Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 1771/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 162 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędzia WSA del. Elżbieta Olechniewicz, Protokolant Katarzyna Wojnarska, po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "P." sp. z o.o. w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Ol 375/20 w sprawie ze skargi "P." sp. z o.o. w T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 30 marca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od "P." sp. z o.o. w T. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 31 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Ol 375/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, oddalił skargę "P. " Sp. z o.o. z siedzibą w T. (dalej Spółka/Skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z 30 marca 2020 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

2. W skardze kasacyjnej Skarżąca, zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm. dalej: P.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z 162 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm. dalej: O.p.) przez uznanie, iż Skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania spowodowane było okolicznością nagłą i nieprzewidywaną, podczas gdy Skarżąca uprawdopodobniła, że powodem uchybienia terminowi do wniesienia odwołania była okoliczność wyjątkowa, nagła i nieprzewidywana, która uniemożliwiła dotrzymanie terminu pomimo podjęcia starannych działań,

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z 162 § 1 i § 2 O.p. uznanie, że Skarżąca nie spełniła kumulatywnie wszystkich przesłanek wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy Sąd w zaskarżonym orzeczeniu nie wykazał, że Skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania,

c) art. 141 § 4 P.p.s.a. przez brak dostatecznego uzasadnienia przez Sąd, że Skarżąca nie spełniła kumulatywnie wszystkich przesłanek wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, w tym, że nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania,

d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 163 § 1 O.p. poprzez nie orzeczenie o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy Skarżąca spełniła łącznie przesłanki przywrócenia terminu,

e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 228 § 1 pkt 2 O.p. przez stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, podczas gdy Skarżąca spełniła łącznie przesłanki do skutecznego wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania,

f) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1, art. 122 O.p. przez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i ustalenie, że Skarżąca nie uprawdopodobniła zaistnienia okoliczności nagłej i nieprzewidywanej powodującej uchybienie terminowi do wniesienia odwołania oraz nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminowi, podczas gdy Skarżąca ww. okoliczności uprawdopodobniła,

g) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 121 § 1 i 2, art. 191 O.p. przez oddalenie skargi w całości podczas, gdy prawidłowe rozpoznanie zarzutów wskazanych w skardze powinno prowadzić do uwzględnienia skargi i uchylenia postanowienia w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a.

3. W świetle tak sformułowanych podstaw kasacyjnych Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji ewentualnie w przypadku uznania, że istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznania sprawy na rozprawie.

4. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5. Skarga kasacyjna, z uwagi na brak uzasadnionych podstaw, podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Analiza akt sprawy wskazuje, że nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności wskazanych w art. 183 § 2 P.p.s.a., zatem rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą dotyczyć jedynie naruszeń przepisów podniesionych w skardze kasacyjnej.

6. Spór w sprawie dotyczy tego czy istniały w okolicznościach sprawy przesłanki do przywrócenia Skarżącej terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. z 22 listopada 2019 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od października 2015 r. do kwietnia 2016 r.

7. Mając to na uwadze należy zauważyć, że kwestia przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej została uregulowana w art. 162 O.p. Zgodnie z art. 162 § 1 O.p. w razie uchybienia terminowi należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy; podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi (art. 162 § 2 O.p.). Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Przesłankami przywrócenia terminu, jak wynika z powyższych regulacji, są: uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku winy w uchybieniu terminowi, dochowanie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, dopełnienie czynności, dla której był określony termin. W sprawie tej Organ nie kwestionował spełnienia dwóch przesłanek do przywrócenia terminu, uznał jednak że Strona nie spełniła trzeciej przesłanki tj. nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi.

8. Wskazany wyżej przepis Ordynacji podatkowej nie wymaga od osoby domagającej się przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej wykazania braku winy, a jedynie uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi, czyli uwiarygodnienia, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas aż do momentu złożenia wniosku o przywrócenie terminu.

9. Należy wskazać, że w piśmiennictwie i orzecznictwie sądów administracyjnych art. 162 § 1 O.p. nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. To zaś oznacza, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, że mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, Strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym.

10. Rozpatrując przesłankę "braku winy", o której mowa w art. 162 § 1 O.p. w takim kontekście oraz niekwestionowanych w sprawie ustaleń faktycznych, należy przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że powoływana przez Skarżącą, jako przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania, okoliczność w postaci przebywania ustanowionego przez nią pełnomocnika w dniach od 25 listopada do 12 grudnia 2019 roku w podróży służbowej w innym mieście, nie mogła być uznana za sytuację nagłą, nieprzewidywalną, a zatem taką przeszkodę do terminowego dopełnienia określonej czynności procesowej, której Skarżąca nie mogła przewidzieć.

11. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego konieczność czasowego opuszczania miejsca zamieszkania w związku z wykonywaną działalnością gospodarczą nie może być w żaden sposób traktowana jako zdarzenie nagłe, czy też trudne do przewidzenia, a wręcz przeciwnie – wynika właśnie z charakteru i rodzaju wykonywanej przez pełnomocnika Skarżącej działalności gospodarczej. Tym bardziej więc ustanowiony pełnomocnik (o wyborze którego zdecydowała Skarżąca), mając świadomość toczącego się przeciwko Spółce postępowania i wynikających z tego faktu obowiązków, powinien podjąć działania pozwalające mu na uniknięcie negatywnych skutków spodziewanej nieobecności w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, np. przez wskazanie organowi nowego adresu do doręczeń ewentualnie ustanowienie substytucji, co umożliwiało złożone w sprawie pełnomocnictwo. To na stronie postępowania spoczywa obowiązek takiego zorganizowania odbioru korespondencji, by uniknąć przeszkód w dokonaniu czynności procesowych.

12. Słusznie podkreślił Sąd pierwszej instancji, że pełnomocnik Skarżącej przebywając poza miejscem zamieszkania podczas długiej nieobecności przez okres ponad jednego miesiąca, a znając adres pod którym będzie przebywał w tym czasie, nie podjął jakichkolwiek działań mających na celu skuteczny odbiór korespondencji. Zachowanie pełnomocnika wskazuje, że zupełnie zaniedbał odbierania korespondencji.

13. Podsumowując, w sprawie nie można mówić o braku winy w uchybieniu terminowi, bowiem wskazywana przez pełnomocnika Skarżącej przeszkoda nie była przeszkodą nie do przezwyciężenia, zaś pełnomocnik nie dochował należytej staranności, jakiej należy wymagać od osoby należycie dbającej o swe interesy. Z tych względów zarzut art. 162 § 1 i 2 O.p. skargi kasacyjnej uznać należy za pozbawiony podstaw.

14. Podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku nie mogły stanowić także zarzuty naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. i art. 163 § 1, art. 228 § 1 pkt 2 O.p., art. 120, art. 121 § 1 i 2, art. 191 O.p.

15. Należy wskazać, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 P.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia. W tym kontekście zaskarżony wyrok nie narusza art. 141 § 4 P.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku umożliwia jego kontrolę instancyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wykonał ciążący na nim obowiązek i w sposób spójny wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślenia wymaga, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie jest możliwe kwestionowanie stanowiska Sądu pierwszej instancji w zakresie prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 czerwca 2016 r. sygn. akt I GSK 1821/14; z 6 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 985/17 dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA).

16. Rozpoznając wniesioną w sprawie skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku.

17. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.). Zasądzona kwota 360 zł stanowi zwrot kosztów dla pełnomocnika organu, który nie występował przed sądem pierwszej instancji z tytułu sporządzenia i wniesienia w terminie przewidzianym w art. 179 P.p.s.a. odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Sędzia WSA del. Sędzia NSA (spr.) Sędzia NSA

E. Olechniewicz I. Najda-Ossowska M. Kołaczek