Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 224/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 24 ust.1, pkt.5, art. 25 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 145
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.
article: art. 190 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Cysek (spr.) Sędziowie NSA Jan Bała Rafał Batorowicz Protokolant Grażyna Zboralska po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 lutego 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 2084/06 w sprawie ze skargi M. Ś. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na rzecz M. Ś. kwotę 297 (dwustu dziewięćdziesięciu siedmiu) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 12 lutego 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 2084/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę M.Ś. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W. z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...], utrzymującą w mocy uchwałę Okręgowej Izby Radców Prawnych w T. z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...], którą odmówiono skarżącej wpisu na listę radców prawnych.

Sąd I instancji uwzględnił następujący stan sprawy.

M.Ś. zdała w dniu [...] października 2005 r. egzamin prokuratorski i w dniu [...] maja 2006 r. złożyła wniosek o wpis na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w T. Wnioskodawczyni do chwili podjęcia uchwały przez organ samorządu radcowskiego I instancji współpracowała na podstawie umowy zlecenia z radcą prawnym.

W ocenie Okręgowej Izby Radców Prawnych w T., która swą uchwałę poprzedziła rozmową z M.Ś.- wnioskodawczyni nie posiadała właściwego, profilowanego przygotowania do zawodu radcy prawnego - z racji zbyt krótkiego okresu, jaki upłynął od zdania egzaminu prokuratorskiego. Wobec braku należytego praktycznego doświadczenia zawodowego wnioskodawczyni nie dawała rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Odwołując się od uchwały Okręgowej Izby Radców Prawnych w T., M.Ś. zarzuciła jej naruszenie art. 25 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 23, poz.1059 ze zm.), dalej ustawa o radcach prawnych, poprzez błędną wykładnię tych przepisów, a także naruszenie art. 31 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez uchybienie terminowi określonemu dla rozpatrywania wniosków o wpis na listę radców prawnych.

Odwołująca się podkreśliła w szczególności, iż nie dotyczył jej - w myśl art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych - wymóg odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego. Zdała bowiem egzamin prokuratorski a omawiana ustawa określa - jej zdaniem - na równi "praktykę zdobytą" na aplikacji prokuratorskiej z praktyką uzyskaną w toku aplikacji radcowskiej (podobnie jak wiedzę teoretyczną i praktyczną). Analizowana ustawa nie wymagała odbycia dodatkowej praktyki po zdaniu egzaminu prokuratorskiego. Ponadto organ samorządu radcowskiego I instancji zarzucił zbyt krótki okres praktyki, nie precyzując jednocześnie jaki czas praktyki byłby jego zdaniem wystarczający. M.Ś. wskazała też, iż posiadała konieczne dla wykonywania zawodu radcy prawnego cechy charakteru "ze sfery etyczno-moralnej". Rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego nie wiąże się zaś z wiedzą lub praktyką zawodową, lecz wyłącznie z dotychczasowym zachowaniem kandydata. Organ samorządu radcowskiego rozpatrujący wniosek o wpis nie miał uprawnień do sprawdzania wiadomości wnioskodawczyni lub badania jej przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego - a w tym kierunku w istocie działał.

Ponadto w odwołaniu zaznaczono, iż rozmowa kwalifikacyjna odbyta z wnioskodawczynią polegała jedynie na odczytaniu złożonych przez nią dokumentów. Okręgowa Izba Radców Prawnych w T. nie dążyła do ustalenia, jaką wiedzę, poza prawnokarną, nabyła wnioskodawczyni w toku aplikacji prokuratorskiej. Nie uwzględniła też efektów praktyki w kancelarii radcy prawnego.

Utrzymując w mocy uchwałę podjętą przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w T. - Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych - wskazało zwłaszcza na prognostyczny charakter przesłanki "rękojmi" i uprawnienie organu samorządu radcowskiego do oceny czy kandydat sprosta obowiązkom łączącym się z prawidłowym wykonywaniem zawodu radcy prawnego. Czynniki "wiodące" w tej ocenie to odpowiedni poziom wiedzy, kwalifikacji i przygotowania zawodowego, a także względy charakterologiczne, jak rzetelność, sumienność, odpowiedzialność, uczciwość, skrupulatność. Do prawidłowego wykonywania zawodu konieczne jest też stałe doskonalenie nabytych kwalifikacji.

Nieskazitelność charakteru stanowi odrębną przesłankę wpisu (ocenia się ją na podstawie dotychczasowego postępowania kandydata).

Interpretacja przesłanki rękojmi - jako dotyczącej tylko etycznej oceny zachowania kandydata byłaby "dalece zawężająca", czyniąc to pojęcie faktycznie pustym.

Rolą klauzuli generalnej, jaką jest rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, jest uelastycznienie sposobu rozstrzygania konkretnych spraw z uwzględnieniem okoliczności nietypowych, występujących w indywidualnych przypadkach. Polega ona na "korekcie rozstrzygnięcia", w sytuacji gdy kandydat spełnia tzw. "przesłanki sztywne" lecz istnieje uzasadniona obawa, że nie będzie on w stanie prawidłowo wykonywać zawodu radcy prawnego.

Odnosząc się do sytuacji składającej odwołanie, Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych zwróciło uwagę, że "stosunkowo niedawno", bo w 2005 r., zdała ona egzamin prokuratorski, zatem jej przygotowania zawodowego do świadczenia pomocy prawnej nie można uznać za wystarczające. Wnioskodawczymi posiadała znikomy staż zawodowy, a jej kwalifikacje prokuratorskie pozostają bez związku z praktyczną wiedzą o sposobach prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Sama znajomość prawa materialnego i procedur, poświadczona egzaminem prokuratorskim, nie jest wystarczająca dla wykazania, że została spełniona przesłanka rękojmi z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych. Zwolnienie z wymogu odbycia aplikacji (radcowskiej) osób, które zdały egzamin prokuratorski nie prowadzi do zaniechania przez organ samorządu radcowskiego oceny wniosku o wpis na listę radców prawnych pod kątem spełnienia przesłanki rękojmi, czyli dokonania prognozy możliwości prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Powołując się na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06, organ II instancji podkreślił, iż sam fakt zdania egzaminu prokuratorskiego nie stwarza automatyzmu w dokonywaniu wpisu na listę radców prawnych, z pominięciem możliwości oceny przez organ korporacji rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. W powołanym wyroku (dotyczącym korporacji adwokackiej, jednakże "analogicznej" jak radcowskiej) Trybunał Konstytucyjny wyraził wątpliwość co do odpowiedniego przygotowania w zawodzie adwokata osób, które ukończyły aplikację prokuratorską, z uwagi na istotną odmienność zakresu przedmiotowego kształcenia oraz zróżnicowania powinności zawodowych adwokata i prokuratora.

W związku z tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że organy samorządu adwokackiego nie tylko mogą, ale powinny badać, czy osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata.

Oddalając skargę M.Ś. na wskazaną uchwałę, Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (powtórzyła ona zarzuty naruszenia przez wymienioną uchwałę art. 25 ust. 1 pkt 2 i art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych zawarte już w odwołaniu, uzupełniając je zwłaszcza o niedopuszczalność odwoływania się w przedmiotowej sprawie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 - a także podniosła naruszenie przez zaskarżoną uchwałę art. art. 2, 7, 8, 32 ust. 1, 87 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3 k.p.a.) - Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. podkreślił na wstępie, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej) zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, opubl. w Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.; dalej u.s.a.).

W ocenie Sądu I instancji nie był zasadny podnoszony przez skarżącą zarzut naruszenia przez uchwałę kończącą postępowanie administracyjne art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych.

Nie daje on bowiem podstaw do wnioskowania, że przy spełnieniu jego warunków wpis na listę radców prawych stawał się niejako automatyczny, skoro uwzględnić trzeba konieczność spełnienia przesłanek wskazanych w art. 24 ust. 1 omawianej ustawy.

Odnosząc się do zarzutu wykorzystania w zaskarżonej uchwale argumentacji zaczerpniętej z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 (skoro dotyczył on korporacji adwokackiej a nie radcowskiej), Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że po wydaniu zaskarżonej uchwały Trybunał Konstytucyjny wydał w dniu 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 wyrok dotyczący radców prawnych opublikowany w dniu 17 listopada 2006 r. (Dz.U. Nr 206, poz. 1522). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny wskazał na ścisły związek tego wyroku z jego dotychczasowymi orzeczeniami, w tym z wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06, zaznaczając, iż podtrzymuje wyrażone w nim stanowisko, albowiem ratio rozstrzygnięcia w obydwu sprawach było tożsame.

W zakresie rozumienia rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego (art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych) Sąd I instancji wskazując na przepisy analizowanej ustawy (art. art. 2, 4 ust. 1, 6 ust. 1, 7), podkreślił, że wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej (z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe) - w celu ochrony interesów mocodawcy.

Dla spełnienia tych wymagań radca prawny powinien (podobnie jak adwokat) nie tylko swobodnie poruszać się w problematyce materialnoprawnej i procesowej koniecznej dla świadczenia pomocy prawnej, lecz również posiadać niezbędną "wiedzę praktyczną". Wiedzę tę kandydat na radcę prawnego zdobywa w toku szkolenia na aplikacji radcowskiej.

Według Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. nie wymaga natomiast "szczególnego dowodzenia", że aplikacja prokuratorska nie jest tożsama w zakresie przekazywania "praktycznej wiedzy" z aplikacją radcowską. W związku z tym osoba, która zdała egzamin prokuratorski powinna "tę wiedzę" nabyć, by móc skutecznie dbać o interesy przyszłych klientów.

Nie można zatem za zasadne uznać twierdzenia skarżącej, że osoba, która zdała egzamin prokuratorski powinna być traktowana, pod względem nabytej wiedzy prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, jak osoba, która odbyła aplikację radcowską i zdała egzamin radcowski.

Nie chodzi tu przy tym o różnicowanie rodzaju aplikacji na lepszy i groszy, lecz o ocenę ich zakresu i celu oraz uwzględnienia przygotowywania przez nie do wykonywania konkretnego zawodu prawniczego.

Rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych wiąże się z nabyciem wiedzy praktycznej w tym zakresie i nie jest zasadny odmienny pogląd skarżącej zasadzający się na akcentowaniu, że wymieniony przepis nie przewiduje wymogu uzupełnienia wiedzy (w szczególności praktycznej).

Wskazując ponownie na wyrażone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06, stanowisko o jego ścisłym związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt 6/06, Sąd I instancji zaakcentował potrzebę wykazywania się przez kandydata odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Trybunał Konstytucyjny stwierdzając, że kwestia praktycznego kontaktu z wykonywaniem danego zawodu prawniczego powinna zostać rozstrzygnięta przez ustawę, w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt 6/06 nie pozbawił właściwe

organy korporacji możliwości badania czy osoba ubiegająca się o wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu, ale przeciwnie uznał potrzebę dokonywania badania w tym zakresie, albowiem przepływ z jednego zawodu prawniczego do innego zawodu prawniczego nie może następować automatycznie, bez oceny umiejętności niezbędnych dla należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W związku z tym - wedle Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. - przyjąć należało za trafne odwoływanie się przez "organy" samorządu radcowskiego do "wyroku i uzasadnienia" Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygnaturze akt K 6/06.

Mając na uwadze, że zakresowo działalność korporacji radców prawnych i adwokatów w znacznej mierze się pokrywa, zaskarżony wyrok odwołał się do sposobu dokonywania oceny rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu wskazanego - w odniesieniu do zawodu adwokata w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 sierpnia 1994 r., sygn. akt II SA 860/93, akcentującego - jak zaznaczono - potrzebę badania cech charakteru i dotychczasowego zachowania się kandydata mogącego świadczyć o poziomie umiejętności w udzielaniu pomocy prawnej (tę przesłankę postrzegać bowiem należy z celami adwokatury) i badać czy dana osoba poradzi sobie w zawodzie adwokata (a zatem i analogicznie w zawodzie radcy prawnego).

Sąd I instancji podzielił stanowisko rozstrzygającego w postępowaniu administracyjnym organu, że niedopuszczalne jest nabywanie umiejętności w zakresie świadczenia pomocy prawnej wymaganej ustawą o radcach prawnych dopiero w toku wykonywania zawodu radcy prawnego.

Analiza zaś "materiału i dowodów" zgromadzonych w sprawie nie dawała istotnie podstaw (jak to przyjął rozstrzygający w postępowaniu administracyjnym organ), że skarżąca spełnia przesłankę rękojmi z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. nie podzielił też zarzutów skarżącej co do naruszenia przepisów postępowania. Skarżąca przedstawiła bowiem dowody będące w jej posiadaniu i nie wskazywała, aby istniał jeszcze inny materiał dowodowy istotny dla rozstrzygnięcia.

Z przedłożonych przez skarżącą materiałów wynika, że ma ona przygotowanie zawodowe o profilu zasadniczo odmiennym od wymaganego dla zawodu radcy prawnego. "Nie bez znaczenia jest również krótki okres, w jakim skarżąca współpracowała z radcą prawnym, nabywając umiejętności praktycznego wykonywania zawodu." Co prawda ustawa o radcach prawnych nie podaje jaki okres nabywania wiedzy praktycznej należałoby uznać za wystarczający, jednakże nie daje to podstaw do twierdzenia, że półroczna praktyka jest okresem dającym podstawę do uznania, że została spełniona przesłanka z art. 24 ust. 1 pkt 5 omawianej ustawy - rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Zgodnie ze "wskazanym wyżej" wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, organ samorządu radcowskiego dokonał oceny, czy praktyka, jaką wykazała się skarżąca, daje podstawę do przyjęcia, że spełnia ona wymaganie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego i Sąd I instancji nie stwierdził, by ocena ta była niezgodna z powołanym wyżej przepisem lub by została dokonana z naruszeniem przepisów postępowania.

Zasadne jest stanowisko organu, który wydał zaskarżoną uchwałę, iż skarżąca nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego "ze względu" na brak wykazania się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym "z uwagi" na zbyt krótki okres praktycznego nabywania umiejętności niezbędnych "dla tego zawodu" po ukończeniu aplikacji, którą cechuje istotna odmienność zakresu przedmiotowego kształcenia w stosunku do aplikacji radcowskiej.

Jak wyjaśnił Sąd I instancji, nie mógł się on odnieść do zarzutów w zakresie naruszenia ustawy zasadniczej "przede wszystkim" dlatego, że sprawy wskazywane przez skarżącą nie są objęte niniejszym postępowaniem. Sąd może zaś stosować art. 134 i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. - działając jedynie w granicach danej sprawy, a przedstawione przez skarżącą rozstrzygnięcia nie mieszczą się w tych granicach.

W skardze kasacyjnej opisany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. został zaskarżony w całości, z wnioskiem o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniesiono też o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wskazując na oparcie się na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a., skarga kasacyjna zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi:

1) naruszenie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych poprzez błędną jego wykładnię skutkującą przyjęciem, że skarżąca, która ukończyła aplikację prokuratorską i złożyła egzamin prokuratorski, musiałaby po złożeniu

egzaminu prokuratorskiego uzupełnić wiedzę i praktykować dłużej niż 6

miesięcy po to, by możliwe było wpisanie jej na listę radców prawnych,

2) błędną wykładnię art. 24 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez

przyjęcie, że warunkiem sine qua non wpisu na listę radców prawnych jest

uzupełnianie wiedzy i odbycie praktyki przez okres dłuższy niż 6 miesięcy

przez kandydatów, którzy zdali inną niż radcowska aplikację i ubiegają się

o wpis na listę radców prawnych,

3) błędną wykładnię art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych poprzez

przyjęcie, że rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu wiąże się z wiedzą

oraz z doświadczeniem praktycznym, mimo że nie wynika to z przytoczonego

przepisu,

4) naruszenie art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji poprzez błędną jego wykładnię skutkującą

przyjęciem, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. o

sygn. akt K 6/06 ma zastosowanie do przepisów ustawy o radcach prawnych,

5) niewłaściwe zastosowanie art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., w efekcie czego nie

podjęto żadnych środków przewidzianych przez ustawę w celu usunięcia

naruszenia prawa przez Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w

uchwale z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...],

6) naruszenie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju

sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) w zw. z art. 135 p.p.s.a.

poprzez zaniechanie podjęcia, w ramach kontroli działalności organów

samorządu radcowskiego, środków przewidzianych przez ustawę w celu

usunięcia naruszenia prawa, jakiego dopuściły się Prezydium Krajowej Rady

Radców Prawnych w W. i Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w

T., tj. obrazy przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie żadnego

dowodu, który potwierdzałby, że skarżąca swoim dotychczasowym

zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy

prawnego oraz poprzez aprioryczne przesądzenie o wyniku postępowania

bez przeprowadzenia postępowania dowodowego.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych skarżąca podniosła zwłaszcza, iż ten przepis w brzmieniu wiążącym w sprawie świadczył, że ustawodawca traktuje wiedzę teoretyczną i praktyczne doświadczenie prawnicze zdobyte przez osobę, która odbyła aplikację prokuratorską i złożyła egzamin prokuratorski jako wystarczające do wykonywania zawodu radcy prawnego "w sposób profesjonalny". Ustawodawca nie wymaga posiadania dodatkowego doświadczenia prawniczego, stażu zawodowego czy też wykonywania czynności obsługi prawnej.

Skarga kasacyjna zwróciła przy tym uwagę, że według zaakceptowanego przez Sąd I instancji stanowiska podniesiono w stosunku do skarżącej nie tyle brak praktyki, co zbyt krótki okres jej trwania, bez wskazania przy tym jak długo praktyka miałaby trwać.

Skoro sam ustawodawca uznał, że "sprawdzanie" kompetencji kandydata odbywa się "tylko raz" np. poprzez zdanie egzaminu radcowskiego, sędziowskiego czy prokuratorskiego bądź też poprzez uzyskanie określonego cenzusu naukowego, to tym samym zakazał dokonywania przez organ samorządu zawodowego "powtórnie" weryfikacji wiedzy i doświadczenia zawodowego.

Omawianym przepisem (co zaznaczył zresztą organ, który powziął zaskarżoną uchwałę) wprowadzono domniemanie, że osoby, które zdały wskazane egzaminy powinny dysponować wiedzą i praktyką wystarczającą do powierzenia im świadczenia pomocy prawnej.

Zauważono też, że w wystąpieniu do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 30/06 Krajowa Rada Radców Prawnych podniosła, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych (w brzmieniu ustalonym art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, opubl. w Dz.U. Nr 163, poz. 1361 ze zm., dalej nowela czerwcowa) "wskazuje..., że w ocenie ustawodawcy odbycie aplikacji i zakończenie jej zdaniem egzaminu daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego...".

Również Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wydanego w sprawie o sygn. akt K 30/06 wyroku zauważył, że omawiany przepis w brzmieniu nadanym mu nowelą czerwcową umożliwiał dostęp do zawodu radcy prawnego bez określania dodatkowo wymogów w zakresie stażu zawodowego czy też praktycznego doświadczenia prawniczego (choć uznał to za wadę tego przepisu).

Co do zarzutu naruszenia art. 24 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż przepis ten wyczerpująco (zamknięty katalog nie podlegający wykładni rozszerzającej) określił przesłanki wpisu na listę radców prawnych i nie przewiduje on dodatkowego wymogu w postaci uzupełniania wiedzy czy też doświadczenia praktycznego. Sąd I instancji wadliwie więc przyjął, że skarżąca winna przez okres dłuższy niż 6 miesięcy między dniem zdania egzaminu a złożeniem wniosku o wpis uzupełniać wiedzę i odbywać praktykę. Gdyby ustawodawca wymagał od osoby wskazanej w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych posiadania dodatkowo praktycznego doświadczenia prawniczego czy też stażu zawodowego, to ująłby to wyraźnie wśród ustawowych przesłanek wpisu. Ponadto w literaturze przedmiotu (Z. Klatka, Ustawa o radcach prawnych. Komentarz, Warszawa 1999, s. 195-206) nie wiąże się przesłanki "rękojmiowej" z wiedzą, praktyką zawodową ani doświadczeniem praktycznym.

Do zagadnienia wymogów co do wiedzy teoretycznej i praktycznego doświadczenia osoby ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych odnoszą się pkt 1 i 6, a nie pkt 5 art. 24 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Takie stanowisko potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 1999 r. sygn. akt II SA 1888/98. Potwierdziła je również uchwała Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w uchwale nr [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r. mówiąc, iż przesłanka dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego odwołuje się do faktów świadczących o dotychczasowym zachowaniu się kandydata, a nie oceny aktualnego stanu jego wiedzy teoretycznej i zdolności praktycznych do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Zaprezentowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wykładnia art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych oznaczałaby, że organ rozpoznający wniosek o wpis dokonywać miałby weryfikacji wiedzy kandydata w stosunku do wszystkich wnioskodawców (bez wyłączenia osób, które odbyły aplikację radcowską). Trudno zaś zważyć, aby racjonalny ustawodawca mimo odbycia nakazanej aplikacji i zdania egzaminu pozwalał na dezawuowanie wyniku egzaminu w toku postępowania o wpis. Nie można dwukrotnie badać tej samej okoliczności, tj. merytorycznego przygotowania do zawodu.

Tam gdzie ustawodawca chciał się odnieść do działań dotyczących czynności zawodowych używał zresztą innych niż "zachowanie" terminów.

Z woli ustawodawcy osoba, która zdała egzamin prokuratorski miała być traktowana tak samo, jak osoba po odbyciu aplikacji radcowskiej i zdaniu egzaminu radcowskiego. W stosunku do pierwszej z wymienionych osób bezpodstawne byłoby zatem przyjmowanie możliwości prowadzenia dodatkowego postępowania badającego profesjonalne przygotowanie do zawodu radcy prawnego.

Konsekwencją poglądu Sądu I instancji byłaby zresztą możliwość badania przez organ rozstrzygający wniosek o wpis praktycznego doświadczenia także doktorów habilitowanych i profesorów. To byłoby zaś absurdalne.

Organy samorządu radcowskiego mogą oczywiście badać w toku postępowania dotyczącego rozstrzygania wniosku o wpis inne obok "profesjonalnych" przesłanki do wpisu i w ramach rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego uwzględniać np. kwestie kontaktów kandydata z niewłaściwymi środowiskami, lekceważący stosunek do obowiązków, zatajanie danych w ankiecie personalnej, prowadzenie kancelarii radcowskiej bez uzyskania wpisu.

Odnośnie zarzutu obrazy art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt K 30/06 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych (w zakresie wskazanym w tym wyroku) traci moc obowiązującą dopiero z dniem 31 grudnia 2006 r. Dopóki zaś orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie obowiązywało, to w szczególności organy samorządu radcowskiego miały obowiązek stosowania w całości przepis poddany weryfikacji Trybunału Konstytucyjnego. W sprawie należało uwzględnić bezpośrednie zastosowanie przez Trybunał Konstytucyjny art. 190 ust. 3 Konstytucji RP.

W skardze kasacyjnej podkreślono też, że w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego zapadłego w sprawie K 30/06 przedstawiono motywy odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych i zaznaczono, że "prawo nie może być pułapką dla obywateli" i sytuacja osób wskazanych w powołam przepisie, które podjęły działania zmierzające do osiągnięcia skutków przewidzianych przez obowiązujące prawo, nie powinno ulec pogorszeniu". Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał zatem na potrzebę ochrony interesu takich osób, jak skarżąca. Skoro orzeczenia odraczające utratę mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu rodzą skutki ex nunc, to przepis ten stosowany winien być do oceny prawnej stanów faktycznych zaistniałych przed utratą jego mocy obowiązującej.

W ocenie skargi kasacyjnej, organy rozstrzygające o wpisie w niniejszej sprawie nie były też uprawnione do badania czy skarżąca posiadała umiejętności w zakresie należytego wykonywania zawodu radcy prawnego na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. wydanego w sprawie o sygn. akt K 6/06.

Gdyby bowiem to ten wyrok miał znaczenie w sprawie wpisu na listę radców prawnych, to podważona byłaby sensowność rozstrzygania przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt K 30/06.

Ponadto uwzględnić należy, że zawarte w uzasadnieniu tego ostatniego wyroku wytyczne co do niezgodności art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP są nierozerwalnie związane z sentencją tego orzeczenia i skierowane są do ustawodawcy w celu podjęcia stosownych działań legislacyjnych, a nie do organów samorządu radcowskiego czy też sądów.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zauważono też, iż wymóg trwałości praw gwarantowanych przez ustawy i związanego z nim bezpieczeństwa obywateli gwarantuje zasada niedziałania prawa wstecz, uwzględniona w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego.

W ocenie skargi kasacyjnej wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt 30/06 wyłącza zatem kompetencje sądów do odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu.

Według skargi kasacyjnej zwrócić należy ponadto uwagę, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w wymienionej wyżej sprawie o niekonstytucyjności spowodowane było tym, że niemożliwe było dokonanie wykładni powyższego przepisu w zgodzie z normami konstytucyjnymi. Sąd I instnacji podjął natomiast próbę "prokonstytucyjnej" wykładni przepisów ustawy o radcach prawnych, która jak już wskazano była niemożliwa do zaakceptowania.

W zakresie uzasadnienia zarzutu niewłaściwego zastosowania przez Sąd I instancji art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. wskazano na nieprawidłowość zaskarżonego wyroku polegającą na braku zajęcia się - wskazanym w skardze naruszeniem przez Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W. art. 32 ust. 1 w związku z art. art. 2, 7, 8 i 87 § 1 Konstytucji RP - wobec odmiennego potraktowania przez ten organ skarżącej - w stosunku do stanowiska zaprezentowanego w uchwale nr [...] (również z dnia [...] sierpnia 2006 r.), pomimo tożsamego w obu sprawach stanu prawnego.

Uzasadniając ostatni z postawionych w petitum skargi kasacyjnej zarzut, skarżąca podniosła, iż Sąd I instancji w toku kontroli działalności organów samorządu radcowskiego w niniejszej sprawie nie uwzględnił, iż działały one z obrazą art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 1 i § 3 k.p.a., skoro nie uwzględniły treści opinii z zajęć praktycznych w toku aplikacji i przełożonego w prokuraturze, nie zakwestionowały też wymowy opinii radcy prawnego, z którym skarżąca współpracowała i po zdaniu egzaminu prokuratorskiego i nie wskazały dowodu potwierdzającego, że skarżąca swym dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego a apriorycznie przesądziły w tej kwestii o istocie bez przeprowadzenia postępowania dowodowego.

Odpowiadając na skargę kasacyjną Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych wniosło o jej oddalenie.

Podtrzymując dotychczas prezentowane w sprawie stanowisko, Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, zaakcentowało w szczególności uwzględnienie przez organ odwoławczy wniosków co do wykładni prawa wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 w odniesieniu do stanu prawnego obowiązującego po noweli czerwcowej ustawy o radcach prawnych.

W ocenie odpowiedzi na skargę, uchwały organów samorządowych i wyrok Sądu I instancji zawierają obszerne uzasadnienia wyczerpujące całość zagadnień formalnych i merytorycznych w przedmiotowej sprawie.

Ponadto wskazano na aspekt "historyczno-prawny" zagadnienia "przepływu międzyzawodowego", podnosząc zwłaszcza zaniedbanie ustawodawcy dokonania w noweli czerwcowej wskazania kryteriów "rękojmiowych" w rozumieniu art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych osób wpisywanych na listę radców prawnych "po innych egzaminach prawniczych". W tej sytuacji "organy wpisowe" i w ślad za nimi Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych wykładały kategorię "odpowiedniej praktyki" ...według zasad przyjętych w praktyce ukształtowanej pod rządami prawa sprzed "noweli czerwcowej", tj. ...na... kryterium "trzech lat pracy zawodowej"... na stanowiskach związanych ze świadczeniem pomocy prawnej w rozumieniu ustawy o radcach prawnych.

Jednocześnie odpowiedź na skargę kasacyjną zajęła stanowisko, że ustawodawca "czerwcowy" nie pozbawił organów wpisowych prawa i obowiązku dokonywania oceny "rękojmiowej" w kategoriach "odpowiedniej praktyki", skoro utrzymano bez zmian normę art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

Reguła "odpowiedniej praktyki" oparta jest zaś na czytelnym i zrozumiałym kryterium ocennym, tj. sprawdzeniu czy kandydat posiada utrwaloną w drodze bezpośredniego wykonywania elementów pomocy prawnej znajomość zagadnień wykonywania zawodu radcy prawnego, a więc zawodu, do którego "nie został przygotowany odpowiednio sprofilowaną aplikacją zawodową".

W piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2007 r. (data wpływu [...] listopada 2007 r.) M.Ś. ustosunkowała się do treści odpowiedzi na skargę kasacyjną, nie zgadzając się z przedstawionym w niej rozumowaniem, podkreślając, że Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych dokonało w istocie zakazanej wykładni prawotwórczej. Zwrócono przy tym uwagę, iż mimo konstatacji organu, który powziął zaskarżoną uchwałę o zaniedbaniu przez ustawodawcę przy wprowadzaniu nowelą czerwcową do ustawy o radcach prawnych kryteriów przesłanki rękojmowej i braku wskazania przez Trybunał Konstytucyjny kryteriów odpowiedniej praktyki, to Prezydium Krajowej Izby Radców Prawnych uznało się za władne do samodzielnego dookreślania "odpowiedniej praktyki". Ponadto wyraźnie zaakcentowano przy tym, że ustawa o radcach prawnych w wersji obowiązującej przy rozstrzyganiu wniosku skarżącej w ogóle nie wymagała dodatkowej praktyki od "absolwentów aplikacji prokuratorskiej".

Rozważania zatem co do tego - jak długo powinna trwać dodatkowa praktyka wnioskującego o wpis "absolwenta aplikacji radcowskiej" są pozbawione jakichkolwiek podstaw prawnych i były po prostu bezprzedmiotowe.

W sprawie winny mieć zastosowanie reguły prawne wprowadzone nowelą czerwcową do ustawy o radcach prawnych, a nie zasady obowiązujące przed datą jej wejścia w życie.

Nie można też było pod pozorem dokonywania wykładni prokonstytucyjnej lekceważyć treści art. 190 ust. 3 Konstytucji RP.

W omawianym piśmie procesowym powtórzono też argumentację skarżącej prezentowaną już wcześniej w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., albowiem ma ona usprawiedliwione podstawy.

Na wstępie zaznaczyć trzeba, że w myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania (która w niniejszej sprawie w ujęciu art. 183 § 2 p.p.s.a. jednak nie występowała). Według powołanego przepisu (zd. II) strony mogą przytaczać nowe uzasadnienia podstaw kasacyjnych.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na:

1) naruszeniu prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Treść rozpatrywanej skargi kasacyjnej wskazuje, iż została ona oparta na obydwu podstawach określonych w powołanym wyżej przepisie, choć przedmiotowy środek zaskarżenia mimo powołania się zarówno na art. 174 pkt 1, jak i pkt 2 nie precyzuje już samodzielnie do jakich podstaw kasacyjnych przyporządkować należy zgłaszane następnie zarzuty.

Ten brak nie ma jednak skutku dyskwalifikującego, skoro bez jakichkolwiek wątpliwości przyjąć należy, że zarzuty określone w pkt 1-3 petitum skargi kasacyjnej dotyczyły podstawy kasacyjnej uregulowanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., a zarzuty ujęte w pkt 4-5 petitum skargi kasacyjnej odnieść wypada do uregulowania art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Podobnie znaczenia dyskwalifikującego nie można przywiązywać do doprecyzowania zarzutów co do naruszenia niektórych przepisów dopiero w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Zważywszy nadto, że w sprawie nie ma przesłanek do podniesienia zastrzeżeń na gruncie art. 175 i 176 p.p.s.a., przystąpić można do merytorycznego ustosunkowania się do zgłoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Punktem wyjścia do rozważań w tym zakresie winno być podzielenie stanowiska skargi kasacyjnej, iż Sąd I instancji kontrolując zaskarżoną uchwałę wadliwie ocenił przy analizie stanu prawnego wiążącego w sprawie, znaczenie dla jej wyniku treści wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 i z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06.

Skarga kasacyjna słusznie krytykuje zaakceptowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. powoływania się przez zaskarżoną do tego Sądu uchwalę na konsekwencje wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06, skoro wyrok ten nie odnosił się w ogóle do regulacji zawartych w ustawie o radcach prawnych stanowiących przecież podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, a dotyczył oceny konstytucyjności odrębnych uregulowań mieszczących się w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.); dalej Prawo o adwokaturze.

Wprawdzie w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, ale ich skutki odnoszą się tylko do przepisów, co do których orzekał Trybunał Konstytucyjny na podstawie złożonego wniosku, bez możliwości ich stosowania na drodze swoistej analogii do innych - nawet zbliżonych lub podobnych uregulowań. Nie mogło mieć więc znaczenia akcentowanie relacji treściowych pomiędzy normami ustawy o radcach prawnych a normami objętymi wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06.

Inne podejście do tego zagadnienia jest sprzeczne z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Ponadto zauważyć należy, że przy innym założeniu za bezprzedmiotowe i nieracjonalne potraktować należałoby zgłoszenie i rozpoznanie przez Trybunał Konstytucyjny wniosku Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w sprawie K 30/06.

Fakt, że w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 Trybunał Konstytucyjny odwołał się do rodzaju argumentacji zastosowanej już wcześniej w jego wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 nie zmienia konstatacji, iż dopiero w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 Trybunał Konstytucyjny zajął się oceną odpowiednich uregulowań zawartych w ustawie o radcach prawnych oraz określeniem skutków dokonanej w tym zakresie oceny.

Powołując się z kolei na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06, Sąd I instancji pominął przede wszystkim konieczność uwzględnienia, że wyrok ten zapadł już po podjęciu poddanej kontroli legalności uchwały nr [...] Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (z dnia [...] sierpnia 2006 r.).

Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zaniechał rozważenia całokształtu treści tego wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Istotne jest natomiast podkreślenie, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 zadecydowano o zastosowaniu instytucji odroczenia utraty mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Odroczenie to nastąpiło do dnia 31 grudnia 2006 r. i zostało odniesione między innymi także do pkt 4 sentencji omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który orzekał, że art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, w zakresie w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zakresie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji (warto zauważyć, w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 Trybunał Konstytucyjny nie wykorzystał rozwiązania przewidzianego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w sentencji, odnoszącego się do art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy o adwokaturze, wprowadzonego również nowelą "czerwcową").

Nie sposób też pominąć wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 30/06 w pkt 11.2 uzasadnienia wyroku. Trybunał Konstytucyjny zauważył w nich, że na podstawie zaskarżonych przepisów "w zaufaniu do obowiązującego prawa" wiele osób podjęło starania o uzyskanie wpisu na listę radców prawnych, a organy samorządu radcowskiego wstrzymywały się z prowadzeniem postępowania w przedmiocie wpisu z uwagi na złożony przez Krajową Radę Radców Prawnych wniosek (w sprawie K 30/06).

W związku z tym Trybunał Konstytucyjny przypomniał raz jeszcze, że prawo nie może być pułapką dla obywatela działającego "zgodnie z jego literą". Dlatego sytuacja wskazanych osób (w szczególności, które zdały egzaminy określone w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych), które podjęły działania zmierzające do osiągnięcia "skutków przewidzianych przez obowiązujące prawo", nie powinna ulec pogorszeniu.

W pkt 11.3. uzasadnienia wyroku zapadłego w sprawie sygn. akt K 30/06 Trybunał Konstytucyjny zaznaczył też potrzebę brania pod uwagę zróżnicowania stanu prawnego i statusu prawnego osób podlegających prawu w okresie przed i po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Pominięcie przez Sąd I instancji wszystkich tych spostrzeżeń co do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 uzasadnia podzielenie zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. z obrazą znaczenia art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - w świetle powyższych uwag - organy samorządu radcowskiego rozpoznające wniosek o wpis na listę radców prawnych złożony przez skarżącą, zobowiązane były rozstrzygać zgodnie z przepisami prawa w kształcie i zakresie obowiązującym w czasie ich orzekania (w szczególności chodzi tu o art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych).

W tym czasie natomiast art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych traktował osoby, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki lub notarialny, jako zwolnione z wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego, co generalnie wymagał art. 24 ust. 1 pkt 6 omawianej ustawy. To inne ukształtowanie wymagań, jakie winien spełnić kandydat, nastąpiło niewątpliwie w obszarze wyznaczającym miernik praktycznego przygotowania profesjonalnego (kwalifikacji profesjonalnych) wymaganego przez ustawodawcę dla wykonywania zawodu radcy prawnego.

W stanie prawnym wiążącym w niniejszej sprawie miernik ten w stosunku do osób wymienionych w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych ukształtowany został bez odwoływania się do potrzeby wykazywania się przez kandydata dysponowaniem innymi jeszcze dowodami praktycznego przygotowania profesjonalnego niż zdany egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki czy notarialny.

Skoro zaś taki kandydat nie był zobligowany do przedstawiania dodatkowych dowodów posiadania praktycznego przygotowania profesjonalnego, to i organ samorządu radcowskiego nie mógł ich wymagać i nie był uprawniony w konsekwencji do odmowy dokonywania wpisu z racji uznania, że kandydat nie ma odpowiednich kwalifikacji profesjonalnych w oparciu o dowolnie przyjęte kryteria.

Z uwagi na omawianą już - wyraźnie wyartykułowaną - wolę ustawodawcy co do miernika praktycznego przygotowania profesjonalnego wymaganego od wnioskującego o wpis na listę radców prawnych, płaszczyznę odmowy uwzględnienia wniosku w tym przypadku nie mogło stanowić powołanie się na ogólną klauzulę dawania "swym dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego".

Klauzula ta odnosi się wprawdzie do wszystkich (ale tylko) "zachowań" wnioskującego o wpis na listę radców prawnych (w tym również w sferze związanej z dotychczas wykonywaną pracą zawodową) istotnych w prognozie prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, lecz nie może być ona mylona jako pokrywająca się z odrębnie i szczegółowo uregulowaną przez ustawodawcę w innym miejscu kwestią miernika praktycznych kwalifikacji profesjonalnych ustalonego za wystarczający przy ubieganiu o wpis na listę radców prawnych (art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych).

Skarga kasacyjna słusznie zwraca uwagę, że gdyby było inaczej, nielogiczne i niecelowe byłoby występowanie przez Krajową Izbę Radców Prawnych o stwierdzenie niekonstytucyjności art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych.

Zarówno jednak to wystąpienie Krajowej Izby Radców Prawnych, jak i następnie sam wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 przeciwstawiały się temu, iż właśnie to wymieniony przepis stwarzał możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które zdały wskazane w nim egzaminy bez dodatkowego warunku w zakresie kwalifikacji profesjonalnych za jaki potraktować wypada wykazanie się "odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym".

Skoro zaś art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w stanie prawnym wiążącym w czasie podejmowania zaskarżonej do sądu administracyjnego uchwały stwarzał jeszcze swym brzmieniem - w stosunku do wskazanych w nim osób - wystarczający miernik dysponowania praktycznym przygotowaniem profesjonalnym i wyeliminowanie tego stanu wymagało dopiero interwencji Trybunału Konstytucyjnego, to nieuprawnione było przyjmowanie istnienia podstawy do odmowy uwzględnienia wniosków tych osób o wpis na listę radców prawnych na drodze wykładni art. 24 ust. 1 pkt 5 omawianego aktu prawnego, dokonywanej z pominięciem sensu pierwszego z wymienionych wyżej przepisów.

Takie zaś stanowisko zaaprobował w istocie Sąd I instancji, naruszając tym samym obydwa te przepisy poprzez ich błędną interpretację.

Na marginesie tylko zatem dodać można, że użycie w zaskarżonym wyroku pojęcia tzw. "wiedzy praktycznej" nie zostało połączone z określeniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. czytelnych, weryfikowalnych i zapobiegających dowolności w działaniu organów samorządu radcowskiego kryteriów. Sąd I instancji nie podał też, jakich to konkretnie aspektów "wiedzy praktycznej" nie opanowała jeszcze skarżąca i dlaczego okres jej półrocznej praktyki w kancelarii radcy prawnego nie został uznany za wystarczający (nota bene Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przyznał przy tym, że ustawodawca nie dał w tym zakresie żadnych wskazówek).

Prawdą jest, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 wyraził pogląd, że "w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 o wpis na listę adwokatów samorząd adwokacki może, nawet powinien, badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata", wskazując nadto na potrzebę oceny umiejętności kandydata przy przepływie z jednego do innego zawodu prawniczego i przeciwstawiając się automatyzmowi w tym względzie. Nie sposób też kwestionować, że w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 Trybunał Konstytucyjny odwołał się do rodzaju argumentacji przedstawionej w wyroku zapadłym w sprawie sygn. akt K 6/06.

Wskazano już jednak wcześniej na przeszkody w wykorzystywaniu obu tych wyroków w niniejszej sprawie.

Rolą Trybunału Konstytucyjnego w obu tych sprawach było dokonanie oceny konstytucyjności określonych w wskazywanych w nich przepisach, a nie dokonywanie powszechnie obowiązującej wykładni innych przepisów (Trybunał Konstytucyjny nie ma już generalnie uprawnienia do dokonywania powszechnie obowiązującej wykładni prawa).

W wymienionych wyrokach nie wymieniono wprost art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

Rozważania Trybunału Konstytucyjnego na temat rękojmi należytego wykonywania zawodu zostały poczynione jedynie w kontekście uzasadnienia potrzeby dokonania zmian w stanie prawnym, który dotąd dopuszczał jednak do zawodu adwokata czy też radcy prawnego osoby, które odbyły inne niż związane z tymi zawodami aplikacje i następnie zdając egzamin - bez "odpowiedniej" a nawet jakiejkolwiek praktyki w "nowym zawodzie prawniczym" (jednoznaczne uregulowanie tych kwestii Trybunał Konstytucyjny pozostawił ustawodawcy).

Dla porządku dodać należy, iż w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wymogu zaakceptowania stanowiska Sądu I instancji, co do wykładni art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, nie stwarzał też wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 maja 2002 r. sygn. akt SK 20/00, OTK-A 2002/3/29 zapadły w sprawie dotyczącej dostępu do zawodu adwokata i to w kontekście odmowy dopuszczenia wnioskodawcy do tego zawodu z uwagi na brak dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata motywowanej zachowaniem polegającym na braku podania przez kandydata prawidłowych danych o przebiegu swej pracy, powzięciu informacji o toczeniu się przeciwko kandydatowi postępowania dyscyplinarnego, używaniem przez niego w pismach obraźliwych zwrotów.

Zgodzić się też należy z zarzutem skargi kasacyjnej co do naruszenia przez Sąd I instancji art. 134 § 1 i 135 p.p.s.a., skoro powołując się na te przepisy zaskarżony wyrok uchylił się od ustosunkowania do podniesionych w skardze zastrzeżeń co do podjęcia przez Prezydium Krajowej Izby Radców Prawnych w tym samym dniu dwóch uchwał (nr [...] i nr [...]) diametralnie - jak podniesiono - odmiennie stosujących te same przepisy, co dyskryminowało skarżącą i naruszało jej prawo do równego traktowania przez władzę publiczną (art. 32 Konstytucji RP).

Fakt, że przedmiotem niniejszej sprawy była ocena tylko legalności załatwienia wniosku skarżącej, a nie innych osób, wcale nie zwalniał Sądu I instancji od wyjaśnienia czy stanowisko zajęte przez organy samorządu radcowskiego wobec skarżącej nie dyskryminowało jej i czy nie naruszało jej prawa do równego traktowania przez władze publiczne.

Trudno też odmówić trafności zarzutowi skargi kasacyjnej podnoszącemu, iż Sąd I instancji nieprawidłowo wykonał swe funkcje kontrolne w zakresie przestrzegania przez rozstrzygające w sprawie organy samorządu radcowskiego obu instancji wymogów art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 1 i 3 k.p.a., skoro organy te orzekały w istocie bez poddania materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy (zwłaszcza przedstawionych przez wnioskodawczynię opinii) wszechstronnej i wyczerpującej analizie. Bez tego zaś niezależnie od innych zastrzeżeń - działaniu organów samorządu radcowskiego przypisać należało cechy arbitralności.

Wprawdzie podnosząc ten zarzut, strona skarżąca wskazując na wadliwość postępowania samego Sądu I instancji ograniczyła się do powołania art. 1 § 1 i § 2 u.s.a. w związku tylko z art. 135 p.p.s.a. (bez powołania innych przepisów p.p.s.a.) - ale w konkretnej sprawie takie ujęcie zarzutu, choć niedoskonałe, pozwalało dostatecznie uchwycić istotę przeprowadzonej krytyki zaskarżonego wyroku i wobec wystarczającego określenia granic rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny - ustosunkować się merytorycznie do zasadności przedmiotowych zastrzeżeń.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 185 p.p.s.a., a co do kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).