Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 178/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6213 Inne  świadczenia finansowe związane z lokalem mieszkalnym
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 151a § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 2 , art. 139
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 2 ust. 15 f i ust. 15g
journal: Dz.U. 2022 poz 1692
law: Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
article: art. 25
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sylwester Miziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 kwietnia 2023 r. sprawy ze sprzeciwu D. D. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 13 lutego 2023 r. znak: SKO.PS-80/176/113/2023 w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z 13 lutego 2023 r. znak: SKO.PS-80/176/113/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania D. D. (zwanej dalej "stroną" bądź "skarżącą"), uchyliło w całości decyzję Prezydenta Miasta Skarżyska-Kamiennej z 18 listopada 2022 r. znak: SR/72/DW/002552/11/2022 o odmowie przyznania dodatku węglowego i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Uzasadniając podjęte na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. rozstrzygnięcie organ odwoławczy (zwany dalej "SKO") wskazał, że w celu jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego sprawy, mającego wpływ na przyznanie lub odmowę dodatku węglowego, organ I instancji powinien przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu deklarowanego zamieszkania strony (adres - [...], na który złożyła wniosek) oraz wykorzystać informacje zgromadzone w wyniku przeprowadzonych przez siebie postępowań administracyjnych, np. w ramach świadczeń rodzinnych, dodatku mieszkaniowego, osłonowego, z zakresu pomocy społecznej itp., odebrać oświadczenie od strony celem ustalenia, ile czasu przebywa pod ww. adresem, a ile w W., gdzie jest zatrudniona, w jakim wymiarze czasu pracy, czy dojeżdża do pracy ze [...], czy jest zameldowana w W. w mieszkaniu stanowiącym jej własność, czy jest to lokal wynajmowany. W deklaracji w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków tzw. CEEB oraz w oświadczeniach z 31 października 2022 r. strona podała bowiem swoje dane adresowe w mieście Warszawa, oświadczając jednocześnie że na przełomie roku zamieszka w. Organ I instancji, odmawiając przyznania wnioskowanego dodatku, wskazał że lokal przy ul. [...] jest obecnie remontowany i nie ma możliwości tam zamieszkiwania. Tym samym spór w przedmiotowej sprawie sprowadzał się do ustalenia, czy odwołująca zamieszkuje w budynku, w którym zainstalowane jest źródło ciepła, na które wnioskuje o wypłatę dodatku węglowego oraz rodzaj paliw jakie stosuje. Ponadto, zdaniem SKO, należy przesłuchać w charakterze świadków sąsiadów strony, bądź odebrać oświadczenia (pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia) na okoliczność tego, czy odwołująca faktycznie zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe pod ww. adresem (czy prowadzi jest samodzielnie, czy wspólnie z innymi osobami - jakimi), czy tam koncentruje się jej centrum życiowe, gdzie składa zeznania podatkowe, gdzie korzysta ze świadczeń zdrowotnych itp. Natomiast w złożonym odwołaniu strona zarzucała, że w [...] remont w budynku przeprowadzony był w czasie remontu pokoju, natomiast ukończony już został remont kuchni, łazienki oraz drugiego pokoju i mieszkanie nadaje się do zamieszkania.

Organ odwoławczy, mając na uwadze treść art. 2 ust. 15b, 15c, 15d ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692, ze zm.), zwanej dalej "ustawą", wskazał:

- na konieczność wyeliminowania wszelkich wątpliwości co do miejsca zamieszkania strony;

- że organ I instancji, prowadząc ponownie postępowanie, ponownie przeprowadzi wywiad środowiskowy w gospodarstwie domowym odwołującej i poza wskazanymi powyżej okolicznościami, dodatkowo zweryfikuje, czy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kuchnia węglowa i piec kaflowy na paliwa stałe i czy są użytkowane, a także, czy stosowane są w nich paliwa stałe w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym.

Tym samym, zdaniem SKO, zakres zleconych organowi I instancji czynności wyjaśniających przez organ odwoławczy wykracza poza dyspozycję art. 136 K.p.a. Przeprowadzenie w całości lub w znacznej części postępowania wyjaśniającego dopiero na etapie postępowania odwoławczego stanowiłoby naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania. Natomiast osobą uprawnioną do otrzymania dodatku węglowego jest ta, która faktycznie dysponuje budynkiem mieszkalnym pod adresem, który wskazała we wniosku i prowadzi w nim swoje gospodarstwo domowe. Jednocześnie przyjmuje się, że prowadzenie gospodarstwa domowego możliwe jest tylko w jednej lokalizacji. Bezspornym jest również, że zameldowanie w miejscu prowadzenia gospodarstwa domowego nie jest konieczne do uzyskania dodatku węglowego. Dla przyznania dodatku węglowego kluczową informacją jest faktyczne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego w danym miejscu, na obszarze gminy, do której składa się wniosek. Jednak ustawa nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Wobec powyższego, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględniono regulację zawartą w art. 25 ustawy z 23 kwietnia1964 r. - Kodeks cywilny, który stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.

W sprzeciwie skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach strona zarzuciła decyzji SKO naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie, podczas gdy zachodziły przesłanki do wydania decyzji w trybie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Organ nie wziął pod uwagę, że w przedmiotowej sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa skutkującego nieważnością decyzji Prezydenta Miasta Skarżyska-Kamiennej. W przedmiotowej sprawie doszło bowiem do wydania decyzji organu I instancji o odmowie przyznania dodatku węglowego, po uprzednim zakończeniu postępowania wcześniejszą decyzją o przyznaniu dodatku węglowego. Mianowicie, pismem z 10 listopada 2022 r. strona została zawiadomiona o spełnieniu przesłanek do otrzymania dodatku węglowego, zakończeniu postępowania w tej sprawie i przyznaniu świadczenia. Pismo to zawiera wszystkie niezbędne elementy decyzji administracyjnej. W tej sytuacji, zaskarżona decyzja SKO była niedopuszczalna, gdyż postępowanie w sprawie zostało już wcześniej zakończone, a przesłana informacja o przyznaniu świadczenia nie została w żaden sposób podważona i wywoływała skutki prawne. Tym samym, prowadzenie ponownego postępowania w tej samej sprawie jest niedopuszczalne. Ponadto, w aktach sprawy znajdował się dokument potwierdzający spełnienie przesłanek do otrzymania świadczenia i informujący o jego przyznaniu. Dlatego też SKO nie powinno stwierdzić, że to pomyłka, tylko należało uznać, że decyzja z 18 listopada 2022 r. została wydana przez organ I instancji z naruszeniem prawa i tym samym zaistniała podstawa do zastosowania przepisu art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. – uchylając zaskarżoną decyzję w całości należało umorzyć postępowanie w przedmiotowej sprawie. Końcowo skarżąca zauważyła, że zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, zasadniczym celem postępowania odwoławczego, wynikającym z ustalonej w art. 15 K.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, jest ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy i wydanie kończącego ją rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy. W przedmiotowej sprawie, zdaniem strony, SKO dysponowało – zgromadzonymi w aktach administracyjnych – wszelkimi niezbędnymi informacjami do rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu odwoławczym – poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania.

W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 64a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259), zwanej dalej p.p.s.a., od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zakres kontroli decyzji wydanej w trybie art. 138 § 2 K.p.a. określa art. 64e p.p.s.a., z treści którego wynika, że rozpoznając sprzeciw, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. Sprzeciw nie jest więc środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji ani prawidłowości zastosowania przez organ drugiej instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z podstawami kasacyjnymi. Sprzeciw kierowany jest przeciwko uchyleniu decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania. Kontrola dokonywana przez sąd administracyjny w ramach tego środka ma zatem charakter wyłącznie formalny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2017 r. o sygn. akt II OSK 3001/17, LEX nr 2408524). Sąd nie może bowiem zastąpić organu odwoławczego w dokonaniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i rozstrzygnięcia zawartego w decyzji organu pierwszej instancji.

Stosownie do art. 151a § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu. Przepis ten wymaga zatem, aby organ odwoławczy wykazał w sposób przekonywujący, że w sprawie nie poczyniono wystarczających i wymaganych ustaleń, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Ponadto, stosując przepis art. 138 § 2 K.p.a. organ odwoławczy powinien również uwzględnić obowiązywanie art. 136 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Ograniczenie postępowania dowodowego przeprowadzanego w postępowaniu odwoławczym nie wyłącza dopuszczalności nowych dowodów i nowych okoliczności faktycznych. Z zasady prawdy obiektywnej wypływa dla organu odwoławczego obowiązek uwzględnienia tych "nowości", chyba że prowadzą one do nowej sprawy. Tylko jeżeli w wyniku ujawnienia nowych okoliczności faktycznych zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części, organ odwoławczy kasuje decyzję organu I instancji i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia. W tej ostatniej sytuacji powinien jednak szczegółowo uzasadnić, dlaczego nie przeprowadził uzupełniającego postępowania dowodowego we własnym zakresie, względnie dlaczego nie zlecił przeprowadzenia tego postępowania organowi pierwszej instancji na podstawie art. 136 § 1 K.p.a. Tym samym organ odwoławczy powinien wyczerpująco wyjaśnić w uzasadnieniu decyzji, że decyzja pierwszoinstancyjna została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Jedynie w przypadku zaistnienia przesłanek z art. 138 § 2 K.p.a. organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, tj. uchylić zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. W innych przypadkach K.p.a. wymaga wydania decyzji merytorycznej, tj. albo utrzymania decyzji organu I instancji w mocy, albo jej uchylenia i albo orzeczenia co do istoty sprawy albo umorzenia postępowania w sytuacji zaistnienia takich podstaw.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia w ramach tak zakreślonej na wstępie kognicji stwierdza, że w niniejszej sprawie nie zachodzą wyjątkowe okoliczności wydania decyzji kasacyjnej, a w każdym razie nie wykazał ich organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji.

Na wstępie jednak za nietrafny należy uznać zasadniczy zarzut sprzeciwu co do tego, że w przedmiotowej sprawie doszło do przyznania dodatku węglowego – na podstawie zawiadomienia z 10 listopada 2022 r. Jak trafnie wskazano w odpowiedzi na sprzeciw, powołując się na wyjaśnienia organu I instancji z 29 grudnia 2022 r., "10 listopada 2022 r. w wyniku błędu teleinformatycznego systemu do obsługi m.in. dodatku węglowego wygenerowana automatycznie został błędna informacja, która przekazana została na adres mailowy wskazany przez stronę. Informacja zawierała treść dotyczącą przyznania dodatku węglowego" (k. 23 akt administracyjnych).

Natomiast w rozpoznawanej sprawie – w której strona skarży uchylenie przez SKO decyzji organu I instancji o odmowie przyznania dodatku węglowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia – należy stwierdzić, że zakwestionowana decyzja organu odwoławczego jest wadliwa z powodu naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 138 § 2 w zw. z art. 136 K.p.a.

Mianowicie, w niniejszej sprawie potrzebę wydania decyzji w trybie art. 138 § 2 K.p.a. uzasadniono koniecznością przeprowadzenia postępowania dotyczącego ustalenia, czy skarżąca zamieszkuje pod adresem przy ul. [...], w którym to lokalu zainstalowane jest źródło ciepła, co do którego złożyła wniosek o przyznanie dodatku węglowego. W deklaracji w CEEB oraz w oświadczeniu z 31 października 2022 r. strona podała bowiem swoje dane adresowe w W., oświadczając jednocześnie że na przełomie roku zamieszka w [...]. Jednocześnie SKO stwierdziło, że zakres zleconych do przeprowadzenia w ponownym postępowaniu przed organem I instancji czynności wyjaśniających wykracza poza dyspozycję art. 136 K.p.a.

Zestawiając zawartość akt administracyjnych, odzwierciedlających przeprowadzone postępowanie dowodowe, nie sposób zgodzić się z powyższym stanowiskiem organu odwoławczego, który w szczegółowych zaleceniach co do ponownie prowadzonego postępowania wskazał, że organ I instancji cyt.:

- "powinien przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu deklarowanego zamieszkania strony oraz wykorzystać informacje zgromadzone w wyniku przeprowadzonych przez siebie postępowań administracyjnych, np. w ramach świadczeń rodzinnych, dodatku mieszkaniowego, osłonowego, z zakresu pomocy społecznej itp., odebrać oświadczenie od strony celem ustalenia, ile czasu przebywa pod ww. adresem, a ile w W., gdzie jest zatrudniona, w jakim wymiarze czasu pracy, czy dojeżdża do pracy ze [...], czy jest zameldowana w W. w mieszkaniu stanowiącym jej własność, czy jest to lokal wynajmowany Nadto, należy przesłuchać w charakterze świadków sąsiadów strony, bądź odebrać oświadczenia (pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia) na okoliczność tego, czy odwołująca faktycznie zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe pod ww. adresem (czy prowadzi jest samodzielnie, czy wspólnie z innymi osobami - jakimi), czy tam koncentruje się jej centrum życiowe, gdzie składa zeznania podatkowe, gdzie korzysta ze świadczeń zdrowotnych itp.";

- "ponownie przeprowadzi wywiad środowiskowy w gospodarstwie domowym odwołującej i poza wskazanymi powyżej okolicznościami, dodatkowo zweryfikuje, czy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kuchnia węglowa i piec kaflowy na paliwa stałe i czy są użytkowane, a także, czy stosowane są w nich paliwa stałe w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym".

Jak wynika bowiem z akt administracyjnych:

- strona, w odpowiedzi na wezwanie organu I instancji z 4 października 2022 r. (k. 7) – co do złożenia oświadczenia dotyczącego faktycznego miejsca zamieszkania – nadesłała pismo, w którym oświadczyła, że cyt. "na dzień złożenia wniosku o przyznanie dodatku węglowego (24 sierpnia 2022 r.) moje miejsce zamieszkania znajdowało się pod adresem: ul. [...]. (...). W chwili obecnej w mieszkaniu odbywa się generalny remont stąd miejsce mojego pobytu jest inne." (k. 10);

- w wyniku przeprowadzonego 31 października 2022 r. przez pracownika organu I instancji wywiadu środowiskowego ustalono, że "Pani D. oświadczyła, że obecnie nie mieszka pod adresem ul. A., ponieważ w lokalu przeprowadzany jest generalny remont (...) klientka okazała lokal i piece, którymi ogrzewają lokal. Podczas wywiadu lokal był w remoncie (obniżane sufity, wymieniane rury, kładzione panele, płytki, remont kuchni, łazienki. Z relacji sąsiada zam. ul. [...]wynika, że pani D. widywana jest pod adresem ul[...]., sąsiad potwierdził, że pani D. mieszka w lokalu pod ww. adresem " (k. 13);

- strona w oświadczeniu z 31 października 2022 r. wskazała, że cyt. "Jestem zadeklarowana do wywozu śmieci pod adresem [...], obecnie nie mieszkam po adresem [...], ponieważ przeprowadzany jest generalny remont mieszkania. Lokal ogrzewany jest piecami na węgiel. Planowany termin wprowadzenia się to przełom roku. Lokal musi być ogrzewany, ponieważ strychem biegną rury z wodą. W przypadku braku ogrzewania woda ulegnie zamarznięciu, pozbawiając pozostałych lokatorów dostępu do wody (obieg zamknięty, strych nieogrzewany, brak możliwości innego umieszczenia rur)" (k. 16).

W tym miejscu należy podkreślić, że przepisy ustawy o dodatku węglowym nie precyzują, jak rozumieć pojęcie zamieszkiwania, zatem oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego. W tym zakresie należy więc uwzględnić treść art. 25 K.c., zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu jego przesłanek świadczą dwie okoliczności – zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli, ale też możliwości skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości. Oba te elementy muszą występować łącznie. Natomiast przerwa w przebywaniu spowodowana szczególnymi okolicznościami, takimi jak odbywanie kary pozbawienia wolności, powołanie do służby wojskowej, czy podjęcie studiów w innej miejscowości nie zmienia miejsca zamieszkania w znaczeniu prawnym. Pobyt w zakładzie karnym, jednostce wojskowej czy miejscowości, w której osoba fizyczna podejmuje naukę, ma charakter okresowy i nie jest równoznaczny z zamieszkiwaniem w tych miejscach. Miejscem zamieszkania osoby w omawianych sytuacjach jest miejsce, w którym osoba ta przebywa w czasie przepustek czy dni wolnych od nauki, do którego zamierza wrócić po odbyciu kary, służby czy zakończeniu studiów (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 czerwca 2022 r.III SA/Kr 1842/21, LEX nr 3351302).

Nie budzi wątpliwości tut. Sądu, że również przerwa w przebywaniu w danym lokalu, spowodowana jego kapitalnym remontem (mającym z istoty rzeczy okresowy charakter) nie oznacza, że jego właściciel – który tak jak w niniejszej sprawie, mieszkał tam przed remontem (w dacie składania wniosku o dodatek węglowy) i deklaruje powrót po zakończeniu niezbędnych prac oraz uiszcza opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla tej nieruchomości – nie przebywa tam w rozumieniu prawnym. Podobnie, w orzecznictwie, zapadłym na kanwie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2016 r. poz. 722 ze zm.), podkreśla się niedopuszczalność wymeldowania osoby, która opuściła swój lokal na czas remontu, pomimo że literalne brzmienie tej regulacji sprowadza się do konieczności wymeldowania każdej osoby, która nie przebywa w miejscu stałego pobytu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 22 września 2016 r. o sygn. akt I SA/Sz 740/16, LEX nr 2136177). Należy przy tym podkreślić, że jak wynika z wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego 31 października 2022 r. przez pracownika organu I instancji, sąsiad skarżącej potwierdził, że strona mieszka w lokalu pod ww. adresem. Ponadto, zgodnie ze złożonymi wówczas wyjaśnieniami skarżącej (k. 16) lokal musi być ogrzewany z uwagi na ryzyko zamarznięcia rur z wodą, biegnących nieogrzewanym strychem.

Brak również podstaw, zdaniem Sądu, do wydania decyzji kasacyjnej z uwagi na powołaną przez SKO konieczność weryfikacji "czy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kuchnia węglowa i piec kaflowy na paliwa stałe i czy są użytkowane", w sytuacji gdy:

- podczas wywiadu środowiskowego z 31 października 2022 r. skarżąca okazała pracownikowi opieki społecznej – jak stwierdzono w protokole – "lokal i piece, którymi ogrzewają lokal",

- strona w oświadczeniu z 31 października 2022 r. oświadczyła, że lokal ogrzewany jest piecami na węgiel,

których to twierdzeń organ I instancji w żaden sposób nie zanegował w wydanej decyzji, od której odwołanie wniosła skarżąca (art. 139 K.p.a. – zakaz reformationis in peius).

Całokształt regulacji ustawy o dodatku węglowym pozwala dojść do wniosku, że zmierzają one – przy odformalizowaniu procedury – do objęcia pomocą finansową w postaci dodatku węglowego jak największej liczby gospodarstw domowych, uprawniając, a jednocześnie obligując organy gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do zbadania zaistniałej sytuacji faktycznej, i to nie tylko w sprawach, w których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego, ale także wówczas, gdy organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy (zob. art. 2 ust. 15 f i ust. 15g ww. ustawy). Przepisy omawianej ustawy wyposażają właściwe organy gminy w bardzo szeroki wachlarz uprawnień procesowych (w tym możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, z którego skorzystano w niniejszej sprawie) – właśnie po to, by umożliwić udzielenie pomocy w postaci dodatku węglowego jak największej liczbie gospodarstw domowych, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe.

Reasumując, wobec powyższych okoliczności, zasadnym jest stwierdzenie o braku wskazanych w art. 138 § 2 K.p.a. podstaw do uchylenia przez SKO decyzji w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Należy przy tym mieć na uwadze wyjątkowość zastosowania rozstrzygnięcia opisanego w art. 138 § 2 K.p.a. oraz fakt, że organ odwoławczy jest organem merytorycznym ponownie rozpatrującym sprawę administracyjną. Przy ocenie przesłanek wydania decyzji kasacyjnej wynikających z art. 138 § 2 K.p.a. oraz ich zastosowania w kontrolowanej decyzji, Sąd miał na uwadze wiodącą zasadę dwukrotnego merytorycznego orzekania przez organy administracji. W kontekście zgromadzonego w aktach administracyjnych materiału dowodowego zaskarżona decyzja została wydana również z naruszeniem przepisów prawa procesowego, mającym wpływ na wynik sprawy, a to: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 2 K.p.a.

Organ odwoławczy powinien, w oparciu o akta sprawy, rozpoznać sprawę co do istoty, ewentualnie, w miarę uzasadnionej potrzeby, skorzystać z art. 136 § 1 K.p.a. W rezultacie, dokonawszy kontroli zakwestionowanej decyzji Prezydenta Miasta Skarżyska-Kamiennej, powinno zapaść merytoryczne – nie zaś kasacyjne rozstrzygnięcie w sprawie. Natomiast sąd administracyjny nie może zastępować organu w jego kompetencjach, a uprawniony i zobligowany jest jedynie do kontroli legalności działań organu administracji. Ponadto konstrukcja sprzeciwu implikuje, omówione na wstępie rozważań prawnych, daleko idące ograniczenia w zakresie sposobu i kryteriów kontroli decyzji kasacyjnej. W związku z tym niedopuszczalną byłaby na tym etapie wypowiedź Sądu co do ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni wskazania Sądu zawarte w niniejszym uzasadnieniu.

Zupełnie ubocznie wskazać trzeba, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy będzie już dysponował, załączonym do akt administracyjnych (k. 42-43) wywiadem środowiskowym, przeprowadzonym ze stroną, która oświadczyła że "mieszkam sama pod adresem ul., mój mąż dojeżdża do [...]. W W. przebywam sporadycznie. Od kwietnia 2021 r. pracę wykonuję zdalnie na pełen etat. Nie dojeżdżam do pracy w związku z możliwością pracy zdalnej. Nie jestem zameldowana w W. (...) Wszystkie moje sprawy życiowe koncentrują się w [...] (...) Głównym paliwem jest węgiel, drewno jest wykorzystywane do rozpalenia" (...) W mieszkaniu przebywam od czerwca 2022 r. z małymi przerwami związanymi ze sprawami rodzinnymi w W".

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a.