Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 251/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 8
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca), Protokolant Karolina Sdzuj, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 listopada 2023 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 9 lutego 2023 r. nr SKO/RŚ-423/22/2023 w przedmiocie ustalenia za nienależnie pobrane świadczeń pielęgnacyjnych oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją 9 lutego 2023 r., nr SKO/RŚ-423/22/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: SKO, Kolegium) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, z późn. zm., dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania J. T. (dalej: strona, skarżąca), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Głogowa (dalej: organ I instancji) z dnia 28 listopada 2022 r., nr SR 19.20.426.4241.487.4.2.2020 w sprawie uznania za nienależnie pobrane świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego stronie na dziecko za okres od 1 kwietnia 2020 r. do 31 października 2021 r. oraz podlegające zwrotowi w łącznej kwocie 36.180,00 zł.

Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W dniu 6 maja 2020 r. strona wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko A. T. Organ I instancji decyzją z dnia 15 maja 2020 r., nr SR 19.20.4241.487.2020 przyznał stronie świadczenie pielęgnacyjne na córkę na od 1 kwietnia 2020 r. do 30 kwietnia 2023 r. Decyzją z dnia 7 stycznia 2021 r., nr ŚR 19.2.4241.487.1.2.2020 organ I instancji zmienił ww. decyzję w zakresie wysokości świadczenia w związku z waloryzacją kwoty świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie, dnia 4 listopada 2021 r. organ I instancji stwierdził, że w orzeczeniu o niepełnosprawności z dnia 2 kwietnia 2020 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Głogowie w punkcie 7 ww. orzeczenia widnieje informacja, że córka strony nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Biorąc powyższe pod uwagę strona nie spełniała przesłanek do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę. W związku z powyższym pismem z dnia 4 listopada 2021 r. organ I instancji zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 14 maja 2020 r., nr SR 19.20.4241.487.2020 oraz decyzji z dnia 7 stycznia 2021 r., nr ŚR 19.2.4241.487.1.2.2020. Jednocześnie zwrócił się o wstrzymanie z urzędu dalszego wykonania decyzji, argumentując, że decyzja zawiera istotną wadę, a wstrzymanie jej wykonania wiąże się z uprawdopodobnieniem, że nie jest zasadne dalsze wypłacanie świadczenia, do którego strona nie miała prawa. SKO postanowieniem z dnia 26 listopada 2021 r., nr SKO/RŚ-423/43 5/2021 wstrzymało z urzędu wykonanie ostatecznej ww. decyzji z dnia 15 maja 2020 r. oraz decyzji z dnia 7 stycznia 2021 r. Na podstawie ww. postanowienia organ I instancji wstrzymał wypłatę świadczenia od dnia 1 listopada 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy decyzją z dnia 17 stycznia 2022 r., nr SKO/RS-423/434/2021 stwierdziło nieważność decyzji z dnia 15 maja 2020 r. w sprawie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na dziecko w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 30 kwietnia 2023 r., zmienionej decyzją z dnia 7 stycznia 2021 r. w części dotyczącej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2021 r. do 30 kwietnia 2023 r.

Następnie, wskazaną na wstępie decyzją z dnia 28 listopada 2022 r. organ I instancji działając na podstawie art. 17, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 4, ust. 2b, ust 6, ust 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.), ustalił stronie kwotę nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko i zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w łącznej wysokości 36.180,00 zł.

Motywując decyzję organ I instancji wskazał, że wypłacił świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na dziecko za okres od 1 kwietnia 2020 r. do 31 października 2021 r. w łącznej wysokości 36.180,00 zł (1.830,00 zł x 9 + 1.971,00 zł x 10) a po przeprowadzeniu postępowania stwierdzono brak przesłanek do pobrania ww. świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdził, że kwotę 36.180,00 zł należało uznać za nienależnie pobraną na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 4 u..s.r. i zobowiązać stronę do jej zwrotu gdyż SKO stwierdziło nieważność decyzji przyznających prawo do ww. świadczenia.

Zaskarżoną decyzją z dnia 9 lutego 2023 r. SKO, po rozpatrzeniu odwołania strony, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

SKO uzasadniało, że zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Wskazało, że stosownie do art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się także świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Zauważyło, że sytuacja taka miała miejsce w przypadku strony. Mianowicie, decyzją z dnia 17 stycznia 2022 r. SKO działając na postawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stwierdziło nieważność decyzji z dnia 15 maja 2020r. w sprawie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na córkę zmienionej decyzją z dnia 7 stycznia 2021 r. w części dot. wysokości świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta jest ostateczna i prawomocna (art. 16 k.p.a.).

Kolegium podkreśliło, że regulacja zawarta w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest odmienną regulacją od pozostałych (zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 u.ś.r.), więc w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia. Wobec powyższego, organy nie badają czy można stronie przypisać winę w pobraniu nienależnego świadczenia pielęgnacyjnego.. Każde świadczenie wypłacone w warunkach określonych przepisem art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., trzeba bowiem traktować jako świadczenie nienależnie pobrane, zaś decyzja zapadła w okolicznościach opisanych w powołanym przepisie ma niejako charakter związany. Odmiennie wykładając ten przepis organ dopuściłby się jego naruszenia. Na poparcie swojego stanowiska SKO wskazało na wyrok NSA z dnia 6 maja 2022r., sygn. akt I OSK 1331/12 oraz WSA we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 475/20.

Zatem przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych bezwarunkowo nakładają obowiązek zwrotu świadczeń rodzinnych pobranych na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z obrotu prawnego. W zaistniałej sytuacji organ obowiązany był wydać orzeczenie o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne i zażądać jego zwrotu, jako nienależnie pobrane, prawidłowo wskazując okres za jaki ustalił nienależnie pobrane świadczenie, tj. od daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - 1 kwietnia 2020 r., do dnia 31 października 2021 r. (SKO postanowieniem z dnia 26 listopada 2021 r. wstrzymało wykonanie decyzji, na podstawie których wypłacano stronie świadczenie pielęgnacyjne) oraz obliczył kwotę do zwrotu.

Niezależnie od powyższego SKO wyjaśniło należy, że zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Jest to odrębne postępowanie, prowadzone na wniosek osoby zainteresowanej. Z tych też względów strona może zwrócić się z wnioskiem o udzielenie jednej z wymienionej wyżej form pomocy w spłacie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych do organu I instancji.

Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyła skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie rażące naruszenie art. 30 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, iż strona jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, podczas gdy w świetle okoliczności niniejszej sprawy, strona w żadnej mierze nie jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez orzeczenie, iż wypłacane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej było świadczeniem nienależnym, ale nie było nienależnie pobranym, a tym samym, że strona nie jest zobowiązana do zwrotu w/w świadczenia za okres od 1 kwietnia 2020r. do 31 października 2021r. Ponadto, wniosła o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Głogowa ustalającą stronie kwotę nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko i zobowiązującą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w łącznej wysokości 36.180,00 zł.

Materialno-prawną podstawę orzekania w sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.). Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się - m.in. - świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego (art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.).

W sprawie spór dotyczy ustalenia, czy organy zasadnie orzekły o uznaniu wypłaconych skarżącej za poszczególne okresy świadczeń na dziecko za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązały ją do zwrotu tychże świadczeń. Stronie przyznano świadczenie pielęgnacyjne na dziecko decyzją, której następnie stwierdzono nieważność.

W tym miejscu wskazać przyjdzie, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest w swej treści jednoznaczny i przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w takich okolicznościach ma charakter związany. Ta regulacja jest odmienna od pozostałych (zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 u.ś.r.), a więc w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony, co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia.

Jeżeli zatem za stwierdzeniem nienależności pobranego świadczenia przemawia spełnienie obiektywnej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie, to przesłanki braku winy oraz świadomości, co do pobierania nienależnego świadczenia, jako przesłanki pozaustawowe, nie mogą powodować uchylenia zaskarżonych decyzji. Na podstawie art. 2 Konstytucji RP strona nie jest chroniona bezwarunkowo w sytuacji, kiedy zachodzą w pełni uzasadnione podstawy do uznania przyznanego świadczenia za nienależnie pobrane i nakazania jego zwrotu (zob. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2021r., sygn. akt I OSK 2851/20 i z dnia 26 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2198/20; CBOSA).

Dla zaistnienia podstawy prawnej przewidzianej w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. decydujące znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano decyzję, którą następnie stwierdzono nieważność decyzji o przyznaniu świadczenia, co w rozpoznawanej sprawie miało miejsce.

Sąd wskazuje również, że nie budzi aktualnie wątpliwości, na gruncie obowiązującej treści u.ś.r., że organy administracji mają uprawnienie do tego, by w drodze jednej decyzji administracyjnej stwierdzić zarówno nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, jak i orzec o ich zwrocie - art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r. (wyr. NSA z dnia 12 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2188/17 i przywołane tam orzecznictwo, CBOSA).

Konkludując, kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie potwierdziła zasadności zarzutów skargi. W niniejszej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 7,77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Wydane w sprawie decyzje odpowiadają prawu i brak było podstaw do ich uchylenia.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznając, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też przepisów postępowania, które powodowałoby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego, działając na podstawie art. 151.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku