Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 477/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Bożena Popowska sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant: sekretarz sądowy Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 marca 2006r. przy udziale w sprawie ze skargi P. S.A. na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] nr [...] z dnia [...] września 2003 r. w przedmiocie kary pieniężnej o d d a l a s k a r g ę /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus /-/ B. Popowska


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Celnego w O. decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...], na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b oraz art. 40 b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. nr 71, poz. 838 ze zm.) w związku z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. nr 98, poz. 602 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 01 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. nr 44 poz. 432) obciążył spółkę P.S.A. w W. [...] karą pieniężną w wysokości 720 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym.

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że zgodnie z art. 64 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym przejazd pojazdem nienormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia, którego strona nie okazała.

W odwołaniu od powyższej decyzji Spółka zarzuciła naruszenie art. 61 §4 i art. 79 kpa, skutkiem czego strona została pozbawiona przysługujących jej uprawnień, co miało wpływ na wynik postępowania. Ponadto spółka zarzuciła, że organ błędnie ustalił, iż była ona przewoźnikiem, co zostało bezpodstawnie wpisane do protokołu. Odwołująca się stwierdziła także, że protokół z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] nie spełnia warunków przewidzianych w art. 68 kpa i w związku z tym nie stanowi dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 kpa.

Dyrektor Izby Celnej [...] decyzją z dnia [...] września 2003 r. nr [...] na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa, art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i 2b, art. 40b ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. nr 71 poz. 838 ze zm.) oraz §4 i §5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 01 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. nr 44, poz. 432), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji podano, że kara pieniężna została nałożona w dniu [...] czerwca 2003 r. na przejściu granicznym w O., po przeprowadzeniu pomiaru dynamicznego obciążenia osi pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] i stwierdzeniu przekroczenia na trzeciej osi pojazdu dopuszczalnych norm nacisku ustalonych w cytowanym wyżej rozporządzeniu. Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że pomiaru nacisku osi na podłoże dokonano na wadze stacjonarnej typu RPT 97-114 posiadającej ważne świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar [...], a wagi tego typu zostały zatwierdzone decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia [...] kwietnia 1997 r. nr [...]. Pomiaru rozstawu osi dokonano przy pomocy przymiaru wstęgowego posiadającego ważne świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar [...].

Nałożenie kary pieniężnej odbyło się zgodnie za art. 40 b ust. 2 i art. 13 ust. 2b ustawy o drogach publicznych, a jej wysokość jest automatycznie obliczana przez oprogramowanie, które jest integralnym elementem systemu ważenia i przetwarzania danych.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 61 §4 kpa organ wyjaśnił, że przepis ten nie reguluje daty wszczęcia postępowania z urzędu, a za datę tą należy przyjąć pierwszą czynność w postępowaniu.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 79 kpa organ wskazał na specyfikę postępowania w sprawie opłat drogowych na przejściach granicznych i wyjaśnił, że nie ma możliwości, aby zawiadomić stronę o zamiarze dokonania pomiarów z ustawowo określonym wyprzedzeniem czasowym, gdyż proces ważenia i sporządzenie protokołu następuje automatycznie, a decyzja wydawana jest bezpośrednio po dokonaniu tych czynności.

Rozpatrując zarzuty dotyczące protokołu nr [...] organ odwoławczy wyjaśnił, że spełnia on wymogi określone w art. 68 kpa, ponieważ zawiera informacje kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny co ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby.

Wskazano także, że dokumentem, na podstawie którego przewoźnik dokonuje międzynarodowego transportu drogowego jest licencja. Ze znajdującego się w aktach dokumentu wynika, że licencja na podstawie której dokonywano przewozu w niniejszym przypadku, została wydana przedsiębiorcy P. SA w W. [...].

W skardze na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] września 2003 r. pełnomocnik skarżącej przytoczył zarzuty podniesione już w odwołaniu, to jest naruszenie art. 61 §4, art. 79, art.68 i art. 76 kpa przez przyjęcie, że specyfika postępowania w tej sprawie nie pozwala na stosowanie przez organy celne tych przepisów. Ponadto pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia [...] marca 2006 r. zarzucił, że kierowca Z. J. nie był pracownikiem skarżącej, a skarżąca nie była przewoźnikiem.

W związku z podniesionymi zarzutami pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Dyrektor Izby Celnej [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o drogach publicznych w brzemieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji - korzystanie z dróg publicznych mogło być uzależnione od wniesienia opłat drogowych, które zgodnie z atr. 13 ust. 2 pkt 3 udp mogły być pobierane m. in. za przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach. Z kolei art. 13 ust. 2a udp stanowi, iż za przejazd po drogach publicznych pojazdu, o których mowa w ust. 2 pkt 3, bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu pobiera się kary pieniężne których wysokość - w myśl ust. 2b powołanego artykułu - określał załącznik do ustawy. Przy pomiarze nacisku dla pojedynczej osi napędowej w rozumieniu §4 rozporządzenia, stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych norm określonych w §5 ust. 4 rozporządzenia, w związku z czym Naczelnik Urzędu Celnego w O. nałożył na Skarżącą - zgodnie ze wspomnianym załącznikiem do ustawy o drogach publicznych - karę pieniężną w wysokości 720 zł (pkt 5 ppkt 5 lit. a załącznika do ustawy). Kierowca pojazdu nie okazał stosownego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.

Zasadniczy nurt argumentacji Skarżącej sprowadza się do kwestionowania sposobu przeprowadzenia postępowania od strony formalnej.

Skarżąca podniosła, że nie była należycie reprezentowana i nie mogła wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów. Sąd stwierdza, że podczas ważenia istotnie brak było osoby prawidłowo umocowanej do reprezentowania spółki. Skarżąca jest spółką prawa handlowego i jako podmiot gospodarczy - profesjonalistą. Utrwalonym jest pogląd Sądu Najwyższego (wyrażony pod rządem rozporządzenia Prezydenta RP z 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy - Dz. U. 57/34/502 ze zm., a pozostający aktualnym pod rządem ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz. U. 94/00/1037 ze zm.), że osoby obejmujące funkcje członków zarządu spółki deklarują w szczególności dokładanie staranności sumiennego kupca (art. 292 §2 kh), a objęcie tego stanowiska w danej spółce mimo braku wykształcenia lub wiadomości potrzebnych do prowadzenia jej spraw jest naruszeniem wymaganej staranności i sumienności (odpowiednio - uzasadnienie wyroku SN z 06.06.1997 r. - III CKN 65/97-OSNC 11/97/181 s.75). Skoro zatem Spółka wiedziała, na podstawie powszechnie obowiązującego i należycie ogłoszonego prawa, że przy przekraczaniu granic Rzeczypospolitej Polskiej wszystkie samochody ciężarowe poddawane są w postępowaniu administracyjnym kontroli co do przestrzegania warunków określonych w art. 13 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 2a i 2b i art. 40b ust. 1 i 2 udp, to rzeczą organów Spółki było zadbać, by w każdym samochodzie ciężarowym przekraczającym granicę państwa znajdowała się osoba posiadająca upoważnienie do reprezentowania Spółki w tym postępowaniu administracyjnym. Udzielenie pełnomocnictwa na piśmie w postępowaniu administracyjnym nie jest czynnością skomplikowaną ani kosztowną, bowiem pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych (art. 33 § 1 i 2 kpa). Nie było zatem żadnych przeszkód, by Spółka - precyzując należycie zakres pełnomocnictwa - udzieliła np. kierowcy pojazdu bądź osobie mu towarzyszącej, stosownego pełnomocnictwa przed wyruszeniem pojazdu w trasę, bowiem w sferze doświadczenie życiowego mieściła się świadomość, że w długim okresie oczekiwania w kolumnie pojazdów na granicy (od kilku godzin do kilku dni), udzielenie takiego pełnomocnictwa ad hoc nie będzie realne. Udzielenie takiego pełnomocnictwa pozwoliłoby na pełną realizację art. 61 §4, art. 10 §1, art. 45 w zw. z art. 40 §2 kpa już w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Trafnie skarżąca podnosi, że organ I instancji nie zawiadomił Strony o wszczęciu postępowania (art. 61 §4 kpa) i nie umożliwił Spółce wzięcia czynnego udziału w postępowaniu pierwszoinstancyjnym (art. 79 kpa). Jednakże te uchybienia o charakterze formalnym, nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 §1 pkt 1 lit. c upsa. W szczególności brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania wynikał z istoty i specyfiki owego postępowania - w ciągu doby na dużym przejściu granicznym w O. odprawiane są setki pojazdów ciężarowych, oczekujących często w długich kolejkach. Zarówno w interesie przewoźników, jak i właścicieli pojazdów i służb celnych jest, by ważenie pojazdów i ich odprawa toczyły się sprawnie. Dopełnienie wymogu doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania, przy uwzględnieniu kilkudniowego obrotu pocztowego, wiązałoby się z praktycznym paraliżem ruchu pojazdów, a kilkudniowe oczekiwanie godziłoby przede wszystkim w interes samych przewoźników i podmiotów, dokonujących transgranicznego obrotu towarowego. Z tych zatem względów, skoro Spółka nie zadbała, by w pojeździe była osoba legitymująca się pełnomocnictwem do reprezentowania Jej w tym postępowaniu , obiektywnie niemożliwym stało się doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania (art. 61 §4 kpa) jak i umożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego i złożenia ewentualnych wniosków dowodowych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym (art. 10 §1 kpa). Już jednak błędne doręczenie odpisu decyzji kierowcy w dniu [...] czerwca 2003 r. (i jako takie - nieskuteczne wobec Spółki) uległo sanowaniu dnia [...] czerwca 2003 r. skutkiem prawidłowego doręczenia w lokalu siedziby Spółki (k. 9 akt administracyjnych). Od tej daty - skutecznego doręczenia Stronie odpisu decyzji - zaczął biec dla Spółki termin do złożenia odwołania. Strona mogła wszelkie zarzuty podnieść w odwołaniu i zostałyby one wnikliwie rozpatrzone przez organ II instancji. Nadto w niniejszej sprawie organy mogły odstąpić od bezwzględnego przestrzegania zasady wysłuchania stron zgodnie z art. 10 §2 kpa. Wymaganie prawidłowej reprezentacji strony, które w zaistniałej sytuacji nie byłoby racjonalne, pociągnęłoby za sobą dodatkowo niezwykle dotkliwe zakłócenia ruchu przewoźników na granicy i funkcjonowania organów celnych, co bez wątpienia groziłoby niepowetowanymi szkodami materialnymi w rozumieniu art. 10 § 2 kpa.

Nie bez znaczenia dla oceny zasadności zarzutów Skarżącej jest fakt, że dnia 28 sierpnia 2003 r. doręczono Spółce pismo informujące o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, prawie do przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek i odpisów (art. 10 §1, art. 73 §1 kpa; k. 16 akt administracyjnych). Z uprawnień swych Spółka nie skorzystała.

Nie ulega wątpliwości, że pozbawienie strony możliwości obrony jej praw w postępowaniu należy oceniać nie na danym etapie postępowania, lecz w całym postępowaniu (odpowiednio - orzeczenie SN z: 24.5.1949 - C 487/49 z glosą B. Dobrzańskiego i J. Witeckiego - PiP 1/50/118; 21.6.1961 - 3 CR 953/60 z glosą W. Siedleckiego - NP 1/63/117; wyrok SN z 20.01.1966 - II PR 371/65-OSNC 10/66/172 z glosą B. Dobrzańskiego - NP 11/66/1444 akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr. 1998 t.1 s.684 uw. 42, s.685 uw. 52, s. 686 uw. 55). Wobec możliwości zgłaszania wniosków i prezentacji dowodów w merytorycznym postępowaniu odwoławczym. Dyrektor Izby należycie ocenił dowody w oparciu o zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa) i podjął na ich podstawie prawidłową decyzję.

Odnośnie do podniesionego w odwołaniu argumentu, że Skarżąca nie była w tym przypadku przewoźnikiem, Sąd zauważa, iż Spółka nie przedstawiła żadnych dowodów na potwierdzenie jego słuszności. Dokumentacja zebrana w aktach administracyjnych nie daje podstaw do przyznania Skarżącej racji. Spółka ani w toku postępowania drugoinstancyjnego ani w skardze nie przedstawiła żadnych dowodów np. na okoliczność oddania w dzierżawę pojazdu będącego jej własnością czy na okoliczność wykorzystania licencji jej przyznanej przez osobę trzecią.

Z akt sprawy wynika, że w trakcie kontroli kierowca samochodu okazał wypis z licencji NR [...] wystawionej na P. S. A. (k. 4 akt administracyjnych) oraz dowód rejestracyjny dla ciągnika marki MERCEDES-BENZ 1838 LS własność P.S. A. i dowód rejestracyjny naczepy typu SCHMITZ SPR 24 L nr rej. [...] - własność P. T. S. W myśl art. 4 pkt 15 ustawy o transporcie drogowym, przedsiębiorca, który posiada licencję na wykonywanie transportu drogowego uznawany jest za przewoźnika drogowego. Ponieważ Skarżący nie przedstawił dokumentu, z którego wynikałoby przeniesienie z licencji wystawionej na niego uprawnień na inny podmiot, wobec tego wniosek, iż Skarżący był przewoźnikiem, jest trafny. Fakt, że naczepa nie była własnością Skarżącej nie ma, zdaniem Sądu, znaczenia.

W świetle powyższego, za uzasadnione należy uznać, iż przedsiębiorcy P.S. A. słusznie wymierzono karę pieniężną za przejazd pojazdem ponadnormatywnym bez zezwolenia. Wobec wątpliwości strony skarżącej można też wskazać na orzecznictwo sądowe, wyjaśniające, iż przewoźnikiem jest prowadzący przedsiębiorstwo (zakład przewozowy) na własny rachunek i może nim być osoba fizyczna lub prawna, działająca w tym charakterze faktycznie, bez względu na rodzaj tytułu prawnego (własność, użytkowanie, dzierżawa, leasing) - wyrok NSA z dn. 23.04.1999 r., sygn. II SA 1838/98.

Należy dodać, że z obowiązku przestrzegania przepisów prawnych nie zwalnia przedsiębiorcy zajmującego się przewozem towarów, wykonywanie transportu przez pracowników lub osoby, które w jego zastępstwie wykonują usługi przewozu.

Wskazane przez Skarżącą uchybienia organu I instancji, wiążące się ze specyfiką postępowania w sprawie opłat drogowych na przejściu granicznym, Sąd nie uważa za uchybienia, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie nie doszło do naruszeń prawa materialnego, w związku z czym - zgodnie z art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm.) brak było przesłanek do uchylenia decyzji.

Wobec powyższego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 97 §1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1271 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.

/-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus /-/ B. Popowska

MK