Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1061/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Waldemar Śledzik, Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), Protokolant specjalista Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2024 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

W. K. (dalej, jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej, jako: Prezes ZUS) z dnia [...] kwietnia 2023 r., którą organ utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej renty w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes ZUS przytoczył art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504 ze zm., dalej także, jako: ustawa) i podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

Organ wskazał, że z orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia 6 marca 2023 r. wynika, że skarżąca nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Zatem przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy nie zachodzi i jest to okoliczność, która eliminuje skarżącą z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Prezes ZUS wyjaśnił też, że jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS, przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu.

Organ nadto podniósł, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna skarżącej, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

Z tym rozstrzygnięciem skarżąca nie zgodziła się i wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Warszawie.

W uzasadnieniu skargi skarżąca w pierwszej kolejności wskazała, że nie zgadza się z orzeczeniem komisji lekarskiej, iż nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Skarżąca opisała swoją trudną sytuację, przebieg choroby, jej objawy, a także historię leczenia i trudności z tym związane. Skarżąca podała, że wymaga pomocy osób trzecich, żyje z ciągłym bólem i musi prowadzić oszczędzający tryb życia, jest pod opiekę wielu lekarzy. Skarżąca podniosła też, że jej życie zmieniło się w 2022 r. i poprawy na lepsze nie będzie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

W piśmie procesowym z dnia 26 czerwca 2023 r. skarżąca nie zgodziła się z poglądem organu wyrażonym w odpowiedzi na skargę. Podtrzymała twierdzenia zawarte w skardze i wskazała, że choroba czyni ją niezdolną do samodzielnej egzystencji i w domu i w środowisku, jej stan zdrowia jest fatalny. Wniosła o uznanie jej za całkowicie niezdolną do pracy i przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku:

• po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami;

• po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku;

• po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Innymi słowy - niespełnienie choćby jednej z nich determinuje odmowę przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku bez względu na to, czy pozostałe ustawowe warunki zostały przez stronę spełnione. Wobec tego, jako zbędne należy uznać dokonywanie analizy realizacji przez wnioskodawcę pozostałych warunków określonych w ww. przepisie w razie stwierdzenia niespełnienia jednego z nich.

W tym kontekście należy podnieść, że zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia (ust. 2a). Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej.

Z powyższego przepisu wynika, że organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, jak również orzeczeniem komisji lekarskiej wydanym wskutek rozpoznania wniesionego sprzeciwu (wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1397/14). Słusznie Prezes ZUS wskazał, że przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 294/21).

W tej sprawie zatem, orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z 6 marca 2023 r. nr 10002, stwierdzające, iż skarżąca nie jest całkowicie niezdolna do pracy, było dla organu wiążące. Orzeczenie o niezdolności do pracy stanowi wprawdzie okoliczność faktyczną, która podlega ocenie w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jednak ocena takiego orzeczenia w ramach tego postępowania sprowadza się wyłącznie do zbadania, czy jego treść odpowiada wymogom zawartym w art. 83 ust. 1 ustawy. Badanie orzeczenia w przedmiocie niezdolności do pracy ma charakter wyłącznie formalny, a poza zakresem zainteresowania w postępowaniu w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku pozostaje natomiast kwestia prawidłowości ustalenia stopnia niezdolności do pracy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 871/20).

Z powyższego wynika, że skarżąca nie spełnia drugiej wskazanej wyżej przesłanki albowiem nie legitymuje się orzeczeniem właściwego organu o całkowitej niezdolności do pracy. Jednocześnie wiek skarżącej ([...]) nie wykluczał podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu osiągnięcia wieku poprodukcyjnego, który w polskim systemie prawnym rozpoczyna się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych i przypada na 60 rok życia dla kobiet. Sąd rozumie trudną sytuację skarżącej, jej problemy zdrowotne i związane z tym dolegliwości jednakże przepisy ustawy jasno wskazują przesłanki jakie należy spełnić aby otrzymać świadczenie w drodze wyjątku. W przypadku niespełniania kumulatywnie wszystkich wskazanych wyżej przesłanek, świadczenie nie może być przyznane na zasadzie słuszności.

Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w powołanym już wyżej wyroku z dnia 18 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 871/20, zgodnie z którym w świetle kumulatywnego charakteru przesłanek określonych w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy, niespełnienie przesłanki niemożności podjęcia aktywności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku powoduje, że niejako drugorzędne znaczenie dla sprawy mają okoliczności związane z przebiegiem ubezpieczenia skarżącej i jej sytuacją materialną, ponieważ bez względu na realizację pozostałych warunków w nim określonych, nie jest możliwe przyznanie świadczenia w drodze wyjątku osobie bez orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy (osobie z częściową niezdolnością do pracy).

Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd nie dopatrzył się żadnego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.