Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2293/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Kara administracyjna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1) lit. c)
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 180 § 1 art. 188, art. 197
journal: Dz.U. 2023 poz 2383
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
article: art. 211
journal: Dz.U. 2024 poz 37
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t. j.)
article: art. 64 ust. 1 pkt 14 , art. 54 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2023 poz 615
law: Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j.)
article: art. 2 ust. 6 i art. 23b ust. 1, art. 23f
journal: Dz.U. 2023 poz 227
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Protokolant starszy asystent sędziego Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. Sp. z o.o. w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 września 2022 r. sygn. akt III SA/Po 232/22 w sprawie ze skargi T. Sp. z o.o. w L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 17 stycznia 2022 r. nr 3001-IOA.4246.54.2021.MRa w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach bez zezwolenia 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od T. Sp. z o.o. w L. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 10.800 (dziesięć tysięcy osiemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I. Przedmiot kontroli kasacyjnej.

Wyrokiem z dnia 28 września 2022 r., sygn. akt III SA/Po 232/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę T. Sp. z o.o. w L. (strona, skarżąca, strona skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (DIAS, organ II instancji, organ odwoławczy, organ) z dnia 17 stycznia 2022 r. nr 3001-IOA.4246.54.2021.MRa w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach bez zezwolenia.

II. Stan sprawy wynikający z kontrolowanego wyroku.

W dniu 28 stycznia 2021 r. funkcjonariusze celno-skarbowi w lokalu przy ul. [...] w G.stwierdzili obecność 4 urządzeń, przypominających automaty do gier hazardowych. W wyniku eksperymentów procesowych ustalili, że gry oferowane na urządzeniach wypełniają przesłanki określone w art. 2 ust. 3 i 5 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (u.g.h.). Na podstawie informacji z tabliczek znajdujących się na urządzeniach ustalono, że urządzenia te są własnością strony.

Organ I instancji decyzją z 26 sierpnia 2021 r. wymierzył spółce karę pieniężną w łącznej wys. 400.000 zł za urządzanie gier hazardowych na automatach bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia.

W wyniku rozpatrzenia złożonego przez spółkę odwołania DIAS, utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy decyzję organu I instancji, stwierdził, że spór sprowadza się do kwestii, czy w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym organu I instancji prawidłowo przyjął, że gry urządzane na przedmiotowych automatach są grami na automatach w rozumieniu przepisów u.g.h. Powołano treść art. 3 i art. 6 ust. 1 w zw. z art. 15 ust. 1 a) u.g.h., a także art. 89 ust.1 pakt 3 i u.g.h., by w świetle tych przepisów stwierdzić, że spółka nie legitymowała się w dniu przeprowadzonej kontroli koncesją na prowadzenie kasyna gry, jak również nie była podmiotem wykonującym monopol państwa w zakresie gier urządzanych w salonach gier na automatach. Lokal, w którym stwierdzono obecność urządzeń należących do strony nie był kasynem gry lub salonem gier na automatach. Wskazano na przepisy art. 2 ust. 4 i 5 u.g.h. stwierdzając, że wynika z nich, iż istotnymi cechami gier na automatach są: organizowanie ich w celach komercyjnych, element losowości lub charakter losowych oraz opcjonalnie – możliwość wygranej pieniężnej lub rzeczowej.

Skargę na powyższą decyzję złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona skarżąca wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także ewentualnie o umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego.

Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi.

III. Ocena prawna wyrażona w kontrolowanym wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.

Zdaniem Sądu I instancji w pełni uprawnione było posłużenie się przez organy orzekające w zakresie kluczowych ustaleń faktycznych co do charakteru zatrzymanych automatów i urządzanych na nich grach dowodami z eksperymentu procesowego na zatrzymanych w sprawie konkretnych automatach. Zgodnie z art. 180 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (O.p.) jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W tym określeniu chodzi nie tylko o dokumenty, lecz także o wszystkie pozostałe dowody (materiały), które mogą się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a nie są sprzeczne z prawem. W rezultacie WSA w Poznaniu stwierdził, że przeprowadzona przez organ odwoławczy ocena zebranych dowodów jest logiczna i z uwagi na wyczerpujące uzasadnienie zaskarżonej decyzji, nie nosi cech dowolności (art. 191 O.p.). Sąd wskazał, że argumentacja skarżącej ogranicza się w głównej mierze do polemiki z ustaleniami organu przez proste im zaprzeczenie. Tymczasem skuteczność wykazania, że organ naruszył art. 191 O.p. wymaga wykazania, że uchybił on zasadom logicznego rozumowania, wiedzy lub doświadczenia życiowego. Nie jest wystarczające samo subiektywne przekonanie strony o innej niż przyjął organ doniosłości poszczególnych środków dowodowych i ich odmiennej ocenie. Organ dokonał oceny zebranych dowodów, odniósł się do każdego z nich we wzajemnej łączności ze sobą. Sąd I instancji odnosząc się do podnoszonego w skardze błędu w zakresie ustaleń faktycznych poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że przedmiotowe urządzenia do gier oferują gry na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3-5 u.g.h., pomimo, iż gry dostępne na tych urządzeniach nie mają charakteru losowego ani żadnego losowego elementu, stwierdził, że kluczowe dla ustalenia, czy gry na tychże automatach zawierają element losowy, jest wykazanie w drodze eksperymentu procesowego faktu umożliwienia rozgrywania gier na przedmiotowych urządzeniach w dwojaki sposób. Sąd I instancji w działaniu organów nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno jeśli chodzi o ustalenie stanu faktycznego, jak i jego ocenę. Organy orzekające wyjaśniły motywy rozstrzygnięcia, a przytoczona argumentacja jest wystarczająca do jego podjęcia. Tym samym nieusprawiedliwione są zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania w zakresie nieprzeprowadzenia rozprawy administracyjnej (art. 200a O.p.), kompletności materiału dowodowego, prawidłowości jego gromadzenia i jego oceny oraz ujęcia tej oceny w uzasadnieniu, którą Sąd I instancji uznał za odpowiadającą prawu i dopuszczalną, a której to oceny skarżąca nie podważyła. Organy rzetelnie zebrały wystarczający materiał dowodowy, dokonały jego wnikliwej analizy, akcentując jego wzajemną koherentność i wykazały przesłanki zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 pkt 1 lit. a u.g.h. W szczególności rzetelnie i wyczerpująco wykazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przesłanki ustalenia losowego charakteru gier prowadzonych na spornych urządzeniach, okoliczności urządzania gier bez koncesji lub bez zezwolenia, a także tego, że skarżący był urządzającym gry na automatach. Sąd I instancji uznał również za bezpodstawny zarzut naruszenia art. 189a i n. ustawy z dnia 14 czerwca 196 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) przez ich pominięcie. Do postępowań w sprawach określonych w u.g.h. stosuje się odpowiednio przepisy O.p., chyba że ustawa ta stanowi inaczej (art. 8 u.g.h.). Zgodnie zaś z art. 91 u.g.h. także do kar pieniężnych, o których stanowi art. 89 u.g.h., stosuje się odpowiednio przepisy O.p. Ponadto, problematykę kar pieniężnych za urządzanie gier hazardowych szczegółowo uregulowano w u.g.h., która określa wysokość kary za urządzanie gier losowych bez stosownej koncesji, jak i zagadnienie miarkowania kary (art. 90 ust. 1a w zw. z art. 89 ust. 3 u.g.h.).

IV. Skarga kasacyjna i jej zarzuty.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła strona skarżąca, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie orzeczeń organów I i II instancji i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. art. 145 § 1 punkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 180 § 1 O.p. w zw. z art. 211 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (k.p.k.), a to poprzez brak uchylenia zaskarżonej decyzji mimo oparcia rozstrzygnięcia sprawy wyłącznie o wynik tzw. "eksperymentu", który ocenić należy jako przeprowadzony nielegalnie, tj. rażąco sprzecznie z przepisem procedury karnej, regulującym tą specyficzną czynności postępowania dowodowego i jej znaczenie dla ustaleń faktycznych czynionych w sprawie;

2. art. 145 § 1 punkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 188 i art. 197 O.p., a to poprzez brak uchylenia zaskarżonej decyzji mimo oczywiście niezasadnej, a nawet niedopuszczalnej odmowy uwzględnienia, przez organy obu instancji, kluczowego dla rozstrzygnięcia wniosku Strony o przeprowadzenie dowodu z opinii jednostki badającej, o której mowa w art. 23f u.g.h. lub co najmniej z opinii biegłego, szczególnie gdy odmowę taką nie uzasadniono w jakikolwiek merytorycznie wartościowy sposób;

3. art. 145 § 1 punkt 1) lit. a) p.p.s.a. poprzez brak uchylenia zaskarżonej decyzji mimo naruszenia prawa materialnego, mającego podstawowy wpływ na wynik sprawy, co ma postać akceptacji dla zastosowania w sprawie art. 89 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 4 pkt 1 lit. a) u.g.h., to jest nałożenia kary za urządzanie gier na automatach bez koncesji, zezwolenia lub wymaganego zgłoszenia, mimo iż w okolicznościach istotnych w postępowaniu nikt takich gier nie urządzał, gdyż gry dostępne na urządzeniach zakwestionowanych przez organ mają charakter logiczny, a nie losowy, nie są zatem grami na automatach, których urządzanie wymaga jakiejkolwiek koncesji, zezwolenia lub zgłoszenia;

4. art. 145 § 1 punkt 1) lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 189 a i nast. k.p.a. poprzez całkowite pominięcie tych przepisów w sprawie, mimo iż przepisy te znajdują pełne zastosowanie do kar takich jak przedmiotowa.

V. Stanowisko strony przeciwnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, przeprowadzenie rozprawy, oddalenie wniosku o przeprowadzenie dowodu ze wskazanych w skardze kasacyjnej dokumentów oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

VI. Uzasadnienie prawne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

1. Skarga kasacyjna jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.

2. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej do weryfikacji zarzutów kasacyjnych, stwierdzając, że są one bezzasadne, co stanowi wystarczającą podstawę do utrzymania w mocy zaskarżonego wyroku.

3. Pozbawiony w sposób oczywisty uzasadnionych podstaw jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 180 § 1 o.p. w zw. z art. 211 k.p.k. przez "brak uchylenia zaskarżonej decyzji mimo oparcia rozstrzygnięcia sprawy wyłącznie o wynik" tzw. eksperymentu, który "ocenić należy jako przeprowadzony nielegalnie, tj. rażąco sprzecznie z przepisem procedury karnej, regulującym tą specyficzną czynności postępowania dowodowego i jej znaczenie dla ustaleń faktycznych czynionych w sprawie".

Autor skargi kasacyjnej nie dostrzegł, że w toku postępowania przed kontrolowanymi organami administracji skarbowej przeprowadzono eksperyment procesowy na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 14 w zw. z art. 54 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (u.KAS). Zgodnie z powyższą regulacją w ramach kontroli celno-skarbowej w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych, o których mowa w ustawie z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych funkcjonariusze administracji skarbowej są upoważnieni do przeprowadzania, w uzasadnionych przypadkach, w drodze eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia możliwości gry na automacie lub gry na innym urządzeniu. Z akt sprawy wynika, że przeprowadzenie eksperymentu było uzasadnione, albowiem miało na celu zbadanie cech i właściwości działania zatrzymanych urządzeń oraz możliwości prowadzania na nich gier hazardowych. Procedura oraz wyniki eksperymentu zostały utrwalone w protokole eksperymentu procesowego, którego legalność i wiarygodność nie budzą wątpliwości. W konsekwencji niezrozumiałe jest odwołanie w zarzucie kasacyjnym do treści przepisu art. 211 k.p.k., który reguluje instytucję eksperymentu karnoprocesowego przeprowadzonego w toku postępowania karnego.

4. Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 188 i art. 197 o.p. przez "brak uchylenia zaskarżonej decyzji mimo oczywiście niezasadnej, a nawet niedopuszczalnej odmowy uwzględnienia, przez organy obu instancji, kluczowego dla rozstrzygnięcia wniosku" o przeprowadzenie dowodu z opinii jednostki badającej, o której mowa w art. 23f u.g.h., lub co najmniej z opinii biegłego.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśniono w sposób klarowny, logiczny i przekonujący przesłanki pozytywnej oceny prawidłowości rozstrzygnięcia kontrolowanych organów w sprawie bezzasadności wniosku strony skarżącej o dopuszczenie dowodu z opinii jednostki badającej, o której mowa w art. 23f u.g.h., lub opinii biegłego (zob. s. 12-18 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), a zatem nie ma potrzeby powtarzania powyższych argumentów. Naczelny Sąd Administracyjny podtrzymuje w całości ocenę prawną Sądu Wojewódzkiego, dodatkowo wskazując, że – niezależnie od braku dostatecznej konkretyzacji zarzutu naruszenia art. 23f u.g.h. (przepis ten składa się z ustępów) – zgodnie z art. 23f ust. 3b u.g.h. w ramach upoważnienia do badań technicznych automatów do gier, urządzeń losujących lub urządzeń do gier jednostka badająca jest uprawniona do przeprowadzania badania technicznego automatów do gier, urządzeń losujących lub urządzeń do gier na zlecenie podmiotu prowadzącego działalność w zakresie gier hazardowych, podmiotu wykonującego monopol państwa oraz badania technicznego, w celu wydania decyzji, o której mowa w art. 2 ust. 6. Z regulacji tej wynika, że poza wypadkami określonymi w art. 2 ust. 6 i art. 23b ust. 1 u.g.h. właściwe organy administracji skarbowej nie są uprawnione do występowania o przeprowadzanie badań technicznych przez jednostki badające, o których mowa w art. 23f ust. 3b u.g.h.

5. Formalnemu oddaleniu podlega zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a w zw. z "art. 189 a i nast. k.p.a." przez "całkowite pominięcie tych przepisów w sprawie, mimo iż przepisy te znajdują pełne zastosowanie do kar takich jak przedmiotowa".

Brak skonkretyzowanego i pełnego określenia wzorca kontroli kasacyjnej oraz niewskazanie istoty stanowiska interpretacyjnego strony skarżącej kasacyjnie na tle podniesionej ekscepcji związanej z pominięciem zastosowania bliżej nieokreślonych przepisów działu IVa k.p.a. skutkuje niemożnością oceny merytorycznej tak sformułowanego zarzutu.

6. Wobec oddalenia wszystkich zarzutów naruszenia prawa procesowego i niepodważenia tym samym prawidłowości ustalonego stanu faktycznego sprawy oddaleniu musiał ulec także zarzut naruszenia prawa materialnego w zakresie art. 89 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 4 pkt 1 lit. a) u.g.h. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. Istota tego zarzutu sprowadza się bowiem do zakwestionowania prawidłowości pozytywnej subsumpcji stanu faktycznego sprawy w świetle powyższej regulacji materialnoprawnej, podczas gdy autor skargi kasacyjnej podważa konsekwentnie prawidłowość ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnej kontrolowanych organów na tle zagadnienia charakteru gier rozgrywanych na spornych automatach, przypisując im charakter "gier logicznych", w sytuacji gdy z prawidłowych ustaleń faktycznych organów jednoznacznie wynika, że gry te miały charakter losowy (zob. s. 14-19 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

7. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184, art. 204 pkt 1, art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej oraz zasądzeniu od strony skarżącej kasacyjnie na rzecz skarżonego organu kwoty 10.800 (dziesięć tysięcy osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

-----------------------

2