Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 330/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3a
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia NSA Alicja Stępień, Protokolant Specjalista Beata Jarecka, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 lutego 2024 r., nr UP-125/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną decyzją z dnia 19 lutego 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS") Oddział w Bielsku-Białej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej "K.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm., dalej "u.s.u.s."), po rozpatrzeniu wniosku A. K. (dalej "Skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ZUS I Oddział w Łodzi z dnia 20 grudnia 2023 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 19.937,28 zł, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

2.1. Skarżący w dniu 3 sierpnia 2023 r. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej oraz pandemię COVID-19 i ówczesną sytuację rynkową. Z oświadczenia Skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynika, że Skarżący: jest żonaty i pozostaje z żoną w separacji, nie pracuje zarobkowo, od 8 marca 2023 r. pobiera emeryturę w kwocie 2.297,57 zł netto, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku/świadczenia z Urzędu Pracy, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, ponosi stałe wydatki (z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 150 zł, opłaty eksploatacyjne w kwocie 1.500 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie 300 zł), prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada zobowiązania pieniężne, których nie spłaca (z tytułu podatków ok. 6.000 zł, w instytucjach ok. 8.000 zł, inne ok. 2.000 zł), jest właścicielem mieszkania o powierzchni 70 m2 położonego przy ul. [...] w dzielnicy [...], nie posiada składników mienia ruchomego, praw majątkowych ani wierzytelności, ze względu na wiek i stan zdrowia nie ma możliwości poprawy swojej sytuacji materialnej, cierpi na wiele chorób i dolegliwości.

2.2. Decyzją z dnia 20 grudnia 2023 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Organ pierwszej instancji stwierdził, że: 1) nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne wymieniona w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.; 2) Skarżący nie wykazał zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego; 3) Skarżący nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; 4) Skarżący nie wykazał, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiła go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2.3. W wyniku rozpoznania wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS decyzją z dnia 19 lutego 2024 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ ustalił, że Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 2.528,10 zł brutto, z którego w lutym br. dokonano potrąceń na rzecz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym Gdańsk-Północ w Gdańsku w kwocie 90,95 zł i świadczenie do wypłaty wyniosło 2.206,62 zł, pozostaje w związku małżeńskim, ma 3 dzieci (36 lat, 35 lat, 29 lat), jest właścicielem lokalu mieszkalnego w G. o pow. 139,73 m2 położonego, na nieruchomości ZUS i inni wierzyciele dokonali zabezpieczenia, ma zarejestrowany samochód osobowy marki AUDI 100 z 1990 r. (organ zaznaczył należy, że to na Skarżącym, który oświadczył, że nie posiada tego pojazdu, spoczywa obowiązek wyrejestrowania go w odpowiedniej instytucji). Przytaczając art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. organ stwierdził, że:

- przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: 1) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, 2) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 3) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s nie zachodzi - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednak wskazać należy, że nie zachodzi przesłanka braku majątku polegającego egzekucji, ponieważ Skarżący pobiera emeryturę, której wysokość pozwala na dokonywanie potrąceń na rzecz ZUS; jest właścicielem nieruchomości zabezpieczonej na należności z tytułu składek; nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych - żona, dzieci;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi - Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ wobec Skarżącego Dyrektor Oddziału ZUS w Gdańsku prowadzi postępowanie egzekucyjne zmierzające do wyegzekwowania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek z rachunku bankowego; ponadto Skarżący pobiera emeryturę, której wysokość pozwala na dokonywanie potrąceń egzekucyjnych i posiada nieruchomość zabezpieczoną na rzecz ZUS.

Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. Ponieważ wobec Skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Organ przytoczył treść art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", stwierdzając, że ani klęska żywiołowa ani szczególne zdarzenie nie pozbawiły Skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący podnosił, że zadłużenie powstało, m.in. z powodu pandemii COVID-19.

Organ wskazał, że zadłużenie dotyczy okresu od kwietnia 2018 r. do czerwca 2021 r. Wobec tego pandemia, na którą się powoływano, nie miała wpływu na powstanie całego zadłużenia. Natomiast zaprzestanie prowadzenia działalności dopiero w 2022 r. (zmiana danych w CEiDG z 31 sierpnia 2022 r.) prowadzi do wniosku, że ówczesne trudności finansowe uważał Skarżący za przejściowe i rokował poprawę sytuacji finansowej w przyszłości. Ponadto decyzją z 8 lipca 2020 r. ZUS Oddział w Gdańsku odmówił przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia postojowego, ponieważ kwota przychodu w miesiącu poprzedzającym okres złożenia wniosku nie była mniejsza o co najmniej 15% od kwoty przychodu z miesiąca poprzedzającego ten miesiąc. Następnie decyzją z 16 lipca 2020 r. organ odmówił Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., z uwagi na brak przedłożenia deklaracji rozliczeniowej za okres od kwietnia 2019 r. do 16 lipca 2020 r. (tj. do momentu wydania ww. decyzji), pomimo wezwania.

Skarżący powołał się na swój stan zdrowia (wielokrotne operacje, choroby, wypadki). Organ uznał, że wskazane problemy są znacznym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny (na co Skarżący się nie powołał) może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W sprawie przesłanka zdrowotna nie zachodzi, ponieważ Skarżący pobiera świadczenie emerytalne przyznane na stałe, które podlega corocznej waloryzacji i jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia.

ZUS stwierdził, że ograniczone możliwości płatnicze Skarżącego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Wskazane przez Skarżącego wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić. Dodatkowo podniesione okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Skarżący pozostaje w związku małżeńskim i prowadzi wspólnie z żoną gospodarstwo domowe, ma trójkę dorosłych dzieci, a na tych członkach rodziny ciąży obowiązek w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może stanowić argumentu przemawiającego za umorzeniem należności z tytułu składek. Budżet gospodarstwa domowego stanowi świadczenie emerytalne Skarżącego przed potrąceniami egzekucyjnymi i kształtuje się on na wyższym poziomie od minimum socjalnego. Skarżący dysponuje stałym dochodem i otrzymywał pomoc finansową od córki.

Skarżący nie wykazał, aby korzystał z instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, co oznacza, że obecnie jego sytuacja finansowa nie wymusza konieczności sięgania po dodatkową pomoc ze strony państwa, aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjalne. To zaś w ocenie organu świadczy, że trudności finansowe Skarżącego nie mają charakteru trwałego, a pomimo trudnej sytuacji finansowej, jest w stanie zaspokajać swoje potrzeby materialne. Zdaniem organu nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa.

Subiektywne przekonanie wnioskodawcy o spełnieniu przesłanek do umorzenia nie uzasadnia rezygnacji z dochodzenia zaległości. Na podstawie dostępnych materiałów organ uznał, że Skarżący nie udowodnił, że jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS. Organ upatruje szansę na wyegzekwowanie należności, czy to w ramach układu ratalnego, czy drodze egzekucji. Podjęcie więc decyzji o umorzeniu należności biorąc pod uwagę powyższą argumentację, na chwilę obecną byłoby nieuzasadnione.

3.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, przywołał swoje problemy zdrowotne, trudną sytuację finansową oraz okoliczność pandemii COVID-19 jako uzasadniające umorzenie zaległości z tytułu składek.

3.2. Pismem z dnia 20 sierpnia 2024 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik Skarżącego uzupełnił zarzuty skargi, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, przeprowadzenie dowodu z postanowienia Dyrektora ZUS z 22 lipca 2024 r. na okoliczność prowadzenia wobec Skarżącego nieskutecznej egzekucji, wskazując, że organ dopuścił się naruszenia:

1) przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 w zw. z art. 15 oraz art. 136 § 1 w zw. z art. 15 K.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na zaniechaniu zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego w toku ponownego rozpatrzenia sprawy umożliwiającego wydanie merytorycznej decyzji, w szczególności poprzez brak załączenia do akt postępowania administracyjnego jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego: a) aktualną wysokość zaległości składkowych Skarżącego (tytułów wykonawczych, zaświadczenia właściwej jednostki ZUS o aktualnej wysokości zaległości składkowej), b) fakt przysługiwania Skarżącemu prawa własności samochodu osobowego marki AUDI 100, rocznik 1990 czy też c) odmowę

w sytuacji, gdy dla dokonania prawidłowej i wszechstronnej oceny sytuacji finansowo-majątkowej Skarżącego w stosunku do wysokości jego zadłużenia wobec ZUS pozyskanie takich dokumentów i włączenie ich w poczet materiału dowodowego było konieczne - a które to uchybienie miało oczywisty wpływ na treść zaskarżonej decyzji, albowiem została ona wydana w oparciu o niekompletny materiał dowodowy, zaś wywody przeprowadzone w uzasadnieniu decyzji pozostają w oderwaniu od aktualnej (rzeczywistej) sytuacji Skarżącego;

2) przepisów postępowania, tj. art. 80 w zw. z art. 15 K.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy w odwoławczym toku instancji, skutkujące przyjęciem że:

a) wobec Skarżącego nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości składkowych z tytułu ubezpieczeń społecznych w sytuacji, gdy Skarżący przedstawił organowi obszerną dokumentację medyczną wskazującą na liczne, przewlekłe schorzenia uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia celem uzyskania dochodu na poczet spłaty zadłużenia - Skarżący jest osobą schorowaną, posiadającą prawo do świadczenia emerytalnego stanowiącego jedyny składnik, z którego ZUS jak twierdzi mógłby dochodzić zaspokojenia zadłużenia;

b) posiadanie przez Skarżącego prawa własności nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], świadczy o posiadaniu majątku umożliwiającego spłatę zadłużenia w sytuacji, gdy nieruchomość ta obciążona jest licznymi zabezpieczeniami hipotecznymi a ich łączna wartość w stosunku do potencjalnej wartości rynkowej nieruchomości (która nie była w ogóle rozpatrywana przez organ) świadczy, że ewentualna egzekucja z tego składnika majątkowego byłaby niewspółmiernie dolegliwa dla Skarżącego, ponieważ skutkowałaby pozbawieniem go prawa własności do niej;

c) posiadanie przez Skarżącego świadczenia emerytalnego umożliwia dokonywanie z niej potrąceń na poczet zaległości składkowych w sytuacji, gdy wartość uzyskiwanej emerytury w stawce netto wynosi 2.297,57 złotych i z której to kwoty Skarżący musi się comiesięcznie utrzymać, zaś ewentualne potrącenia dokonywane przez organ egzekucyjny prowadziłyby do postawienia Skarżącego w sytuacji skrajnego ubóstwa, biorąc pod uwagę kwotę zwolnienia świadczenia emerytalnego spod egzekucji (świadczenie emerytalne Skarżącego po potrąceniach nie będzie dla niego wystarczające do pokrycia nawet najbardziej podstawowych potrzeb);

d) szczególna sytuacja, jaką był okres pandemii COVID-19 i związane z nimi obostrzenia, skutkujące utratą przez Skarżącego zdolności majątkowych do regulowania swoich zobowiązań z tytułu ubezpieczeń społecznych (utrata zleceń), podobnie jak w przypadku licznych przedsiębiorstw na terenie T. i całej RP, nie uzasadnia przyznania Skarżącemu ulgi w postaci umorzenia jego zaległości składkowych w sytuacji, gdy z uwagi na szczególną okoliczność jaką była pandemia COVID-19 Skarżący utracił możliwość regulowania swoich wymagalnych zobowiązań podatkowych, zaś zaniechanie w tym okresie zawieszenia bądź zakończenia działalności gospodarczej, mimo iż mogło być związane z prognozą poprawienia się sytuacji gospodarczej Skarżącego, ale w ostateczności do tego nie doszło;

e) Dyrektor Oddziału ZUS w Gdańsku prowadzi wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne z rachunku bankowego Skarżącego zmierzające do wyegzekwowania zadłużenia z tytułu niezapłaconych składek w sytuacji, gdy Skarżący nie posiada jakiejkolwiek informacji aby w zakresie zaległości składkowych prowadzone były jakiekolwiek czynności egzekucyjne, zaś z pobieranej przez niego emerytury nie są dokonywane jakiekolwiek potrącenia co skłania do wniosku, że ZUS nie podejmuje jakichkolwiek działań zmierzających do wyegzekwowania zadłużenia powodując dalsze zadłużanie Skarżącego;

3) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że nie zachodzi przesłanka uzasadniająca umorzenie zaległości składkowych w postaci braku stwierdzenia przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję w sytuacji, gdy w świetle dotychczasowego postępowania organu egzekucyjnego stwierdzenie takiego stanu rzeczy jest wątpliwe, albowiem nie są podejmowane przez ten organ jakiekolwiek realne działania zmierzające do zakończenia egzekucji, co świadczy jedynie o pozorności jej prowadzenia;

4) brak dostatecznego rozważenia zaistnienia przesłanek umorzenia zaległości składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia w sytuacji, gdy:

a) wskutek pandemii SARS-CoV-2 Skarżący utracił możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, a w konsekwencji uzyskiwania dochodów umożliwiających regulowanie zobowiązań składkowych, co świadczy o poniesieniu strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej bądź innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego że opłacenie należności składkowych mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

b) posiadane przez Skarżącego liczne przewlekłe schorzenia, udokumentowane obszernym materiałem dowodowym, pozbawiły Skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie składek.

4. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

5.1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Badając rozpoznawaną sprawę, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji ani decyzji organu pierwszej instancji.

5.2. Istotą sporu w rozpatrywanej sprawie jest zasadność odmowy przez ZUS umorzenia Skarżącemu należności z tytułu składek. W toku postępowania Skarżący wskazywał, że nie jest w stanie spłacić zaległości wobec ZUS z uwagi na trudną sytuację finansową i zdrowotną oraz istniejące inne zobowiązania, a także okoliczność pandemii COVID-19. Organy obu instancji zaś odmówiły umorzenia należności z tytułu składek, bowiem uznały brak spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego stwierdziły również, że w sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wskazać należy, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Według § 3 ust. 1 Rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z ww. przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim, czyli na etapie uznania administracyjnego.

Przesłanki i granice dopuszczalności umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały unormowane przede wszystkim w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w tym przepisie, a odnoszące się do tzw. "całkowitej nieściągalności" należności składkowych, jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 266/11, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, iż kontroli sądu nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2002 r. sygn. akt III SA 830/00). Uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych nie może bowiem oznaczać dowolności działania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Decyzje "związane" podlegają ocenie Sądu na zasadach ogólnych. Badana jest zgodność z prawem procesu stosowania prawa i wydanego w jego wyniku rozstrzygnięcia, zarówno w aspekcie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego.

Obowiązki organu prowadzącego postępowanie dowodowe określają przepisy K.p.a., a w szczególności przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Stosownie do art. 7 K.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 K.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 80 K.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, Sąd stwierdza, że organy nie naruszyły przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Wskazać bowiem należy, że zasadnie przyjęły organy, że nie ziściła się żadna z określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: 1) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, 2) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 3) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s nie zachodzi - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednak wskazać należy, że nie zachodzi przesłanka braku majątku polegającego egzekucji, ponieważ Skarżący pobiera emeryturę, której wysokość pozwala na dokonywanie potrąceń na rzecz ZUS; jest właścicielem nieruchomości zabezpieczonej na należności z tytułu składek; nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych – Skarżący ma żonę i dzieci;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi - Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ wobec Skarżącego Dyrektor Oddziału ZUS w Gdańsku prowadzi postępowanie egzekucyjne zmierzające do wyegzekwowania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek z rachunku bankowego; ponadto Skarżący pobiera emeryturę, której wysokość pozwala na dokonywanie potrąceń egzekucyjnych i posiada nieruchomość zabezpieczoną na rzecz ZUS.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym, ZUS wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył również przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Sąd wskazuje, iż organ wykazał, opierając się na ustaleniach faktycznych sprawy, że nie zachodzą okoliczności wskazane w powyższych przepisach. Okoliczności podnoszone przez Skarżącego, a więc osiągane w ramach prowadzonego gospodarstwa domowego niskie dochody (obarczone koniecznością spłaty zaciągniętych długów) oraz jego problemy zdrowotne nie uzasadniają przyjęcia stanowiska, że spłata należności pociągnęłaby za sobą zbyt ciężkie skutki dla Skarżącego.

Odnosząc się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz podnoszonych przez Skarżącego argumentów wskazać należy, że niewątpliwa trudna sytuacja zdrowotna Skarżącego nie jest okolicznością samodzielnie wystarczającą do stwierdzenia konieczności umorzenia zaległości z tytułu składek, bowiem nie pozbawia Skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu (w niniejszej sprawie w postaci świadczenia emerytalnego) umożliwiającego opłacenie należności. Sama okoliczność wartości posiadanych zaległości (której wysokość nie była przez Skarżącego kwestionowana i została szczegółowo wskazana w treści utrzymanego w mocy zaskarżoną decyzją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji), a także wysokość innych zobowiązań cywilnoprawnych (które nie korzystają z pierwszeństwa przed zaległościami składkowymi), w kontekście ograniczonych możliwości płatniczych, nie może być uznane za przesłankę wystarczającą dla udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległości składkowych. Co więcej, Skarżący dysponuje majątkiem (nieruchomość, na której dokonano zabezpieczenia), którego wartość przewyższa przedmiotową zaległość. Skarżący uzyskuje stałe dochody w postaci świadczenia emerytalnego, które pozwoli na sukcesywną spłacę należności z tytułu składek. Dochody osiągane przez Skarżącego przewyższają minimalny poziom socjalny, zaś Skarżący nie zwracał się o udzielenie pomocy socjalnej. Nadto pozostaje w związku małżeńskim oraz ma trójkę dorosłych dzieci, na których to najbliższych Skarżącemu osobach ciąży obowiązek pomocy, w tym finansowej. Sama okoliczność zaistnienia pandemii koronawirusa nie jest okolicznością uzasadniającą umorzenie Skarżącemu zaległości z tytułu składek. Co więcej, zaległości, o których umorzenie wnosi Skarżący, powstały nie tylko w okresie trwania pandemii, ale również na długo przed jej wystąpieniem, nie była ona zatem samoistną przyczyną powstania zaległości. Nadto, skoro zaprzestanie prowadzenia działalności nastąpiło dopiero w 2022 r., to nie można przyjąć aby pandemia była wyłączną jego przyczyną. Skarżący nie powoływał się na konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

Mając na uwadze przytoczone powyżej okoliczności stwierdzić należy, że jakkolwiek sytuacja finansowa Skarżącego jest obecnie trudna to nie można przyjąć, iż wykazał on, że w dłuższym okresie czasu spłata należności z tytułu składek wiązałyby się z brakiem zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych. W związku z tym zasadnie uznał organ, że Skarżący nie wykazał zaistnienia żadnej z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia. W świetle powyższych okoliczności obecne ograniczone możliwości płatnicze Skarżącego oraz stan jego zdrowia nie mogą być uznane za wystarczające dla udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności.

Zauważyć należy, iż dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. W tym kontekście istotną okolicznością jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które wbrew wywodom skargi jest w toku.

Sąd nie znalazł podstaw by kwestionować poczynione przez ZUS ustalenia i wyciągnięte na ich podstawie wnioski. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, organ dokonał szczegółowej i zindywidualizowanej oceny jego sytuacji.

Wymaga przy tym zaakcentowania, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności. W ramach prowadzonej kontroli zaskarżonej decyzji, sąd administracyjny władny jest jedynie do badania legalności wydanego rozstrzygnięcia w zakresie przeprowadzonego postępowania, dokonanych ustaleń faktycznych sprawy i oceny prawidłowości zastosowanych do nich norm prawnych.

Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie odmowa udzielenia ulgi nie ma charakteru dowolnego. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. W kwestii tej wypowiadał się wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, który akcentował, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Przykładowo, w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10, NSA stwierdził, że: "w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych".

W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia. ZUS prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie cały materiał dowodowy. Wydanie decyzji poprzedzone zostało, zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a., postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji Skarżącego, zaś ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów, jak i prawa materialnego. Organ wywiązał się też z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 K.p.a., wyjaśniając stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy. Prowadzone postępowanie było zgodne z zasadą prawdy obiektywnej, zasadą pogłębiania zaufania obywateli oraz zasadą informowania stron, a kończąca je decyzja organu zawierała odpowiadające przepisom uzasadnienie faktyczne i prawne. Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego.

Podsumowując Sąd uznał, że ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. Tym samym bezzasadne okazały się również podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przepisów rangi konstytucyjnej.

5.4. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają prawu, a ocena przeprowadzonego postępowania nie ujawniła wad, o których mowa w art. 145 p.p.s.a., dających podstawę do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

5.5. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.