Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 773/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 maja 2024 r. nr SKO Gd/572/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej J. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

J. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy Lubichowo w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dniu 12 sierpnia 2022 r. J. M. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem I. M.

W dniu 28 września 2022 r. pracownik socjalny przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy.

Decyzją z dnia 6 października 2022 r. nr GOPS.5222.49.2022 działający z upoważnienia Wójta Gminy Lubichowo Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lubichowie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ powołał się na art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśnił, że nie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sprawowaniem przez wnioskodawczynię opieki nad mężem a rezygnacją z zatrudnienia. Jak wynika bowiem z akt sprawy wnioskodawczyni zakończyła pracę 31 grudnia 2008 r., podczas gdy niepełnosprawność jej męża datuje się od marca 2020 r. Zatem brak aktywności zawodowej wnioskodawczyni nie jest spowodowany chorobą jej męża.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej decyzją z dnia 7 kwietnia 2023 r. o sygn. akt SKO Gd/5974/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że wnioskodawczyni zrezygnowała z zarobkowania wyłącznie w związku z koniecznością opieki nad mężem. Była bowiem bierna zawodowo na długo przed ustaleniem jego stopnia niepełnosprawności. Kolegium zarzuciło, że organ I instancji nie przeprowadził badania, o którym mowa w art. 79a w zw. z art. 10 k.p.a. Być może okazałoby się wówczas, że wnioskodawczyni podejmowała aktywność zarobkową po 2009 r. Ponadto Kolegium zwróciło uwagę, że wnioskodawczyni niemal osiągnęła wiek emerytalny, a ponadto nie rozważono, czy z uwagi na wiek, stan zdrowia i posiadane kwalifikacje byłaby potencjalnie w ogóle zdolna do podjęcia zarobkowania gdyby nie opieka sprawowana nad mężem. Konieczne jest zatem pogłębienie i zaktualizowanie ustaleń co do aktualnego stanu zdrowia i stopnia samodzielności męża wnioskodawczyni.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia 22 maja 2023 r. nr GOPS.5222.48.2023 działający z upoważnienia Wójta Gminy Lubichowo Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lubichowie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej decyzją z dnia 19 października 2023 r. o sygn. akt SKO Gd/4058/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji nie zrealizował w pełni wskazań Kolegium zawartych w poprzedniej decyzji. Jedynymi nowymi materiałami w sprawie są notatka służbowa niejako zastępująca rodzinny wywiad środowiskowy oraz karta leczenia szpitalnego wcześniejszego niż znana z akt poprzedniego postępowania. Ponadto, organ I instancji nie przeprowadził rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz nie odebrał od wnioskodawczyni odpowiednich materiałów i wyjaśnień.

W dniu 8 grudnia 2023 r. pracownik socjalny przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia 15 grudnia 2023 r. nr GOPS.5222.48.2023 działający z upoważnienia Wójta Gminy Lubichowo Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lubichowie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu organ przypomniał, że mąż wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem lekarskim z dnia 30 września 2022 r. zaliczającym go do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji do 30 września 2025 r. Ze względu na posiadaną niepełnosprawność wymaga opieki osób drugich. Prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką, która nie pracuje zawodowo, a od listopada 2021 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad chorym mężem.

Następnie organ powołał się na przeprowadzony ponownie szczegółowy wywiad środowiskowy, z którego wynika, że aktualny stan zdrowia męża wnioskodawczyni nie uległ zmianie od poprzedniej wizyty pracownika socjalnego. W dalszym ciągu wymaga opieki osób drugich, gdyż jego stan to ogólne otępienie, zobojętnienie, brak większego kontaktu, ma zaburzenia poznawcze i orientacyjne. Przeszedł padaczkę na skutek odstawienia alkoholu, leczy się również na nadciśnienie, chorobę serca, grozi mu również zakrzepica. Codziennie spożywa leki psychotropowe, które przepisuje mu lekarz rodzinny, nie podejmuje leczenia u lekarza specjalisty. Nie posiada również aktualnej dokumentacji medycznej, posługuje się jedynie wynikami i dokumentami leczenia szpitalnego z 2021 r. Porusza się samodzielnie, nie jest pampersowany, samodzielnie korzysta z toalety, oraz przyjmuje posiłki. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad małżonkiem, któremu pomaga we wszystkich obowiązkach domowych i samoobsługowych, podaje mu leki i przygotowane przez siebie posiłki, ubiera, robi zakupy, sprząta, umawia na wizyty lekarskie, załatwia sprawy urzędowe.

Dalej organ przypomniał, że z przedstawionych dokumentacji wynika, iż wnioskodawczyni posiadała zatrudnienie w "G. S.A." w okresie od 12 września 1983 r. do 7 września 1996 r. w pełnym wymiarze pracy oraz w K. Spółka z o.o. w okresie od 2 stycznia 1997 r. do 31 grudnia 2008 r. Znaczny stopień niepełnosprawności jej małżonka datuje się od grudnia 2021 r. W związku z powyższym brak aktywności zawodowej wnioskodawczyni trwa już kilkanaście lat i nie jest wynikiem pogorszenia się stanu zdrowia małżonką oraz konieczności opieki nad nim. Okoliczności te nie mogą zaś pozostać obojętne przy ocenie, czy wnioskodawca ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego spełnia ustawową przesłankę "nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Biorąc pod uwagę powyższe organ uznał, że nie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sprawowaniem opieki nad mężem, a rezygnacją bądź też niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej decyzją z dnia 27 maja 2024 r. o sygn. akt SKO Gd/572/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przypomniał, że z przedstawionych przez organ I instancji akt sprawy wynika, że mąż wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 30 września 2022 r. nr [...], z którego wynika, że jest on niezdolny do samodzielnej egzystencji do dnia 30 września 2025 r. Wcześniej legitymował się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 28 października 2021 r. stwierdzającego niezdolność do samodzielnej egzystencji do dnia 31 października 2022 r., która to niezdolność istniała na dzień 1 marca 2020 r. Ponadto orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności legitymowała się również wnioskodawczyni. Zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 23 lutego 2022 r. nr [...] wydanym przez Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Starogardzie Gdańskim wnioskodawczyni została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano do dnia 28 lutego 2023 r. Nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 grudnia 2021 r. W orzeczeniu wskazano na konieczność korzystanie ze środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Dodatkowo w orzeczeniu wskazano, że strona jest niezdolna do zatrudnienia. Kolegium ustaliło, że wnioskodawczyni nie posiada obecnie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz nie składała wniosku o jego ustalenie. Jakkolwiek termin ważności ww. orzeczenia o niepełnosprawności już minął, to zachowało ono swoją ważność i moc obowiązującą stosownie do art. 15h ustawy ust, 1 pkt. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020r, o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Następnie Kolegium powołało się na art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 100 ze zm.) i zauważyło, że wpis w orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności "niezdolny do zatrudnienia" nie oznacza zakazu podejmowania pracy przez osobę legitymującą się takim orzeczeniem.

W dalszej kolejności Kolegium przypomniało, że wnioskodawczyni nie pracuje, opiekuje się chorym mężem, któremu pomaga we wszystkich czynnościach domowych i samoobsługowych. Małżonkowie zamieszkują razem. Małżonek wymaga całodobowej opieki, trzeba go pilnować w dzień i w nocy i przypominać o wszystkim. Jest otępiały, ma swój świat, trzeba go pilnować, ponieważ może zrobić sobie krzywdę. Mąż wnioskodawczyni przez wiele lat nadużywał alkoholu bezskutecznie lecząc się. Obecnie jest osobą bardzo chorą. Jako czynności wykonywane przez stronę w związku z opieką nad mężem wskazano: kąpiele, obcinanie paznokci, strzyżenie i golenie, przygotowywanie ubrań, ubieranie, podawanie leków, mierzenie ciśnienia, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie, gotowanie, wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizację recept, załatwianie spraw urzędowych, przygotowywanie i przynoszenie opału, czytanie książek, układanie do snu i czuwanie w nocy. Do akt sprawy dołączono wypis ze Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych im. St. Kryzana w Starogardzie Gdańskim (dalej powoływany jako Szpital) z 2021 r. z którego wynika, że był hospitalizowany po raz kolejny z powodu zaburzenia kontaktu słowno-logicznego i agresji wobec rodziny. Hospitalizacja trwała od dnia 10 czerwca 2021 r. do dnia 20 sierpnia 2021 r. W czerwcu 2021 r. został wypisany na własne żądanie.

Po wydaniu pierwszej decyzji kasatoryjnej w sprawie organ I instancji pozyskał kartę informacyjną z leczenia małżonka wnioskodawczyni w SOR w Starogardzie Gdańskim z dnia 8 czerwca 2021 r. z której wynika, że był on leczony w okresie od dnia 7 do 8 czerwca 2021 r., tj. bezpośrednio przed wyżej opisanym przyjęciem do Szpitala. Chory był leczony z powodu drgawek z powodu ZZA, a w jego krwi wykryto etanol. Z dokumentu tego wynika, że chory przed 2 tygodniami wypisał się na własne żądanie ze Szpitala gdzie przebywał na leczeniu odwykowym, prawdopodobnie nie przyjmował zalecanych leków. W notatce służbowej (która nie może zastąpić wywiadu środowiskowego, którego przeprowadzenie zlecił organ odwoławczy) organ I instancji wskazał, iż wnioskodawczyni wyjaśniła, że jej małżonek nie jest osobą leżącą. Całymi dniami siedzi w fotelu. Żona musi go prowadzić do toalety, ponieważ ma zawroty głowy. Pomaga mu także przy ubieraniu, toalecie, podany obiad spożywa samodzielnie. Z mężem jest słaby kontakt, nie poznaje ludzi, zapytany o cokolwiek płacze bez powodu. Gdy wnioskodawczyni musi coś załatwić, to prosi o pomoc teściową, która jest schorowana i w podeszłym wieku. Ogólnie stan męża to otępienie, bez większego kontaktu. Stan jest stabilny, nie uległ pogorszeniu od ostatniego wywiadu. Nie posiada żadnej aktualnej dokumentacji medycznej, nie leczy się u specjalistów, jest tylko pod opieką lekarza rodzinnego.

Z kolei w rodzinnym wywiadzie środowiskowym z dnia 8 grudnia 2023 r. wskazano, że wnioskodawczyni nadal nie pracuje zawodowo, opiekuje się chorym niepełnosprawnym mężem, któremu pomaga w czynnościach domowych i samoobsługowych. Małżonkowie zamieszkują razem. Wnioskodawczyni opiekuje się mężem we wszystkich obowiązkach dnia codziennego w dzień i w nocy, podaje leki, posiłki, ubiera, robi zakupy, sprząta, podaje terminy umówionych wizyt u lekarza, załatwia sprawy urzędowe. Mąż wymaga opieki i kontroli, gdyż zapomina, trzeba mu przypominać o wszystkim. Przez wiele lat nadużywał alkoholu, był kilka razy bezskutecznie leczony. Jego stan to ogólne otępienie, ma zaburzenia poznawcze i orientacyjne i z tego powodu potrzebna jest opieka. Zażywa również leki na ciśnienie, zakrzepowe, sercowe, które były zapisane w czasie pobytu w Szpitalu i zapisane przez lekarza rodzinnego. Z akt sprawy nie wynika, jakie to leki i jak wygląda ich dawkowanie. Ma także stwierdzoną padaczkę alkoholową. Porusza się słabo, ale samodzielnie. Samodzielnie korzysta z toalety i samodzielnie spożywa posiłki. Od ostatniego pobytu w szpitalu (10 czerwca 2021 r. – 20 sierpnia 2021 r.) nie korzystał z pomocy lekarzy specjalistów.

Uprzedzona o odpowiedzialności karnej grożącej za złożenie fałszywego oświadczenia wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie pracuje zawodowo, opiekuje się całodobowo mężem we wszystkich obowiązkach, podaje leki, pomaga przy myciu, robi posiłki, załatwia sprawy z lekarzem, apteką, zakupy. Mąż potrzebuje opieki w nocy. Ponadto nie posiada innych nowych dokumentów ze szpitali i od specjalistów. W ocenie Kolegium z akt sprawy nie wynika, aby wnioskodawczyni przedstawiła jakiekolwiek nowe materiały dotyczące stanu zdrowia jej męża i swojej aktywności zarobkowej. Z akt spawy nie wynika przy tym, aby organ I instancji ponownie o to zapytał, ale z jej okoliczności wynika, że z pewnością w toku wywiadu środowiskowego stronie wyjaśniono, co należy ustalić i jakie dokumenty przedstawić. Z okoliczności sprawy wynika, że wnioskodawczyni nie przedstawiłaby i tak jakichkolwiek nowych materiałów i wyjaśnień, ponieważ oświadczyła, że nie posiada żadnej dokumentacji medycznej męża wydanej po 2021 r. Po ustaniu ostatniego stosunku pracy w 2008 r. nie podejmowała zatrudnienia. Kolegium zauważyło, że względy doświadczenia życiowego wskazują, iż najpewniej w tym okresie strona nie pracowała, nie poszukiwała zatrudnienia i nie była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Zapewne zajmowała się domem i dziećmi (jak wynika z akt sprawy syn ma 21 lat, nie pracuje i jest chory na padaczkę, a córka ma 23 lata), nie była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Co więcej, należy zwrócić uwagę na to, że w dniu 1 stycznia 2025 r. wnioskodawczyni osiągnie wiek emerytalny 60 lat. Nie pracuje zawodowo od 16 lat. Zasady doświadczenia życiowego wskazują na to, że osoby w takim wieku i z taką przerwą nie powracają już na rynek pracy, szczególnie gdy w grę wchodzi praca fizyczna, którą dotychczas wykonywała wnioskodawczyni.

Kolegium przypomniało, że zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych, jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak np. brak pracy, kwalifikacji czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. W świetle powyższego, nie każda zatem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, a jedynie takie, których celem jest sprawowanie opieki. W ocenie Kolegium zgromadzony w sprawie materiał dowodowy istotnie nie pozwala na przyjęcie, że skarżąca zrezygnowała z zarobkowania wyłącznie w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Była bowiem bierna zawodowo na długo przed ustaleniem jego stopnia niepełnosprawności i, jak wynika z okoliczności sprawy, po ustaniu ostatniego stosunku pracy nie poszukiwała nowego zatrudnienia - zajmowała się domem i rodziną podczas gdy jej mąż pracował i utrzymywał rodzinę. Nie pracuje zawodowo od 16 lat, za kilka miesięcy osiągnie wiek emerytalny. Ze znajdujących się w aktach sprawy świadectw pracy wynika, że pracowała w dwóch zakładach pracy - jako "pomoc w produkcji drewna" oraz jako pracownik gospodarczy, a więc jako pracownik fizyczny. Co więcej, posiadała w przeszłości orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem "niezdolny do zatrudnienia", a po ustaniu jego ważności nie wnosiła o wydanie nowego. Powrót do pracy, nawet gdyby strona go zadeklarowała (czego nie uczyniła) jest w ocenie Kolegium nierealny.

Następnie Kolegium wskazało, że w toku kolejnych postępowań w istocie nie doszło do pogłębienia i zaktualizowania ustaleń co do aktualnego stanu zdrowia i stopnia samodzielności męża wnioskodawczyni w codziennym życiu. Ostatnia dokumentacja medyczna pochodzi bowiem z 2021 r. i dotyczy w istocie skutków leczenia zespołu odstawieniowego w leczeniu ZZA. W treści najnowszego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS pochodzącego z 2022 r. wskazano, ze chory "wymaga pomocy przy samoobsłudze". Kolegium podtrzymuje prezentowane dotychczas stanowisko, że zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenia, że małżonek strony porusza się samodzielnie, ale wymaga prowadzenia do toalety, bo zapomina, gdzie to miejsce się znajduje, jego stan to ogólne otępienie, zobojętnienie, brak większego kontaktu, zaburzenia poznawcze i orientacyjne nie znajdują jednoznacznego oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Z akt sprawy nie wynika, aby małżonek strony był osobą leżącą, zupełnie niezdolną do samoobsługi i komunikacji, cewnikowaną i pampersowaną, wymagającą karmienia i pojenia. Nie wynika z niego precyzyjnie, w jakich czynnościach jest samodzielny, w jakich wymaga pomocy i nadzoru, a jakich nie jest w ogóle w stanie wykonać. Strona konsekwentnie używa sformułowania "we wszystkich" a podawane przez nią informacje są szczątkowe. Nie jest rzeczą organów administracji "ciąganie stron za język", sugerowanie i podpowiadanie. Dla Kolegium niezrozumiałe jest, jak to możliwe, że osoba w takim (deklarowanym przez stronę) stanie zdrowia nie leczy się poza lekarzem rodzinnym. Przypomnieć należy, że ostatnia dokumentacja w aktach sprawy pochodzi z 2021 r., strona nie przedstawiła żadnej dokumentacji wytworzonej później i oświadcza, że jej nie posiada. Przedstawiony w aktach sprawy zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię nad mężem, w ocenie Kolegium, w świetle powyższych rozważań w żaden sposób nie wyklucza podejmowania aktywności zarobkowej. Składają się na nią zwykłe, normalne czynności związane z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego strony i jej małżonka. Z ich efektów korzystają wszyscy domownicy. Z okoliczności sprawy wynika, że na czynności stricte opiekuńcze składa się wyłącznie ewentualna pomoc przy toalecie porannej i wieczornej, ubraniu się, podaniu posiłków (z akt sprawy nie wynika, aby małżonek skarżącej był na specjalnej diecie, np. cukrzycowej) i leków (z akt sprawy nie wynika, czy i jakie leki przyjmuje oraz w jakich dawkach). Zdaniem Kolegium z przedstawionego powyżej opisu wynika, że czynności stricte opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad osobą niepełnosprawną niewątpliwie nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawczyni przy należytej organizacji tej opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze. Wielu ww. czynności związanych z szeroko rozumianym prowadzeniem gospodarstwa domowego nie wykonuje się bowiem codziennie. Z akt sprawy nie wynika, aby przy każdej najdrobniejszej czynności samoobsługowej wymagał pomocy i ewentualnego nadzoru ze strony osób trzecich. Z okoliczności sprawy wynika, że część dnia, która zwyczajowo wypełniana jest obowiązkami zawodowymi, poświęcana jest przez wnioskodawczynię przede wszystkim na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego i spędzanie czasu z małżonkiem (strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie uprawdopodobniła swoich twierdzeń o stanie zdrowia i codzienności jej małżonka, w tym konieczności jego pilnowania, nie przedstawiła żadnych dokumentów pochodzących od jakiegokolwiek lekarza, np. od psychiatry lub neurologa, wystawionych po 2021 r., oświadcza, że gdy musi wyjść z domu to męża pilnuje schorowana teściowa w podeszłym wieku). Czynności związane z szeroko rozumianym prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, podawaniem posiłków i leków, pomocy w ubraniu się, toalecie porannej i wieczornej w ocenie Kolegium nie kolidują z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w niepełnym wymiarze czasu - osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, wychowują dzieci, chodzą na zakupy, spacery, do lekarza i kościoła, pomagają i opiekują się w różnym zakresie swoimi rodzicami, którzy z uwagi na wiek i stan zdrowia nie mogą i nie powinni wykonywać pewnych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. W ocenie Kolegium nie można zatem na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego obiektywnie ocenić, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zarobkowej strony a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem. Aktywność ta nie ustała tylko i wyłącznie z powodu potrzeby jej sprawowania, lecz z innych przyczyn.

Ponadto Kolegium podniosło, że w związku z opieką nad mężem od listopada 2021 r. wnioskodawczyni jest nieprzerwanie uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W znajdującej się w aktach sprawy kopii decyzji organu I instancji z dnia 4 lutego 2022 r. nr GOPS.5223.1.2022 w sprawie przyznania tego świadczenia wskazano, że w związku z uwzględnieniem w całości żądania strony organ ją wydający odstępuje od jej uzasadnienia. Brak w niej zatem jakichkolwiek rozważań co do istnienia opisanego powyżej związku przyczynowo-skutkowego, a także spełnienia kryterium dochodowego. Skład orzekający dostrzega, że niewątpliwie powodem złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem jego przyznania było dokonanie wyboru korzystniejszego świadczenia stosownie do art. 27 u.ś.r. po ukształtowaniu się linii orzeczniczej sądów administracyjnych nakazujących rozpoznanie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem przesłanki wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki (chociaż w niniejszej sprawie organ I instancji zasadnie rozpoznał sprawę z pominięciem ww. kryterium). Możliwość dokonania takiego wyboru zachodzi wyłącznie w sytuacji, gdy strona spełnia wszystkie warunki przyznania co najmniej dwóch świadczeń wskazanych w tym przepisie. W ocenie Kolegium w niniejszej spawie nie zostało dostatecznie uprawdopodobnione, że strona spełnia (lub nie spełnia) warunków koniecznych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i jakkolwiek decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy nie została poddania kontroli organu odwoławczego, to w świetle przedstawionych przez organ akt sprawy wątpliwym wydaje się spełnienie przesłanek wymaganych dla przyznania również "niższego świadczenia" (strona po jej wydaniu uzyskała orzeczenie o niepełnosprawności). Reasumując zdaniem Kolegium nie może być tak, że osoba która uzyskała prawo do niższego specjalnego zasiłku opiekuńczego również niejako automatycznie nabywa prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym do wyboru wyższego świadczenia. Niewątpliwie miał tego świadomość również organ I instancji, który odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak związku czasowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem się opieki nad osobą niepełnosprawną. Z okoliczności sprawy nie wynika, aby zakwestionował tą okoliczność na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego (z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że strona jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego "od 2021 r." a więc również w bieżącym okresie zasiłkowym 2023/2024).

W skardze na powyższą decyzję wnioskodawczyni, reprezentowana przez adwokata, zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy Lubichowo i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Powołując się na orzecznictwo przypomniano, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą tej opieki jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie sposób bowiem przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą nie jest wykonywana przez całą dobę, to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej". W sprawowaniu tej opieki chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z kolei z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 maja 2024 r. o sygn. akt SKO Gd/572/24, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy Lubichowo z dnia 15 grudnia 2023 r. nr GOPS.5222.48.2023 w sprawie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić należy, że zaskarżona decyzja jest kolejnym rozstrzygnięciem w tej sprawie, bowiem z wniosku skarżącej, który zainicjował kontrolowane postępowanie, Kolegium dwukrotnie uchylało rozstrzygnięcia organu I instancji przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.), dalej jako u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z treści powołanego art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy przypomnieć, że skarżąca J. M. złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem I. M. Mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 30 września 2022 r. nr [...], z którego wynika, że jest on niezdolny do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wystawiono do dnia 30 września 2025 r. Bezsporne w sprawie jest również to, że skarżąca jako żona osoby niepełnosprawnej jest upoważniona do wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne w myśl art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r.

W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję odmawiającą przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. W ocenie Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy Kolegium przedwcześnie orzekło o braku związku przyczynowo – skutkowego.

Wskazać bowiem należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym, lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo – skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przypomnieć należy, że dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma znaczenia, od kiedy utrzymuje się taki stan rzeczy, a zatem rezygnacja z zatrudnienia podyktowana opieką mogła nastąpić miesiąc, rok, a nawet kilka lat przed złożeniem wniosku o świadczenie, najważniejsze, by oba te elementy pozostawały w związku przyczynowo skutkowym (tak NSA w wyroku z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt I OSK 2156/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga wyłącznie rezygnacji z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, lecz równorzędną przesłanką jest brak możliwości podjęcia pracy z uwagi na sprawowaną opiekę.

Wskazać przy tym należy, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć przy tym należy, że artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby.

Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, przedstawiona przez Kolegium ocena w zakresie braku związku przyczynowo – skutkowego jest przedwczesna i dowolna.

Ze znajdującego się w aktach organu I instancji formularza wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 8 grudnia 2023 r. wynika, że skarżąca "zamieszkuje razem z mężem i nim się opiekuje we wszystkich obowiązkach dnia codziennego. I. M. potrzebuje opieki i pomocy w czasie dnia czasami i w nocy. Pani J. sprawuje opiekę nad mężem [...] Pan I. potrzebuje opieki i kontroli gdyż zapomina, trzeba przypominać o wszystkim. [...] Jego stan to ogólne otępienie ma zaburzenia poznawcze i orientacyjne i z tego tyt. potrzebna jest opieka." Następnie wskazano, że mąż skarżącej zażywa m.in. leki psychotropowe zapisane podczas ostatniego pobytu w szpitalu, które nadal przepisuje mu lekarz rodzinny. "Pan I. ma stwierdzoną padaczkę alkoholową, porusza się słabo ale samodzielnie [...]". Podobnie z oświadczenia z dnia 15 listopada 2023 r. złożonego przez skarżącą (pod rygorem odpowiedzialności karnej) wynika, że zajmuje się ona mężem całodobowo we wszystkich obowiązkach.

Jak wynika z doświadczenia życiowego istnieją obowiązki wykonywane na rzecz bliskich osób, które wykonuje się sporadycznie, jak np. załatwianie wizyt lekarskich czy też załatwianie spraw urzędowych w imieniu niepełnosprawnej osoby. Istnieją jednakże takie obowiązki, które należy wykonywać każdego dnia, a nawet w nocy. Fakt ich wykonywania na rzecz osoby niepełnosprawnej nie pozwala na uznanie, iż osoba niepełnosprawna jest de facto samodzielna. W ocenie Sądu nie każdy niepełnosprawny, który porusza się samodzielnie i nie jest pampersowany oraz jest w stanie przyjmować posiłki (przyrządzone przez kogoś innego) winien być od razu uznawany za osobę, która nie wymaga stałej opieki. Na gruncie niniejszej sprawy jasno wynika z akt, że mąż skarżącej przez lata nadużywał alkoholu, co skutkowało jego hospitalizacją i co niewątpliwie wpłynęło na jego dzisiejszy stan. Zdaniem Sądu nie jest on bowiem osobą samodzielną niewymagającą opieki, skoro jest otępiały i często nie kontroluje tego, co się dzieje. Jak wynika ze znajdującej się w aktach sprawy notatki z dnia 19 maja 2023 r. mąż skarżącej "całymi dniami siedzi w pokoju w fotelu, żona musi prowadzić go do toalety bo kręci mu się w głowie. [...] Z mężem jest słaby kontakt, nie poznaje ludzi, zapytany o cokolwiek płacze bez powodu. Nie można go samego zostawić w domu ani na chwilę. [...] Ogólny stan męża to otępienie, bez większego kontaktu." Z kolei z oświadczenia skarżącej dołączonego do wywiadu środowiskowego z dnia 28 września 2022 r. wynika, że opiekuje się ona mężem we wszystkich obowiązkach dnia codziennego, w higienicznych oraz sprawuje nadzór nad mężem w nocy, gdyż budzi się on, ma lęki i trzeba go pilnować. W formularzu tego wywiadu środowiskowego pracownik socjalny napisał zaś: "Pan I. jest otępiały ma swój świat, trzeba pilnować bo może sobie zrobić krzywdę. Trzeba nad nim czuwać cały czas, przypominać o wszystkim." Z przedstawionego materiału dowodowego wyłania się zatem obraz osoby mocno schorowanej, którą nieskutecznie próbowano uwolnić od nałogu alkoholowego, a która ponosi skutki swojego dotychczasowego życia. Jednakże skutki te odczuwa również skarżąca, która opiekuje się swoim mężem, a która sama legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności.

W tym miejscu wskazać należy, że skoro choroba alkoholowa męża skarżącej trwa dłużej niż jego ustalona niepełnosprawność (datowana od marca 2020 r.), to wiele wskazuje na to, że bierność zawodowa skarżącej mogła być spowodowana jej sytuacją rodzinną i koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Aktualnie skarżąca jest u progu wieku emerytalnego, ale brak jest wystarczających danych na temat stanu jej zdrowia i posiadanych kwalifikacji, które umożliwiłyby odpowiedź na pytanie, czy gdyby nie sprawowanie nieprzerwanej opieki nad schorowanym mężem, to czy skarżąca w ogóle mogłaby podjąć się pracy zarobkowej. Jak zauważyło Kolegium, zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 23 lutego 2022 r. nr [...] wydanym przez Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Starogardzie Gdańskim skarżąca została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 grudnia 2021 r. Zgodnie z przywołanym orzeczeniem skarżąca jest niezdolna do zatrudnienia. Powyższe informacje wymagają weryfikacji, bowiem Kolegium podniosło, że niezdolność do pracy nie oznacza braku możliwości zatrudnienia oraz że skarżąca nie wystąpiła o nowe orzeczenie. Powyższe informacje nie zostały jednakże ocenione w kontekście ustalonej niepełnosprawności męża skarżącej, a w szczególności zakresu sprawowanej nad nim opieki. Biorąc pod uwagę specyfikę choroby alkoholowej, w tym dane, iż mąż skarżącej był hospitalizowany w związku z zaburzeniami kontaktu słowno-logicznego i agresją wobec rodziny, nie mogą pozostać poza rozważaniami organu. Ponadto nie może umknąć fakt, o którym także wspomniało Kolegium, a mianowicie, że jedno z dzieci skarżącej ma 21 lat, nie pracuje i jest chore na padaczkę, co dodatkowo wpływało na kwestię możliwości podjęcia pracy przez skarżącą. Zatem ograniczenie się do stwierdzenia, że wnioskodawczynie nadal jest nieaktywna zawodowo jest niewystarczające by stanowczo orzec o niespełnieniu ustawowych przesłanek przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Natomiast rozważania Kolegium dotyczące powodu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i jednocześnie oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem jego przyznania (art. 27 u.ś.r.) Sąd ocenia jako zbyt daleko idące. Istotą pomocy społecznej jest bowiem wsparcie dla osób, których sytuacja życiowa uprawnia je do skorzystania z zaoferowanych przez Państwo form tej pomocy, a twierdzenia, że wnioskodawca wybiera korzystniejsze dla siebie świadczenie w powyższym kontekście jest niestosowne.

Tymczasem zgodnie z treścią art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572) – zwanej dalej k.p.a., organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Organ powinien zatem przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy. Realizacja przez organ administracji publicznej powyższych obowiązków nie pozbawia oczywiście strony prawa do czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego związanych z realizacją zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Z kolei, wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu. Jak zauważył NSA w wyroku z dnia 27 września 2023 r. o sygn. I OSK 397/23 (https://orzeczenia.nsa.gov.pl), normy swobodnej oceny dowodów wyznaczone są wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia, według których organ w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. Organ powinien dokonać oceny mocy i wiarygodności dowodu wraz z całym materiałem dowodowym sprawy i na jego tle, co wiąże się z koniecznością porównania różnych dowodów ze sobą, z ustaleniem przesłanek, które obniżają bądź też pozbawiają dany dowód mocy dowodowej lub wiarygodności (zob. J. Borkowski, Glosa do wyroku NSA z dnia 6 października 1993 r., sygn. akt I SA 1270/93, OSP 1994, nr 7–8, poz. 131). Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym.

Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku naruszyło przepisy postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku (a wynikającą z art. 153 p.p.s.a.).

Na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964) Sąd zasądził od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w związku z wnioskiem skarżącej zawartym w skardze oraz wobec braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ.