Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 162/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2023-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska (spr.) Protokolant Referent Grażyna Sułkowska-Kosmider po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2023 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 marca 2023 r., nr UP-245/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. M. (dalej jako: skarżąca, strona, wnioskodawczyni) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 30 marca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu z 26 stycznia 2023 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalności gospodarczą w łącznej kwocie 427.509, 18 zł.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika wnioskiem z 22 listopada 2022 r. zwróciła się o umorzenie należności za okres 12/2006 – 03/2014 z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – w całości.

We wniosku wskazano, że na podstawie tytułów wykonawczych szczegółowo wymienionych w uzasadnieniu wniosku, w stosunku do skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne za okres od 12/2006 – 03/2014. W dalszej części uzasadnienia przedstawiono okoliczności, które legły u podstaw powstania zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazano, że wnioskodawczyni w latach 1985 – 2014 prowadziła działalność gospodarczą pod firmą P., które to przedsiębiorstwo w pierwszych latach prowadzenia działalności dobrze prosperowało i przynosiło zysk, jednak z biegiem lat, na skutek transformacji gospodarczej oraz globalnego kryzysu finansowego, zaczęło przynosić straty, które utrudniały bieżące regulowanie zobowiązań także wobec ZUS. Pomimo wielokrotnie podejmowanych prób naprawy sytuacji finansowej, pozyskania nowych rynków i klientów, sytuacja nie uległa poprawie, a w konsekwencji w 2014 r. wnioskodawczyni zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej. Pełnomocnik podkreślał również, że na szczególne uwzględnienie zasługuje fakt, że wnioskodawczyni nieustannie zmaga się z problemami zdrowotnymi, które bezpośrednio miały wpływ na prowadzoną przez nią działalność, co więcej do dnia dzisiejszego mają wpływ na styl oraz jakość jej życia. Uwypuklał, że wnioskodawczyni była hospitalizowana z powodu [...]. W 2004 r. i 2007 r. przeszła operację [...] [...] ([...]). W 2013 r. przeszła operację usunięcia [...]. Nadto od 5 lat jest nieustannie leczona [...] z powodu choroby [...], cierpi m.in. na tzw. chorobę [...], stąd też pozostaje pod stała opieką [...], jest zmuszona stale przyjmować leki i poddawać się specjalistycznym badaniom. Z powodu licznych schorzeń oraz chorób zmuszona była o wycofania się z życia zawodowego oraz zmiany stylu życia.

Na poparcie przestawionego stanowiska przedłożyła dokumenty w postaci: dokumentacji medycznej, karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 16 kwietnia 1999 r., karty informacyjnej ze Szpitala Klinicznego nr [...] – Oddział [...] z 24 marca 2004 r., karty informacyjnej ze Szpitala Klinicznego nr [...] - Klinika [...] z 29 marca 2004 r., wyniku badania [...] z 1 kwietnia 2004 r., dokumentu – [...] konsultacja [...] z 26 marca 2007 r., karty informacyjnej ze Szpitala Klinicznego nr [...] - Klinika [...] Ogólnej i [...] [...] z 23 maja 2007 r., wyniku badania [...] z 1 marca 2013 r., wyniku badania [...] z 13 marca 2013 r., karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 6 marca 2017 r., opisu badania – [...] rozszerzona z 16 października 2017 r., opisu badania – [...] z 16 października 2017 r., zaświadczenia lekarskiego z 4 lipca 2022 r., sprawozdania z badań z 24 sierpnia 2022 r., opisu badania – [...] z 27 sierpnia 2022 r., wyniku badania [...] z 2 września 2022 r., opis badania [...] rozszerzona z 30 sierpnia 2022 r., wyniku badania [...] z 1 września 2022 r.

W dalszej części uzasadnienia wskazano, że wnioskodawczyni pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.808, 65 brutto, tj. 1.600 zł netto miesięcznie. Z przedmiotowego świadczenia wnioskodawczyni reguluje ciążące na niej zobowiązania finansowe, opłaca lekarstwa i wizyty lekarskie.

Przedstawiając miesięczne zestawienie kosztów, pełnomocnik wywiódł, że miesięczne koszty związane z niezbędnymi kosztami utrzymania oraz ciążącymi na wnioskodawczyni zobowiązaniami finansowymi znacząco przewyższają jej możliwości. Podał, że wnioskodawczyni zamieszkuje samotnie nieruchomość stanowiącą majątek odrębny jej męża, z którym pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej, mimo to zmuszona jest do korzystania z pomocy męża i syna, gdyż nie jest w stanie samodzielnie ponosić wszelkich opłat.

Następnie pełnomocnik przestawił analizę możliwości prowadzenia egzekucji ze świadczenia emerytalnego, wskazując, iż maksymalne potrącenie z tytułu egzekucji na poczet należności innych niż alimentacyjne wynosi 452 zł miesięcznie, co przy założeniu, że długość życia wnioskodawczyni, będzie zgodna z założeniami organu, w razie dalszej egzekucji z emerytury zaległości składkowych, prowadzi do wniosku, że zaległości te nie zostaną uregulowane nawet w 1/5 części zadłużenia, wobec czego zasadnym jest stwierdzenie, że niemożliwym jest uregulowanie ciążącego na niej zobowiązania w całości, tym bardziej, że na kanwie niniejszej sprawy występuje zbieg egzekucji z innymi podmiotami.

Odnosząc się do majątku wnioskodawczyni, pełnomocnik wyjaśnił, że posiada ona trzy lokale mieszkalne mieszczące się w starej kamienicy przy ulicy [...] w B., jednakże lokale te są obciążone hipotekami przymusowymi ustanowionymi nie tylko na rzez ZUS, ale i na rzecz banków oraz Skarbu Państwa, co czyni niemożliwą ich sprzedaż. Nadto nieruchomości te są w stanie do generalnego remontu, na który wnioskodawczyni nie posiada środków finansowych, co powoduje, że niszczeją tracąc na wartości. Ponadto wnioskodawczyni posiada udział w nieruchomości w wysokości ¼, jednak i na tej nieruchomości ustanowiono hipotekę przymusową na rzecz ZUS oraz Gminy N., co uniemożliwia sprzedaż tego udziału.

Decyzją z 26 stycznia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytuł składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 427.509, 28 zł, wskazując, iż nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 zwanej dalej "u.s.u.s") oraz stwierdzając, iż w przypadku należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą nie zaistniały także przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. 2003 r., Nr 141, poz. 1365 – zwanej dalej rozporządzeniem).

Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżoną decyzją z 30 marca 2023 r. organ utrzymał w mocy decyzję z 26 stycznia 2023 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.

W pierwszej kolejności organ wyjaśnił, że z urzędu dokonał analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z 26 stycznia 2023 r. prawidłowo stwierdzono, że należności z tytuł składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Analizując ponownie materiał dowodowy organ nie stwierdził po stronie skarżącej wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Organ przeanalizował wystąpienie każdej z przesłanek wskazując, że:

1. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

2. przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r.;

Organ wskazał, że nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż co prawda wnioskodawczyni zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej 31 marca 2014 r., jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ wnioskodawczyni posiada zstępnych, ani braku majątku, ponieważ wnioskodawczyni uzyskuje dochody z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 2.076,33 zł brutto miesięcznie, z którego jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne należności z tytułu składek. Nadto wnioskodawczyni jest właścicielką lokali mieszkalnych w B., objętych księgami wieczystymi nr [...],[...] i [...], w których ZUS dokonał hipotecznego zabezpieczenia na należności z tytułu składek w wysokości odpowiednio 77.495,34 zł, 277.549,29 zł i 245.716,71 zł oraz jest współwłaścicielką ¼ części nieruchomości gruntowej w G., dla której urządzona jest księga wieczysta nr [...], a ww. udział w prawie własności jest obciążony hipotecznie na rzecz ZUS w wysokości 204.764,64 zł

Organ wyjaśnił również, że przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek objętych wnioskiem przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł. Nie zachodzi też przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. bowiem Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Organ uwypuklał również, że nie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - nie jest bowiem oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ wskazywał, że przymusowe dochodzenie należności skutecznie prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS w Opolu i świadczenia emerytalnego od listopada 2022 r. wyegzekwowano łączną kwotę 2.327,72 zł. Ponadto wskazano, że organ dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek w księgach wieczystych nr [...], [...],[...] i [...], jednak dotychczas nie wszczynał egzekucji z nieruchomości. Organ szczególnie akcentował, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób wyegzekwowania zadłużenia.

Organ nie znalazł też podstaw do umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenie w odniesieniu do składek opłacanych za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. z § 3 ust. 1 rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zgromadzona dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego skarżącej nie potwierdziła, zdaniem organu, wystąpienia przesłanek wskazanych w rozporządzeniu. Powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia. Za takie zdarzenie nie mogą być uznane okoliczności związane ze zmianami gospodarczymi zachodzącymi na przestrzeni lat. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej płatnik wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przenoszone na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na obywateli. Organ podkreślał, że decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej wnioskodawczyni powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Osoba prowadząca działalność gospodarczą zawsze sama ponosi pełną odpowiedzialność za prawidłowe sporządzanie dokumentacji, a także opłacanie składek. Ponadto, jest zobowiązana do zachowania w tym zakresie należytej staranności. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i obowiązku ich regulowania ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Organ wskazywał także, że przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania bowiem wnioskodawczyni zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej i pobiera świadczenie emerytalne.

Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ wskazywał przy tym, że w aktach sprawy znajduje się dokumentacja medyczna i wyniki badań wskazujące na skomplikowaną sytuację zdrowotną wnioskodawczyni, jednakże podkreślał, że wnioskodawczyni przysługuje świadczenie emerytalne, które jest stałym dochodem wypłacanym bez względu na stan zdrowia oraz ewentualną konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny i może stanowić źródło sukcesywnej spłaty zadłużenia wobec ZUS. Mają powyższe na uwadze organ uznał, że w analizowanej sprawie ta przesłanka nie zachodzi.

Organ przenalizował również przesłanki umorzenia wynikajace z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia tj. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności organ wskazał, że należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały. Organ wyjaśnił przy tym, że ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Organ wskazał także, że w aktach sprawy znajduje się umowa majątkowa małżeńska zawarta 25 maja 2004 r. w formie aktu notarialnego, Rep. A nr [...]. Jednak zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Organ podkreślał rówież, że fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych nie stanowi jednak przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie spod egzekucji osiąganych dochodów oraz posiadanego majątku na rzecz zaległości, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. Organ podkreślał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli. Ponadto, obowiązek terminowej zapłaty składek wynika bezpośrednio z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a należności z tytułu składek mają szczególny charakter i co do zasady są uprzywilejowane. Organ podkreślał, że przedsiębiorca, który nie wywiązywał się z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne doprowadzając do kumulacji należności, może uniknąć spłaty zaległości z tego tylko powodu, że powołał się na niewysokie dochody i związaną z tym dysproporcję między tymi dochodami a zaległościami, a umorzenie zaległości składkowych w całości, w okolicznościach niniejszej sprawy, naruszałaby konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Organ uwypuklał, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków wyjątkowych. Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno obecnym, jak i przyszłym, co potwierdza orzecznictwo sądowe - Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 848/16 wyraźił pogląd, że jeżeli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to w takiej sytuacji umorzenie należności byłoby przedwczesne.

Nie kwestionując wystąpienia po stronie wnioskodawczyni problemów zdrowotnych i płatniczych organ argumentował, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie brak było zdaniem organu dowodów, że takie okoliczności zachodzą. Organ wskazywał, że miesięczne wydatki z tytułu kosztów utrzymania oraz spłaty zobowiązań podatkowych i kredytowych wynoszą łącznie 3.720,32 zł i o 2.350,00 zł miesięcznie przekraczają uzyskiwane dochody z tytułu świadczenia emerytalnego - deklarowanego jako jedyne źródła utrzymania. W ocenie organu sytuacja finansowa jednoosobowego gospodarstwa domowego wnioskodawczyni jest zatem niejednoznaczna, ponieważ wydatki nie bilansują się z dochodami, co uniemożliwia odniesienie jej do poziomu minimum socjalnego lub minimum egzystencji. Jednocześnie organ podkreślał, że prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne ze świadczenia emerytalnego zgodnie z przepisami prawa oraz zachowaniem zasad poszanowania ustawowego minimum egzystencji i według orzecznictwa sądów administracyjnych chociażby tylko częściowa spłata zasłużenia ma sens w kontekście interesu społecznego. Akcentował również, że wnioskodawczyni posiada majątek nieruchomy, który nie służy zaspokajaniu jej niezbędnych potrzeb mieszkaniowych i organ dokonał hipotecznego zabezpieczenia na należności z tytułu składek. Natomiast konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie może uzasadniać umorzenia należności publicznoprawnych, zaś w toku postępowania skarżąca nie udowodniła, że sytuacja materialna nosi znamiona trwałego ubóstwa i definitywnie uniemożliwia jakąkolwiek nawet sukcesywną spłatę należności z tytułu składek.

Końcowo organ wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie obu decyzji wydanych w postępowaniu administracyjnym i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Zarzucił, iż zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, tj.

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 zwanej dalej "k.p.a.") w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez:

a. zaniechanie podjęcia przez organ czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz niedokonanie przez Organ wszechstronnej oceny materiału dowodowego i w efekcie błędne wydanie Decyzji UP - 245/2023 utrzymującej w mocy decyzję nr 171/2023, wyłącznie w oparciu o uprawnienie wynikające z instytucji tzw. uznania administracyjnego, podczas gdy obowiązkiem organu jest uwzględnienie innych fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego, tj. m.in. zasady prawdy obiektywnej oraz wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego. Nadto, pomimo, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter, to uznanie administracyjne nie może być dowolne, ale powinno wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, mając na względzie nie tylko interes publiczny ale i słuszny interes obywatela, organ jest bowiem obowiązany do wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony, w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego;

b. błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji wydanie przez Organ decyzji UP - 245/2023 utrzymującej w mocy decyzję nr 171/2023 sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, w której organ uznał, że brak jest przesłanek do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie składek;

2. art. 107 § 1 pkt. 6 i § 3 k.p.a. poprzez niezamieszczenie przez organ koniecznych elementów składowych decyzji administracyjnej, w szczególności w zakresie uzasadnienia faktycznego w zakresie faktów, które organ uznał za udowodnione oraz dowodów, na których się oparł, jak również wskazanie jakim dowodom i dlaczego odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co w konsekwencji uniemożliwia kontrolę merytoryczną ww. decyzji zarówno przez skarżącą jak i przez Sąd rozpoznający niniejszą skargę.

Pełnomocnik skarżącej podniósł również zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego, wskazując na naruszenie:

1. art. 28 ust. 3 pkt. 6 w zw. z art. 32 u.s.u.s., poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji bezzasadne uznanie, iż na kanwie niniejszej sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, podczas gdy mając na względzie określoną przez organ przewidywaną średnią długość życia Skarżącej, oraz wysokość miesięcznej kwoty potrącenia należności z jej emerytury, nadto mając na uwadze, iż koszty egzekucyjne w sprawie stale rosną, oczywistym jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, tym samym wbrew twierdzeniom organu zachodzi przesłanka umorzenia należności składkowych wskazana w art. 28 ust. 3 pkt. 6 ustawy.

2. art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s, w zw. z § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 rozporządzenia poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, będące wynikiem bezzasadnego uznania, że skarżąca jest w stanie bez uszczerbku dla swojego utrzymania regulować zaległości składkowe wobec ZUS, podczas gdy skarżąca wykazała, że ze względu na jej stan zdrowia, sytuację majątkową i rodzinną trwale nie jest w stanie opłacać swoich wymagalnych zobowiązań wobec ZUS, bowiem uniemożliwiłoby to zaspokojenie jej niezbędnych potrzeb życiowych - a to niezależnie od istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności wynikającej z art. 28 ust. 3 pkt. 6 u.s.u.s.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik przedstawił argumentację stanowiąca rozwinięcie podniesionych przez niego zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie 7 lipca 2023 r. pełnomocnik organu oświadczył, że należności objęte zaskarżoną decyzją są skutecznie egzekwowane z zachowaniem przepisów dotyczących ograniczeń w postępowaniu egzekucyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie

Na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.- dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z kolei w myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2).

Przedmiotem skargi pozostaje decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 30 marca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu z 26 stycznia 2023 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 427.509, 18 zł.

Rozpoznając niniejszą sprawę z uwzględnieniem powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa, które skutkowałoby wadliwością zaskarżonej decyzji, która uzasadniałaby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd wskazuje, że organ w zaskarżonej decyzji zweryfikował, pod kątem jego ewentualnego przedawnienia, zadłużenie, o umorzenie którego skarżący wnosił. Organ prawidłowo przyjął, iż zgodnie z zapisami ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Prawidłowo wyjaśnił, że w związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące m. in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. W świetle powołanego przepisu dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej. Oznacza to, że pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia, przedawnienie biegnie dalej z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu, a powstaniem przyczyny zawieszenia.

W ocenie Sądu organ prawidowo wywiódł, że u skarżącej występują należności nieprzedawnione w związku z czynnie prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym do całości zadłużenia i w związku z zabezpieczeniem hipotecznym. Powyższe okoliczności zdaniem Sądu wskazują w sposób jednoznaczny, iż bieg terminu przedawnienia został zawieszony dla składek objętych wnioskiem, a organ prawidłowo ocenił kwestie związane z ewentualnym przedawnieniem należności składkowych objętych wnioskiem o umorzenie, w tym kwestie związane z dokonaniem zabezpieczń hipotecznych. Okoliczności będące podstawą tej oceny, wynikają z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy.

W odniesieniu do powyższych ustaleń organu, należy wskazać, iż w ocenie Sądu, nie budzą one wątpliwości, a nadto nie są kwestionowane przez skarżącą.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, istnienie należności z tytułu składek nie budzi wątpliwości Sądu, co w konsekwencji uprawniało organ do merytorycznej oceny przesłanek umorzenia należności z tytułu składek.

Przechodząc do kwestii merytorycznych związanych z oceną zasadności odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek podkreślić należy, że w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczenia społecznego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyposażony został w kompetencję do umorzenia należności z tytułu tych składek w przypadku stwierdzenia ustalonych ustawowo przesłanek umorzenia, z zastrzeżeniem wynikającym z art. 30 u.s.u.s. Z art. 30 u.s.u.s. wynika, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28, czyli nie podlegają one umorzeniu w oparciu o ww. przepis. Należy również podkreślić, że decyzje w przedmiocie umorzenia lub odmowy umorzenia, wydawane w oparciu o art. 28 u.s.u.s. nie mają charakteru związanego, a podejmowane są w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet w przypadku spełnienia przesłanek ustawowych, nie obliguje organu do wydania decyzji umarzającej dane zobowiązanie. Inaczej mówiąc, nawet w razie wystąpienia przesłanek, o których mowa w tym przepisie, organ może odmówić umorzenia, jednakże musi przedstawić logiczną argumentację w zakresie powodów tejże odmowy. W takim przypadku powinien uzasadnić swoją decyzję w sposób niebudzący wątpliwości, co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności. Jednocześnie niezbędne staje się podkreślenie, że rolą sądu administracyjnego orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi w kwestii przeanalizowania przesłanek ustawowych oraz w kwestii precyzyjnego przedstawienia powodów uzasadniających zdaniem organu odmowę umorzenia należności zostały spełnione. Sąd jest bowiem obowiązany wyłącznie do oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania, zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności przyjętej przez organ deczyji, lecz tylko to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ rozważył wszystkie okoliczności sprawy i czy przedstawił logiczne i spójne uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia.

Przechodząc do samej oceny przesłanek umorzenia, należy wskazać, że umorzenie należności jest możliwe w przypadku całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., bądź istnienia uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., z jednoczesnym wyłączeniem należności, o których mowa w art. 30 u.s.u.s. tj. finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Jednocześnie zgodnie z art. 28 ust. 3a, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Mając na uwadze przytoczone powyżej regulacje prawne, uznać należy, że w granicach prowadzonej na podstawie art. 28 u.s.u.s. sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczenia społecznego, organ zobowiązany był do przeanalizowania przesłanek, od których ustawa uzależnia umorzenie tych składek. Przypomnieć trzeba, że zgodnie ze stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia przepisem art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części, z zastrzeżeniem ust. 2 - 4. W ust. 2 wskazano, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, które to przypadki zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 w punktach od 1 do 6.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, co do tego, że organ wyjaśnił szczegółowo w uzasadnieniu decyzji, że nie zachodzi całkowita nieściągalność składek w rozumieniu tego przepisu. Wystąpienie każdej z tych przesłanek zostało przenalizowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu organ prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności, bowiem zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje na wystąpienie sytuacji opisanych w art. 28 ust. 3 pkt od 1) do 6) u.s.u.s. Organ podał, że z przyczyn oczywistych nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s.

Nadto organ wskazał, że skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów z których wynikałoby, że:

a) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019, poz. 498 ze zm.),

b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

c) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym.

Natomiast wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Organ wskazał również, że z dniem 31 marca 2014 r. skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej – jednocześnie jednak nie wystąpił całkowity brak majątku. Skarżąca posiada bowiem nieruchomości - szczegółowo wymienione przez organ, na których to nieruchomościach organ dokonał zabezpieczenia całości zadłużenia w postaci wpisu do hipoteki oraz pobiera świadczenie emerytalne, ktorego prowadzona jest skutczena egzekucja. Organ podkreślił, że w związku z powyższym brak jest podstaw do stwierdzenia, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W stosunku do zadłużenia figurującego na koncie składkowym skarżącej prowadzone jest bowiem postępowanie egzekucyjne z całości zadłużenia i nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego składek przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne, co wiecej postępowanie egzekucyjne ze świadczenia emerytalnego prowadzone z zachowaniem ogranczeń ustawowych jest skuteczne. Jak wynika z akt sprawy świadczenie emerytalne stanowi źródło skutecznej egzekucji, co już samo w sobie przesądza o braku całkowitej nieściągalności skadek, skoro są one skutecznie egzekwowane przez organ. Natomiast pozostałe składniki majątkowe w postaci nieruchomości, na których dokonano zabezpieczeń hipotecznych dają pewną szansę na zaspokojenie należności. Co prawda skarżąca podnosi, że organ nie oszacował wartości tych nieruchomosci, a wymagają one generalnego remontu, niemniej jednak, jak wynika z treści ksiąg wieczystych, w ksiągach zamieszczono ostrzeżenie o wszczęciu postępowań egzekucyjnych przez komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] oraz przyłączeniu się innych wierzycieli hipotecznych do tych postępowań, zatem stwierdzenie na obecnym etapie, że nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne - byłoby na obecnym etapie postępowania – przedwczesne, skoro postępowanie egzkucyjne zostało wszczęte przez komornika sądowego, a wynik tego postępowania nie jest znany.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, organ miał podstawy, by uznać, że nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Podkreślić przy tym należy, iż dopóki istnieje możliwość prowadzenia czynności egzekucyjnych, organ działając jako wierzyciel, nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 103/21). Zgodzić się przy tym należy z organem, że fakt, iż egzekucja należności z tytułu składek jest w toku (prowadzone jest postępowanie egzekucyjne odnośnie do tych należności), wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. Dopóki bowiem postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczność egzekucji (por. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 1061/21). Nadto podkreślić należy, że obecnie postępowanie ze świadczenia emerytalnego jest skuteczne i daje w istocie szansę na chociażby częściowe wyegzekowanie należności. Co prawda w odniesieniu do ewentulanej możliwości prowadzenie postępowania egzekucyjnego z nieruchomości organ nie przeprowadził analizy i nie ocenił, czy spodziewne koszty dotyczące egzekucji z nieruchomości z posiadanymi informacjami o stanie majątku nadającym się do egzekucji, niemniej jednak to nie kwestie związane z hipotetycznym postępowaniem egzekucyjnym przesądziły o przyjęciu przez organ braku spełnienia przeslanki całkowitej nieściaglaności, a kwestie dotyczące dotychcasowego skutecznego prowdzenia postępowania egzekucyjnego ze świadczenia emerytalnego.

W sprawie nie wydano też postanowienia o umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy ustalono, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, a stan ten ma charakter definitywny (zob. wyrok WSA w Opolu z dnia 18 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Op 506/21).

Mając powyższe na uwadze, na gruncie rozpatrywanej sprawy zdaniem Sądu stwierdzić należy, iż analiza akt sprawy pozwala uznać, że ZUS w sposób wystarczający zebrał materiał dowodowy i dokonał jego oceny. Należy podzielić stanowisko organu, że w przypadku skarżącej nie można mówić o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Z uwagi na powyższe ZUS prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnie z wnioskiem skarżącej.

Jednocześnie organ, wobec braku zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, zasadnie przeszedł w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (składki za osobę prowadzącą działalność gospodarczą), do analizy możliwości umorzenia składek mimo braku całkowitej nieściągalności wskazując, że możliwość taka została przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiącym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania składek na tej podstawie określone zostały w przywołanym już rozporządzeniu z 31 lipca 2003 r.

Po zapoznaniu się z aktami sprawy, za nienaruszającą przepisów prawa Sąd uznał również dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wskazane wyżej przepisy dają organowi uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może należności umorzyć, lecz nie jest do tego zobligowany. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności co do rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowym odnoszącym się zwłaszcza do uznaniowych decyzji administracyjnych akcentuje się, że każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (wyrok SN z 20 grudnia 1994 r., III ARN 79/94, POP 1999 r., Nr 2, poz. 31). Organ orzekający w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powinien zatem wykazać, że w tej konkretnej sprawie istniały przesłanki uzasadniające podjęte rozstrzygnięcie. Należy przy tym podkreślić, że w orzecznictwie na gruncie omawianego przepisu podkreśla się, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS.

W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie organ w sposób dostateczny, przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawienia skarżącej - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek - zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w tym zakresie. Jak wynika z akt sprawy organ nie zakwestionował skomplikowanej sytuacji zdrowotnej skarżącej, przyjmując za wiarygodną dokumentację medyczną i wyniki badań przedłożone przez skarżąca, odmiennie jednak od oczekiwań skarżącej dokonał oceny wpływu tej sytuacji na kwestie związane z umorzeniem zaległości. Choć problemy zdrowotne skarżącej są udokumentowane i stanowią znaczne utrudnienie w codziennej egzystencji, to jednak, organ miał podstawy, aby uznać, skarżąca nie udowodniła nie jest w stanie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb życiowych. Wskazane przez skarżącą problemy zdrowotne stanowią bez wątpienia istotne utrudnienie w codziennej egzystencji, lecz w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Podkreślić przy tym należy, że egzekucja ze świadczenia emerytalnego jest już prowadzona, zaś skarżąca nie wykazała, że utrzymanie dotychczasowego stanu powoduje, że jej podstawowe potrzeby życiowe pozostają niezaspokojone. Organ odniósł się do wydatków związanych z utrzymaniem, przedstawionych przez skarżącą, wskazując, że miesięczne wydatki z tytułu kosztów utrzymania oraz spłaty zobowiązań podatkowych i kredytowych wynoszą łącznie 3.720,32 zł i o 2.350,00 zł miesięcznie przekraczają uzyskiwane dochody z tytułu świadczenia emerytalnego - deklarowanego jako jedyne źródła utrzymania. Mając powyższe na uwadze, w ocenie organu, sytuacja finansowa jednoosobowego gospodarstwa domowego skarżącej budziła wątpliwości, ponieważ wydatki nie bilansują się z dochodami, a skarżąca nie wykazała z czego pokrywa ową różnicę. Nadto organ wskazywał, iż skarżąca pomimo rozdzielności majątkowej pozostaje w związku małżeńskim, zaś zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie pomimo rozdzielności majątkowej zobowiązani są do wzajemnej pomocy. Zauważyć także należy, że skarżąca posiada również zstępnych (syna), których obciąża obowiązek alimentacyjny względem skarżącej. Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu, w okolicznościach sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadząc skuteczne postępowanie egzekucyjne ze świadczenia emerytalnego zgodnie z przepisami prawa oraz zachowaniem zasad poszanowania ustawowego minimum egzystencji, miał podstawy by uznać, że chociażby tylko częściowa spłata zasłużenia ma sens w kontekście interesu społecznego. ZUS wziął też pod uwagę fakt, że strona nie korzysta z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. Natomiast udzielenie wsparcia ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Zasadnie również organ wskazywał, że skarżąca wprawdzie posiada zaległości w spłacie zobowiązań cywilnoprawnych, jednakże konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli (por. wyroki NSA: z dnia 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I GSK 573/19; z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 291/20). Nie można też oczekiwać od ZUS, by wniosek o umorzenie rozpatrywany był pod kątem wsparcia socjalnego. ZUS - w przeciwieństwie do jednostek pomocy społecznej - nie jest bowiem instytucją wspierającą osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, dlatego instytucja umorzenia winna się sprowadzać jedynie do sytuacji wyjątkowych. Skoro wierzyciele prywatni nie zrezygnowali z dochodzenia własnych wierzytelności, to niedopuszczalne jest umorzenie należności z tytułu składek w okolicznościach finansowania, bądź dochodzenia innych zobowiązań.

W kontekście powyższego nie można zarzucić organowi, że ustalił stan faktyczny w sposób dowolny oraz w oparciu o okoliczności, które nie wynikały ze zgromadzonego materiału dowodowego. Ustalenia poczynione przez organ mają bowiem oparcie z zgromadzonym materiale dowodowym.

Ocena zgromadzonego materiału dowodowego uprawniała zatem organ do wniosku, że sytuacja materialna strony nie pozwala na stwierdzenie, że nosi ona znamiona ubóstwa, a egzekwowanie należności zgodnie z przepisami prawa oraz zachowaniem zasad poszanowania ustawowego minimum egzystencji, pozbawia skarżącą możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych, skoro potrzeby te, w tym związane z leczeniem, są obecnie zaspokajane. Skarżąca nie wykazała bowiem, aby było inaczej. Zaznaczyć przy tym należy, że skarżąca nie wykazała, w jaki sposób znaczna nadwyżka wydatków nad dochodami jest pokrywana, co sugerować może że otrzymuje ona środki finansowe od osób bliskich, które nie zostały wykazane przez nią w toku postępowania. Według Sądu, słusznie Zakład położył nacisk na to, że na kwestię umorzenia należności, nie ma decydującego wpływu sama trudną sytuacja finansowa, czy zdrowotną skarżącej. Skarżąca powinna wykazać, że ze względu na sytuację majątkową i rodzinną, opłacenie zaległych składek (chociażby w części) pociągnęłoby dla niej zbyt ciężkie skutki, uniemożliwiające zaspokojenie jej podstawowych potrzeb życiowych. Inaczej mówiąc winna wykazać, że prowadzone dotychczas postępowanie egzekucyjne powoduje, że nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb, takich jak zakup żywności czy niezbędnych lekarstw. Sąd zauważa także, że pomimo powołanej trudnej sytuacji finansowej nie wykazano, w trakcie postępowania przed organem, że skarżąca podjęła działania, mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej ze środków instytucji socjalnych. Organ podkreślał, z czym należy się w pełni zgodzić, że u skarżącej występuje niełatwa sytuacja materialna i zdrowotna, jednakże nie posiada ona cech wyjątkowości, jaką odznaczają się szczególne wypadki losowe, a biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności, Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania i jeśli jest szansa na odzyskanie należności, to ma podstawy, aby odmówić umorzenia zaległości składkowych w całości. W ocenie Sądu, organ miał podstawy, by przyjąć, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca udowodniła, np., aby ciążące na niej zaległości względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, uniemożliwiały jej: leczenie, zakup niezbędnych lekarstw lub zaspokojenie innych podstawowych potrzeb życiowych. Nie wykazała także korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej. W tym miejscu Sąd podkreśla, że co prawda korzystanie ze świadczeń pomocy nie jest warunkiem uznania, że dana osoba, czy rodzina znajduje się w trudnej sytuacji bytowej, a samo niekorzystanie z niej, może wynikać z wielu różnych względów, wobec czego nieuzyskiwanie tego rodzaju wsparcia, nie może być automatycznie utożsamiane z dobrą sytuacją materialną, niemniej jednak oceniając powyższą okoliczność w kontekście całości okoliczności sprawy, Sąd uznał, iż organ zasadnie powziął wątpliwości, co do rzetelności przedstawionej przez skarżącą sytuacji materialnej oraz uznał, że skarżąca nie wykazała, by jej podstawowe potrzeby życiowe pozostawały niezaspokojone. Skarżąca nie wskazała na konieczność wsparcia ze strony pomocy społecznej, co byłoby formalnym potwierdzeniem trudnej sytuacji finansowej, albowiem z założenia udzielana jest ona osobom znajdującym się w ciężkim położeniu (trudnej sytuacji materialnej), jednocześnie wskazała na ponoszenie wydatków znacznie przewyższających jej dochody, co nie zostało przez nią wyjaśnione, a co budzi wątpliwości co do rzetelności sytuacji majątkowej przedstawionej we wniosku. Podkreślić przy tym należy, że nawet, jeżeli sytuacja materialna wnioskodawczyni jest trudna, to może ona nie przemawiać za całkowitym umorzeniem należności, gdy nie znajduje się on w stanie ubóstwa, czy w takiej sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków niebędących koniecznymi dla utrzymania, nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca nie wykazała, aby sytuacja, w której się znalazła (prowadzenie przez organ skutecznej egzekucji ze świadczenia emerytalnego,) spowodowała konieczność rezygnacji z leczenia, czy też uniemożliwiała zapewnienie odpowiednich warunków bytowych (takich jak zapewnienie warunków mieszkaniowych z uwzględnieniem podstawowych mediów, w tym ogrzewania). Z akt sprawy wynika, że skarżącą ma zapewnione podstawowe warunki mieszkaniowe, zaś kwestie związane z ewentualną koniecznością rezygnacji z leczenia nie zostały w żaden sposób wykazane. Podkreślić przy tym należy, że podstawowe i konieczne świadczenia związane z opieką medyczną świadczone są, co do zasady, w systemie usług publicznych.

Mając powyższe na uwadze, Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska organów wyrażonego w zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu nie mogły też odnieść zamierzonego skutku argumenty pełnomocnika wskazujące, że skarżąca przy tym tempie ściągalności należności jest w stanie spłacić całości zadłużenia w ciągu swojego życia. Podkreślić, przy tym należy, ze warunkiem umorzenia zaległości w całości nie jest wykazanie, że skarżąca nie jest w stanie spłacić zadłużenia w całości. Warunkiem umorzenia całości zaległości jest bowiem wykazanie, że zobowiązany nie jest w stanie spłacić zaległości w jakiejkolwiek części bez pozbawienia zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tak sytuacja, zdaniem Sądu, nie została wykazana w toku niniejszego postępowania. Sam pełnomocnik wskazuje bowiem, że przy obecnym tempie postępowania egzekucyjnego prowadzonego ze świadczenia emerytalnego, przy uwzględnieniu założeń organu co do długości życia, organ zdoła wyegzekwować ok. 1/5 zadłużenia. Argumentacja ta, wbrew temu co stara się wykazać pełnomocnik, potwierdza jedynie, że brak jest całkowitej nieściągalności, po wtóre, że brak jest podstaw do całkowitego umorzenia zaległości, bowiem nie wykazano, aby skarżącą nie była w stanie spłacić jakiejkolwiek części zadłużenia. Natomiast sytuacja, w której skarżąca nie jest w stanie spłacić całości zadłużenia, a posiada możliwości spłaty zadłużenie w pewnej części, uzasadniać może częściowe umorzenie zaległości, nie zaś umorzenie tych należności w całości.

Nadto w ocenie Sądu, organ prawidłowo wywiódł, ze zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje na to, aby zadłużenie składkowe powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych - a jest efektem nieopłacenia w ustawowym terminie składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. Organ podnosił przy tym, że ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, jak też za negatywne skutki jej prowadzenia oraz wszelkie rozliczenia z nią związane - odpowiada podmiot prowadzący tą działalność. Obligatoryjne opłacanie składek ubezpieczeniowych dotyczy wszystkich ich płatników.

Nadto organ trafnie zauważył, że instytucja umorzenia przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, przy jednoczesnym braku wykazania przez skarżącą niemożliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, to podjęte negatywne dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, organ uprawniony był do uznania, iż skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek umorzenia należności składkowych, co przesądziło o negatywnym załatwieniu jej wniosku w tym zakresie. Zgodnie z § 3 pkt 1 rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności, w przypadku gdy, opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, wskazać należy, że jakkolwiek to organ odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń, to ze względu na specyfikę spraw o umorzenie, obowiązek wynikający z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., organ realizuje szczegółowo analizując wszystkie ujawnione przez stronę dane dotyczące jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej. Powyższe potwierdza jednolite orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (mi. in wyrok NSA z dnia 29 września 2021 r., sygn. akt I GSK 343/21), z którego wynika, iż w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia będących podstawą dla organu do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to znaczy, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy. W postępowaniu toczącym się wskutek wniosku o umorzenie należności z tytułu składek to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa obowiązek współdziałania z organem na okoliczność wykazania, czy zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 powołanego rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13). Warunkiem skuteczności wniosku o umorzenie jest jednak wykazanie realnej sytuacji wnioskodawcy stosownym materiałem dowodowym we współdziałaniu z organem (por. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2018 r., sygn. akt I GSK 764/18).

W ocenie Sądu, przy ocenie stanu sprawy z punktu widzenia przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ w sposób wystarczający przeanalizował sytuację finansową i zdrowotną skarżącej. Jednocześnie organ zasadnie wskazał, że umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji organu z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczególnej staranności w procedowaniu spraw z zakresu ich umarzania. Zaś akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych podatników, lecz również narusza zasadę równości ubezpieczonych. Należy przyznać rację Zakładowi, który wskazał, że w sytuacji ujawnionej w sprawie, umorzenie należności składkowych mających charakter publicznoprawny byłoby nieuzasadnione z punktu widzenia ważnego interesu publicznego i w istocie zaspokojenie innych wierzycieli odbywałoby się kosztem Skarbu Państwa.

Za prawidłową Sąd uznał również dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia (brak klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń), a także z punktu 3 tego przepisu, czyli przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podsumowując, oceniając na podstawie akt sprawy poczynione przez organ ubezpieczeniowy ustalenia stwierdzić należy, że organ w sposób wyczerpujący dokonał wszechstronnej oceny materiału dowodowego, uwzględniając całokształt okoliczności sprawy, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, iż brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości. Jednocześnie, jak podkreślono wcześniej, Sąd nie może ingerować w dokonany przez organ wybór sposobu merytorycznego rozstrzygnięcia danej konkretnej sprawy odnosząc się do kwestii celowościowych czy słusznościowych. Jeśli zatem Sąd nie dopatrzy się uchybień organu w sposobie procedowania, a rozstrzygnięcie zostało poparte pełnym rozważeniem materiału dowodowego oraz zostało logicznie umotywowane, to nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego. Organ uzasadnił dlaczego, odmówił udzielenia ulgi, podkreślając szczególnie możliwość chociażby częściowego uzyskania zaspokojenia należności w drodze prowadzonego obecnie postępowania egzekucyjnego. Ustalenia i wnioski organu nie mogą zostać uznane za dowolne, gdyż dokonane zostały na podstawie kompletnego, prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego. Użyta przez organ argumentacja została uznana przez Sąd za prawidłową. Sąd stwierdził, że organ prawidłowo, tj. w sposób logiczny, spójny, w nawiązaniu do ustalonych prawidłowo (w dacie podejmowania rozstrzygnięcia) okoliczności sprawy, uzasadnił odmowę umorzenia. W ocenie Sądu organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11 i art. 77 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącą w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym – wbrew zarzutom skargi - zadość art. 107 § 3 k.p.a.

W tych warunkach twierdzeniom organu o braku podstaw do zastosowania wobec skarżącego najdalej idącej ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia w całości kwoty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie można zarzucić dowolności.

Zdaniem Sądu podkreślić również należy, iż umorzenie należności z tytułu składek na fundusze obsługiwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako czynność zmierzająca z jednej strony do udzielenia pomocy płatnikowi, z drugiej pociągająca za sobą konieczność rezygnacji przez Zakład z należności uzyskiwanych w drodze przymusowego dochodzenia, ma wpływ na zdolność realizacji przez Zakład zadań, polegających w dużej mierze na finansowaniu z odnośnych funduszy świadczeń oraz innych wydatków przewidzianych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, który to aspekt słusznie został przez organ uwzględniony w podjętej decyzji. Kierując się powyższymi rozważaniami należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła bowiem wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Podniesiona w skardze argumentacja odnośnie specyfiki sytuacji wnioskodawczyni nie stanowi wystarczającej podstawy do definitywnej rezygnacji z należności z tytułu składek, o czym była mowa powyżej.

Na marginesie powyższych rozważań wskazać także należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek wobec ZUS (por. wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, wyrok WSA z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10). Podkreślić należy, że działalność gospodarcza jest obarczona ryzykiem osoby ją prowadzącej, na której spoczywają obowiązki związane z opłacaniem należności publicznoprawnych. Natomiast ZUS ma obowiązek efektywnego egzekwowania swoich należności. Ich publicznoprawny charakter oraz cele, na które są przeznaczone, obligują ZUS do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. W przypadku, gdy świadczenia w postaci składek nie są odprowadzane, ciężar ich uiszczenia przerzucany jest na ogół społeczeństwa. Trudno zatem oczekiwać, by ZUS uznał za zasadne, by inni ubezpieczeni pokrywali zadłużenie osób niepłacących należności.

Organ przy rozpatrywaniu sprawy będącej przedmiotem skargi nie naruszył również przepisów prawa materialnego. Nie zachodzą zatem podstawy do tego, aby uchylić zaskarżoną decyzję, jak o to wnioskuje skarżąca. Kontrola sądu obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy, rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu bądź odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności oraz czy w sposób prawidłowy uzasadnił swe rozstrzygnięcie. Jeżeli zatem postępowanie dowodowo - wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy są przeprowadzone poprawnie to samo wyprowadzenie z takiej oceny konkluzji, co do zasadności wniosku wobec braku dających się zobiektywizować kryteriów normatywnych, jest natury słusznościowej, która uchyla się spod kontroli sądu administracyjnego. Natomiast w rozpoznawanej sprawie ocena okoliczności, które determinuje konstrukcja normatywna przesłanek prawnych umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została dokonana na podstawie całego ujawnionego przez skarżącego i uzyskanego w miarę obiektywnych możliwości organu z urzędu materiału dowodowego sprawy i nie narusza granic tzw. swobodnej oceny dowodów. Jest ona prawidłowa, logiczna i konsekwentna. Organ nie pominął żadnej podnoszonej przez skarżącą okoliczności faktycznej. Zakład przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. i znajdują odzwierciedlenie w uzasadnieniach obu decyzji. W konsekwencji uznać należy, że w rozpatrywanej sprawie, organ przeanalizował wszystkie przesłanki umorzenia, wskazując, z jakich powodów odmówił umorzenia zaległych składek. Prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącą w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.

Jednocześnie Sąd podkreśla, że organ prawidłowo rozróżnił dwie sytuacje: dotyczącą należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika, których podstawą do umorzenia jest art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz dotyczącą należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika, których organ nie może umorzyć w przypadku braku całkowitej niewypłacalności (tj. w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Mimo błędnie sformułowanej sentencji, decyzja jest czytelna dla jej adresata i dla Sądu dokonującego kontroli, zarówno w części obejmującej rozstrzygnięcie jak i uzasadnienie (które zawiera ustalenia stanu faktycznego odpowiadającego zastosowanej podstawie prawnej rozstrzygnięcia). Nieprawidłowe jest orzekanie odrębnie, co do każdej z przesłanek umorzenia, ale w odniesieniu do tych samych składek. W sytuacjach, gdy mają zastosowanie dwie przesłanki umorzenia, brak podstaw prawnych do wydawania dwóch orzeczeń w stosunku do tej samej należności (każdego odrębnie co do każdej z przesłanek umorzenia). Niemniej jednak organ orzekając w stosunku do każdej z należności (należności za pracownikowi i należności za osobę prowadząca działalność gospodarczą) rozpoznał żądanie wniosku w oparciu o wszystkie znajdujące zastosowanie do danej należności przesłanki umorzenia (art. 28 ust. 2, ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s.). Prawidłowo przyjął, że rodzaj należności decyduje zaś o tym, ile przesłanek należy zbadać w postępowaniu w sprawie jej umorzenia. W przypadku składek za ubezpieczonych, w części finansowanej przez płatnika, należało zbadać jedynie czy zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności. Stąd też Sąd uznał, że uchybienie w sposobie sformułowania rozstrzygnięcia nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Końcowo podkreślić należy, że wniosek o umorzenie należności składkowych na rzecz ZUS nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, a więc może być ponawiany w przypadku zmiany stanu faktycznego lub po uzyskaniu nowych dowodów. Z tego też względu istnieje możliwość wystąpienia do organu z nowym wnioskiem.

Z podanych wyżej powodów skargę, jako niezasadną, Sąd oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.