Postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SPP/Go 60/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: SPP - Odmówiono przyznania prawa pomocy.
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1, art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 25 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. R. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji ostatecznej i przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2019 p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Skarżący – K.R. złożył skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia. Jednocześnie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W nadesłanym formularzu PPF skarżący rozszerzył zakres wniosku o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że ponosi znaczne koszty w związku ze sporami sądowymi po śmierci matki. W związku z nałożonymi sankcjami, otrzymuje 50% wartości dopłat RŚK. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ujawnił, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest właścicielem 50% domu poł. w [...] - bez możliwości dostępu, 25% udziałów w nieruchomości poł. w [...] - bez możliwości dostępu oraz samochodu typu bus niezbędnego do prowadzenia gospodarstwa. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności czy innych wartościowych rzeczy. Utrzymuje się z dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości od 1,5 do 2,5 tys. miesięcznie. Po stronie stałych wydatków i zobowiązań skarżący wskazał: "opłaty za prąd w gospodarstwie 350-1000 zł/mc, podatki od nieruchomości kilka tys. zł rocznie (w tym gospodarstwo rolne), ubezpieczenia 3.000zł rocznie, opał, dojazdy (mieszkam na wsi) i inne." Skarżący dołączył kopię pisma ARiMR z [...].07.2023r. o realizacji zastosowanej wobec skarżącego sankcji.

Tożsame wnioski skarżący złożył również w pięciu innych sprawach zainicjowanych przez tut. Sądem (I SPP/Go 61-63/23, I SPP/Go 67/23 i I SPP/Go 71/23).

Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, pismem z [...] września 2023 r. wezwano go do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, między innymi w zakresie wysokości dochodów i kosztów prowadzonego gospodarstwa rolnego, wydatków gospodarstwa domowego czy posiadanych rachunków bankowych. W odpowiedzi skarżący oświadczył, że rozmiar i rodzaj prowadzonego gospodarstwa, a także wysokość uzyskanych dopłat wynika z treści wszystkich decyzji wydanych skarżącemu przez ARiMR, poza tym dopłaty za 2021 i 2022 rok nie rzutują na sytuację finansową skarżącego w 2023 r. Gospodarstwo funkcjonuje na pograniczu opłacalności, gdyż dopłaty nie pokrywają w pełni ponoszonych wydatków na produkcję rolną, w tym ogromne koszty na paliwo do maszyn rolniczych (ok. kilku tysięcy złotych za pierwsze półrocze 2023r.) czy energię elektryczną. Dodał, że na rachunkach bankowych nie posiada żadnych znaczących środków, gdyż wszystkie rachunki posiadają zajęcia komornicze na kwotę ok. 1.900 zł. Poza utrzymaniem nie dokonuje żadnych transakcji bankowych. Skarżący nie posiada lokat, kredytów, pożyczek czy oszczędności. Oszczędności przekazał bowiem na rzecz matki, na co dowody są w aktach postępowań sądów. Skarżący posiada zadłużenie z tytułu składek KRUS w kwocie 1.932 zł i z tytułu rachunków za energię elektryczną w kwocie 772,96 zł (stan na październik 2023r.). Oprócz tego ponosi wydatki na zakup żywności (kilkaset złotych tygodniowo), leczenie (271 zł tygodniowo), koszty dojazdów na policję, prokuraturę, sądów z tytułu spraw rodzinnych (ok. 400 zł), koszty opału na zimę (ok. 3.000 zł). Do pisma skarżący dołączył wydruk z [...].10.2023r. z rachunku bankowego w [...] (numer rachunku zakreślony) ze stanem dostępnych środków -1.835,40zł, kopię pisma z KRUS z [...].10.2023r. w sprawie zadłużenia, kopię paragonu z [...].10.2023r. na zakup leków na kwotę 271,58 zł oraz kopie dwóch wezwań do zapłaty zaległości w E z [...].04.2023r. i [...].10.2023r.

Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023r. poz. 1634 - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2).

Z kolei przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).

Z ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy; może ona samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05, wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). W postanowieniu z dnia 21 marca 2016r. sygn. akt II FZ 118/16 NSA stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009r. sygn. akt I OZ 744/09). Ich brak powoduje bowiem, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości (por. postanowienie WSA Bydgoszczy z dnia z dnia 25 października 2018r. sygn. akt I SA/Bd 525/18). Orzeczenie sądu/referendarza w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym.

Oceniając wniosek skarżącego przede wszystkim zauważyć należy, że nie przedstawił on w pełni swojej aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej, w szczególności nie przedłożył wszystkich dokumentów i oświadczeń do których zobowiązany był wezwaniem z dnia 25 września 2023 r. O ile, zgodnie z twierdzeniem skarżącego, możliwe byłoby ustalenie powierzchni gruntów zadeklarowanych do poszczególnych upraw, to jednak nie sposób stwierdzić jaki jest faktyczny rozmiar i rodzaj (typ) prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa rolnego, jaki przychód skarżący uzyskuje z tego gospodarstwa (poza dopłatami), a tym bardziej, jakie dokładnie koszty ponosi w związku z prowadzeniem tego gospodarstwa. Skarżący oświadczył jedynie, że gospodarstwo funkcjonuje na pograniczu opłacalności, wskazując dochód "od 1,5 do 2,5 tys miesięcznie", a po stronie wydatków m.in. "absurdalne kwoty powyżej 2.000 zł" za prąd czy kilka tysięcy złotych "koszty paliwa do maszyn rolniczych za pierwsze półrocze 2023r.", mimo, że nie ujawnił, by posiadał jakiekolwiek maszyny rolnicze. Ponadto, zgodnie z danymi w wykazie beneficjentów Wspólnej Polityki Rolnej, skarżący za 2021 rok otrzymał płatności w łącznej kwocie 47.569,40 zł, a za 2022 rok 33.669,34 zł. Tymczasem przychody i koszty to podstawowe wartości przy ocenie sytuacji finansowej strony, zatem winny być na tyle precyzyjne by pozwoliły na sprawdzenie wiarygodności twierdzeń strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania.

Z uwagi na brak jakichkolwiek dowodów, niewyjaśniona pozostaje także kwestia wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem skarżącego, mimo, że - jak sam oświadczył - transakcji tych dokonuje z rachunków bankowych. Nie przedłożył jednak w tym zakresie żadnych wyciągów, wydruków, potwierdzeń, lakonicznie określając piśmie z dnia [...] października 2023 r. np. wydatki na żywność - kilkaset złotych tygodniowo. Co więcej, suma zadeklarowanych miesięcznych wydatków skarżącego jedynie na zakup żywności, leczenie i dojazdy przekracza kwotę zadeklarowanego w miesiącu dochodu, co może świadczyć o tym, że skarżący posiada oszczędności lub dodatkowe źródło dochodów nieujawnione w niniejszym postępowaniu.

Do wyjaśnienia tych kwestii nie przyczynił się także brak wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego. Wyciągi bankowe są zaś tego rodzaju dowodem, który w dużym stopniu może przyczynić się do ustalenia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy, gdyż obrazują nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne, czy też posiadane oszczędności. Jednak skarżący, pomimo wyraźnej treści wezwania do przedłożenia wyciągów ze wszystkich rachunków i lokat w okresie ostatnich trzech miesięcy, przesłał jedynie wydruk z rachunku bankowego w [...] (numer rachunku zakreślony) ze stanem środków na dzień wydruku -1.835,40zł. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, skarżący posiada jeszcze rachunki bankowe m.in. w [...] - rachunki wskazane we wnioskach o wpis do ewidencji producentów. Co więcej, w piśmie z [...] października 2023 r. sam skarżący potwierdził posiadanie rachunków bankowych. Bez jakiegokolwiek potwierdzenia pozostaje również twierdzenie skarżącego o zajęciu komorniczym wszystkich rachunków.

Wskazane wyżej wątpliwości oraz brak pełnych danych w zakresie uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków czy posiadanych oszczędności w zasadzie uniemożliwiają rzetelną ocenę aktualnej sytuacji materialnej skarżącego, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych do ponoszenia kosztów niniejszego postępowania. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Jak już podniesiono wyżej, prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił.

Nadmienić ponadto należy, że korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie ma charakteru obligatoryjnego. Sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu stanowią bowiem należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny jest obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Należy również mieć na względzie, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013r. sygn. akt II FZ 142/13). Analiza akt niniejszej sprawy dowodzi ponadto, że skarżący potrafi samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu; prawidłowo sporządził i wniósł skargę oraz pisma procesowe w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy.

Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.