Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 689/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 listopada 2023 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 lipca 2023 r., nr SKO/Gd 881/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

K. B. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 lipca 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Gardeja, w imieniu którego działał Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gardei w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 29 listopada 2022 r. K. B., reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego, zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gardei o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, G. B..

Z akt sprawy wynika, że G. B. (ur. 14 sierpnia 1953 r.), zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 9 grudnia 2021 r. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji na czas określony - do 31 grudnia 2023 r.

Z dołączonego do wniosku opisu czynności wykonywanych podczas opieki wynika, że skarżąca codziennie pomaga matce w utrzymaniu higieny osobistej (zmianie worków od urostomii i kolostomii, kąpieli, myciu protez i zębów, moczeniu nóg, obcinaniu paznokci, strzyżeniu włosów), przygotowuje i podaje posiłki oraz leki, dwa razy dziennie przygotowuje odzież, dwa-trzy razy dziennie wykonuje z matką ćwiczenia fizyczne a także ćwiczenia rozwijające mowę i czytanie. Codziennie mierzy matce ciśnienie, czyta książki. Dwa razy dziennie, jeżeli pogoda na to pozwala, skarżąca wyprowadza mamę na spacer. Skarżąca regularnie wykonuje czynności gospodarstwa domowego związane ze sprzątaniem i praniem, przygotowywaniem i przynoszeniem opału, paleniem w piecu. Robi także zakupy oraz realizuje recepty. Organizuje wyjścia do kościoła. Raz w miesiącu skarżąca opłaca rachunki. Ponadto organizuje wizyty lekarskie (2 razy w miesiącu) i umawia rehabilitację.

Ustalono ponadto, że K. B. mieszka oraz prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, uczniem I klasy zasadniczej szkoły zawodowej. G. B. prowadzi natomiast jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podopieczna zajmuje samodzielnie jeden pokój w mieszkaniu należącym do skarżącej i ma dostęp do wszystkich pomieszczeń.

W trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego organ I instancji ustalił, że matka skarżącej choruje na nadciśnienie tętnicze, zatorowość płucną i niedokrwistość wtórną, otyłość oraz nikotynizm. W 2019 r. z powodu raka pęcherza moczowego przeszła operację w wyniku której wykonano cystektomię i wytworzono pęcherz sposobem Brickera, a także wyłoniono stomię kałową. Sześć lat wcześniej, z powodu raka płuca, przeprowadzono u niej pneumonektomię lewostronną i usunięto płuco. Podopieczna porusza się po mieszkaniu samodzielnie, samodzielnie spożywa posiłki i leki. Samodzielnie korzysta również z toalety. Według oświadczenia skarżącej matka może pozostać sama w mieszkaniu do 4 godzin.

Odnośnie sytuacji rodzinnej G. B. ustalono, że jej rodzice i mąż nie żyją. Żyje siostra podopiecznej, która ma 74 lata i jest na emeryturze. Z małżeństwa podopieczna ma troje dzieci, w tym skarżącą. Rodzeństwo skarżącej jest aktywne zawodowo i pracuje w Niemczech.

Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono także, że skarżąca ma wykształcenie zawodowe wikliniarz-plecionkarz oraz, że w okresie od 1 czerwca 2004 r. do 17 września 2011 r. pracowała w wymiarze pełnego etatu na stanowisku sprzedawcy w P.P.U.H. B., w okresie od 7 października 2011

r. do 6 stycznia 2012 r. oraz od 23 stycznia 2012 r. do 1 grudnia 2012 r. pracowała w wymiarze pełnego etatu na stanowisku sprzedawcy w "N." Sp. z o.o. w

K., natomiast w okresie od 1 września 2018 do 31 lipca 2019 r. pracowała w

C. (Niemcy). Na dzień

składania wniosku skarżąca nie była aktywna zawodowo, nie była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna, nie pobierała z tego tytułu zasiłku dla bezrobotnych. Źródłem dochodu K. B. jest specjalny zasiłek opiekuńczy, zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie rodzinne 500+. Jest właścicielką

gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,07 ha.

Do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca dołączyła oświadczenie, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz pracy w nim w dniu 31 sierpnia 2019 r. Skarżąca oświadczyła także, że z uwagi na stan zdrowia mamy może podjąć jedynie pracę dorywczą na kilka godzin.

Decyzją z 27 grudnia 2022 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gardei działając z upoważnienia Wójta Gminy Gardeja, odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, G. B.. W ocenie organu zakres opieki, jaki jest realizowany wobec

chorej matki, nie zajmuje takiej ilości czasu w ciągu dnia, by wnioskodawczyni, przy należytej organizacji czasu pracy, nie mogła podjąć pracy zarobkowej. Niezależnie od powyższego organ stwierdził brak spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej jako "u.ś.r.").

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku.

Organ odwoławczy w piśmie z dnia 10 maja 2023 r., działając w oparciu o przepis art. 136 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej jako "k.p.a.") wezwał organ pierwszej instancji do uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie wskazanym w treści pisma. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gardei przesłał uzupełnioną dokumentację przy piśmie z dnia 2 czerwca 2023 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 10 lipca 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednak nie z powodu niespełnienia przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. lecz z powodu braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy podjęciem się przez skarżącą sprawowania opieki nad matką a rezygnacją z aktywności zawodowej, a także z uwagi na fakt, że sam fakt opieki w przedmiotowej sprawie nie wskazuje, by nosiła ona znamiona opieki stałej i długotrwałej.

Kolegium wyjaśniło, że z poczynionych przez organy ustaleń wynika, że zaprzestanie aktywności zawodowej skarżącej nastąpiło na ponad dwa lata przed uzyskaniem przez rodzica orzeczenia lekarza orzecznika. Ponadto, w okresie kiedy matka bardzo często chorowała i przebywała w szpitalach, skarżąca była aktywna zawodowo w Niemczech.

Poddając analizie podnoszoną przez wnioskodawczynię okoliczność zaprzestania prowadzenia należącego do niej gospodarstwa rolnego organ odwoławczy, przywołując treść przepisu art. 17b ust. 1 u.ś.r., a także orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazał, że ze złożonego przez K. B.

oświadczenia wynika, że osobiście nie prowadzi prac na gospodarstwie rolnym i nie ma zawartej pisemnej umowy dzierżawy nieruchomości. Umowa dzierżawy została zawarta ustnie pomiędzy stroną a jej sąsiadem. Z gospodarstwa rolnego wnioskodawczyni otrzymuje dochód w wysokości 500 zł, który przeznacza na opłacenie podatku rolnego. Poza tym korzysta z płodów rolnych - dostaje ziemniaki na zimę. Nie jest ubezpieczona w KRUS. Powyższe okoliczności, w ocenie Kolegium, prowadzą do wniosku, że otrzymywana zapłata stanowi dochód strony z gospodarstwa rolnego. Uzyskiwana kwota przeznaczana jest bowiem na zapłatę podatku rolnego, a dokonana zapłata podatku jest przychodem po stronie wydzierżawiającego i to bez względu na wielkość. Tym samym wątpliwości organu budzi podana okoliczność zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez wnioskodawczynię.

Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, że na tle sprawy nie zostało udowodnione, by strona podjęła jakiekolwiek działania mające na celu jej powrót na rynek pracy. Złożone oświadczenia dowodzą, że strona takiego zamiaru nie miała. Strona nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, wcześniej również się tam nie rejestrowała. Brak jest także potwierdzenia, by była osobą aktywnie poszukującą pracy. Na pytanie pracownika socjalnego o jakiekolwiek zatrudnienie, wnioskodawczyni wskazała, że może podjąć pracę dorywczą na kilka godzin. Powyższe dowodzi zdaniem organu, że zakres opieki realizowany przy matce pozwala stronie na pracę chociażby w niepełnym wymiarze czasu. Organ zwrócił także uwagę, że strona sama przyznała, że udziela się jako wolontariusz w akcjach gminnych, takich jak zbiórki na chore dzieci, które wymagają czasu i zaangażowania.

W ocenie Kolegium ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym z oświadczeń strony, co do zakresu i charakteru sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką, jak również z przeprowadzonych w dniach 9 grudnia 2022 r. oraz 29 maja 2023 r. wywiadów środowiskowych nie wynika, by wskazany przez stronę charakter wykonywanych czynności i ich czasochłonność stanowiły stałą i długotrwałą opiekę, a co za tym idzie, by wymuszały one na wnioskodawczyni całkowite niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wykonywane przez stronę czynności wobec matki, niewątpliwie mają charakter czynności wspierających, jednakże nie wyczerpują znamion z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniałoby przyznanie stronie żądanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Marginalnie Kolegium zauważyło, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS dotyczące G. B. jest orzeczeniem czasowym. Orzeczenie takie jest

wydawane w sytuacji, gdy według wiedzy medycznej u chorego może nastąpić poprawa stanu jego zdrowia np., że nie będzie się on kwalifikował do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Końcowo Kolegium zauważyło, że G. B., poza skarżącą, ma

jeszcze dwoje dzieci, które mają względem niej obowiązek alimentacyjny. Kolegium podkreśliło, że powyższa okoliczność nie stanowi ingerencji organu co do osoby opiekuna nad chorą, lecz ukazuje możliwości rodziny, jakie ta posiada w ułożeniu i realizacji opieki nad matką tak, by osoba wnioskodawczym mogła powrócić na rynek pracy.

W skardze na powyższą decyzję podniesiono zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz o orzeczenie co do istoty sprawy, względnie o przekazanie sprawy do rozpoznania organowi I instancji.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach) to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w graniach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył pełnomocnik skarżącej, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 10 lipca 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy Gardeja, w imieniu którego działał Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gardei z 27 grudnia 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej na jej wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką stwierdził, że nie narusza ona prawa.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Należy podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia.

Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Niewątpliwie matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, odpowiadającym - zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. e) u.ś.r. - orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym stwierdzono jej niezdolność do samodzielnej egzystencji na czas określony - do 31 grudnia 2023 r. Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych.

Rolą organów administracji w takiej sytuacji było zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącej a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do matki. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Organy winny były zatem ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Należy przy tym zauważyć, że ustawodawca nie wymaga, aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 15 lutego 2023 r., II SA/Gd 944/22, wszystkie powoływane w sprawie orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że G.

B. choruje na nadciśnienie tętnicze, zatorowość płucną i niedokrwistość

wtórną, skoliozę, otyłość oraz nikotynizm. Z powodu choroby nowotworowej ma usunięte płuco, wykonano u niej cystektomię i wytworzono pęcherz sposobem Brickera, a także wyłoniono stomię kałową. Jest pod stałą opieką lekarza rodzinnego, chirurga klatki piersiowej, urologa i nefrologa.

W ramach sprawowanej opieki skarżąca pomaga matce w czynnościach higienicznych, a także w ubieraniu, przygotowuje posiłki, podaje leki, sprząta, zajmuje się domem, robi zakupy, rozpala w piecu oraz przygotowuje opał, realizuje recepty, organizuje wizyty lekarskie i rehabilitację. Z oświadczenia skarżącej oraz z ustaleń dokonanych na podstawie wywiadów środowiskowych wynika, że G.

B. jest osobą samodzielną w spożywaniu posiłków i podawanych leków.

Zależna jest od skarżącej w zakresie gotowania posiłków i dbania o higienę osobistą, a także palenia w piecu i sprzątania w pokoju. Matka skarżącej po domu porusza się samodzielnie, jedynie w trakcie spacerów korzysta z chodzika. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem skarżąca wykonuje przy matce takie czynności jak: pomoc przy czynnościach higienicznych (w tym zmiana worków od urostomii i kolostomii), przygotowuje i podaje posiłki oraz leki, dwa razy dziennie przygotowuje odzież, dwa-trzy razy dziennie wykonuje z matką ćwiczenia fizyczne oraz ćwiczenia rozwijające mowę i czytanie. Codziennie mierzy matce ciśnienie, czyta książki. Dwa razy dziennie, jeżeli pogoda na to pozwala, skarżąca wyprowadza mamę na spacer. Ponadto skarżąca regularnie wykonuje czynności gospodarstwa domowego związane ze sprzątaniem i praniem, przygotowywaniem i przynoszeniem opału, paleniem w piecu. Robi także zakupy, realizuje recepty, opłaca rachunki. Organizuje wizyty lekarskie (2 razy w miesiącu) oraz umawia rehabilitację. Jako przyczynę rezygnacji z ostatniego zatrudnienia skarżąca wskazała zaś pogarszający się stan zdrowia jej matki.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika bowiem, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15).

Należy zgodzić się z Kolegium, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że czynności aktualnie wykonywane przez skarżącą w ramach opieki nad matką nie wyczerpują normatywnie określonego zakresu opieki wymaganego przy osobie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Należy zauważyć, że pomimo niepełnosprawności, matka skarżącej wykazuje się samodzielnością - nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki, samodzielnie porusza się w domu, samodzielnie spożywa posiłki i leki. Samodzielność matki skarżącej w tym zakresie potwierdzają obserwacje pracownika socjalnego, który w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 9 grudnia 2022 r. wskazał, że G. B. porusza się samodzielnie, samodzielnie korzysta z toalety i może do 4 godzin pozostać w domu sama. W

kwestionariuszu wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 29 maja 2023 r. pracownik potwierdził, że matka skarżącej jest nadal samodzielna w zakresie poruszania się po mieszkaniu i spożywaniu posiłków.

Znaczna część z opisanych przez stronę czynności, jakie wykonuje w związku z opieką nad matką, składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, realizacja recept, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, przygotowywanie opału i rozpalanie w piecu), które w zależności od stanu zdrowia i kondycji podopiecznego mogą stanowić również czynności z zakresu niezbędnej opieki, gdy podopieczny nie jest im w stanie sprostać samodzielnie a wespół z pozostałymi czynnościami opiekuna zajmują one większość czasu kosztem wygospodarowania choćby części na pracę zawodową. W niniejszej sprawie jednak taka sytuacja nie zachodzi, albowiem matka skarżącej wykazuje taki stopień samodzielności, który wyklucza potrzebę pozostawania w ciągłej gotowości do świadczenia jej pomocy.

W okolicznościach niniejszej sprawy wskazane przez skarżącą czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21). Podobnie czynności pielęgnacyjne, odpowiednio zorganizowane, nie muszą stanowić przeszkody do aktywizacji zawodowej skarżącej. Tym bardziej, że w toku postępowania skarżąca oświadczyła, że może podjąć pracę dorywczą na kilka godzin (oświadczenie z dnia 9 grudnia 2022 r. – w aktach organu I instancji).

Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej matce przez skarżącą, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącej. Nie wykonuje ona bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową, czyli czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż G. B. nie wymaga takiej szczególnej pielęgnacji. W dacie czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie nie można było matki skarżącej uznać za osobę, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności i która wymaga nieustannego dozoru.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22).

W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad matką było przeszkodą w podjęciu jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Zauważyć jednocześnie należy, że sama skarżąca wskazała, że z uwagi na stan zdrowia mamy może podjąć pracę dorywczą na kilka godzin.

Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że stan fizyczny matki skarżącej i zakres wykonywanych przez nią samodzielnie czynności życia codziennego nie stoją na przeszkodzie podjęciu przez skarżącą zatrudnienia.

W ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, przyjąć należy, że Kolegium w sposób prawidłowy uznało, że zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącą. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, który przemawiałby za przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

O ile sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką nie budzi wątpliwości, o tyle przedstawione powyżej okoliczności uniemożliwiają przyjęcie, że niewykonywanie przez nią pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania tej opieki.

Sąd wskazuje, że w pełni zaakceptował stanowisko Kolegium odnośnie interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r., której dokonywać należy z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji, przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uzależnia prawo do świadczenia od daty powstania niepełnosprawności, i która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Odnosząc się zaś do stanowiska organów obu instancji, które za wykluczającą istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką uznało okoliczność, iż ostatni stosunek pracy skarżącej ustał na ponad dwa przed uzyskaniem przez G. B. orzeczenia, należy zauważyć, że istotne dla

rozstrzygnięcia sprawy było to, czy aktualnie skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla bowiem żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r., II SA/Po 827/19). Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) jest na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. W konsekwencji, wbrew twierdzeniom organów obu instancji, przywołane okoliczności nie mogły same w sobie przesądzać, że niepodejmowanie zatrudnienia nie wiąże się z opieką nad niepełnosprawną matką.

Nietrafność stanowiska organów w powyższym zakresie nie miała jednak wpływu na wynik sprawy ze względu na stwierdzony prawidłowo brak potrzeby sprawowania opieki w rozmiarze uniemożliwiającym podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako p.p.s.a) oddalił skargę.