Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 339/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 34 par. 2 pkt 1, art. 33 par. 2 lit. a i  pkt 3 oraz 6  lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 08 października 2024 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie [...] Inspektora [...] w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...].12.2023 r., nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T., działając na podstawie art. 34 § 2 pkt 1, art. 33 § 2 pkt 2 lit. c, pkt. 3, pkt 6 lit.c, art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 2505), art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm.) postanowił o oddaleniu zarzutów A. N. w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczących:

. określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu,

. błędu co do zobowiązanego,

. braku wymagalności obowiązku.

Odnośnie do zarzutu określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu, orzekający organ wskazał, że obowiązek został prawidłowo wskazany w części B pkt 5 - "Treść obowiązku" w wystawionym tytule wykonawczym nr [...] z dnia [...].10.2022 r.

W tytule wykonawczym w sposób szczegółowy opisano treść podlegającego egzekucji obowiązku, a treść obowiązku nie budzi wątpliwości co do tożsamości obowiązku wynikającego z ustawy. Realizację wskazanych obowiązków konkretyzują przepisy zamieszczone w rozdziale 4 ustawy z dnia 5.12.2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1284 z późn. zm.).

W ocenie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. nie ma konieczności wskazywania poszczególnych ustępów art. 17 ww. ustawy, bowiem z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b (wskazanego w tytule wykonawczym w części B pkt 1 - "Akt normatywny") jednoznacznie wynika, że realizacja obowiązku szczepień ochronnych odbywa się "na zasadach określonych w ustawie". Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5.12.2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1284 z późn. zm.) w odniesieniu do osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych, odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą, prawną pieczę albo jej opiekun faktyczny.

W zakresie zarzutu błędu co do zobowiązanego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. wyjaśnił, że przez błąd co do osoby zobowiązanego rozumie się sytuację, w której wskazano w tytule wykonawczym osobę, na której nie ciąży obowiązek. Stwierdzenie tej sytuacji następuje przez porównanie danych osoby wskazanej w tytule wykonawczym z danymi adresata innego dokumentu stanowiącego podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego; w tym przypadku upomnienia nr [...] z dnia [...].08.2022 r. Różnica w tym zakresie może być wynikiem popełnienia przez wierzyciela błędu przy sporządzaniu tytułu wykonawczego.

Nie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego, jeżeli zobowiązany kwestionuje zasadność nałożenia na niego obowiązku (P. P. M.. Art. 33. W: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. VIII. Wolters Kluwer, 2018.). W niniejszej sprawie, wystawiony tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...].10.2022 r. prawidłowo wskazuje dane osoby zobowiązanej.

Ponadto Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. poinformował, że błędne jest przekonanie, iż zobowiązana realizuje obowiązek poprzez zgłoszenie się z małoletnią do lekarza POZ i odbycie wizyty lekarskiej. Zgłoszenie się do Punktu Szczepień i przeprowadzenie badania kwalifikacyjnego jest składową obowiązku szczepienia ochronnego. Samo lekarskie badanie kwalifikacyjne do szczepienia składa się z ukierunkowanego wywiadu oraz badania przedmiotowego, którego zakres nie został ujęty w żadnym przepisie prawnym. Zgodnie z powszechnie przyjętymi zasadami postępowania lekarskiego, obejmuje ono co najmniej ocenę stanu ogólnego pacjenta. Badanie kwalifikacyjne jest koniecznym i nierozerwalnym elementem realizacji obowiązku szczepień, zatem zgłoszenie się na badanie nie jest wykonaniem ustawowego obowiązku, jakim jest realizacja obowiązkowych szczepień ochronnych. Ściśle wyznaczone terminy szczepień oraz interwały czasowe między nimi zostały określone na podstawie aktualnej wiedzy medycznej, a preparaty szczepionkowe posiadają określony przez producenta przedział wiekowy, w zakresie którego należy realizować szczepienie. Ponadto zachowanie określonych odstępów pomiędzy szczepieniami sprzyja uzyskaniu oczekiwanego progu odporności.

Na podstawie art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 5.12.2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1284 z późn. zm.) w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Jednocześnie organ I instancji poinformował, że na podstawie art. 4 ustawy z dnia 5.12.1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1516 z późn. zm.) lekarz ma obowiązek wykonywać zawód, zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi metodami i środkami zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością. W Komunikacie Wspólnym Prezesa Naczelnej Rady Lekarskiej i Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] stycznia 2020 r. dotyczącym przypadków odmowy poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu jednoznacznie stwierdzono, że "brak podstawy prawnej do żądania od lekarza w ramach badania kwalifikacyjnego do szczepienia szczegółowego wyjaśnienia wszelkich wątpliwości dotyczących takich zagadnień, jak: skład i działanie szczepionki, sposób jej produkcji, dystrybucji i przechowywania, możliwych działań niepożądanych, czy szkodliwość szczepionki, statystyka odczynów poszczepiennych i kwestia odpowiedzialności materialnej za powikłania poszczepienne. Podobnie brak jest podstawy prawnej do uzależniania zgody na wykonanie szczepienia od wypisania przez lekarza kolejnych zaświadczeń o braku przeciwskazań do szczepienia, czy też od złożenia przez lekarza pisemnego oświadczenia o gwarancji braku możliwości wystąpienia powikłań poszczepiennych u dziecka".

Odnośnie do zarzutu braku wymagalności obowiązku, organ I instancji wyjaśnił, że żaden przepis ustawy nie nakłada na lekarza obowiązku rutynowego przeprowadzenia testów, np. na ewentualne alergie na substancje znajdujące się w szczepionkach. Inaczej będzie w sytuacji, gdy opiekun faktyczny lub przedstawiciel ustawowy poinformuje lekarza, że dziecko jest uczulone na konkretne składniki, wówczas to do lekarza będzie należało upewnienie się, czy w składzie szczepionki nie znajduje się tenże składnik. Ustawodawca pozostawił uznaniowym decyzjom lekarza POZ określenie, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i wytycznymi merytorycznymi, czy szczepienie obowiązkowe może zostać przeprowadzone i w jakim terminie. Lekarz sprawozdający organowi Państwowej Inspekcji Sanitarnej stan zaszczepienia osób objętych przez niego podstawową opieką zdrowotną, przekazuje jednocześnie informacje o osobach, które pomimo wysyłanych do nich powiadomień, nie poddały się szczepieniom obowiązkowym w terminach wskazanych w powiadomieniu.

W związku z niewykonaniem obowiązku poddania małoletniej H. B. szczepieniom ochronnym, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. przesłał zobowiązanej upomnienie nr [...] z dnia [...].08.2022 r., w którym wskazał rodzaj szczepień oraz termin wykonania obowiązku (data doręczenia: [...].09.2022 r.). W ww. upomnieniu Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. poinformował również zobowiązaną o konieczności niezwłocznego zawiadomienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. o uzupełnieniu obowiązkowego szczepienia ochronnego u córki.

W zażaleniu na powyższe postanowienie A. N. – B. podtrzymała swoje stanowisko i wniosła o ponowne rozpatrzenie zarzutów oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W ocenie składającej zażalenie, żaden z przytoczonych przez organ administracji przepisów prawa nie wskazuje na obowiązek zgłoszenia się do podmiotu leczniczego i wykonania wszystkich szczepień zgodnie z indywidualnym kalendarzem szczepień, przy czym treść obowiązku powinna być zgodna z przepisami prawa, a organ I instancji w postanowieniu z [...] grudnia 2023 r. wskazał, iż Wojewoda w postanowieniu z [...] marca 2023 r., nr WrB.VI 3151.403.2022-3 uznał, iż obowiązek został prawidłowo wskazany w tytule wykonawczym i spełnił wymogi określone w art. 27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem skarżącej, postanowienie Wojewody z [...] marca 2023 r. zostało wydane z naruszeniem prawa poprzez wydanie kolejnego postanowienia zanim Minister Zdrowia jako organ wyższego stopnia (zgodnie z art. 156 kpa) nie stwierdził w drodze decyzji nieważności postanowienia z dnia [...] grudnia 2022 r.

W ocenie skarżącej, organ I instancji w postanowieniu oddalającym zarzut dotyczący błędu zobowiązanego skupił się na zgodności danych dotyczących tożsamości osoby uważanej za zobowiązaną, a nie do ustawowych przesłanek określających, kto jest zobowiązanym. Tymczasem art. 1a pkt 20 u.p.e.a. określa, iż za zobowiązanego uznaje się (...) osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym.

W upomnieniu z dnia [...] sierpnia 2022 r., organ I instancji wezwał stronę do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym (zaszczepienie dziecka według indywidualnego programu szczepień ochronnych określonego przez lekarza). Wskazał m.in., iż szczepienie ochronne jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwskazań do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, wskazał rodzaje szczepień oraz wyznaczył 7 dni do wykonania tego obowiązku.

Zdaniem skarżącej w tym upomnieniu organ nie określił terminu, o którym mowa w art. 1a pkt 20, który pozwolił uznać stronę za zobowiązaną, a zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku. By nazwać osobę zobowiązanym, powinien być wskazany termin na wykonanie obowiązku o charakterze niepieniężnym, wskazanym w upomnieniu, a takie terminy nie zostały ustalone przez lekarza.

Obowiązek poddania dziecka szczepieniom skarżąca – jak twierdzi - realizuje na zasadach określonych w ustawie tj. na podstawie art. 17 ust. 1. Zgłasza się do POZ celem poddania dziecka szczepieniom ochronnym, przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego u dziecka, lecz jej zdaniem jest zasadnicza różnica pomiędzy poddaniem się, a obowiązkiem wykonania szczepienia, ponieważ obowiązek wynikający z art. 17 ustawy jest realizowany przez dwa podmioty. Pierwszym jest rodzic zobowiązany do przyprowadzenia dziecka na badanie kwalifikacyjne oraz drugi podmiot to lekarz, który przeprowadza badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

W przekonaniu strony ciążący na niej obowiązek wykonała stawiając się do przychodni w dniu [...] czerwca 2022 r. celem ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień. Lekarz postanowił w tym dniu zaszczepić dziecko, więc poddała córkę badaniu kwalifikacyjnemu i nie jest jej winą, iż lekarz nie ustalił kalendarza szczepień (tak jak było w wezwaniu), przeprowadził badanie kwalifikacyjne pod kątem WZW-B, a w zaświadczeniu stwierdził brak przeciwskazań pomimo, iż:

. zobowiązana wskazywała na problemy zdrowotne dziecka ze skórą, co zauważyła sama lekarka,

. poinformowała o oczekiwaniu na wizytę w poradni alergologicznej,

. poinformowała o uczuleniu przez matkę na Thiomersai (składnik szczepionki WZW-B) i o obawach, iż córka może być również uczulona na ten składnik.

W efekcie lekarz wystawił zaświadczenie o braku przeciwwskazań do szczepienia przeciwko Euvax B, Act HIB, lmovax P..

Brak wykluczenia przeciwwskazań, co do których zobowiązana miała obawy, w jej ocenie czyni zabieg szczepienia nielegalnym eksperymentem medycznym, a to naraża dziecko na nieprzewidziane reakcje. W takim przypadku jej świadoma zgoda na wykonanie zabiegu szczepienia dziecka oznaczałaby rażące złamanie prawa (Kodeks Karny, art. 160), ponieważ zgoda na zabiegi medyczne może być wydana jedynie po prawidłowym określeniu przez lekarza wykonalności obowiązku oraz przy zachowaniu przepisów prawa regulujących świadczenia medyczne i prawa pacjenta.

Odnośnie do zarzutu dotyczącego braku wymagalności obowiązku, składająca zażalenie podniosła, iż z badania kwalifikacyjnego lekarz wydał zaświadczenie o braku przeciwskazań do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego (...) oraz poinformował o tym, iż nie robi się takich badań, które mogą wykluczyć przeciwwskazania. Zdaniem strony, jeśli lekarz nie może wykluczyć przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych u dziecka, a taki cel ma badanie kwalifikacyjne, chociaż istnieją ku temu powody, oznacza to brak wykonalności obowiązku u dziecka. Ponadto jej zdaniem, w upomnieniu nie został w ogóle określony termin wymagalności wykonania obowiązku, a lekarz w trakcie badania kwalifikacyjnego w dniu [...] czerwca 2022 r. nie określił kalendarza, w którym wskazałby terminy wykonania obowiązku, chociaż taki był cel wizyty na który się strona stawiła. Brak wskazania terminów wykonalności obowiązku, nie pozwala na stwierdzenie, iż wymagalność tego obowiązku istnieje - art. 33 § 2 pkt 6c ustawy.

Inspektor Sanitarny po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia [...].02.2024 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu orzeczenia, odnosząc się do zarzutu "określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika z tego przepisu" Inspektor Sanitarny wyjaśnił, iż egzekwowany w niniejszym postępowaniu obowiązek wynika wprost z przepisów prawa. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika bezpośrednio z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r., poz. 1284 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o chorobach zakaźnych, zgodnie z którym osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obowiązane są na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Ponadto, w myśl art. 5 ust. 2 ustawy o chorobach zakaźnych, w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (w tym przypadku dziecka), odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku ponosi osoba sprawującą prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice) w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1545 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o prawach pacjenta. Z art. 17 ust. 10 ustawy o chorobach zakaźnych wynika natomiast delegacja ustawowa udzielona ministrowi właściwemu do spraw zdrowia do określenia w drodze rozporządzenia m. in. wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osób zobowiązanych do poddania się temu obowiązkowi, a także wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych. W wyniku tej delegacji z dniem [...] października 2023 r. weszło w życie Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077), gdzie w załączniku nr 1 określone zostały choroby zakaźne objęte obowiązkiem szczepień, liczba dawek preparatu szczepionkowego, wiek, w którym powstaje obowiązek szczepienia oraz termin jego wykonania. Niemniej jednak, w dniu wniesienia przez Stronę zarzutów obowiązywał Program Szczepień Ochronnych (PSO) na 2022 rok.

Organ II instancji podtrzymał stanowisko, że obowiązek szczepień ochronnych wynika bezpośrednio z ustawy o chorobach zakaźnych i nie zmienia tej oceny fakt, że Główny Inspektor Sanitarny ogłaszał dotychczas PSO na dany rok w formie Komunikatu. Wskazać w tym miejscu należy, że Komunikat stanowił w istocie dokument techniczny precyzujący obowiązki wynikające z ustawy, w którym zawarte były wiadomości z zakresu medycyny, dotyczące sposobu wykonania ustalonych w ustawie obowiązków. Ocena ta pozostawała aktualna również po wydaniu w dniu 9 maja 2023 r. przez Trybunał Konstytucyjny (TK) wyroku w sprawie o sygn. akt SK 81/19, albowiem TK w swoim orzeczeniu nie zakwestionował istnienia obowiązku szczepień ochronnych, nie odniósł się także do zagadnienia zgodności obowiązku z Konstytucją RP, a wskazał na konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej.

Ponadto wskazano, że ustawa o chorobach zakaźnych obejmuje grupy szczepień dzieląc je na szczepienia obowiązkowe oraz zalecane. Określa również sposób finansowania zarówno szczepień jak i świadczeń związanych z realizacją tych szczepień, odwołując się do przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2561) zwanej dalej u.ś.o.z. Co do zasady, szczepienia są realizowane przez świadczeniodawców posiadających umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia w miejscach określonych w umowie, a więc w przychodniach. Koszty przeprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych i lekarskich badań kwalifikacyjnych oraz konsultacji specjalistycznych, ubezpieczonych są finansowane na zasadach określonych w u.ś.o.z. W konsekwencji zatem, realizacja obowiązku szczepień ochronnych powinna odbywać się w przychodniach. W związku z powyższym, w ocenie Organu II instancji wskazana przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. w tytule wykonawczym podstawa prawna pozostaje wystarczająca do określenia ciążącego na Zobowiązanej obowiązku, a jego wykonanie wiąże się z koniecznością zgłoszenia się do podmiotu leczniczego, w którym zaopcjowane jest dziecko.

W kwestii rozważania Strony dotyczącego wydania przez Wojewodę Kujawsko-Pomorskiego postanowienia z dnia [...].03.2023 r., Inspektor Sanitarny wskazał, iż Zobowiązana powołuje się na postanowienie, które nie zostało "wydane z naruszeniem prawa". Z akt sprawy wynika, że Wojewoda Kujawsko-Pomorski stwierdził nieważność postanowienia z dnia [...].12.2022 r., w związku z czym domniemywać należy, że doszło do omyłki pisarskiej ze strony Zobowiązanej. Ponadto, Inspektor Sanitarny poinformował, że spostrzeżenia w wyżej wskazanych kwestiach należy kierować do Ministra Zdrowia.

W odpowiedzi na zarzut - "błąd co do zobowiązanego" Inspektor Sanitarny podkreślił, że po przeanalizowaniu postanowienia z dnia [...].12.2023 r. (N.EP.5381.18.306.[...].1.2017) wydanego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. należy stwierdzić, że wierzyciel w sposób prawidłowy zinterpretował zarzut oraz odniósł się do niego w treści postanowienia. Błąd co do Zobowiązanego polega na podjęciu czynności egzekucyjnych względem "(...) podmiotu błędnie uznanego za zobowiązanego. Ma on miejsce wówczas, gdy obiektywnie osoba, oznaczona jako zobowiązany w tytule wykonawczym, pozostaje innym podmiotem, niż adresat decyzji stanowiącej podstawę prawną egzekwowanego obowiązku (R. Hauser, A. S., Postępowanie egzekucyjne w administracji Komentarz, wyd. VIII, 2018).

Powyższe stanowisko potwierdza również wyrok NSA z dnia [...] stycznia 2023 r. (sygn. akt III FSK 772/22), w którym sąd stwierdził, że "Z sytuacją błędu co do osoby zobowiązanego w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a. mamy do czynienia wówczas, gdy egzekucja jest prowadzona przeciwko osobie innej aniżeli zobowiązany. Zarzut błędu co do osoby zobowiązanego dotyczy kontroli formalnej tożsamości osoby, co do której prowadzi się egzekucję. Nie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego, jeżeli zobowiązany kwestionuje zasadność nałożenia na niego obowiązku i wnosząc zarzut, zmierza do zbadania zasadności nałożenia na niego obowiązku". W ocenie Inspektor Sanitarny Organ I instancji prawidłowo wskazał dane osoby Zobowiązanej w tytule wykonawczym nr [...] z dnia [...].10.2022 r., w związku z czym w żaden sposób nie doszło do naruszenia art. 33 § 2 pkt. 3 u.p.e.a.

W kwestii rozważań dotyczących uznania A. N. jako Zobowiązanej, Inspektor Sanitarny wskazał, iż w momencie otrzymania przez Państwowego Powiatowego Inspektora w T. powiadomienia o uchylaniu się od obowiązkowych szczepień ochronnych, osoba uznawana jest za Zobowiązaną do wykonania obowiązku szczepień ochronnych.

Odnosząc się do zarzutu braku wymagalności obowiązku, Inspektor Sanitarny wyjaśnił, iż niewątpliwie do obowiązków lekarza należy ocena bezpieczeństwa przeprowadzenia szczepienia z punktu widzenia indywidualnego pacjenta. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego możliwe jest określenie istnienia przeszkód w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Zgodnie z wyrokiem WSA w Bydgoszczy z dnia 22 marca 2023 r. (sygn. akt II SA/Bd 41/23) "(...) wykluczenie wszelkich znanych i nieznanych nauce przeciwwskazań do wykonania szczepienia jest z natury rzeczy niemożliwe, bowiem ryzyko wystąpienia niepożądanego zjawiska zdrowotnego (chociażby na skutek przyjęcia paracetamolu, uznanego przecież za wyjątkowo bezpieczny) zasadniczo nigdy nie osiąga 0%. Rolą lekarza jest ocena, czy wedle jego wiedzy i przeprowadzonego badania wobec konkretnego pacjenta ryzyko przyjęcia szczepienia jest na tyle małe, by uznać szczepienie za bezpieczne." Jak wynika z akt sprawy, Zobowiązana stawiła się na zaplanowanej wizycie lekarskiej w dniu

[...].06.2022 r., na której lekarz stwierdziła brak przeciwskazań do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych. Pomimo tego, Zobowiązana nie doprowadziła do faktycznej realizacji szczepień, a tym samym nie wykonała ciążącego na niej obowiązku. O realizacji szczepień ochronnych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje lekarz, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie, profilaktycznie i epidemiologicznie.

Organ odwoławczy podkreślił, że w przypadku szczepień ochronnych nie może być mowy o dobrowolności przystąpienia pacjenta do świadczenia zdrowotnego. Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu.

Inspektor Sanitarny zwrócił uwagę, że obowiązkowe szczepienia ochronne nie stanowią eksperymentu medycznego, leczniczego, ani eksperymentu badawczego. Eksperymentem leczniczym, w myśl art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1516 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o zawodach, jest wprowadzenie przez lekarza nowych lub tylko częściowo wypróbowanych metod diagnostycznych, leczniczych lub profilaktycznych w celu osiągnięcia bezpośredniej korzyści dla zdrowia osoby leczonej. Może być on przeprowadzony, jeśli dotychczas stosowane działania nie są skuteczne lub ich skuteczność jest niewystarczająca. Zatem, eksperyment leczniczy ma na celu polepszenie zdrowia pacjenta i stanowi niekiedy jedyną szansę wyleczenia. W związku z powyższym szczepienia ochronne nie stanowią eksperymentu leczniczego, ponieważ osoby chore nie są kwalifikowane do szczepień. Obowiązkowe szczepienia ochronne nie mieszczą się także w kategorii eksperymentu badawczego, który zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy o zawodach, jest działaniem mającym na celu przede wszystkim rozszerzenie wiedzy medycznej. Eksperyment ten może być przeprowadzany zarówno na osobach chorych, jak i zdrowych. Przeprowadzenie eksperymentu badawczego jest dopuszczalne wówczas, gdy uczestnictwo w nim nie jest związane z ryzykiem albo też ryzyko jest niewielkie i nie pozostaje w dysproporcji do możliwych pozytywnych rezultatów takiego eksperymentu. Niemniej jednak szczepienia ochronne nie są prowadzone w celu rozszerzenia wiedzy medycznej, a ich przeznaczeniem nie jest dalsze pogłębianie wiedzy, lecz są wynikiem postępu medycyny, działaniem profilaktycznym, którego celem jest zabezpieczenie pacjenta jako jednostki oraz całego społeczeństwa przed skutkami groźnych chorób. Co więcej, ich stosowanie poprzedza procedura dopuszczenia tego produktu do obrotu na terytorium Polski.

W kwestii rozważań Strony dotyczących zawieszenia wizyt profilaktycznych w podmiocie leczniczym, w tym szczepień, organ odwoławczy wskazał, iż Minister Zdrowia oraz Główny Inspektor Sanitarny wraz z konsultantami krajowymi w dziedzinie epidemiologii, medycyny rodzinnej, neonatologii i pediatrii, uwzględniając ogłoszenie na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 rekomendowali odroczenie szczepień obowiązkowych w ramach Programu Szczepień Ochronnych u dzieci, do 18.04.2020 r. Wyjaśnić jednak należy, że 17.04.2020r. wydany został "Komunikat w sprawie wykonywania szczepień ochronnych w czasie pandemii COVID-19", zalecający wznowienie bieżącej realizacji wszystkich szczepień obowiązkowych w ramach Programu Szczepień Ochronnych u dzieci, z zachowaniem wskazanych w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego zasad bezpieczeństwa przeciwepidemicznego. Reasumując, pandemia COVID-19 nie stanowi jakichkolwiek przeciwskazań do wykonania obowiązku realizacji szczepień ochronnych, a Zobowiązana myli się co do faktu, iż powyższe może stanowić jakiekolwiek wątpliwości rozstrzygania na korzyść Strony w zakresie realizacji szczepień ochronnych u małoletniej H. B..

W skardze do Sądu A. N. – B. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia sprawy, zarzucając:

1. naruszenie art. 144 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez oddalenie zażalenia i zarzutów skarżącej, podczas gdy obowiązek określony w tytule wykonawczym i upomnieniu został określony niezgodnie z obowiązującymi przepisami, ponadto brak jest spójności między treścią obowiązku określoną w upomnieniu, a obowiązkiem określonym w tytule wykonawczym,

2. naruszenie art. 124 § 2 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu skarżonego postanowienia podstawy prawnej wymagalności obowiązku,

3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia tj. uznanie przez organ, że skarżąca nie wykonała obowiązku podczas gdy obowiązek określony w upomnieniu oraz tytule wykonawczym został przez skarżącą wykonany,

4. naruszenie art. 7, 7a, 77 i 81a k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, 2280) dalej uzzch) poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącej, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego,

5. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień, a strona podejmuje kroki w celu wykonania obowiązku.

W uzasadnieniu podniesionych zarzutów skarżąca wskazała, że upomnieniem z dnia [...] sierpnia 2022 r. wierzyciel - Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. wezwał zobowiązaną do wykonania obowiązku poddania małoletniej H. B. obowiązkowym szczepieniom ochronnym, tj.: gruźlica, wirusowe zapalenia wątroby typu B, błonica, tężec, krztusiec, inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, poliomyelitis, odra, świnka, różyczka. Następnie na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] października 2022 r. wszczęto wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne w administracji w celu przymuszenia do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. poddania małoletniej H. B. obowiązkowym szczepieniom ochronnym, tj.: gruźlica, wirusowe zapalenia wątroby typu B, błonica, tężec, krztusiec, inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, poliomyelitis, odra, świnka, różyczka według indywidualnego programu szczepień ochronnych określonego przez lekarza.

Zdaniem skarżącej, pomiędzy obowiązkiem określonym w tytule wykonawczym, a obowiązkiem określonym w upomnieniu brak jest spójności. W upomnieniu pominięty został obowiązek ustalenia indywidualnego programu szczepień. Jest to istotna różnica, tak w sferze faktu, jak i w sferze prawa. Przede wszystkim obowiązek ustalenia indywidualnego programu szczepień obciąża lekarza. To lekarz decyduje o szczepieniach, a zatem również o tym w jaki sposób ustalić indywidualny program szczepień. Ponadto obowiązek ustalenia indywidualnego programu szczepień przewidziany został w Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego Komunikat w sprawie Programu szczepień Ochronnych ogłaszanym corocznie. Reasumując obowiązek określony w upomnieniu i tytule wykonawczym to w ocenie skarżącej dwa zupełnie inne obowiązki. Takie rozbieżności w określeniu obowiązku stanowią istotny błąd postępowania, uniemożliwiając zobowiązanej właściwą identyfikację obowiązku. Stanowisko takie wynika również z orzecznictwa sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 293/22).

Ponadto skarżąca podniosła, iż zarówno ogłoszony przez Głównego Inspektora Sanitarnego Komunikat w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na 2022 rok, jak i obecnie obowiązujący schemat szczepień zamieszczony w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, nie przewidują szczepienia poliomyelitis. Obie powyższe regulacje posługują się terminem ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis). A zatem już z tego powodu w ocenie skarżącej obowiązek określony jest niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Zarówno upomnienie, jak i tytuł wykonawczy wzywają do wykonania szczepienia, które nie istnieje. Obowiązek określony tak w upomnieniu, jak i w tytule wykonawczym, powinien umożliwiać jego właściwą identyfikację, wynikającą z obowiązujących przepisów. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, jak również z uwagi na brak wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej określenia wymagalności obowiązku, zdaniem skarżącej uznać należy że zarówno wierzyciel, jak i organ II instancji w sposób istotny naruszyli obowiązujące przepisy.

Odnosząc się do podstawy faktycznej określenia wymagalności obowiązku skarżąca podniosła, że wymagalność tę może określić jedynie lekarz. Tymczasem jak wskazywała skarżąca, w dniu [...] lipca 2022 r. poddała małoletnią lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu. Badanie skończyło się kwalifikacją do obowiązkowych szczepień ochronnych, mimo braku ku temu podstaw. Przede wszystkim z dokumentacji medycznej wewnętrznej z tego badania wynika, że małoletnia oczekiwała na konsultację specjalistyczną u alergologa. Biorąc pod uwagę rodzaje przeciwwskazań wymienione w charakterystykach produktów leczniczych poszczególnych szczepionek, skarżąca podniosła, że bez wyniku tej konsultacji nie było możliwe założenie, że małoletnia nie ma nadwrażliwości na poszczególne składniki szczepionek. Jednocześnie dla dziecka nie został ustalony indywidualny kalendarz szczepień. A zatem sam lekarz nie określił wymagalności obowiązku, a małoletnia w tym celu nie została skierowana do poradni specjalistycznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 227/23).

Skarżąca podniosła również, że PWIS odnosząc się do jej zarzutów oraz do zażalenia, dokonuje własnej interpretacji zarzutów i pomija bardzo istotne kwestie, niezbędne do właściwego rozstrzygnięcia sprawy, a dotyczące nieprawidłowości w prowadzeniu sprawy oraz rażących błędów tytułu wykonawczego. Organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przytacza przepisy dotyczące podstawy prawnej obowiązku, której zobowiązana nie kwestionuje. Natomiast zobowiązana podnosi, że wskazana przez wierzyciela podstawa prawna obowiązku jest niepełna.

Skarżąca ponadto podnosi, że PWIS nie odniósł się do niewłaściwego określenia obowiązku, niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku stawienia się na badania kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia oraz brak wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji. Organ rozpoznając zażalenie ograniczył się do przytoczenia skarżącej podstawy prawnej obowiązku oraz chronologii postępowania.

Skarżąca wskazuje ponadto, że nigdy nie kwestionowała obowiązku szczepień, jednakże ograniczenie podstawy prawnej obowiązku do art. 5 u.z.z.ch. uznać również należy za niewystarczające. W tytule wykonawczym nie została wskazana podstawa prawna prowadzonej egzekucji, co jest istotnym uchybieniem. PWIS rozpoznając zażalenie w ogóle się do tej kwestii nie odniósł. Ponadto strona skarżąca wskazuje, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie spełnia wymogów określonych w k.p.a. Z uzasadnienia postanowienia powinno jasno wynikać dlaczego stanowisko organu jest prawidłowe. Obowiązkiem organu odwoławczego, zgodnie z art. 136 i 138 k.p.a. jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji zatem organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że ma on obowiązek rozpoznać wszystkie żądania, wnioski i zarzuty strony oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swej decyzji. Tego w ocenie skarżącej w zaskarżonym postanowieniu brak.

Skarżąca podniosła, że jedną z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego jest stwierdzenie, że egzekwowany obowiązek wobec konkretnej osoby istnieje i jest wymagalny. Badanie to winno obejmować dzień wystawienia upomnienia, które bezpośrednio poprzedza wszczęcie egzekucji administracyjnej, a przede wszystkim dzień wystawienia tytułu wykonawczego, czyli [...] października 2022 r. Na chwilę tę obowiązek nie jest wymagalny ani wykonalny. Wprawdzie schemat szczepień ochronnych wynika z rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, jednakże konkretyzacja terminu należy każdorazowo do lekarza, który przeprowadza lekarskie badanie kwalifikacyjne. Jak wskazano powyżej informacje zamieszczone w dokumentacji medycznej wewnętrznej małoletniej uzasadniają zdaniem skarżącej przekonanie, że kwalifikacja została dokonana wbrew obowiązującym przepisom.

Skarżąca zwróciła też uwagę, że zarówno rozpatrujący zażalenie organ, ale przede wszystkim wierzyciel, uzasadnienia swoich rozstrzygnięć ograniczają do przytaczania przepisów dotyczących podstawy prawnej obowiązku, wymagalności szczepień, nie odnosząc w żaden sposób tych przepisów do stanu faktycznego sprawy.

Nade wszystko skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Badanie to ma doniosłe znaczenia zarówno z punktu widzenia kwalifikacji do szczepień, jak i prawnego, tj. samego obowiązku szczepień. Lekarz w trakcie badania kwalifikacyjnego decyduje o tym, czy dziecko może zostać poddane obowiązkowym szczepieniom ochronnym, czy też nie kwalifikuje się do tych szczepień.

Poza wyżej wskazanymi zarzutami co do braku przeprowadzenia badania w sposób zgodny z przepisami skarżąca dodała, że z dokumentacji medycznej małoletniego dziecka w żaden sposób nie można uzyskać informacji jakie przeciwwskazania i do jakiego szczepienia zostały wykluczone. Choć wszystkie organy podają, że skarżąca uchyla się od obowiązku szczepień, to żaden z organów nie potrafi podać z czego wywodzi, z jakich dokumentów, że jakiekolwiek przeciwwskazania zostały wykluczone.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, iż nie narusza ono prawa.

Przedmiot kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu stanowi postanowienie Inspektor Sanitarny z dnia [...] lutego 2024r. utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. oddalające wniesione przez skarżącą zarzuty egzekucyjne dotyczące naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a tj. określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu, naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. tj. braku wymagalności obowiązku z innych przyczyn oraz błędu co do zobowiązanego ( art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a) .

Zarzuty zostały wniesione w związku z prowadzonym wobec Skarżącej postępowaniem egzekucyjnym dotyczącym wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. poddania córki obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Powodem wystawienia tytułu przez wierzyciela - Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. był fakt uchylania się zobowiązanej od wykonania tego obowiązku.

W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a,. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 33 § 4 u.p.e.a.).

W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a.,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1 u.p.e.a.,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawy zarzutów stanowią katalog zamknięty. Zarzuty są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Zobowiązany może więc wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w tym przepisie. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrywania zarzutów.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 lit. c "u.p.e.a poprzez określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa i braku wymagalności obowiązku z innych przyczyn (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.) wskazać należy, że podstawę prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1284 ze zm. - dalej "u.z.z.z."), który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 u.z.z.z., w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dziecka) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą, prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice). Przepisy określające obowiązek poddawania dzieci szczepieniom ochronnym ustanawiają prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Przepisy te określają wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres i czas realizacji.

Nie zasługuje zatem na uwzględnienie zarzut, że przepis ten nie wskazuje na obowiązek wykonania szczepień a tylko zgłoszenia się do podmiotu leczniczego .

Z art. 17 ust. 1 u.z.z.z. wynika obowiązek poddania się przez określone osoby obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Z kolei art. 17 ust. 2 u.z.z.z. stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Realizacja tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie go przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (zob. wyroki NSA z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17, II OSK 43/18).

Na podstawie art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9. Jednak obowiązek szczepień dziecka nie może być uchylony nawet wobec braku zgody rodzica, skoro nie są stwierdzone przez lekarza przeciwskazania. Należy bowiem mieć na uwadze także art. 15 u.p.p., zgodnie z którym: "Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych albo odmowy takiej zgody, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej." Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie przewiduje możliwości odmowy poddania się obowiązkowym szczepieniom, skoro lekarz nie stwierdził przeciwskazań (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 52/23). Oznacza to, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. u.z.z.z.ch stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (zob. w tej materii m.in.: wyroki NSA: z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OSK 338/13 oraz z dnia 4 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1509/13).

W niniejszej sprawie poza sporem jest, że córka skarżącej nie została poddana szczepieniom ochronnym przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym.

Skarżąca twierdziła, że wykonała ciążący na niej obowiązek, bo stawiła się [...] czerwca 2022r. w przychodni lecz kwestionowała skierowanie dziecka na szczepienie w ramach badania kwalifikacyjnego i stwierdzenie braku przeciwwskazań do szczepienia. Należy podkreślić, że obowiązek ustawowy polega na zaszczepieniu pacjenta, którą to czynność poprzedza badanie kwalifikacyjne, zatem nie ma podstaw do twierdzenia, że stawienie się w przychodni wypełnia już ustawowy obowiązek

Pomimo przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego i wystawienia zaświadczenia o braku stwierdzenia przeciwwskazań do szczepienia skarżąca nie poddała dziecka szczepieniu. Zważyć należy, że w przedmiotowej sprawie nie istniały przesłanki do odstępstwa od realizacji przedmiotowego obowiązku w standardowym trybie. Przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, jak i w jego toku skarżąca nie posłużyła się bowiem zaświadczeniem o istniejących przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych u córki, zgodnym ze wzorem zaświadczenia określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2172 – dalej "rozporządzenie"). Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną w przypadku kiedy lekarskie badanie kwalifikacyjne stanowi podstawę do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje ten fakt w dokumentacji medycznej wraz z wynikiem konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Przyjąć zatem należy, że tylko zaświadczenie zgodne ze wskazanym wzorem, stwierdzające przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, nie zaś stanowisko rodzica, może być podstawą do odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych, a tym samym uznania zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego. To samo dotyczy zasadności stosowania indywidualnego programu szczepień. Lekarz na podstawie poczynionych w toku badania obserwacji oraz posiadanej wiedzy medycznej stwierdził brak przeciwskazań do szczepienia. W okolicznościach sprawy nie występują jakiekolwiek okoliczności, które mogłyby skutecznie podważyć skutek przeprowadzonego badania. Prezentowana przez skarżącą na etapie całego postepowania argumentacja stanowi nieuprawnioną w istocie polemikę, która nie może odnieść jakiegokolwiek efektu. Co warte podkreślenia, wykonując w ramach obowiązków zawodowych badanie kwalifikacyjne lekarz nie jest pozbawiony odpowiedzialności. Skoro więc uprawniony w świetle obowiązujących przepisów lekarz zakwalifikował dziecko do szczepienia, skutek ten wiązał organy sanitarne, które miały wynikający z ich usytuowania w aparacie Państwa obowiązek doprowadzenia do jego realizacji. Wskazywane przez skarżącą, w jej mniemaniu, przeszkody do zaszczepienia nie mogą stanowić, że skierowanie do szczepienia przez lekarza na podstawie badania kwalifikacyjnego stanowi eksperyment medyczny.

Jest to zarzut oczywiście nieuzasadniony, jakoby szczepienie stanowiło eksperyment medyczny warunkowany zgodą pacjenta (jego opiekuna). Wskazać wystarczy, że stosownie do art. 21 ust. 1-3 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 1731) eksperyment medyczny polega na wprowadzeniu nowych albo tylko częściowo wypróbowanych metod diagnostycznych, leczniczych lub profilaktycznych w celu osiągnięcia bezpośredniej korzyści dla zdrowia osoby chorej (eksperyment leczniczy) lub ma na celu rozszerzenie wiedzy medycznej (eksperyment badawczy). W przypadku szczepień nie może być mowy ani o wprowadzeniu nowych lub częściowo wypróbowanych metod profilaktycznych (preparaty szczepienne zostały dopuszczone przez Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych) ani o ich podawaniu w celu rozszerzenia wiedzy medycznej. Skarżąca mylnie utożsamia z odmienną oceną zasadności skierowania do szczepienia od prezentowanej przez siebie. Nie stanowi o prowadzeniu eksperymentu medycznego brak wykluczenia przez lekarza przeciwskazań do szczepienia, które prezentowała skarżąca. To lekarz prowadzi badanie kwalifikacyjne i ocenia zdolność do realizacji ustawowego obowiązku szczepienia a nie pacjent czy jego przedstawiciel ustawowy .

W konsekwencji uznać należy, że skierowanie względem skarżącej (jako rodzica podlegającego obowiązkowi szczepień małoletniego) tytułu wykonawczego, a następnie wszczęcie względem niej postępowania egzekucyjnego, znajdowało podstawę prawną i nie naruszało obowiązującego porządku prawnego. Wbrew użytej w skardze argumentacji, obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest zatem obowiązkiem ustawowym i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje w konsekwencji konieczność jego przymusowego wyegzekwowania.

Odnosząc się do pozostałej argumentacji zawartej w skardze wskazać należy, że jak to już wcześniej wyjaśniono, sam obowiązek szczepień wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywała się według Programu Szczepień Ochronnych, który rokrocznie był modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej i ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 u.z.z.z. W komunikacie tym wskazywano, jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Podstawą jednak obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa - art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 u.z.z.z. Natomiast określenie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, pozostawione zostało regulacji w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej. W komunikacie wskazuje się jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2547/18).

Ocena powyższa pozostaje aktualna również po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 9 maja 2023 r. w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym stwierdzono, że artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Trybunał orzekł jednocześnie, że wymienione przepisy we wskazanym tam zakresie, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909. Wyrok ogłoszono 12 maja 2023 r., zatem termin zawarty w klauzuli odroczenia wejścia w życie skutku derogacyjnego upłynął z dniem 12 listopada 2023 r. Następnie uchwalono nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych zapewniające ciągłość regulacji. Weszło w życie 1 października 2023r. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w dniu [...] lutego 2024 r.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki winno być unormowane wyłącznie rozporządzeniem, a sytuacja, w której treść obowiązku szczepienia jest współkształtowana komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji RP), jest niedopuszczalna. Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału – wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy – nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, jak i § 5 rozporządzenia jako takich – zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Trybunał podkreślił, że wyrok nie pozbawia Głównego Inspektora Sanitarnego kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być – w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa – wskazane w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, jednakże komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy. Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że z uwagi na to, iż wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej uznano za niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

Zdaniem Sądu, wskazana przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych. Reasumując, w świetle powyższych rozważań, Sąd nie ma wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie choroby objęte tytułem wykonawczym są objęte obowiązkowym szczepieniem ochronnym, a (syn) skarżącej (tu córka) – jako osoba małoletnia – podlega obowiązkowi tych szczepień (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 3 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 265/23; wyrok WSA w Łodzi z dnia 2 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 148/23). Powyższe uwagi dotyczące wyroku TK Sąd zawarł z tego względu, że pisemne wezwania miały miejsce przed wydaniem tego orzeczenia.

Nie stanowi też o braku wymagalności obowiązku brak wykluczenia przez lekarza przeciwwskazań do wykonania szczepień. Po pierwsze, wystąpienie ewentualnych powikłań po jakiejkolwiek procedurze medycznej nie jest możliwe do wyeliminowania, gdyż dotyczy indywidualnych cech, właściwości, skłonności organizmu ani nie może być uznane za obiektywną przeszkodę do wykonania obowiązkowych z ustawy szczepień ochronnych.

Co do zarzutu dotyczącego błędu co do zobowiązanego ( art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a)

To słusznie organ wskazuje, że dotyczy on osoby zobowiązanego wobec której prowadzi organ egzekucję a nie wyniku kontestowania zasadności nałożenia obowiązku. W tytule wykonawczym prawidłowo określono skarżącą jako osobę na której spoczywa ustawowy obowiązek wykonania wobec córki szczepień ochronnych.

Nie ma wpływu na wynik rozstrzygnięcia twierdzenie, że obowiązek wynikający z tytułu wykonawczego nie pokrywa się z obowiązkiem wskazanym w upomnieniu. Po pierwsze, podstawą zarzutów są okoliczności enumeratywnie wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a., ponadto, indywidualny kalendarz szczepień czy ogólny nie niweczą obowiązku przeprowadzenia sczepień ochronnych wynikających z mocy ustawy. W okolicznościach sprawy w grę wchodziło wykonanie zaległych szczepień, które z uwagi na niewykonanie ich w terminie wypadły z pierwotnego kalendarza.

W przypadku szczepień ochronnych zachodzi zderzenie się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi).

Nie stanowi naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a tj. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa określenie w nowym rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określenie "ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis)" oraz w Programie Szczepień na 2022r., gdyż dotyczy sczepienia przeciwko tej samej jednostce chorobowej wywołanej wirusem polio, a tylko jest wynikiem odmiennego nazewnictwa, jednak w pojęciu fachowym nie budzi wątpliwości jakiej szczepionki i jakiej choroby dotyczy. Nie ma zatem podstaw do formułowania zarzutu o niewłaściwej identyfikacji choroby, prowadzącego do skutku w postaci podstawy do odstąpienia od wykonania ustawowego obowiązku. Tego typu identyfikacji dokonują lekarze a nie pacjenci

W powyższych okolicznościach, w ocenie Sądu rozstrzygniecie organu jest prawidłowe. Organ ocenił wszystkie zarzuty zgłoszone przez skarżącą i przedstawił wyczerpującą argumentację w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia co dotyczy też rozstrzygnięcia organu I instancji. Nie doszło zatem do naruszenia przepisów postępowania opisanych w skardze.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.