Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1181/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1-3
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi L. G., A. G., G. J. oraz K. K. – kuratora dla nieznanych z miejsc pobytu D. G. i A. G. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

L. G., A. G., G. J. oraz K. K. – kuratora dla nieznanych z miejsc pobytu D. G. i A. G. wnieśli skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju nr [...] z dnia [...] maja 2015r. utrzymującą w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] września 2014r., nr [...]; odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1994 r., stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez W. z siedzibą w [...] przy ul. [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w gminie [...], oznaczonego jako działki nr [...] oraz nieodpłatne nabycie prawa własności posadowionych na ww. gruncie urządzeń, w części dotyczącej działki nr [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) oraz art. 38 ust 1 i 2, art.39 ust. 1, art. 40 ust. 3, art. 43 ust 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991r., Nr 30, poz. 127 ze zm.), decyzją nr [...] z dnia 26 kwietnia 1994 r., nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez W. z siedzibą w [...] przy ul. [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w gminie [...], oznaczonego jako działki nr [....] oraz nieodpłatne nabycie prawa własności posadowionych na ww. gruncie urządzeń.

Radca prawny K. K., reprezentująca L. G., A. G., G. J. oraz nieznanych z miejsca pobytu D. G. oraz A. G., pismem z dnia [...] lipca 2013 r. wystąpiła do Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1994 r. w części dotyczącej działki nr [...]. Skarżący zarzucali organowi I instancji rażące naruszenie art. 2 ust 1 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości polegające na wydaniu decyzji uwłaszczeniowej z naruszeniem praw osób trzecich, gdyż stan faktyczny jak i prawny przedmiotowej nieruchomości na datę wydania zaskarżonej decyzji wskazywał, iż nieruchomość jako, że nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia, podlegała zwrotowi na rzecz byłych właścicieli bądź ich następców prawnych (art. 69 ust 1 w zw. z art. 47 ust 4 ustawy z dnia 29 września 1990 r.). Ponadto, skarżący zarzucali organowi wojewódzkiemu pominięcie przy uwłaszczeniu prawa pierwszeństwa nabycia nieruchomości, które przysługiwało wywłaszczonemu lub jego spadkobiercom (art.23 ust 4 ustawy z dnia 29 września 1990 r.).

Powyższe stanowisko skarżący podtrzymali w piśmie z dnia 8 września 2014r. wskazując, iż organ wojewódzki winien poinformować byłą właścicielkę o możliwości wystąpienia z wnioskiem o zwrot nieruchomości niewykorzystanej na cel wywłaszczenia, zaś roszczenie zwrotowe ma pierwszeństwo przed potwierdzeniem uwłaszczenia.

Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia [...] września 2014r., znak: [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1994 r., nr [...].

Radca prawny K. K., reprezentująca L. G., A. G., G. J. oraz nieznanych z miejsca pobytu D. G. oraz A. G. pismem z dnia 7 września 2014 r. wystąpiła do Ministra Infrastruktury i Rozwoju o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] września 2014r., nr [...]

Wnoszący ponownie zarzucili rażące naruszenie przez organ uwłaszczeniowy art. 2 ust 1 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości polegające na wydaniu decyzji uwłaszczeniowej z naruszeniem praw osób trzecich. W ocenie skarżących stan faktyczny, jak i prawny przedmiotowej nieruchomości na datę wydania zaskarżonej decyzji wskazywał, iż nieruchomość jako, że nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia, podlegała zwrotowi na rzecz byłych właścicieli bądź ich następców prawnych (art. 69 ust 1 w zw. z art. 47 ust 4 ustawy z dnia 29 września 1990 r.). Ponadto K. K. zarzuciła organowi wojewódzkiemu pominięcie przy uwłaszczeniu prawa pierwszeństwa nabycia nieruchomości, które przysługiwało wywłaszczonemu lub jego spadkobiercom (art. 23 ust 4 ustawy z dnia 29 września 1990 r.). We wniosku zarzucono również brak rozważenia zarzutów skarżących dotyczących kwestii rażącego naruszenia prawa w związku z wydaniem decyzji uwłaszczeniowej.

Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] września 2014r., nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1994 r.

Organ odwołując się do ugruntowanych w orzecznictwie poglądów Naczelnego Sądu Administracyjnego w kwestii rażącego naruszenia prawa oraz do treści art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464) stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie wszystkie przesłanki niezbędne do wydania decyzji Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1994 r., znak: [...] zostały spełnione i nie może być mowy o rażącym naruszeniu przepisów prawa. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1-2 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. ustawodawca uwłaszczył z dniem 5 grudnia 1990 r. państwowe i komunalne osoby prawne posiadające w zarządzie grunt stanowiący własność Skarbu Państwa lub gminy. Uwłaszczenie następuje z mocy prawa, według stanu prawnego obowiązującego w dniu 5 grudnia 1990 r. i oznacza przekształcenie istniejącego prawa zarządu w prawa rzeczowe wymienione w powołanym przepisie. Uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich. Brak którejkolwiek z przesłanek oznaczał, że uwłaszczenie nie mogło nastąpić. Stwierdzenie zaś prawa zarządu do nieruchomości następowało na podstawie co najmniej jednego z dokumentów wymienionych enumeratywnie w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1993 r., Nr 23, poz. 97 ze zm.).

Organ wskazał, że analiza akt sprawy wykazała, że działka nr ew. [...] objęta niniejszym postępowaniem w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa. Powyższą okoliczność organ ustalił na podstawie znajdującej się aktach niniejszej sprawy, sporządzonej w formie aktu notarialnego umowy sprzedaży z dnia [...] grudnia 1976 r., rep A nr[...] z której wynika, że właścicielką działki nr [...] była E. G. oraz, że została ona nabyta na rzecz Skarbu Państwa - przedsiębiorstwa państwowego "W." z siedzibą w [...] w związku z budową przeładowni - składowiska kruszywa zgodnie z decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 1974 r., Nr [...] o lokalizacji inwestycji, wydaną przez Wydział Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta W.. Powyższy akt notarialny został sporządzony w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.).

Ponadto, jak wynika z decyzji Naczelnika Gminy L. z dnia [....] grudnia 1978r., Nr [...], m.in. działka nr [...] znajdowała się w użytkowaniu W. (zob. § 4 ust 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r.). Przekazanie ww. terenu w użytkowanie W. nastąpiło w oparciu o decyzję Naczelnika Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] lipca 1977 r. znak [...], w której powołano się na grunt objęty ww. decyzją Nr [...] o lokalizacji inwestycji.

Organ podkreślił, że powyższe fakty, których nie kwestionuje strona skarżąca, potwierdza również treść znajdującego się w aktach sprawy odpisu księgi wieczystej nr [...] z dnia [...] września 1985 r. Nr [...] wydanego przez Państwowe Biuro Notarialne. Z mapy z projektowanym podziałem, która została przyjęta do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego w dniu [...][ lipca 1985 r., pod nr [...] wynika, że z działki nr [...] została wyodrębniona między innymi działka nr [...]. Potwierdza to również załączony do wniosku przez pełnomocnika skarżących szkic działek nr [...] wykonany przez geodetę uprawnionego P. W. legitymującego się uprawnieniami nr [...].

Nie budziły zatem wątpliwości organu orzekającego okoliczności, że w dniu 5 grudnia 1990 r. właścicielem uwłaszczonej działki nr ew. [...], był Skarb Państwa, natomiast przedsiębiorstwu państwowemu W. z siedzibą w [...] przysługiwało prawo zarządu do przedmiotowej nieruchomości. Wobec powyższego zasadnym było również stwierdzenie, że spełnione byłyby przesłanki uwłaszczenia zawarte w art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości jeżeli nie naruszono by praw osób trzecich.

Organ podkreślił, iż zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i w piśmiennictwie, utrwalił się pogląd, że klauzula "nie narusza praw osób trzecich" zawarta w art. 2 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości oznacza, iż uwłaszczenie nie może nastąpić z pominięciem roszczenia o zwrot nieruchomości. Wywłaszczona nieruchomość, która w dniu 5 grudnia 1990 r. pozostawała w zarządzie państwowej osoby prawnej, nie może z mocy samego prawa stać się przedmiotem prawa użytkowania wieczystego, jeżeli przed tą datą został złożony wniosek o zwrot nieruchomości. Złożenie przez byłego właściciela wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinno skutkować przeprowadzeniem postępowania o zwrot przed postępowaniem uwłaszczeniowym, bowiem w przypadku istnienia przesłanek zwrotu nie może ona zostać uwłaszczona. Należy w tym miejscu podkreślić, iż prawo byłych właścicieli do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej korzysta z zasady pierwszeństwa przed prawami państwowej osoby prawnej, ponieważ zostało tym osobom przyznane znacznie wcześniej niż prawo państwowych osób prawnych, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990r. Przekształcenie zaś prawa zarządu nie może się odbywać kosztem utraty po stronie dawnego właściciela prawa do zwrotu jego własności, bo godziłoby to w konstytucyjną zasadę ochrony własności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2008, sygn. akt I OSK 1498/07, publ. CBOSA, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2001 r., sygn. akt I SA 2394/99, publ. LEX nr 75559). Na powyższe zwrócił uwagę organ I instancji w decyzji z dnia [...] września 2014 r., jednocześnie odnosząc powyższe wskazania do okoliczności przedmiotowej sprawy. Nie można wiec uznać zasadności zarzutów, jakoby organ nadzoru nie rozważał rażącego naruszenia prawa przez decyzję uwłaszczeniową w kontekście możliwości naruszenia praw osób trzecich.

Organ wskazał, że kluczową kwestią w niniejszej sprawie jest ustalenie daty złożenia wniosku o zwrot przedmiotowego gruntu. Należy w tym miejscu podkreślić, iż z uwagi na to, że sformułowanie "nie może naruszać praw osób trzecich" nie zawiera jakichkolwiek wskazówek pozwalających na precyzyjne odkodowanie znaczenia powyższego zastrzeżenia, w orzecznictwie zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i Sądu Najwyższego pojawiły się znaczne trudności interpretacyjne ww. klauzuli szczególnie w kwestii, czy przedmiotowe zastrzeżenie odnosi się jedynie do zgłoszonych roszczeń, a jeżeli tak, to czy tylko tych ujawnionych przed dniem 5 grudnia 1990 r., czy też najpóźniej do dnia zakończenia postępowania uwłaszczeniowego, ewentualnie czy decydujące znaczenie powinna mieć data zaktualizowania się określonego uprawnienia, a nie dzień wystąpienia o zwrot nieruchomości.

Organ podkreślił, że zgodnie z utrwalonym poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, o rażącym naruszeniu prawa nie można mówić w przypadku wybrania jednej z wykładni niejednoznacznego przepisu prawa, nawet jeśli później została ona uznana za nieprawidłową, a nawet już sam fakt istnienia różnych wykładni przepisu prawa wskazuje, że nie występuje przesłanka rażącego naruszenia normy prawnej. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Sankcji w postaci stwierdzenia nieważności decyzji nie można więc stosować, jeżeli decyzja została wydana na podstawie przepisów prawa, których stosowanie wymaga złożonego procesu wykładni i której wynik jest sporny w judykaturze. Odmienna wykładnia konkretnego przepisu prawa, nie stanowi zatem rażącego naruszenia prawa, a tym samym nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1908/10, z dnia 17 grudnia 2013 r., sygn. akt II GSK 1503/12, z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1666/12, publ. CBOSA).

Organ wskazał, że zgodnie z dominującym obecnie poglądem w orzecznictwie sądów administracyjnych, dopiero złożenie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu powoduje ujawnienie względem tej nieruchomości praw osób trzecich (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2485/12, z dnia 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 966/11, z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 70/11 publ CBOSA). Ponadto podkreśla się, że sformułowanie "nie może naruszać praw osób trzecich" nie odnosi się do praw hipotetycznych, ale praw skonkretyzowanych - już ujawnionych.

Organ wywiódł zatem, że skoro powstanie nowego stanu prawnego w dniu 5 grudnia 1990 r. wymagało potwierdzenia deklaratoryjną decyzją wojewody, to prawa osób trzecich do danej nieruchomości musiały być zgłoszone najpóźniej do dnia wydania tej decyzji (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 721/11, z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1731/09 publ. CBOSA). Powyższe stanowisko judykatury zostało wskazane w decyzji z dnia [...] września 2014 r. i stanowiło podstawę rozważań organu odnośnie możliwości rażącego naruszenia przez decyzję uwłaszczeniową wskazanego art. 2 ustawy zmieniającej z dnia [...] września 1990 r. Zdaniem organu nie były zatem zasadne zarzuty braku rozważenia przesłanek uzasadniających w ich ocenie stwierdzenie wydania decyzji uwłaszczeniowej z rażącym naruszeniem prawa.

Radca prawny K. K., reprezentująca L. G., A. G., G. J. oraz nieznanych z miejsca pobytu D. G. oraz A. G. pismem z dnia [...] czerwca 2013 r. wystąpiła między innymi o zwrot działki nr [....]. Organ podkreślił, iż zgodnie z oświadczeniem Starosty [...] zawartym w piśmie z dnia [...] lipca 2014 r., znak: [...], w rejestrach wpływających wniosków prowadzonych od 1990 r., dotyczących zwrotów wywłaszczonych nieruchomości, do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej przez Wojewodę [...] Nr [...] tj. do dnia [...] kwietnia 1994 r. nie odnaleziono innego wniosku spadkobierców E. G. dotyczącego zwrotu wywłaszczonej działki nr [...] lub jej części. Powyższych ustaleń nie kwestionują również skarżący, podnosząc jedynie kwestie związane z aktualizacją się uprawnienia do żądania zwrotu nieruchomości oraz obowiązkami organów administracji w tym zakresie.

Starosta [...] decyzją Nr [...] r., z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej we wsi [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków między innymi jako działka nr [...]. Z pisma [...] Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] wynika, że Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania wniesionego K. K., K. K., reprezentująca L. G., A. G., G. J., od decyzji Starosty [...] Nr [...]., z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...], uchylił ją w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Organ podkreślił okoliczność, że w niniejszej sprawie wniosek o zwrot nieruchomości został złożony przy piśmie z dnia [...] czerwca 2013 r., a więc znacznie później niż została wydana ww. decyzja uwłaszczeniowa Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1994 r., znak: [...].

Odnosząc do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ nadzoru podtrzymuje stanowisko wyrażone w decyzji pierwszo instancyjnej, iż dopiero złożenie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu powodowało ujawnienie względem tej nieruchomości praw osób trzecich w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 719/11 i z dnia 30 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 795/10 publ. CBOSA).

Wobec tego Wojewoda [...] wydając decyzję Nr [...] w dniu [...] kwietnia 1994 r. nie mógł wiedzieć, że w odniesieniu do przedmiotowych nieruchomości istnieją roszczenia osób trzecich, skoro od daty wywłaszczenia nie zostały one ujawnione w formie przewidzianej przepisami prawa, a nie istniał prawny obowiązek uwzględniania ich z urzędu przez organ, lecz jedynie na zgłoszony przez osoby uprawnione wniosek. Powyższy pogląd podziela również orzecznictwo sądowo administracyjne. W wyroku z dnia 19 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 68/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wprost wskazał, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości funkcjonuje w obrocie prawnym dopiero od chwili złożenia wniosku o zwrot nieruchomości. Nie można zatem mówić o pominięciu w postępowaniu uwłaszczeniowym prawa osoby trzeciej w postaci roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeśli żądanie zwrotu nie zostało zgłoszone. Skutkiem takiego poglądu jest stanowisko, zgodnie z którym zakaz naruszenia praw osób trzecich do nieruchomości nie jest dochowany, gdy przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej został złożony wniosek o zwrot nieruchomości (por. uchwała SN z dnia 27 stycznia 2000 r., sygn. akt III ZP 14/99, OSNP 2000/8/294; wyroki NSA: z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1652/06, z dnia 7 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 1733/06, z dnia 1 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 43/07, niepublikowane, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dopiero więc z chwilą złożenia wniosku o zwrot, roszczenie byłych właścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców może być traktowane jako prawo osób trzecich w rozumieniu powołanego art. 2 ustawy zmieniającej. Organ w pełni podziela zaprezentowane powyżej stanowisko judykatury, iż samo powstanie uprawnienia do ubiegania się o zwrot nieruchomości nie tworzy po stronie byłego właściciela lub jego spadkobierców praw, które mogłyby zostać naruszone przez uwłaszczenie.

Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej organ podkreślił, iż zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem, niewykorzystanie nieruchomości na cel wywłaszczenia samo przez się nie stanowi przeszkody do uwłaszczenia, gdyż w myśl art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości obok wystąpienia przesłanki zbędności na cel wywłaszczenia konieczny był jeszcze wniosek byłego właściciela lub jego spadkobierców.

Ponadto organ wskazał, że wbrew twierdzeniom strony skarżącej w postępowaniu uwłaszczeniowym nie jest możliwe badanie, czy nieruchomość wykorzystano na cel zgodny z wywłaszczeniem, a co za tym idzie nie istniał obowiązek informowania byłych właścicieli lub ich następców prawnych o prowadzonym postępowaniu uwłaszczeniowym, jeżeli nie złożyli stosownego wniosku o zwrot nieruchomości - sprawy te należą bowiem do postępowania o zwrot nieruchomości (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 43/07 oraz z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1652/06, publ. CBOSA).

Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej dotyczących naruszenia dyspozycji art. 23 ust. 4 z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości organ wskazał, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuję się, że przepis art. 23 ust. 4 z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w zakresie przyznanego w nim prawa pierwszeństwa, stanowił normę o charakterze bezwzględnie obowiązującym (wyrok z dnia 20 stycznia 1998 r., I CKN 368/97). Oznacza to, że gdy uprawnieni zostają pozbawieni możliwości skorzystania z pierwszeństwa, umowa sprzedaży nieruchomości, której to pierwszeństwo dotyczy, zawarta przez gminę z osobą trzecią dotknięta jest nieważnością (art. 58 k.c.). Z powyższego wynika, że analizowany przepis może mieć zastosowanie wyłącznie do obrotu cywilnoprawnego nieruchomościami, bowiem nieważnością dotknięta jest - jak wskazał w cytowanym wyroku Sąd Najwyższy - umowa sprzedaży nieruchomości, której to pierwszeństwo dotyczy, zawarta przez gminę z osobą trzecią. W niniejszej sprawie natomiast przedmiotowa nieruchomość nie była przedmiotem obrotu wskutek czynności cywilnoprawnej, lecz podlegała uwłaszczeniu z mocy samego prawa, czego skutkiem było stwierdzenie nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez W. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu. Nie są więc zasadne twierdzenia, jakoby z ww. powołanego art. 23 ust. 4 z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości można wywodzić prawa po stronie skarżących, które mogłyby zostać w sposób rażący naruszone przez kwestionowaną decyzję.

Organ konkludował, że skoro ani w dniu 5 grudnia 1990 r., ani w dniu wydania zaskarżonej decyzji, nie toczyło się postępowanie o zwrot nieruchomości i nie były zgłoszone roszczenia osób trzecich, nie było zatem przeszkód do stwierdzenia uwłaszczenia rzeczonymi gruntami [...].

L. G., A. G., G. J. oraz K. K. – kurator dla nieznanych z miejsca pobytu D. G. i A. G. wnieśli skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju nr [...] z dnia [...] maja 2015r. utrzymującą w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] września 2014r., nr [...]; odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1994 r., stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez W. z siedzibą w [...] przy ul. [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w gminie [...], oznaczonego jako działki nr [...] oraz nieodpłatne nabycie prawa własności posadowionych na ww. gruncie urządzeń, w części dotyczącej działki nr[...].

Na podstawie art. 57§1 pkt 3 ppsa zaskarżonej decyzji zarzucali:

1) Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.

naruszenie art. 156§ pkt 2 kpa w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29.09.1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz.U.70poz.464) w m. z art.69 ust. 1 ustawy z dnia 29.04.1985r. u.g.g.w.n. (Dz.U.1991.30.127) i art. 47 nst.4 u.g.g.w.n. przez błędną wykładnię prowadzącą do usankcjonowania wydania przez Wojewodę decyzji uwłaszczeniowej z naruszeniem praw osób trzecich w sytuacji gdy stan faktyczny jak i prawny nieruchomości na datę wydania zaskarżonej decyzji wskazywał, iż nieruchomość, jako, że nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia podlegała zwrotowi na rzecz byłych właścicieli bądź ich i następców prawnych;

2) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 23 ust. 4 uggwn poprzez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że instytucja prawa pierwszeństwa przyznana wywłaszczonym właścicielom lub ich następcom prawnym odnosiła się wyłącznie do sytuacji, gdy planowana była sprzedaż nieruchomości, co w konsekwencji wyłączyło ww. zasadę chroniącą pierwotnych właścicieli w przypadku działania podmiotów ubiegających się o tę samą rzecz za pomocą innych metod nabycia nieruchomości w tym o oddanie w użytkowanie wieczyste.

Naruszenie przepisów postępowania które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) naruszenie art. 7 kpa, 77§ 1 kpa, art. 80 kpa w zw. z art. 107 §3 kpa, poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i merytorycznego rozpoznania wniosku, tj. oceny przesłanek stwierdzenia nabycia przez W. prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa z pominięciem praw należnych następcom prawnym wywłaszczonej właścicielki;

2) naruszenie art. 97 §1 pkt 4 kpa poprzez wydanie decyzji nadzorczej, w sytuacji, gdy w toku było i nadal jest prowadzone postępowanie w przedmiocie rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości na rzecz następców prawnych pierwotnej właścicielki nieruchomości, co w konsekwencji doprowadziło do usankcjonowania wadliwej decyzji przy braku rozważenia wszystkich okoliczności sprawy, w tym tak istotnej okoliczności jak rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu nieruchomości, co w tym przypadku pozytywnego rozpoznania wniosku o zwrot doprowadzi do ziszczenia się w stosunku do niniejszego postępowania przesłanki do jego wznowienia (art. 145§1 pkt 7 kpa);

3) naruszenie art. 156 §1 pkt 2 kpa w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości i art.23 ust. 4 uggwn oraz art. 16 §1 kpa , art. 7 kpa, art. 77§1 kpa oraz art. 64 Konstytucji RP poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody w wyniku błędnie przeprowadzonego postępowania nadzorczego, skutkującego brakiem dostrzeżenia przez organ nadzorczy, iż decyzja została wydana z rażącym naruszeniem praw następców prawych wywłaszczonej właścicielki przy jednoczesnym usankcjonowaniu decyzji w oparciu o zasadę stabilności decyzji ostatecznych, w sytuacji gdy zaskarżona decyzja Wojewody naruszała konstytucyjnie chronione oraz znajdujące potwierdzenie w przepisach prawa - prawo własności.

4) naruszenie art. 156 §1 pkt 2 kpa w zw. z art. 9 kpa oraz w zw. z art. 69 ust. 1 u.g.g.w.n. poprzez zaniechanie na organ prowadzący postępowanie o uwłaszczenie wykonania obowiązku informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków obywateli, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji uwłaszczeniowej bez wiedzy uprawnionych oraz uniemożliwiło uprawnionym złożenie stosownego wniosku o zwrot nieruchomości przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej;

5) naruszenie art. 138 §1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji podczas gdy należało decyzję uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania wobec wydania jej z naruszeniem powołanych powyżej przepisów prawa materialnego i procesowego , gdy konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) ppsa skarżący wnosili o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Na podstawie art. 135 ppsa wnosili o rozważenie przez Sąd uchylenia również utrzymanej w mocy decyzji organu I instancji bowiem wady tej decyzji są tak istotne, iż jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy objętej skargą .

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzając, kontrolę w powyższym zakresie Sąd uznał, że zaskarżona decyzji oraz decyzja ją poprzedzająca odpowiada prawu, co skutkowało oddaleniem skargi.

Skarga w przedmiotowej sprawie w istocie odnosi się do przesłanki rażącego naruszenia prawa zawartej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. decydują łącznie trzy przesłanki. Pierwsza - oczywistość naruszenia prawa, druga - charakter przepisu, który został naruszony, oraz trzecia - racje ekonomiczne lub gospodarcze. Skutki, które wywołuje decyzja.

W ugruntowanym na tym tle orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że oczywistość naruszenia prawa polega na "rzucającej się w oczy" sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 170/10, dostępny w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). Przy czym należy zgodzić się ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w wyroku z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1974/10, LEX nr 1149278, gdzie Sąd powiedział, że" Pogwałcenie ogólnych zasad postępowania (art. 7, art. 77 § 1 kpa) ma charakter rażącego naruszenia prawa wtedy, gdy jest to oczywiste i niewątpliwe, kiedy nie budzi wątpliwości, że nie zastosowano ich w ogóle w trakcie prowadzonego postępowania ".

W sprawie będącej przedmiotem kontroli Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) oraz art. 38 ust 1 i 2, art.39 ust. 1, art. 40 ust. 3, art. 43 ust 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991r., Nr 30, poz. 127 ze zm.), decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 1994 r., nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez W. z siedzibą w [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w gminie [...], oznaczonego jako działki nr [...] oraz nieodpłatne nabycie prawa własności posadowionych na ww. gruncie urządzeń.

Organ ustalił, że działka nr ew. [...] objęta niniejszym postępowaniem w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa. Powyższe okoliczności potwierdzają dowody w postaci aktu notarialnego umowy sprzedaży z dnia [...] grudnia 1976 r., rep A [...], z której wynika, że właścicielką działki nr [...] była E. G. oraz, że została ona nabyta na rzecz Skarbu Państwa - przedsiębiorstwa państwowego "W." z siedzibą w [...] w związku z budową przeładowni - składowiska kruszywa zgodnie z decyzją Nr [...] o lokalizacji inwestycji, wydaną przez Wydział Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta [...]. Powyższy akt notarialny został sporządzony w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464, ze zm.), grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich.

Cytowany przepis określa materialnoprawne warunki uzyskania przez państwowe osoby prawne prawa użytkowania wieczystego z mocy samego prawa w dniu 5 grudnia 1990 r. Są to zarówno warunki pozytywne - pozostawanie gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa w zarządzie państwowej osoby prawnej przed określonym w przepisie dniem, jak i warunek negatywny - nabycie to nie narusza praw osób trzecich.

Procedura potwierdzenia spełnienia warunków wskazanych w cytowanym przepisie określona została w art. 2 ust. 3 powołanej ustawy z dnia 29 września 1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, który stanowi, że nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntów, o których mowa w ust.1 oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali, o których mowa w ust. 2, stwierdza się decyzją wojewody w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub decyzją zarządu gminy w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy. Przedmiotem decyzji wojewody jest zatem stwierdzenie nabycia przez państwową osobę prawną prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności znajdujących na tym gruncie budynków z czego wynika, iż wojewoda zobowiązany był do ustalenia, czy spełnione zostały pozytywne warunki takiego nabycia oraz czy wydaniu decyzji stwierdzającej nabycie tych praw nie stoją na przeszkodzie prawa osób trzecich.

Ustawowe zastrzeżenie nie naruszania praw osób trzecich oznacza zatem materialnoprawny warunek uwłaszczenia państwowej osoby prawnej, nie zaś warunek procesowy, dlatego wojewoda zobowiązany był przy wydawaniu decyzji w trybie określonym w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ustalić jedynie, czy w chwili orzekania istniały prawa osób trzecich na nieruchomości będącej przedmiotem orzekania, które stanowiłyby przeszkodę do wydania decyzji o potwierdzeniu uwłaszczenia państwowej osoby prawnej. Przy ustaleniu braku przysługiwania praw do przedmiotowej nieruchomości osobom trzecim i stwierdzeniu spełnienia pozytywnych warunków określonych w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nastąpił skutek uwłaszczenia państwowej osoby prawnej z dniem 5 grudnia 1990 r., dlatego wojewoda zobowiązany był w takim przypadku wydać deklaratoryjną decyzję potwierdzającą to uwłaszczenie.

Jeżeli jednak przed wydaniem omawianej decyzji wojewody osoby trzecie zgłosiły we właściwej do tego procedurze roszczenie o uzyskanie do przedmiotowej nieruchomości stosownych praw, to rozstrzygnięcie o tym roszczeniu stanowiło procesową przeszkodę do wydania przez wojewodę decyzji potwierdzającej uwłaszczenie państwowej. osoby prawnej na dzień 5 grudnia 1990 r. do czasu rozstrzygnięcia o prawach osób trzecich. Natomiast niezgłoszenie przez osoby trzecie roszczeń o uzyskanie prawa do nieruchomości będącej przedmiotem orzekania przez wojewodę przed wydaniem omawianej decyzji, skutkowało brakiem procesowych przeszkód do wydania takiej decyzji. Przedmiotem omawianej decyzji w sprawie uwłaszczenia nie jest bowiem rozstrzyganie o prawach osób trzecich, lecz jedynie ocena zaistnienia ustawowo określonych warunków do tego uwłaszczenia.

Na powyższe zwróciły uwagę organy obu instancji, jednocześnie odnosząc powyższe wskazania do okoliczności przedmiotowej sprawy. Nie można więc uznać zasadności zarzutów, jakoby organ nadzoru nie rozważał rażącego naruszenia prawa przez decyzję uwłaszczeniową w kontekście możliwości naruszenia praw osób trzecich.

Dnia 5 grudnia 1990 r. właścicielem uwłaszczonej działki nr ew. [...], był Skarb Państwa, natomiast przedsiębiorstwu państwowemu W. z siedzibą w [...]. przysługiwało prawo zarządu do przedmiotowej nieruchomości.

Wobec powyższego zasadnym było również stwierdzenie, że spełnione byłyby przesłanki uwłaszczenia zawarte w art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości jeżeli nie naruszono by praw osób trzecich.

Organ wskazał, że zgodnie z dominującym obecnie poglądem w orzecznictwie sądów administracyjnych, dopiero złożenie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu powoduje ujawnienie względem tej nieruchomości praw osób trzecich (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2485/12, z dnia 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 966/11, z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 70/11 publ CBOSA).

Organ słusznie przyjął, że skoro powstanie nowego stanu prawnego w dniu 5 grudnia 1990 r. wymagało potwierdzenia deklaratoryjną decyzją wojewody, to prawa osób trzecich do danej nieruchomości musiały być zgłoszone najpóźniej do dnia wydania tej decyzji (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 maja 2012r., sygn. akt I OSK 721/11, z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1731/09 publ. CBOSA).

Ponadto, K. K., reprezentująca L. G., A. G., G. J. oraz nieznanych z miejsca pobytu D. G. oraz A. G. pismem z dnia 24 czerwca 2013 r. wystąpiła między innymi o zwrot działki nr [...]. Organ podkreślił, iż zgodnie z oświadczeniem Starosty P. zawartym w piśmie z dnia [...] lipca 2014r., znak: [...], w rejestrach wpływających wniosków prowadzonych od 1990 r., dotyczących zwrotów wywłaszczonych nieruchomości, do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej przez Wojewodę [...] Nr [...] tj. do dnia 26 kwietnia 1994 r. nie odnaleziono innego wniosku spadkobierców E. G. dotyczącego zwrotu wywłaszczonej działki nr [...] lub jej części. Powyższych ustaleń nie kwestionują również skarżący, podnosząc jedynie kwestie związane z aktualizacją się uprawnienia do żądania zwrotu nieruchomości oraz obowiązkami organów administracji w tym zakresie.

Uprawnienie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej stanowi rodzaj roszczenia o przywrócenie osobie uprawnionej wywłaszczonego prawa, które to roszczenie dochodzone jest w trybie administracyjnym. Roszczeniowy charakter tego uprawnienia wynika bowiem z faktu, iż skuteczność jego zrealizowania nie jest zależna od woli organu administracji lub woli aktualnego właściciela danej nieruchomości, lecz od zaistnienia ustawowo określonych przesłanek, którą to okoliczność stwierdza wskazany przez ustawodawcę organ administracji we właściwej do tego procedurze. Natomiast złożenie po dniu 5 grudnia 1990 r. wniosku na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) o zwrot nieruchomości, o której mowa w art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. Nr 79, poz. 464 ze zm.), nie stanowi przeszkody w dochodzeniu tego roszczenia, w szczególności jeżeli w dniu 5 grudnia 1990 r. zostały spełnione przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W okolicznościach rozpatrywanej sprawy należy jednak odrzucić pogląd skarżących, jakoby organ zobowiązany był przed wydaniem decyzji w przedmiocie uwłaszczenia państwowej osoby prawnej poinformować osoby uprawnione o możliwości złożenia wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej. Poinformowanie to wiązałoby się bowiem nie tylko z poszukiwaniem osób uprawnionych, ale przede wszystkim z koniecznością ustalania przez organ w postępowaniu uwłaszczeniowym okoliczności stanowiących o spełnieniu ustawowych przesłanek do zwrotu nieruchomości, co należy do oceny innego organu administracji w odrębnym postępowaniu dotyczącym zwrotu nieruchomości wywłaszczonej wszczynanym na wniosek osoby uprawnionej, a nie z urzędu. Brak jest zatem podstaw prawnych dla dokonywania przez wojewodę w postępowaniu uwłaszczeniowym oceny okoliczności zastrzeżonych do takiej oceny przez inny organ w odrębnym postępowaniu administracyjnym. Informowanie przez organ uprawnionych osób o możliwości zgłoszenia wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej wymagałoby bowiem ustalenia przez wojewodę, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania uwłaszczeniowego spełnia ustawowe przesłanki do zgłoszenia wniosku o jej zwrot. W przeciwnym razie każdorazowe poszukiwanie przez wojewodę osób uprawnionych; do wnioskowania o zwrot nieruchomości niezależnie od spełnienia się przesłanek do takiego zwrotu wypaczałoby ratio legis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Powyższy pogląd podziela również orzecznictwo sądowo administracyjne. W wyroku z dnia 19 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 68/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wprost wskazał, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości funkcjonuje w obrocie prawnym dopiero od chwili złożenia wniosku o zwrot nieruchomości. Nie można zatem mówić o pominięciu w postępowaniu uwłaszczeniowym prawa osoby trzeciej w postaci roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeśli żądanie zwrotu nie zostało zgłoszone. Skutkiem takiego poglądu jest stanowisko, zgodnie z którym zakaz naruszenia praw osób trzecich do nieruchomości nie jest dochowany, gdy przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej został złożony wniosek o zwrot nieruchomości (por. uchwała SN z dnia 27 stycznia 2000 r., sygn. akt III ZP 14/99, OSNP 2000/8/294; wyroki NSA: z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1652/06, z dnia 7 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 1733/06, z dnia 1 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 43/07, niepublikowane, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej organ podkreślił, iż zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem, niewykorzystanie nieruchomości na cel wywłaszczenia samo przez się nie stanowi przeszkody do uwłaszczenia, gdyż w myśl art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości obok wystąpienia przesłanki zbędności na cel wywłaszczenia konieczny był jeszcze wniosek byłego właściciela lub jego spadkobierców.

Ponadto, wbrew twierdzeniom strony skarżącej w postępowaniu uwłaszczeniowym nie jest możliwe badanie, czy nieruchomość wykorzystano na cel zgodny z wywłaszczeniem, a wobec braku obowiązku informowania byłych właścicieli lub ich następców prawnych o prowadzonym postępowaniu uwłaszczeniowym, jeżeli nie złożyli stosownego wniosku o zwrot nieruchomości - sprawy te należały do postępowania o zwrot nieruchomości (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 43/07 oraz z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1652/06, publ. CBOSA).

Niezasadnym okazały się zatem zarzuty skargi naruszenia prawa materialnego, tj. art. 15 6§ pkt 2 kpa w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29.09.1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz.U.70poz.464) w m. z art.69 ust. 1 ustawy z dnia 29.04.1985r. u.g.g.w.n. (Dz.U.1991.30.127) i art. 47 nst.4 u.g.g.w.n. przez wykładnię prowadzącą do usankcjonowania wydania przez Wojewodę decyzji uwłaszczeniowej z naruszeniem praw osób trzecich w sytuacji gdy stan faktyczny jak i prawny nieruchomości na datę wydania zaskarżonej decyzji wskazywał, iż nieruchomość, jako, że nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia podlegała zwrotowi na rzecz byłych właścicieli bądź ich i następców prawnych, naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 23 ust. 4 uggwn poprzez wykładnię prowadzącą do uznania, że instytucja prawa pierwszeństwa przyznana wywłaszczonym właścicielom lub ich następcom prawnym odnosiła się wyłącznie do sytuacji, gdy planowana była sprzedaż nieruchomości, co w konsekwencji wyłączyło ww. zasadę chroniącą pierwotnych właścicieli w przypadku działania podmiotów ubiegających się o tę samą rzecz za pomocą innych metod nabycia nieruchomości w tym o oddanie w użytkowanie wieczyste.

Nie doszło również do naruszenie przepisów postępowania które miało wpływ na wynik sprawy, art. 7 kpa, 77§ 1 kpa, art. 80 kpa w zw. z art. 107 §3 kpa, poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i merytorycznego rozpoznania wniosku, tj. oceny przesłanek stwierdzenia nabycia przez [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa z pominięciem praw należnych następcom prawnym wywłaszczonej właścicielki.

Organ w sposób precyzyjny i z przywołaniem właściwych przepisów i orzecznictwa odniósł się do przedmiotowego zagadnienia. Odmienna wykładnia prezentowana przez skarżących nie uzasadnia przyjęcia, że doszło do naruszenia wskazanych przepisów postępowania administracyjnego.

Nie doszło również do naruszenie art. 97 §1 pkt 4 kpa poprzez wydanie decyzji nadzorczej, w sytuacji, gdy w toku było i nadal jest prowadzone postępowanie w przedmiocie rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości na rzecz następców prawnych pierwotnej właścicielki nieruchomości. Złożenie po dniu 5 grudnia 1990 r. wniosku na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) o zwrot nieruchomości, o której mowa w art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. Nr 79, poz. 464 ze zm.), nie stanowi przeszkody w dochodzeniu tego roszczenia. Ponadto, wbrew twierdzeniom strony skarżącej w postępowaniu uwłaszczeniowym nie jest możliwe badanie, czy nieruchomość wykorzystano na cel zgodny z wywłaszczeniem.

Przedstawiona przez Sąd wykładnia wskazuje również, że nie doszło do naruszenie art. 156 §1 pkt 2 kpa w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości i art.23 ust. 4 uggwn oraz art. 16 §1 kpa , art. 7 kpa, art. 77§1 kpa oraz art. 64 Konstytucji RP poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody czy też do naruszenie art. 156 §1 pkt 2 kpa w zw. z art. 9 kpa oraz w zw. z art. 69 ust. 1 u.g.g.w.n. poprzez zaniechanie na organ prowadzący postępowanie o uwłaszczenie wykonania obowiązku informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków obywateli. Organ nie był bowiem zobowiązany przed wydaniem decyzji w przedmiocie uwłaszczenia państwowej osoby prawnej poinformować osoby uprawnione o możliwości złożenia wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej.

Nie doszło również do naruszenia art. 138 §1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji podczas gdy należało decyzję uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. Wbrew zarzutom skargi organy administracji publicznej prowadziły postępowanie administracyjne w sposób prawidłowy, dokładnie ustaliły stan faktyczny i prawny w sprawie, a także właściwie zastosowały zarówno przepisy procedury administracyjnej, jak i przepisy prawa materialnego, a powody podjętych rozstrzygnięć wyczerpująco przedstawiły w uzasadnieniach wydanych decyzji.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.