Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 244/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2023-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1 i ust. 2, art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2,  art. 17 ust. 10 i ust. 11, art. 19 ust. 10
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: art. 7, art. 8 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 2 par. 1 pkt 10, art. 15 par. 1, art. 26 par. 5 pkt 1, art. 26 par. 1, art. 29 par. 1 i par. 2 pkt 3, art. 18, art. 33 par. 2 pkt 4 i pkt 6 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 września 2023 r. sprawy ze skargi W. D. na postanowienie Opolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 16 maja 2023 r., nr 41/23 w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Brzegu z dnia 10 marca 2023 r., nr EP.966.4.41.2022.MWN, 2) zasądza od Opolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącego W. D. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez W. D. (zwanego dalej też skarżącym) jest postanowienie Opolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (zwanego dalej w skrócie: OPWIS) z dnia 16 maja 2023 r., nr 41/23, którym utrzymano w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Brzegu (zwanego dalej w skrócie: PPIS) z dnia 10 marca 2023 r., nr EP.966.4.41.2022.MWN, w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Upomnieniem z dnia 19 listopada 2019 r., znak [...], PPIS, po stwierdzeniu na podstawie karty uodpornienia, że obowiązek wynikający z przepisów art. 17 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239 [na dzień orzekania przez organ egzekucyjny - Dz.U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.]), zwanej dalej ustawą, oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753), dotyczący zaszczepienia dziecka Z. D., ur. [...], przeciwko: gruźlicy, WZW typu B - pierwsza, druga, trzecia dawka szczepienia podstawowego, błonicy, tężcowi, krztuścowi - pierwsza, druga, trzecia, czwarta dawka szczepienia podstawowego, poliomyelitis - pierwsza, druga, trzecia dawka szczepienia podstawowego, Haemophilus Influenzae typu b - pierwsza, druga, trzecia, czwarta dawka szczepienia podstawowego, Streptococcus pneumoniae - pierwsza, druga, trzecia dawka szczepienia podstawowego, odrze, śwince i różyczce - szczepienie podstawowe nie został wykonany, wezwał zobowiązanego (bez określania danych wezwanego) do niezwłocznego wykonania tego obowiązku i poddania dziecka obowiązkowi zaszczepienia. Podstawę prawną upomnienia stanowił art. 15 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438, z późn. zm. [na dzień orzekania przez organ egzekucyjny - Dz. U. 2022 r. poz. 479, z późn. zm.]), zwanej dalej w skrócie u.p.e.a. Organ wyjaśnił, że obowiązek zaszczepienia dziecka należy wykonać w terminie 7 dni od daty doręczenia upomnienia, a po tego terminu zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne i nałożona grzywna w celu upomnienia.

Wobec niewykonania powyższego obowiązku PPIS, jako wierzyciel, wystawił w dniu 27 września 2021 r. tytuł wykonawczy nr [...], w którym sformułował treść obowiązku poddania dziecka Z. D. ww. szczepieniom ochronnym i określił jako zobowiązanego W. D.

Jednocześnie pismem z dnia 28 września 2021 r., PPIS, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 2, art. 20 § 1 pkt 1 i art. 26 § 1 u.p.e.a. oraz w oparciu o wystawiony tytuł wykonawczy, skierował do OPWIS wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym wobec W. D., który uchyla się od obowiązku zaszczepienia dziecka i zastosowanie wobec niego grzywny w celu przymuszenia.

Po nadaniu w dniu 17 stycznia 2023 r. przez OPWIS - działającego w imieniu Wojewody - tytułowi wykonawczemu klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej, organ ten wydał dnia 17 stycznia 2023 r. postanowienie nr [...] z o nałożeniu na skarżącego grzywny w kwocie 500 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku szczepień u małoletniej Z. D.

Pismem z dnia 26 stycznia 2023 r. skarżący złożył zarzuty na postanowienie z dnia 17 stycznia 2023 r., zarzucając organowi całkowite ignorowanie stanu faktycznego sprawy i nieuwzględnienie przedstawionych przez stronę dowodów, co stanowi o naruszeniu art. 7a i art. 8 K.p.a. Dalej skarżący, na podstawie art. 33 § 1 pkt u.p.e.a., stwierdził, że - wbrew twierdzeniom PPIS - zrealizował ciążący na nim obowiązek ustawowy poprzez zgłoszenie się wraz z dzieckiem do przychodni w celu rozpoczęcia przez lekarza procedury kwalifikacyjnej, poprzedzającej wykonanie szczepień ochronnych. Natomiast brak wykonania medycznego zabiegu szczepienia nie jest tożsamy z brakiem wykonania obowiązku. Skarżący dowodził również, że podczas badania kwalifikacyjnego do szczepienia, które odbyło się w dniu 24 stycznia 2020 r. w Poradni Specjalistycznej ds. Szczepień w NZOZ S. s.c. [...] w O. przy ul. [...], lekarz specjalista chorób dziecięcych alergolog nie mogąc wykluczyć przeciwwskazań do szczepienia, wydała zaświadczenie o badaniu kwalifikacyjnym, wpisując niemożność wykluczenia przeciwwskazań. Tymczasem organ pominął powyższe zaświadczenie i bezpodstawnie wszczął postępowanie egzekucyjne. Zdaniem skarżącego obowiązek szczepienia był niewykonalny ze względu na brak możliwości wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia wymagalnych przez art. 17 ust. 2 ustawy. Skarżący nie mógł zatem dopełnić obowiązku stosowania u dziecka sztucznej immunizacji z powodów od siebie niezależnych, co czyni egzekucję niedopuszczalną. Skarżący podniósł też, że rodzice chcą dziecko poddać szczepieniu ale zgodnie z ustawą, czyli między innymi po wykluczeniu przeciwwskazań i nadwrażliwości na składniki preparatów. W dalszej części uzasadnienia skarżący powołał się na art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) i stwierdził, że termin wymagalności poszczególnych szczepień ochronnych jeszcze nie upłynął, natomiast wymagalność obowiązku nie została potwierdzona odpowiednim zaświadczeniem z przeprowadzonego badania kwalifikacyjnego, którego wzór stanowi załącznik nr 1 do tego rozporządzenia. Tym samym wymagalność obowiązku nie jest określona a tytuł wykonawczy jest bezzasadny. Informacyjnie skarżący podał również, że wystąpił do lekarza rodzinnego o ustanowienie indywidualnego kalendarza szczepień i w związku z tym wniósł o odroczenie terminu wykonania obowiązku zaszczepienia dziecka. Skarżący zarzucił również naruszenie art. 18 u.p.e.a., ponieważ PPIS w Brzegu prowadząc czynności administracyjne w celu rozpoczęcia egzekucji administracyjnej obowiązku szczepień, dopuścił się naruszenia zasad gwarantujących zapewnienie stronie czynny udział w postępowaniu, w tym art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1, art. 61 § 4 i art. 75 § 1 K.p.a. Końcowo skarżący zarzucił błąd co do osoby zobowiązanego, tj. art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, tj. art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. W tym zakresie dowodził, że jako osoba zobowiązana powinna być w tytule wykonawczym wpisana Z. D. Poza tym podkreślił, że nałożona grzywna jest zbyt uciążliwa, ponieważ matka dziecka jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w UP w B. Na podstawie tych zarzutów skarżący wniósł o umorzenie wszczętego postepowania egzekucyjnego.

Przy piśmie z dnia 6 lutego 2023 r. OPWIS, działając jako organ egzekucyjny, przesłał do PPIS pismo zawierające zarzuty skarżącego celem uzyskania stanowiska wierzyciela.

Postanowieniem z dnia 10 marca 2023 r., nr EP.966.4.41.2022.MWN, PPIS, na podstawie art. 34 § 2 pkt 1, art. 33 § 2 i art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, z późn. zm. [na dzień orzekania przez organ egzekucyjny - Dz. U. 2023 r. poz. 775, z późn. zm.]), zwanej dalej w skrócie K.p.a., oddalił w całości zarzuty skarżącego w sprawie egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu postanowienia organ opisał przebieg dotychczasowego postępowania, wyjaśniając, że w przedmiotowej sprawie nie działał jako organ egzekucyjny, lecz jako wierzyciel obowiązku o charakterze niepieniężnym, a tym samym nie podejmował czynności egzekucyjnych. Organ wskazał też, że w celu rozstrzygnięcia zarzutów przeprowadził dowody z dokumentacji medycznej dotyczącej aktualnych danych w zakresie szczepień Z. D. i stwierdził, że powołana przez skarżącego informacja z dnia 24 stycznia 2020 r. jako ostateczne rozpoznanie wskazuje kod ICD-10 - Z27 - potrzeba szczepień profilaktycznych skojarzonych przeciwko kilku chorobom. Ponadto zawiera opis udzielonego świadczenia obejmującego wykonanie badania, w którym stwierdzono, że 20-to miesięczne dziecko dotychczas nieszczepione z powodu decyzji rodziców. Wskazano też, że rozwój psycho-motoryczny dziecka jest prawidłowy, dotychczas poważnie nie chorowało. Natomiast nie ma możliwości wykonania badań w kierunku możliwej nadwrażliwości na składowe szczepionek. Zdaniem wierzyciela pismo to nie wskakuje na przeciwwskazania dające podstawy do odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych. Dalej organ argumentował, że po upływie terminu szczepień wynikającego z obowiązującego Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, obowiązek zaszczepienia dziecka stał się wymagalny. Natomiast zobowiązany nie przedłożył w Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Brzegu zaświadczenia z wizyty o czasowym lub trwałym odroczeniu od szczepień ochronnych. Dalej organ zwrócił uwagę, że powołany przez skarżącego art. 33 § 1 pkt u.p.e.a. obowiązywał do dnia 29 lipca 2020 r, natomiast obecnie art. 33 § 2 pkt 6 lit. a tej ustawy stanowi, że podstawą zarzutu jest brak wymagalności obowiązku w przypadku odroczenia terminu wykonania obowiązku, który w przypadku zobowiązanego nie miał miejsca. W odniesieniu do kompetencji PPIS w zakresie egzekucji administracyjnej organ wyjaśnił, że stosownie do art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a. organem tym jest wojewoda, do którego wierzyciel kieruje się wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Natomiast w niniejszej sprawie, na podstawie porozumienia z Wojewodą Opolskim nr OUW/OK-1/15 z dnia 6 lutego 2015 r. opublikowanego w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia 10 lutego 2015 r. poz. 304 w sprawie powierzenia Opolskiemu Państwowemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Sanitarnemu, organem egzekucyjnym w egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest OPWIS. Organ stwierdził też, że nie prowadził wobec skarżącego postępowania administracyjnego, ponieważ w przypadku obowiązkowych szczepień ochronnych konieczność ich wykonania wynika wprost z ustawy, w tym art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 ustawy. Natomiast wydane na podstawie delegacji ustawowej rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby obowiązane do poddania się obowiązkowym szczepieniom. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 K.p.a. organ wskazał, że zobowiązany został poinformowany, iż w sytuacji niezaszczepienia dziecka zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne. Z kolei zarzut dotyczący zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego - zdaniem organu - nie może w świetle art. 33 § 2 u.p.e.a. stanowić zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Odnośnie do zarzutu błędu co do zobowiązanego organ wyjaśnił, że zobowiązany sprawuje opiekę nad małoletnią córką Z. D., a więc spoczywa na nim odpowiedzialność wynikająca z art. 5 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1 ustawy ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2022 r. poz. 1876, z późn. zm.). Końcowo PPIS stwierdził, że nie dostrzega żadnych okoliczności prawnych ani faktycznych, uzasadniających uznanie podnoszonych przez zobowiązanego zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podtrzymał w całości swoje stanowisko i argumentację przedstawioną w zarzutach do tytułu wykonawczego. Dodatkowo wskazał, że zakreślony w dniu 17 stycznia 2023 r. przez OPWIS 30-dniowy termin wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym nr [...] jest niewykonalny bez narażenia małoletniej Z. D. na utratę zdrowia lub nawet życia. Nie jest bowiem możliwe podanie czteroletniemu dziecku kilkudziesięciu dawek szczepionek w ciągu tak krótkiego okresu czasu. Jest to również niebezpieczne i niewykonalne z medycznego punktu widzenia. Zdaniem skarżącego postępowanie wierzyciela było prowadzone z naruszeniem i nadużyciem prawa, dlatego zasadnym jest umorzenie wszczętego postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia 16 maja 2023 r., nr EP.056.1.2022.WR, OPWIS utrzymał w mocy postanowienie PPIS z dnia 10 marca 2023 r. - stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutów zobowiązanego. W uzasadnieniu organ opisał stan faktyczny sprawy, akcentując, że do dnia wydania postanowienia nie wpłynęły żadne informacje od skarżącego o wynikach konsultacji specjalistycznej przeprowadzonej w celu ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień. W ocenie organu wierzyciel dokonał prawidłowej i wnikliwej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, prezentując właściwe stanowisko odnośnie do stawianych przez skarżącego zarzutów. Natomiast określony przez wierzyciela w tytule wykonawczym obowiązek jest zgodny z przepisami art. 5 ustawy. Ustawodawca wyraźnie bowiem wskazał, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym i że odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku odnośnie osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, sprawująca prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zdaniem organu wierzyciel prawidłowo też wywiódł, że obowiązek szczepień ochronnych jest uregulowany prawnie i wynika wprost z przepisów ustawy, a zatem nie wymaga skonkretyzowania w drodze decyzji administracyjnej oraz ma ścisły związek z zapobieganiem szerzeniu się chorób zakaźnych u osób przebywających na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, jak i że wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i osoby zobowiązane do poddania się tym szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Natomiast powyższe regulacje uzupełnia Program Szczepień Ochronnych, ogłaszany w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego, który zawiera informacje, wytyczne i zalecenia, co do sposobu realizacji obowiązku ustawowego. Przy czym Komunikaty te ustalają program szczepień na dany rok ze szczególnymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. Organ odnotował również, że w dniu 9 maja 2023 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok stwierdzający, że określanie w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, jest niezgodne z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ale jednocześnie wskazał, że ww. przepisy tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z powyższym organy administracji państwowej mają obowiązek stosowania się do powyższych przepisów do czasu ich wygaśnięcia. Z tego względu organ uznał, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych, a wykonanie tego obowiązku z mocy prawa jest zabezpieczone przymusem administracyjnym. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny, a jego niedochowanie, aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu. Organ stwierdził, że nie doszło też do naruszenia przepisu art. 16 ustawy o prawach pacjenta, ponieważ przepisy art. 15 i art. 16 tej ustawy stanowią, iż odmowa wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych jest możliwa tylko wtedy, jeżeli przepisy innych ustaw nie stanowią inaczej. Tymczasem ustawa nie przewiduje możliwości odmowy poddania się takim szczepieniom. Jedyną przeszkodą dla odstąpienia od obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzające badanie kwalifikacyjne (art. 17 ust. 2 ustawy) bądź przekroczenie terminu szczepienia ustalonego przez lekarza podczas takiego badania (art. 17 ust. 3 ustawy). Za bezsporne uznał też organ to, że przepis art. 5 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej przyznaje organom Państwowej Inspekcji Sanitarnej pozycję wierzyciela uprawnionego do żądania wykonania obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.). Wierzyciel słusznie więc uznał, że określony w tytule wykonawczym obowiązek jest wykonalny i że dopuszczalna jest jego realizacja poprzez prowadzenie egzekucji administracyjnej, a postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez OPWIS na mocy porozumienia nr OUW/OK-1/15 z dnia 6 lutego 2015 r. Organ stwierdził również, że OPWIS spełnił wymogi określone w art. 27 § 1 u.p.e.a. dotyczące tytułu wykonawczego i dokładnie określił treść obowiązku podlegającego egzekucji. Prawidłowo też określił w tytule wykonawczym obowiązek poddania małoletniego dziecka – Z. D. szczepieniom ochronnym.

W skardze na powyższe postanowienie skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na sprawy, tj. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie skutkujące utrzymaniem w mocy postanowienia wydanego bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto z daleko idącej ostrożności procesowej zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie następujących przepisów postępowania:

- art. 34 § 2 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, skutkujące utrzymaniem w mocy wadliwego postanowienia PPIS;

- brak uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3 u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 i 4 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu;

- art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 64 § 2 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, podczas gdy skarżący winien być wezwany do uzupełnienia braków formalnych zarzutów z dnia 26 stycznia 2023 r., które to braki uniemożliwiały właściwe rozpoznanie sprawy;

- naruszenie art. 7a, art. 77 i art. 81a K.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącego, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego;

- naruszenie art. 15 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak rozpoznania przez organ drugiej instancji zgłoszonych "zarzutów", a ograniczenie się do rozpoznania zażalenia, podczas gdy istotą zasady dwuinstancyjności jest ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy, w tym zarzutów co do tytułu wykonawczego.

Na podstawie tych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W motywach skargi skarżący podniósł, że treść zarzutów sformułowanych w piśmie z dnia 26 stycznia 2023 r. nie mieści się w katalogu zarzutów określonym w art. 33 § 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym na moment wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Dlatego organ był zobowiązany wezwać skarżącego do sprecyzowania zarzutów. Brak takiego działania ze strony organu powoduje, w ocenie skarżącego, że oba kwestionowane postanowienia są wadliwe, ponieważ nie sposób ustalić na jakiej podstawie prawnej oceniono zarzuty skarżącego. Poza tym organ egzekucyjny naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania, gdyż swoje rozstrzygnięcie oparł na błędnym postanowieniu wierzyciela, który rozpoznał zarzuty, które w istocie zarzutami nie są, jak również rozpoznał zarzuty, których skarżący nie podniósł, tj. zarzut braku kompetencji wierzyciela w zakresie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Dalej skarżący dowodził, że organ drugiej instancji nie dostrzegł, iż upomnienie z dnia 19 listopada 2019 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Przede wszystkim nie jest wiadome do kogo kierowane jest upomnienie i kogo obciąża obowiązek. W treści upomnienia wierzyciel wskazał jedynie, że "dokonując wpłaty należy podać imię i nazwisko dziecka, znak sprawy i datę upomnienia". Skarżący nie jest natomiast adresatem tego upomnienia. Upomnienie to nie spełnia również wymogów, o których mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3 u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu, w tym nie zawiera nr PESEL skarżącego, ale nawet nie jest do niego kierowane. A zatem uznać należy, że stronie nie zostało doręczone upomnienie, o którym mowa w powyższych przepisach. Jednocześnie skarżący wskazał, że obowiązek określony w upomnieniu, tytule wykonawczym a następnie w postanowieniu organu drugiej instancji nie jest tożsamy. W przekonaniu skarżącego brak spójności pomiędzy obowiązkiem określonym w tytule wykonawczym i będącym przedmiotem analizy w zaskarżonym postanowieniu i poprzedzającym je postanowieniu organu pierwszej instancji jest już wystarczającym powodem, by uznać, że postanowienia te wydano z istotnym dla rozstrzygnięcia naruszeniem przepisów postępowania. Według skarżącego nie jest też wiadome, czy OPWIS wypowiada się w zaskarżonym postanowieniu jako organ egzekucyjny, czy jako rozpoznający zażalenie organ drugiej instancji.

W odpowiedzi na skargę OPWIS wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko oraz argumentację wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Na wezwanie Sądu organ przy piśmie procesowym z dnia 26 września 2023 r. uzupełnił akta administracyjne sprawy i przekazał dokumenty w postaci informacji z dnia 24 stycznia 2020 r. oraz adnotacji z wizyt zapisanych w karcie pacjenta - małoletniej Z. D.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badaniu podlega jedynie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa procesowego i materialnego w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1643, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Dodać jeszcze trzeba, że w sytuacji, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, stosownie do art. 119 pkt 3 oraz art. 120 P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na tej właśnie podstawie została rozpoznana w trybie uproszczonym skarga wniesiona w niniejszej sprawie.

W wyniku przeprowadzonej w powyższym zakresie kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a. - poprzedzającego go postanowienia PPIS z dnia 10 marca 2023 r., stwierdzić należało, że akty te zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi postanowienie OPWIS z dnia 16 maja 2023 r., utrzymujące w mocy postanowienie PPIS z dnia 10 marca 2023 r. - stanowisko wierzyciela o oddaleniu w całości zarzutów zobowiązanego w sprawie egzekucji administracyjnej.

Postępowanie, w którym wydano zaskarżone postanowienie prowadzone było w trybie cyt. już wyżej ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nadal zwanej w skrócie u.p.e.a. Celem tego postępowania było natomiast wyegzekwowanie obowiązku dotyczącego poddania obowiązkowym szczepieniom ochronnym dziecka Z. D., tj. obowiązku o charakterze niepieniężnym, podlegającego egzekucji na podstawie art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a.

W ocenie Sądu kwestią, którą należało zbadać w pierwszym rzędzie była dopuszczalność wszczęcia postępowania egzekucyjnego w kontekście wymaganego w art. 15 § 1 u.p.e.a. obowiązku wierzyciela w zakresie doręczenia zobowiązanemu pisemnego upomnienia. Zgodnie bowiem z art. 15 § 1 u.p.e.a., egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Zdaniem Sądu skoro z powyższego przepisu wynika, że postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte bez wcześniejszego doręczenia upomnienia, to uznać należy, że stanowi ono obligatoryjny element postępowania, bez którego egzekucja administracyjna nie może być skutecznie wszczęta i prowadzona. Innymi słowy, tylko skuteczne doręczenie zobowiązanemu upomnienia, poprzedzającego doręczenie tytułu wykonawczego, uprawnia organ egzekucyjny do skutecznego wszczęcia egzekucji administracyjnej, a następnie podjęcia dalszych działań prawnych zmierzających do przymusowego wyegzekwowania obowiązku -w rozważnym przypadku - zaszczepienia dziecka.

Podkreślić przy tym należy, że skuteczne wszczęcie postępowania egzekucyjnego - a więc gdy zostaną spełnione warunki prawne przewidziane w art. 15 § 1 w związku z art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a., który ustala moment wszczęcia egzekucji administracyjnej, tj. z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego - ma nie tylko zasadniczy wpływ na sytuację procesową zobowiązanego, ale także na skuteczność działań organu podejmowanych w toku postępowania egzekucyjnego, gdyż dopiero z chwilą prawidłowego wszczęcia egzekucji, a więc zgodnie z przepisami prawa (art. 15 § 1 w związku z art. 26 § 5 u.p.e.a.), dochodzi do podejmowania skutecznych działań w toku postępowania egzekucyjnego przewidzianych prawem.

W ocenie Sądu również treść innych przepisów u.p.e.a. uzasadnia stwierdzenie, że upomnienie pełni istotną rolę w egzekucji administracyjnej. Stosownie bowiem do art. 15 § 5 u.p.e.a., minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, inne niż określone w § 3a należności pieniężne, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, kierując się celowością doręczenia upomnienia oraz potrzebą zapewnienia efektywności czynności wierzyciela zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych.

Wedle zaś art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według określonego wzoru. Z kolei, stosownie do art. 27 § 1 pkt 12 u.p.e.a., jednym z obligatoryjnych elementów tytułu wykonawczego jest wskazanie daty doręczenia upomnienia, a jeżeli doręczenie upomnienia nie było wymagane, podstawę prawną tego obowiązku. W myśl zaś art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Natomiast organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji i zawiadamia wierzyciela o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeżeli tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 (art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a.).

Na tle wykładni powyższych przepisów trafnie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wymagane przepisem art. 15 § 1 u.p.e.a. upomnienie jest dokumentem urzędowym, którego przesłanie do zobowiązanego zawsze musi poprzedzać wszczęcie egzekucji administracyjnej. Teść upomnienia przypomina o powinności wykonania obowiązku, będąc realizacją zasady zagrożenia, której celem jest dążenie do dobrowolnego wykonania istniejącego już obowiązku przez uświadomienie zobowiązanemu następstw jego niezrealizowania. Przy czym, co wynika z treści tego przepisu, samo skierowanie upomnienia nie jest wystarczającą przesłanką do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, gdyż koniecznym jest jego skuteczne doręczenie, wszczęcie zaś egzekucji administracyjnej jest możliwe dopiero po upływie 7 dni od daty odbioru upomnienia (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 31/21, wyrok WSA w Krakowie z dnia 22 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 1692/21, wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy należy stwierdzić, na podstawie materiału dokumentacyjnego sprawy, że wystawione przez PPIS upomnienie z dnia 19 listopada 2019 r., nr [...], nie zostało skutecznie doręczone skarżącemu. Wystawione przez wierzyciela upomnienie jest bowiem wadliwe, gdyż nie zawiera żadnego oznaczenia podmiotu zobowiązanego do wykonania obowiązku w nim określonego. Upomnienie winno określać zobowiązany podmiot i być bezpośrednio do niego kierowane. Brak w treści upomnienia jakichkolwiek danych umożliwiających identyfikację osoby zobowiązanej powoduje - jak trafnie zarzucił skarżący - że nie jest wiadome, kogo organ wezwał do dobrowolnego wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Z tego względu - zdaniem Sądu - organy błędnie przyjęły, że skarżącemu skutecznie doręczono upomnienie, co uprawniało organ egzekucyjny do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Tym samym w okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób uznać, że wierzyciel wykonał obowiązek określony w art. 15 § 1 u.p.e.a. i skutecznie doręczył skarżącemu upomnienie z dnia 19 listopada 2019 r. W konsekwencji powyższego uzasadniony jest wniosek, że skarżący nie został wezwany do dobrowolnego wykonania ciążącego na nim obowiązku i nie miał świadomości konsekwencji niewykonania obowiązku, czyli wszczęcia egzekucji administracyjnej. Niewątpliwie zatem doszło do naruszenia art. 15 § 1 u.p.e.a., co czyni zasadnym zarzut skarżącego dotyczący braku doręczenia upomnienia przed wszczęciem egzekucji. Ponadto organy nie rozważyły całości materiału dowodowego i nie dokonały na jego podstawie prawidłowych ustaleń faktycznych. Organy nie sprostały też zasadzie wyrażonej w art. 7 K.p.a., zgodnie z którą w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powyższe zasady mają natomiast odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie, co wynika wprost z art. 18 u.p.e.a.

Zdaniem Sądu już tylko opisana wyżej wadliwość w postępowaniu wierzyciela i organów powoduje konieczność uchylenia postanowień wydanych przez wierzyciela, jak i organ egzekucyjny.

Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów skargi wskazać należy, że przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy stanowi, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W przepisie art. 17 ust. 2 ustawy wskazano ponadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z powyższych przepisów wynika, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania.

Ponadto należy zauważyć, że w przepisie art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 ustawy minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym.

Wskazać należy, że choć sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, to jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych, który corocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie art. 17 ust. 10 i art. 19 ust. 10 ustawy oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. W komunikacie tym wskazuje się, jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby.

W niniejszej sprawie organy uznały za niezasadny zarzut skarżącego braku wymagalności obowiązku, stwierdzając, że obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny a Program Szczepień Ochronnych (zwany dalej również w skrócie PSO) zawiera wytyczne i zalecenia co do sposobu realizacji tego obowiązku. Ogłoszenie tego komunikatu, w ocenie Sądu, miało zatem wpływ na istnienie obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym.

W związku z tym odnotowania wymaga, że w dniu 9 maja 2023 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym orzekł, że artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał orzekł jednocześnie, że wymienione przepisy we wskazanym zakresie, tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że Program Szczepień Ochronnych ma wpływ na obowiązki jednostki, albowiem wskazuje wiek dziecka, kiedy należy poddać je obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu przeciwko konkretnej chorobie/konkretnym chorobom i liczbę dawek szczepionek przeciwko konkretnej chorobie/konkretnym chorobom. Osiągnięcie konkretnego wieku przez dziecko prowadzi zatem do zaktualizowania obowiązku rodzica do poddania go obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Gdyby dziecko jeszcze nie osiągnęło danego wieku, to nie byłoby możliwe nałożenie na niego grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku administracyjnego o charakterze niepieniężnym. Wynika to z obowiązywania § 5 rozporządzenia, który stanowi, że obowiązkowe szczepienia ochronne są przeprowadzane zgodnie z PSO na dany rok. Komunikat GIS wskazuje termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu Trybunał stwierdził, że nie można uznać, iż PSO na dany rok nie wprowadza nowości normatywnej. Ani w ustawie o zwalczaniu chorób zakaźnych, ani w rozporządzeniu nie sprecyzowano bowiem tych kwestii. Uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki winno być unormowane wyłącznie rozporządzeniem a sytuacja, w której treść obowiązku szczepienia jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest niedopuszczalna. Trybunał wskazał, że termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być – w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy. Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej uznano za niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

Stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny niezgodność z Konstytucją przepisów ustawy oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu oznacza, że organy w sposób nieuprawniony dokonały oceny wymagalności obowiązku zaszczepienia dziecka skarżącego w świetle kalendarza szczepień określonego w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. Odnosząc się do istoty rozpatrywanej sprawy stwierdzić trzeba, stosownie do wywodów orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela, że nie może budzić wątpliwości niekonstytucyjność określania terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, na podstawie którego organy ustaliły obwiązek skarżącego poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym wobec osiągnięcia wymaganego wieku. W związku z powyższym uznać należy, że ustalona przez organ wymagalność obowiązku zaszczepienia dziecka została dokonana bez podstawy prawnej, co powoduje konieczność ponownego rozważenia przez organy zarzutu skarżącego opartego o przepis art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a., a dotyczącego braku wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Natomiast zgodnie z normą art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Z kolei przepis art. 8 Konstytucji RP stanowi, że jej przepisy stosuje się bezpośrednio. Po myśli art. 184 Konstytucji RP, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie określonym w ustawie. Powyższe oznacza m.in., że w zakresie badania konstytucyjności aktów niższego rzędu niż ustawa, sędziowie zachowują samodzielność ostatecznej decyzji o stosowaniu prawa i w toku rozpoznawania konkretnej sprawy mogą odmówić - z tego powodu - jego stosowania (por. uchwała NSA z 22 maja 2000 r., sygn. akt OPS 3/00, publ. ONSA z 2000 r., nr 4, poz. 136; wyrok NSA z 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I OPS 4/05, publ. ONSAiWSA z 2006 r., nr 2, poz. 39; a także wyrok NSA z 9 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 773/09 i wyrok WSA w Rzeszowie z 18 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 649/08). Wskazany brak związania aktami podustawowymi przekłada się na uprawnienie sądu rozpatrującego sprawę indywidualną do dokonania oceny konstytucyjności i legalności przepisu takiej rangi w ramach rozpoznania sprawy oraz do odmowy zastosowania takiego przepisu w rozpoznawanej sprawie, w przypadku stwierdzenia jego niezgodności z konstytucją lub ustawą. Skoro sąd jest uprawniony do odmowy zastosowania w konkretnej sprawie przepisu rozporządzenia, co do którego samodzielnie stwierdzi jego niezgodność z Konstytucją bądź ustawą, to stosując rozumowanie a minori ad maius nie może budzić wątpliwości, że tym bardziej uprawnienie takie przysługuje sądowi co do przepisu rozporządzenia, którego niekonstytucyjność została przesądzona przez Trybunał Konstytucyjny, również w przypadku gdy odroczono utratę mocy obowiązującej przepisu. Przeciwne rozumowanie musiałoby prowadzić do wniosku, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego obalający domniemanie zgodności z Konstytucją danego przepisu rozporządzenia przyznaje jednocześnie temu przepisowi szczególnego rodzaju moc obowiązującą, której nie posiadał on przed powyższym wyrokiem. Brak jednak jakichkolwiek podstaw do przyjęcia takiego stanowiska, jako że odroczenie utraty mocy obowiązującej przepisu ma jedynie na celu umożliwienie odpowiedniemu organowi dokonanie stosownej zmiany tego przepisu, tak aby był on zgodny z Konstytucją lub innym aktem nadrzędnym (por. wyrok NSA z dnia 29 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1514/20 i powołane tam orzecznictwo).

W świetle powyżej powiedzianego przyjąć trzeba, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok oznacza, że taki charakter akt ten miał nie od dnia wyroku Trybunału, ale od samego początku, tj. od dnia jego wejścia w życie i to pomimo, że utrata jego mocy obowiązującej została odroczona przez Trybunał na 6 miesięcy.

Stosownie do powyższego w pełni uprawnione jest skorzystanie przez skład orzekający z kompetencji do odmowy zastosowania sprzecznego z prawem aktu w postaci Programu Szczepień Ochronnych, ogłaszanego w drodze komunikatu GIS, który stanowił podstawę do określenia wymagalności ciążącego na skarżącym obowiązku zaszczepienia dziecka, a w dalszej kolejności wszczęcia postępowania egzekucyjnego i nałożenia grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku administracyjnego o charakterze niepieniężnym. Odmienna interpretacja prowadziłaby do sytuacji, w której nastąpiłaby utrata ochrony jednostki zagwarantowanej w art. 190 ust. 4 Konstytucji.

Reasumując, Sąd uznał, że dostrzeżone uchybienia organów w zakresie prowadzonego postępowania miały istotny wpływ na jego wynik, co doprowadziło do nieuzasadnionego okolicznościami faktycznymi i prawnymi sprawy oddalenia w całości zarzutów skarżącego w sprawie egzekucji administracyjnej. W przekonaniu Sądu postępowanie administracyjne, w wyniku którego wydano kontrolowane postanowienia, zostało przeprowadzone również z naruszeniem - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy - przepisów art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Natomiast z uwagi na charakter stwierdzonych naruszeń i konieczność uchylenia kontrolowanych postanowień, Sąd za niecelowe uznał odnoszenie się do dalszych zarzutów skargi.

W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego i procesowego Sąd - na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 P.p.s.a. - uchylił postanowienia obu organów, o czym orzekł w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie dotyczące kosztów postępowania, zawarte w punkcie 2 wyroku, uzasadnia przepis art. 200 P.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się uiszczony przez skarżącego wpis od skargi w kwocie 100 zł.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a. Uchylenie przez Sąd wydanych przez organy postanowień powoduje, że zachodzi konieczność ponownego rozpatrzenia wniesionego przez skarżącego zarzutu w zakresie doręczenia zobowiązanemu upomnienia, ujętego w art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. oraz zarzutu braku wymagalności obowiązku, przewidzianego w art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a., z uwzględnieniem treści cytowanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego.