Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 445/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c., art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2024 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 16 lutego 2024 r. nr SKO.4111/8/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [....] z dnia 22 listopada 2023 r. nr MGOPS.514.O.4.2023.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S. L. (dalej: "Skarżący", "Wnioskodawca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z [...] lutego 2024 r. nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.) utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] listopada 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z [...] października 2023 r. S. L. zwróciła się do Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz" lub "Organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – M. L. Do wniosku przedłożono m.in. orzeczenie z [...] grudnia 1996 r. nr [...], zaliczające trwale matkę Skarżącego do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia.

Jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego Skarżący zamieszkuje wraz z matką. W okresie od listopada 2015 r. do października 2018 r. sprawował nad nią opiekę i pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy. W listopadzie 2018 r. zakończył opiekę z uwagi na konieczność leczenia [....]. W tym czasie opiekę nad M. L. sprawowała jego żona. Wnioskodawca opieki nad matką podjął się ponownie we wrześniu 2020 r., korzystał z specjalnego zasiłku opiekuńczego, a następnie od października 2020 r. do lutego 2022 r. ze świadczenia pielęgnacyjnego. W marcu 2022 r. został [....]. Po opuszczeniu [...] w dniu 19 maja 2022 r. Skarżący nie podjął zatrudnienia oraz nie zarejestrował się jako osoba bezrobotna.

W tym stanie faktycznym decyzją z [...] listopada 2023 r. nr [...] Burmistrz [...] odmówił przyznania Skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku rozpoznania odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lutego 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Organu I instancji. W uzasadnieniu Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przywołał podstawę prawną rozstrzygnięcia. Zwrócił uwagę, że podane przez Organ I instancji okoliczności świadczą o tym, że nie ma podstaw do stwierdzenia, iż Skarżący sprawuje opiekę nad matką w takim stopniu, który uniemożliwia mu podjęcie pracy lub innej formy zatrudnienia. Następnie Organ poczynił ustalenia w sposób zbieżny z ustaleniami Organu I instancji. Odnosząc się do przyczyny odmowy przyznania świadczenia opartej o art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że podziela stanowisko Organu I instancji, iż odmowę przyznania S. L. świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia brak spełnienia przesłanki, jaką jest bezpośredni związek przyczynowy między niepodejmowaniem zatrudnienia przez Wnioskodawcę a sprawowaniem przez niego opieki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, S. L. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorą matką. W uzasadnieniu podniósł, że po wyjściu z [....] sprawuje opiekę nad matką tj. przygotowuje posiłki, zajmuje się domem, robi zakupy. Nadto poprawił relacje z rodziną, żałuje popełnionych wcześniej błędów i [....].

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, jak wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, jak również decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] odmawiającą Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (art. 63 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym; Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

5. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżący domaga się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką.

Bezsporne jest, że podopieczna legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również to, że małżonek podopiecznej nie żyje, a co za tym idzie Skarżący jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Bez wpływu na prawo ubiegania się, a następnie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że Skarżący posiada rodzeństwo. O przyznaniu świadczenia w takim przypadku decyduje kolejność złożenia wniosku. Jeżeli jedna z osób z tej samej grupy uprawnionych, złoży wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, to na jej prawo nie ma wpływu sytuacja pozostałych, chyba, że któreś z nich pobiera już świadczenie pielęgnacyjne na daną osobę. Z taką sytuacją nie mieliśmy do czynienia. Za bezcelowe w związku z tym należy uznać ustalenia Organu I instancji co do zdolności opiekuńczych rodzeństwa Skarżącego.

Odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia Organ I instancji stwierdził, że osobiste problemy Skarżącego stawiają go w negatywnym świetle jako opiekuna osoby niepełnosprawnej. Z kolei Kolegium utrzymując tą decyzję w mocy doszło do wniosku, że brak jest związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy, a sprawowaną opieką, ponieważ matka Skarżącego korzysta z pomocy opiekunki środowiskowej.

W sprawie bezsporne jest, że Skarżący sprawował opiekę nad matką od listopada 2015 r. do października 2018 r., z tytułu której pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy. W listopadzie 2018 r. zaprzestał sprawowania opieki nad matką, ze względu na konieczność podjęcia leczenia [....] na oddziale [....], gdzie przebywał do stycznia 2019 r. W tym czasie opiekę nad matką sprawowała jego żona. Ponownie opieki nad matka podjął się we wrześniu 2020 r., również wtedy korzystał ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, a od października 2020 r. do lutego 2022 r. ze świadczenia pielęgnacyjnego. W marcu 2022 r. został [....]. Po opuszczeniu [....] nie podjął się zatrudnienia i zajął się opieką nad matką, którą zgodnie z przeprowadzonym wywiadem środowiskowym, sprawował w czasie złożenia wniosku. Z akt sprawy wynika, że [....] związany był z [...], a następnie [....]. Prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne oceniane jest z chwili wystąpienia z wnioskiem.

Wniosek został złożony [...] października 2023 r. Według oświadczenia Skarżącego, któremu Organy nie zaprzeczyły, opieka sprawowana jest od maja 2022 r.

Ze znajdującego się w aktach oświadczenia matki Skarżącego z [...] października 2023 r. wynika, że opieka sprawowana jest należycie. Okoliczność ta została również potwierdzona, przeprowadzonym na tą okoliczność wywiadem środowiskowym. Zakres świadczonych usług opiekuńczych polega na całodobowym doglądaniu matki poruszającej się na wózku inwalidzkim, przygotowywaniu posiłków, przynoszeniu zagrzewaniu wody, paleniu w piecu, robieniu zakupów, praniu i sprzątaniu.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stanowi pomoc ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem osobom, których brak aktywności zawodowej wynika wyłącznie i bezpośrednio z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oczywistym jest również to, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane w sytuacji należytego wykonywania czynności opiekuńczych, gdy osoba wykonująca opiekę daje gwarancje należytego jej wykonywania co stanowi istotę przyznawanego świadczenia.

Ustaleniu powyższych okoliczności służy wywiad środowiskowy. W sytuacji gdy zostanie ustalone, że opieka sprawowana jest w sposób należyty, obawa związana z przeszłością wnioskującego nie może stanowić samodzielnej przesłanki do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w sytuacji gdy sam podopieczny takiej obawy nie widzi.

W sprawie co już wcześniej zaznaczono Organy pomimo pozytywnego w zasadzie wywiadu środowiskowego, jak również oświadczenia podopiecznej odmówiły przyznania świadczenia z uwagi na krótko mówiąc "przeszłość" wnioskodawcy.

Tymczasem Skarżący, tak we wniesionym odwołaniu, jak również w skardze do Sądu podnosi szereg okoliczności na potwierdzenie faktu sprawowania należytej opieki nad matką wskazując, że mieszka z nią w starym drewnianym domu, w którym nie ma ogrzewania ani ciepłej wody, a w całym domu są progi które uniemożliwiają przemieszczanie się na wózku inwalidzkim. Podkreślił, że sprawuje opiekę przez całą dobę przygotowując matce posiłki, przynosząc wodę do obmycia, pomagając w poruszaniu. Wskazał także, że skorzystał z programu "Czyste powietrze" i zostało mu przyznane dofinansowanie. Zamierza wymienić drzwi i okna, założyć centralne ogrzewanie, aby poprawić komfort życia matki. Podkreślił, że nie może być osądzony za przeszłość.

Okoliczności te zostały potwierdzone przez żonę Skarżącego w przedłożonym do skargi oświadczeniu. Potwierdziła, że mąż bardzo dba o matkę. Wskazała również, że jej stosunki z mężem uległy znacznej poprawie. [....] dała mu do myślenia, zmienił się na dobre, dba o to aby mamie było jak najlepiej. Z dołączonego do akt oświadczenia matki wynika, że opieka jest sprawowana w sposób należyty.

W świetle tych ustaleń twierdzenia Organu I instancji o obawie związanej ze sprawowaniem opieki ze względu na przeszłość wnioskodawcy wydają się nieusprawiedliwione. Ta obawa Organu I instancji budzi dodatkowo wątpliwości, jeśli wziąć pod uwagę, że Skarżący korzystał już z przyznanego przez ten Organ zarówno specjalnego zasiłku opiekuńczego, jak również świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu Organ powinien był skonfrontować sytuację Skarżącego na podstawie dokumentów stawiających go w negatywnym świetle z sytuacją, jaka ma miejsce aktualnie. Ocena wniosku przez pryzmat wyłącznie sytuacji, które miały miejsce przed jego złożeniem nie jest obiektywna i trudno w takiej sytuacji nie przyznać racji Skarżącemu, który twierdzi, że jest karany za przeszłość. Wnioski Organu powinny być dokonywane na podstawie aktualnej oceny sprawowanej opieki. Bez tego, dokonana przez Organ I instancji ocena, jest co najmniej przedwczesna.

Tak samo należy ocenić ocenę dokonaną przez Organ II instancji utrzymujący decyzję Organu I instancji w mocy.

Nie jest również usprawiedliwione stanowisko Oranu II instancji, że zapewnienie usług opiekuńczych matce Skarżącego neguje sprawowanie całodobowej opieki przez Skarżącego. Okoliczność ta nie została w prawidłowy sposób wykazana. W aktach brak jest decyzji potwierdzającej te okoliczności. Organ II instancji oparł się w tym zakresie wyłącznie na nieprecyzyjnym twierdzeniu Organu I instancji, z którego nie wynika zakres świadczonych usług. W takiej sytuacji twierdzenia Skarżącego, że opieka sprawowana jest raz w tygodniu przez trzy godziny podważają stanowisko Organu II instancji o braku konieczność sprawowania opieki przez Skarżącego.

Słuszne stają się w związku z tym wątpliwości Skarżącego odnośnie pozostałych dni tygodnia.

Mając to wszystko na uwadze Sąd uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak również decyzję Organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. Zadaniem Organu będzie przeprowadzenie dowodów mających na celu usunięcie ewentualnych wątpliwości co do sposobu wykonywania opieki, czy gwarancji należytego wykonywania opieki przez Skarżącego, czy to poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, czy też w razie konieczności przesłuchania na powyższe okoliczności najbliższych sąsiadów, a następnie ustalenie zakresu świadczonej pomocy w ramach usług opiekuńczych na podstawie decyzji o przyznaniu tego rodzaju świadczenia. Zakres koniecznego do przeprowadzenia postępowania uzasadniał uchylenie obu decyzji. Postępowanie wolne było od kosztów sądowych.