Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 98/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 15 par. 1, art. 33 ust. 2 pkt 1, pkt 4, art. 7a, art. 32aa, art. 45 par. 1, art. 59 par. 1,
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 44
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Asesor WSA Mikołaj Darmosz (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi R.L. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia 7 listopada 2023 r. nr COF.OUR.635.8470.2023 ŁD.JJ.ZZ 07233935 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 7 listopada 2023 r. nr COF.OUR.635.8470.2023 ŁD.JJ.ZZ 07233935 Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. (dalej: "Dyrektor", "Wierzyciel") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 18, art. 34 § 3 i art. 17 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") oraz w związku z art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1689, dalej: "u.o.a.") po rozpatrzeniu zażalenia R. L. utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 27 września 2023 r. nr COF.OUR.635.8470.2023 ŁD.TB.P 07233935 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Wierzyciel wystawił wobec zobowiązanego tytuł wykonawczy z 31 lipca 2023 r. o nr 20226E1-63/GD/2023 opiewający na obowiązki pieniężne stanowiące zaległe opłaty abonamentowe za używanie odbiornika obejmujące okres od stycznia 2018 r. do marca 2023 r. w łącznej kwocie należności głównej 26.767,80 zł. Tytuł ten został przekazany drogą elektroniczną do Naczelnika Urzędu Skarbowego w A. (zwany dalej "organem egzekucyjnym").

Zobowiązany, reprezentowany przez pełnomocnika, wykonującego zawód adwokata, wniósł do organu egzekucyjnego pismo z 28 sierpnia 2023 r. zatytułowane "Skarga na czynność egzekucyjną", w którym m.in. zakwestionował zgodność z prawem czynności egzekucyjnych polegających na zajęciu rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych zobowiązanego. Skarżący podniósł, że nie może się zgodzić z wystawionym tytułem wykonawczym i prowadzoną w jego oparciu egzekucją administracyjną, albowiem skarżona czynność jest prowadzona z naruszeniem ustawy. Skarżący zaznaczył, że działalność hotelarską zakończył z dniem 31 marca 2020 r., co znajduje potwierdzenie w złożonej przez zobowiązanego dokumentacji, a spowodowane było konsekwencjami pandemii Covid-19. Z powyższego Zobowiązany wywiódł, że od 1 kwietnia 2020 r. opłata abonamentowa od 15 odbiorników znajdujących się w hotelu była nienależna. Strona zarzuciła naruszenie art. 2 ust. 1 i 2 u.o.a., gdyż obowiązek zapłaty opłat abonamentowych nie istniał, z uwagi na brak możliwości korzystania z odbiorników. Skarżący podniósł, że nie zostało mu doręczone zawiadomienie o nadaniu indywidualnego nr identyfikacyjnego, dla odbiorników telewizyjnych oraz imiennej książeczki. Zobowiązany zarzucił w związku z powyższym naruszenie § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych. Według Skarżącego warunkiem koniecznym dla istnienia obowiązku uiszczenia opłaty było użytkowanie odbiornika RTV. Skarżący nie zgodził się z naliczaniem opłat abonamentowych wskazując, że wierzyciel nie wykazał, iż doszło do zarejestrowania odbiornika na imię i nazwisko strony. Skarżący zaznaczył, że nie kwestionuje obowiązku uregulowania opłat abonamentowych za okres do 31 marca 2020 r. (tj. za okres w którym funkcjonował hotel) oraz od 31 marca 2020 r. do 31 marca 2023 r. od 3 odbiorników użytkowanych w Restauracji.

Organ egzekucyjny pismem z 29 sierpnia 2023 r. przekazał pismo Skarżącego do Wierzyciela wskazując, że wbrew tytułowi z jego treści wynika, iż stanowi ono zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Wierzyciel postanowieniem z 27 września 2023 r. orzekł o oddaleniu zarzutu nieistnienia obowiązku oraz oddalił zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia. W uzasadnieniu wskazano, że 7 sierpnia 2014 r. za pośrednictwem strony internetowej Poczty Polskiej S.A dokonano zgłoszenia rejestracji 14 odbiorników telewizyjnych na dane: R., R. L. W wyniku dokonanego zgłoszenia rejestracji zgodnie z rozporządzeniem Ministra Administracji i Cyfryzacji z 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych nadany został indywidualny numer identyfikacyjny [...]. Nie zgłoszono reklamacji dotyczących nieotrzymania zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, a jednocześnie na podany numer wnoszone były opłaty abonamentowe. 23 października 2014 r. w Urzędzie Pocztowym C. [.] zgłoszono zmianę dotyczącą ilości zarejestrowanych odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych z 14 na 18 w związku z R. Dopiero 3 sierpnia 2023 r. w Urzędzie Pocztowym C. [...] dopełniono formalności wyrejestrowania 18 odbiorników telewizyjnych. W związku z powyższym obowiązek uiszczania opłaty ustał od miesiąca następującego po ich wyrejestrowaniu. Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa do dnia poprzedzającego zgłoszenie wyrejestrowania odbiorników Wierzyciel wskazał, że zarejestrowanie odbiorników, bez ich późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczającą przesłankę do istnienia, wynikającego z ustawy obowiązku dokonywania opłat abonamentowych, który podlega przymusowemu wykonaniu w trybie egzekucji o charakterze pieniężnym. Wierzyciel podał, że w sprawie nie znalazł zastosowania art. 15l ust. 1 i 2 ustawy z 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID 19, innych chorób oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, dotyczą wstrzymania od pobierania opłat abonamentowych, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego. Wyjaśnił, że warunkiem ich zastosowania było spełnienie łącznie kryteriów ustawowych: 1) świadczenia przed wejściem w życie niniejszej ustawy przed przedsiębiorcę usług w miejscu, które umożliwia zapoznanie się przez jego klientów z utworami lub przedmiotami praw pokrewnych; 2) bycie płatnikiem opłat abonamentowych, a więc użytkowane odbiorniki radiofoniczne oraz telewizyjne są zarejestrowane; 3) uiszczono opłaty abonamentowe za okresy rozliczeniowe przypadające przed dniem 8 marca 2020 r. W uzasadnieniu postanowienia zaznaczono, że wstrzymanie opłat nie oznacza ich umorzenia. Katalog osób zwolnionych od opłat abonamentowych określa u.o.a. bez możliwość jego rozszerzenia. Przed wejściem w życie przywołanego przepisu, R., R. L. posiadała zaległości w uiszczaniu opłaty abonamentowej (ostatnia opłata wniesiona w wrześniu 2016 r.) w związku z czym nie spełniony został warunek określony w ust. 2 pkt 3 art. 15 ww. ustawy.

Rozpatrując zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli było wymagane Wierzyciel wyjaśnił, że 31 marca 2023 r. skierowane zostało do R. listem poleconym upomnienie o jakim mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. na właściwy adres. Przesyłka została awizowana, a następnie zwrócona wierzycielowi, jako nie podjęta w terminie, 19 kwietnia 2023 roku. Wierzyciel wskazał, że doszło do skutecznego doręczenia w trybie art. 44 k.p.a.

Zobowiązany pismem z 4 października 2023 r. wniósł zażalenie na postanowienie Dyrektora. Strona wskazała, że zażalenie wnosi w części dotyczącej prowadzenia egzekucji administracyjnej w odniesieniu do pozycji D.28-D.63 tytułu wykonawczego numer 20226E1-63/GD/2023 z dnia 31 lipca 2023 r. Skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko kwestionując zasadność naliczania opłaty za okres od zakończenia działalności hotelu. Wskazał, że nie przeprowadzono jakiejkolwiek weryfikacji, co do posiadania oraz używania przez Zobowiązanego odbiorników RTV. Skarżący ponownie zaznaczył, że nie uchyla się od opłat abonamentowych w zakresie w jakim są zasadne tj. za okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 marca 2020 r.

Dyrektor postanowieniem z 7 listopada 2023 r. utrzymał w mocy własne postanowienie wydane w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Wierzyciel wskazał, że Zobowiązany w zażaleniu nie kwestionuje rejestracji odbiorników, lecz konieczność zapłaty opłat abonamentowych za odbiorniki wykorzystywane na potrzeby hotelu w okresie po zakończeniu działalności gospodarczej w tym zakresie. Dyrektor wskazał, że obowiązki związane z rejestracją odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz uiszczaniem opłat za ich używanie mają swoje źródło w przepisach ustawy abonamentowej. W myśl art. 2 ust. 1 u.o.a. za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Zgodnie z art. 2 ust 2 u.o.a. domniemywa się, że osoba lub podmiot (firma, jednostka), która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika.

Skarżący, prowadzący działalność gospodarczą, będąc podmiotem posiadającym zarejestrowane odbiorniki telewizyjne, powinien był dopełnić obowiązków w związku z wyrejestrowaniem odbiorników. Zgodnie z § 11 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1676) o zmianie danych zawartych w zgłoszeniu, o zgubieniu lub zniszczeniu dowodu zarejestrowania odbiorników, o którym mowa w § 9, oraz o zaprzestaniu używania odbiorników, użytkownik niezwłocznie powiadamiał operatora wyznaczonego przez złożenie w placówce pocztowej zgłoszenia ("Zgłoszenie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych albo zmiany danych") wypełnionego w części dotyczącej zmiany danych wraz z podaniem indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownika lub przesłanie przesyłką listową z wykorzystaniem strony internetowej operatora wyznaczonego do wypełnienia zgłoszenia. Strona została poinformowana o spoczywających na niej obowiązkach w formularzu rejestracyjnym. Dyrektor wyjaśnił, że po zakończeniu działalności gospodarczej przez Zobowiązanego tj. z dniem 31 marca 2020 r. należało złożyć w placówce pocztowej bądź za pośrednictwem strony internetowej wymagany przepisami formularz w zakresie wyrejestrowania 15 odbiorników telewizyjnych i należało pozostawić 3 odbiorniki telewizyjne znajdujące się w restauracji.

Wierzyciel wskazał, że powoływane przez stronę dokumenty (m.in. umowy najmu, decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w A., pisma Urzędu Miejskiego w C., pisma Spółdzielni Mieszkaniowej w C., decyzja Marszałka Województwa [...] w T., oświadczenia właściciela budynku położonego w C. przy ul. [...] [...]), nie mogły stanowić podstawy do uznania racji Skarżącego. Zgłoszenie zmian formalno-prawnych w tym wyrejestrowania odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych można dokonać tylko zgodnie z obowiązującymi w danym czasie aktami prawnymi (rozporządzeniami).

Zobowiązany pismem z 21 grudnia 2023 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na wyżej wymienione postanowienie Dyrektora. W skardze zarzucono naruszenie:

1. art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., poprzez prowadzenie egzekucji pomimo nieistnienia obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym;

2. art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., poprzez prowadzenie egzekucji pomimo braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia o braku płatności abonamentu RTV;

3. art. 2 ust. 1 i 2 u.o.a. poprzez uznanie, że istnieje obowiązek rejestracji odbiornika RTV i w tej sytuacji istnieje obowiązek uiszczania opłat abonamentowych, podczas gdy Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności hotelarskiej w obiektach, w których znajdowały się odbiorniki telewizyjne i tym samym obowiązek płatności abonamentu RTV nie istniał;

4. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. polegające na braku podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a tym samym oparciu się tylko i wyłącznie na ustaleniach wierzyciela, w tym przede wszystkim pominięciu okoliczności, iż Skarżący z dniem 31 marca 2020 r. zaprzestał prowadzenia działalności hotelarskiej w obiekcie, w których znajdowały się odbiorniki telewizyjne i tym samym obowiązek płatności abonamentu RTV nie istniał.

Skarżący wniósł o:

a) uchylenie w postanowienia z dnia 7 listopada 2023 roku utrzymującej w mocy postanowienie z dnia 27 września 2023 roku oddalającego zarzut nieistnienia obowiązku oraz zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane,

b) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego,

c) uchylenie zaskarżonej czynności egzekucyjnej, a mianowicie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w sprawie prowadzonej przez organ egzekucyjny w zakresie należności wymienionych w tytule wykonawczym w części (D.28-D.63),

d) przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do skargi.

Uzasadniając zarzuty skargi powielono wcześniej podnoszoną argumentację. Podkreślono, że Skarżący prowadził obiekt hotelarski Hotel N. w C., przy ul. [...] [...]. Działalność hotelarska została jednak zakończona przez skarżącego z dniem 31 marca 2020 roku. H. w C. posiadał 15 pokoi, w których znajdowało się łącznie 15 odbiorników RTV. Poza H. w C. skarżący prowadzi R. w C., w której znajdują się 3 odbiorniki RTV. Koniec działalności hotelu podyktowany był wprowadzeniem obostrzeń związanych z pandemią C0VID-19, a także stanowiskiem skarżącego, który z uwagi na przynoszone przez hotel straty, podjął decyzję o zakończeniu z dniem 31 marca 2020 roku działalności w tym zakresie. Z powyższego strona skarżąca wywodziła, że nie można mówić o istnieniu obowiązku uiszczania przez Zobowiązanego opłaty abonamentu RTV za 15 odbiorników znajdujących się w pokojach w H. w C., albowiem nie było jakiejkolwiek możliwości użytkowania tych odbiorników tak przez Skarżącego jak i klientów hotelu, który przestał funkcjonować. Zdaniem strony bezsprzeczny brak możliwości użytkowania 15 odbiorników RTV w hotelu, stanowi podstawę do niepobierania opłat abonamentowych z tego tytułu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Kontroli sądowej poddano postanowienie wydane w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym w przedmiocie zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Mieści się ono w kategorii postanowień wymienionych w art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. – zwana dalej "p.p.s.a."), na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

W sprawie spór dotyczy dwóch kwestii. Po pierwsze, zasadności dochodzenia obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej należnej od odbiorników RTV zarejestrowanych na potrzeby prowadzenia działalności gospodarczej (usług hotelarskich), po zakończeniu tej działalności. Po drugie, wypełnienia przez wierzyciela obowiązku doręczenia upomnienia zawierającego wezwanie do dobrowolnego wykonania obowiązku.

Stosownie do art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zarówno przed jak i po nowelizacji ustawy egzekucyjnej wprowadzonej ustawą z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070) zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej uregulowany w art. 33 – art. 35 u.p.e.a. stanowi podstawowym środek zaskarżenia służący obronie praw i interesu zobowiązanego w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym.

W swej istocie zarzut zmierza do udaremnienia prowadzenia egzekucji administracyjnej wobec zobowiązanego. Skuteczne zgłoszenie zarzutu przez zobowiązanego może otworzyć spór, co do zasadności prowadzenia egzekucji również w aspekcie materialnym (istnienia i wymagalności obowiązku).

W rozpoznawanej sprawie zobowiązany zgłosił zarzut oparty o podstawy wymienione w art. 33 § 2 pkt 1 i pkt 4 u.p.e.a. Należy zaznaczyć, że zasadność zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej badana jest w obrębie podstaw wskazanych przez zobowiązanego. Okoliczności wskazywane przez zobowiązanego w zarzucie wyznaczają granice przedmiotu rozpoznania w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Powyższe nie zdejmuje z czynnych uczestników administracyjnego postępowania egzekucyjnego obowiązku czuwania nad prawidłowym jego przebiegiem, co znajduje wyraz w zasadzie ogólnej zamieszczonej w art. 7a u.p.e.a. oraz w przepisach szczegółowych np. art. 32aa § 1 u.p.e.a., art. 45 § 1, art. 59 § 1 u.p.e.a.

Podstawa zarzutu określona w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. występuje wówczas, gdy w dacie wszczęcia postępowania obowiązek nie istniał. Należy przez to rozumieć sytuację, w której wbrew tytułowi wykonawczemu, brak było spoczywającego na zobowiązanym obowiązku o określonej w tytule wykonawczym treści.

W pierwszej kolejności należy ustalić zatem, czy powołane przez organ dowody i okoliczności pozwalają na przyjęcie, że zobowiązany dokonał rejestracji odbiorników RTV i jest abonentem w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy abonamentowej.

Z akt sprawy wynika, że skarżący dokonał rejestracji odbiorników RTV na adres ul. [...] [...], C. W zgłoszeniu z 7 sierpnia 2014 r. podano 14 odbiorników, w zgłoszeniu z 24 października 2024 r. podano 18 odbiorników. Formularze zgłoszenia odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych albo zmian danych opatrzone zostały własnoręcznym podpisem Zobowiązanego. Wyrejestrowania odbiorników dokonano w placówce pocztowej zgłoszeniem z 3 sierpnia 2023 r. (w aktach administracyjnych zał. 1, 2, 5).

O charakterze opłaty abonamentowej jednoznacznie przesądził Trybunał Konstytucyjny w swoich wyrokach, w szczególności w wyroku wydanym dnia 9 września 2004 r. w sprawie K 2/03 i z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie K 24/08 stwierdzając że abonament to "przymusowe, bezzwrotne świadczenie publicznoprawne, służące realizacji konstytucyjnych zdań państwa. Jest to danina publiczna, różna od innych danin wskazanych w art. 217 Konstytucji, przez swój celowy charakter, nie stanowiący dochodów państwa o charakterze stricte budżetowym." Skutkiem traktowania abonamentu jako daniny publicznej, jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny, są rygory w zakresie jego wprowadzenia (wyłącznie ustawą), a także obowiązek jawnego i kontrolowanego publicznie wykorzystywania płynących z niego dochodów. Ustawą regulującą w sposób kompleksowy zasady pobierania opłat abonamentowych jest ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych. Cechą charakterystyczną dla opłaty abonamentowej jest również to, że obowiązek jej zapłaty wynika z mocy prawa, ex lege, bowiem art. 2 ustawy abonamentowej nakłada obowiązek uiszczania abonamentu, który powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika a jej wysokość również jest ustalona w ustawie abonamentowej i w rozporządzeniach Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji wydawanych corocznie, które aktualizują jej wysokości na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 3 ustawy abonamentowej i tym samym wynika wprost z przepisów prawa. Zarejestrowany abonent ma więc obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej w drodze samoobliczenia, a gdy wyliczenia tego dokonuje podmiot, któremu powierzono obowiązki związane z pobieraniem opłaty abonamentowej, to czyni to wyłącznie w trybie pozaprocesowym w drodze czynności materialno-technicznej, czy to polegającej na wyliczeniu wysokości nieuiszczonej opłaty. Zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r. o sygn. K 24/08, uiszczanie opłat abonamentowych dokonywane jest w drodze samoobliczenia przez abonenta, zatem przerzucanie obowiązku w tym zakresie na wierzyciela jest bezpodstawne. Poczta Polska S.A. jest zobowiązana wyłącznie, na mocy przepisu art. 7 ust. 3 ustawy abonamentowej, do kontroli wykonywania obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej.

Zrodziło to więc obowiązek strony skarżącej do ponoszenia opłat abonamentowych. Obowiązek uiszczania opłat abonamentowych powstaje bowiem od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego i trwa do czasu ich wyrejestrowania lub dopełnienia w placówce pocztowej Poczty Polskiej S.A. formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2018 r., II GSK 3012/17).

Zarejestrowanie odbiornika pod rządami ustawy o radiofonii i telewizji, a także w okresie obowiązywania wcześniejszej regulacji, bez jego późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczającą przesłankę istnienia obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, (wynika to także z obecnie obowiązującej ustawy o opłatach abonamentowych), który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym.

Stosownie do art. 2 ust. 1 i 2 u.o.a. na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika (ust. 3 powołanego artykułu). Odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne, dla celów pobierania abonamentu, podlegają zarejestrowaniu w placówkach operatora wyznaczonego (uprzednio publicznego), którym jest Poczta Polska, co wynika z art. 5 ust. 1 i 2 u.o.a. i art. 46 ust. 2 ustawy z 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe. Ustawa abonamentowa nie precyzuje natomiast wprost momentu wygaśnięcia obowiązku uiszczania abonamentu. Jednakże niezaprzeczalne jest (w świetle jej art. 5 ust. 1 i ust. 5-7), że w przypadku dokonania rejestracji odbiornika radiowego/telewizyjnego obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej immanentnie związany jest ze stanem/faktem zarejestrowania danego odbiornika lub odbiorników (por. wyrok NSA z 24 czerwca 2022 r., sygn. akt I GSK 1578/21). Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa od dnia poprzedzającego zgłoszenie wyrejestrowania lub do dnia miesiąca, w którym dopełniono formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych (por. wyrok WSA w Gliwicach z 10 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 1177/21). Do momentu dopełnienia wymogów związanych ze zgłoszeniem zaprzestania wykorzystania odbiornika obowiązek uiszczania opłat abonamentowych będzie spoczywał na użytkowniku odbiornika, choćby ten faktycznie go nie użytkował lub nawet go nie posiadał.

Wskazać należy także na jeszcze jeden aspekt. Mianowicie przepisy dotyczące trybu rejestracji odbiorników RTV wskazują na obowiązek informowania właściwej jednostki o zaprzestania użytkowania odbiornika RTV (wyrejestrowania), a także na obowiązek zawiadomienia operatora o zmianie adresu zamieszkania. Wynika to odpowiednio z § 11 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1676), zgodnie z którym użytkownik odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, niezwłocznie powiadamia operatora wyznaczonego o zmianie danych zawartych w zgłoszeniu, o zgubieniu lub zniszczeniu dowodu zarejestrowania odbiorników, o którym mowa w § 9, oraz o zaprzestaniu używania odbiorników (akt ten obowiązuje od 1 stycznia 2014 r.).

Skarżący, w okresie objętym tytułami wykonawczymi nie zgłaszał, wierzycielowi (Poczcie Polskiej) zaprzestania wykorzystywania odbiorników. Uczynił to dopiero w sierpniu 2023 r. Tymczasem zgłoszenie to powinno nastąpić niezwłocznie w sposób przewidziany w § 11 przywołanego wcześniej rozporządzenia z 17 grudnia 2013 r. Stosownie do tego przepisu zgłoszenia należy dokonać przez złożenie: 1) w placówce pocztowej operatora wyznaczonego, zgłoszenia wypełnionego w części dotyczącej zmiany danych, wraz z podaniem indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownika; 2) przesłanie przesyłką listową, z wykorzystaniem strony internetowej operatora wyznaczonego do wypełnienia zgłoszenia.

Z powyższych względów nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut skargi dotyczący naruszenia przez wierzyciela art. 2 ust. 1 i 2 u.o.a. Skarżący od 31 marca 2020 r. nie kontynuował działalności hotelarskiej, jednakże okoliczność ta nie powodowała samoistnego wygaśnięcia obowiązku uiszczania opłat abonamentowych. Obowiązek ten trwał do czasu, w którym zobowiązany dopełnił obowiązku zgłoszenia zaprzestania korzystania z odbiorników związanych z prowadzoną przez niego działalnością hotelarską. Nietrafne okazały się zatem sformułowane w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. 107 § 3 k.p.a., powiązane z zarzutem naruszenia art. 2 ust. 1 i 2 u.o.a. Skoro bowiem okoliczności wskazane przez skarżącego nie były istotne dla powstania dochodzonego obowiązku, to zaniechanie przez wierzyciela podjęcia czynności zmierzających do ustaleń stanu faktycznego w tym zakresie nie mogło być kwalifikowane jako naruszenie powołanych przepisów postępowania. Powinnością organu administracji wynikającą z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie jest ustalanie wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze sprawą, lecz wyłącznie takich, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy.

Przechodząc do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. wskazać przychodzi, że zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią.

W powołanym przepisie wyrażona została zasada ogólna egzekucji administracyjnej nazwana w literaturze zasadą ostrzegania (zasada zagrożenia, w starszych opracowaniach używano również określenia zasada mediatyzacji – por. P. Ostojski, Instytucja upomnienia w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ST 2011, nr 10, s. 59-76). Znaczenie przestrzegania zasady zagrożenia dla prawidłowego toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego podkreślone zostało poprzez wskazanie w art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. jako jednej z podstaw zgłoszenia zarzutu braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane. Spoczywający na wierzycielu obowiązek doręczenia upomnienia zobowiązanemu ma swoje źródło w przyjętym przez ustawodawcę założeniu, że stosowanie przymusu państwowego albo groźby jego użycia jest rozwiązaniem, po które sięgać należy w ostateczności. Pożądane jest bowiem, aby to zobowiązany dobrowolnie wykonał ciążący na nim obowiązek (art. 11 k.p.a.). Doniosłość tej zasady postępowania egzekucyjnego jest szczególnie widoczna w przypadku egzekucji obowiązków wynikających wprost z przepisów prawa (art. 3 § 1 u.p.e.a.), a których konkretyzacja nie następuje autorytatywnie (np. obowiązki wynikające z decyzji) albo nieautorytatywnie (np. obowiązki wynikające z deklaracji podatkowych). W odniesieniu do takich obowiązków często dopiero na etapie postępowania upominawczego, zobowiązany zostaje uświadomiony, co do tego jaki obowiązek na nim spoczywa oraz, że jego niewykonanie prowadzić może do zastosowania środków egzekucyjnych i wygeneruje dodatkowe obciążenia (koszty egzekucyjne). W przypadku opłat abonamentowych konkretyzują się one w drodze samoobliczenia, lecz zarazem obowiązek ich uiszczenia ma "otwarty" charakter. Przejawia się to w tym, że powstaje on "automatycznie" za kolejne okresy rozliczeniowe do czasu "zamknięcia" obowiązku (inaczej niż np. w podatku dochodowym od osób fizycznych gdzie podatnik dokonuje samoobliczenia podatku za konkretny okres - rok).

Doręczenie upomnienia w ramach szeroko pojmowanego administracyjnego postępowania egzekucyjnego nastąpić powinno w trybie uregulowanym w k.p.a. Jest to konsekwencją odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia), do odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. w zakresie nieuregulowanym w ustawie.

Przesyłka zawierająca upomnienie miała zostać doręczona Zobowiązanemu w trybie art. 44 k.p.a.

Stosownie do art. 44 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 k.p.a. i 43 k.p.a. operator pocztowy przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ.

Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 2). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4).

Przepis art. 44 § 4 k.p.a. zawiera domniemanie daty doręczenia pisma. Aby uznać doręczenie zastępcze za dokonane prawidłowo, muszą łącznie zostać spełnione przesłanki określone w ww. przepisie. W przeciwnym razie brak jest podstaw do przyjęcia domniemania doręczenia i łączenia z wadliwym doręczeniem skutków prawnych, jakie można wywodzić jedynie ze skutecznego doręczenia decyzji stronie. Uchybienie któremukolwiek z elementów procedury doręczenia zastępczego powoduje, iż strona zeń korzystająca nie będzie mogła skutecznie powołać się na domniemanie doręczenia (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 695/12, LEX nr 1145634).

Każde działanie operatora pocztowego musi zostać odnotowane w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, a ponadto adresat korespondencji także musi zostać o każdej czynności powiadomiony. Osoba doręczająca powinna w treści takiego zawiadomienia poinformować o pozostawieniu pisma procesowego do odbioru, precyzyjnie wskazać miejsce (tzn. określić nazwę danej instytucji i jej adres), w którym pismo może być odebrane; wskazać, że pismo może być odebrane w terminie 7 dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w art. 44 § 1 k.p.a.; oraz szczegółowo pouczyć o skutkach prawnych nieodebrania pisma w tak wyznaczonym terminie. Adresat musi być zawiadomiony w sposób niebudzący wątpliwości zarówno o pozostawieniu pisma, miejscu, gdzie może je odebrać, jak i terminie odbioru. W przypadku braku takiej informacji doręczenie zastępcze jest bezskuteczne. Samo zatem umieszczenie na kopercie zawierającej przesyłkę lub na dowodzie potwierdzającym doręczenie pisma pieczęci urzędu pocztowego i daty, czy wzmianki o awizowaniu przesyłki nie może być wystarczające do przyjęcia, że spełnione zostały przesłanki doręczenia zastępczego z art. 44 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 1870/16; wyrok NSA z dnia 11 lipca 2017r., sygn. akt I OSK 2696/15, wyrok NSA z dnia 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 920/19; publ. CBOSA). Dla uznania doręczenia prowadzonego w trybie art. 44 k.p.a. istotne jest stwierdzenie, że zachowany został określony w tym przepisie porządek czynności. W pierwszej kolejności, że pismo zostało nadane na właściwy adres i podjęto próbę doręczania bezpośrednio podmiotowi, do którego pismo to było kierowane. Następnie, że niemożliwe było doręczenie za pośrednictwem osób wymienionych tj. dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcy domu. Dla stwierdzenia skuteczności doręczenia pisma w trybie art. 44 k.p.a. konieczne jest udokumentowanie ścisłego dokonania wszystkich ustanowionych w tym przepisie czynności doręczyciela. Jeżeli nie wiadomo jak działał doręczający, to doręczenia nie można uważać za dokonane (wyrok NSA z 26 lutego 2020 r., I OSK 3971/18). Warunkiem przyjęcia, że nastąpiło skuteczne doręczenie zastępcze jest dysponowanie przez organ niebudzącymi wątpliwości dowodami potwierdzającymi, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 44 k.p.a.

W orzecznictwie podkreśla się, że dowodem na okoliczność próby doręczenia decyzji jest koperta, która powróciła do organu, oraz zwrotne potwierdzenie odbioru (por. wyrok NSA z 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 2302/18). Dokument zwrotnego potwierdzenia odbioru nosi cechy dokumentu urzędowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 marca 2011 r., sygn. akt V CZ 123/10; wyrok NSA z 15 grudnia 2017 r., sygn. akt II FSK 3341/15). Koperta i zwrotne potwierdzenie odbioru stanowią dowód, którego ranga jest wyższa niż dowód w postaci wydruku z systemu informacyjnego, gdyż są to dokumenty mające cechy dokumentów urzędowych i stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone (art. 76 § 1 k.p.a.). Tylko w sytuacji, gdy koperta oraz zwrotne potwierdzenie odbioru posiadają wszystkie niezbędne adnotacje, można wywodzić z tego domniemanie w postaci skuteczności doręczenia korespondencji. Zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłek, a także adnotacje znajdujące się na zwróconych do nadawcy przesyłkach wypełnione przez pracowników poczty, korzystają z domniemania prawdziwości, posiadają bowiem cechy dokumentów urzędowych. Warunkiem tego domniemania jest jednak, aby adnotacje te zostały prawidłowo sporządzone i podpisane (wyrok NSA z 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 236/17).

Na znajdującą się w aktach administracyjnych dokumentację doręczenia przesyłki zawierającej upomnienie składają się: pismo (upomnienie) z naniesionym nr nadawczym przesyłki, koperta, wydruki z systemu śledzenia przesyłek Poczty Polskiej oraz z zintegrowanego systemu informatycznego Poczty Polskiej (akta administracyjne zał. 3). Z pisma i adnotacji na kopercie wynika, że: przesyłkę nadano na adres podany przy rejestracji odbiorników, 4 kwietnia 2023 r. pozostawiono awizo, a 19 kwietnia 2023 r. wobec niepodjęcia korespondencji zwrócono przesyłkę nadawcy. W wydrukach zamieszczono informacje o tym, który pracownik realizował doręczenie oraz, że 12 kwietnia 2023 r. podjęto próbę doręczenia. W aktach administracyjnych brak jest dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru zawierającego opis i dane pozwalające na przyjęcie, że zachowane zostały przewiedziane w art. 44 k.p.a. warunki dla uznania doręczenia za skuteczne. W dokumentacji organu administrującego nie ma potwierdzonych podpisem doręczyciela informacji o bezskutecznej próbie doręczenia adresatowi względnie innej osobie, która podjęłaby się odbioru pisma, co umożliwiałoby z kolei zastosowanie art. 44 § 4 k.p.a. Dla wykazania wspomnianych okoliczności nie jest wystarczające samo sporządzenie adnotacji na kopercie o awizacji, czy informacje z baz operatora pocztowego.

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że dotychczas zebrane przez organ administracji dowody nie pozwalają na uznanie, iż przesyłka zawierająca upomnienie z 31 marca 2023 r. została skutecznie doręczona Zobowiązanemu. Powyższe czyni przedwczesnym dokonaną przez organ administrujący ocenę zgłoszonego przez Zobowiązanego zarzutu w części opartej o podstawę wymienioną w art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. – tj. braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane.

Odnosząc się do zamieszczonego w skardze wniosku strony skarżącej o uchylenie czynności egzekucyjnych w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w sprawie prowadzonej przez organ egzekucyjny w zakresie należności wymienionych w tytule wykonawczym w części (D.28-D.63), Sąd wyjaśnia, że żądanie to wykracza poza granice sprawy. Przedmiotem rozpoznania Sądu stanowił postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela, co do zarzutu zgłoszonego przez zobowiązanego. Czynności egzekucyjne podejmowane są przez organ egzekucyjny, a nie przez wierzyciela (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). Zagadnienie poprawności ich stosowania oraz zgodności z prawem nie mieści się w ramach niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej. Na marginesie wyjaśnić należy, że konsekwencje prawne związane z uznaniem zarzutu, a następnie umorzeniem postępowania egzekucyjnego, dla losów czynności egzekucyjnych określone zostały w art. 34 § 4 pkt 3 u.p.e.a., art. 60 u.p.e.a.

Przeprowadzenie dowodów z dokumentów wskazanych w skardze nie było uzasadnione już choćby z tego względu, że zostały one wcześniej złożone do akt administracyjnych.

Zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a., art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 44 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuprawnionym – nie znajdującym oparcia w materiale sprawy – przyjęciu, że Zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej zostało skutecznie doręczone upomnienie, o jakim mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł o uchyleniu w całości zaskarżonego postanowienia wierzyciela wydanego w następstwie rozpoznania zażalenia. Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor obowiązany będzie uwzględnić stanowisko przedstawione w motywach niniejszego wyroku. Zadaniem organu administrującego będzie zbadanie, utrwalenie w materiale dowodowym i weryfikacja okoliczności związanych z doręczeniem Zobowiązanemu przesyłki zawierającej upomnienie. Przede wszystkim organ administrujący ustali, czy zostało sporządzone zwrotne potwierdzenie odbioru dla wspomnianej przesyłki. Następnie niezbędna będzie ocena dokumentacji doręczenia przez pryzmat zachowania opisanych wyżej warunków zastosowania art. 44 k.p.a. Dokonane ustalenia organ administrujący uwzględni przy ocenie zasadności zarzutu w części dotyczącej podstawy, o jakiej mowa w art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.

Rozstrzygając o kosztach postępowania Sąd na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądził na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł obejmującą uiszczony wpis od skargi (100 zł), koszty zastępstwa procesowego przez zawodowego pełnomocnika (480 zł - ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964) oraz opłatę skarbową od udzielonego pełnomocnictwa.