Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 626/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par.1 pkt 2, art. 156 par.1 pkt 4, art. 7
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151, art. 200, art. 201  par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 marca 2023 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zatwierdzenia podziału nieruchomości I. oddala skargę, II. oddala wniosek uczestnika postępowania A. R. o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. .


UZASADNIENIE

B. R. pismem z dnia 8 grudnia 2021 r. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...], o zatwierdzeniu podziału nieruchomości stanowiącej działki nr [...], [...] z obrębu ewidencyjnego nr [...], położonej przy ul. [...]. Działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...], [...] oraz [...] natomiast działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...] oraz [...], przy czym działki nr [...] oraz [...] zostały wydzielone z przeznaczeniem pod drogę publiczną – ulicę dojazdową. Podział ten nastąpił na wniosek A. R. ujawnionej w księdze wieczystej dzielonej nieruchomości jako właściciel.

Jako podstawę stwierdzenia nieważności powyższej decyzji wnioskodawczyni wskazała rażące naruszenie prawa i skierowanie decyzji do osoby, która nie była stroną. Zaznaczyła, że przez cały czas postępowania podziałowego, była współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości. Powyższe stwierdził Sąd Rejonowy S. Prawobrzeże i Zachód w S. w wyroku z dnia [...] listopada 2018 r., sygn. akt [...] oraz Sąd Okręgowy w S. II Wydział Cywilny Odwoławczy w wyroku z dnia [...] listopada 2021 r., sygn. akt [...]. Wnioskodawczyni podniosła, że A. R. nigdy nie była właścicielem nieruchomości. Z uwagi na wpisy w księdze wieczystej o toczących się sprawach o uzgodnienie treści księgi wieczystej ze stanem prawnym nie powinno dojść do podziału nieruchomości.

Pismem z dnia 2 lutego 2022 r. W. R. wskazał, że dołącza się do wniosku B. R. i wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] listopada 2017 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] maja 2022 r., nr [...], odmówiło stwierdzenia nieważności opisanej wyżej decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] listopada 2017 r.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ zacytował treść art. 156 § 1 k.p.a. i wyjaśnił, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest ograniczone jedynie do weryfikacji samej decyzji administracyjnej, z wyłączeniem możliwości rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, której dotyczy weryfikowane rozstrzygnięcie, organ nie może dokonywać nowych lub dodatkowych ustaleń faktycznych, a jego zadaniem jest jedynie zbadanie stanu z daty wydania weryfikowanej decyzji. Kolegium podkreśliło, że wady decyzji administracyjnej stanowiące zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a. przyczyny stwierdzenia jej nieważności mają charakter materialny i tkwią w niej samej, a nie – jak przyczyny wznowienia postępowania – w postępowaniu ją poprzedzającym.

Organ badając przesłanki stwierdzenia nieważności omawianej decyzji szczególną uwagę zwrócił na wskazywaną przez B. R. przesłankę wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz przesłankę skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie, określoną w art. 156 § 4 k.p.a.

W ocenie Kolegium, pierwsza z wymienionych przesłanek zachodzi wówczas gdy rozstrzygnięcie sprawy jest w oczywisty sposób sprzeczne z wyraźnym i niebudzącym wątpliwości przepisem. Natomiast druga z nich zachodzić będzie w sytuacji gdy podmiot, do którego skierowano decyzję, nie miał przymiotu strony postępowania w rozumieniu art. 28, a mimo to został przez organ administracji publicznej potraktowany jak strona tego postępowania.

Zatwierdzenie podziału nieruchomości przedmiotową decyzją z dnia 29 listopada 2017 r. nastąpiło na podstawie art. 93 ust. 1 i 3, art. 96 ust. 1 i 4, art. 97 ust. 1 i 1a, art. 98 ust. 1, art. 99 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Jak wynika z treści art. 97 ust. 1 i 1 a) tej ustawy, podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek osoby, która ma w tym interes prawny. Co do zasady interes prawny w postępowaniu podziałowym ma właściciel, współwłaściciel, względnie użytkownik wieczysty nieruchomości podlegającej podziałowi, tj. osoby, które dysponują tytułem prawnym do dzielonej nieruchomości.

Kolegium wyjaśniło, że w niniejszej sprawie, w dacie złożenia wniosku A. R. ujawniona była w Dziale II księgi wieczystej nr [...] jako właściciel przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie w Dziale III tej księgi widniał wpis będący ostrzeżeniem o toczącym się postępowaniu w sprawie [...] przed Sądem Rejonowym w S. obejmującym żądanie aby w Dziale II księgi, w miejscu ujawnionego właściciela A. R. dokonać wpisu właściciela W. R. i B. R. w częściach po ˝. Jak wynika z treści wyroku Sądu Rejonowego S. Prawobrzeże i Zachód w S. treść księgi została uzgodniona w taki właśnie sposób, przy czym Sąd Okręgowy w S. oddalił apelację A. R. m.in. w zakresie powyższego rozstrzygnięcia (zawartego w pkt 1 wyroku).

Organ podkreślił, że dla oceny decyzji w postępowaniu nadzwyczajnym, o którym mowa w art. 156 k.p.a., wiążące są: stan prawny i stan faktyczny na dzień wydania decyzji podlegającej kontroli. Oceny dokonuje się na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym. Z dokumentów, którymi dysponował Prezydent Miasta S. w dacie wydania kwestionowanej decyzji, a więc m.in. z wydruku z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości wynika, że stanowiła ona w tym czasie własność A. R..

Kolegium przywołując treść art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, wskazało, że gdy określone prawo podmiotowe jest ujawnione w księdze wieczystej, organ powinien uznać za udowodnione, że informacje dotyczące tego prawa, które zamieszczono w księdze wieczystej, odpowiadają rzeczywistemu stanowi prawnemu. Z tego powodu organ administracyjny nie ma możliwości dokonywania w toku postępowania jakie się przed nim toczy odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Jednocześnie ostrzeżenie z art. 10 ust. 2 wspomnianej wyżej ustawy o niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym w zakresie właściciela nieruchomości, nie może obalić domniemania z art. 3 tej ustawy, gdyż skutki tego ostatniego polegają na wyłączeniu rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, ustanowionej w art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, Kolegium wskazało, że nie zmienia domniemania co do prawdziwości stanu prawnego wynikającego z ksiąg wieczystych wpis ostrzeżenia, gdyż domniemanie z art. 3 tej ustawy istnieje do czasu, gdy wpisane prawo nie zostanie wykreślone.

Skoro zatem na chwilę wydania decyzji przez Prezydenta Miasta S. postępowanie w sprawie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie było zakończone, obowiązywał stan ujawniony w księdze wieczystej. W takim razie prawidłowo skierowano decyzję do ujawnionego w księdze właściciela – A. R.. Wobec tego nie może być mowy o nieważności przedmiotowej decyzji z powodu wystąpienia przesłanki, o której mowa w art. 156 § pkt 4 k.p.a. Brak jest także podstaw do stwierdzenia, że organ I instancji z tego powodu dopuścił się rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, B. R. podniosła zarzut naruszenia art. 7 k.p.a., art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej podczas gdy organ powinien stać na straży praworządności i wyeliminować z obrotu prawnego decyzję, która wbrew treści art. 97 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie została wydana na wniosek właściciela nieruchomości, a także poprzez skierowanie decyzji do A. R., która nigdy nie była właścicielką dzielonej nieruchomości więc nie mogła złożyć skutecznego wniosku wszczynającego postępowanie administracyjne ani też nie powinna być adresatem decyzji podziałowej.

W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że z uwagi na treść art. 97 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, z wnioskiem o podział nieruchomości może wystąpić, jako podmiot mający w tym interes prawny, jedynie jej właściciel i użytkownik wieczysty, ponieważ tylko na wykonywanie tych praw może oddziaływać skutek ewidencyjnego podziału nieruchomości polegający na wydzieleniu działek gruntu.

Skarżąca podkreśliła, że jest nieprzerwanie od 1998 r. współwłaścicielką nieruchomości przy ul. [...] w S., stanowiącej działkę nr [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] Powyższe potwierdza wyrok Sądu Rejonowego S. – Prawobrzeże i Zachód w S. z dnia [...] listopada 2019 r. oraz wyrok Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] lipca 2021 r. Dodała, że A. R., która złożyła wniosek o podział ww. nieruchomości, nigdy nie była jej właścicielką, mimo, że była ujawniona jako właścicielka w księdze wieczystej.

Zdaniem strony, nawet jeśli kluczowego znaczenia dla organu wydającego decyzję podziałową nie miała okoliczność, że w tym czasie w III dziale księgi wieczystej widniał wpis będący ostrzeżeniem o toczącym się postępowaniu w sprawie o sygn. akt [...] przed Sądem Rejonowym w S. obejmującym żądanie by w dziale II tej księgi w miejsce ujawnionej właścicielki A. R. dokonać wpisu właściciela W. R. i właścicielki B. R., to pełny materiał sprawy, którym dysponuje obecnie organ administracyjny powinien doprowadzić do stanu zgodnego z prawem, tj. stwierdzenia nieważności decyzji, która wbrew treści art. 97 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie została wydana na wniosek właściciela nieruchomości, a także poprzez skierowanie decyzji do A. R., która nigdy nie była właścicielką dzielonej nieruchomości.

Jak podała skarżąca, nie bez znaczenia pozostaje fakt, że toczy się obecnie sprawa o odszkodowanie za przejęcie na własność działek, które powstały w wyniku podziału, a w piśmie z dnia 8 lutego 2022 r., Urząd Miasta S. poinformował skarżącą, iż roszczenie o odszkodowanie "za działki wydzielone pod drogi publiczne będzie co do zasady przysługiwać, gdy w treści decyzji podziałowej będzie ona wskazana jako właściciel dzielonych działek".

Oznacza to, że tylko wyeliminowanie z obrotu decyzji podziałowej i wydanie prawidłowej oraz legalnej decyzji wobec skarżącej pozwoli jej na uzyskanie odszkodowania z tytułu przejęcia działek na drogi publiczne, a także zapobiegnie przyznaniu tego odszkodowania osobie, która nigdy nie była właścicielem nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Pismem z dnia 19 lutego 2023 r. uczestnik postępowania W. R. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Podzielając stanowisko B. R. wskazał, że A. R. nie mogła wystąpić na podstawie art. 97 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami o dokonanie podziału przedmiotowej nieruchomości bowiem nigdy nie była jej właścicielką.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2023 r., poz. 259 - dalej "p.p.s.a.").

Dokonana w oparciu o wskazane wyżej kryterium kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. - nie narusza przepisów prawa.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu (uczestnik W. R. wyraził wolę uczestnictwa w rozprawie prowadzonej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku – w piśmie z dnia 28 września 2022 r. oraz 31 października 2022 r.).

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...], o zatwierdzeniu podziału nieruchomości stanowiącej działki nr [...], [...] z obrębu ewidencyjnego nr [...], położonej przy ul. [...] w S..

Strona domagała się stwierdzenia nieważności opisanej wyżej decyzji Prezydenta Miasta S. w oparciu o przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

Zgodnie z wymienionymi przepisami, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2) oraz decyzji, która została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie (pkt 4).

Zdaniem skarżącej, decyzję wydano z rażącym naruszeniem prawa, na wniosek A. R., która nigdy nie była właścicielką przedmiotowej nieruchomości, a zatem nie mogła takiego wniosku złożyć a co za tym idzie skierowano do osoby niebędącej stroną w sprawie – bowiem nie mogła też być jej adresatem.

W ocenie Sądu, z takim stanowiskiem skarżącej nie sposób się zgodzić.

Zaznaczyć należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jako postępowanie nadzwyczajne służy wyłącznie ocenie, czy przy wydaniu decyzji nie doszło do nadzwyczajnych, tzw. kwalifikowanych naruszeń prawa, które uzasadniają podważenie mocy decyzji ostatecznej. Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest więc ocena, czy decyzja została wydana w sytuacjach wyliczonych enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1405/19). Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie jest przy tym ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która już została rozstrzygnięta kontrolowaną decyzją, albowiem decyzja, o której mowa w art. 158 § 1 k.p.a., jakkolwiek jest decyzją wydaną w sprawie administracyjnej, to jednak sprawy tej nie rozstrzyga (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt II GSK 935/19).

Rażące naruszenie prawa jako przyczyna nieważności ma nieostry charakter, jednak w orzecznictwie przyjmuje się, że podstawą stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa jest stwierdzenie, że decyzja ta pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu niebudzącego wątpliwości interpretacyjnych, a nadto, że skutkiem tego naruszenia jest powstanie - w następstwie wydania tej decyzji - sytuacji niemożliwej do zaakceptowania w praworządnym państwie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 363/11).

Z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde, nawet oczywiste, naruszenie prawa. Nie każde bowiem naruszenie prawa dyskwalifikuje decyzję w takim stopniu, że niezbędna jest jej eliminacja tak, jak gdyby od początku nie została wydana. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się zatem, że rażące naruszenie prawa to takie naruszenie, które z uwagi na wywołane skutki jest jednoznaczne w znaczeniu wadliwości rozstrzygnięcia oraz tylko takie naruszenie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności (wyrok NSA z dnia 2 marca 2011r., II OSK 2226/10, Lex nr 824448). W konsekwencji stwierdzenie nieważności może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, którego nigdy nie można usprawiedliwiać ani tolerować.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. Prezydent Miasta S. zatwierdził podział nieruchomości stanowiącej działki nr [...], [...] z obrębu ewidencyjnego nr [...], położonej przy ul. [...] w S.. Jak wynika z tej decyzji, działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...], [...] oraz [...] natomiast działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...] oraz [...], przy czym działki nr [...] oraz [...] zostały wydzielone z przeznaczeniem pod drogę publiczną – ulicę dojazdową. Nie ulega też wątpliwości, że podział ten nastąpił na wniosek A. R. ujawnionej wówczas w księdze wieczystej dzielonej nieruchomości jako jej właścicielka.

W ocenie Sądu, za słuszne należy uznać stanowisko organu, że rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, jest stan prawa w dniu wydania tej decyzji.

Podzielając pogląd zawarty w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2014 r. (sygn. akt I OSK 1603/13), należy wskazać, że ponieważ postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest ograniczone jedynie do weryfikacji samej decyzji administracyjnej, z wyłączeniem możliwości rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, której dotyczy weryfikowane rozstrzygnięcie, organ nadzoru nie może dokonywać nowych lub dodatkowych ustaleń faktycznych, a jego zadaniem jest jedynie zbadanie stanu z daty wydania weryfikowanej decyzji.

Jak już wcześniej wspomniano, nie ulega wątpliwości, że w dacie wydania decyzji podziałowej w dziale II księgi wieczystej nr [...] jako właściciel przedmiotowej nieruchomości ujawniona była A. R.. Prawidłowo zatem organ uznał ją wówczas za stronę postępowania podziałowego i rozpoznał jej wniosek.

Na powyższe nie ma wpływu okoliczność, że w Dziale III tej księgi widniał wpis będący ostrzeżeniem o toczącym się postępowaniu w sprawie [...] przed Sądem Rejonowym w S. obejmującym żądanie aby w Dziale II księgi, w miejscu ujawnionego właściciela A. R. dokonać wpisu właściciela W. R. i B. R. w częściach po ˝, jak również i to, że Sąd Rejonowy S. -Prawobrzeże i Zachód w S. wyrokiem z dnia [...] listopada 2019 r. (sygn. akt [...]) uzgodnił treść wspomnianej księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym poprzez dodanie takiego właśnie wpisu, przy czym Sąd Okręgowy w S. II Wydział Cywilny Odwoławczy wyrokiem z dnia [...] lipca 2021 r. (sygn. akt [...]) oddalił apelację A. R. w tym zakresie.

W tym miejscu należy bowiem wskazać na art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2023 r., poz. 146), zgodnie z którym, domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.

Jak słusznie wskazało Kolegium, gdy określone prawo podmiotowe jest ujawnione w księdze wieczystej, organ powinien uznać za udowodnione, że informacje dotyczące tego prawa, które zamieszczono w księdze wieczystej, odpowiadają rzeczywistemu stanowi prawnemu. Powinien zatem uznać treść wpisu tego prawa za wiarygodną.

Celem art. 3 tej ustawy jest wzmocnienie zaufania uczestników obrotu do ksiąg wieczystych jako rejestru publicznego. W myśl powołanego przepisu uczestnicy mogą ufać temu, że prawo podmiotowe, które ujawniono w księdze wieczystej, jest zgodne z rzeczywistym stanem prawnym, jak również że prawo, które wykreślono z księgi wieczystej, nie istnieje. Omawiany przepis wzmacnia zatem wiarygodność informacji zamieszczonych w księdze wieczystej.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 20 grudnia 2022 r. (sygn. akt I OSK 216/22), zgodnie z którym organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu, wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego. Przyjęcie poglądu odmiennego, polegającego na tym, że domniemanie, wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece mogłoby być obalone także w postępowaniu administracyjnym, prowadziłoby do sytuacji, w której w istocie rzeczy organ administracji publicznej zastępowałby sąd powszechny bo wydawałby rozstrzygnięcie w kwestii zastrzeżonej dla postępowań cywilnych. Sytuacja taka nie jest zaś oczywiście prawnie dopuszczalna. O tym, czy doszło do nabycia prawa własności, czy też nie doszło, rozstrzygać może jedynie sąd cywilny. Organ administracyjny nie jest bowiem uprawniony do dokonywania własnej oceny, czy w danym przypadku działała, czy też nie działała rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2100/14, źródło CBOSA).

Istotą rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych jest to, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (art. 5 cytowanej ustawy). Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych może więc prowadzić do nabycia prawa mimo braku uprawnienia po stronie kontrahenta, natomiast nie sanuje nieważności czynności prawnej, która miałaby prowadzić do takiego nabycia. Badanie, czy czynność prawna była dotknięta nieważnością, ma w związku z tym charakter uprzedni względem oceny spełnienia przesłanek działania rękojmi. Celowość weryfikacji wystąpienia skutku właściwego dla danej czynności prawnej, a wywołanego dzięki zastosowaniu art. 5 wspomnianej ustawy, zachodzi bowiem dopiero wówczas, gdy sama ta czynność prawna nie jest nieważna (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2021 r., sygn. akt V CSKP 59/21, LEX nr 3219960). Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywcę [...] także w razie wadliwego wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2021 r., sygn. akt I CSKP 11/21, LEX nr 3244499).

Analogiczna sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Co prawda wpis w księdze nie dotyczył Skarbu Państwa, niemniej jednak był dla organu wiążący, w tym sensie, że nie miał on możliwości dokonania samodzielnie ustalenia innego właściciela nieruchomości, niż ten który był wówczas w niej ujawniony. Podkreślenia wymaga bowiem, że domniemanie z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece istnieje do czasu, gdy wpisane prawo nie zostanie wykreślone.

Prawo własności A. R. (wpisane do księgi wieczystej nr [...] na podstawie wyroku Sądu Rejonowego S. – Prawobrzeże i Zachód w S. z dnia [...] listopada 2014 r., sygn. akt [...] oraz oddalającego apelację od ww. rozstrzygnięcia – wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] września 2015 r., sygn. akt [...]) zostało zanegowane dopiero w wyniku wyroku Sądu Rejonowego S. - Prawobrzeże i Zachód w S. z dnia [...] listopada 2019 r. (sygn. akt [...]), w którym uzgodniono treść księgi wieczystej księgi wieczystej nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym poprzez dokonanie wpisu w dziale II tej księgi jako właściciela W. R. oraz B. R. w częściach po ˝ każde z nich, w miejsce A. R. jako dotychczas w niej ujawnionej. Oddalając apelację A. R. (w omawianym zakresie) od tego wyroku, Sąd Okręgowy w S., w wyroku z dnia [...] lipca 2021 r. (sygn. akt [...]) podzielił stanowisko Sądu I instancji co do pozornego charakteru zawieranych pomiędzy członkami rodziny B. i W. R. umów jak również co do tego, że A. R. nie nabyła spornej nieruchomości od A. R. bowiem nie przysługiwało mu prawo własności (przeniesienie własności na jego rzecz było fikcyjne), zaś podstawową przyczyną skutkującą koniecznością wszczęcia omawianej sprawy pozostawała czynność podjęta przy aktywnym udziale B. R..

W ocenie Sądu, była to nowa okoliczność, nieznana organowi w dacie wydawania decyzji z 2017 r., która ewentualnie mogła stanowić przesłankę do wzruszenia decyzji administracyjnej w trybie art. 145 i n. k.p.a. jednak nie w trybie nadzwyczajnym regulującym przesłanki nieważności decyzji.

Z tych względów, podnoszony przez skarżącą zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. okazał się niezasadny.

Słusznie wskazało Kolegium, że skierowanie decyzji do osoby ujawnionej w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości nie może być traktowane w kategoriach wadliwości, tym bardziej w kategoriach przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, o których mowa we wspomnianych przepisach.

Podobnie za nietrafny należy też uznać argument strony dotyczący naruszenie art. 7 k.p.a. z uwagi na niewyeliminowanie przez organ wadliwej – zdaniem strony decyzji. Jak już wspomniano stwierdzenie nieważności decyzji w oparciu o przywoływane przez stronę przepisy możliwe jest wyłącznie w przypadkach wskazanych w tychże przepisach, które jednak z przyczyn omówionych już wcześniej nie miały miejsca. Odnosząc się do wniosku uczestniczki postępowania A. R. o zasądzenie na jej rzecz "zwrotu kosztów zastępstwa procesowego", wyjaśnić należy, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość zwrotu kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego jedynie stronom skarżącym w razie uwzględnienia skargi lub umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 tej ustawy (art. 200, art. 201 § 1 p.p.s.a.).

W świetle powyższego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.