Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 636/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono orzeczenie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a c, art. 190
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 132, art. 132 ust. 4b
journal: Dz.U. 2015 poz 355
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 19 września 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Asesor WSA Małgorzata Kowalska, , Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Lubasińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2018 roku sprawy ze skargi D.S. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiej Policji w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania policjanta winnym popełnienia przewinienia dyscyplinarnego i odstąpienia od ukarania uchyla zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji powiatu [...] z dnia [...] nr [...].


UZASADNIENIE

Orzeczeniem nr (...) z dnia (...), na podstawie art. 133 ust. 8 pkt 1 i art. 135n ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t. j. Dz. U. z 2015r. poz. 355 ze zm.), dalej u.o.p., Komendant Wojewódzki Policji w Ł. utrzymał w mocy orzeczenie nr (...) Komendanta Powiatowego Policji powiatu ł. w. z dnia (...), uznające aspiranta D. S. - Kontrolera Wydziału Ruchu Drogowego za obwinionego o to, że w dniu 4 sierpnia 2015 r. w m. K. woj. (...) nie dopełnił obowiązku służbowego w ten sposób, że złożył raport do Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł. pomijając drogę służbową tj. o czyn określony w art. 132 ust. 3 pkt 3 u.o.p. w zw. z § 4 ust. 1 zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji (Dz. Urz. KGP z 2013 r. poz. 99), czym naruszył dyscyplinę służbową.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podkreślono, że obwiniony został w dniu 9 grudnia 2014 r. zapoznany z przepisami rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 maja 2013 r. w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów. Fakt ten potwierdził podpisem.

Obwiniony tym samym miał świadomość, iż raport winien złożyć za pośrednictwem swojego bezpośredniego przełożonego, tym bardziej, iż w przypadku wcześniejszego raportu z dnia 13 lipca 2015 r. droga służbowa została przez niego zachowana. Podnoszony w odwołaniu argument, iż w czasie składania raportu z dnia 4 sierpnia 2015r. znajdował się na urlopie wypoczynkowym nie zmienia faktu, związanego z koniecznością zachowania drogi służbowej np. poprzez złożenie przedmiotowego pisma na dzienniku podawczym Wydziału Ruchu Drogowego, czyli tego w którym pełni na co dzień służbę. Tym samym działaniu obwinionego w ocenie organu można przypisać winę w myśl art. 132a pkt 1 u.o.p.

Organ powołał brzmienie art. 132 ust. 1 u.o.p., zgodnie z którym policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Naruszeniem dyscypliny służbowej jest w szczególności: niedopełnienie obowiązków służbowych albo przekroczenie uprawnień określonych w przepisach prawa - art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy.

W myśl § 4 ust. 1 zrządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji policjanci i pracownicy Policji są zobowiązani do zachowania drogi służbowej. Wyjątki od tej zasady określa § 4 ust. 2 zarządzenia.

Organ wskazał, że droga służbowa (§ 1 pkt 5 zarządzenia) - sposób załatwiania spraw służbowych, polegający na przekazywaniu informacji lub dokumentów albo rzeczy przez podwładnych za pośrednictwem wszystkich kolejnych przełożonych, aż do tego, który jest uprawniony do rozpatrzenia sprawy, jak również przekazywanie rozkazów, poleceń lub wytycznych od przełożonego uprawnionego do ich wydawania, przez kolejnych niższych przełożonych do podwładnego.

Stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 maja 2013 r. w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów (Dz. U. z 2013 r. poz. 644) - policjant składa wniosek w sprawie osobowej drogą służbową, z wyjątkiem przypadków określonych w odrębnych przepisach.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 132a ustawy o Policji - przewinienie dyscyplinarne jest zawinione wtedy, gdy policjant: ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi (ust.1); nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość taką przewidywał albo mógł i powinien przewidzieć (ust. 2).

Poza zakresem sporu pozostaje fakt, że w dniu 4 sierpnia 2015 r. bezpośrednio na dziennik podawczy Komendy Powiatowej Policji powiatu ł. w. wpłynął raport skarżącego datowany na 4 sierpnia 2015 r. i adresowany do Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł., a dotyczący refundacji zakupu okularów korekcyjnych. Organ wyjaśnił, że raport ten był następstwem pisma Ks - 101/15 z dnia 14 lipca 2015r. podpisanego przez insp. K. D. - Komendanta Powiatowego Policji powiatu ł. w., którym to poinformowano skarżącego, że właściwym do rozpatrzenia raportu z dnia 13 lipca 2015r., w tożsamej sprawie, jest Komendant Wojewódzki Policji w Ł.. Podkreślono, iż pierwotny raport obwinionego został nadany z zachowaniem drogi służbowej, o czym świadczy zapis w jego lewym dolnym rogu.

W ocenie organu sporne jest, czy działanie obwinionego można uznać za zawinione, co stanowi podstawę do pociągnięcia do odpowiedzialności dyscyplinarnej.

Organ zwrócił uwagę, iż obwiniony w grudniu 2013 r. został zapoznany z treścią zarządzenia nr 30 KGP z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji, fakt ten potwierdził podpisem na karcie zapoznania z treścią tegoż aktu prawnego. Stosownie do art. 135j ust. 5 ustawy o Policji - przełożony dyscyplinarny może odstąpić od ukarania, jeżeli stopień winy lub stopień szkodliwości przewinienia dyscyplinarnego dla służby nie jest znaczny, a właściwości i warunki osobiste policjanta oraz dotychczasowy przebieg służby uzasadniają przypuszczenie, że pomimo odstąpienia od ukarania będzie on przestrzegał dyscypliny służbowej oraz zasad etyki zawodowej.

W ocenie organu przewinienie dyscyplinarne nie spowodowało negatywnych następstw dla służby, a stopień jego szkodliwości nie jest znaczny w stanie faktycznym sprawy. Obwiniony posiada pozytywną opinię służbową i dotychczas nie był karany dyscyplinarnie. Tym samym rozstrzygnięcie przełożonego dyscyplinarnego w zakresie uznania winy z jednoczesnym odstąpieniem od ukarania należy uznać za proporcjonalne i adekwatne do wagi sprawy i stopnia naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków służbowych. Podkreślono, iż uprawnienie o którym mowa w art. 132 ust. 4b ustawy o Policji, jest prawem a nie obowiązkiem przełożonego dyscyplinarnego.

W skardze D. S. wskazał, że jego raport o dofinansowanie zakupu okularów miał na celu uzyskanie pomocy w wykonywaniu obowiązków służbowych. W przedłożonym przez skarżącego orzeczeniu lekarskim nr 34/2015 w punkcie II ppkt 2, czyli ograniczenia w zakresie specjalnych wymagań wobec osoby kierującej pojazdami widnieje kod z ograniczeniami, tj. 01.01. Rzecznik dyscyplinarny w ocenie skarżącego skupił się tylko na subiektywnej ocenie nieprzestrzegania przez skarżącego drogi służbowej. Zdaniem skarżącego to Zastępca Komendanta źle nadał bieg raportowi i dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego nie znając przepisów dotyczących hierarchiczności w Policji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 22 kwietnia 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 77/16 uchylił orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł. z (...), nr (...) oraz poprzedzające je orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji Powiatu Ł. W. z (...), nr (...) w przedmiocie uznania policjanta winnym popełnienia przewinienia dyscyplinarnego i odstąpienia od ukarania. WSA stwierdził, że w przepisach ustawy o Policji brak jest podstawy prawnej roszczeń policjanta o refundację zakupu okularów korekcyjnych. Brak w ustawie o Policji przepisu, który mógłby stanowić podstawę materialnoprawną załatwienia wniosku strony czyni z kolei niedopuszczalnym wydanie decyzji. Oznacza to, że sprawa dotycząca braku przesłanek do udzielenia refundacji kosztów zakupu okularów nie stanowi sprawy administracyjnej. To samo tyczy się niezachowania wymaganej w tym przypadku drogi służbowej. Powyższa kwestia stanowi bowiem sprawę o charakterze pracowniczym i nie powinna była zostać przez organy załatwiona w formie decyzji administracyjnej, a tym bardziej podlegać w świetle art. 3 p.p.s.a. kontroli sądu administracyjnego, tylko powinna być rozstrzygana przepisami prawa pracy.

WSA wskazał, że obowiązek zapewnienia pracownikom okularów korygujących wzrok wynika z § 8 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe, wydanego na podstawie art. 23715 Kodeksu pracy. W ocenie WSA , skoro strona w treści skargi zgłasza roszczenia związane ze stosunkiem zatrudnienia, które to kwestie są regulowane przepisami prawa pracy, to nie istnieje podstawa prawna dla organów dla załatwiania powyższej kwestii w formie decyzji administracyjnej, na którą przysługuje skarga do Sądu Administracyjnego. Spory dotyczące szeroko rozumianego stosunku pracy, wynikające z przepisów prawa pracy, w tym roszczenia, których źródłem jest stosunek pracy, rozstrzygane są bowiem przez sądy powszechne.

W skardze kasacyjnej Komendant Wojewódzki Policji w Ł. wniósł o uchylenie powyższego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie w razie uznania, iż istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, o uchylenie ww. wyroku i oddalenie skargi. Jednocześnie wniósł o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, wg norm prawem przepisanych. W ocenie Komendanta Sąd I instancji w ogóle nie rozpoznał istoty sprawy. Przedmiotem rozpoznania nie była bowiem zasadność wydania bądź niewydania przez organ administracji decyzji w sprawie refundacji skarżącemu okularów korekcyjnych. Przedmiotem skargi było orzeczenie w przedmiocie uznania skarżącego winnym przewinienia dyscyplinarnego. Dlatego też kluczowym dla prawidłowego rozpoznania sprawy było ustalenie, czy skarżący dopuścił się w sposób zawiniony przewinienia dyscyplinarnego. Skarżący został uznany przez przełożonych dyscyplinarnych winnym popełnienia przewinienia dyscyplinarnego ze względu na brak zachowania drogi służbowej, do czego był zobowiązany zgodnie z § 4 ust. 1 zarządzenia oraz z § 2 ust. 1 rozporządzenia. W ocenie organu w sposób bezsporny zostało wykazane w toku postępowania administracyjnego, iż wnioskując o refundację okularów korekcyjnych, skarżący nie zachował drogi służbowej.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 czerwca 2018 r. sygn. I OSK 1848/16 uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. W uzasadnieniu NSA wskazał, że ze stanowiskiem Sądu I instancji nie można się zgodzić. Zaskarżone do Sądu I instancji orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł., zostało wydane wyniku przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego, podlega ono zatem kontroli sądu administracyjnego w świetle art. 3 § 3 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 138 ustawy o Policji od orzeczenia oraz postanowienia kończącego postępowanie dyscyplinarne policjantowi przysługuje prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W sprawie nie ma przy tym znaczenia, że sprawa refundacji zakupu okularów korekcyjnych nie jest załatwiana w formie decyzji.

NSA wskazał, że okoliczność, iż obowiązek zapewnienia okularów korygujących wynika z przepisów prawa pracy, nie zwalnia funkcjonariusza Policji z obowiązku przestrzegania drogi służbowej i odpowiedzialności za jej naruszenie. Kwestia, czy za dane zachowanie (czyn) policjant może zostać pociągnięty do odpowiedzialności dyscyplinarnej, oceniać bowiem należy w świetle zadań jakie ma realizować. Zadania te określone zostały w art. 1 ust. 1 pkt 2 u.o.p., jak również w rocie ślubowania, które policjant składa przed podjęciem służby.

NSA przypomniał, że każda osoba wstępująca do służby w Policji, składając ślubowanie wedle roty ustalonej w art. 27 ustawy o Policji, zobowiązuje się m.in. do tego, by "przestrzegać dyscypliny służbowej oraz wykonywać rozkazy i polecenia przełożonych". Policjant zobowiązuje się zatem do przestrzegania szczególnej dyscypliny służbowej, jak i wykonywania rozkazów i poleceń przełożonych.

Jednym z obowiązków funkcjonariusza Policji jest przestrzeganie zawartej w § 4 ust. 1 zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji zasady zachowania drogi służbowej. Stosownie do § 1 ust. 5 zarządzenia droga służbowa oznacza sposób załatwiania spraw służbowych, polegający na przekazywaniu informacji lub dokumentów albo rzeczy przez podwładnych za pośrednictwem wszystkich kolejnych przełożonych aż do tego, który jest uprawniony do rozstrzygnięcia sprawy, jak również przekazywanie rozkazów, poleceń lub wytycznych od przełożonego uprawnionego do ich wydania, przez kolejnych niższych przełożonych do podwładnego. Stosownie natomiast do § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych policjant składa wniosek w sprawie osobowej drogą służbową, z wyjątkiem przypadków określonych w odrębnych przepisach.

Za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej policjant odpowiada dyscyplinarnie na podstawie art. 132 ust. 1 ustawy o Policji. Naruszenie dyscypliny służbowej stanowi czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów (art. 132 ust. 2). Zgodnie natomiast z treścią art. 132 ust. 3 pkt 3 naruszeniem dyscypliny służbowej jest w szczególności niedopełnienie obowiązków służbowych albo przekroczenie uprawnień określonych w przepisach prawa. Stosownie do art. 132 ust. 4b u.o.p. w przypadku czynu stanowiącego przewinienie dyscyplinarne mniejszej wagi przełożony dyscyplinarny może odstąpić od wszczęcia postępowania i przeprowadzić ze sprawcą przewinienia dyscyplinarnego udokumentowaną w formie notatki rozmowę dyscyplinującą.

NSA podkreślił, że nie było kwestią sporną, iż 4 sierpnia 2015 r. skarżący nie złożył raportu z prośbą o refundację okularów bezpośredniemu przełożonemu. Przedmiotowy raport skarżący bowiem zaadresował - z pominięciem drogi służbowej - do wyższego przełożonego, tj. Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł..

NSA wskazał, że rozpoznawana sprawa dotyczy obwinienia skarżącego o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego z uwagi na pominięcie bezpośredniego przełożonego przy składaniu raportu, a nie sprawy z zakresu roszczeń policjanta o refundację zakupu okularów korekcyjnych, Sąd I instancji, winien zbadać, czy postępowanie dyscyplinarne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a będące jego wynikiem orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł. z (...), jest zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Przede wszystkim, jak słusznie wskazano w skardze kasacyjnej, na podstawie art. 132, art. 132 ust. 3 pkt 3, art. 132a ustawy o Policji w zw. z § 4 ust. 1 zarządzenia nr 30 i § 2 ust. 1 rozporządzenia, Sąd I instancji winien m.in. zbadać, czy okoliczności niniejszej sprawy pozwalały na przyjęcie, że skarżący w sposób zawiniony dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Ponownie rozpoznając skargę D. S. Sąd uznał, że jest ona zasadna.

Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma fakt, że rozpoznawana sprawa została przekazana do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi mocą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2018 r. sygn. I OSK 1848/16, wydanego na skutek skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Łodzi z dnia 22 kwietnia 2016 r. Wobec tego zastosowanie znajduje w sprawie art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 t.j.), w myśl którego wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawę przekazano pozostaje związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia ta obejmuje zarówno prawo materialne, jak i procesowe. W orzecznictwie i literaturze jednolicie przyjmuje się, iż związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cytowanego wyżej przepisu, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem - lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie.

Wykładnia prawna, o jakiej mowa w art. 190 p.p.s.a., to wyjaśnienie przez Naczelny Sąd Administracyjny istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, a więc nie tylko sama wykładnia w ścisłym tego słowa znaczeniu. Związanie wykładnią prawną dotyczy zarówno sądu rozpoznającego sprawę ponownie do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia, chyba że nastąpi zmiana stanu prawnego, powodująca, że pogląd prawny NSA staje się nieaktualny, a także organu administracyjnego. Oznacza to, że orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Związanie wykładnią ma szeroki zasięg, gdyż obejmuje również strony postępowania. Nie można bowiem oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez NSA. Powyższe rozwiązanie ma na celu zapewnienie jednolitości orzecznictwa (por. H.Knysiak-Molczyk - Skarga kasacyjna str. 301).

Oznacza to, że Sąd rozpoznając obecnie sprawę ze skargi D. S., nie znajdując podstaw do zastosowania odstępstw od konieczności podzielenia poglądu prawnego wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku sygn. I OSK 1848/16, zobowiązany jest wykładnię prawa tam przedstawioną przyjąć. NSA zalecił, aby Sąd I instancji zbadał, czy okoliczności niniejszej sprawy pozwalały na przyjęcie, że skarżący w sposób zawiniony dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego polegającego na pominięciu drogi służbowej przy składaniu raportu o refundację okularów korekcyjnych.

Podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia stanowiły przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2016 r. poz. 1782 ze zm.).

Zgodnie z przepisami ustawy o Policji, w przypadku uzasadnionego przypuszczenia popełnienia przez policjanta przewinienia dyscyplinarnego, przełożony dyscyplinarny wszczyna postępowanie dyscyplinarne (w określonych przypadkach) bądź może je wszcząć na wniosek pokrzywdzonego (art. 134i ust. 1 u.o.p.). Na podstawie oceny zebranego w postępowaniu dyscyplinarnym materiału dowodowego przełożony dyscyplinarny wydaje orzeczenie o uniewinnieniu albo odstąpieniu od ukarania, albo ukaraniu, albo o umorzeniu postępowania (art. 135j ust. 1 u.o.p.). Orzeczenie powinno zawierać m.in. opis przewinienia dyscyplinarnego zarzucanego obwinionemu wraz z kwalifikacją prawną; rozstrzygnięcie o uniewinnieniu, stwierdzeniu winy i odstąpieniu od ukarania lub wymierzeniu kary dyscyplinarnej albo umorzeniu postępowania dyscyplinarnego; uzasadnienie faktyczne i prawne orzeczenia (art. 135j ust. 2 pkt 4 - 6 u.o.p.).

Jak wynika z art. 132 ust 1 u.o.p. policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Według ust.2 naruszenie dyscypliny służbowej stanowi czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów. Zatem pociągnięcie do odpowiedzialności dyscyplinarnej oraz rodzaj zastosowanej kary należy rozważać z uwzględnieniem zadań funkcjonariusza Policji. Przepis art. 132 ust. 3 określa, jakie w szczególności zachowania są naruszeniem dyscypliny służbowej. Między innymi wymienione jest w tym przepisie niedopełnienie obowiązków służbowych albo przekroczenie uprawnień określonych w przepisach prawa (pkt 3). Użyte w treści omawianego przepisu sformułowanie "w szczególności" oznacza, iż nie tylko stypizowane w tym przepisie czyny (wymienione zachowania policjantów) można uznać za naruszenie dyscypliny służbowej. Ustawodawca, uznając, że niemożliwe jest ich enumeratywne wyliczenie, odsyła do klauzuli generalnej zawartej w art. 132 ust. 2 u.o.p., która definiuje ogólnie pojęcie naruszenia dyscypliny służbowej, za które to naruszenie policjant ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną. W myśl art. 132 ust. 2 u.o.p. przesłanką warunkującą poniesienie odpowiedzialności dyscyplinarnej jest przypisanie funkcjonariuszowi winy.

Zgodnie z art. 132a u.o.p. przewinienie dyscyplinarne jest zawinione wtedy, gdy policjant: 1) ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi; 2) nie mając zamiaru popełnienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że taką możliwość przewidywał albo mógł i powinien przewidzieć. W obu przypadkach ukaranie funkcjonariusza jest uprawnione, jeżeli przemawiają za tym okoliczności sprawy, należycie wykazane w uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego. Zatem charakter zawinienia (jego umyślność czy też nieumyślność) nie determinują możliwości ukarania, lecz mogą mieć wpływ na ewentualne odstąpienie od ukarania.

Wyjaśnić także trzeba, że przewinienie dyscyplinarne będzie zawinione, jeżeli policjant ma zamiar jego popełnienia, tj. chce je popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi. Przewinienie może zostać popełnione również w przypadku winy nieumyślnej - zarówno w formie niedbalstwa, jak i lekkomyślności. W przepisie art. 132a pkt 2 u.o.p. ustawodawca wskazał, że będzie ono również zawinione, jeżeli policjant, nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość taką przewidywał albo mógł przewidzieć. Stopień ostrożności wymagany od policjanta w ramach wykonywanych przez niego czynności należy oceniać przez pryzmat zwykłej wiedzy, jaką powinien posiąść on w ramach pełnionej służby, stosownego przygotowania i przebytych szkoleń. Policjant, który nie został uprzednio właściwie przeszkolony w określonym zakresie, nie może zostać obciążony zarzutem niezachowania reguł ostrożności. Przy badaniu stopnia naruszenia ostrożności przez funkcjonariusza Policji organ orzekający powinien wziąć pod uwagę trzy kryteria: kwalifikację podmiotu, właściwość narzędzia, którym się posługuje, oraz sposób wykonywania przez niego czynności. Powinien on odpowiedzieć na pytanie, czy w świetle powyższych elementów policjant mógł i powinien przewidzieć, że popełnia czyn, który może skutkować odpowiedzialnością dyscyplinarną (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 września 2006 r., IV SA/Po 1240/04, LEX nr 835041; wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 września 2010 r., II SA/Wa 756/10, LEX nr 755416).

Zasady etyki zawodowej policjanta zostały wprowadzone jako załącznik do zarządzenia Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. w sprawie "Zasad etyki zawodowej policjanta" (Dz. Urz. KGP.2004.1.3), który potrzebę wprowadzenia tych zasad uzasadniał znaczeniem problematyki moralnej w wykonywaniu zawodu policjanta i jego służebną wobec społeczeństwa rolą, a także koniecznością wzmocnienia oraz uzupełnienia obowiązków i praw policjantów wynikających z demokratycznie stanowionego prawa.

Naruszeniem dyscypliny służbowej jest w szczególności m.in. niewykonanie rozkazu lub polecenia przełożonego (art. 132 ust. 3 pkt 1), zaniechanie czynności służbowej albo wykonanie jej w sposób nieprawidłowy (art. 132 ust. 3 pkt 2) oraz niedopełnienie obowiązków służbowych albo przekroczenie uprawnień określonych w przepisach ustawy (art. 132 pkt 3). Skarżącemu zarzucono naruszenie dyscypliny służbowej określone w powyżej powołanym przepisie art.132 ust.3 pkt 3 u.o.p.

W myśl art. 134 u.o.p. karami dyscyplinarnymi są: nagana, zakaz opuszczania wyznaczonego miejsca przebywania, ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku, wyznaczenie na niższe stanowisko służbowe, obniżenie stopnia i wydalenie ze służby. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 kwietnia 2007 r. sygn. I OSK 994/06 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ) zauważył, że ustawodawca, formułując w treści art. 134 u.o.p. katalog kar dyscyplinarnych, nie określił, jakiemu przewinieniu odpowiada każda z nich. W związku z tym, właściwym jest przyjęcie, że pozostawił te kwestie uznaniu organów rozstrzygających, co nie oznacza jednak dowolności w ich stosowaniu. Ocena naruszenia obowiązku służbowego, waga tego naruszenia, ustalenie jego zakresu, a także wymiar odpowiedniej kary stanowi kompetencję organów orzekających w sprawach dyscyplinarnych. Jak wskazano "uznaniowość" przepisu nie oznacza jego dowolności. Organ ma bowiem obowiązek zbadać okoliczności faktyczne sprawy i uzasadnić wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Jak podkreślił NSA sądy administracyjne nie dokonują oceny zaskarżonego aktu administracji publicznej pod względem słuszności zapadłego rozstrzygnięcia, a jedynie badają, czy nie narusza on prawa. Jednocześnie NSA zaakcentował, że przepis art. 135 j ust. 1 u.o.p. nie wyznacza organowi dyscyplinarnemu merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego, co oznacza, że przepis ten wprowadza swobodną ocenę dowodów w tym zakresie, w związku z czym sądowa kontrola oceny dowodów oznacza jedynie sprawdzenie, czy dokonana już ocena nie wykazuje błędów natury faktycznej lub logicznej bądź, czy też nie jest sprzeczna z doświadczeniem życiowym lub wskazaniami wiedzy.

W postępowaniu dyscyplinarnym także dobór kary adekwatnej do przewinienia dyscyplinarnego należy do sfery uznania organów dyscyplinarnych. Sądowa kontrola orzeczenia dyscyplinarnego w części dotyczącej kary sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organy przestrzegały reguł procedowania, w tym ustawowych dyrektyw wymiaru kary. Sąd nie może natomiast ingerować w uprawnienia zastrzeżone wyłącznie dla organu prowadzącego postępowanie dyscyplinarne i oceniać celowości,czy słuszności zastosowanych przezeń sankcji (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2014 r., I OSK 2687/12).

W myśl art. 134 h ust.1 u.o.p. wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby.

Na wymierzenie kary dyscyplinarnej funkcjonariuszowi Policji wpływ ma przede wszystkim waga czynu i stopień winy. Jak wspomniano dobór kary adekwatnej do przewinienia dyscyplinarnego należy do sfery uznania organów dyscyplinarnych. Sądowa kontrola orzeczenia dyscyplinarnego w części dotyczącej kary sprowadza się wyłącznie do oceny czy organy przestrzegały reguł procedowania, w tym ustawowych dyrektyw wymiaru kar. Kontrola uznaniowości w tym zakresie sprowadza się w istocie do oceny, czy organ badał sprawę w zakresie dyrektyw ustawowych, jak również, czy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy, w tym, czy uwzględnił dotychczasowy przebieg służby obwinionego funkcjonariusza.

Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy oraz uwzględniając zalecenia zawarte w wyroku NSA sygn. I OSK 1848/16 Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy zgromadzony w tym postępowaniu materiał dowodowy stanowił wystarczającą podstawę do uznania skarżącego winnym popełnienia przewinienia dyscyplinarnego i odstąpienia od wymierzenia kary.

Stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 maja 2013 r. w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów, policjant składa wniosek w sprawie osobowej drogą służbową, z wyjątkiem przypadków określonych w odrębnych przepisach. Sprawy osobowe oznaczają sprawy związane z nawiązaniem, zmianą i rozwiązaniem stosunku służbowego oraz wynikającymi z jego treści prawami i obowiązkami policjantów (§ 1 pkt 4 rozporządzenia), a droga służbowa oznacza tryb zwracania się policjanta w sprawie osobowej lub innej sprawie wynikającej ze stosunku służbowego do przełożonego uprawnionego do jej załatwienia za pośrednictwem bezpośredniego przełożonego (§ 1 pkt 7 rozporządzenia).

Stosownie do § 4 ust. 1 zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji policjanci i pracownicy Policji są obowiązani do zachowania drogi służbowej. Droga służbowa oznacza sposób załatwiania spraw służbowych, polegający na przekazywaniu informacji lub dokumentów albo rzeczy przez podwładnych za pośrednictwem wszystkich kolejnych przełożonych aż do tego, który jest uprawniony do rozstrzygnięcia sprawy, jak również przekazywanie rozkazów, poleceń lub wytycznych od przełożonego uprawnionego do ich wydania, przez kolejnych niższych przełożonych do podwładnego (§ 1 pkt 5 Zarządzenia). Przypadki, w których można pominąć drogę służbową przekazując informacje odpowiednio kolejnemu wyższemu przełożonemu zostały wymienione w § 4 ust. 2 i ust. 6 pkt 1 zarządzenia.

Przypomnieć należy, że skarżący raportem z dnia 13 lipca 2015 r. skierowanym do Komendanta Powiatowego Policji powiatu ł. w. zwrócił się o refundację zakupu okularów korekcyjnych. Pismo do organu wpłynęło 13 lipca 2015 r. (prezentata). Na raporcie znajduje się adnotacja bezpośredniego przełożonego skarżącego - p.o. Naczelnika Wydziału Ruchu Drogowego KWP powiatu ł. w. sierz. sztab. N. W. opatrzona datą "13.07.2015" "zapoznałem się" (k. 7 akt admin.). W odpowiedzi pismem z dnia 14 lipca 2015 r. Komendant Powiatowy Policji powiatu ł. w. poinformował skarżącego, że zasady przyznania refundacji znajdują się w decyzji nr (...) z dnia 11 maja 2012 r. w sprawie refundacji kosztów okularów korygujących wzrok osobom obsługującym monitory ekranowe i że refundacja następuje m.in. na podstawie indywidulanego raportu osoby zainteresowanej skierowanej do Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł. (k. 6 akt admin.).

W następnie powyższego pisma, zgodnie ze wskazaniem Komendanta Powiatowego Policji powiatu ł. w., raportem z dnia 4 sierpnia 2015 roku skarżący zwrócił się do Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł. o refundację zakupu okularów korekcyjnych. Pismo wpłynęło do KPP powiatu ł. w. w dniu 4 sierpnia 2018 r. (k. 1 odw. akt admin. - prezentata). Powyżej opisany stan faktyczny stał się, w ocenie organów I i II instancji, podstawą do uznania skarżącego winnym popełnienia przewinienia dyscyplinarnego i odstąpienia od wymierzenia kary. Zdaniem organów skarżący uchybił obowiązkowi złożenia raportu zgodnie z drogą służbową i zrobił to w sposób zawiniony.

Sąd nie podzielił zaprezentowanego przez organy stanowiska. W ocenie Sądu organy administracji naruszyły przepisy postępowania, bowiem nieprawidłowo rozważyły zebrany materiał dowodowy, jak również naruszyły przepisy prawa materialnego, tj. art. 132a i 132 ust. 4b u.o.p.

Zwrócić bowiem należy uwagę, że organy nie rozważyły, że raport skarżącego z dnia 4 sierpnia 2015 r. jest kontynuacją pierwotnego raportu z dnia 13 lipca 2015 r., po piśmie KPP powiatu ł. w. z 14 lipca 2015 r. wskazującego sposób załatwienia wniosku o refundację zakupu okularów korekcyjnych. Organy powinny wziąć pod uwagę, że w związku z raportem skarżącego z 13 lipca 2015 r. zachodzi szczególna sytuacja, bowiem bezpośredni przełożony skarżącego ma już świadomość, wiedzę, że skarżący ubiega się o refundację zakupu okularów korekcyjnych, o czym świadczy adnotacja w dolnym lewym rogu pisma "zapoznałem się" wraz podpisem p.o. Naczelnika Wydziału Ruchu Drogowego KPP. Niewątpliwie kolejny raport skarżącego z dnia 4 sierpnia 2015 r. był następstwem pisma organu z 14 lipca 2015 r. W tej sytuacji zdaniem Sądu, aby organy nie spotkały się z zarzutem dowolności oceny materiału dowodowego, powinny rozważyć, że czy droga służbowa nie została jednak przez skarżącego wyczerpana poprzez raport z dnia 13 lipca 2015 roku, bowiem bezpośredni przełożony został z tym pismem zapoznany i o nim wiedział.

Przyjmując, iż celem postępowania dyscyplinarnego jest ustalenie ciążących na policjancie obowiązków i wykazanie faktu zawinionego ich niewykonania, stwierdzić należy, że organy dopełniły obowiązku ustalenia faktów, gromadząc i badając materiał dowodowy. Aby jednak możliwe było przypisanie policjantowi zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego ponad wszelką wątpliwość musi być udowodnione na czym miało ono polegać. Sąd nie podziela stanowiska organów, że fakt popełnienia przez skarżącego przewinienia dyscyplinarnego opisanego w zarzucie wynika jednoznacznie z tego, że kolejny raport, będący działaniem zgodnym ze wskazaniem KPP z 4 sierpnia 2015 r. został złożony niezgodnie z drogą służbową, a skarżący zrobił to w sposób zawiniony.

Wina jest nieodłącznym atrybutem odpowiedzialności o charakterze represyjnym, zatem również odpowiedzialności dyscyplinarnej i przesłanką odpowiedzialności służb mundurowych. Z art. 132a u.o.p. wynika, że wina związana jest zarówno z umyślnym, jak i nieumyślnym przewinieniem dyscyplinarnym. Tymczasem za zbyt ogólnikowe i w związku z tym nie poddające się weryfikacji ocenić należy stanowisko organów w kwestii oceny stopnia zawinienia skarżącego.

Organy powołały się na treść art. 135j u.o.p., cytując jego treść, i wskazały, że "bez wątpienia przewinienie dyscyplinarne nie spowodowało negatywnych następstw dla służby, a stopień jego szkodliwości nie jest znaczy w stanie faktycznym sprawy. Obwiniony posiada pozytywna opinię służbową i dotychczas nie był karany dyscyplinarnie. Tym samym rozstrzygnięcie przełożonego dyscyplinarnego w zakresie uznania winy z jednoczesnym odstąpieniem od ukarania należy uznać za proporcjonalne i adekwatne do wagi sprawy i stopnia naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków służbowych". Ponadto organ odwoławczy wskazał "jednocześnie z ostrożności podkreślić należy, iż uprawnienie o którym mowa w art. 132 ust. 4b ustawy o Policji, jest prawem a nie obowiązkiem przełożonego dyscyplinarnego".

Zgodnie z treścią art. 132 ust. 4b ustawy o Policji w przypadku czynu stanowiącego przewinienie dyscyplinarne mniejszej wagi przełożony dyscyplinarny może odstąpić od wszczęcia postępowania i przeprowadzić ze sprawcą przewinienia dyscyplinarnego udokumentowaną w formie notatki rozmowę dyscyplinującą.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że ustawa o Policji przewiduje i wprowadza instrument dyscyplinujący w postaci rozmowy dyscyplinującej, która nie wywiera negatywnego skutku finansowego dla policjanta. W przypadku przewinienia mniejszej wagi przełożony może korzystać właśnie z takiego środka dyscyplinującego. Notatkę z takiej rozmowy przełożony włącza do akt osobowych policjanta, a po upływie roku notatkę usuwa się, bez odnotowywania, że taka się tam znajdowała. Powyższe wprost wynika z dyspozycji art. 132 ust. 4b i ust. 4 c u.o.p.

Zdaniem Sądu, w sytuacji gdyby organ stał na stanowisku, że kolejny raport skarżącego dotyczący tej samej sprawy również wymagał złożenia go bezpośredniemu przełożonemu, co budzi poważne wątpliwości w kontekście powyższych wywodów, to winien rozważyć zastosowanie art. 132 ust. 4b i ust. 4 c u.o.p. Sam organ bowiem stwierdza, że przewinienie dyscyplinarne nie spowodowało negatywnych następstw dla służby, a stopień jego szkodliwości nie jest znaczy.

Zatem powstaje pytanie, czy faktycznie skarżący w sposób zawiniony dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego. Trzeba bowiem podkreślić, że uznanie policjanta winnym zarzucanego mu czynu rodzi określone konsekwencje w sferze uprawnień funkcjonariusza i - nie pozostaje bez wpływu na dalszy przebieg służby. Toteż organy Policji winny w tego rodzaju sprawach z rozwagą podchodzić do oceny zaistniałych zdarzeń, ważąc zarówno interes służby, jak i interes funkcjonariusza, nie tracąc przy tym z pola widzenia celowości takiego działania i jej skutków w sferze stosunku służbowego policjanta. Przewinienia dyscyplinarne, mające charakter incydentalny, obiektywnie niezamierzone, które nie wynikają ze złej woli funkcjonariusza, jak w niniejszej sprawie, mogą być kwalifikowane jako przypadki mniejszej wagi. W tych szczególnych okolicznościach trudno bowiem zarzucać skarżącemu złą wolę i zamiar popełnienia przewinienia, w sytuacji gdy skarżący domagał się od organu refundacji zakupu okularów korekcyjnych, a więc "odzyskania" zapłaconych środków finansowych. W treści swojego orzeczenia organ, rozważając możliwość albo brak możliwości, zastosowania art. 132 ust. 4b u.o.p. powinien odnieść jego treść do ustalonego stanu faktycznego, czego w rozpoznawanej sprawie zabrakło. Organ odwoławczy bowiem zacytował jedynie treść przepisu art. 132 ust. 4b u.o.p. i wskazał, że jest to prawo, a nie obowiązek organu, nie odnosząc go do wagi czynu popełnionego przez skarżącego.

Mając na uwadze powyższe naruszenie przepisów postępowania Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 i art. 190 p.p.s.a. uchylił zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie organu I instancji. Rozpoznając sprawę ponownie organy uwzględnią ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu wyroku. Organy rozważą, czy pierwotny raport skarżącego nie stanowił wyczerpania drogi służbowej, i w zależności od wyniku - stopień zawinienia czynu oraz możliwość zastosowania art. 132 ust. 4b u.o.p.

B.K.