Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 327/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1, art. 134  par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

| | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 października 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie: SWSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) ASR WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu w dniu 5 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 8 grudnia 2022 r. znak SKO-NP-4115-331/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 grudnia 2022 r. znak: SKO-NP.-4115-331/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia 27 maja 2022 r. znak: GOPS.5211.78.2022 odmawiającą M. G. (dalej: skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad synem K. G.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 25 kwietnia 2022 r. do organu I instancji wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem, który legitymuje się Orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 1 października 2020r. znak [...] wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. ważnym na okres do 30 października 2022 r. z którego wynika, iż jest on osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 20 listopada 2013 r., a niepełnosprawności istnieje u niego od 3 sierpnia 2013 r.

Organ I instancji po rozpatrzeniu ww. wniosku odmówił wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przytoczył treść regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujących uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego oraz wskazał, że skarżąca ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 grudnia 2021 r. do 31 października 2022 r. w związku z opieką nad synem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ważnym do 30 października 2022 r. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność i znaczny stopień niepełnosprawności powstał u syna skarżącej po ukończeniu 18. roku życia, tj. w roku 2013 r. gdy miał 20 lat i w tym czasie, jak oświadczyła skarżąca nie kontynuował już nauki. Nadto organ ustalił, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na sprawowaną opiekę nad synem.

W oparciu o powyższe ustalenia, organ odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że w sprawie nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca otrzymanie wnioskowanego świadczenia, bowiem niepełnosprawność osoby wymaganej opieki – syna skarżącej powstała później niż wymaga tego powołany przepis. Nadto organ wskazał, że fakt, iż skarżąca jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. negatywną przesłankę powodującą, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca złożyła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez m.in.:

błędne zastosowanie normy prawnej wyrażone art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1 Konstytucji RP,

dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającej na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego w oparciu o przepis art. 16a u.ś.r. stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., co w konsekwencji skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącej nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Wskazując na powyższy zarzut skarżąca wniosła o uwzględnienie odwołania i o uchylenie w całości decyzji organu I instancji i bezpośrednie przyznanie świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uznało wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją z dnia 8 grudnia 2022 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

W pierwszej kolejności Kolegium odniosło się do stanowiska organu I instancji, że skarżąca nie spełnia przesłanki do przyznania świadczenia albowiem niepełnosprawność u jej syna nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Zdaniem Kolegium powyższe stanowisko organu I instancji jest nieprawidłowe i wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym w szczególności wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Kolegium wyjaśniło, że Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13.

Kolegium podkreśliło, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Mając na uwadze powyższe wskazano, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, u których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W związku z powyższym okoliczność, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała gdy miał 20 lat i w tym czasie nie kontynuował nauki, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie ustaleniu podlega zatem także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Rozpoznając sprawę organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w szczególności zaś wywiad środowiskowy oraz odebrał prawem przewidziane oświadczenia od osoby ubiegającej się o wnioskowane świadczenie, z których m. in. wynika, iż skarżąca brała czynny udział w prowadzonym postępowaniu.

Z ustaleń wywiadu środowiskowego, jak i załączonych oświadczeń sporządzonych przez skarżącą wynika, że osoba wymagająca opieki jest osobą w wieku 29 lat, nie jest żonaty, obecnie nie mieszka z partnerką, ma dwóch nieletnich synów, do 31 października 2022 r. orzeczono u niego znaczny stopień niepełnosprawności, mieszka wspólnie ze skarżącą i rodzeństwem. Syn skarżącej ze względu na stan zdrowia - jest osobą niepełnosprawną z przyczyn oznaczanych symbolem 05-R, tj. upośledzenie narządu ruchu, jest niezdolny do podjęcia zatrudnienia, wymaga częściowej pomocy drugiej osoby w czynnościach samoobsługowych. Porusza się przy pomocy kul ale samodzielnie, jest w stanie samodzielnie się ubrać i zrobić sobie kanapkę.

Obecnie opieka sprowadza się do pomocy w utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel), przygotowaniu posiłków, wykupieniu leków, prowadzaniu szeroko rozumianego gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, zakupy), zawożeniu do lekarza. Nadto w wywiadzie znajduje się informacje, że niepełnosprawny brał udział w programie unijnym Aktywizacji Zawodowej mieszkańców Gminy C. w 2021 r. odbył trzy miesięczny staż i obecnie nie pracuje jak i nie podejmuje prac dorywczych.

Obecnie skarżąca nie jest zatrudniona i nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej, do 31 października 2022 r. była uprawniona do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego. W aktach sprawy nie ma żadnego dokumentu świadczącego o tym, że we wcześniejszym okresie podejmowała zatrudnienie lub inną pracę zarobkową.

W tym miejscu Kolegium podkreśliło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna.

Z normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Zdaniem Kolegium zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym synem, który pomimo problemów z narządem ruchu jest w stanie samodzielnie się poruszać, samodzielnie załatwia swoje potrzeby fizjologiczne, nie wymaga ciągłego nadzoru, a nadto był w stanie uczestniczyć w programie aktywizacji zawodowej jak i odbyć staż, świadczy o tym, że jest w stanie pozostać sam przez część dnia bez opieki. A zatem opieka nad synem jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak wynika z art. 17 u.ś.r. obligatoryjną przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności niepozwalającej na kontynuowanie lub podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Kolegium wskazało, że nie kwestionuje tego, że syn skarżącej wymaga pomocy, a skarżąca tej pomocy mu udziela, jednakże na podstawie przedstawionego materiału dowodowego, zdaniem organu odwoławczego, nie można przyjąć, iż zakres opieki nad niepełnosprawnym synem, powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że istnieje możliwość uzyskania pomocy w opiece nad niepełnosprawnym synem poprzez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to, aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

Podsumowując Kolegium stwierdziło, że fakt posiadania przez syna orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania przez skarżącą opieki nie powodują automatycznie powstania po jej stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie, daje podstawy do odmowy wnioskowanego świadczenia aczkolwiek nie z powodu wskazanego przez organ I instancji.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

- dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r,

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad synem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowy istnieje,

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy, w rozumieniu ww. przepisu, osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia, opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 11 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad synem, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwolniło organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W oparciu o powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że opieka nad synem zajmuje jej w zasadzie całą dobę. Syn po ciężkim wypadku przebytym w 2013 r., w wyniku którego doszło praktycznie do zmiażdżenia nóg, cierpi na dolegliwości o silnym natężeniu. Z uwagi na powyższe, wymaga stałej opieki osób trzecich - taką opiekę niepełnosprawnemu świadczy matka, która w związku z wypadkiem syna była zmuszona zakończyć aktywność zawodową. Obecnie osoba wymagająca opieki ma jedną nogę znacznie krótszą, co powoduje problemy w poruszaniu i bóle kręgosłupa oraz okolic biodrowych. Skarżąca podniosła, że syn przeszedł 40 operacji, jego stan zdrowia dokumentuje orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Chory w zasadzie całe dnie leży, jeżeli się porusza to z pomocą skarżącej i w specjalistycznym obuwiu. Odnosząc się do stażu, na jakim był syn skarżącej wyjaśniono, iż był on organizowany dla osób niepełnosprawnych, tym samym im dedykowany i nie świadczy o tym, że osoba wymagająca opieki w jakimkolwiek aspekcie wyzdrowiała, czy wymagała mniejszego wsparcia i opieki, jak organ wskazał w decyzji. Organ odwoławczy nie wziął pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której, oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godzin na dobę.

Skarżąca podniosła, że ograniczenie form opieki nad osoba niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto, z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które, poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną, nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji, stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżąca nie spełnia warunku sprawowania stałej opieki, oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad synem. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału tego w żaden sposób nie wynika, aby syn skarżącej wymagał stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia.

Jak wynika z akt sprawy, syn skarżącej posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 1 października 2020r. znak [...] wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. ważnym na okres do 30 października 2022 r. z którego wynika, iż jest on osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 20 listopada 2013 r., a niepełnosprawności istnieje u niego od 3 sierpnia 2013 r.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że syn skarżącej ze względu na stan zdrowia - jest osobą niepełnosprawną z przyczyn oznaczanych symbolem 05-R, tj. upośledzenie narządu ruchu, jest niezdolny do podjęcia zatrudnienia, wymaga częściowej pomocy drugiej osoby w czynnościach samoobsługowych. Porusza się przy pomocy kul ale samodzielnie, jest w stanie samodzielnie się ubrać i zrobić sobie kanapkę. Obecnie opieka sprowadza się do pomocy w utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel), przygotowaniu posiłków, wykupieniu leków, prowadzaniu szeroko rozumianego gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, zakupy), zawożeniu do lekarza. Nadto w wywiadzie znajduje się informacje, że niepełnosprawny brał udział w programie unijnym Aktywizacji Zawodowej mieszkańców Gminy C. w 2021 r. odbył trzy miesięczny staż i obecnie nie pracuje jak i nie podejmuje prac dorywczych.

Zdaniem Sądu, wskazany przez skarżącą zakres opieki nie wymusza na skarżącej rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w żaden sposób nie wynika, iż syn skarżącej, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej. Skarżąca, reprezentowana w postępowaniu administracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika, nie przedłożyła żadnej dokumentacji lekarskiej, a której wynikałoby, że jej syn nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności opiekuna.

Czynności skarżącej związane z opieką nad synem, ograniczają się zaś do pomocy w utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel), przygotowaniu posiłków, wykupieniu leków, zawożeniu do lekarza. Nie są to natomiast czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opieką innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie ma zatem przeszkód w postaci stałej opieki nad synem, aby skarżąca podjęła pracę, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Sąd wskazuje, że systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad synem a niepodejmowaniem przez nią pracy, nie istnieje związek przyczynowy.

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącej opieki nad synem oraz przyczyn niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą. Ustalenia poczynione w tym zakresie, znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w całości odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.