Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 115/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 15 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Bogusław Wolas (spr.) Sędziowie: WSA Maja Chodacka WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 listopada 2022 r., nr: UP-932/2022, w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz W. G. kwotę 497 zł (słownie złotych: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 listopada 2022 r UP 932/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 5 marca 2019 r. nr 344/2019 w przedmiocie odmowy umorzenia W. G. (dalej: Strona, Skarżący) należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym. Strona wnioskiem z dnia 5 listopada 2018 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) o umorzenie wszystkich zaległych składek na ubezpieczenia społeczne zdrowotne, Fundusz pracy, odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia, opłaty dodatkowej, kosztów egzekucyjnych, a także wszystkich zaległych składek z tytułu składek finansowanych za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 5 marca 2019 r. o nr 344/2019 odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu składek za okres od maja 1999 r. do marca 2009 r. w łącznej kwocie 296.984,72 zł oraz należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w kwocie 83.674,51 zł. Na wymienione kwoty składają się: składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (dalej łącznie: należności z tytułu składek), odsetki za zwłokę wyliczone na dzień 21 listopada 2018 r. (dzień złożenia wniosku), opłata dodatkowa oraz koszty upomnień.

Po złożeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 3 czerwca 2019 r. nr UP-348/2019 utrzymał w mocy decyzję z dnia 5 marca 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu skargi na decyzję z dnia 3 czerwca 2019 r. wyrokiem z dnia 20 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1004/19 uchylił zaskarżoną decyzję. Formułując zalecenia do dalszego postępowania wskazał "Tak więc przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS w pierwszej kolejności winien dokonać analizy, czy dochodzone należności nie uległy przedawnieniu przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności mających wpływ na zawieszenie, ewentualnie przerwanie biegu terminu przedawnienia. Wyniki tej analizy powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy oraz w uzasadnieniu decyzji. Jeśli ZUS w wyniku tych czynności dojdzie do przekonania, że należności skarżącego z tytułu składek nie uległy przedawnieniu, ponownie merytorycznie rozpozna zasadność wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy.

Rozpatrując kwestie związane z ewentualnym przedawnieniem zaległości składkowych skarżącego, ZUS rozważy stan faktyczny sprawy także w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 08.10.2013 r., sygn. SK 40/12, który uznano za niezgodny z Konstytucją art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, a to z uwagi na fakt, że przepis ten całkowicie wyłączał przedawnienie należności publicznoprawnej i czynił to na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności podatkowych). Rozwiązanie przyjęte w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej wprowadzało bowiem podział zobowiązanych na tych, którzy posiadają nieruchomości i tych, którzy nieruchomości nie posiadają, skutkując tym, że właściciele nieruchomości byli dożywotnimi dłużnikami. Weźmie przy tym pod uwagę, iż art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest powtórzeniem art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej a także podda analizie orzecznictwo sądów administracyjnych związane z powyższą kwestią.

Skarżący trafnie powołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 22.01.2015r., sygn. akt: I SA/Ke 671/14, w którym Sąd ten wskazał, iż wykładnia art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych czy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25.04.2017 r., sygn. akt: I SA/Bd 235/17, w którym Sąd dokonując prokonstytucyjnej wykładni art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, co następuje: art. 24 ust. 5 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych sprzeciwia się standardom wyznaczonym przez ustawę zasadniczą - Konstytucję RP. Identyczne poglądy, składające się na jednolitą i ugruntowaną linię orzeczniczą wyrażane są w znaczącej ilości wyroków sądów administracyjnych dostępnych na www.orzeczenia.nsa.gov.pl."

ZUS rozpatrując po raz drugi wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia 20 sierpnia 2020 r., UP-531/2020 utrzymał w mocy decyzję z dnia 5 marca 2019r. nr 344/2019 o odmowie umorzenia W. G. należności z tytułu nieopłaconych składek. Na decyzję tę Skarżący ponownie złożył skargę do WSA w Krakowie. Sąd wyrokiem z dnia 11 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 1084/20 uchylił decyzję ZUS z dnia 20 sierpnia 2020 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd m.in. wskazał: "Jak już wyżej podkreślano, WSA w Krakowie w wyroku z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 1004/19 dał jasne wytyczne dla organu, aby ten, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, dokonał analizy, czy dochodzone należności nie uległy przedawnieniu, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności, mających wpływ na zawieszenie, ewentualnie przerwanie biegu terminu przedawnienia. Wyniki tej analizy powinny zatem znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy oraz w uzasadnieniu decyzji. Ponadto, WSA w Krakowie zlecił, aby organ, rozpatrując kwestie związane z ewentualnym przedawnieniem zaległości składkowych skarżącego, rozważył stan faktyczny sprawy także w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013r., sygn. SK 40/12. Przechodząc do kontroli zaskarżonej decyzji w tak zarysowanym kształcie, Sąd zaznacza, że organ ubezpieczeniowy, wprawdzie podjął próbę dokonania analizy zaległości składkowych skarżącego, ze szczególnym uwzględnieniem oceny przedawnienia należności, jednak uczynił to w sposób niepełny i niewyczerpujący".

Z kolei w zaleceniach do dalszego postępowania Sąd wskazał m.in.: "Uwzględniając powyższe, organ dokona ponownego i wyczerpującego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, skupiając się przede wszystkim na dokładnych ustaleniach, czy w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, sporne zaległości nie uległy przedawnieniu. Rozstrzygnięcie organu w tym zakresie powinno być jasne i zrozumiałe, opatrzone odpowiednimi i wyraźnymi wnioskami w formie opisowej, a nie wyłącznie tabelarycznej. Organ wskaże na podjęte czynności, niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zbierze i rozpatrzy je w sposób kompleksowy, prawidłowy i wyczerpujący, a ponadto dokona ich oceny w sposób dowolny, a nie swobodny. Przy ponownej ocenie sprawy, organ weźmie pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, składających się na materiał dowodowy, w tym także ten, który ujawnił się na etapie skargi."

ZUS rozpoznając po raz trzeci wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia 25 października 2021 r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: K.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), ponownie utrzymał w mocy decyzję z dnia 5 marca 2019 r.

Na decyzje tę ponownie została złożona skarga. Po jej rozpoznaniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 17 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Kr 74/22 uchylił decyzję ZUS z dnia 25 października 2021 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd przywołał treść art. 153 P.p.s.a. oraz dokonał jego wykładni. W szczególności zwrócił uwagę, że wyrażona przez sąd ocena prawna może odnosić się tak do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Między oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły, immanentny związek. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej. Naruszenie art. 153 P.p.s.a. może w związku z tym polegać na pominięciu wiążącej oceny i przyjęciu stanowiska odmiennego niż z niej wynikające, bądź niewykonaniu wytycznych co do dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2021 r" sygn. akt II GSK 1261/21).

Podkreślono, że przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 353/16).

Wskazano, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności uzasadniających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w ww. wyroku. Zatem ocena w nim wyrażona była i jest nadal wiążąca na gruncie niniejszej sprawy. W wydanych w sprawie wyrokach jako kluczowe, a zarazem wstępne zagadnienie dla rozpatrywanej, Sąd uznawał kwestię przedawnienia należności objętych wnioskiem Skarżącego. Sąd w jednym i drugim wyroku wskazywał, że organ rozpoznając powyższą kwestię powinien zebrać materiał dowodowy odnośnie przedawnienia należności objętych decyzją i szczegółowo przedstawić jego ocenę w uzasadnieniu decyzji. Natomiast w zaskarżonej decyzji w zakresie przedawnienia zawarte są ustalenia (oceny), które nie wynikają z zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Już w wyroku z dnia 20 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1004/19 Sąd wskazał, że analiza dotycząca przedawnienia ma być poparta zebranym materiałem dowodowym ("Wyniki tej analizy powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy oraz w uzasadnieniu decyzji"). Wobec powyższego Sąd nie mógł stwierdzić, czy ustalony przez organy stan faktyczny w zakresie przedawnienia jest stanem faktycznym ustalonym na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Tylko zupełny materiał dowodowy daje podstawę do oceny merytorycznej sprawy. W opinii Sądu zebranie całego materiału dowodowego to zebranie dowodów dotyczących wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów. Podkreślono, że podstawą orzekania przez Sąd jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy podatkowe w toku całego postępowania toczącego się przed organami. Kontrolując zaskarżoną decyzję, Sąd nie ogranicza się jedynie do tego aktu, lecz bada, czy okoliczności przedstawione w takiej decyzji znajdują odzwierciedlenie w dokumentacji zgromadzonej w nadesłanych aktach sprawy. To na organie ciąży obowiązek przedłożenia wraz ze skargą kompletnych akt, zawierających wszystkie dowody i dokumenty, które stały się podstawą wydanego przez niego aktu i które pozwolą sądowi dokonującemu kontroli na pełną ocenę jego zgodności z prawem rozumianym zarówno jako prawo procesowe jak i materialne. Orzekanie przez sąd administracyjny jest możliwe tylko na podstawie całości akt sprawy, co związane jest z tym, że sąd administracyjny nie może dokonywać ustaleń faktycznych we własnym zakresie, a tylko bada, czy dokonane przez organy administracji ustalenia odpowiadają prawu.

W tym kontekście zwrócono uwagę, że podstawowym dowodem, na którym organ oparł się ustalając kwestie przedawnienia, skopiowanym wprost do uzasadnienia decyzji, jest zalegający w aktach sprawy dokument zatytułowany "Notatka do CUM Dotyczy płatnika składek G. W. NIP [...]" (karty nr 35-80 akt administracyjnych). Z notatki tej nie wynika kto i kiedy ją sporządził (nie jest podpisana przez pracownika ją sporządzającego) i na podstawie jakich dowodów została sporządzona (podkreślenie Sądu). Wskazane braki notatki służbowej powodują, że nie spełnia ona wymogów adnotacji w rozumieniu art. 72 § 1 K.p.a., a to z kolei powoduje, że nie można uznać jej za prawidłowo sporządzony dokument urzędowy w świetle art. 76 § 1 K.p.a. Abstrahując od wskazanych braków, Sąd wskazał, że ww. notatka zawiera stwierdzenia nie poparte żadnym materiałem dowodowym, na podstawie którego Sąd mógłby zweryfikować zawarte w tym dokumencie twierdzenia.

W związku z tym zobowiązano organ, aby w aktach sprawy dla każdego objętego wnioskiem okresu składkowego znajdował się:

tytuł wykonawczy obejmujący zaległość z tytułu składek za wrzesień 1999 wraz z dowodem jego doręczenia,

- postanowienie urzędu skarbowego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wraz z dowodem doręczenia,

wniosek o abolicję wraz z dowodem doręczenia,

decyzja abolicyjna wraz z dowodem doręczenia,

decyzja określająca wysokość zadłużenia wraz z dowodem doręczenia,

dowód, który pozwalałby stwierdzić dokonanie wpisu hipoteki przymusowej.

Brak bowiem tych dowodów oznacza, że organ nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, czym oprócz art. 153 P.p.s.a. naruszył przepisy art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.

Ponadto podkreślono, że obowiązkiem organu było również wskazanie i wyjaśnienie w uzasadnieniu treści podstawy prawnej, w oparciu o którą przyjął, że nie doszło do przedawnienia. Powinien przy tym wziąć pod uwagę zmieniający się regulacje dotyczące przedawnienia składek i ustalić, oraz przedstawić w uzasadnieniu decyzji daty początkowej, od której liczony jest bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do konkretnych należności będących przedmiotem postępowania; czy jest to data wymagalności należności, czy też początkiem biegu terminu przedawnienia jest dzień 1 stycznia 2012 r., oraz zdarzeń które w odniesieniu do konkretnych należności mogły mieć wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia. Inaczej mówiąc, organ był zobligowany dokonać ustaleń i przedstawić w uzasadnieniu decyzji, czy do przedawnienia należności za okres od maja 1999 do marca 2009, przy uwzględnieniu zdarzeń mających wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia, ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r. czy też termin 10 letni liczony od dnia wymagalności. Ma to istotne znaczenie, bowiem do należności składkowych nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. (wedle reguł z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma, co do zasady, zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r., przy zachowaniu wynikającej z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. zasady stosowania ustawy względniejszej. Jednak w uzasadnieniu decyzji takich rozważań brak.

Zauważono również, że organ dokonując oceny, czy dana należność jest przedawniona, popełnia błąd logiczny polegający na tym, że przyjmuje, iż w trakcie zawieszonego biegu przedawnienia ponownie występuje skutek zawieszenia. Innymi słowy, jeżeli w trakcie okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia, wystąpi kolejna przyczyna zawieszenia, to nie powoduje ona ponownego zawieszenia biegu terminu, jednak okres zawieszenia trwa od wystąpienia pierwszej z przyczyn zawieszenia biegu terminu przedawnienia, aż do końca zawieszenia biegu terminu przedawnienia, wynikającego z kolejnej (kolejnych) przyczyn zawieszenia biegu tego terminu (por. wyroki: WSA w Opolu z dnia 8 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Op 450/17, WSA w Kielcach z dnia 12 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Ke 59/20, WSA w Krakowie z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 546/20). Zaznaczono przy tym, że okresy zawieszenia muszą być skorelowane (pozostawać we współzależności) z okresami przedawnienia wynikającymi z przedstawionych powyżej przepisów, czyli organ musi wskazać do każdej z zaległości z tytułu składek, na jakiej podstawie przyjął okres przedawnienia np. 5 letni czy 10 letni. W kontekście powyższego rację ma Skarżący, że organ w odniesieniu do żadnej z należności z tytułu składek nie wskazał początkowej daty biegu terminu przedawnienia, jak również nie wskazał ile trwały okresy przedawnienia poprzedzające okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Ponadto przypomniano, że Sąd w wyroku z dnia 20 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1004/19 nakazał odniesienie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. SK 40/12. Wbrew temu w decyzji brak w tej kwestii jakichkolwiek rozważań. Z zalecenia nie zwalnia organu wydanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18, w którym Trybunał stwierdził, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Jednocześnie Sąd wskazuje, że w wyroku z dnia 8 października 2013 r. nie przesądził, że wyrok TK w sprawie SK 40/12 powinien być zastosowany w niniejszej sprawie. Sąd nakazał jednie rozważenie jego zastosowania ("Rozpatrując kwestie związane z ewentualnym przedawnieniem zaległości składkowych skarżącego, ZUS rozważy stan faktyczny sprawy także w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 08.10.2013 r., sygn. SK 40/12"). W konsekwencji Sąd stwierdził, że organ naruszył przepis art. 153 P.p.s.a. w odniesieniu do kwestii przedawnienia. To powoduje, że zaskarżone rozstrzygnięcie w dalszym ciągu nie może zostać skontrolowane przez sąd administracyjny w zakresie podstawowej i pierwotnej przesłanki wyznaczającej dopuszczalność rozstrzygania o umorzeniu należności z tytułu składek. Sąd administracyjny nie może bowiem opierać się na założeniu, iż skoro ZUS procedował w zakresie zaległości składkowych, to oznacza, iż nie były one przedawnione.

Nieudokumentowanie przez organ rozpoznający ponownie sprawę okoliczności wpływających na bieg terminu przedawnienia należności składkowych stanowi naruszenie również art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Zgodnie bowiem z treścią art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a według art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z treści tych przepisów wynika, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Wniosek dotyczący okoliczności faktycznych (w tym przypadku zakłócających bieg terminu przedawnienia) powinien być zatem oparty na dowodach zdobytych przez organ i sprawdzonych przezeń.

W związku z tym polecono, aby organ po raz trzeci rozpoznając sprawę zobowiązany był do przedstawienia w uzasadnieniu swojej decyzji stosownej analizy odnośnie kwestii przedawnienia poszczególnych składek oraz załączenia do akt administracyjnych niezbędnej dokumentacji, na podstawie której ustalił, że należności z tytułu składek ciążących na Skarżącego nie uległy przedawnieniu. Na podstawie przepisu art. 153 P.p.s.a., organ zobowiązany będzie przy ponownym rozpoznaniu sprawy do uwzględnienia przedstawionej przez Sąd oceny prawnej. Zalecenia dla organu w toku ponownego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. Aktualne dla organu pozostają nadal zalecenia WSA wynikające z wydanych w sprawie prawomocnych wyroków WSA w Krakowie z dnia 20 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1004/19 oraz z dnia 11 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 1084/20

Kolejną decyzją z dnia 29 listopada 2022 r., UP-932/2022 (objętą skargą w niniejszej sorawie) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 5 marca 2019 r. nr 344/2019 w przedmiocie odmowy umorzenia W. G. należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania wskazując i omawiając zapadłe w sprawie wyroki WSA w Krakowie i następnie wskazał przepisy regulujące kwestie przedawnienia składek od grudnia 1998 r, wskazując, że dokonał ich analizy.

Następnie wskazał, iż ustalił, że na koncie Skarżącego, jako płatnika składek figuruje zadłużenie za okres od maja 1999 r. do marca 2009 r., a bieg terminu przedawnienia został zawieszony, z uwagi na podjęte czynności zmierzające do wydania decyzji określających wysokość zadłużenia, prowadzone postępowanie egzekucyjne, postępowanie abolicyjne oraz zabezpieczenie hipoteczne.

Następnie ponownie przedstawił zestawienie należności w formie tabelarycznej, w którym wskazał daty przedawnienia poszczególnych zależności oraz które należności objęte są zabezpieczeniem hipotecznym.

W dalszej kolejności omówiono wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r wydany w sprawie P 2/ 18, a następnie na stronach od 12 do 44 decyzji, w odniesieniu do każdego okresu składkowego i odrębnie dla składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych (w okresie maj 1999 - marzec 2009) , organ przedstawił zdarzenia, które jego zdaniem miały wpływ na bieg terminu przedawnienia każdej składki, opisując te zdarzenia w następujący sposób:

"-05.1999 r. - data doręczenia tytułu wykonawczego tj. 02.01.2003 r. do daty postanowienia Urzędu Skarbowego w sprawie umorzenia postępowania

egzekucyjnego tj. 19.03.2019 r.; od daty złożenia wniosku o abolicję tj. 27.02.2013 r. do daty prawomocności decyzji abolicyjnej tj. 04.10.2018 r.; od daty doręczenia decyzji określającej wysokość zadłużenia tj. 24.01.2005 r. znak:

[...] do daty prawomocności tj. 24.02.2005 r.; wpis do hipoteki przymusowej [...] z 26.06.2009 r.,

- 06.1999 r. - data doręczenia tytułu wykonawczego tj. 02.01.2003 r. do daty postanowienia Urzędu Skarbowego w sprawie umorzenia postępowania

egzekucyjnego tj. 19.03.2019 r.; od daty złożenia wniosku o abolicję tj. 27.02.2013 r. do daty prawomocności decyzji abolicyjnej tj. 04.10.2018 r.; od daty doręczenia decyzji określającej wysokość zadłużenia tj. 24.01.2005 r. znak: [...] do daty prawomocności tj. 24.02.2005 r.; wpis do hipoteki przymusowej [...] z 26.06.2009 r.,

Ustalając stan faktyczny w zakresie merytorycznej treści wniosku organ wskazał, że Skarżący: jest żonaty; pracuje zarobkowo w firmie F. na podstawie umowy o pracę na 1/2 część etatu zawartej od 4 czerwca 2018 r. z wynagrodzeniem w wysokości 1.505,00 zł brutto, 1.181,78 zł netto, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie posiada dochodów z innych źródeł; nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej ani z innych form pomocy, nie wskazał, aby ponosił stałe wydatki związane z utrzymaniem i w jakiej wysokości. Prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną A. G., która uzyskuje dochód w wysokości 3 933 zł 32 gr netto miesięcznie.

Nie posiada zobowiązań finansowych. Nie posiada nieruchomości lub praw majątkowych, a także innych składników mienia ruchomego oraz wierzytelności. Nie jest ani właścicielem ani współwłaścicielem pojazdu. Z uwagi na sytuację zdrowotną nie ma możliwości poprawy swojej sytuacji zdrowotnej - brak możliwości zatrudnienia w jakiejkolwiek firmie. Od 1 sierpnia 2022 r do 22 października 2022 pobierał zasiłek chorobowy. Obecnie w stosunku do skarżącego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne.

W tak ustalonym stanie faktycznym uznano, że nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust 3 pkt 1 - 4c u.s.u.s.. Natomiast zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., bowiem postanowieniem z 19 marca 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Myślenicach umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Pana majątku; w uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że majątku, z którego można by prowadzić egzekucję nie ustalono; uznać należy zatem, że organ egzekucyjny stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Ponadto zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - ponieważ nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, aktualnie brak jest skutecznego środka egzekucyjnego, co może wskazywać na fakt, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się środków pieniężnych chociażby na zaspokojenie kosztów egzekucyjnych.

Pomimo wystąpienia wskazanych wyżej przesłanek, mogących skutkować umorzeniem należności, Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowił -w ramach uznania administracyjnego oraz w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału odmówić umorzenia zaległości z tytułu składek. Podkreślono, że zaistnienie którejkolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności wyraża się w tym, że ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoważnymi rozstrzygnięciami. Nawet zatem wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek. Dokonując ponownej analizy zgromadzonej w sprawie dokumentacji ZUS przyznał prymat interesowi publicznemu nad słusznym interesem strony. Organ odmawiając umorzenia należności z tytułu składek pragnie podkreślić, że podstawowym obowiązkiem wszystkich płatników jest ponoszenie kosztów należności składkowych.

Następnie omówiono treść z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i rozważono możliwość umorzenia zaległości w oparciu o § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stwierdzono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał za udokumentowane Pana problemy zdrowotne i podchodzi do nich ze zrozumieniem. Wskazane problemy z całą pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Brak jest jednak dowodów (np. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności), które potwierdzałyby trwałe Pana wykluczenie z rynku pracy ze względu na stan zdrowia. Nie informował Pan o konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawiałaby Pana możliwości uzyskiwania dochodów. Jest Pan aktywny zawodowo - obecnie zatrudniony u rodziny na podstawie umowy o pracę w wymiarze czasu pracy >£ etatu. Dlatego w analizowanej sprawie ta przesłanka nie zachodzi. Również Pana bardzo ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Podkreślono, że ZUS dokonując rozeznania sytuacji finansowej płatnika każdorazowo jest zobligowany do analizy dochodów osiąganych w gospodarstwie na podstawie minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Nadmienić należy, że na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a więc są to również dochody Pana żony. Dokonując analizy finansowej Pana gospodarstwa domowego stwierdzono, że kształtuje się na poziomie wyższym od ustalonego minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego, które za II kwartał 2022 r. wynosiło 2.503,72 zł, tj. 1.251,86 zł/osobę wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z 30 września 2022 r.

Wskaźnik minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych.

Podkreślono, że w toku postępowania Skarżący nie określił obecnych wydatków związanych z utrzymaniem, jak np. opłat eksploatacyjnych, kosztów związanych z leczeniem oraz innych. Zatem ZUS nie mógł realnie ocenić sytuacji finansowej w kontekście zestawienia dochodu jakim dysponuje prowadzone przez Skarżącego gospodarstwo domowe z niezbędnymi wydatkami związanymi z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Do akt sprawy dołączono potwierdzenia przelewu np. za prąd, za wodę, które są regulowane z konta należącego do żony Skarżącego - Pani A. G. Na tej podstawie uznać należy, że Jego egzystencja nie jest zagrożona.

W odniesieniu do przesłanki interesu społecznego wskazano, że Skarżący nie wykazał, aby korzystał z instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. Dlatego uznano, że obecna sytuacja finansowa nie wymusza na nim konieczności sięgania po dodatkową pomoc ze strony państwa (zasiłki celowe, świadczenia pieniężne na zakup żywności itp.), aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjalne. To zaś w ocenie organu świadczy, że trudności finansowe nie mają charakteru trwałego i nawet biorąc pod uwagę przywołany w oświadczeniu stan zdrowia, dla organu zrozumiałe są trudności w jednorazowej spłacie zadłużenia. Jednakże ustawa o s.u.s. przewiduje możliwość spłaty zadłużenia w formie rozłożenia należności z tytułu składek na raty.

W skardze zarzucono naruszenie:

- art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niedostosowanie się w pełni do oceny prawnej oraz nie wykonanie w pełni zaleceń wynikających z prawomocnych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 1004/19, z dnia 11 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1084/20, oraz z dnia 17 marca 2022 r sygn. akt I SA/Kr 74/22, jak również zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w szczególności w zakresie czynienia ustaleń, czy w dacie wydawania zaskarżonej decyzji sporne zaległości z tytułu składek nie uległy przedawnieniu, czy egzekwowanie spornych należności ZUS może realnie prowadzić do popadnięcia Skarżącego w ubóstwo, powodujące konieczność korzystania z pomocy społecznej, oraz czy Skarżący ze względu na swój stan zdrowia spełnia przesłankę wskazaną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a ponadto poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s., jak również § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia 31 lipca 2003 r., w zw. z art. 153 P.p.s.a., poprzez wydanie zaskarżonej decyzji z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, a w konsekwencji odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pomimo iż w sprawie spełnione zostały przesłanki określone w wymienionych przepisach,

- art. 24 ust. 5 u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że sporne zaległości zabezpieczone hipoteką nie uległy przedawnieniu, mimo że przepis ten jest niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej,

- art. 24 ust. 5b u.s.u.s., poprzez przyjęcie wskutek jego błędnej wykładni, że doręczenie decyzji określającej wysokość zadłużenia z tytułu składek oraz wpis hipoteki przymusowej są zdarzeniami powodującymi zawieszenie biegu terminu przedawnienia, podczas gdy nie powodują one wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani nie stanowią pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, nie mają one żadnego związku z postępowaniem egzekucyjnym i następują poza jego tokiem; jak również poprzez przyjęcie, że zdarzenia takie jak złożenie wniosku o abolicję, doręczenie decyzji określającej wysokość zadłużenia z tytułu składek oraz wpis hipoteki przymusowej wywarły skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia spornych zaległości, mimo że nie może zawiesić biegu terminu przedawnienia zdarzenie, które wystąpi w czasie, gdy bieg terminu jest już zawieszony wskutek zaistnienia innego, wcześniejszego zdarzenia powodującego takie zawieszenie terminu.

Na podstawie powyższych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi Skarżący odnośnie przedawnienia podniósł m.in., że organ wprawdzie przedstawił w formie tabelarycznej poszczególne "należności ze wskazaniem daty ich przedawnienia oraz należności przedawnione objęte zabezpieczeniem hipotecznym", jak też dokonał opisu jak twierdzi każdej należności, wskazując początek i koniec okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz zdarzenie powodujące zawieszenie biegu przedawnienia, jednak:

- organ w odniesieniu do żadnej z należności nie wskazał początkowej daty biegu terminu przedawnienia, brak więc informacji ile trwały okresy przedawnienia poprzedzające okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia;

- organ całkowicie pominął kwestię odsetek (m.in. od kiedy były naliczane i w jakiej wysokości), chociaż odsetki stanowią zdecydowaną większość zaległości, o umorzenie których wnioskuje Skarżący;

- organ pominął część należności wskazanych w poprzednich decyzjach;

- organ błędnie przyjmuje, że zdarzeniami powodującymi zawieszenie biegu terminu przedawnienia są doręczenie decyzji określającej wysokość zadłużenia z tytułu składek oraz wpis hipoteki przymusowej, podczas gdy zdarzenie, które powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek musi mieć miejsce w toku postępowania egzekucyjnego albo nieuchronnie prowadzić do jego wszczęcia. Natomiast wydanie i doręczenie decyzji określającej wysokość zadłużenia z tytułu składek, jak też wpis hipoteki przymusowej, nie powodują wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani nie stanowią pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, nie mają one żadnego związku z postępowaniem egzekucyjnym i następują poza jego tokiem. Tym samym organ naruszył prawo materialne, tj. art. 24 ust. 5b u.s.u.s;

- organ błędnie przyjmuje, że w niniejszej sprawie zdarzenia takie jak złożenie wniosku o abolicję, doręczenie decyzji określającej wysokość zadłużenia z tytułu składek oraz wpis hipoteki przymusowej wywarły skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia spornych zaległości, mimo że nie może zawiesić biegu terminu przedawnienia zdarzenie, które wystąpi w czasie, gdy bieg terminu jest już zawieszony wskutek zaistnienia innego, wcześniejszego zdarzenia powodującego takie zawieszenie terminu (m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 12 marca 2020 r., sygn. akt: I SA/Ke 59/20). Tym samym organ naruszył prawo materialne, tj. art. 24 ust, 5b u.s.u.s.;

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje :

Skarga jest uzasadniona.

Stosownie do art. 3 § 1 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone wart. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy oCOVID-19. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu obowiązującym od dnia 2 lipca 2021 r. przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Zdaniem Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Przy tym wyjaśnić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji stron, bowiem podnoszone przez nie argumenty, są wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę i inne pisma procesowe.

Przechodząc do wyjaśnienia merytorycznej podstawy rozstrzygnięcia należy przypomnieć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznawał już trzykrotnie skargi składane w niniejszej sprawie przez W. G. Za każdym razem w uzasadnieniu prawomocnego wyroku znajdowały się wskazania co do dalszego postępowania w sprawie.

Stosownie zaś do art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z cytowanego przepisu wynika, że zarówno organy, jak i sąd administracyjny ponownie rozpoznając sprawę, są związane oceną prawną dokonaną wcześniej przez sąd w tej sprawie. Znaczy to, że nie mogą one formułować oceny sprzecznej z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązane są do podporządkowania mu się w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2010 r., sygn. akt I GSK 940/09; wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślenia wymaga, że związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy, czyniąc pogląd prawny nieaktualnym. Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny), może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych. Zatem skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie to zostało wydane; postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne; przyszłe postępowanie administracyjne, oraz ewentualne przyszłe postępowanie sądowoadministracyjne, w tym także przed NSA w przypadku ewentualnego rozpoznawania skargi kasacyjnej od ponownego wyroku sądu pierwszej instancji. Stąd skutkiem wyroku sądu administracyjnego w toku każdego z tych postępowań jest zakaz formułowania nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej przez sąd administracyjny poglądem, a sąd zobowiązany jest do podporządkowania się im w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku.

Zaznaczyć należy, że ocena prawna może odnosić się tak do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Między oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły, immanentny związek. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej. Naruszenie art. 153 P.p.s.a. może w związku z tym polegać na pominięciu wiążącej oceny i przyjęciu stanowiska odmiennego niż z niej wynikające, bądź niewykonaniu wytycznych co do dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2021 r., sygn. akt II GSK 1261/21).

Omawiany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 353/16).

Biorąc pod uwagę wiążący charakter ww. wyroków, rolą Sądu w niniejszym postępowaniu było przede wszystkim zweryfikowanie, czy organ wykonał wskazania sformułowane w prawomocnym wyroku (podkreślenie Sądu).

Podkreślenia przy tym wymaga, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności uzasadniających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w ww. wyroku. Zatem ocena w nim wyrażona była i jest nadal wiążąca na gruncie niniejszej sprawy.

We wszystkich wyrokach jako kluczowe, a zarazem wstępne zagadnienie dla rozpatrywanej, Sąd uznawał kwestię przedawnienia należności objętych wnioskiem Skarżącego. Sąd w jednym i drugim wyroku wskazywał, że organ rozpoznając powyższą kwestię powinien zebrać materiał dowodowy odnośnie przedawnienia należności objętych decyzją i szczegółowo przedstawić jego ocenę w uzasadnieniu decyzji.

Tymczasem w zaskarżonej decyzji w zakresie przedawnienia zawarte są ustalenia (oceny), które nie wynikają z zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W szczególności w uzasadnieniu wyroku z dnia z dnia 17 marca 2022 r sygn. akt I SA/Kr 74/22 wyraźnie wskazano, jakie czynności powinien podjąć organ przed ponownym wydaniem decyzji. W szczególności wskazano, że w aktach administracyjnych dla każdego objętego wnioskiem okresu składkowego znajdował się: tytuł wykonawczy obejmujący zaległość z tytułu składek za wrzesień 1999 wraz z dowodem jego doręczenia, postanowienie urzędu skarbowego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wraz z dowodem doręczenia, wniosek o abolicję wraz z dowodem doręczenia, decyzja abolicyjna wraz z dowodem doręczenia, decyzja określająca wysokość zadłużenia wraz z dowodem doręczenia, dowód, który pozwalałby stwierdzić dokonanie wpisu hipoteki przymusowej.

Ponowna analiza akt administracyjnych wskazuje iż dołączono do nich jedynie upomnienia poprzedzający wszczęcie postępowania egzekucyjnego, oraz wykaz załączników do upomnienia wraz z dowodami ich doręczenia. Nie dołączono natomiast wskazanych wyżej dokumentów.

Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych (patrz uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2022 r. sygn. akt I GSK 1210/21) z treści treść zdania drugiego art. 15 § 1 u.p.e.a., wynika, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia. Wprost zatem z tego przepisu wynika, że upomnienie, czy raczej doręczenie upomnienia przez wierzyciela zobowiązanemu, jest czynnością realizowaną poza postępowaniem egzekucyjnym. Przed jego wszczęciem, dopiero bowiem po upływie 7 dni od doręczenia upomnienia możliwe jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych. Wystawienia i doręczenia upomnienia (art. 15 u.p.e.a.) nie można zatem uznać za pierwszą czynność egzekucyjną skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych.

Już w wyroku z dnia 20 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1004/19 Sąd wskazał, że analiza dotycząca przedawnienia ma być poparta zebranym materiałem dowodowym ("Wyniki tej analizy powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy oraz w uzasadnieniu decyzji"). Wobec powyższego Sąd nie mógł stwierdzić, czy ustalony przez organy stan faktyczny w zakresie przedawnienia jest stanem faktycznym ustalonym na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Tylko zupełny materiał dowodowy daje podstawę do oceny merytorycznej sprawy. W opinii Sądu zebranie całego materiału dowodowego to zebranie dowodów dotyczących wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Na podstawie przepisu art. 153 P.p.s.a., organ zobowiązany będzie przy ponownym rozpoznaniu sprawy do uwzględnienia przedstawionej przez Sąd oceny prawnej. Zalecenia dla organu w toku ponownego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. Aktualne dla organu pozostają nadal zalecenia WSA wynikające z wydanych w sprawie prawomocnych wyroków WSA w Krakowie z dnia 20 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1004/19 oraz z dnia 11 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 1084/20 i z dnia 17 marca 2022 r sygn. akt I SA/Kr 74/22.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie przepisów art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. po z. 265 ze zm.).

Zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Z kolei art. 205 § 2 P.p.s.a. stanowi, że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

Skarżący na podstawie przepisu art. 239 § 1 pkt e P.p.s.a był zwolniony z uiszczania kosztów sądowych, dlatego zasądzone koszty postępowania obejmują tylko wynagrodzenie ustanowionego sprawie radcy prawnego z wyboru, wynikające z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia, w kwocie 497,00 zł.

-----------------------

Sygn. akt I SA/Kr 115/23

6