Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1104/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2025-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6138 Utrzymanie czystości i porządku na terenie gminy
Hasła tematyczne: Czystość i porządek
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2024 poz 399
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Protokolant specjalista Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi J. K. i J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 17 maja 2024 r. nr SKO.V/428/93/2024 w przedmiocie przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 marca 2024 r. nr [...] Wójt Gminy B. nakazał J. K. i J1. K. właścicielom działki nr [...] położonej w B. przy ul. [...] podłączenie budynku do istniejącej kanalizacji sanitarnej. Jak wskazano, na przedmiotowej nieruchomości istnieje oczyszczalnia ścieków wybudowana w roku 2000 na podstawie pozwolenia na budowę. W ocenie organu ścieki z przydomowej oczyszczalni ścieków odprowadzane są rurą (urządzeniem wodnym) z działki nr [...] w B. do rowu przydrożnego biegnącego po działce [...] stanowiącej własność Gminy B. Na urządzenie to nie wydawano pozwolenia wodnoprawnego. W świetle art. 33 ust. 2 ustawy Prawo wodne: Prawo do zwykłego korzystania z wód nie uprawnia do wykonywania urządzeń wodnych bez wymaganej zgody wodnoprawnej. Mimo wezwania z roku 2022r . właściciele nie dopełnili obowiązku zgłoszenia eksploatacji instalacji przydomowej wynikającej z art. 152-153 ustawy Prawo ochrony środowiska. Ponadto z otrzymanych od właścicieli informacji nie wynika, aby oczyszczalnia poddawana była przeglądom czy serwisom, a ponadto nigdy wcześniej nie dokonywano pomiarów jakości oczyszczonych ścieków. Umowę na wywóz osadów z oczyszczalni ścieków strona podpisała dopiero po wszczęciu przedmiotowego postępowania w dniu 24 listopada 2023r. Podłączenie do kanalizacji sanitarnej przedmiotowego budynku jest technicznie możliwe.

Odwołanie od tej decyzji złożyli jej adresaci. Zarzucili Wójtowi Gminy B. naruszenie:

1) art. 7, 7a, 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że przydomowa oczyszczalnia ścieków użytkowana na terenie nieruchomości w B. przy ul. [...] nie spełnia wymagań określonych w przepisach odrębnych, jak również brak jest przesłanek, dla których budowa przyłącza kanalizacyjnego do budynku byłaby ekonomicznie i technicznie nieuzasadniona, w sytuacji gdy oczyszczalnia ścieków spełnia wymagania określone w odrębnych przepisach, a nadto budowa przyłącza do budynku jest technicznie i ekonomicznie nieuzasadniona,

2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy w tym w szczególności poprzez niczym nieuzasadnione kwestionowanie wyników badań laboratorium akredytowanego i nieprzeprowadzenie przez organ dowodu z pomiaru jakości oczyszczonych ścieków, w sytuacji kwestionowania wykonanych przez odwołujących pomiarów, co doprowadziło do braku wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego i wydania wadliwej decyzji,

3) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy i błędne ustalenie, że ścieki z przydomowej oczyszczalni odprowadzane są do rowu przydrożnego biegnącego po działce nr [...] będącej własnością gminy w sytuacji, gdy oczyszczalnia wyposażona jest w układ rozsączający,

4) art. 8, art. 7a, art. 9 k.p.a. poprzez nieprzyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa polegające na wydaniu decyzji w oparciu o przepisy prawa materialnego nieobowiązujące w chwili wykonania i oddania do użytku przydomowej oczyszczalni ścieków,

5) art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez niewypełnienie obowiązku należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji i podanie podstawy prawnej nieobowiązującej w chwili wykonania i zgłoszenia do użytkowania przydomowej oczyszczalni ścieków, co uniemożliwia właściwe zapoznanie się z motywami działania organu pierwszej instancji, zrozumienie tych motywów, a w rezultacie ustosunkowanie się do nich w rzeczowy i wyczerpujący sposób,

6) art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 ust. 6 i 7 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędnie nakazanie wykonania obowiązku polegającego na przyłączeniu do istniejącej sieci kanalizacyjnej w sytuacji, gdy istniejąca i użytkowana oczyszczalnia ścieków spełnia wymagania określone w przepisach odrębnych oraz ustalenie wykonania obowiązku z dniem, w którym decyzja stanie się ostateczna bez zapewnienia możliwości realizacji nakazu w sytuacji, gdy nie jest technicznie możliwym wykonanie decyzji i wybudowanie przyłączenia w tak krótkim czasie.

7) art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 5 ust. 1 pkt 3a i 3b ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że odwołujący nie spełniali obowiązków wynikających z tych przepisów w sytuacji, gdy w chwili wydania decyzji obowiązki te były spełnione. a dotychczas obowiązuję przepisy nie obligowały odwołujących do posiadana wymaganych dokumentów,

8) art. 152-153 ustawy Prawo ochrony środowiska oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 2 lipca 2010 r. w sprawie rodzajów instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, iż w chwili oddania oczyszczalni do użytkowania odwołujący mieli obowiązek dokonania zgłoszenia eksploatacji oczyszczalni w sytuacji, gdy w 2000 r. odwołujący nie mieli takiego obowiązku, a zgłoszenie do użytkowania obiektu zostało dokonane w dniu 27 lipca 2000 r. i od tego czasu oczyszczalnia jest użytkowana zgodnie z obowiązującymi przepisami w brzmieniu w dacie zgłoszenia urządzenia do eksploatacji,

9) art. 33 ust. 4 pkt 2 oraz 33 ust. 2 oraz 395 pkt 7 Prawa wodnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że prawo do zwykłego korzystania z wód nie uprawnia do wykonywania urządzeń wodnych bez wymaganej zgody.

Zaskarżoną obecnie decyzją samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Podkreśliło, że w świetle art. 5 ust. 1. pkt. 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 pkt. 7 ustawy, w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa w ust. 1-4, wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku. Zgodnie zaś z art. 152 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska instalacja, z której emisja nie wymaga pozwolenia, mogąca negatywnie oddziaływać na środowisko, podlega zgłoszeniu organowi ochrony środowiska, z zastrzeżeniem ust. 8. Brzmienie tego przepisu nie uległo zmianie od dnia wejścia tej ustawy w życie. Z kolei w myśl § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 2 lipca 2010 r. w sprawie rodzajów instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia (Dz. U. z 2019 r. poz. 15101. zgłoszenia z uwagi na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi wymagają oczyszczalnie ścieków o przepustowości do 5 m3 na dobę, wykorzystywane na potrzeby własnego gospodarstwa domowego lub rolnego w ramach zwykłego korzystania z wód. Analogiczny zapis znajdował się także w pkt 1 Tabeli B, stanowiącej załącznik do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie rodzajów instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia (Dz.U. Nr 283, poz. 2839). Jak wynika z powyższego, przepisy odrębne uzależniają możliwość eksploatacji, przydomowej oczyszczalni ścieków nie tylko od spełnienia wszystkich wymogów procesu inwestycyjnego przed organami administracji architektoniczno-budowlanej, ale także od prawidłowego zgłoszenia tego faktu właściwemu organowi ochrony środowiska. Za przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy uznać będzie więc można tylko taką oczyszczalnię, wobec której spełnione zostały wszystkie ww. obowiązki.

Z powyższego zatem wynika, że z obowiązku podłączenia do sieci kanalizacyjnej zwalnia jedynie posiadanie przydomowej oczyszczalni ścieków, ale takiej spełniającej wymagania określone w przepisach odrębnych. Jak wskazuje ustalony stan faktyczny sprawy takiej przydomowej oczyszczalni odwołujący nie posiadają. Brak wyposażenia nieruchomości w przydomową oczyszczalnię ścieków, odpowiadającą wymogom, w sytuacji, gdy istnieje sieć kanalizacyjna, obliguje właściwy organ do nałożenia na właścicieli nieruchomości obowiązku przyłączenia takiej nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej.

Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyli jej adresaci. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji, wstrzymania wykonania decyzji organu II instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania podnieśli zarzuty tożsame z tymi, zawartymi wcześniej w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Na początku Sąd stwierdza, że część zarzutów skargi jest uzasadniona. Organ I instancji w praktyce nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w zakresie funkcjonowania przedmiotowej oczyszczalni ścieków. Jednocześnie wyciągał wnioski nie mające uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym. Dotyczy to przede wszystkim zrzutu podczyszczonych ścieków do rowu przydrożnego. Za zupełnie nieuzasadnione Sąd uznaje również twierdzenia organu I instancji o obowiązku przeprowadzania szczególnych zabiegów związanych z konserwacją przydomowej oczyszczalni ścieków, a tym konieczności posiadania stosownej dokumentacji takich działań.

Powyższe uchybienia nie mają jednak żadnego znaczenia dla poprawności wydanego nakazu podłączenia do istniejącej kanalizacji sanitarnej.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2024 r. poz. 399) właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych.

Do tych przepisów należy bez wątpienia zaliczyć ustawę z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (obecnie Dz. U. z 2024 r. poz. 24; tekst pierwotny Dz. U. Nr 62, poz. 627). Akt ten, od początku swojego obowiązywania przewidywał instytucję zgłoszenia zamiaru rozpoczęcia eksploatacji instalacji mogącej negatywnie oddziaływać na środowisko. Do tych instalacji zaliczono również przydomowe oczyszczalnie ścieków o przepustowości do 5 m3 na dobę, wykorzystywane na potrzeby gospodarstw domowych lub rolnych w ramach zwykłego korzystania z wód. Stanowiło o tym rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 listopada 2001 r. w sprawie rodzajów instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia (Dz. U. Nr 140, poz. 1585). Warto tu podkreślić, że do dnia dzisiejszego stan prawny nie uległ zmianom. Kolejno obowiązujące rozporządzenia również zaliczają "małe" przydomowe oczyszczalnie ścieków do instalacji wymagających zgłoszenia (w tym obowiązujące obecnie rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 2 lipca 2010 r. w sprawie rodzajów instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia.

Jak wyżej wykazano eksploatacja małych przydomowych oczyszczalni ścieków od 2001 r. cały czas wymaga dokonania przedmiotowego zgłoszenia. Celem tego rozwiązania jest zbadanie, czy dane urządzenie spełnia wymagania ochrony środowiska. Jeśli tak nie jest, organ administracji może wyrazić sprzeciw w drodze decyzji, co w istocie uniemożliwia eksploatację instalacji. Na marginesie Sąd zauważa, że organy administracji nie dostrzegły okoliczności faktycznych związanych z eksploatacją oczyszczalni ścieków przez skarżących. Jest to oczyszczalnia ze złożem biologicznym. Prawidłowość jej funkcjonowania jest uzależniona od stałego dopływu ścieków. Zgodnie zaś z oświadczeniem skarżącego nieruchomość na której znajduje się oczyszczalnia ścieków jest wykorzystywana sporadycznie, czasami z długimi przerwami. Tego typu urządzenie nie może działać, gdyż istniejące w nim złoże biologiczne zamiera na skutek braku stałego dopływu ścieków.

Pozostaje wreszcie odpowiedź na pytanie, czy eksploatacja oczyszczalni ścieków skarżących jest legalna. Została ona wzniesiona na podstawie pozwolenia na budowę. Została więc wybudowana legalnie, w świetle przepisów prawa budowlanego. Ale skarżący nie dokonali zgłoszenia eksploatacji oczyszczalni organowi ochrony środowiska, w tym wypadku organowi gminy. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z treści art. 152 ust. 5 ustawy Prawo ochrony środowiska. Zgodnie z nim "instalację, o której mowa w ust. 1, objętą obowiązkiem zgłoszenia w okresie, gdy jest już ona eksploatowana, prowadzący ją jest obowiązany zgłosić w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym została ona objęta tym obowiązkiem". Przydomowe oczyszczalnie ścieków zostały objęte obowiązkiem zgłoszenia w związku z wejściem w życie rozporządzenia z dnia 20 listopada 2001 r. Zatem stosownego zgłoszenia należało dokonać w terminie 6 miesięcy od dnia 26 grudnia 2001 r.

W związku z powyższym należy uznać, że w sprawie zaistniała przesłanka nakazania skarżącym podłączenia się do istniejącej kanalizacji sanitarnej. Eksploatowana przez nich instalacja nie spełnia wymagań określonych w przepisach odrębnych, czyli ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. (nie została zgłoszona).

Argumentacja skargi wynika z pewnego niezrozumienia obowiązujących przepisów. W przypadku oczyszczalni ścieków możemy mówić o dwóch reżymach prawnych. Pierwszy, to przepisy prawa budowlanego. I tu instalacja wykorzystywana przez skarżących jest zupełnie legalna. Została ona wzniesiona w oparciu o pozwolenie na budowę. Ale zupełnie inną kwestią jest jej eksploatacja. Ta wymaga spełnienia procedur, o których mowa w art. 152 ustawy Prawo ochrony środowiska. A to wymagało (i wymaga) dokonania odpowiedniego zgłoszenia, nawet gdy do eksploatacji oczyszczalni przystąpiono przed wejściem w życia ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r.

W konsekwencji powyższych ustaleń należy uznać zarzuty skargi za nieuzasadnione. Organ II instancji prawidłowo ustalił, że oczyszczalnia ścieków jest eksploatowana przez skarżących nielegalnie (bez wymaganego zgłoszenia). Zasadne było zatem wydanie nakazu podłączenia nieruchomości do istniejącej kanalizacji sanitarnej. Możliwość taka istnieje, gdyż w tym celu został przez Gminę wybudowany tzw. "sięgacz" do nieruchomości skarżących (o co wnioskował zresztą sam skarżący).

Nieuzasadnione są również zarzuty skargi o charakterze procesowy, Postępowanie wyjaśniające pozwoliło ustalić, że nieruchomość skarżących nie jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania wynikające z przepisów odrębnych oraz, że istnieje kanalizacja sanitarna, do której ich nieruchomość może być odłączona. Uzasadnienie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest spójne i jednoznaczne. Wyjaśnia podstawy wydanego rozstrzygnięcia.

Biorąc powyższe pod uwagę, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.