Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 40/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2024-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.1
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art.119 pkt 2, art.133 par.1, art.134 par.1, art.151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art.17 ust.1 pkt 4 i ust.1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 10 sierpnia 2023 r., wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta E. (dalej jako: "organ pierwszej instancji") przez Głównego Specjalistę w Departamencie Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miejskiego w E., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775), dalej jako: "k.p.a." oraz art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1 i 1b, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 2 i 4, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), dalej jako: "u.ś.r.", po rozpatrzeniu wniosku P. Z. (dalej jako: "wnioskodawca", "strona", "skarżący") z 19 lipca 2023 r., odmówiono stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca pozostawał w zatrudnieniu do 31 grudnia 2022 r., następnie do 14 kwietnia 2023 r. uprawniony był do świadczenia rehabilitacyjnego po przebytym zawale, zaś od 19 kwietnia 2023 r. jest uprawniony do zasiłku dla bezrobotnych. Po zakończeniu leczenia sanatoryjnego – po dniu 19 lipca 2023 r. – miał podjąć działalność gospodarczą, jednak zgodnie ze złożonym oświadczeniem nie ma możliwości podjęcia pracy z uwagi na konieczność opieki nad matką. W trakcie przeprowadzonego 25 lipca 2023 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca przychodzi do matki codziennie w godzinach 8.00-11.30 i 17.00-20.00, a zakres sprawowanej opieki obejmuje: pomoc w przygotowywaniu posiłków, pomoc w sprzątaniu, organizację transportu do placówek medycznych, zakup leków, asystę w czynnościach higienicznych, zakupy produktów żywnościowych. Zgodnie z dołączonym do wniosku orzeczeniem o niepełnosprawności z 9 lutego

2022 r. wydanym na stałe, matka wnioskodawcy jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, przy czym daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 18 stycznia 2022 r. Mąż matki wnioskodawcy również legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności wydanym 12 maja 2023 r. na stałe.

W oparciu o ustalony stan faktyczny organ pierwszej instancji stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, że niepodejmowanie przez wnioskodawcę zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) powiązane jest z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką. Wskazano, że strona nie zamieszkuje z matką, zatem opieka nie jest całodobowa, a świadczona kilka godzin dziennie. Ponadto, zakres i tryb opieki sprawowanej przez wnioskodawcę nad matką nie wyklucza podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze. Tym samym, w niniejszej sprawie nie została spełniona jedna z przesłanek pozytywnych określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Organ pierwszej instancji wskazał również, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia. Podkreślono, że przepisy u.ś.r. mają charakter norm bezwzględnie obowiązujących i w taki właśnie sposób wiążą organy administracji stosujące te przepisy.

W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu strona, reprezentowana przez adwokata, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Strona zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2. naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez stronę, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu strona podkreśliła, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Istotą wnioskowanego świadczenia jest rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga. W przedmiotowej sprawie strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez nią z zatrudnienia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), decyzją z 9 października 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w sprawie i opisał stan faktyczny sprawy. Wyjaśniono, że wskazany przez organ pierwszej instancji przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z Konstytucją RP. Zatem organy, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Kolegium uznało jednak, że w rozpoznawanej sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego, wymaganego w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką.

Wskazano, że w złożonym oświadczeniu wnioskodawca jako przyczynę rezygnacji z zatrudnienia podał, że do 14 kwietnia 2023 r. przebywał na świadczeniu rehabilitacyjnym z ZUS w związku ze stanem swojego zdrowia (po zawale serca). Decyzją z 12 maja 2023 r. lekarz orzecznik ZUS uznał, że stan zdrowia wnioskodawcy nie uzasadnia przyznania mu prawa do świadczenia rehabilitacyjnego. Pracodawca wyrejestrował wnioskodawcę z dniem 1 stycznia 2023 r. bez wypowiedzenia mu umowy o pracę i bez wydania świadectwa pracy. Obecnie sprawa jest prowadzona przez Sąd Rejonowy (...) Wydział Pracy i Ubezpieczeń. Wnioskodawca podał również, że po zakończeniu leczenia miał podjąć działalność gospodarczą, po otrzymaniu dotacji na jej podjęcie z urzędu pracy. Natomiast z dniem 19 kwietnia 2023 r. został uznany za bezrobotnego z prawem do zasiłku na okres 180 dni. Z kolei opiekę nad niepełnosprawną matką wnioskodawca podjął od listopada

2022 r., tj. po przebytym zawale. Opiekuje się nią na miarę swoich sił, w ograniczonym zakresie, od 3,5 do 8 godzin z podziałem na część poranną i wieczorną ze względu na swoje świadczenie rehabilitacyjne i dolegliwości zdrowotne po przebytym zawale serca. Przychodzi do rodziców dwa razy dziennie, od poniedziałku do niedzieli w godzinach 8-11 i 17-20. W tym czasie wspólnie przygotowują posiłki, robi zakupy, pomaga sprzątać, organizuje transport do placówek medycznych na badania lekarskie, zapewnia zakup leków i asystuje przy wyjazdach do miasta. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, matka wnioskodawcy samodzielnie porusza się po domu, myje się i spożywa posiłki, potrzebuje jednak asysty w domu i towarzystwa. Jej mąż ma problemy z poruszaniem się, chodzi o kuli i cierpi na rwę kulszową. Jak oświadczył wnioskodawca, ojciec zajmował się matką do czasu, gdy z powodu dolegliwości ruchowych nastąpiło pogorszenie również jego stanu zdrowia.

W ocenie organu odwoławczego, wykonywanie wymienionych wyżej czynności nie stanowi konieczności sprawowania opieki w stopniu wykluczającym wykonywanie pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze. Mogą one bowiem być realizowane po pracy, czy w postaci zakupu usług opiekuńczych. Podkreślono, że pomoc rodzicom i opieka nad nimi jest godna uznania, jednak należy przyjąć, że osoby pracujące świadczą wobec członków rodziny opiekę w podobnym zakresie, co nie uniemożliwia aktywności zawodowej. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Ponadto, sprawowana opieka ma być opieką stałą w sensie trwałości, zaś długotrwałą w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby.

Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W związku z powyższym, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podniesiono, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazano, że warunku stałej opieki nie można rozumieć jako wykonywanie opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie sposób zatem przyjąć, że skoro pomoc świadczona przez skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę, a jedynie we wskazanych godzinach, to tym samym nie można mówić o opiece stałej i długoterminowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez skarżącego we wniesionej skardze (k. 3 akt sądowych), zaś Kolegium w przepisanym terminie nie zażądało przeprowadzenia rozprawy.

Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże regulacja ta stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, jak słusznie uznało Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia.

Kolegium odmówiło jednak przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a ponadto skarżący nie wykazał, aby zakres sprawowanej opieki uniemożliwiał jemu podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący jako syn osoby wymagającej opieki, należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Na gruncie niniejszej sprawy nie zachodzi przy tym przesłanka negatywna wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak ustalono w toku postępowania administracyjnego, ojciec skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe.

Kwestią sporną pozostaje, czy w okolicznościach niniejszej sprawy spełniona została, określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA").

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1575/22, z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22, z dnia 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22, z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20, czy z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 584/22, dostępne w CBOSA).

Pomiędzy zaprzestaniem (bądź niepodejmowaniem) zatrudnienia a sprawowaną opieką musi zatem istnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy, którego brak wyklucza możliwość przyznania świadczenia (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, dostępny w CBOSA).

W konsekwencji powyższego, dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, z dnia 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, czy z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 584/22, dostępne w CBOSA). Tym samym, w każdym postępowaniu właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia pracy. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, dostępny w CBOSA). Do cech takiej opieki należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter. Opieka ta nie może zatem być świadczona niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to wyłącznie przez część doby (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z dnia 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, dostępne w CBOSA), przy czym opieka taka nie musi być świadczona bez jakiejkolwiek przerwy, w tym przerwy na wypoczynek nocny. Opieka taka musi jednakże wynikać z realnych potrzeb osoby znajdującej się pod opieką osoby występującej o świadczenie pielęgnacyjne.

Jak ustalono w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, między innymi na podstawie wywiadu środowiskowego, matka skarżącego zamieszkuje wspólnie z mężem w dwupokojowym mieszkaniu, usytuowanym w wieżowcu. Mieszkanie jest wyposażone we wszystkie sprzęty gospodarstwa domowego. Natomiast skarżący mieszka sam, oddzielnie i jest jedynym dzieckiem osoby wymagającej opieki i jej męża. Matka skarżącego leczy się kardiologicznie i neurologicznie. W 2017 r. przeszła udar. Kontakt z nią jest bardzo logiczny, ale jak oświadczyła, jest słaba i ma problemy z błędnikiem. Orzeczeniem z 9 lutego 2022 r. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Ojciec skarżącego również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym 12 maja 2023 r. na stałe. Ma problemy ruchowe, chodzi o kuli, cierpi na rwę kulszową i nie jest w stanie wykonać wielu czynności w gospodarstwie domowym. Skarżący podał, że opiekuje się rodzicami codziennie od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 11.00 oraz od 17.00 do 20.00. Wspólnie przygotowują posiłki, a on sam robi zakupy, pomaga sprzątać, organizuje transport do placówek medycznych na badania lekarskie, kupuje leki, asystuje przy wyjazdach do miasta.

Skarżący do 14 kwietnia 2023 r. przebywał na świadczeniu rehabilitacyjnym. Pracodawca wyrejestrował go z ZUS z dniem 1 stycznia 2023 r. bez wypowiedzenia umowy o pracę i bez wydania świadectwa pracy. Miał podjąć działalność gospodarczą po zakończeniu leczenia sanatoryjnego po 19 lipca 2023 r. za pośrednictwem Urzędu Pracy w E. i po otrzymaniu dotacji. Aktualnie nie szuka pracy, gdyż nie może podjąć zatrudnienia ze względu na opiekę nad matką. Wskazał, że opiekuje się matką od listopada 2022 r., tj. od kiedy pozwolił mu na to jego stan zdrowia po przebytym zawale serca w styczniu 2022 r. Na podstawie orzeczenia z 7 lipca 2022 r., skarżący został zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności na stałe. Wcześniej matką zajmował się ojciec, lecz ze względu na pogorszenie stanu zdrowia nie może dalej sprawować opieki z powodu dolegliwości ruchowych. Skarżący podał, że matka od dwóch lat nie wychodzi z domu, z wyjątkiem wizyt lekarskich, kiedy jej asystuje. Po udarze cierpi bowiem na zawroty głowy. Samodzielnie porusza się po domu, samodzielnie myje się, ale potrzebuje asysty w domu i towarzystwa.

W świetle powyższych okoliczności, należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym czynności podejmowane przez skarżącego w ramach opieki nad niepełnosprawną matką nie uniemożliwiają skarżącemu podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opisany wyżej zakres opieki sprawowanej przez skarżącego wobec matki potwierdza, że matka wnioskodawcy jest osobą stosunkowo samodzielną - z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby była ona osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Poza wychodzeniem na zewnątrz, matka w pozostałych codziennych czynnościach nie wymaga ciągłej pomocy. Samodzielnie porusza się po domu, myje się i spożywa posiłki.

Świadczona pomoc w znacznej mierze polega na wykonywaniu zwykłych zajęć związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Jako takie mogą być planowane z wyprzedzeniem przy zachowaniu właściwej organizacji czasu pracy. Nie kolidują zatem z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i mogą być wykonywane obok czynności mających na celu zapewnienie bieżących środków utrzymania.

Taki zakres opieki, który polega na pracach w gospodarstwie domowym, towarzyszeniu w wizytach lekarskich, robieniu zakupów, wspólnych spacerach czy załatwianiu spraw urzędowych, nie może być uznany za wymagający całodobowej dyspozycyjności skarżącego, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, pracujące na co dzień zawodowo, przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21, dostępny w CBOSA). Podobnie czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu.

Uznać zatem należy, że sprawowany przez skarżącego wymiar opieki nie charakteryzuje się związkiem przyczynowo-skutkowym wymaganym do przyznania wnioskowanego świadczenia, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zakres i rozmiar czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych, jakie wykonuje skarżący względem matki, nie wymagają bowiem rezygnacji z wykonywania pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami pracy, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.

Zauważyć również należy, że skarżący do 14 kwietnia 2023 r. przebywał na świadczeniu rehabilitacyjnym z ZUS ze względu na swój stan zdrowia (przebyty w styczniu 2022 r. zawał serca). Orzeczeniem z 12 maja 2023 r. lekarz orzecznik ZUS orzekł, że stan zdrowia skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa do świadczenia rehabilitacyjnego. Natomiast z dniem 19 kwietnia 2023 r. skarżący został uznany za bezrobotnego z prawem do zasiłku na okres 180 dni.

Sąd nie kwestionuje przy tym stanu zdrowia matki skarżącego i konieczności jej wsparcia, do czego zresztą skarżący jest zobowiązany zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm.), jednakże konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Reasumując, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o właściwie ustalony stan faktyczny i przy prawidłowym zastosowaniu obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Organ odwoławczy dokonał właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, który był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.