Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 828/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5a i 5b, art. 28 ust. 1-3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par. 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 15zzs4 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 2095
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)
article: art. 106 par. 3, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 17 marca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2023 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 września 2022 roku nr UP-761/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek oddala skargę. a.l.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 27 września 2022 r. nr UP-761/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej: k.p.a., w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.), dalej: u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń z 15 czerwca 2022 r. nr 1272/2022 o odmowie W.G. (dalej: strona, skarżący, wnioskodawca) umorzenia odsetek od nieopłaconych składek.

Uzasadniając orzeczenie, organ odwoławczy ustalił:

1 marca 2022 r. strona zwróciła się do ZUS z wnioskiem o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek, powołując się na swoją trudną sytuację finansową.

ZUS decyzją z 15 czerwca 2022 r. nr 1272/2022 odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ:

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek, uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s.;

- wnioskodawca nie wykazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego wnioskodawcy;

- wnioskodawca nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- wnioskodawca nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

14 lipca 2022 r. do ZUS wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawca zarzucił, że ZUS nie stosuje się do przepisów prawa obowiązującego w Polsce. Stwierdził, że wielokrotnie udowadniał zaistnienie przesłanki ważnego interesu społecznego, a ZUS nadal to ignoruje. Dodał, że jest niezadowolony z wydanej decyzji. Uważa, że organ powinien szczegółowo sprawdzić zasadność naliczenia odsetek, daty tytułów wykonawczych i daty przedawnień oraz uznać argumenty dotyczące ważnego interesu publicznego. Powołał się na interpretację sądów administracyjnych w sprawie ważnego interesu publicznego ze wskazaniem, że interes publiczny należny potraktować obszernie, indywidualnie oraz kompleksowo, oceniając obiektywnie wszystkie elementy.

Po zapoznaniu się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy organ dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, także uwzględnionych w decyzji z 15 czerwca 2022 r.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 1 marca 2022 r. wynika, że wnioskodawca: jest żonaty; nie pracuje zarobkowo; nie pobiera renty lub emerytury; posiada dochód z innych źródeł w wysokości 4042 zł miesięcznie; nie pobiera zasiłku/świadczenia z urzędu pracy; nie korzysta z zasiłku z opieki społecznej; nie korzysta z innych form pomocy; ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem na łączną kwotę 4050 zł, w tym opłaty eksploatacyjne, TV SAT, wywóz śmieci w wysokości 1050 zł, koszty związane z leczeniem w wysokości 2000 zł, inne (podatki) w wysokości 1000 zł; prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochód w wysokości 1000 zł netto; nie posiada zobowiązań pieniężnych, nie posiada nieruchomości, wierzytelności; posiada środki pieniężne na rachunku bankowym w wysokości 300 zł; posiada inne składniki mienia ruchomego telewizor, radio i komputer o łącznej wartości 500 zł; oczekuje na zlecenie napisania książki biograficznej, która pozwoli osiągnąć dochód w 2023 r. w wysokości ok. 20 000 zł; jest w stanie uregulować należność główną w ratach po 500 zł miesięcznie; choruje na prostatę, a ponadto w 2022 r. istnieje konieczność wymiany uzębienia; żona choruje na reumatoidalne zapalenie stawów, z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową.

Na podstawie Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych organ ustalił, że wnioskodawca: 19 sierpnia 2019 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej pod nazwą "P." (kod PKD 17.12.Z produkcja papieru i tektury); nie jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych w ZUS, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna; żona zgłosiła go do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym; nie posiada nieruchomości; jest właścicielem pojazdów: samochód osobowy marki M., rok produkcji 1996, samochód osobowy marki F., rok produkcji 1984, samochód ciężarowo-osobowy M., rok produkcji 1984; żona pobiera świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1338,44 zł brutto (1217,98 zł netto).

ZUS zweryfikował zadłużenie w zakresie ewentualnego ich przedawnienia i stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Czynności, mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia zostały wyjaśnione w decyzji ZUS z 15 czerwca 2022 r. i pozostają aktualne.

ZUS stwierdził, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Przesłanki te stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

ZUS ustalił, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zaszły, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zaszła, gdyż 19 sierpnia 2019 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednocześnie nie wystąpił brak następców prawnych; zgodnie z wykładnią językową przywołanego przepisu wszystkie wymienione okoliczności, tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, muszą wystąpić łącznie - wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przedmiotowej przesłanki;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zaszła, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniosła strona przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zaszła, gdyż naczelnik urzędu skarbowego bądź komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zaszła, ponieważ na zadłużenie, widniejące na koncie strony jest prowadzone przez dyrektora ZUS i naczelnika urzędu skarbowego postępowanie egzekucyjne. Obecny brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesądza o całkowitej ich nieściągalności, a stwierdzenie, że nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne byłoby na obecnym etapie przedwczesne zwłaszcza, że zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, więc nie można uznać ich za całkowicie nieściągalne.

Jak podniósł ZUS, w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Organ podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, to organ rentowy, działając jako wierzyciel, nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

W związku z tym, że ZUS stwierdził, iż wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

ZUS podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ZUS stwierdził, że zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ZUS wziął pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS.

Wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Wnioskodawca poinformował o problemach zdrowotnych swoich i swojej żony. Jak wynika z przedłożonej dokumentacji medycznej, wnioskodawca był diagnozowany pod kątem choroby nowotworowej męskich narządów płciowych. W oświadczeniu oznajmił, że choruje na prostatę i nadciśnienie, jak również musi wymienić uzębienie. Zaznaczył, że opiekuje się nieuleczalnie chorą żoną, która ma przyznaną rentę z tytułu niezdolności do pracy.

ZUS nie neguje kłopotów zdrowotnych, zarówno wnioskodawcy, jak i żony, i podchodzi do nich ze zrozumieniem. Organ wskazał jednak, że z uwagi na powoływaną opiekę nad żoną wnioskodawca nie korzysta ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, które stanowi rekompensatę finansową dla osoby, która rezygnuje lub nie może podjąć zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Wnioskodawca nie legitymuje się orzeczoną niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia wnioskodawcy uniemożliwia uzyskiwanie środków, pozwalających na spłatę należności względem ZUS. ZUS zaznaczył, że przesłanki te muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że choroba osoby zobowiązanej lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby.

Zdaniem ZUS również bardzo ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawcy, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. ZUS zaznaczył także, że dokonując rozeznania sytuacji finansowej dłużnika każdorazowo zobligowany jest do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla konkretnej liczby osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.

Odnosząc się do kwestii wliczenia w łączny dochód w gospodarstwo wnioskodawcy również dochodu żony, ZUS powołał się na stałą i jednolitą linię orzeczniczą sądownictwa administracyjnego, wskazującą, że przy obliczaniu możliwości zarobkowych gospodarstwa domowego, dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym mają wpływ na ogólną sytuację materialną rodziny i powinny być brane pod uwagę przy określaniu podstawy umorzenia należności składkowych z tytułu trudnej sytuacji finansowej zobowiązanego.

Jak podał ZUS, zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359), dalej: k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Jak wynika z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków, natomiast nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami.

W analizowanej sprawie budżet gospodarstwa domowego, składający się z dochodu wnioskodawcy i jego żony, wynosi 5259,98 zł i jest znacznie wyższy od kwoty minimum socjalnego, która za I kwartał 2022 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego została oszacowana na kwotę 2362,46 zł. Potwierdza to, że możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Organ zauważył, że podana kwota minimum socjalnego zawiera już szacunkowe kwoty, jakie dwuosobowe gospodarstwo przeznacza na zakup odzieży i obuwia, na higienę osobistą, kulturę i rozwój, wydatki związane z użytkowaniem i energią, a także na ochronę zdrowia oraz transport. W ocenie organu sytuacja wnioskodawcy nie jest trudna i nie nosi znamion ubóstwa. Wnioskodawca uzyskuje dochód z innych źródeł w kwocie 4042 zł miesięcznie.

Według organu sytuacja finansowa wnioskodawcy nie zagraża zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, a spłata zadłużenia w formie układu ratalnego również nie powinna wpłynąć na znaczne jej pogorszenie lub spowodować, że wnioskodawca nie będzie w stanie zagospodarować środków na inne konieczne potrzeby. W przedmiotowej sprawie nie udowodniono bowiem, aby spłata w układzie ratalnym należności z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę pozbawiła wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

1 marca 2022 r. wnioskodawca zwrócił się z wnioskiem o rozłożenie na raty należności z tytułu składek i zaproponował, aby zadłużenie rozłożyć na raty w wysokości 500 zł miesięcznie. W ocenie ZUS zaproponowana kwota raty jest dla wnioskodawcy realna do uregulowania i nie spowoduje pogorszenia sytuacji materialnej rodziny.

Skorzystanie z prawa do umorzenia zobowiązań wobec ZUS uzasadnione jest wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności. W ocenie organu natychmiastowe umorzenie odsetek od nieopłaconych składek byłoby działaniem przedwczesnym i sprzecznym z interesem publicznym oraz konstytucyjną zasadą powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Słuszny interes strony zabezpiecza dochód, przekraczający poziom minimum socjalnego.

ZUS podniósł, że odsetki od nieopłacanych składek poza funkcją dyscyplinującą pełnią także funkcję odszkodowawczą za straty ponoszone przez budżet państwa i ubezpieczonych. Są wyłączną konsekwencją nieopłacania w terminie należności publicznoprawnych, do których regulowania był ustawowo zobligowany.

ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.

Organ wskazał, że każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany.

Decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na wnioskodawcę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na nim do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie organu odmawia natomiast przyznania przywileju, polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek. Umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania.

Skargę na powyższą decyzję ZUS złożyła strona, zaskarżając ją w całości i zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie:

a) art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący oraz niezebranie całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego w zakresie ponoszonych przez niego wydatków i kosztów utrzymania, leczenia i utraconego zarobku związanych z chorobą żony;

b) art. 80 k.p.a. przez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, że sytuacja zdrowotna żony i konieczność sprawowania nad nią stałej opieki nie pozbawiają skarżącego możliwości zarobkowania;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

a) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia poprzez jej niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że choroba żony i konieczność sprawowania nad nią opieki nie uzasadniają umorzenia należności z tytułu odsetek;

3. przepisów ustawy (Dz.U. nr 232 poz. 1378 z 2011 r.), dotyczącej zmian w okresie przedawnienia należności i skrócenia tego okresu z 10 do 5 lat;

4. art. 67a § 1 pkt 3 ordynacji podatkowej, mówiącego o tym, że organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowej, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, umorzenie odsetek od zaległości i zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, m.in. że organ nie zgromadził rzetelnie i nie zbadał w sposób należyty materiału dowodowego (w tym tego posiadanego w poprzednich aktach oraz dołączonych nowych dowodów, zwłaszcza o wykryciu u skarżącego choroby nowotworowej w 2017 r., co ZUS przemilczał) w zakresie kosztów utrzymania wnioskodawcy i jego małżonki oraz wysokości wydatków, jakie ponosi w związku z jej chorobą i koniecznością prowadzenia opieki. Nie wykonał także szeregu zaleceń zawartych zarówno w wyroku o sygn. III SA/Łd 421/16, jak i III SA/Łd 306/17. Wreszcie ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji mija się z prawdą, wyliczając rzekome trzy samochody (mitsubishi rok prod. 1996, fiat uno rok prod. 1984, ciężarowy mercedes benz z 1984 r.). Skarżący wielokrotnie informował ZUS o stanie majątkowym podczas składania kolejnych wniosków o umorzenie i żadnego samochodu nie ujmował. ZUS pisał też o sprzedaży przed laty mitsubishi, załączając do pism umowę sprzedaży tego starego już wtedy samochodu.

Skarżący nie zgadza się ze stwierdzeniem jakoby komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Otóż ZUS posiada w poprzednich wnioskach o umorzenie odsetek postanowienie komornika o nieściągalności i umorzeniu zaległości. Poza tym skoro przez 20 lat ZUS nie wyegzekwował zaległości, to znaczy, że ma świadomość, że nie ma z czego jej egzekwować, a tylko doraźne dochody i wpłaty przeznaczane na zaległości dają jakieś wpływy ZUS.

W ocenie skarżącego błędne jest też określenie o majątku małżonka, gdyż z małżonką skarżący ma rozdzielność majątkową od początku aktywności zawodowo-biznesowej skarżącego, pomaganie chorej żonie i wspólne mieszkanie (skarżący wynajmuje część jej mieszkania) nie niesie żadnej odpowiedzialności prawnej żony, to nie jest następca prawny skarżącego itp.

Zdaniem skarżącego ZUS w sposób zupełnie dowolny przyjmuje, że poważna choroba, na jaką cierpi jego małżonka i konieczność sprawowania nad nią opieki nie może stanowić podstawy umorzenia odsetek. Organ myli ponadto sprawowanie opieki nad żoną z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego. Chorą żoną skarżący opiekuje się od chwili wykrycia jej choroby, tj. prawie 40 lat temu, po urodzeniu dziecka, gdy już byli małżeństwem. Organ pisał nawet, że "żona choruje od 30 lat, a opiekę sprawuje nad nią od 2016 r.". Ponadto do choroby żony doszła choroba nowotworowa skarżącego w 2017 r.

Skarżący nie zgadza się z twierdzeniami organu, że jest w stanie dokonać spłaty wskazanego zadłużenia odsetek, przewyższa ono należność główną, którą chce spłacić i spłaca. Kwota, na jaką opiewały odsetki wynosiła w 2016 r. 107 000 zł, a teraz wyliczono prawie 200 000 zł. Z całą pewnością nie może jej spłacić, nawet gdyby próbował wszystkie środki przeznaczyć na ich spłatę, spowodowałoby to ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny, polegające na niemożności zaspokojenia nawet najprostszych potrzeb życiowych. Nie sposób do realiów niniejszej sprawy odnosić podawanych przez Główny Urząd Statystyczny danych dotyczących minimum socjalnego. ZUS podał, że kwota minimum socjalnego za I kwartał 2022 r. wynosiła 2362,46 zł, co przewyższa wyliczony przez skarżącego dochód miesięczny w 2021 r. wraz z rentą żony. Kwota minimum socjalnego nie obejmuje ogromnych kosztów i wydatków na leki (ok. 1500 zł/miesiąc), rehabilitację, przewozy sanitarne żony na badania itd. ZUS posiadał wiedzę o chorobie i stale rosnących wydatkach zdrowotnych żony i skarżącego. Ponadto w podawanej kwocie minimum socjalnego nie ma średnich krajowych kosztów leków, leczenia, kosztów utrzymania mieszkania (sprzątania itd.), potrzeb kulturalnych.

W ocenie skarżącego ww. wskaźnik minimum socjalnego nie może być odnoszony do zaistniałej sytuacji, którą niewątpliwie komplikuje poważna choroba żony. ZUS w zaskarżonej decyzji po raz kolejny nie rozważył w sposób należyty, na jakim poziomie możliwe jest zaspokojenie potrzeb skarżącego oraz potrzeb żony, nad którą sprawuje stałą opiekę. Zupełnie pominięty został aspekt terminowego regulowania przez skarżącego spłat z tytułu zadłużenia głównego względem ZUS.

Skarżący zwrócił się do ZUS o płacenie rat w kwocie 500 zł/miesiąc na stałe. Najpierw ZUS przystał na to, następnie odmówił takiej pomocy. W decyzji ratalnej, na jaką przystał (raty po 500 zł/miesięcznie), dotyczą one tylko pierwszego roku, pozostała kwota 313 792,53 zł do spłaty z odsetkami, nie wiadomo do końca, czy dobrze wyliczona. Powoduje to ciągłe zapożyczanie się, problemy finansowe i dyskomfort.

Skarżący przedstawił dokumenty, że Urząd Miasta Łodzi odrzuca od lat jego wnioski o dotacje na prowadzone fundacje im. [...] oraz [...] W 2016 r. otrzymał nagrodę Miasta Łodzi w kwocie 25 000 zł, co pozwoliło na jakiś czas płacić zobowiązania. Nadmienił, że otrzymał za działalność dla kultury Łodzi i Polski wiele nagród, odznaczeń i medali (honorowych), w tym Order Odrodzenia Polski (krzyż kawalerski), czy Medal Srebrny Zasłużony Kulturze "Gloria Artis". To też powinna być przesłanka, dotycząca ważnego interesu społecznego.

Skarżący nie mógł zgodzić się z argumentacją prezentowaną przez organ, że o braku trudnej sytuacji materialnej przesądza niekorzystanie przez niego i żonę z pomocy społecznej, mimo posiadanej przez ZUS wiedzy o niepełnosprawności żony skarżącego, stałym leczeniu, wypadkach, jakim uległa w sierpniu i wrześniu (sepsa, złamana miednica, złamana ręka lewa) i dodatkowych obciążeniach, i kosztach. Stan ten nie pozwala też na stawanie żony przed komisją lekarską ZUS (żona stale leży, ZUS otrzymał kopie faktur kosztów, np. wynajmu łóżka rehabilitacyjnego, zakupie sprzętu rehabilitacyjnego). Ocena rzetelna zobowiązania, której domaga się skarżący, powinna następować z uwzględnieniem interesu społecznego, a stanowisko organu w tym zakresie stoi w rażącej sprzeczności z poglądami judykatury. Nie do zaakceptowania, także z punktu widzenia interesu społecznego, jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmuszałaby dłużnika do korzystania z pomocy społecznej. Twierdzenie, że skoro skarżący i jego żona nie korzystają z pomocy społecznej, to ich sytuacja materialna "nie jest aż tak zła" jest niczym nieuzasadnione i stanowi nadmierne uproszczenie.

Skarżący podkreślił niezmiennie, że sytuacja majątkowa jego i jego żony jest zła, zaś wydatki i koszty, które ponoszą, uzasadniają przyjęcie, że spłata objętych wnioskiem odsetek spowoduje pozbawienie ich możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Łączne wydatki miesięczne wynoszą coraz więcej.

Organ w postępowaniu dotyczącym składek powinien badać przede wszystkim przesłanki dotyczące umorzenia zobowiązania, a nie odnosić się do okoliczności jego powstania. Fakt, że zadłużenie powstało w latach 2001-2015 jest bez znaczenia dla oceny, czy obecnie zachodzą podstawy do ich umorzenia. Przedmiotem postępowania nie jest bowiem umorzenie zadłużenia głównego względem ZUS, ale umorzenie odsetek, a więc należności ubocznych. W ocenie skarżącego okoliczność ta pozostaje zupełnie bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Zwłaszcza mając na uwadze fakt polubownego zakończenia sporu w zakresie należności głównej - podpisany jest układ ratalny z ZUS. Organ bezzasadnie nie uznaje pożaru domu i firmy jako klęskę żywiołową.

Organ nie akceptuje kolejnych przesłanek z art. 28 ust. 3, tj. przewlekłej choroby, zawieszenia przez skarżącego działalności gospodarczej, a następnie likwidacji (zarabianie na życie zleceniami, pisaniem artykułów itd.), nieprowadzenia żadnej działalności gospodarczej.

W ocenie skarżącego organ, wskazując na możliwość uzyskiwania dochodów przez wnioskodawcę, błędnie przyjął, że konieczność sprawowania opieki nie ma żadnego wpływu na możliwość zarobkowania. Skarżący podkreślił, że każdą z tych przesłanek powinno się badać oddzielnie, nie próbując w oparciu o ustalenie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ustalać również przesłanki opisanej w punkcie 1 powołanego przepisu.

W ocenie skarżącego organ po raz kolejny nie wskazuje, jaki ważny interes publiczny miałby przemawiać za odmową umorzenia. Czyni to, w sytuacji gdy pomiędzy skarżącym a organem zawarto porozumienie w zakresie spłaty zadłużenia z tytułu składek.

Jeżeli chodzi o kwestie przedawnienia zaległości, to ZUS nie zbadał dokładnie wszystkich okoliczności i dat cząstkowych powstania zadłużenia, przerwania biegu ich przedawnienia, dat i numerów wydawanych tytułów wykonawczych egzekucyjnych. Rodzi to nadal obawy u skarżącego o niedokładnym przedstawieniu stanu zadłużenia i naliczanych odsetek.

Skarżący zwrócił jeszcze uwagę, że komornicy stwierdzili brak możliwości egzekucji długów z jego firmy, a więc i brak majątku, co jest kolejną spełnioną przesłanką do umorzenia wnioskowanej części zadłużenia, mimo że organ nie uznaje tego faktu i przesłanki nieściągalności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ podniósł, że skarżący jest zdolny do pracy. Zgodnie z powszechnie dostępnymi informacjami jest prezesem zarządu Stowarzyszenia [...]." ich Rodzin i Przyjaciół (KRS nr: [...]), prezesem zarządu Międzynarodowej Fundacji Muzycznej im. [...] (KRS nr: [...]), prezesem zarządu Fundacji [...] (KRS nr: [...]), zaś od 1 marca 2022 r. członkiem zarządu Oddziału [...] Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich (KRS nr: [...]). Powyższe wskazuje na to, że sytuacja życiowa skarżącego, choć niewątpliwie trudna, jest nieco odmienna od opisanej w skardze. Skarżący jest aktywnym życiowo człowiekiem, konieczność sprawowania opieki nad chorą żoną, jak z powyższego wynika, nie koliduje z pozostawaniem prezesem zarządu w trzech podmiotach wpisanych do KRS, nie koliduje również z podejmowaniem nowych aktywności życiowych, o czym świadczy wpis z 1 marca 2022 r. o objęciu funkcji członka zarządu Oddziału [...] Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich.

ZUS podniósł również, że skarżący i ZUS podpisali umowę o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek, w tym odsetek za zwłokę. A zatem już po wydaniu zaskarżonej decyzji o odmowie umorzenia należności skarżący składał oświadczenia woli i dokonywał czynności prawnych, których przedmiotem były, m.in. należności wobec Zakładu, których dotyczyła zaskarżona decyzja z 27 września 2022 r. nr 761/2022 o odmowie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek. Zgodnie z § 3 tej umowy skarżący (dłużnik) uznał kwotę należności określoną w § 2 umowy, w tym i należność z tytułu odsetek. ZUS zaznaczył, że skarżący uprzednio również podpisywał z ZUS umowy o rozłożenie na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, o których mowa w art. 29 u.s.u.s.

ZUS wyjaśnił, że nie nastąpiło przedawnienie należności względem Zakładu. Od 5 grudnia 2001 r. do dziś prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Od 27 listopada 2002 r. do 25 kwietnia 2004 r. miała miejsce restrukturyzacja. 18 lipca 2013 r. i następnie 26 października 2015 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o umorzenie nieopłaconych należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (zgodnie z art. 1 ust. 15 tzw. ustawy abolicyjnej bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12 ustawy ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13). Od 4 lutego 2016 r., tj. od daty podpisania układu ratalnego (zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a). Ponadto należności za czerwiec 2002 r.– sierpień 2003 r. zostały zabezpieczone zastawem na majątku ruchomym skarżącego. Wobec powyższego, mając na względzie powyższe okoliczności, przedawnienie nie nastąpiło.

W piśmie procesowym, uzupełniającym skargę, skarżący przedstawił kolejne wnioski dowodowe na okoliczność trudnej sytuacji rodzinnej, stałej opieki nad nieuleczalnie chorą żoną. Skarżący wniósł o wystąpienie sądu do ZUS o przedstawienie listy osób prywatnych, przedsiębiorców i firm z województwa łódzkiego, którym ZUS udzielił pomocy w formie umorzenia jakichkolwiek należności od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2022 r. na okoliczność stwierdzenia obiektywności i uznaniowości decyzji ZUS w kwestii umarzania zaległości wobec odmowy umorzenia odsetek skarżącemu i wezwanie ZUS do pełnego i prawdziwego rozliczenia zadłużenia, przedstawienia sądowi wszystkich zaległości, wpłat, wezwań do zapłaty, tytułów wykonawczych, przebiegu egzekucji, rozliczenie i podanie stanu konta skarżącego. W uzasadnieniu pisma procesowego skarżący dodatkowo wskazał, m.in. że ZUS nie wykonał polecenia WSA o dokładnym rozliczeniu zaległości i sprawdzeniu przedawnienia należności, zwłaszcza w kwestii art. 27 ust. 2 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców. Ponadto skarżący przyznał, że pełni społecznie wiele funkcji, spełnia obowiązek wobec miasta i ludzi, jest zapraszany i nagradzany przez wiele instytucji, szkół itd., prowadzi społecznie bez etatu Muzeum [...] w Łodzi na prośbę kombatantów wojennych (muzeum nie ma żadnych pieniędzy, majątku, prowadzi je społecznie i bezpłatnie, oprowadza po tym muzeum młodzież raz w miesiącu), nie jest na etatach w fundacji im. [...] i w Fundacji [...], nie otrzymuje ostatnio żadnych dotacji na ich działalność z miasta i od marszałka województwa. Jako dziennikarz i członek Oddziału [...] SDP został wybrany do zarządu tego oddziału, to społeczna funkcja, żadnych gratyfikacji, świadczy tylko o uznaniu zdolności, aktywności i możliwości twórczych skarżącego, spotkania zarządu odbywają się raz na dwa miesiące. Poza tym dochód skarżącego w 2017-2022 r. ulegał z wielu powodów stałemu zmniejszeniu, co bardzo ograniczyło możliwości regulacji wydatków na utrzymanie, opłacenie wszystkich kosztów, a ciągle dochodzą nowe koszty i wydatki zdrowotne, m.in. z powodu wypadków, jakim ulegała chora żona. Muszą ratować budżet domowy, m.in. pożyczkami, zadłużaniem się. Dochody skarżącego wynosiły w: 2017 – 120 352,40 zł; 2018 – 25 997,50 zł; 2019 – 80 758,85 zł; 2020 – 40 648,80 zł; 2021 – 26 507,50 zł; 2022 – 14 218 zł. Renta inwalidzka żony wynosi – 1218 zł x 12 = 14 616 zł/rok, zatem łączne dochody skarżącego i jego żony wyniosły w 2022 r. 28 834 zł. Wydatki zaś od stycznia 2022 r. do stycznia 2023 r. przedstawiały się następująco: wydatki zdrowotne 13 117,82 zł; koszty protetyki w 2022 r. 8000 zł; koszty ogrzewania domu, prądu, woda, ścieki 7000 zł; koszty rtv, telewizji sat, naprawy sprzętów 1050 zł, koszty leczenia 2000 zł; inne koszty stałe, podatki gruntowe, wywóz śmieci 1000 zł; koszty jedzenia dwóch osób 8000 zł; koszty sprzątania, środków czystości, pomocy domowej 11 000 zł; odzież, obuwie, pralnie itd. 4000 zł; wydatki na cele kultury, urlop 5000 zł. Razem 60 167,82 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Na wstępie zaznaczenia wymaga, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), zgodnie z którym jeżeli przewodniczący uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku ani w siedzibie sądu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli nie sprzeciwiają się temu strony lub uczestnik postępowania. W niniejszej sprawie, z uwagi na zagrożenie epidemiczne, zarządzeniem z 18 stycznia 2023 r. wyznaczono termin rozprawy zdalnej zawiadamiając o tym strony. Następnie, w związku z brakiem oświadczenia skarżącego co do możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z 16 lutego 2023 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta, na mocy § 2 art. 1 ww. ustawy, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259), dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wyżej wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność, tj. zgodność z prawem zaskarżonego aktu, a mówiąc ściślej, czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s., ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki, w tym gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej.

Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (v. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, wyrok WSA w Łodzi z 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym również należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje jednoznacznie organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości, organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym powyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a zatem to strona w treści wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. ZUS w toku postępowania powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Oczywisty jest jednak fakt, że w toku postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". To wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do art. 80 k.p.a. organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności, organ jest związany wskazanymi powyżej zasadami określonymi w k.p.a. oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór konsekwencji prawnej to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi naruszenia art. 7, 77, i 80 k.p.a. poprzez niezebranie całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. ZUS powziął uzasadnione wątpliwości w zakresie wysokości dochodów deklarowanych przez skarżącego, które podzielił skład Sądu, rozpoznający niniejszą sprawę. Dochody uzyskane w latach 2017–2022 w znacznym stopniu odbiegały od wysokości wydatków ponoszonych w tym okresie. Warto w tym miejscu wskazać, że w 2022 r. dochody skarżącego wraz z małżonką wynosiły 28 834 zł, zgodnie z tym, co twierdzi skarżący w piśmie procesowym, będącym uzupełnieniem skargi. Natomiast wydatki skarżącego i jego małżonki w 2022 r. na koszty ich leczenia, wyżywienia, ubioru, utrzymania domu, a także na cele kulturalne, wypoczynkowe czy zapewnienia pomocy domowej wynosiły 60 167,82 zł. Jeśli różnica między dochodami a wydatkami miałaby wynikać (jak podnosi strona) z udzielonych pożyczek, to powyższą okoliczność skarżący był zobowiązany wykazać, składając dowody w postaci zawartych umów z pożyczkodawcami, i to na etapie postępowania prowadzonego przez organ administracji publicznej. Jak wskazano wcześniej, to na stronie, ubiegającej się o udzielenie ulgi, spoczywał ciężar dowodowy.

Zdaniem sądu ZUS także trafnie zauważył, iż z dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia żony skarżącego nie wynika, by wymagała ona stałej opieki innej osoby. Tym samym, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie było możliwe uwzględnienie stanowiska skarżącego, iż konieczność stałej opieki nad żoną pozbawiała go możliwości zarobkowania. ZUS, zarządzając środkami powierzonymi przez ubezpieczonych, jest uprawniony przyznać ulgę tylko w przypadku udowodnienia przez stronę, iż jej sytuacja majątkowa i rodzinna uzasadnia przyznanie żądanej ulgi. W niniejszej sprawie, nie przedstawiając pełnego i wiarygodnego materiału dowodowego, skarżący nie wykazał, że spełnia warunki uzasadniające umorzenie odsetek od zaległych składek.

Należy wskazać, że przedstawiony w piśmie procesowym z 31 stycznia 2023 r. przez skarżącego materiał dowodowy w postaci dokumentacji medycznej skarżącego, a także jego małżonki (która w 2022 r. miała przejść, m.in. ropowicę szyi, zakażenie sepsą, reumatoidalne zapalenie stawów, operację na oddziale chirurgii twarzo-szczękowej, złamanie miednicy, nasady kości ramiennej i obręczy barkowej), a także faktur VAT, obrazujących wydatki przede wszystkim na lekarstwa dla małżonki skarżącego, nie miał wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w tym przepisie, nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego w sprawie, lecz ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie, czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji przepisów prawa materialnego. W niniejszej sprawie, mimo iż w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego skarżący był informowany o prawie do czynnego uczestnictwa w toczącym się postępowaniu wyjaśniającym, a także, że przed wydaniem decyzji ma prawo do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, to nie skorzystał z przysługujących mu praw, aby przedstawić jeszcze inne, dodatkowe dokumenty (dowody), obrazujące jego sytuację materialną, finansową, rodzinną i zdrowotną. Analiza dokumentów przez Sąd, okazanych dopiero na etapie postępowania sadowego, prowadziłaby zatem do ponownego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, co nie byłoby zgodne z celem art. 106 § 3 p.p.s.a., tym bardziej, że z przepisu tego wynika także, że dopuszczenie dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu.

Ponadto należy wskazać, że zarzut przedawnienia został rozstrzygnięty prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 30 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 439/20, który oddalił skargę strony w tym samym przedmiocie sprawy (tj. odmowa umorzenia odsetek za zwłokę przypadających od nieopłaconych składek), co przedmiot niniejszej sprawy. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że należności skarżącego nie uległy przedawnieniu ze względu na prowadzone od 2001 r. postępowanie egzekucyjne, zawieszenie postępowania egzekucyjnego w czerwcu 2014 r. w związku z wpływem wniosku zobowiązanego o umorzenie należności na podstawie ustawy abolicyjnej z 18 czerwca 2012 r. (Dz.U. z 2012 r. poz. 1551), a następnie zawieszenie postępowania egzekucyjnego na skutek zawarcia umowy ratalnej 19 lutego 2016 r. Zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a (o rozłożenie należności na raty), do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Natomiast w myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Warto w tym miejscu przytoczyć treść uzasadnienia wyroku NSA z 7 września 2021 r., II OSK 3133/18, w którym jednoznacznie stwierdzono, że rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem kwestia prawna nie może być już w odniesieniu do danego podmiotu kwestionowana i poddana odmiennej ocenie. Takie stanowisko należy zająć nie tylko w odniesieniu do sentencji orzeczenia, lecz również do uzasadnienia wyroku zawierającego wykładnię przepisów, mających w sprawie zastosowanie. Jeżeli w kolejnym postępowaniu pojawia się kwestia już badana w poprzedniej sprawie, nie może zostać rozbieżnie rozstrzygnięta. W związku z powyższym wyrokiem NSA należy przyjąć, że dopóki prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 30 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 439/20, nie zostanie wzruszony w trybie przewidzianym w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to wszystkie sądy oraz organy administracji publicznej są związane treścią tego orzeczenia, także w kwestii nieprzedawnionych odsetek od nieopłaconych składek.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

bg