Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2251/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i przyznano sumę pieniężną
Powołane przepisy: article: art. 149 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 czerwca 2022 r., sygn. akt I SAB/Wa 155/22 w sprawie ze skargi T. H. na bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpoznania odwołania: I. prostuje oczywistą omyłkę pisarską zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 czerwca 2022 r., sygn. akt I SAB/Wa 155/22, w ten sposób, że w miejsce oznaczenia strony skarżącej: "T. H." wpisać: "T. H.", II. uchyla zaskarżony wyrok w pkt. 3 i 4, III. przyznaje od Ministra Rozwoju i Technologii dla T. H. sumę pieniężną w wysokości 1000 (tysiąc) złotych, IV. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz T. H. kwotę 937 (dziewięćset trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 15 czerwca 2022 r., sygn. akt IV SAB/Wa 155/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie: 1. stwierdził, że bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii w rozpoznaniu odwołania T. H. od decyzji Wojewody P. z [...] maja 2021 r., nr [...], miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu; 3. oddalił skargę w pozostałej części; 4. zasądził od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że skarżący z wezwaniem do wydania decyzji wystąpił do organu w piśmie z [...] października 2021 r., a następnie w piśmie z [...] lutego 2022 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Minister postępowanie w niniejszej sprawie zakończył wydając decyzję w dniu [...] marca 2022 r., którą uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody P. z [...] maja 2021 r. W dacie orzekania przez Sąd I instancji organ nie pozostawał już zatem w bezczynności, a więc postępowanie sądowoadministracyjne zostało umorzone w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu administracyjnego jako bezprzedmiotowe.

Oceniając zaś prowadzenie postępowania przez organ do czasu wydania decyzji z [...] marca 2022 r., Sąd I instancji uznał, że Minister pozostawał w bezczynności w przedmiocie rozpoznania odwołania, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wskazał, że odwołanie od decyzji Wojewody P. z [...] maja 2021 r. zostało przekazane do Ministra [...] lipca 2021 r., a dopiero [...] lutego 2022 r. organ podjął czynności w sprawie.

Sąd I instancji nie znalazł natomiast podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie na jego rzecz od organu, na podstawie art. 149 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 239.) – dalej ppsa, sumy pieniężnej, wskazując że suma ta ma charakter kompensacyjny, a ustawodawca pozostawił do oceny sądu czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia skarżącemu za oczekiwanie na rozpoznanie sprawy. Zdaniem Sądu I instancji przyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej powinno mieć miejsce w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, to jest wówczas, gdy brak jest okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ nadal nie załatwi sprawy. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje skoro organ odwołanie rozpoznał.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik T. H. zaskarżył wyrok Sądu I instancji w zakresie pkt 3 i 4 zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 151 ppsa w zw. z art. 149 § 2 i art. 154 § 6 ppsa przez ich błędne zastosowanie i uznanie, że zastosowanie przepisu art. 149 § 2 ppsa jest:

- wyłącznie dyskrecjonalnym uprawnieniem sądu,

- uzasadnione jedynie "w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, to jest wówczas, gdy brak jest okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi", które to naruszenia miały istoty wpływ na wydane w sprawie rozstrzygnięcie, albowiem skutkowały oddaleniem skargi w zakresie wniosku o przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ppsa;

2. art. 200 i art. 205 § 2 ppsa przez błędne zastosowanie pierwszego z nich i pominięcie drugiego, mające wyraz w niezasądzeniu na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za postępowanie przed Sądem I instancji, mimo złożenia przez skarżącego wniosku w tym zakresie.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano argumenty mające przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku w zakresie określonym w skardze.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

W zaskarżonym wyroku, w wyniku oczywistej omyłki, Sąd I instancji wpisał niepoprawną formę nazwiska skarżącego: "H." zamiast: "H.", dlatego na podstawie art. 156 § 3 ppsa, z urzędu sprostowano wyrok Sądu I instancji w tym zakresie.

Odnosząc się natomiast do zarzutów kasacyjnych ustalono, że odwołanie skarżącego kasacyjnie od decyzji Wojewody P. z [...] maja 2021 r. wpłynęło do organu I instancji [...] czerwca 2021 r. Zostało ono przedstawione Ministrowi Rozwoju, Pracy i Technologii (obecnie: Ministrowi Rozwoju i Technologii) [...] lipca 2021 r. Pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wystosował do organu odwoławczego - na podstawie art. 37 pkt 1 i 2 kpa - ponaglenie, które doręczono adresatowi [...] października 2021 r. Pierwsze czynności w sprawie organ podjął w dniu [...] lutego 2022 r. - czyli ponad siedem miesięcy od dnia wniesienia odwołania. Decyzję w sprawie wydano natomiast w dniu [...] marca 2022 r. - a więc ponad dziewięć miesięcy od dnia wniesienia odwołania. Nie jest więc prawidłowe stanowisko Sądu I instancji o braku podstaw do zasądzenia sumy pieniężnej na rzecz skarżącego kasacyjnie.

Zgodnie z art. 149 § 2 ppsa sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ppsa. W dotychczasowym orzecznictwie przyjmuje się, że stosowanie środków określonych w art. 149 § 2 ppsa wobec organu jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu. Oznacza to, że sąd może z niego skorzystać, jeżeli realia sprawy są niemożliwe do akceptacji z punktu widzenia ochrony praw strony. Przewidziana w tym przepisie suma pieniężna pełni funkcję kompensacyjną, a także dyscyplinująco-represyjną. Przyznanie skarżącemu od organu określonej sumy pieniężnej jest więc przede wszystkim rekompensatą dla strony za wszelkiego rodzaju dolegliwości i niedogodności - jakich doznała na skutek bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania, a także sankcją dla organu za wadliwe prowadzenie postępowania.

Sąd I instancji w niniejszej sprawie nie wskazał żadnych argumentów przemawiających za nieprzyznaniem stronie sumy pieniężnej. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nawet nie zindywidualizowano oceny braku podstaw do zasadzenia sumy pieniężnej w realiach rozpoznawanej sprawy poprzestając na ogólnikowym ich przedstawieniu.

Rozpoznając odwołanie strony skarżącej kasacyjnie organ odwoławczy naruszył jedną z zasad postępowania administracyjnego, tj. sprawnego i szybkiego prowadzenia postępowania w terminie wynikającym z przepisów kpa, co nawet w ocenie Sądu I instancji miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Określając wysokość sumy pieniężnej w kwocie 1000 zł – a jednocześnie uznając, że kwota ta spełni swoją kompensacyjną funkcję, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę skarżący kasacyjnie oczekiwał na załatwienie sprawy i charakter przewlekłości.

Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił również zarzut dotyczący niezasądzenia na rzecz strony całości kosztów postępowania przed Sądem I instancji. Do niezbędnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa należało bowiem zaliczyć:

- wynikającą z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2018 r. poz. 265) stawkę minimalną w postępowaniu przed sądem administracyjnymi w pierwszej instancji w kwocie 480 zł,

- wpis od skargi w kwocie 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 535),

- opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

W związku z powyższym, w pkt II niniejszego wyroku orzeczono na podstawie art. 188 i art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6, natomiast w pkt III orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa.