Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 480/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1, art. 134  par. 1, art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c w zw. z art. 135, art. 145  par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 7, 77, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: Art. 6, art. 8, art. 21, art. 23a, art. 32  ust. 1d
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

|Dnia 8 marca 2023 r. | Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 24 stycznia 2022 r. znak: SKO.ŚR/4111/1715/2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 stycznia 2022 r. znak: SKO.ŚR/4111/1715/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, na podstawie art. 3 pkt 10, art. 5, art. 6, art. 8, art. 21, art. 23a, art. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) oraz art. 2, art. 3 ust. 1 lit. j, art. 67 oraz art. 68 rozporządzenia nr 883/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r., w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L Nr 166/1 z dnia 30 kwietnia 2004 r.), art. 60 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L Nr 284/1 z dnia 30 października 2009 r.) oraz 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021, poz. 735 z późn. zm., dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 4 listopada 2021 r. znak: WP-XIV.9950.3.643.2018 o odmowie przyznania S. K. (dalej: skarżąca) świadczenia w formie:

zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5-18 lat, wnioskowanego na córkę N. Y., w kwocie 124,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 listopada 2016 r. do dnia 31 października 2017 r.;

dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego wnioskowanego na córkę N. Y., w kwocie 100,00 zł; jednorazowo we wrześniu 2017 r.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na wniosek skarżącej z dnia 30 września 2016 r. o przyznanie zasiłku rodzinnego wnioskowanego na córkę N., w kwocie 124,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 listopada 2016 r. do dnia 31 października 2017 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego wnioskowanego na N. Y., w kwocie 100,00 zł jednorazowe we wrześniu 2017 r.

W wyniku rozpoznania skargi złożonej na na ustalenie wysokości i zasad zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 671/20 zobowiązał organ do rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 30 września 2016 r.

W związku z powyższym organ podjął działania mające na celu wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia.

Wojewoda Małopolski wyjaśnił, że zgodnie z wydanym przez niego postanowieniem z dnia 12 października 2018 r. znak WP-XIV.9950.3.643.2018, w okresie objętym rozstrzygnięciem tj. od dnia 1 listopada 2016 r. do dnia 31 października 2017 r. zastosowanie znajdą przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, z czego w okresie od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 31 października 2017 r. w pierwszej kolejności zastosowanie znajdzie polskie ustawodawstwo, a zatem organem właściwym do wydania rozstrzygnięcia jest Wojewoda Małopolski. W pozostałym okresie, tj. od 1 listopada 2016 r. do dnia 31 maja 2017 r. zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa ma ustawodawstwo brytyjskie.

Następnie organ wyjaśnił, że w dniu 2 października 2019 r. otrzymał informację od brytyjskiej instytucji, iż skarżąca nie kwalifikuje się do otrzymania świadczeń rodzinnych w Wielkiej Brytanii za ww. okresy.

W związku z powyższym należało ustalić, czy skarżąca spełnia wymogi do przyznania prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na gruncie ustawodawstwa polskiego, a zatem czy spełnia przesłanki wynikające z ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Ustalono, iż ojciec dziecka, a mąż skarżącej (wyrok rozwodowy z dnia 9 kwietnia 2018 r.) H. Y. w okresie od 13 lutego 2015 r. do co najmniej lipca 2018 r. był osobą aktywną zawodowo na terenie Wielkiej Brytanii. W oświadczeniu z dnia 10 października 2018 r. skarżąca przedstawiła informacje dotyczące dochodów uzyskanych na terenie Polski, jednocześnie informując, że nie jest w stanie ustalić dochodów męża.

Organ I instancji ustalił, że skarżąca w okresie od listopada 2016 r. do października 2017 r. nie posiadała prawomocnego orzeczenia o rozwodzie bądź separacji z H. Y. W związku z powyższym organ uznał, że H. Y. był członkiem rodziny w ww. okresie, w rozumieniu definicji zawartej w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co oznacza, że jego dochody musiały być doliczane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Do czasu uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód, były mąż skarżącej musiał być uwzględniony jak członek rodziny, a co za tym idzie - jego dochody.

Organ I instancji zaznaczył następnie, że wydanie przez Prezydenta Miasta Krakowa wcześniejszej decyzji z 15 listopada 2016 r. przyznającej prawo do świadczenia (uchylonej następnie przez ten organ decyzją z 14 listopada 2018 r. z uwagi na to, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego) nastąpiło w oparciu o nieprawdziwe informacje przekazane we wniosku przez skarżącą, bowiem brak w nich informacji o przebywaniu członka rodziny poza granicami kraju. Stąd też weryfikowano dochody ojca dziecka osiągane w Polsce na podstawie dostępnych baz danych, natomiast w postępowaniu prowadzonym przez Wojewodę Małopolskiego po stwierdzeniu koordynacji, przyjęto, że należy doliczyć dochody osiągnięte za granicą przez członka rodziny.

W związku z powyższym Małopolski Urząd Wojewódzki w Krakowie kilkukrotnie zwracał się do właściwej instytucji brytyjskiej z prośbą udzielenie informacji, jednakże nie zostały one uzyskane, co więcej organ I instancji występował również bezpośrednio do H. Y., jednak do dnia wydania decyzji nie uzyskano odpowiedzi zwrotnej. Tym samym Wojewoda stwierdził, że wyczerpał wszelkie możliwe źródła pozyskania kluczowego dowodu w przedmiotowym postępowaniu.

Organ wyjaśnił, że na postawie art. 23 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązek przedłożenia stosownych dokumentów potwierdzających uzyskiwanie przez członka rodziny dochodów poza granicami kraju - ciąży na wnioskodawcy. Biorąc pod uwagę powyższe, w związku z nieudokumentowaniem przez skarżącą dochodów członka rodziny, nie zostało potwierdzone, iż miesięczny dochód członka rodziny skarżącej nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stąd też organ I instancji odmówił przyznania prawa do świadczenia rodzinnego.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca. Decyzji zarzuciła szereg naruszeń, w tym m.in. naruszenie art. 23 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na jego błędnej wykładni poprzez uznanie, iż obowiązkiem skarżącej było przedstawienie zaświadczenia o dochodach byłego męża, aktualnych na 23 października 2018 r., a brak przedłożenia takiego zaświadczenia stanowi brak formalny wniosku, podczas gdy skarżąca nie miała możliwości wykazać dochodów swojego byłego męża, z którym od wielu lat nie miała żadnego kontaktu. Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 4 ust. 2 oraz art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na orzeczeniu o odmowie przyznania świadczenia rodzinnego, podczas gdy z wskazanej podstawy prawnej decyzji nie wynika podstawa do odmowy przyznania świadczenia, a z treści uzasadnienia decyzji wprost wynika, iż jedynym powodem odmowy było nieudokumentowanie przez skarżącą dochodów byłego męża aktualnych na dzień 23 października 2018 r., czego skarżąca nie była w stanie uczynić.

Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na pominięciu przez organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 671/20, podczas gdy WSA wprost wskazał, iż przerzucanie na stronę obowiązku uzyskania dokumentów, których nie można było uzyskać nawet od organów brytyjskich jest niedopuszczalne.

W opisanej na wstępie decyzji z dnia 24 stycznia 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium wyjaśniło, że w niniejszej sprawie kluczową kwestią jest ustalenie przepisów mających zastosowanie w sprawie. Co do zasady, organ administracji publicznej ma obowiązek stosowania przepisów prawa materialnego i procesowego obowiązujących w dacie wydania decyzji, a późniejsza zmiana przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia administracyjnego nie ma znaczenia dla oceny prawidłowości wydanej pod rządami poprzednio obowiązującej regulacji decyzji. W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zatem zasada aktualności. Przyjmuje się, że co do zasady stosuje się przepisy materialne obowiązujące w dacie wydania decyzji, o ile ustawodawca nie stanowi inaczej.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł.

Warunkiem uzyskania zasiłku rodzinnego jest więc dochód przypadający na jednego członka rodziny nieprzekraczający kwoty 674,00 zł. Dochodem jest zaś suma dochodów wszystkich członków rodziny.

Organ podkreślił, że przyznawanie zasiłku rodzinnego podlega przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z dniem 1 stycznia 2018 r. Wojewoda Małopolski przejął realizację zadań z zakresu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że w aktach niniejszej sprawy znajduje się postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 24 marca 2017 r. sygn. akt [...], w którym Sąd w pkt I udzielił zabezpieczenia na czas trwania postępowania, poprzez zobowiązanie powoda H. Y. do łożenia tytułem alimentów na rzecz małoletniej córki N., kwoty po 1000 zł miesięcznie, płatnych do rąk pozwanej S. K., z góry do 10. dnia każdego następującego po sobie miesiąca.

W ocenie Kolegium, organ I instancji słusznie przyjął, że z uwagi na fakt, iż skarżąca w okresie od listopada 2016 r. do października 2017 r. nie posiadała prawomocnego orzeczenia o rozwodzie bądź separacji z H. Y., to H. Y. był członkiem rodziny w ww. okresie, w rozumieniu definicji zawartej w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. A co za tym idzie, jego dochody musiały zostać doliczane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, aby móc zweryfikować, czy nie doszło do przekroczenia kryterium od którego zależy przyznanie świadczenia.

Organ zaznaczył, że wydanie wcześniejszej decyzji przez Prezydenta Miasta Krakowa przyznającej świadczenie - nastąpiło w oparciu o nieprawdziwe informacje przekazane we wniosku przez stronę. Bowiem we wniosku nie poinformowano o przebywaniu członka rodziny za granicą, stąd też organ właściwy weryfikował jedynie polskie dochody ojca dzieci na podstawie dostępnych baz danych. Natomiast w postępowaniu prowadzonym przez Wojewodę Małopolskiego - po stwierdzeniu koordynacji - koniecznym było doliczenie dochodów osiągniętych za granicą przez członka rodziny.

Jak wynika z akt sprawy, w toku niniejszego postępowania organ I instancji, w celu ustalenia dochodów uzyskanych przez męża skarżącej na terytorium Wielkiej Brytanii, kilkukrotnie zwracał się do właściwej instytucji brytyjskiej z prośbą udzielenie informacji. Co więcej, organ zwrócił się bezpośrednio z prośbą o uzupełnienie informacji niezbędnych dla sprawy do H. Y. Pomimo powyższego nie uzyskano odpowiedzi zwrotnej.

W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, że wobec braku potwierdzenia w toku postępowania, iż miesięczny dochód członka rodziny nie przekracza określonego w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium dochodowego, zasadnie organ I instancji odmówił przyznania świadczenia.

Odnosząc się natomiast do zarzutów odwołania, Kolegium stwierdziło, że nie doszło do naruszenia prawa materialnego, w szczególności art. 23 ust. 3 ustawy. Z ww. przepisu wynika, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia jest zobowiązana do przedłożenia odpowiedniego dokumentu.

W ocenie Kolegium nie doszło również do naruszenia prawa materialnego, to jest art. 24a ust. 2 ustawy, polegającego na jego błędnej wykładni poprzez uznanie, iż brak możliwości wykazania przez skarżącą dochodów jej byłego męża stanowi brak formalny wniosku.

Kolegium stwierdziło, że nie daje wiary, iż skarżąca od wielu lat nie miała żadnego kontaktu z byłym mężem, bowiem w aktach sprawy znajduje się wyrok Sądu Okręgowego z dnia 9 kwietnia 2018 r. sygn. akt [...], rozwiązujący małżeństwo przez rozwód między H. Y., a S. K. W pkt II Sąd powierzył S. K. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią N., ograniczając władzę rodzicielską H. Y. do prawa współdecydowania o istotnych sprawach małoletniej. Co więcej, w toku postępowania o rozwód, uzasadniając wniosek o udzielenie zabezpieczenia na czas trwania postępowania, co wynika z uzasadnienia postanowienia z dnia z dnia 24 marca 2017 r., skarżąca wskazała, iż jej mąż od wielu lat jest wyspecjalizowanym fachowcem w dziedzinie lakiernictwa samochodowego, obecnie pracuje w Wielkiej Brytanii, wraz z obecną partnerką wynajmuje mieszkanie o wysokim standardzie, z rozmów z powodem skarżąca wnioskuje, iż pracuje również w soboty. Przedmiotowe postanowienie zostało wydane w okresie, na jaki skarżąca wnioskowała o świadczenie.

Kolegium podkreśliło, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia nie jest brak przedłożenia zaświadczenia, ale brak potwierdzenia w toku postępowania, iż miesięczny dochód członka rodziny skarżącej nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Odnosząc się do kwestii naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, tym samym wobec brzmienia przepisu art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł. Organ administracji dążąc do rozpoznania sprawy przy zastosowaniu słusznego interesu strony, na jej korzyść, nie może abstrahować od brzmienia ww. przepisu, który wprost uzależnia przyznanie świadczenia od kwoty dochodu na osobę w rodzinie. Co więcej, a co jest pomijane przez skarżącą w niniejszej sprawie, składając wniosek w dniu 30 września 2016 r. była wciąż żoną H. Y., a więc jego dochody powinny być wliczone do dochodu rodziny. Sam fakt braku kontaktu z mężem nie może stanowić okoliczności, która wyłączy zastosowanie przepisów prawa.

Ponadto, w okresie na jaki złożono wniosek, wydano postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 24 marca 2017 r., w którym Sąd w pkt I udzielił zabezpieczenia na rzecz małoletniej córki N. tytułem alimentów kwoty po 1000 zł miesięcznie, a z jego uzasadnienia wynika, że skarżąca utrzymuje kontakty z mężem oraz ma rozeznanie w jego możliwościach zarobkowych, o czym świadczy chociażby wnioskowana kwota - 1200 zł miesięcznie.

Kolegium stwierdziło, że rozpoznając niniejszą sprawę nie może abstrahować od powyższych okoliczności. Strona w toku postępowania nie może pomijać okoliczności dla niej niewygodnych, to jest takich, których przytoczenie skutkowałoby wydaniem decyzji odmownej.

Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa i zasługuje na utrzymanie w mocy.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie następujących przepisów prawa:

- art. 23 ust. 4 ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych, polegające na jego błędnej wykładni poprzez uznanie, iż obowiązkiem strony było przedstawienie zaświadczenia o dochodach byłego męża aktualnych na 23 października 2018 r., podczas gdy strona nie miała możliwości wykazać dochodów swojego byłego męża, z którym od wielu lat nie miała żadnego kontaktu;

- art. 4 ust. 2 oraz art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na orzeczeniu o odmowie przyznania świadczenia rodzinnego, podczas gdy z wskazanej podstawy prawnej decyzji nie wynika podstawa do odmowy przyznania świadczenia, a z treści uzasadnienia decyzji wprost wynika, iż jedynym powodem odmowy było nieudokumentowanie przez stronę dochodów byłego męża aktualnych na 23 października 2018 roku, czego strona nie była w stanie uczynić;

- art. 14 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na orzeczeniu o odmowie przyznania dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, podczas gdy z wskazanej podstawy prawnej decyzji nie wynika podstawa do odmowy przyznania dodatku, a z treści uzasadnienia decyzji wprost wynika, iż jedynym powodem odmowy było nieudokumentowanie przez stronę dochodów byłego męża aktualnych na 23 października 2018 r., czego strona nie była w stanie uczynić;

- art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez przeniesienie ciężaru dowodu na stronę postępowania, podczas gdy ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym spoczywa na organie, stąd organ powinien przeprowadzić dowód z urzędu na okoliczność mającą znaczenie dla sprawy, a jeśli okoliczność ta nie może zostać udowodniona, organ nie powinien obciążać strony negatywnymi konsekwencjami z tym związanymi;

- art. 6 k.p.a., 7 k.p.a. oraz art. 81a k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie powstałych co do stanu faktycznego wątpliwości, których nie dało się usunąć, na niekorzyść strony,

- art. 8 k.p.a. poprzez wydanie decyzji niekorzystnej dla strony wyłącznie ze względu na fakt niewykazania dochodów byłego męża, podczas gdy strona nie miała możliwości spełnić żądania organu w tym zakresie,

- art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na pominięciu przez organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 671/20, podczas gdy WSA w Krakowie wprost wskazał w uzasadnieniu ww. orzeczenia, iż przerzucanie na stronę obowiązku uzyskania dokumentów, których nie można było uzyskać nawet od organów brytyjskich jest niedopuszczalne, a niniejsza sprawa powinna zostać rozpoznana merytorycznie - przy ustaleniu, czy strona spełnia wymogi do przyznania świadczeń, a nie wyłącznie formalnie z uwagi na brak udokumentowania dochodów byłego męża, przy czym organ był związany powyższymi wskazaniami WSA.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Skarżąca nie zgodziła się ze stwierdzeniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, że wobec braku potwierdzenia w toku postępowania, iż miesięczny dochód członka rodziny skarżącej nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasadnie organ I instancji odmówił przyznania świadczenia wychowawczego. Obciążanie strony odpowiedzialnością za uzyskanie dowodów w formie dokumentów, których to dowodów nie był w stanie uzyskać sam organ, nie znajduje odzwierciedlenia w przepisach prawa. Przedstawiana przez organ II instancji koncepcja dotycząca rozkładu ciężaru dowodów w postępowaniu administracyjnym, nie wynika przy tym z art. 23 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który jedynie wymienia załączniki do wniosku o przyznanie świadczenia. Argumentacja organu stwierdzająca, że to na stronie ciąży ciężar dowodu i bezwzględny obowiązek do dostarczania organowi dokumentów celem wykazania spełnienia przesłanek dla przyznania świadczenia, a nieprzedłożenie takich dokumentów pozwala organowi odmówić stronie przyznania świadczenia, stanowi o niezrozumieniu podstawowych instytucji postępowania administracyjnego przez organy obu instancji. W postępowaniu administracyjnym gospodarzem postępowania jest organ administracji i to na nim spoczywa ciężar dowodu. Wprawdzie nie oznacza to, że strona może pozostać bierna w postępowaniu, powinna ona dołożyć wszelkich starań celem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Jednak w postępowaniu administracyjnym nie obowiązują reguły z postępowania cywilnego obciążające stronę konsekwencjami braku możliwości wykazania określonych okoliczności. W niniejszej sprawie skarżąca, mimo największych starań, nie była w stanie wykazać kwestii dochodów uzyskiwanych przez jej byłego męża, nawet w stosunku do okresu, kiedy formalnie byli jeszcze małżeństwem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Sprawa skarżącej dotycząca zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych była już rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w odniesieniu do okresu od 1 czerwca 2017 r. do 30 września 2017 r., w sprawie zapadł wyrok z dnia 6 sierpnia 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 1176/19, na mocy którego uchylono zaskarżoną decyzję SKO w Krakowie oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Następnie wyrokiem z dnia 8 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 671/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 kwietnia 2020 r., którą Kolegium utrzymało w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 12 lutego 2020 r., o ustaleniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych skarżącej za okres od 1 listopada 2016 r. do 31 maja 2017 r. Stanowisko wyrażone w tych wyrokach, Sąd w niniejszej sprawie w całości podziela

Oceniane w przedmiotowej sprawie decyzje organów obu instancji naruszają przepisy art. 7 k.p.a., art. 8 §1 i 2 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Organy administracji mają obowiązek prowadzić postępowanie z zastosowaniem zasad określonych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania, organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 77 § 1 kpa, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie do art. 80 k.p.a., dopiero na podstawie wyczerpująco zebranego materiału dowodowego, organ administracji publicznej ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona.

Z uzasadnienia decyzji organu I i II instancji wynika, że podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia był brak wykazania przez skarżącą wysokości dochodów osiąganych przez ojca dziecka, wynikający z braku przedstawienia przez nią dokumentów wykazujących dochody ówczesnego męża skarżącej, który w 2015 r. opuścił rodzinę i zaprzestał nie tylko jej finansowego wspierania, ale także kontaktów z nią. Tym samym, jak zostało wskazane uprzednio przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, organ nakłada na skarżącą obowiązek, któremu nie jest w stanie sprostać. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że instytucja brytyjska, do której zwrócił się o informacje, wskazała, że H. Y. był aktywny zawodowo w Wielkiej Brytanii, jednak nie dysponuje ona informacjami na temat wysokości uzyskiwanych przez niego zarobków. W tej sytuacji organ powinien bądź dalej samodzielnie próbować uzyskać te dokumenty, bądź w braku możliwości ich zdobycia, rozpoznać sprawę kierując się słusznym interesem strony, na jej korzyść. Za niedopuszczalne należy uznać przerzucenie na skarżącą ciężaru uzyskania dokumentów, których nie można uzyskać od organów państwa aktywności zawodowej H. Y. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że skarżąca nie ma ani faktycznych, ani prawnych możliwości ich uzyskania. Należy przy tym wykluczyć prawdopodobieństwo dobrowolnego współdziałania ze skarżącą ze strony jej byłego męża, skoro ujawnienie przez niego dochodów skarżącej, mogłoby mieć wpływ na wysokość zasądzonych od niego alimentów, zwłaszcza biorąc pod uwagę treść art. 60 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) i fakt orzeczenia rozwodu z jego wyłącznej winy.

W przypadku skarżącej - miała ona przyznane świadczenie wychowawcze na podstawie ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Krakowa (a zatem organ ten przyznał je i wypłacał na postawie ustalenia, że złożony przez skarżącą wniosek jest kompletny), która została uchylona z powodu zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z aktywnością członka rodziny poza granicami kraju. Wojewoda Małopolski ponownie rozpatrując sprawę wezwał skarżącą do uzupełnienia stwierdzonych braków (po prawie 3 latach po złożeniu wniosku), skarżąca wówczas była już po rozwodzie z mężem i nie miała żadnych możliwości uzyskania żądanych dokumentów.

Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, organy rozpoznające sprawę powinny kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania, jak i dotrzymania wszelkich starań, by sprawa obywatela, zwłaszcza z zakresu pomocy społecznej, mogła być załatwiona zgodnie z jego wnioskiem i potrzebami w tym zakresie.

Wojewoda Małopolski w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że z informacji przekazanych przez instytucję brytyjską wynika, że skarżąca nie kwalifikuje się do otrzymania świadczeń rodzinnych w Wielkiej Brytanii, w związku z tym, organ powinien ustalić czy strona spełnia wymogi przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na gruncie ustawodawstwa polskiego z uwzględnieniem stanowiska Sądu wskazanego w niniejszej sprawie.

W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.