Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2295/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
644  Środki zapewniające wykonanie orzeczeń Sądu
Hasła tematyczne: Grzywna w trybie p.p.s.a.
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Orzeczono o wymierzeniu grzywny za niewykonanie wyroku-art. 154 PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 154  par. 1, 2, 6 i 7
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie sędzia WSA Bożena Marciniak asesor WSA Nina Beczek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi I. O., J. O., Z. Z., A. Z. i J. Z. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 504/15 1. wymierza Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 20000 (dwadzieścia tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz każdego ze skarżących I.O., J.O., Z.Z., A.Z. i J.Z. sumę pieniężną w wysokości po 5000 (pięć tysięcy) złotych; 4. oddala skargę w pozostałym zakresie; 5. zasądza od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz I. O., J. O., Z. Z., A. Z. i J. Z. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. O., J. O., Z. Z., A. Z. i J. Z., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem, w piśmie z 17 grudnia 2021 r. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o:

1) wymierzenie Prezydentowi [...] stosownej grzywny wobec zignorowania przez organ kolejnych pięciu wyroków wydanych w związku ze skargami na niewykonanie wyroku z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 504/18, w tym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 2765/20;

2) stwierdzenie, że bezczynność lub przewlekanie postępowania przez Prezydenta [...] miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa;

3) przyznanie od Prezydenta [...] na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w dopuszczalnej maksymalnej wysokości;

4) orzeczenie istnienia uprawnienia skarżących do odszkodowania należnego skarżącym na podstawie art. 215 ust. 2 ugn, z pozostawieniem organowi administracji ustalenia i rozstrzygnięcia co do wysokości należnego odszkodowania;

5) zasądzenie od Prezydenta [...] kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego;

6) rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Powyższym wyrokiem z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 504/18 Sąd zobowiązał Prezydenta [...] do rozpatrzenia wniosku z 12 lutego 2015 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. "Nieruchomość [...] nr [...]" inw. nr [...], w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Odpis powyższego wyroku ze stwierdzeniem prawomocności i aktami sprawy został doręczony Prezydentowi [...] w dniu 10 lutego 2016 r.

Pomimo upływu zakreślonego przez Sąd terminu, jak również wystosowania przez skarżących wezwania do wykonania powyższego wyroku, organ nie wykonał tego wyroku. Dlatego też skarżący sukcesywnie wnosili skargi do Sądu na niewykonanie powyższego wyroku, żądając wymierzenia organowi grzywny.

Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1530/16 Sąd wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 500 zł i stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Kolejnym (drugim) wyrokiem z dnia 27 października 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1293/17 Sąd wymierzył organowi grzywnę w wysokości 3000 zł i stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd również przyznał sumę pieniężną w kwotach po 500 zł dla każdego ze skarżących.

Kolejnym (trzecim) wyrokiem z dnia 23 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1066/18 Sąd wymierzył organowi grzywnę w wysokości 6000 zł oraz stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i przyznał od organu na rzecz każdego ze skarżących sumę pieniężną w kwotach po 1000 zł.

Kolejnym (czwartym) wyrokiem z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1732/19 Sąd w punkcie 1. wyroku wymierzył organowi grzywnę w wysokości 12000 zł, w punkcie 2. stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zaś w punkcie 3. przyznał od organu na rzecz każdego ze skarżących sumę pieniężną w kwotach po 2000 zł. Wyrok ten był przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 2765/20 uchylił zaskarżony wyrok w punktach 1 i 3 i wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 20000 zł oraz przyznał od Prezydenta [...] na rzecz każdego skarżącego sumę pieniężną w wysokości 5000 zł.

Powyższy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego organ otrzymał 30 czerwca 2021 r., zaś akta administracyjne zostały zwrócone do organu w dniu 25 sierpnia 2021 r. (data wpływu akt do kancelarii Urzędu [...]).

W uzasadnieniu skargi skarżący podali, że do dnia wniesienia skargi sprawa nie została załatwiona, Prezydent nadal nie wykonał wyroku Sądu. Dlatego ponownie wnoszą o nałożenie na organ kolejnej grzywny oraz przyznanie na rzecz każdego ze skarżących stosownej sumy pieniężnej. Zdaniem skarżących dotychczas przyznane sumy pieniężne okazały się niewystarczające. Ich zdaniem, aby suma pieniężna odniosła swój cel, jej wysokość powinna być dostosowana do rzeczywistej wartości nieruchomości, której powierzchnia wynosi [...] m2. Przyjmując cenę za m2 działki położonej w dzielnicy [...] ok. [...] tys. zł/m2, szacowana wartość rynkowa spornej nieruchomości wynosi ok. [...] mln zł. Mając na względzie szacowaną wartość nieruchomości, nawet przyznana dotychczas najwyższa suma pieniężna w wysokości 5000 zł jest w ich ocenie niewspółmiernie niska. Zasadnym jest więc, zdaniem skarżących, znaczące jej podwyższenie, przy uwzględnieniu zakresu i wagi naruszenia prawa przez organ oraz celu stosowania tej sankcji. Skarżący podali, że przyznane sumy pieniężne – łącznie [...] zł – stanowią jedynie ok. [...]% wartości rynkowej nieruchomości. Jest to irracjonalnie niska wartość, biorąc pod uwagę rzeczywistą szkodę jaką skarżący ponoszą w związku z brakiem możliwości dysponowania nieruchomością lub odszkodowaniem za bezprawne wywłaszczenie.

W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie wskazując, że postępowania prowadzone w trybie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami są postępowaniami skomplikowanymi i prowadzenie ich przez organ jest czasochłonne, wymagają podjęcia szeregu czynności w celu zebrania szerokiego materiału dowodowego. Organ podniósł, że główną przyczyną nierozpoznania wniosku jest nadaktywność pełnomocnika skarżących, który nieustannie składa skargi na niewykonanie wyroku Sądu I SAB/Wa 504/15 i przez to akta sprawy większość czasu znajdowały się w sądach administracyjnych, co uniemożliwiło organowi podjęcie czynności zmierzających do zakończenia postępowania.

W piśmie informacyjnym z 23 marca 2023 r. pełnomocnik skarżących poinformował Sąd, że sprawa nadal pozostaje niezałatwiona, organ nie podejmuje żadnych realnych działań zmierzających do jej załatwienia. Wskazał, że postanowieniem z [...] listopada 2022 r. nr [...] Prezydent [...] zawiesił postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość [...] opisaną w księdze hipotecznej nr [...] do czasu zakończenia postępowania o zwrot tej nieruchomości. Na postanowienie to strony złożyły [...] grudnia 2022 r. zażalenie.

W dniu [...] kwietnia 2023 r. organ nadesłał do akt sprawy powyższe postanowienie z [...] listopada 2022 r. o zawieszeniu postępowania oraz decyzję z [...] marca 2023 r. nr [...] orzekającą o umorzeniu postępowania o zwrot dawnej nieruchomości [...] opisanej w księdze hipotecznej jako "Nieruchomość [...] nr [...]", stanowiącej obecnie część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], jako bezprzedmiotowe. W związku z tym Prezydent wskazał, że postępowanie w przedmiocie przyznania odszkodowania za tę nieruchomość zostanie podjęte niezwłocznie po uzyskaniu przez powyższą decyzję przymiotu ostateczności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna, co skutkować musi wymierzeniem organowi grzywny.

Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ppsa". Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Grzywnę, o której mowa w tym przepisie, stosownie do art. 154 § 6 ppsa, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, na podstawie odrębnych przepisów. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 ppsa). Uwzględniając skargę sąd, w myśl art. 154 § 7 ppsa, może ponadto przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Z treści przywołanego przepisu wynikają dwie przesłanki, które łącznie muszą być spełnione, aby sąd mógł organowi administracji wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ ten nie wykonuje wyroku sądu uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Po drugie, wymierzenie grzywny jest możliwe po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania prawomocnego wyroku.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że wyrokiem z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 504/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta [...] do rozpatrzenia wniosku z dnia [...] lutego 2015 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. "[...] [...] nr [...]" inw. nr [...], w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Odpis powyższego wyroku ze stwierdzeniem prawomocności wraz z aktami sprawy wpłynął do organu 10 lutego 2016 r. i od tej daty, zgodnie z art. 286 § 2 ppsa, rozpoczął swój bieg wyznaczony wyrokiem przez Sąd termin w jakim sprawa, w której organ pozostawał bezczynny, winna być rozpoznana. W konsekwencji upłynął on bezskutecznie 10 czerwca 2016 r. Pomimo upływu niemal 7 lat od wyznaczonego terminu do załatwienia sprawy, Prezydent [...] nie zakończył dotychczas postępowania. Biorąc pod uwagę długość przekroczenia wyznaczonego wyrokiem z dnia 18 listopada 2015 r. terminu na załatwienie sprawy, bezczynność organu w wykonaniu tego wyroku przybiera postać kwalifikowaną, a więc rażąco narusza prawo, w tym przede wszystkim narusza przepisy art. 153 ppsa i art. 286 § 2 ppsa w zw. z art. 12 kpa i art. 35 kpa. Nie sposób bowiem usprawiedliwić tak znacznej zwłoki w wykonaniu prawomocnego wyroku i to mimo czterokrotnego wymierzenia już z tego tytułu organowi grzywny – skomplikowanym charakterem sprawy, koniecznością gromadzenia materiału dowodowego, czy też aktywnością procesową stron. Niewykonywanie wyroków sądów – niezależnie od tego, czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych – w demokratycznym państwie prawnym nie może być w żadnym razie tolerowane lub akceptowane. W szczególności nie można zaakceptować czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Nie ulega wątpliwości, że sprawa z wniosku o przyznanie odszkodowania toczy się od 12 lutego 2015 r. i od ponad 6 lat i 10 miesięcy (biorąc pod uwagę zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie postanowieniem z [...] listopada 2022 r., a 7 lat i 2 miesiące od upływu terminu wyznaczonego przez Sąd) prawomocny wyrok Sądu nie został wykonany. Tak znaczna zwłoka w wykonaniu prawomocnego wyroku i jej rażący charakter czynią zasadnym wymierzenie organowi kolejnej grzywny z tytułu niewykonania prawomocnego wyroku, który to wymiar grzywny jest, w ocenie Sądu, współmierny do okresu zaistniałej zwłoki w wykonaniu wskazanego wyroku. Zwłoka organu w załatwieniu przedmiotowej sprawy administracyjnej uzasadnia także przyznanie od organu na rzecz każdego skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 5000 zł, która, zdaniem Sądu, jest adekwatna do okresu zaistniałej zwłoki w wykonaniu wyroku z dnia 18 listopada 2015 r. – biorąc pod uwagę fakt zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie postanowieniem z [...] listopada 2022 r. Przyznanie sumy pieniężnej w wyższej wysokości, jak tego żądali skarżący w skardze, jest – w ocenie Sądu – niczym nieuzasadnione w okolicznościach niniejszej sprawy.

Jednocześnie wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia zawartego w skardze wniosku o orzeczenie istnienia uprawnienia skarżących do odszkodowania należnego im na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami i skarga w tym zakresie podlega oddaleniu.

Regulacja art. 154 § 2 ppsa przyznaje sądom administracyjnym dodatkowo kompetencje do wydania orzeczenia stwierdzającego istnienie lub nieistnienie uprawnienia lub obowiązku. Jest to więc orzeczenie zastępujące akt lub czynność organu administracji, do wydania którego konieczne jest łączne spełnienie przesłanek wymienionych w przepisach art. 154 § 1 i 2 ppsa:

1) sąd administracyjny wydał wcześniej prawomocny wyrok uwzględniający skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania albo wyrok uchylający lub stwierdzający nieważność aktu lub czynności (art. 154 § 1 ppsa);

2) wyrok ten nie jest wykonywany przez organ administracji publicznej;

3) skarżący pisemnie wezwie organ administracji publicznej do wykonania wyroku;

4) na orzeczenie przez sąd administracyjny "o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku" musi pozwalać "charakter sprawy" (art. 154 § 2 ppsa);

5) na orzeczenie przez sąd administracyjny "o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku" muszą również pozwalać "niebudzące uzasadnionych wątpliwości" okoliczności "stanu faktycznego i prawnego" sprawy (art. 154 § 2 ppsa).

Przesłanka charakteru sprawy wyłącza orzekanie sądu administracyjnego w sprawach dotyczących przyznania określonych dóbr materialnych, które pozostają w wyłącznej dyspozycji organów administracji. Zdaniem Sądu, sprawa dotycząca przyznania odszkodowania za tzw. nieruchomość [...] ma właśnie taki charakter. Tym samym brak jest podstaw do orzekania o istnieniu lub nieistnieniu prawa lub uprawnienia zgodnie z żądaniem skarżących, a co za tym idzie w tym zakresie skarga podlega oddaleniu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 i § 7 w zw. z art. 154 § 6 oraz art. 154 § 2 zdanie drugie ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punktach 1-3 wyroku, a na podstawie art. 151 tej ustawy orzekł jak w punkcie 4 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na mocy art. 200 w zw. z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy, przy czym na sumę kosztów zasądzonych w punkcie 5. sentencji wyroku składa się kwota 200,-zł uiszczona tytułem wpisu sądowego od skargi i wysokość kosztów zastępstwa procesowego przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji w kwocie 480,-zł, ustalona na podstawie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.).

Rozpoznanie sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 powołanej ustawy.