, rozpocząć należy od wskazania, że stan faktyczny sprawy, zgodnie z chronologią wydarzeń, został zaprezentowany szczegółowo w zaskarżonym orzeczeniu. Jest również dobrze znany stronom.

3. Wskazać należy, że osią sporu jest to, czy termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na orzeczenie Komendant Służby Ochrony Państwa z dnia [...] października 2021 r. nr [...] rozpoczął bieg od daty doręczenia orzeczenia obwinionemu tj. dnia 23 listopada 2021 r. - jak podnosi Skarżący - czy też, jak podnosi Organ, obrońcy obwinionego w dniu 15 listopada 2021 r. (fikcja doręczenia) biorąc pod uwagę, że korespondencja została nadana na adres wskazany przez pełnomocnika substytucyjnego, który reprezentował Skarżącego w toku postępowania dyscyplinarnego (ul. T. [...] lok. [...], [...] W.).

4. Zgodnie z art. 230 ust. 6 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Służbie Ochrony Państwa (t.j.: Dz.U. z 2023 r., poz. 66, dalej: ,,u.s.o.p’’) ,,orzeczenia, postanowienia, zawiadomienia i inne pisma wydane w toku postępowania dyscyplinarnego doręcza się obwinionemu oraz obrońcy, jeżeli został ustanowiony. W przypadku doręczenia obwinionemu i obrońcy w różnych terminach pisma, od którego przysługuje odwołanie lub zażalenie, termin na złożenie odwołania lub zażalenia liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej’’. Zgodnie z art. 240 ust. 1 u.s.o.p. przepisy procedury karnej stosuje się odpowiednio w postępowaniu dyscyplinarnym w zakresie nieuregulowanym w niniejszej ustawie także w zakresie doręczeń.

Mając na uwadze takie brzmienie przepisu art. 240 ust. 1 u.s.o.p. oraz art. 230 ust. 6 u.s.o.p. wskazać należy, że przepis art. 230 ust. 6 stanowi regulację odrębną względem przepisów kodeksu postępowania karnego w zakresie doręczeń a zatem art. 140 k.p.k. nie znajduje w sprawie zastosowania, na co słusznie zwrócił uwagę Organ. Ze względu na odmienną treść przepisu art. 140 k.p.k. nie jest możliwe stosowanie zapadłego na jego gruncie postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2020 r (sygn. akt I KZ 29/20, LEX nr 3081225) wskazującego, że termin do wniesienia środka zaskarżenia należy liczyć od daty późniejszego z dokonanych doręczeń, a nie dla każdego oddzielnie. Sąd Najwyższy wskazał na zastosowanie tej zasady do postępowań dyscyplinarnych jednak wszystkich tych, które nie zawierają expressis verbis odmiennej regulacji prawnej. Sąd Najwyższy nie ma kompetencji do bycia prawodawcą w tym przypadku negatywnym i zmiany treści przepisów prawnych. Zarzut skargi w tym zakresie okazał się w całości chybiony.

5. W uzasadnieniu skargi podniesiony został także zarzut przypisania konsekwencji prawnych oświadczeniu pełnomocnika substytucyjnego w przedmiocie zmiany adresu pełnomocnika głównego albowiem pełnomocnictwo substytucyjne nie obejmowało swoim zakresem zastępowania pełnomocnika w zakresie wskazania adresu do doręczeń, a jedynie zastępowanie w sprawie dyscyplinarnej Skarżącego. Zarzut ten opiera się na twierdzeniu jakoby pełnomocnik substytucyjny przekroczył swoje umocowanie i działał bez umocowania w tym zakresie. Po pierwsze, wskazać należy, że udzielając pełnomocnictwa z prawem substytucji mocodawca wyraża zgodę na zastępowanie go przez substytuta, który nie reprezentuje pełnomocnika, lecz mocodawcę. Strona ma w tej sytuacji dwóch (lub więcej) równorzędnych pełnomocników procesowych a zatem dalszy pełnomocnik dysponuje tymi samymi uprawnieniami i obowiązkami, co pełnomocnik pierwotny w tym zakresie może także dokonać zmiany adresu do korespondencji z organem. Po drugie, wskazać należy, że skoro w późniejszym piśmie procesowym (k. 146) sporządzonym na druku firmowym kancelarii adw. A. P. pełnomocnika głównego, podany został adres ul. T. [...] lok. [...], to niejako potwierdza wolę także pełnomocnika głównego do zmiany adresu do korespondencji. Zarzut skargi w tym zakresie okazał się nietrafny i nie zasługujący na uwzględnienie.

6. Sąd jednak zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Jednocześnie zaś, art. 135 p.p.s.a., obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.

Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów, legalność zaskarżonego postanowienia, Sąd stwierdził, że w orzeczeniu dyscyplinarnym Komendanta Służby Ochrony Państwa z dnia [...] października 2021 r. nr [...] zawarto niepełne pouczenie tj. wskazujące, że ,,Od orzeczenia wydanego przez Komendanta Służby Ochrony Państwa odwołanie nie przysługuje. Obwiniony w terminie 7 dni od dnia doręczenia orzeczenia może zwrócić się do Komendanta Służby Ochrony Państwa z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.’’

Tymczasem przepis art. 234 ust. 2 pkt 7 u.s.o.p. stanowi, że orzeczenie powinno zawierać pouczenie o prawie, terminie i trybie wniesienia odwołania.

Zgodnie z przytoczonym art. 230 ust. 6 ustawy o Policji - orzeczenia, postanowienia, zawiadomienia i inne pisma, wydane w toku postępowania dyscyplinarnego, doręcza się obwinionemu oraz obrońcy, jeżeli został ustanowiony. W razie doręczenia obwinionemu i obrońcy w różnych terminach pisma, od którego przysługuje odwołanie lub zażalenie, termin do złożenia odwołania lub zażalenia liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej.

Wskazać należy, że wyżej przytoczone pouczenie zawarte w orzeczeniu dyscyplinarnym Komendanta Służby Ochrony Państwa z dnia [...] października 2021 r. nr [...] byłoby wyczerpujące, gdyby doręczenie orzeczenia otwierało termin do wniesienia wniosku o ponowne rozstrzenie sprawy liczony samodzielnie dla każdej z osób, którym orzeczenie jest doręczane. Byłoby także wystarczające, gdyby orzeczenie dyscyplinarne, w przypadku ustanowienia obrońcy, było doręczane wyłącznie jemu, z pominięciem obwinionego. Zawierałoby bowiem wówczas jasną wskazówkę, od jakiego momentu rozpoczyna się bieg terminu do zaskarżenia orzeczenia. W przedmiotowej sprawie tak jednak nie jest. Zgodnie z powołanym wyżej art. 230 ust. 6 u.s.o.p. - orzeczenia w postępowaniu dyscyplinarnym doręcza się obwinionemu oraz ustanowionemu obrońcy. W razie doręczenia pisma od którego służy odwołanie tym podmiotom w różnych terminach, termin do wniesienia odwołania liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej. Rodzi to sytuację, w której osoba otrzymująca orzeczenie nie jest w stanie stwierdzić, czy termin do wniesienia środka zaskarżenia jest jeszcze otwarty i ile wynosi, bez uwzględnienia daty doręczenia orzeczenia drugiemu z uprawnionych do otrzymania orzeczenia. W przypadku ustanowienia obrońcy w postępowaniu dyscyplinarnym, termin do złożenia odwołania otwiera się tylko raz i jest on liczony od dnia wcześniejszego doręczenia.

7. Sądy administracyjne wypowiadały się już w tej kwestii na gruncie identycznie brzmiącego przepisu ustawy o Policji. Jedynie poglądowo wskazać należy, że art. 135j ust. 2 pkt 7 ustawy o Policji stanowi, że ,,orzeczenie powinno zawierać pouczenie o prawie, terminie i trybie wniesienia odwołania’’. Brzmienie art. 135f ust. 6 ustawy o Policji jest tożsame z art. 230 ust. 6 u.s.o.p., który w zd. drugim wskazuje, że w razie doręczenia obwinionemu i obrońcy w różnych terminach pisma, od którego przysługuje odwołanie lub zażalenie, termin do złożenia odwołania lub zażalenia liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 listopada 2020r., sygn. akt I OSK 2223/18, (publ. CBOSA) wskazał, że pouczenie o terminie wniesienia odwołania, do czego obliguje art. 135f ust. 6 ustawy o Policji, obejmuje informację nie tylko o długości terminu (którą precyzuje art. 135k ust. 1 ustawy o Policji), ale także informację o początku biegu tego terminu. Jeżeli jest nim dzień wcześniejszego z dwóch doręczeń, to informacja o tej okoliczności powinna zostać zawarta w pouczeniu, dopiero wskazanie na zasadę określoną w art. 136f ust. 6 ustawy o Policji stanowi o udzieleniu pouczenia o terminie do wniesienia środka zaskarżania. W art. 135j ust. 2 pkt 7 ustawy o Policji, ustawodawca nie zawarł odesłania do konkretnych przepisów ustawy, co oznacza, że udzielając pouczenia o terminie do wniesienia odwołania organ powinien uwzględnić nie tylko przepis art. 135k ust. 1 in fine, ale również przepis art. 135f ust. 6 ustawy o Policji, które łączenie regulują kwestie terminu do wniesienia odwołania, gdy orzeczenie doręczane jest zarówno obwinionemu, jak i jego obrońcy. Taką wykładnię przyjął także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. akt III OSK 5644/21 (publ. CBOSA, a także LEX nr 3458303).

8. Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni podziela stanowisko NSA w przytoczonych wyrokach i uznaje, że ze względu na brzmienie przepisów art. 230 ust. 6 u.s.o.p. oraz art. 234 ust. 2 pkt 7 u.s.o.p. znajduje ono zastosowanie także w niniejszej sprawie.

Ponadto, należy wskazać także, że fakt reprezentowania strony w postępowaniu dyscyplinarnym przez profesjonalnego pełnomocnika, nie ogranicza obowiązków informacyjnych Organu, a pouczenie stanowi obligatoryjny element orzeczenia, także w stosunku do profesjonalnego pełnomocnika strony.

9. Biorąc powyższe pod uwagę, stwierdzić należy, że pouczenie, zawarte w orzeczeniu Organu było niekompletne i z tego względu nieprawidłowe. W konsekwencji, nie mogło prowadzić - w przypadku wniesienia przez pełnomocnika wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie wynikającym z odbioru orzeczenia przez samego skarżącego - do skutków prawnych przyjętych przez Organ, tj. do odmowy przyjęcia środka zaskarżenia. Bez wskazania zdarzenia otwierającego termin do wniesienia odwołania nie można uznać, by strona została w sposób prawidłowy pouczona o przysługującym jej uprawnieniu.

W związku z tym pouczenie strony o przysługujących uprawnieniach, w tym uprawnieniu do złożenia środka zaskarżenia, powinno być rzetelne i wyczerpujące. Pouczenie o terminie i trybie wniesienia odwołania powinno więc precyzować także od jakiego konkretnie zdarzenia biegnie początek omawianego terminu. Prawidłowe pouczenie o treści przepisów u.s.o.p. umożliwiałoby Skarżącemu uniknięcie negatywnych konsekwencji związanych z odmową przyjęcia jego środka zaskarżenia przez organ jako spóźnionego.

Przedstawione w rozważaniach powody zadecydowały o konieczności uchylenia zaskarżonego postanowienia jako naruszającego przepisy prawa w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. A organ rozpoznając ponownie sprawę powinien wziąć pod uwagę ww. wykładnię przepisów prawa.

10. Wobec naruszenia przepisów proceduralnych Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. ,,c’’ w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz w powołaniu na art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. W zakresie kosztów postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego Skarżącego.