Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 804/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Świadczenie socjalne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17  ust. 1, 1a,  ust. 5  lit. a i b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 24 lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia 15 grudnia 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz M. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania M. K., decyzją z 24 lutego 2023 r. nr KOC/256/Sr/23 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 15 grudnia 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania M. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem S. K.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z 16 lutego 2022 r. M. K. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem S. K.

Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 15 grudnia 2022 r. odmówił M. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem S. K. Organ l instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie znajduje się w kręgu osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie ciąży na niej jako małżonce obowiązek alimentacyjny wobec S. K., żyją inne osoby z nim spokrewnione w pierwszym stopniu tj. dzieci O. K. i B. K., które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M. K. podnosząc naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 24 lutego 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 15 grudnia 2022 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że podstawę materialnoprawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615) – dalej zwanej "ustawą".

Według art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Według art 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli m.in. osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba ze współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

Mając powyższe na względzie Kolegium wskazało, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona - żona (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad mężem legitymującym się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z 19 maja 2021 r., które zalicza go do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniami dotyczącymi konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z treści orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność S. K., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 stycznia 2019 r.

Przy czym Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna niż małżonek osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego w sytuacji, gdy tenże podopieczny pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i jest wstanie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem. Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy nie może natomiast stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy o przyznanie takiego świadczenia ubiega się małżonek, który nie podejmuje lub rezygnuje z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad małżonkiem niepełnosprawnym w stopniu znacznym. W tym zakresie stanowisko organu I instancji jest niezasadne.

Zatem M. K., będąca małżonką wymagającego opieki S. K., jest osobą, która, wbrew argumentom organu I instancji, może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne.

Dalej SKO w Warszawie wskazało, że z oświadczenia z 30 sierpnia 2022 r. złożonego przez M. K. wynika, że nie podejmowała i nie podejmuje zatrudnienia od czasu diagnozy męża w związku z tym od maja 2022 r. nie podjęła żadnego zatrudnienia, gdyż stan zdrowia męża jej to uniemożliwia.

Skarżąca wyjaśniła, że pomaga mężowi w podstawowych czynnościach życiowych takich jak: higiena, toaleta, masaże i smarowanie kremami przeciw odparzeniom, przygotowywanie i podawanie posiłków, zakupy, przygotowywanie odzieży i pomoc w ubieraniu się, sprzątanie, podawanie leków, opłacanie rachunków, umawianie wizyt lekarskich, realizacja recept.

Jednakże z oświadczenia z 20 kwietnia 2022 r. wynika, że we wrześniu 2017 r. stan zdrowia męża uległ pogorszeniu w związku z tym skarżąca podjęła się opieki nad nim, przy czym jak wyjaśniła w oświadczeniu z 11 marca 2022 r. niepełnosprawność jej męża powstała w 2019 r.

Bez wątpienia ustalony stopień niepełnosprawności S. K. datuje się od 22 stycznia 2019 r., co potwierdza orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z 19 maja 2021 r. Skarżąca zaś nie pracowała już w 2017 r.

Podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności). Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły.

Zatem art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Ustawa w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 deﬁniuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 ustawy wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Z kolei przez rezygnację z zatrudnienia należy rozumieć taką sytuację faktyczną, gdy osoba zamierzająca sprawować opiekę rezygnuje z wykonywanej już aktywności zarobkowej mieszczącej się w katalogu określonym w art. 3 pkt 22, zaś przez niepodejmowanie zatrudnienia - taką sytuacje, gdy dana osoba rezygnuje jedynie z zamiaru podjęcia takiej aktywności w przyszłości, np. odrzucając złożoną jej ofertę zatrudnienia.

Kolegium wskazało, że skarżąca nie jest czynna zawodowo od 2017 r, zaś wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem złożyła 16 lutego 2022 r., a zatem brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką. Skarżąca bowiem nie wykazała, że zrezygnowała z zatrudnienia, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Poza tym SKO w Warszawie wskazało, że nie kwestionuje złego stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności jego wsparcia, jednak zauważyło, że wykazane przez skarżącą rodzaj, charakter i zakres wykonywanych przez nią czynności składają się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (m.in. przygotowywanie posiłków, zakupy, sprzątanie) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu. Czynności polegające na podawaniu leków i czynności pielęgnacyjne nie są czynnościami oznaczającymi stała lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu. Również wskazane przez skarżącą czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej.

Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z kolei według art. 27 List. 5 pkt 3 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do specjalnego zasiłku opiekuńczego - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Jak wynika z akt sprawy skarżąca uprawniona była do specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 października 2022 r.

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 24 lutego 2023 r. M. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o: 1) uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 24 lutego 2023 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 15 grudnia 2022 r. i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie M. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; 2) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych; 3) skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane to, że S. K., w dacie wydania zaskarżonej decyzji, był osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności i że wymagał stałej i długotrwałej opieki osoby trzeciej.

Poza sporem jest również to, że M. K. należy do grona osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, ponieważ jest żoną S. K.

W niniejszej sprawie wadliwie Prezydent m.st. Warszawy w decyzji z 15 grudnia 2022 r. jako podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazał art. 17 ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b ustawy co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tegoż przepisu. Oznacza to, że po opublikowaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego organy właściwe w sprawach przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych nie mogą odmawiać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że o to świadczenie ubiega się opiekun osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym.

Trzeba podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny już w wyrokach z: 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2920/16, 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 108/12, 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 128/16 wyraził pogląd odnośnie konieczności pomijania przez organy administracji publicznej rozpatrujące sprawy o świadczenia pielęgnacyjne kryteriów dotyczących okresu powstania niepełnosprawności wnikających z art. 17 ust. 1b ustawy.

Wobec tego Sąd uznał, że organ I instancji przy wydawaniu odmownej decyzji z 15 grudnia 2022 r. dokonał błędnej wykładni prawa materialnego – art. 17 ust. 1b ustawy, w brzmieniu nadanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przez co naruszył ten przepis, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Wbrew temu co stwierdził Prezydent m.st. Warszawy w decyzji z 15 grudnia 2022 r. w niniejszej sprawie nie miał zastosowania art. 17 ust. 1a ustawy bowiem przepis ten reguluje sytuację dalszych krewnych osoby wymagającej opieki, a nie małżonka osoby wymagającej opieki, który nie może być krewnym swego małżonka w rozumieniu art. 617 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Rację ma SKO w Warszawie twierdząc, że w niniejszej sprawie nie miał zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy bowiem przepis ten wprowadza zasadę pierwszeństwa przyznania świadczenia małżonkowi, w przypadku gdy osoba wymagająca opieki ma w swoim otoczeniu inne osoby potencjalnie uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego (np. krewnych). Dopiero legitymowanie się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności otwiera innym uprawnionym drogę do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, eliminując jednocześnie małżonka osoby wymagającej opieki, ze względu na jego zły stan zdrowia.

Tymczasem w niniejszej sprawie brak dowodu na to, że M. K. należy do grona osób, o których mowa w art. 3 pkt 21 ustawy, a to ona ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne na męża, a nie jego krewni.

Sporne pomiędzy Kolegium, a M. K. było natomiast to, czy okoliczności tej sprawy wskazują na to, że zakres i charakter sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem był tego rodzaju, że eliminował możliwość podejmowania przez skarżącą pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Drugą kwestią sporną było to, czy M. K. zrezygnowała z pracy zarobkowej/nie podejmowała pracy zarobkowej i miało to bezpośredni związek z koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad S. K.

Na wstępie trzeba wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (w tym zstępnym – art. 128 i art. 129 § 1 krio), z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z przepisu tego wynika, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne opieka sprawowana przez uprawnioną do tego osobę winna mieć charakter faktyczny, osobisty, wyłączny, bezpośredni, stały i długotrwały, tj. taki aby eliminowała możliwość podejmowania przez osobę sprawującą opiekę własnej pracy zarobkowej. Nie musi to być opieka o charakterze wzmożonym i specjalistycznym (np. intensywna opieka medyczna). Nie musi to być opieka całodobowa. Taką opiekę mogą zapewnić tylko podmioty instytucjonalne, które pracują w ruchu ciągłym.

Jednakże opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego nie może polegać na opiece częściowej, czy opiece sprawowanej w niewielkim zakresie czynności usługowych. Nie może to być współopieka, czy opieka naprzemienna sprawowana razem z innymi osobami.

Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy obejmuje m.in. takie czynności usługowe jak: udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnacja, opieka higieniczna, opieka medyczna, niezbędna pomoc w załatwianiu spraw osobistych, zapewnienie kontaktów z otoczeniem, zapewnienie wyżywienia, utrzymanie czystości.

Mając na uwadze powyższe i odnosząc się do pierwszego zagadnienia spornego trzeba wskazać, że z akt sprawy wynika, że M. K. zamieszkuje w W. wraz z mężem S. K., który był osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym do 31 maja 2023 r., a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 22 stycznia 2019 r. M. K. oświadczyła, że opieka nad mężem obejmuje: czynności higieniczne, prowadzenie do toalety, podmywanie, przygotowanie ubrań, pomoc przy ubieraniu, pomoc w ćwiczeniach fizycznych, pomiary ciśnienia, przygotowywanie leków, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków i realizację recept, robienie zakupów, wyjścia na spacery, układanie do snu, masaże, smarowanie kremami przeciw oparzeniom, czuwanie podczas snu.

Wniosek pracownika socjalnego zawarty w aktualizacji wywiadu środowiskowego z 22 lutego 2022 r. wskazuje na to, że M. K. sprawuje stałą opiekę nad mężem, co uniemożliwia jej podjęcie pracy zawodowej.

Zdaniem Sądu opieka sprawowana przez M. K. ma charakter wyłączny, samodzielny i na tyle intensywny, aby tego typu opiekę uznać za długotrwałą i stałą. Opieka sprawowana przez skarżącą nad mężem S. K. jest bezpośrednia i osobista i w dacie wydania decyzji przez Prezydenta m.st. Warszawy i przez SKO w Warszawie miała charakter stały i długotrwały – obejmowała wszystkie czynności dnia codziennego dotyczące utrzymania gospodarstwa domowego, opieki i pielęgnacji nad mężem.

Wobec tego Sąd nie podzielił stanowiska organu odwoławczego, że zakres i rodzaj opieki sprawowanej przez M. K. oraz wymagana od niej stała gotowość do niesienia pomocy mężowi umożliwia wykonywanie przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Wadliwie także uznało Kolegium, że postępowanie dowodowe wykazało, że skarżąca nie podejmuje pracy zarobkowej w sytuacji braku bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego z powstaniem u S. K. niepełnosprawności o charakterze znacznym (w 2019 r.) i związaną z tym stanem zdrowia opieką.

Trafnie podniosło Kolegium, że M. K. nie zrezygnowała z zatrudnienia celem opieki nad mężem jako osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, skoro zaprzestała pracy zarobkowej już we wrześniu 2017 r., a ustalony u S. K. stopień niepełnosprawności datuje się dopiero na 22 stycznia 2019 r.

Jednakże, jak wskazywała skarżąca stan zdrowia męża ulegał z upływem czasu pogorszeniu, zatem - jak wskazała M. K. w oświadczeniu z 30 sierpnia 2022 r. - od maja 2022 r., ze względu na stan zdrowia męża (przede wszystkim uszkodzenie kręgosłupa lędzwiowego, poruszanie się na wózku inwalidzkim), nie podejmuje zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy.

Jak wynika z akt sprawy S. K. od 17 kwietnia 2020 r. legitymował się orzeczeniami o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 22 stycznia 2019 r. Wobec takiego stanu rzeczy skarżąca 16 lutego 2022 r. złożyła formularz wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i do daty wydania zaskarżonej decyzji nie podejmuje zatrudnienia, z uwagi na konieczność sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad mężem.

Wobec tego Kolegium wadliwie uznało, że M. K., w dacie wydania zaskarżonej decyzji, nie spełniała przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy dotyczących niepodejmowania pracy zarobkowej celem sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Sąd zwraca uwagę, że także Prezydent m.st. Warszawy nie miał wątpliwości, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z powodu stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem, skoro decyzją z 1 lutego 2022 r. przyznał M. K. na okres zasiłkowy specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem. Warunkiem przyznania tego zasiłku (art. 16a ust. 1 ustawy) jest przecież spełnienie przez wnioskodawcę przesłanki niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem Sądu orzekające w sprawie organy wadliwie uznały też, że przeszkodą do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego był sam fakt przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego na mocy decyzji z 1 lutego 2022 r. nr [...] na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 października 2022 r.

Trzeba wskazać, że skarżąca wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem złożyła 16 lutego 2022 r. wraz z wnioskiem o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Stosownie zaś do art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (...) 2) świadczenia pielęgnacyjnego lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Ten ostatni przepis umożliwiał zatem wnioskodawcy dokonanie wyboru przysługującego mu świadczenia.

Zatem miała wpływ na wynik sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność, że w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (16 lutego 2022 r.) w obrocie prawnym pozostawała decyzja przyznająca M. K. specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad mężem S. K., a skarżąca już w lutym 2022 r. wyraziła wolę rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego i uchylenia decyzji przyznającej to świadczenie w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy uwzględnia wykładnię przyjętą w najnowszych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, a którą WSA w Warszawie w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela. W orzecznictwie tym wskazuje się, że skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, ale powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawy prawo wyboru świadczenia (por. wyroki NSA: z 14 września 2021 r. sygn. akt I OSK 685/21; z 15 września 2020 r. sygn. akt I OSK 2199/19; z 18 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2122/20).

Wobec wniosku o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy w grę mogło wchodzić, przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (decyzja ta jest natychmiast wykonalna – art. 32 ust. 1d ustawy) i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy (decyzja ta byłaby wykonalna przed upływem terminu do wniesienia odwołania jako zgodna z żądaniem strony (art. 130 § 4 kpa w zw. z art. 32 ust. 2 ustawy).

Przy czym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego byłoby możliwe od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, ale łącznie z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, mającymi wpływ na przyznanie świadczenia rodzinnego (art. 24 ust. 2 w zw. z art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. f ustawy). Świadczenie pielęgnacyjne mogłoby być zatem przyznane nie wcześniej, niż od miesiąca wejścia do obrotu prawnego wykonalnej decyzji uchylającej decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy.

W tej sytuacji Sąd uznał, że organy orzekające w administracyjnym toku instancji wadliwie uznały, że należało odmówić M. K. świadczenia pielęgnacyjnego, skoro w niniejszej sprawie stan faktyczny sprawy dowodził tego, że w dacie wydawania decyzji przez organy obu instancji skarżąca spełniała przesłanki z art. 17 ustawy, w tym dotyczące niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem S. K. jako osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

To zaś świadczy o naruszeniu przez SKO w Warszawie art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Dodatkowo Prezydent m.st. Warszawy naruszył art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a i art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy poprzez wadliwą wykładnię tychże przepisów, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent m.st. Warszawy weźmie pod uwagę ocenę prawną zaprezentowaną w niniejszym wyroku. Organ wyjaśni aktualną, na dzień wydania decyzji, sytuację osobistą i rodzinną skarżącej w kontekście przesłanek z art. 17 ustawy, w tym to, czy po 31 maja 2023 r. S. K. legitymuje się orzeczeniem ustalającym znaczny stopień niepełnosprawności oraz to, czy organ I instancji wydał kolejną decyzję o przyznaniu skarżącej od listopada 2022 r. specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad S. K. W zależności od okoliczności sprawy organ podejmie w sprawie czynności lub wyda stosowny akt, który uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie skarżącej kosztów postępowania sądowego – kosztów działania pełnomocnika orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).