Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 80/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2008-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 78 i 79
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Teza: Zasadniczo ustalenie opłaty następuje przed umieszczeniem dziecka w rodzinie zastępczej, natomiast dokonanie tego w późniejszym czasie może nastąpić wówczas, jeżeli przed umieszczeniem dziecka odstąpiono od ustalenia opłaty lub miało miejsce częściowe albo całkowite zwolnienie z tej opłaty.

TEZY

Zasadniczo ustalenie opłaty następuje przed umieszczeniem dziecka w rodzinie zastępczej, natomiast dokonanie tego w późniejszym czasie może nastąpić wówczas, jeżeli przed umieszczeniem dziecka odstąpiono od ustalenia opłaty lub miało miejsce częściowe albo całkowite zwolnienie z tej opłaty.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Protokolant Jolanta Pociejowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 maja 2008 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obciążenia odpłatnością za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej 1. uchyla decyzję I i II instancji; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] r. nr [...], podjętą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 78 ust. 5 w związku z art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Starosty Ś. przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ś. nr [...] z dnia [...] r. w sprawie obciążenia A. G. odpłatnością za pobyt syna w rodzinie zastępczej w wysokości 164,70 zł. na okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2007 r.

Decyzją, wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku uchylenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. [...] decyzji z dnia [...] r. Nr [...] r., organ I instancji obciążył A. G. odpłatnością za pobyt syna P.G. w rodzinie zastępczej u J. i M. C., w wysokości 164,70 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że syn strony – P. G. - na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Ś. III Wydział Rodzinny i nieletnich, sygn. akt III Nsm 154/01 z dnia 30 lipca 2002 r. został umieszczony w rodzinie zastępczej u małżeństwa M. i J. C..

Zgodnie z art. 78 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej "rodzinie, która sprawowała funkcję rodziny zastępczej, przysługuje pomoc pieniężna (...) również po osiągnięciu przez dziecko pełnoletniości, do czasu ukończenia szkoły, w której rozpoczęło naukę przed osiągnięciem pełnoletniości, jeżeli nadal przebywa w rodzinie". Na podstawie art. 79 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej "za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oraz osoby pełnoletniej (...) opłatę, do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w tej rodzinie, wnoszą rodzice".

Zgodnie z § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 18 października 2004 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. nr 233, poz. 2344 z późn. zm.): "w przypadku gdy jedno z rodziców nie żyje i dziecko otrzymuje z tego tytułu rentę rodzinną, drugie z rodziców ponosi odpłatność za jego pobyt do wysokości udzielanej na dziecko miesięcznej pomocy pieniężnej".

Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że strona mieszka w S. z żoną N. K.-G., prowadząc wspólne gospodarstwo domowe. W domu zamieszkują również dzieci N. K.-G. z pierwszego małżeństwa oraz wnuk, którzy prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe. Miesięcznym dochodem rodziny (zgodnie z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej: rodzina - osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące), jest renta strony w wysokości 539,70 zł. oraz wynagrodzenie za pracę żony w wysokości 1 498,90 zł.

Umową majątkową zawartą w formie aktu notarialnego w dniu 16 marca 2007 r., wyłączono małżeńską wspólność majątkową. W ocenie organów orzekających, fakt rozdzielności majątkowej zawarty przez stronę nie wyklucza jednak prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego w świetle cytowanej ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 6 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej za dochód rodziny przyjmuje się sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie i nie mają znaczenia w sprawie fakty podnoszone przez stronę pozostawienia majątku dzieciom, z którego korzystają, posiadania majątku przez żonę, brak majątku wspólnego.

Zgodnie z art. 79 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, przy ustalaniu wysokości opłat rodziców dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej uwzględnia się m.in. ich sytuację zdrowotną. W przeprowadzonym wywiadzie, strona określiła wydatki na leki i leczenie w wysokości 100,00 zł miesięcznie, lecz na okoliczność tą nie przedstawiła żadnych dowodów, stąd powyższe nie stanowiło podstawy do ewentualnego zwolnienia strony od ponoszenia odpłatności. Strona nie korzysta ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej.

W dniu 11 czerwca 2007 r., w trybie art. 75 § 2 k.p.a., odebrano oświadczenie od P. G. i M. C. o zamieszkiwaniu pod wspólnym adresem w miejscowości B. 20 i prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego od momentu utworzenia rodziny zastępczej. Fakt wspólnego zamieszkiwania dodatkowo potwierdza poświadczenie zameldowania P. G. wydane przez Urząd Gminy w M. z dnia [...] r. oraz kopie dowodów osobistych M. i J. C., w których to dokumentach znajduje się adres zamieszkania.

W dniu 21 września 2007 r. strona zapoznała się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie i oświadczyła, że jego sytuacja od przeprowadzenia ostatniego wywiadu w dniu 10 stycznia 2007 r. uległa zmianie, a dotyczy faktu opiekowania się matką i teściową. W dniu 25 września 2007 r. wpłynęło pismo strony odnoszące się do przedmiotowej sprawy, które zdaniem organu I instancji nie wniosło do sprawy żadnych faktów i dowodów, które mogłyby mieć wpływ na zmianę decyzji w sprawie ponoszenia odpłatności za pobyt syna w rodzinie zastępczej.

Ustalono, że łączny dochód rodziny wynosi 2 038,60 zł. i przekracza kwotę 1 544,40 zł. czyli 220% kryterium dochodowego rodziny.

Stosownie do § 7 uchwały Rady Powiatu "rodzice samotnie gospodarujący lub pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, których dochód jest wyższy niż 220 % kryterium dochodowego, ponoszą odpłatność za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej przyznanej rodzinie zastępczej, jednak dochód po uiszczeniu opłaty nie może być niższy niż 115 % kryterium dochodowego".

W związku z powyższym ustalono odpłatność za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w wysokości udzielanej na dziecko miesięcznej pomocy pieniężnej tj. kwoty 164,70 zł.

Od decyzji strona w ustawowym terminie wniosła odwołanie, w którym wnosi o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzucając: nie wzięcie pod uwagę wszystkich okoliczności istotnych dla podjęcia decyzji w sprawie obciążenia odpłatnością za pobyt syna w rodzinie zastępczej, nie zastosowanie się w pełni do zaleceń wskazanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dwóch decyzjach uchylających decyzję PCPR do ponownego rozpoznania oraz nie wyjaśnienie w dostateczny sposób wszystkich okoliczności i wątpliwości dotyczących stron postępowania, a które mają wpływ na wydanie rozstrzygnięcia i jego treść. W uzasadnieniu odwołania A. G. powołał się na fakt pełnoletniości syna P. G., brak dowodu potwierdzającego fakt uczęszczania syna do szkoły, zakwestionował również fakt pozostawania syna we wspólnym gospodarstwie z rodziną zastępczą wskazując, że otrzymuje on rentę po zmarłej matce. Powołał się także na fakt rozdzielności majątkowej z żoną.

Organ I instancji przekazując sprawę do rozpatrzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze poinformował, że nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji w trybie art. 132 § 1 k.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 539 z późn. zm.).

Według art. 72 ust. 1 powołanej wyżej ustawy dziecku pozbawionemu całkowicie lub częściowo opieki rodzicielskiej zapewnia się opiekę i wychowanie w rodzinie zastępczej. W myśl ust. 10 tegoż przepisu pełnienie funkcji rodziny zastępczej z mocy prawa ustaje z dniem osiągnięcia przez dziecko pełnoletniości, z zastrzeżeniem art. 78 ust. 5. Zatem co do zasady pełnienie funkcji rodziny zastępczej ustaje z mocy prawa z dniem osiągnięcia przez dziecko pełnoletniości i od tego momentu nie przysługuje pomoc z tytułu sprawowania funkcji rodziny zastępczej.

Jednak wyjątkowo rodzinie, która sprawowała funkcję rodziny zastępczej przysługuje pomoc pieniężna, także po osiągnięciu pełnoletniości przez dziecko, ale tylko do czasu ukończenia szkoły, w której dziecko rozpoczęło naukę przed osiągnięciem pełnoletniości i pod warunkiem, że dziecko nadal przebywa w tej rodzinie, co wynika z treści art. 78 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej . Stosownie do tego przepisu rodzinie, która sprawowała funkcję rodziny zastępczej, przysługuje pomoc pieniężna w wysokości określonej w ust. 3 i 4 również po osiągnięciu pełnoletniości, do czasu ukończenia szkoły, w której rozpoczęło naukę przed osiągnięciem pełnoletniości, jeżeli nadal przebywa w tej rodzinie .

W myśl art. 79 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oraz osoby pełnoletniej, o której mowa w art. 78 ust. 5, opłatę do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w tej rodzinie, wnoszą rodzice. Zgodnie z § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 18 października 2004 r. w sprawie rodzin zastępczych : "w przypadku gdy jedno z rodziców nie żyje i dziecko otrzymuje z tego tytułu rentę rodzinną drugie z rodziców ponosi odpłatność za jego pobyt do wysokości udzielanej na dziecko miesięcznej pomocy pieniężnej".

Na podstawie delegacji ustawowej art. 79 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej Rada Powiatu w Ś. podjęła uchwałę w dniu 17 czerwca 2004 r. w sprawie określenia warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej (Dz. Urzęd. Woj. Doln.. Nr. 143 poz. 2422). W oparciu o § 7 tej uchwały "rodzice samotnie gospodarujący lub pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym , których dochód jest wyższy niż 220% kryterium dochodowego, ponoszą odpłatność za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej przyznanej rodzinie zastępczej , jednak dochód po uiszczeniu opłaty nie może być niższy niż 115 % kryterium dochodowego".

W rozpatrywanej sprawie, zdaniem organu odwoławczego, spełnione są wszystkie przesłanki uzasadniające obciążenie A. G. odpłatnością za pobyt syna w rodzinie zastępczej.

Syn P. G. postanowieniem Sądu Rejonowego w Ś. III Wydział Rodzinny i Nieletnich sygn. akt III Nms 154/01 z dnia 30 lipca 2002 r. został umieszczony w rodzinie zastępczej u M. i J. C.. Rodzinie zastępczej, decyzją z dnia 28 lutego 2007 r. nr PCPR 8272-66/2007, przyznana została pomoc pieniężna na częściowe pokrycie kosztów utrzymania P. G. w wysokości 164,70 zł na okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2007 r.

W dniu 19 lipca 2006 r. P. G. złożył oświadczenie, że po uzyskaniu pełnoletniości w dniu 17 lipca 2006 r. decyduje nadal pozostać w rodzinie zastępczej do czasu ukończenia szkoły, w której rozpoczął naukę przed uzyskaniem pełnoletniości. Jest uczniem II klasy Technikum Mechanicznego w Ś. i programowo ukończy naukę w 2008 r. Zobowiązał się także do poinformowania PCPR w Ś. w przypadku przerwania nauki, zmiany szkoły lub porzucenia nauki. Fakt uczęszczania P. G. do szkoły potwierdza zaświadczenie Zespołu Szkół Mechanicznych im. [...] w Ś. nr [...] z dnia [...] r. Fakt pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z rodziną zastępczą potwierdzają oświadczenia P. G. i M.C. z dnia 11 czerwca 2007 r., zaś fakt wspólnego zamieszkiwania - poświadczenie zameldowania z dnia 11 czerwca 2007 r. wydane przez Urząd Gminy M. oraz dowody osobiste małżeństwa C. z adresem zameldowania w miejscowości [...].

Łączny dochód rodziny strony wynosi 2 038,60 zł i przekracza kwotę 1 544,40 zł czyli 220% kryterium dochodowego rodziny (kryterium dochodowe rodziny zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 wynosi 702,00 zł). Na dochód ten składają się: renta Strony w wysokości 539,70 zł oraz wynagrodzenie za pracę żony w wysokości 1 498,90 zł. Przez dochód rodziny, zgodnie z art. 6 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej rozumieć należy sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie, a przez rodzinę - osoby spokrewnione i niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej).

Stosownie do § 7 uchwały Rady Powiatu w Ś. z dnia 17 czerwca 2004 r. "rodzice samotnie gospodarujący lub pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, których dochód jest wyższy niż 220 % kryterium dochodowego, ponoszą odpłatność za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej przyznanej rodzinie zastępczej, jednak dochód po uiszczeniu opłaty nie może być niższy niż 115 % kryterium dochodowego".

Po odliczeniu od dochodu rodziny ustalonej opłaty 164,70 zł pozostaje kwota 1 873,90 zł, która przekracza 115 % kryterium dochodowego rodziny.

Mając na uwadze powyższe, Kolegium uznało, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania strony.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu A. G. wniósł o jego uchylenie w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzuca naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisów art. 78 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. oraz naruszenie prawa procesowego poprzez nie wyjaśnienie w dostateczny sposób wszystkich istotnych okoliczności sprawy i nie zebranie w całości niezbędnych dla sprawy materiałów dowodowych, które mają decydujący wpływ na jej rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu skargi skarżący zasadniczo podnosi argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wywodzi, iż skoro warunkiem ponoszenia kosztów pobytu dziecka w rodzinie zastępczej jest to, by dziecko po ukończeniu 18 lat przebywało dalej w tejże rodzinie i kontynuowała naukę, to, dla zachowania prawidłowego toku postępowania, organy administracji powinny zabrać materiał w sprawie rzetelnie i w terminie, biorąc równocześnie pod uwagę ochronę interesów obydwu stron, a nie tylko jednej.

Podnosi również, iż nigdy nie dążył do tego, by uchylać się od płacenia na utrzymanie dziecka.

W ocenie skarżącego, w myśl postanowień ustawy o pomocy społecznej, regułą jest zwrot kosztów dla rodziny zastępczej do czasu uzyskania przez wychowanka pełnoletniości, natomiast dalszy zwrot kosztów stanowi od tej reguły wyjątek. W przedmiotowej sprawie zaś nie wyjaśniono, czy syn skarżącego nadal się uczy, i czy jest to ta sama szkoła, którą rozpoczął przed 18 r. życia, czy też do niej uczęszczał już później. W aktach sprawy znajduje się wprawdzie zaświadczenie ze szkoły syna, jednak podobnie jak w przypadku oświadczenia o pozostaniu w rodzinie, zaświadczenie ze szkoły jest datowane na rok 2007r., podczas gdy w 2006r. syn stał się pełnoletni.

W piśmie procesowym z dnia 8 lutego 2008 r. skarżący oświadcza, że jego syn nie przebywa już w rodzinie zastępczej. Do pisma dołączył oświadczenie P. G. z dnia 21 listopada 2007 r., z którego wynika, że zdecydował się opuścić rodzinę zastępczą oraz, że jest uczniem klasy II Zasadniczej Szkoły Zawodowej w Ś..

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z postanowieniami art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując kontroli legalności przedmiotowej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż narusza ono prawo w stopniu nakazującym jej eliminację z obrotu prawnego. W ocenie Sądu organy administracji obu instancji naruszyły prawo materialne, gdyż dokonały wadliwej wykładni przepisów art. 78 i 79 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm) oraz naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem osądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie obciążenia rodzica odpłatnością za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej.

Skarga jest zasadna. Zasadność skargi jest wprawdzie związana z zakwestionowaną w skardze wykładnią przepisów ustawy o pomocy społecznej, jednakże o zasadności przesądzają w ocenie Sądu także inne przyczyny niż te, które zostały w niej podniesione. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu.

Kwestia odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej uregulowana jest w art. 79 ustawy o pomocy społecznej. W ust. 1 przewiduje on, że do ponoszenia opłat, z tego tytułu do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka, zobowiązani są rodzice. Decyzję o wysokości opłaty wydaje starosta przed umieszczeniem dziecka w rodzinie zastępczej, uwzględniając sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową jego rodziców, także pozbawionych władzy rodzicielskiej, albo którym władza ta została zawieszona lub ograniczona (ust. 2-4). Kolejny ustęp pozwala staroście na częściowe albo całkowite zwolnienie lub odstąpienie od ustalenia opłaty, a ostatni ust. 6 cyt. artykułu do kompetencji rady powiatu przekazuje określenie warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia rodziców z przedmiotowych opłat.

Z przytoczonych przepisów wynika, że zasadniczo ustalenie wysokości opłaty następuje przed umieszczeniem dziecka w rodzinie zastępczej, natomiast dokonanie tego w późniejszym czasie może nastąpić wówczas, jeżeli przed umieszczeniem dziecka odstąpiono od ustalenia opłaty lub miało miejsce częściowe albo całkowite zwolnienie z tej opłaty. W tym zakresie organy obu instancji nie czynią żadnych ustaleń, chociaż miało to istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Mianowicie z przepisów art. 79 ust. 3 oraz 5 i 6 wynika też, iż zarówno decyzja o ustaleniu opłaty, jak i w przedmiocie zwolnienia lub odstąpienia od ustalenia opłaty, ma charakter uznaniowy, a zatem nie opiera się na sztywnych kryteriach normatywnych. Uznanie administracyjne nie może jednak nosić cech dowolności, lecz winno zasadzać się na wyraźnie sformułowanych, racjonalnych przesłankach. Oznacza to m.in., że organ decyzyjny musi uwzględniać stan rzeczy wywołany jego ewentualnymi wcześniejszymi działaniami. Poczynić ustalenia, czy skarżący wcześniej był częściowo lub całkowicie zwolniony z omawianej odpłatności, bądź czy w ogóle odstąpiono od opłaty. Obciążenie skarżącego odpłatnością byłoby uzasadnione tylko w razie wykazania, że jego sytuacja, w granicach określonych w art. 79 ust. 3 i 5 ustawy o pomocy społecznej, się poprawiła. Wysokość opłaty musiałaby z kolei pozostawać w rozsądnej proporcji do tej poprawy. Brak ustaleń w powyższym zakresie nie pozwala na ocenę, czy i w jakiej wysokości skarżący powinien ponosić opłatę za pobyt syna w rodzinie zastępczej.

Przepis art. 79 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że starosta, ustalając wysokość opłaty rodziców dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej, uwzględnia ich sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową. Na podstawie zaś art. 79 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, starosta może częściowo albo całkowicie zwolnić lub odstąpić od ustalenia opłaty, na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny.

Organy administracji obu instancji nie dokonały rzetelnych i wnikliwych ustaleń co do sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, lecz ograniczyły się tylko do prostego wyniku wyliczenia matematycznego jego sytuacji dochodowej. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie decyzja w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej winna być rezultatem analizy wszystkich uwarunkowań i okoliczności faktycznych i prawnych składających się na sytuację rodziców dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. Nie może stanowić "wypadkowej" algorytmu matematycznego, gdyż stanowiłaby zaprzeczenie woli ustawodawcy nakazującego uwzględniać "sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową" (por. wyrok WSA w Warszawie, I SA/Wa 229/06. nie publ.).

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia przepisów postępowania, należy stwierdzić, iż jest on zasadny. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż ustalenie stanu faktycznego w drodze zebrania i oceny materiału dowodowego jest funkcją postępowania administracyjnego. W postępowaniu administracyjnym organy administracji publicznej zobowiązane są, zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz do dokonania oceny na podstawie całokształtu zebranego materiału, czy dana okoliczność została udowodniona. Wobec tego na organie administracji spoczywa obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Dopiero tak zebrany materiał dowodowy może zostać poddany ocenie. Sąd administracyjny kontroluje zaś to, czy proces polegający na zebraniu materiału i jego ocenie odbył się zgodnie z prawem.

Organ orzekający winien ustalić, czy rzeczywiście syn skarżącego przebywa w rodzinie zastępczej oraz, czy uczęszcza on do szkoły, w której rozpoczął naukę przed osiągnięciem pełnoletniości.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy zatem dokonać ustaleń w nakreślonym wyżej kierunku. Organ administracyjny zadba też, by ustalenia te miały właściwe oparcie w zebranym materiale dowodowym.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270, ze zm.), orzeczono, jak w sentencji.

Zgodnie z przepisem art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt może być wykonany. W niniejszej sprawie orzekano w przedmiocie wykonania zaskarżonego orzeczenia, gdyż decyzja w sprawie obciążenia odpłatnością za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej posiada przymiot wykonalności.