Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SAB/Wa 62/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
658
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Zobowiązano organ do rozpoznania wniosku/odwołania w terminie ...od otrzymania odpisu prawomocnego orzeczenia
Powołane przepisy: article: art. 63 par. 1 -3a, art. 37 par. 3,, art. 155 par. 5 i par. 6
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 166 poz 1 art. 11 ust. 1 w zw. ust. 3 lit. a
law: Rozporządzenie  Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia  społecznego (Tekst mający znaczenie dla EOG i dla Szwajcarii).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędzia WSA Magdalena Maliszewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 maja 2020 r. sprawy ze skargi K. S. na bezczynność [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie ustalenia ustawodawstwa właściwego w sprawie świadczeń zdrowotnych 1. zobowiązuje [...] Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia w Warszawie do rozpatrzenia wniosku z [...] lipca 2018 r. w terminie miesiąca od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi; 2. stwierdza, że [...] Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia w [...] przy rozpoznaniu wniosku opisanego w pkt 1 dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w [...] na rzecz skarżącej K. S. sumę pieniężną w wysokości 1.000 (słownie: jeden tysiąc) złotych.


UZASADNIENIE

K. S. (dalej: skarżąca, wnioskodawczyni, strona) w piśmie z 18 września 2019 r., skierowanym za pośrednictwem [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: [...]OW NFZ) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (data wpływu – 24 października 2019 r.) wystąpiła ze skargą na bezczynność tego organu. W skardze zarzuciła [...]OW NFZ bezczynność w ustaleniu ustawodawstwa właściwego w zakresie jej ubezpieczenia zdrowotnego za okres od 1 grudnia 2013 r. do 31 grudnia 2018 r., tj. gdy pozostawała zatrudniona w Niemczech, a w kraju od 1 grudnia 2013 r. została przyznana jej emerytura. Podnosiła, że 9 lipca 2018 r. wystąpiła do [...]OW NFZ z wnioskiem o zmianę/wzruszenie ostatecznej decyzji nr [...] tego organu z [...] lipca 2014 r, opierając się na art. 155 k.p.a. Do chwili złożenia skargi na bezczynność organ nie rozpatrzył ww. wniosku.

W odpowiedzi na skargę z 23 października 2019 r. [...]OW NFZ wnosił o oddalenie powyższej skargi na bezczynność. Wyjaśniał, że w okresie od 1 grudnia 2013 r. do 28 kwietnia 2019 r. wnioskodawczyni nie była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce z tytułu otrzymywania polskiej emerytury. W okresie od 29 września 2014 r. do 31 sierpnia 2017 r. strona posiadała prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na terytorium Niemiec wynikające z zarejestrowanego formularza E121(PL). Niemiecka instytucja ubezpieczenia zdrowotnego potwierdziła rejestrację formularza, mimo że w przypadku posiadania przez osobę zainteresowaną ubezpieczenia w państwie zamieszkania należało odmówić jego rejestracji.

Pismem z 23 października 2019 r. [...]OW NFZ zawiadomił ZUS w [...], że ustawodawstwo polskie wobec strony przestało być właściwe i powinna zostać wyrejestrowana z ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce w NFZ od dnia 1 stycznia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. w związku z zatrudnieniem na terenie Niemiec.

Organ nadmienił, że wielokrotnie próbował i próbuje wyjaśnić z niemiecką instytucją AOK Bayern (dalej: AOK) i Deutsche Rentenversicherung Knappschaft Bahn See Minijob Zentrale (dalej: Minijob) sytuację ubezpieczeniową wnioskodawczyni i oczekuje na odpowiedź stamtąd co do okresów zatrudnienia strony od 1 grudnia 2013 r. do 31 grudnia 2017 r.

Po kilkukrotnym wezwaniu Sądu na podstawie art. 62 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) organ w dniu 17 grudnia 2019 r. przekazał WSA uporządkowane dokumenty sprawy wnioskodawczyni.

W piśmie z 25 stycznia 2020 r. skarżąca podtrzymała, że skarży bezczynność [...]OW NFZ w sprawie ustalenia ustawodawstwa właściwego dla jej ubezpieczenia oraz rozpatrzenia wniosku o wzruszenie decyzji ostatecznej (k. – 45 akt sądowych).

Następnie w piśmie z 13 marca 2020 r. strona podtrzymała skargę na bezczynność i zauważyła, że organ nie odniósł się do jej żądania zasądzenia tytułem zadośćuczynienia kwoty 5.000 zł, obejmującej siedmioletnie wydatki w niniejszej sprawie: na adwokata w Niemczech, na wyjazdy do Polski i do M., na korespondencję z [...]OW NFZ i opały telefoniczne oraz koszt odsetek od zwróconych składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga na bezczynność zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie zaś z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), kognicja sądu administracyjnego obejmuje m.in. kontrolę działalności administracji publicznej przez orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadku, gdy nie wydają decyzji administracyjnej w sprawach indywidualnych, podlegających załatwieniu w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Przed rozpatrzeniem skargi na bezczynność należy sprawdzić, czy został wyczerpany tryb jej wniesienia. Przepis art. 52 § 1 p.p.s.a. stanowi, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia, zgodnie z treścią § 2 art. 52 p.p.s.a. należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Z kolei w myśl

art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Tryb wnoszenia i rozpatrywania ponaglenia reguluje art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm., dalej: k.p.a.). Stanowi ten artykuł w § 3 pkt 1 że ponaglenie wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie.

Skarżąca drogą mailową przesłała 13 maja 2019 r. do Narodowego Funduszu Zdrowia Centrali w [...] ponaglenie do załatwienia sprawy (k.-221-223 akt adm.). Pismo do zostało przekazane do [...]OW NFZ pismem z 15 maja 2019 r. (k.-220 akt adm.). Skarżąca nie podpisała ponaglenia, czego wymagał art. 63 k.p.a. Zostało ono wniesione za pomocą zwykłego maila, tak więc powinno było być traktowane jako podanie wniesione w formie pisemnej (art. 63 § 1 – 3a k.p.a.). Ani organ wyższego stopnia – NFZ Centrala w [...], ani organ właściwy –[...]OW NFZ nie wzywali strony o uzupełnienie braków formalnych tego pisma (art. 64 § 2 k.p.a.) i rozpatrywali to ponaglenie.

Organy obu instancji: NFZ Centrala w [...] oraz [...]OW NFZ naruszyli procedurę rozpatrzenia ponaglenia, gdyż w myśl art. 37 § 3 pkt 1 k.p.a. ponaglenie wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie. Zgodnie z art. 37 § 4 k.p.a. organ prowadzący postępowanie jest obowiązany przekazać ponaglenie organowi wyższego stopnia bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania. Organ przekazuje ponaglenie wraz z niezbędnymi odpisami akt sprawy. Odpisy mogą zostać sporządzone w formie dokumentu elektronicznego. Przekazując ponaglenie, organ jest obowiązany ustosunkować się do niego. Na podstawie art. 37 § 5 k.p.a. organ, o którym mowa w § 3, rozpatruje ponaglenie w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania i wydaje postanowienie, zgodnie z art. 37 § 6 k.p.a., w którym:

1) wskazuje, czy organ rozpatrujący sprawę dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, stwierdzając jednocześnie, czy miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa i 2) w przypadku stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości: a) zobowiązuje organ rozpatrujący sprawę do załatwienia sprawy, wyznaczając termin do jej załatwienia, jeżeli postępowanie jest niezakończone, b)zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności lub przewlekłości, a w razie potrzeby także podjęcie środków zapobiegających bezczynności lub przewlekłości w przyszłości.

Zatem, skoro ponaglenie skarżącej wpłynęło do NFZ Centrali w [...], organ ten dla zachowania ww trybu, powinien był przekazać ponaglenie do [...]OW NFZ w celu zwrotu tego ponaglenia wraz z niezbędnymi odpisami akt sprawy. Natomiast w niniejszej sprawie NFZ Centrala w [...] przekazała ponaglenie strony do [...]OW NFZ w celu jego załatwienia (k.-220 akt adm.). Podobnie postąpił NFZ Centrala w [...] z pismem skarżącej z 16 maja 2019 r. stanowiącym uzupełnienie do ww. ponaglenia (k.-219, 217, 218 akt adm.), również bez własnoręcznego podpisu skarżącej. Na kolejny monit skarżącej z 10 lipca 2019 r., skierowany do NFZ Centrali i przekazany do [...]OW NFZ tego samego dnia (k. -237 akt adm.) [...]OW NFZ udzielił skarżącej odpowiedzi w dniu 26 lipca 2019 r., także w formie mailowej (k.- 234-235 akt adm.).

W sytuacji, gdy żaden z wymienionych organów nie wzywał strony do uzupełnienia braków ponaglenia, a do nich należała ocena, czy pismo spełniało wymagania z art. 64 k.p.a. i rozpatrzyły to pismo, to na etapie postępowania sądowego brak jest podstaw do kwestionowania spełniania wymogów formalnych przez omawiane ponaglenie (por. A. Wróbel w: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt- Gotowicz, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wydanie VIII, WKP 2020, komentarz do art. 37 k.p.a., teza 10; P. M. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego, LEX/el.2019, komentarz do art. 37 k.p.a., teza 12).

Należało więc uznać, że skarżąca wyczerpała tryb z art. 53 § 2b p.p.s.a., tj. wniosła skargę na bezczynność [...]OW NFZ po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.

Następną kwestią wymagającą ustalenia była właściwość organu do załatwienia sprawy. W dacie wydania decyzji nr [...] z [...] lipca 2014 r. ustalającej, że skarżąca do 1 grudnia 2013 r. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba pobierająca emeryturę (k. -2—23 akt adm.) organem właściwym do zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w przypadku osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16, jeżeli osoby te nie mają miejsca zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (jak w przypadku skarżącej) był [...]OW NFZ, z mocy art. 77 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. oświadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm.; dalej: ustawa o świadczeniach). Obecnie kwestię reguluje art. 77 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach i art. 51 ust. 2 ustawy o świadczeniach (Dz. U. z 2019r. poz. 1373 z późn. zm.) w sytuacji skarżącej nadal pozostaje [...]OW NFZ jako oddział wybrany przez wnioskodawczynię.

Przechodząc do rozpatrzenia skargi na bezczynność, należy podnieść, że przy tego rodzaju środku zaskarżenia, sąd kontroluje, czy skarga została wniesiona w sprawie, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. oraz czy zwłoka w załatwieniu sprawy przekroczyła terminy określone w przepisach prawa.

Należy przypomnieć, że wnioskodawczyni wystąpiła pismem z 2 maja 2014 r. (k.-7 akt adm.) do [...]OW NFZ o wydanie dokumentu S1-zaświadczenia potwierdzającego prawo do świadczeń zdrowotnych dla osoby pobierającej polskie świadczenie emerytalne zamieszkałej w innym państwie członkowskim. Na potrzeby wydania żądanego dokumentu Dyrektor [...]OW NFZ wydał najpierw [...] lipca 2014 r. decyzję nr [...] o podleganiu wnioskodawczyni obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego od 1 grudnia 2013 r. Podkreślić należy, że w uzupełnieniu ww. wniosku strona przedstawiła dokumenty z [...] (dalej: H.), że podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu na terenie Niemiec (k. -13-17 akt adm.), przy czym instytucja ta, jako prywatna firma ubezpieczeniowa, nie znajdowała się w rejestrze firm o koordynacji systemów (pismo skarżącej z 2 listopada 2014 r., k. – 36 akt adm.).

Kiedy wspomniana decyzja stała się ostateczna, [...]OW NFZ podjął działania w celu zarejestrowania wydanego skarżącej dokumentu S1 (właściwie E121) w niemieckiej państwowej kasie chorych, tj. w AOK, co nastąpiło 5 maja 2015 r. (pismo [...]OW NFZ z 29 kwietnia 2015 r. oraz zaświadczenie o zarejestrowaniu emeryta [...], k. -47, 49-52 akt adm.).

Podstawą prawną żądania skarżącej oraz działania [...]OW NFZ było rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. WE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72, z późn. zm., dalej: rozporządzenie 883/2004).

Skutkiem wniosku strony, decyzji nr [...] i zarejestrowania dokumentu skarżącej [...] w AOK oraz potrącania składek na ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech z tytułu zatrudnienia skarżącej w Niemczech jako pracownika było podwójne potrącanie składek na ubezpieczenie zdrowotne skarżącej: w Polsce i w Niemczach.

Wnioskodawczyni od 2016 r. zaczęła korespondować z [...]OW NFZ w celu wyrejestrowania jej z polskiego ubezpieczenia zdrowotnego (pismo skarżącej z 22 lutego 2016 r., k. – 53 akt adm.).

Do kolejnego pisma z 25 kwietnia 2016 r. (k. – 65 akt adm.) strona dołączyła dokumenty z [...], że jest pracownikiem najemnym od 2009 r. i z tego tytułu są przekazywane składki na ubezpieczenie zdrowotne (kopie pism [...], k. -76-69 akt adm.). W dalszej korespondencji - pismo z 8 stycznia 2017 r. strona przedstawiła pisma z [...], które instytucja ta przesłała skarżącej w odpowiedzi na zapytanie [...]OW NFZ (pismo, k. – 102 akt adm., kopie pism [...], k- 103, 104 akt adm.).

Organ prowadził dalszą korespondencję z AOK w celu ustalenia sytuacji ubezpieczenia zdrowotnego strony (pisma z 27 stycznia 2017r., 20 marca 2017 r., 21 września 2017 r.,k.-108, 112, 125 akt adm.), o czym informowano skarżącą.

Pismem z 8 listopada 2017 r. [...]OW NFZ powiadomił wnioskodawczynię, że na skutek stanowiska AOK z dniem 31 sierpnia 2017 r. zawieszono dokument [...] strony z dniem 31 sierpnia 2017 r. (k. – 131 akt adm.).

Organ mimo to prowadził dalszą korespondencję z AOK (pisma z 15 grudnia 2017r., 6 lutego 2017 r., k. -134, 137 akt adm.), nie informując strony.

Wnioskodawczyni w piśmie z 18 lutego 2018 r. (k. -140-144 akt adm.) zażądała odwołania decyzji nr [...]. Organ zinterpretował to pismo jako odwołanie od ww decyzji i poinformował stronę, że na odwołanie miała 7 dni od daty doręczenia decyzji, które upłynęły [...] sierpnia 2014r. (pismo [...]OW NFZ z 3 kwietnia 2018 r., k. – 145 akt adm.), mimo że w tym "odwołaniu" skarżąca podała podstawę prawną żądania – art. 155 k.p.a.

Organ dalej występował do AOK o ustalenie sytuacji ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej (pismo z 28 marca 2018 r., 12 października 2018 r., k. -146, 154 akt adm.).

W piśmie z 9 lipca 2018 r. strona wniosła o zmianę/wzruszenie decyzji ostatecznej, tj. decyzji nr [...][...]OW NFZ. Jako podstawę żądania wskazała art. 155 k.p.a. (k. -149-154 akt adm.). W piśmie z 15 października 2018 r. dopytywała się o stan sprawy z jej wniosku (k. – 157 akt adm.).

W opinii prawnej z 9 stycznia 2019 r. (k. -174-175 akt adm.) radca prawny organu wyjaśnił, że art. 155 k.p.a. nie ma zastosowania w sprawie. Zauważył też, że "albo decyzja z 2014 roku została wydana błędnie i zachodzą podstawy do wznowienia postępowania lub jej unieważnienie – w zależności od ustalonych okoliczności albo po jej wydaniu zmianie uległa sytuacja faktyczna i zachodzą podstawy do wydania nowej decyzji określającej w jakiej dacie i dlaczego nastąpiła zmiana ustawodawstwa właściwego" (k. -175 akt adm.).

Skarżąca kolejnym pismem z 13 lutego 2019 r. poinformowała [...]OW NFZ, że od 1 stycznia 2019 r. nabyła prawo do emerytury w Niemczech i wniosła o wyłączenie jej z polskiego obowiązkowego systemu ubezpieczenia społecznego od 1 stycznia 2019 r. i zwrot pobranych składek z tego tytułu za styczeń i luty 2019 r.

(k. -176 akt adm.).

Organ pismami z 20 lutego 2019 r. i 25 lutego 2019 r. powiadomił Oddział US w [...] WRUM, że wnioskodawczyni, jako posiadająca od 1 sierpnia 2019 r. ubezpieczenie na terenie Niemiec z tytułu pobierania świadczenia emerytalnego, nie podlega polskiemu ustawodawstwu w zakresie rzeczowych świadczeń zdrowotnych, i od 1 stycznia 2019 r. powinna zostać wyrejestrowana z ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ (k. -178, 179 akt adm.). Pisma te przesłał do wiadomości skarżącej.

Wnioskodawczyni wystąpiła także do NFZ Centrali w [...] o wyeliminowanie jej podwójnego podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu (pismo z załącznikami, k. -182-205 akt adm.). Skutkiem tego Dyrektor Departamentu Współpracy Międzynarodowej NFZ w piśmie z 8 marca 2019 r. zobowiązał [...]OW NFZ do podjęcia niezwłocznych czynności w sprawie skarżącej, jednocześnie wyjaśniając rozumienie zapisów art. 31, 11, 23-25 rozporządzenia 883/2004 (k. -180 -181 akt adm.).

W dniu 15 marca 2019 r. do [...]OW NFZ wpłynęło pismo ZUS Oddziału w [...] z 8 marca 2019 r., informujące o wyrejestrowaniu skarżącej z ubezpieczenia zdrowotnego od 1 stycznia 2019 r. (k. -206 akt adm.). Organ-[...]OW NFZ w dniu 16 kwietnia 2019 r. wystąpił ponownie do AOK i przesłał formularz [...] dotyczący skarżącej. Wystąpienie do AOK ponowił 14 maja 2019 r. (k. -211 akt adm.).

W dniu 13 maja 2019 r. wnioskodawczyni przesłała zwykłym mailem omówione wyżej ponaglenie, dołączając dokumenty z H. i [...]

(k. -221-226 akt adm.).

Pismo do zostało przekazane do [...]OW NFZ przy piśmie z 15 maja 2019 r.

(k. -220 akt adm.), w którym nakazano potraktowanie sprawy jako pilnej oraz zwrócono uwagę, że strona podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu w Niemczech od 1 września 2005 r.

[...]OW NFZ przy piśmie z 25 lipca 2019 r. wysłał do [...] formularz [...] dotyczący skarżącej (k. -236,237 akt adm.).

Skarżąca, po monitach, otrzymała stanowisko [...]OW NFZ drogą mailową w dniu 26 lipca 2019 r. (k. – 234 - 235 akt adm.).

[...]OW NFZ ponowił wystąpienie do Minijob w dniu 11 października 2019 r. (k. -242-247 akt adm.).

Po kolejnym monicie skarżącej z16 października 2019 r. [...]OW NFZ zwrócił się 23 października 2019 r. do Oddziału ZUS w [...] WRUM o wyrejestrowanie skarżącej z ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ od 1 stycznia 2018 r., o czym powiadomił skarżącą (k. – 248 akt adm.).

Oddział ZUS w [...] pismem z 4 listopada 2019 r. powiadomił [...]OW NFZ, że wyrejestrowano skarżącą z ubezpieczenia zdrowotnego w okresie 1 stycznia 2018 r. – 31 grudnia 2018 r. i zwrócono jej potrąconą składkę na ubezpieczenie zdrowotne za wspomniany okres (k.- 267 akt adm.).

Wnioskodawczyni wystąpiła z kolejnym pismem zatytułowanym "skarga na bezczynność" [...]OW NFZ z dnia 4 listopada 2019 r. (data wpływu do [...]OW NFZ – 15 listopada 2019 r.), powołując się jednocześnie na sygn. akt VI SAB/Wa 62/19 (k. -268-269 akt adm.). W piśmie tym zażądała także zasądzenia na podstawie art. 199 i art. 200 p.p.s.a. oraz art. 154 p.p.s.a. kwoty 5.000 zł jako zwrotu kosztów postępowania, zadośćuczynienia. Skargę uzupełniła pismem z 14 listopada 2019 r. (k. – 271, 272 akt adm.). Organ przekazał te dokumenty jako część akt administracyjnych, nie zajmując wobec nich stanowiska, po wezwaniu WSA o uporządkowanie wcześniej nadesłanych akt.

W trakcie postępowania sądowego [...]OW NFZ pismem z 28 lutego 2020 r. powiadomił ZUS Oddział w [...] WRUM, że skarżąca nie podlega polskiemu ustawodawstwu w zakresie rzeczowych świadczeń zdrowotnych i powinna zostać wyrejestrowana z ubezpieczenia zdrowotnego za okres 1 grudnia 2013 r. – 31 grudnia 2017 r. (k. -61 akt sądowych). Przy piśmie z 30 kwietnia 2020 r. (k. -67 akt sądowych) [...]OW NFZ przesłał pismo ZUS Oddziału w [...] WRUM z 12 marca 2020 r. informujące, że wnioskodawczyni została wyrejestrowana z ubezpieczenia zdrowotnego w okresie 1 grudnia 2013 r. do 31 grudnia 2017 r. i w związku z tym zostały jej zwrócone potrącone składki za okres 5 lat wstecz (art. 94 ustawy o świadczeniach), tj. za okres od 1 marca 2015 r. do 31 grudnia 2017 r. (pismo dołączono do akt adm.).

W oparciu o ustalone okoliczności, należy przypomnieć, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o zmianę/wzruszenie decyzji nr [...] Dyrektora [...]OW NFZ z [...] lipca 2014 r. Jako podstawę wniosku powołała art. 155 k.p.a. wniosek ten jednoznacznie sformułowała w piśmie z 9 lipca 2018 r. Z tym wnioskiem łączyła bezczynność [...]OW NFZ, choć jej żądanie skierowane do [...]OW NFZ obejmowało ustalenie ustawodawstwa właściwego w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego za okres 1 grudnia 2013 r. – 31 grudnia 2019 r. Należy podkreślić, że już we wcześniejszych pismach kierowanych do [...]OW NFZ, począwszy od lutego 2016 r. (wyżej opisanych) zgłaszała żądanie wyrejestrowania jej z ubezpieczenia zdrowotnego/żądanie zmiany ww decyzji.

Do daty wyrokowania w niniejszej sprawie [...]OW NFZ nie zajął stanowiska co do wspomnianego wniosku skarżącej z 9 lipca 2018 r.

Już po wniesieniu skargi na bezczynność, na żądania [...]OW NFZ z 23 października 2019 r. (k. -248 akt adm.), 28 lutego 2020 r. (k. -61 akt sądowych),

ZUS Oddział w [...] WRUM pismami z 4 listopada 2019 r. (k.-267) i 12 marca 2020r. (w aktach adm.) poinformował, że wyrejestrował skarżącą z ubezpieczenia zdrowotnego łącznie za okres 1 grudnia 2013 r. do 31 grudnia 2018 r. i zwrócił jej potrącone składki łącznie za okres od 1 marca 2015 r. do 31 grudnia 2018 r., a wcześniej zajął podobne identyczne stanowisko co do podlegania skarżącej ubezpieczeniu zdrowotnemu za okres 1 stycznia 2019 r. – 31 marca 2019 r. (pismo, k. – 206 akt adm.).

Jednocześnie w aktach znajduje się opinia prawna, że do decyzji, jak ta o nr [...] z [...] lipca 2014 r. nie ma zastosowania art. 155 k.p.a., który stanowi, że decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio Organ, dysponując tą opinią nie podjął żadnych czynności w odniesieniu do wniosku skarżącej, mimo że wskazano w niej inne sposoby załatwienia tego żądania.

Jeżeli nawet by przyjąć pogląd zaprezentowany w opinii prawnej, że w odniesieniu do decyzji, jak omawiana, nie ma zastosowania art. 155 k.p.a. (inaczej, por. A Wróbel, tamże, komentarz do art. 155 k.p.a., teza 7 i powołane w tam orzecznictwo), to organ powinien był wyrazić to stanowisko w formie procesowej

(art. 104 § 1 k.p.a.), tym bardziej, że w tej samej opinii wskazano na inne podstawy załatwienia kwestii ewentualnej prawidłowości decyzji nr [...]. Organ, po monitach skarżącej i wytycznych organu nadzorującego – NFZ Centrali w [...] zwykłymi pismami uznał, że strona nie podlega polskiemu ustawodawstwu w zakresie rzeczowych świadczeń zdrowotnych. W wyniku tych wystąpień ZUS Oddział w [...] WRUM wyrejestrował skarżącą z ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 1 grudnia 2013 r. do 31 marca 2019 r. Wskutek opisanych działań organów, skarżąca nie podlega już polskiemu ustawodawstwu w zakresie świadczeń zdrowotnych. W tej sytuacji żądanie wnioskodawczyni zajęcia stanowiska przez [...]OW NFZ co do ewentualnej zasadności decyzji nr [...] pozostaje aktualne. Argumentację skarżącej co do niepodlegania jej polskiemu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczeń zdrowotnych zdają się potwierdzać opinie NFZ Centrali w [...] z 8 marca 2019r. w zakresie wskazywania państwa właściwego do finansowania kosztów rzeczowych świadczeń zdrowotnych udzielanych na rzecz emeryta pobierającego emeryturę z dwóch państw członkowskich jednocześnie (w sytuacji skarżącej odnoszącej się do okresu od 1 stycznia 2019 r., kiedy nabyła uprawnienie do emerytury w Niemczech) oraz z 15 maja 2019 r., w której wskazano, ze skarżąca jako zatrudniona na terytorium Niemiec, od 1 września 2005 r. podlegała ubezpieczeniu emerytalnemu w Niemczech. W odniesieniu do omawianego okresu NFZ kierował się zasadą wynikającą z art. 11 ust. 1 w zw. z ust. 3 lit. a) rozporządzenia 883/2004. Według reguły zapisanej w art. 11 ust. 1 cyt. rozporządzenia osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, podlegają ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego. Ustawodawstwo takie określane jest zgodnie z przepisami niniejszego tytułu. Według zaś ust. 3 lit. a) art. 11 rozporządzenia 883/2004 zgodnie z przepisami art. 12 do 16 osoba wykonująca w Państwie Członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego Państwa Członkowskiego. Taką też zasadą kierowały się [...]OW NFZ i ZUS Oddział w [...] WRUM, kiedy rozstrzygały o wyrejestrowaniu skarżącej z ubezpieczenia zdrowotnego i zwrocie potrąconych składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Ponadto Sąd Najwyższy w wyroku z 21 marca 2019 r., sygn. akt II UK 553/17, opubl. Lex nr 2642731 stwierdził, że "to nie wyrejestrowanie przez pracodawcę pracownika z ubezpieczeń społecznych, lecz decyzja organu rentowego stwierdzająca niepodleganie danej osoby owym ubezpieczeniom (od której zarówno ubezpieczonemu, jak i płatnikowi składek przysługuje odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych), a następnie dopełnienie przez osoby zainteresowane i instytucje ubezpieczeniowe spoczywających na nich obowiązków wynikających z powołanych przepisów wspólnotowej koordynacji oraz wyczerpanie opisanego wyżej trybu postępowania w zakresie ustalenia ustawodawstwa właściwego i rozliczenia należności między instytucjami poszczególnych państw, powinny poprzedzać odmowę zwrotu nienależnie opłaconych składek na owe ubezpieczenia.".

Przy tym do organu rentowego oraz sądu polskiego, należy przede wszystkim ustalenie, czy osoba uprawniona podlega ubezpieczeniu społecznemu w danym państwie członkowskim, a nie ustalenie, czy ważny jest stosunek prawny będący podstawą objęcia jej ubezpieczeniem społecznym w tym państwie (por. wyrok Sąd Najwyższego z 15 marca 2018 r., sygn. akt III UK 44/17, opubl. OSNP z 2019 r., z. 1, poz. 8).

Powyższe argumenty są aktualne w odniesieniu do ubezpieczeń zdrowotnych, albowiem SN w wyroku z 29 stycznia 2014 r., sygn. akt II UK 257/13, opubl.: Lex1438803 stwierdził: "Jeżeli decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zostanie stwierdzone, że dana osoba, jako zleceniobiorca, podlegała w określonym czasie obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, to skutkiem tego jest objęcie tej osoby z mocy prawa obowiązkowo ubezpieczeniem zdrowotnym, co nie wymaga potwierdzenia decyzją NFZ (...) Z art. 109 ust. 1 ustawy z 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wynika jedynie, że dyrektor oddziału wojewódzkiego funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że wydanie decyzji przez NFZ jest konieczne w przypadkach szczególnych, tj. wówczas, gdy chodzi o osoby, które ubiegają się o dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne, albowiem o zawarciu z daną osobą umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego decyduje wyłącznie ta instytucja, czy też w sytuacjach wątpliwych, tj. wtedy, kiedy dopiero decyzja NFZ może rozstrzygnąć istniejące wątpliwości co do podlegania przez daną osobę obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.".

W tej sytuacji z uwagi na nierozpatrzenie do chwili wyrokowania wniosku skarżącej z 9 lipca 2018 r. o wzruszenie na podstawie art. 155 k.p.a. decyzji Dyrektora [...]OW NFZ z [...] lipca 2014 r. nr [...] należało uznać, że [...]OW NFZ pozostaje w bezczynności, o której mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a.

Nie tylko okoliczność długotrwałego prowadzenia przez [...]OW NFZ postępowania wskutek wniosku strony z 9 lipca 2018 r. zadecydowała o bezczynności tego organu i do tego bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia, a także obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia w myśl art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Stosownie natomiast do treści art. 35 § 1 i § 2 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie zaś sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. Przepis § 4 tego art. k.p.a. dopuszcza możliwość innego terminu załatwienia sprawy, jeżeli przepisy szczególne to przewidują. Nadto w świetle art. 36 § 1 i § 2 k.p.a. wymagane jest, aby o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie organ podał stronom przyczyny zwłoki i wskazał nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu.

W omawianym okresie [...]OW NFZ prawie w ogóle nie wypełniał obowiązku nałożonych wspominanymi przepisami. Co do długości i sprawności postępowania już Sąd się wypowiedział. Co do obowiązku informowania strony w przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, [...]OW NFZ dopiero po monitach skarżącej, także do NFZ Centrali w [...], odpowiedział stronie mailem z 26 lipca 2019 r. Wcześniej natomiast przesłał wnioskodawczyni do wiadomości pismo z 20 lutego 2019 r., skierowane do ZUS Oddziału w [...] WRUM o powinności wyrejestrowania skarżącej z ubezpieczenia zdrowotnego od 1 stycznia 2019 r. Następną informacją przekazaną stronie do wiadomości było pismo [...]OW NFZ z 23 października 2019 r. skierowane do ZUS Oddział w [...] WRUM, że skarżąca powinna zostać wyrejestrowana z ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ od dnia 1 stycznia 2018 r. i wygląda, że oparte na dokumentach przesłanych przez skarżącą przy piśmie z 16 października 2019 r. Organ –[...]OW NFZ zaś od listopada 2017 r. wiedział, że AOK zawiesił skarżącej dokument [...] (k. – 130, 131 akt adm.) i nie podjął w związku z tą wiadomością stosowanych czynności związanych z wyrejestrowaniem skarżącej z ubezpieczenia zdrowotnego, a jedynie nadal wysyłał do AOK kolejne formularze [...], co do których AOK już się wypowiedział. Ponadto wymaga podkreślenia, że podstawą wystąpienia w dniu 28 lutego 2020 r. przez [...]OW NFZ do ZUS Oddział w [...] WRUM były pisma z M. opatrzone datą 30 stycznia 2020 r. Wymaga jednak zauważenia, że treści objęte tymi pismami (chodziło o zatrudnienie skarżącej od 1 lipca 2009 r. w Niemczech i zgłoszenia do ubezpieczenia) znajdowały się we wcześniejszych pismach M. z 2016 r. (k. – 67, 69, 70, 103, 104, 199, 200 akt adm.) i H. z 12 lipca 2014 r. (k. – 198, akt adm.) przedstawianych przez skarżącą przy piśmie z 25 kwietnia 2016 r., 8 stycznia 2017 r. oraz przy piśmie z 22 lutego 2019 r., adresowanym już do NFZ Centrali w [...]. Również z pism NFZ Centrali w [...] z 8 marca 2019 r. i 15 maja 2019 r. wynikało, któremu ustawodawstwu skarżąca podlega w zakresie ubezpieczeń zdrowotnych.

Dlatego ustalenie przez [...]OW NFZ, że skarżąca nie podlega polskiemu ustawodawstwu w zakresie świadczeń zdrowotnych (jak zauważono w formie zwykłej korespondencji) co do okresu objętego sporem, tj. od 1 grudnia 2013 r. do 31 grudnia 2018 r. już po wniesieniu skargi na bezczynność [...]OW NFZ i wyrejestrowanie skarżącej z ubezpieczenia zdrowotnego przez ZUS Oddział w [...] WRUM, tylko potwierdza opieszałość [...]OW NFZ w rozpatrywaniu wniosku skarżącej, który i tak nie został formalnie załatwiony, co z kolei skutkowało rażącą bezczynnością [...]OW NFZ.

Sąd na mocy art. 149 § 2 p.p.s.a. przyznał skarżącej sumę pieniężną w wysokości 1000 zł. Sąd wziął pod uwagę, że na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. w zw. z pkt 2 uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 23 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 2/15, opubl. ONSAiWSA z 2016 r., z. 5 poz. 70, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, do których należą też sprawy ubezpieczenia zdrowotnego. Zatem skarżąca nie ponosiła kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sąd natomiast uwzględnił, że z powodu niezasadnie długiego prowadzenia postępowania nie zwrócono skarżącej potrąconych za okres od 1 listopada 2014 r. do 28 lutego 2015 r. składek z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego (pismo ZUS Oddział w [...] WRUM z 23 września 2014 r. i 12 marca 2020 r., k.- 32 akt adm.) i to w sytuacji, gdy wyrejestrowano skarżącą z ubezpieczenia zdrowotnego od 1 grudnia 2013 r., co wiązać się miało ze zwrotem stronie niezasadnie potrąconych z jej świadczeń składek. Należy przypomnieć, że z mocy art. 11 ust. 1 rozporządzenia 883/2004 osoby, do których stosuje się ten akt, podlegają ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego. Przy określeniu wysokości kwoty przyznanej skarżącej Sąd także wziął pod uwagę bardzo aktywne zaangażowanie samej strony w wyjaśnienie sprawy, co wiązało się z kosztami poniesionymi, w tym na bardzo liczną korespondencję z organami NFZ, również w formie przesyłek pocztowych z Niemiec. Z powyższych powodów przyznana kwota zrekompensuje uszczerbek majątkowy, jakiego doznała skarżąca na skutek bezczynności działania [...]OW NFZ. Skarżąca nie wyszczególniła w uzasadnieniu wniosku o przyznanie sumy pieniężnej, jakie kwoty miałyby się składać na żądaną kwotę 5.000 zł. Przywołała tylko ogólnie te okoliczności. W okolicznościach niniejszej sprawy próżno dostrzec także konieczność kompensacji stronie krzywd moralnych czy negatywnych przeżyć psychicznych, bowiem takich podstaw w sprawie nie wykazała (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2020r., sygn. akt I OSK 3094/19, Lex nr 2982155).

Reasumując na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3, § 1a i § 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punktach 1-3 sentencji wyroku.

O kosztach Sąd nie orzekł, gdyż strona była zwolniona z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, a niezbędnych kosztów postępowania nie wykazała, art. 200 w zw. z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) w zw. z art. 205 1 p.p.s.a.