Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 520/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 20 grudnia 2022 r. nr SKO 4316/492/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Kąty Wrocławskie z dnia 27 października 2022 r. (nr DŚ.5212.35.2022); II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz B. K. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn.

B. K. (dalej: strona, skarżący) wniósł o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia (z jego niepodejmowaniem) lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką (B. K.).

Wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Kąty Wrocławskie (dalej: organ pierwszej instancji) decyzją odmówiono stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadniono, że w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca

z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U.

z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: u.ś.r.), tj. wymóg, aby niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18-go roku życia lub

w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25-go roku życia. Ponadto - sprawując opiekę nad matką - strona nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., gdyż ma ustalone prawo do renty rolniczej. Podano, że zadeklarowana przez stronę we wniosku chęć do rezygnacji z pobierania renty nie jest równoznaczna

z wycofaniem ustalonego prawa do renty.

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Orzekło jednakże - powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (dalej: TK) z 21 października 2014 r. (K 38/13)

i wypracowaną linię orzeczniczą sądów administracyjnych - że nie można było odmówić przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego tylko powodu, iż z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że u matki strony niepełnosprawność powstała

w okresie późniejszym niż wynikający z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

SKO wyraziło jednak stanowisko, że w przypadku strony zaistniała negatywna przesłanka stanowiąca podstawę do odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, przewidziana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. traktującym, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone - m.in. - prawo do renty. Dostrzegło, że strona - z uwagi na naruszenie sprawności organizmu - została zaliczona do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności, na stałe, na mocy orzeczenia z 11 grudnia 2002 r. Z kolei - orzeczeniem z 1 czerwca 1995 r. - została uznana za długotrwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym, zaś jej inwalidztwo istnieje od 5 kwietnia 1995 r. W uzasadnieniu podano, że następstwa schorzeń czynią stronę trwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Nadto, strona pobiera rentę rolniczą, co potwierdza decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 10 marca 2021 r. SKO stwierdziło, że powołana okoliczność stanowi przeszkodę do nabycia przez stronę prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Kolegium, wydanie decyzji organu rentowego, tak jak w tej sprawie, jest aktem potwierdzającym, z mocy prawa, nabycie prawa do renty, które jest niezbywalne. Oznacza to, że osoba uprawniona, która ma ustalone prawo do renty, nie może zrzec się tego prawa. Może zaś wpływać na realizację prawa do renty przez jej zawieszenie, jednak zawieszenie nie prowadzi do eliminacji przesłanki negatywnej, o której mowa

w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. W konsekwencji - mocą tego przepisu - strona została wykluczona z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem SKO, posiadanie przez stronę stałej renty rolniczej wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką oraz że niedopuszczalne jest przyznanie tego świadczenia osobie, która pobiera rentę. W przeciwnym razie nastąpiłaby kumulacja przyznanych świadczeń z dwóch różnych źródeł publicznego zabezpieczenia społecznego.

Dostrzeżono, że nabywając prawo do renty rolniczej strona została uznana za długotrwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym, a jej inwalidztwo istnieje od 5 kwietnia 1995 r. Oznacza to, że strona zaprzestała znacznie wcześniej wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym ze względu na stan swojego zdrowia, a nie w związku

z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

W skardze - skarżąc decyzję SKO w całości – skarżący zarzucił naruszenie:

1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 108 k.p.a. przez: brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy, niezebranie materiału dowodowego, nieprawidłowe

i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji;

2) przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez skarżącego renty z tytułu niezdolności do pracy

w gospodarstwie rolnym pozbawia go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

3) przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. polegające na stwierdzeniu, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje z uwagi na pobieranie przez wnioskodawcę renty rolniczej;

4) art. 10 § 1 i § 2 w zw. z art. 12 § 1 k.p.a. przez faktyczne uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów zgromadzonych w aktach.

Tak stawiając zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji, zasądzenie kosztów i wydanie orzeczenia na posiedzeniu niejawnym.

W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji

i edukacji.

Dokonując kontroli legalności skarżonej decyzji Sąd uznał, że decyzja ta wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania.

Kolegium prawidłowo jednak uznało (wbrew stanowisku organu I instancji), że bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje moment powstania u matki skarżącego niepełnosprawności. Kolegium szczegółowo uzasadniło swoje stanowisko, które Sąd orzekający w pełni podzielił.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone - m.in. - prawo do renty.

Jako przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia SKO wskazało właśnie niespełnienie warunku, o którym mowa w powołanym przepisie, gdyż skarżący ma ustalone prawo do renty z tytułu trwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, co powoduje wykluczenie go z kręgu uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozważając powyższą kwestię Sąd przyjął, że wykładnia przepisów art. 17 u.ś.r. w oderwaniu od całej regulacji ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji RP stanowić może w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść decyzji. Celem tej regulacji jest natomiast udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego, dochodu. Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo - będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej - rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej lub jej nie podejmującym po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu - m.in. - rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania, z uwagi na znaczną niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem. Stąd też w judykaturze prezentowany jest pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej: NSA/ z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11; CBOSA). Zdaniem Sądu, nie chodzi tu jednak o niemożność fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę życiowo-organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki.

Z akt sprawy wynika, że skarżący (syn) faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Fakt ten nie jest kwestionowany przez organy.

W ocenie organów, przeszkodą dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu opiekującemu się niepełnosprawną matką jest zaś fakt, że ma on ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu długotrwałej całkowitej niezdolności do pracy

w rolnictwie.

Mając to na uwadze wskazać należy, że ustawodawca w przywołanym wcześniej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. enumeratywnie wymienił przesłanki negatywne, których zaistnienie skutkuje odmową przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wśród przesłanek tych wymieniony został - m.in. - fakt, że osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Niemniej jednak - w ocenie Sądu - prawo do renty, niezależnie od organu, który ustalił prawo do tego świadczenia, nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Sąd nie aprobuje zapatrywania Kolegium dotyczącego interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Problematyka wykładni tego przepisu była wielokrotnie analizowana

w orzecznictwie sądowoadministracyjnym i aktualnie należy już uznać za ugruntowaną linię orzeczniczą ukształtowaną przez NSA, zgodnie z którą wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela ten pogląd w całej rozciągłości, a mianowicie, że pozbawienie świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe, nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej, funkcjonalnej

oraz celowościowej i narusza - m.in. - konstytucyjną zasadę równości, przy czym

- zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów - rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Należy zatem opowiedzieć się za koniecznością przyjęcia rozwiązania polegającego na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.

Zdaniem Sądu, w świetle ugruntowanej linii orzeczniczej, całkowite wykluczenie możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna uzyskującego dużo niższą emeryturę (rentę), a tym samym pozbawienie pomocy rodziny, która obarczona jest dodatkowymi kosztami związanymi z opieką nad osobą z niepełnosprawnością oraz pozbawienie pomocy wymagającego opieki niepełnosprawnego członka rodziny, stanowi nieproporcjonalne zróżnicowanie w obrębie osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym krewnym.

W omawianej materii skład orzekający w pełni aprobuje takie rozwiązanie, które znalazło odzwierciedlenie w wyrokach NSA - m.in. - z 26 sierpnia 2022 r. (I OSK 1944/21), z 1 grudnia 2021 r. (I OSK 1799/20), z 18 czerwca 2020 r. (I OSK 254/20),

z 27 maja 2020 r. (I OSK 2375/19), z 11 sierpnia 2020 r. (I OSK 764/20), w których NSA opowiedział się za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.

W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Kwestie zbiegu świadczeń reguluje także art. 33 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2022 r., poz. 933 - dalej: u.u.s.r.), aczkolwiek przepis ten reguluje zbieg świadczeń wyraźnie tam wskazanych, według zasady wyboru świadczenia wyższego lub korzystniejszego.

W świetle norm konstytucyjnych trzeba uznać, że osobie, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę rolniczą lub emeryturę z KRUS, trzeba umożliwić dokonanie wyboru jednego

z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia w niższej kwocie.

W przypadku renty rolniczej lub emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników wybór taki można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku

o zawieszenie prawa do renty rolniczej lub emerytury na podstawie art. 34 powołanej ustawy (u.u.s.r.), zgodnie z którym prawo to ulega zawieszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych, a zatem w art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U.

z 2022 r., poz. 504). Zgodnie z tym przepisem, na wniosek można zawiesić wypłatę m.in. emerytury i renty z tytułu niezdolności do pracy, do której uprawniona jest jedna osoba. Emerytura (renta) jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., którą trzeba wiązać nie z samym prawem do emerytury lub renty, lecz z jego realizacją

w postaci wypłaty świadczenia.

O ile zatem jedyną przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania emerytury lub renty, to organ winien poinformować skarżącego

o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury/renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Jak wskazano w wyroku NSA z 18 czerwca 2020 r. (I OSK 254/20; CBOSA), taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury, renty, itd. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury/renty, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, aby nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas. Ponadto obowiązek informowania stron wynika

z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych

i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony

i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd stwierdza, że w realiach niniejszej sprawy organy zaniechały poinformowania skarżącego, że ma on możliwość wyboru świadczenia. W toku postępowania nie informowano prawidłowo skarżącego o prawie do zawieszenia renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie oraz nie wezwano go w zakreślonym terminie do złożenia brakujących dokumentów, co - w sytuacji spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych wymaganych dla przyznania przedmiotowego świadczenia - umożliwiłoby ustalenie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

NSA w wyroku z 24 lutego 2021 r. (I OSK 2511/20; CBOSA) stwierdził, że brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zostały pozbawione świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie tym podmiotom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r., umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego.

Trzeba też zauważyć, że - w świetle art. 21 ust. 1 u.u.s.r. - renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia następujące warunki: 1) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres,

o którym mowa w ust. 2; 2) jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy

w gospodarstwie rolnym; 3) całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub w okresach,

o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2, lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

Stosownie do art. 21 ust. 5 u.u.s.r., za całkowicie niezdolnego do pracy

w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy

w gospodarstwie rolnym. Przepis art. 21 ust. 5 u.u.s.r. wskazuje w tym kontekście, że całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za trwałą, jeżeli ubezpieczony nie rokuje odzyskania zdolności do osobistego wykonywania pracy

w gospodarstwie rolnym. Z kolei, zgodnie z art. 21 ust. 7 u.u.s.r., całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za okresową, jeżeli ubezpieczony rokuje odzyskanie zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Warto nadmienić, że art. 22 ust. 1 u.u.s.r. stanowi, iż rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy przyznaje się jako rentę stałą, jeżeli całkowita niezdolność ubezpieczonego do pracy w gospodarstwie rolnym jest trwała i nie orzeczono celowości przekwalifikowania zawodowego. W pozostałych przypadkach renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje jako renta okresowa przez okres wskazany w decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Ponadto na gruncie niniejszej sprawy należy pamiętać, iż stosownie do § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 grudnia 2004 r. w sprawie orzecznictwa lekarskiego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U.

z 2005 r., nr 6, poz. 46) przy orzekaniu o całkowitej niezdolności do pracy

w gospodarstwie rolnym bierze się pod uwagę łącznie:

1) charakter i przebieg procesów chorobowych oraz ich wpływ na stan czynnościowy organizmu, a w sprawach o ustalenie prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy z powodu następstw wypadku przy pracy rolniczej lub choroby zawodowej - także ich związek z tym wypadkiem lub tą chorobą;

2) sprawność psychofizyczną organizmu, stopień przystosowania organizmu do ubytków anatomicznych, kalectwa oraz skutków choroby;

3) wiek oraz rodzaj i zakres prac dotychczas wykonywanych przez zainteresowanego

w gospodarstwie rolnym;

4) możliwość przywrócenia zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym przez leczenie

i rehabilitację oraz zaopatrzenie w przedmioty ortopedyczne, protezy i środki pomocnicze. W wyroku z 18 października 2016 r. (I UK 433/1) - mając na względzie powyższe przepisy - Sąd Najwyższy wskazał, że w odróżnieniu od osób objętych powszechnym systemem ubezpieczeń społecznych, osoby objęte ubezpieczeniem społecznym rolników to osoby, które nie tylko utrzymują się z pracy wykonywanej osobiście, ale świadczą tę pracę w posiadanym gospodarstwie rolnym, będącym konkretnym zespołem środków produkcji. Jeżeli zatem objęcie specjalnym "branżowym" systemem ubezpieczenia społecznego rolników jest spowodowane spełnieniem zarówno przesłanek podmiotowych, jak i przedmiotowych, zgodnie z tymi kryteriami należy dokonywać oceny wystąpienia wykreowanej wyłącznie na potrzeby ubezpieczenia emerytalno-rentowego "całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym", odnosi się ją do konkretnego gospodarstwa rolnego, które rolnik posiada, w którym mieszka i prowadzi osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą. Zatem ocena niezdolności do pracy dokonuje się w stosunku do możliwości pracy w gospodarstwie rolnym, z całkowitym pominięciem zdolności do pracy poza rolnictwem, a ponadto

z uwzględnieniem warunków funkcjonowania danego gospodarstwa rolnego, tj. zakresu oraz rodzaju prac dotychczas w nim wykonywanych.

Co więcej, zgodnie z § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 grudnia 2004 r. w sprawie orzecznictwa lekarskiego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, o celowości przekwalifikowania zawodowego orzeka się, jeżeli osoba ubiegająca się o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy trwale utraciła zdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i może po przekwalifikowaniu nabyć zdolność do pracy zarobkowej w zawodzie pozarolniczym. Należy mieć zatem na uwadze, że sam ustawodawca dopuścił możliwość podjęcia zatrudnienia przez osobę pobierająca rentę rolniczą z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.

Ponadto trzeba zwrócić uwagę na fakt, że zgodnie z art. 12 u.u.e.r., za całkowicie niezdolnego do pracy uznaje się osobę, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a za częściowo niezdolnego do pracy uznaje się osobę, która

w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.

Powyższe zaś oznacza, że nie w każdym przypadku osoba mająca ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym winna być traktowana na równi z osobą całkowicie niezdolną do pracy. Innymi słowy, orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a więc zdolności wykonywania pracy zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami, nie oznacza całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu u.e.r. To z kolei oznacza, że ustalenie na rzecz opiekuna osoby niepełnosprawnej prawa do świadczenia rentowego z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym nie jest racją wystarczającą do tego, by uznać, iż pomiędzy nie podejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia

a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy

Mając zatem na uwadze powyższe stwierdzić należy, że ustalenie na rzecz opiekuna osoby niepełnosprawnej prawa do świadczenia rentowego z tytułu nawet całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym nie przekreśla automatycznie możliwości ubiegania się przez niego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego

w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

W tym stanie sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd postanowił zgodnie z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą składa się wynagrodzenie reprezentującego go adwokata.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią stanowisko Sądu wyrażone

w uzasadnieniu wyroku.