Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 598/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2025-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji w częściach
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 1 -3
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) Protokolant Specjalista Kinga Czernis po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skarg M. M., J. M. i A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 marca 2024 r., nr SKO Gd/3807/23 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Starogard Gdański z dnia 28 kwietnia 2023 r., nr OPS.SS.5026.DPS.OZ.1020.2023 w części dotyczącej odpłatności za pobyt C. D. w domu pomocy społecznej ustalonej dla A. Z.; 2. oddala skargi w pozostałym zakresie; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz A. Z. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

M. M. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 12 marca 2024 r. w przedmiocie opłaty za pobyt C. D. w domu pomocy społecznej. Na tę samą decyzję skargi wniosły J. M. i A. Z., reprezentowane przez tego samego pełnomocnika, a sprawy z ich skarg zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą ze skargi M. M.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Prezydent Miasta Starogard Gdański decyzją z 28 kwietnia 2023 r. ustalił odpłatność za pobyt C. D. w Domu Pomocy Społecznej w G. od dnia umieszczenia jej w nim, którą zobowiązane są wnosić jej wnuki, J. M., A. Z. i M. M.

J. M. została zobowiązana do ponoszenia opłaty w okresie od:

19 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r. w kwocie 295,19 zł,

1 kwietnia 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. 695,56 zł,

1 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. w kwocie 682,54 zł,

1 marca 2022 r. do 31 marca 2022 r. w kwocie 790,53 zł

1 maja 2022 r. do 31 maja 2022 r. w kwocie 87,81 zł miesięcznie,

1 czerwca 2022 r. do 31 lipca 2022 r. w kwocie 246,97 zł miesięcznie,

1 sierpnia 2022 r. do 30 września 2022 r. w kwocie 226,97 zł miesięcznie,

M. M. jest zobowiązany do odpłatności w wysokości, od:

19 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r. w kwocie 295,19 zł,

1 kwietnia 2021 r. r do 31 stycznia 2022 r. 695,56 zł,

1 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. w kwocie 682,54 zł,

1 marca 2022 r. do 31 marca 2022 r. w kwocie 790,53 zł

1 kwietnia 2022 r. do 28 lutego 2023 r. w wysokości 645,81 zł miesięcznie,

1 marca 2023 r. do 31 marca 2023 r. w kwocie 798,45 zł,

1 kwietnia 2023 r. w kwocie 767,48 zł.

A. Z. powinna ponosić odpłatność w wysokości od:

- 19 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r. w kwocie 295,19 zł,

- 1 kwietnia 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. 695,56 zł,

- 1 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. w kwocie 682,54 zł,

- 1 marca 2022 r. do 31 marca 2022 r. w kwocie 790,53 zł

1 kwietnia 2022 r. do 28 lutego 2023 r. w wysokości 645,81 zł miesięcznie,

1 marca 2023 r. do 31 marca 2023 r. w kwocie 798,45 zł,

1 kwietnia 2023 r. w kwocie 767,14 zł.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że decyzją z dnia 5 marca 2021 r. skierowano C.D. do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych w G. na stałe, a decyzją Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Tczewie z dnia 19 marca 2021 r. umieszczono ją w tym domu pomocy społecznej od dnia 19 marca 2021 r. na stałe. Pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, który corocznie ustala organ prowadzący dom. Średni miesięczny koszt pobytu C. D. w Domu Pomocy Społecznej w G. zgodnie z art. 60 ustawy o pomocy społecznej oraz zarządzeniem nr 10/2021 Starosty Powiatu Tczewskiego z dnia 11 lutego 2021 r. (Dziennik Urzędowy Województwa Pomorskiego z 17 lutego 2021 r. poz. 686) w okresie od 1 marca 2021 r. do 28 lutego 2022 r. wynosił 4524,21 zł, zgodnie z zarządzeniem nr 3/2022 z dnia 17 lutego 2022 r. Starosty Powiatu Tczewskiego w okresie od 1 marca 2022 r. do 28 lutego 2023 r. wynosił 5064,18 zł, natomiast od 1 marca 2023 r. zgodnie z zarządzeniem nr 4/2023 Starosty Powiatu Tczewskiego z dnia 14 lutego 2023 r. koszt ten wynosi 5980,00 zł.

W myśl art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej C. D. ponosi koszty za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 70 % własnego dochodu. Od 19 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r. wnosiła opłatę w wysokości 421,32 zł, od 1 kwietnia 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. w wysokości 1046,41 zł miesięcznie, od 1 lutego 2022 r. do 31 marca 2022 r. w wysokości 1.111,51 zł miesięcznie, od 1 kwietnia 2022 r. do 31 marca 2023 r. w wysokości 1.189,32 zł miesięcznie, natomiast od kwietnia 2023 r. w wysokości 1.375,14 zł miesięcznie.

Różnicę do pełnego kosztu pobytu w domu pomocy społecznej ponosi organ: od 19 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r. kwotę 1.475,93 zł i od 1 kwietnia 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. kwotę 3.477,80 zł miesięcznie, od 1 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. kwotę 3.412,70 zł, od 1 marca 2022 r. do 31 marca 2022 r. kwotę. 3.952,67 zł, od 1 kwietnia 2022 r. do 28 lutego 2023 r. kwotę 3.874,86 zł miesięcznie, od 1 marca 2023 r. do 31 marca 2023 r. kwotę 4.790,68 zł, natomiast od 1 kwietnia 2023 r. kwotę 4.604,86 zł miesięcznie.

Kryterium dochodowe do 31 grudnia 2021 r. wynosiło dla osoby samotnie gospodarującej 701,00 zł, a dla osoby pozostającej w rodzinie 528,00 zł. Od 1 stycznia 2022 r. kryterium dochodowe wynosi dla osoby samotnie gospodarującej 776,00 zł, a dla osoby pozostającej w rodzinie 600,00 zł. Kryteria dochodowe do pomocy społecznej stosuje się w dacie ich obowiązywania.

Prezydent wyjaśnił następnie, że decyzją z dnia 24 maja 2022 r. ustalił dla J. M., M. M. i A. Z. odpłatność za pobyt C. D. w domu pomocy społecznej za okres od 19 marca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 października 2022 r. uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia zarzucając m.in., że nie wynika z decyzji to, jak kształtowały się dochody stron i w jaki sposób obliczono wysokość odpłatności, do której wniesienia strony zostały zobligowane. Brak kompletnego uzasadnienia decyzji uniemożliwia weryfikację prawidłowości rozstrzygnięcia.

Prezydent ponownie rozpoznając sprawę ustalił, że C. D. do marca 2022 r. posiadała 5 zstępnych, tj. córkę B. M., 3 wnucząt: A. Z., J. M. oraz M. M. oraz 1 prawnuka: M. M. W dniu 7 marca 2022 r. urodziła się córka A. Z., zatem poszerzył się krąg osób zobowiązanych i od kwietnia 2022 r. wynosi 6 osób. Zstępni zostali poinformowani o zasadach ustalania odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.

Prezydent stwierdził, że każdy ze zstępnych ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, wysokość ponoszonych przez nich opłat różnicować może natomiast kryterium dochodowe. W sytuacji, gdy występują w sprawie zstępni, którzy potencjalnie mogą być obciążeni kosztami opłat, organ powinien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty na pobyt. Przy tym art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy uzależnia wysokość opłaty od dochodów. W związku z tym B. M., J. M., A. Z., M. M. oraz prawnuki Z. Z. i M. M. zostali uznani za osoby zobowiązane do wnoszenia odpłatności w równym stopniu i w proporcjonalnej wysokości, co wynika z obowiązku alimentacyjnego. W myśl powyższego, kwota wyliczonej maksymalnej odpłatności dla każdej strony postępowania stanowi wypadkową średniego miesięcznego kosztu utrzymania w dps pomniejszoną o odpłatność mieszkańca w wysokości 70% jego dochodu, z uwzględnieniem proporcjonalnego podziału, tj. 1/5 kwoty powstałej różnicy (w okresie od 19 marca 2021 r. do 31 marca 2022 r.) i 1/6 kwoty powstałej różnicy (w okresie od 1 kwietnia 2022 r.).

Prezydent wyjaśnił dalej, że w sytuacji, gdy organ za dany okres dokonuje obciążenia strony, ma obowiązek zbadać sytuację dochodową wszystkich osób zobowiązanych. W związku z tym u stron postępowania, które wyraziły na to zgodę, zostały przeprowadzone wywiady środowiskowe i w oparciu o zebrane dokumenty ustalono sytuację rodzinną, materialną i dochodową wszystkich stron postępowania. Dla ustalenia maksymalnej wysokości opłaty za pobyt członka rodziny w dps znaczenie ma wyłącznie kwestia dochodu. Jeśli dochód przekracza 300% odpowiedniego kryterium, to opłata jest ustalana w wysokości różnicy pomiędzy 300% kryterium dochodowego a uzyskanym dochodem. 300% kryterium dochodowego to kwota uprawniająca organ do nałożenia obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w DPS. Prawidłowy sposób ustalenia tej opłaty powinien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 ustawy, tj. poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 października 2021 r. II SA/Łd 242/21). Kryterium dochodowe uprawniające do nałożenia obowiązku opłaty za pobyt w dps w 2021 r. wynosiło 2.103,00 zł dla jednoosobowego gospodarstwa domowego (701,00 zł x 300%) oraz 1.584 zł dla osoby w rodzinie (528,00 zł x 300%), natomiast od 1 stycznia 2022 r. wynosi 2.328,00 zł dla jednoosobowego gospodarstwa domowego (776,00 zł x 300%) oraz 1.800,00 zł dla osoby w rodzinie (600,00 zł x 300%).

Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ ustalił, że każdy ze skarżących jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt babci od chwili umieszczenia jej w domu pomocy społecznej. Organ wskazał też, że dokonał oceny możliwości, o których mowa w art. 103 ust. 2 ustawy do wnoszenia opłaty przez każdą ze stron. W związku z tym pismem z dnia 15 marca 2023 r. każdą ze stron postępowania poinformowano o zakończeniu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt C. D. w Domu Pomocy Społecznej w G. wraz z informacją o dokonanych ustaleniach i sposobie ustalenia odpłatności. Zaproponowano jednocześnie zawarcie umowy w sprawie odpłatności za pobyt C. D. w domu pomocy społecznej, pouczono również, że nieodesłanie podpisanych umów zostanie potraktowane jako odmowa ich zawarcia. Pisma zostały odebrane przez wszystkie strony, jednak nie odesłali oni podpisanych umów, nie uiszczono również kwot w nich określonych. Tym samym uznano, że skarżący nie wyrażają zgody na zawarcie umów. Nie wpłynęły również wnioski o zwolnienie z ponoszenia odpłatności lub inne dokumenty mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Organ wyjaśnił, że w takiej sytuacji wysokość opłaty ponoszonej przez skarżących za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustalił w decyzji zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Ustalając wysokość odpłatności wziął pod uwagę indywidualne możliwości wnoszenia odpłatności. Wskazano też, że o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie ustawowego obowiązku pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, to samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli od dnia umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Stąd też wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 ustawy w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, ponieważ decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej.

Organ wskazał też, że B. M. decyzją z dnia 26 kwietnia 2023 r. została zobowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt matki, C. D. w dps, od 1 maja 2023 r. w związku z ustaniem przesłanek zawartych w art. 64 ustawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku rozpoznając odwołania skarżących, decyzją z 12 marca 2024 r. uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Starogard Gdański z 28 kwietnia 2023 r. w części dotyczącej wysokości odpłatności za pobyt C. D. w DPS w G. od kwietnia 2023 r., ustalonej od M. M. i A. Z. i ustaliło tę odpłatność w wysokości 767,48 zł od kwietnia 2023 r. W pozostałym zakresie Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium stwierdziło że Prezydent w sposób prawidłowy ustalił dla A. Z. i M. M. odpłatność za pobyt C. D. w DPS w G., jedynie odpłatność od miesiąca kwietnia wymagała korekty o 0,34 zł i wskazał, że organ pierwszej instancji wyjaśnił, że obliczenie odpłatności okres od miesiąca kwietnia 2023r. powinna wynieść 767,48 zł , czyli tyle, ile wynosi odpłatność B. M., ustalona odrębną decyzją. Z tego powodu Kolegium dokonało korekty.

M. M., J. M. i A. Z. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 12 marca 2024 r. w części utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji ustalającej dla skarżących opłatę za pobyt C. D. w Domu Pomocy Społecznej w okresie 19.03.2021 r. - 16.03.2022 r. Zarzucili przy tym organowi naruszenie:

1/ art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieodniesienie się przez organ odwoławczy do zarzutów formułowanych w toku postępowania organu I instancji,

2/ art. 8 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że dopuszczalne było wydanie decyzji z mocą wsteczną za okres 19.03.2021 r. - 16.03.2022 r., podczas gdy jest to sprzeczne z zasadą zaufania do organów administracji publicznej,

3/ art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, że dopuszczalne było wydanie decyzji z mocą wsteczną za okres 19.03.2021 r. - 16.03.2022 r., podczas gdy okoliczności sprawy nie pozwalają uznać, że takie działanie jest dopuszczalne.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie decyzji we wskazanej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu stwierdzono, że to organ odpowiedzialny jest za prawidłowe powiadomienie osób zobowiązanych o ich obowiązkach i to powinno być warunkiem wydania decyzji o ponoszeniu kosztów za pobyt mieszkańca w DPS z mocą wsteczną. Skonkretyzowanie obowiązku wynikającego z ustawy jest bowiem fundamentalnym obowiązkiem organu w tym zakresie, a zatem dopuszczalność wydania decyzji z mocą wsteczną powinna być uzależniona od prawidłowego wywiązania się przez organ z tego obowiązku. Nie można bowiem obciążać osób zobowiązanych do uiszczania opłat negatywnymi skutkami w przedmiocie ponoszenia opłat przeszłych w sytuacji, w której organ nie wywiązuje się ze swoich obowiązków, przez co osoby te nie są świadome swojej sytuacji prawnej. Uznanie naliczenia opłat za pobyt mieszkańca w DPS w takiej sytuacji za dopuszczalne powodowałoby pogorszenie sytuacji prawnej i materialnej osób zobowiązanych w wyniku nieudolnych działań organu. Nie ulega więc wątpliwości, że takie praktyki na gruncie obowiązujących przepisów należy uznać za niedozwolone. W tym kontekście wskazano, że skarżący dowiedzieli się o ciążącym na nich obowiązku uiszczania opłat za pobyt babci, C. D., dopiero w wyniku otrzymania decyzji z dnia 16 marca 2022 r. w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów związanych z pobytem w Domu Pomocy Społecznej. Wcześniej postępowanie było prowadzone wadliwie, tj. uczestniczką była jedynie B. M., w wyniku czego ostateczna decyzja w przedmiocie ponoszenia kosztów została uchylona i przekazana do ponownego rozpoznania. Wiedząc wcześniej o toczącym się postępowaniu oraz możliwości konkretyzacji wobec skarżących obowiązku ustawowego związanego z opłatami za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej, skarżący mogliby się na to przygotować na rozmaite sposoby, przykładowo wynająć tańsze mieszkanie, zrezygnować z kredytu czy też nie zaciągać różnych innych zobowiązań. W przypadku wydania decyzji zobowiązującej do ponoszenia opłat z mocą wsteczną, okoliczności te bez wątpienia wpłynęły negatywnie na sytuację prawną oraz majątkową skarżących, zatem zobowiązanie do ponoszenia opłat za okres 19.03.2021 r. - 16.03.2022 r. należy uznać za niedopuszczalne oraz naruszające zasadę zaufania do organów administracji publicznej wyrażoną w art. 8 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargi wniesiono o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r., poz. 901 z późn. zm.; dalej w skrócie "u.p.s.").

Podmioty obowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wymienia art. 61 ust. 1 u.p.s. w punktach od 1 do 3, ustanawiając jednocześnie kolejność ponoszenia przez te podmioty owej odpłatności. W punkcie 1 ustawodawca wymienia mieszkańca domu, a w przypadku osób małoletnich jego przedstawiciela ustawowego, w punkcie 2 - małżonka i zstępnych przed wstępnymi, a w punkcie 3 - gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (dalej dps). W ustępie 2 art. 61 ustawodawca określa granice obciążenia poszczególnych grup podmiotów odpłatnością za pobyt w dps. Art. 61 ust. 2 u.p.s. stanowi, że mieszkaniec domu (przedstawiciel ustawowy małoletniego mieszkańca) ponosi odpłatność w wysokości nie większej niż 70% swojego dochodu (dochodu małoletniego dziecka). Przepis ma funkcję ochronną. Nie pozwala na bezwzględne żądanie całości opłaty od mieszkańca, którego dochody własne odbiegają od średniego kosztu utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej. Jeżeli kwota odpowiadająca 70% dochodu własnego mieszkańca nie pokrywa pełnej opłaty za pobyt w dps, następuje ustalenie podmiotów obowiązanych do jej uiszczenia z kręgu wskazanego w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.

Małżonek oraz zstępni i wstępni ponoszą odpłatność stosownie do treści umowy zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej (powiatowego centrum pomocy rodzinie). W sytuacji, gdy nie dojdzie do zawarcia umowy lub ustalona umową (umowami) kwota partycypacji nie pokrywa całości średniego kosztu utrzymania osoby w placówce, odpłatność ww. osób jest ustalana decyzją, przy czym ustawodawca w art. 61 ust. 2 u.p.s. zastrzega, że decyzyjne obciążenie małżonka i krewnych w linii prostej, kosztami pobytu osoby bliskiej w domu pomocy, może nastąpić jedynie wtedy, gdy dysponują oni dochodem przewyższającym 300% kryterium dochodowego (osoby samotnie gospodarującej lub na osobę w rodzinie), bo na koszty pobytu małżonka lub krewnego w linii prostej w dps może być przeznaczona nadwyżka ponad 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie lub osoby samotnie gospodarującej. Gmina (z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej) ponosi odpłatność w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w dps, a opłatami wnoszonymi przez podmioty wymienione punktach 1 i 2, tj. samego mieszkańca oraz jego małżonka czy krewnych w linii prostej. Ustawodawca dopuszcza możliwość wnoszenia opłat za pobyt w dps przez inne osoby niż małżonek lub krewni w linii prostej (art. 61 ust. 2a u.p.s.), stosownie do zawartej umowy z organem (art. 61 ust. 2c u.p.s.).

W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17 (ONSAiWSA 2018/5/77), stwierdzono, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s., wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s., ewentualnie w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s. Umowa, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., służy jedynie określeniu wysokości opłaty, natomiast sam obowiązek jej uiszczenia wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat, wynika wprost z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby obowiązane, gmina, która zastępczo poniosła te wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej (wyroki NSA z: 15.1.2010 r. I OSK 1171/09; 14.9.2011 r. I OSK 666/11).

Za niezasadne uznać należy zarzuty naruszenia art. 8 § 1 k.p.a. i art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. poprzez uznanie, że dopuszczalne było wydanie decyzji z mocą wsteczną za okres od 19 marca 2021 r. do 16 marca 2022 r., tj. od daty umieszczenia podopiecznej w dps do daty doręczenia skarżącym postanowienia o wszczęciu postępowania.

Wbrew zarzutowi skarżących ustalenie opłat za pobyt mieszkańca w dps, za okres od daty umieszczenia podopiecznego w placówce nie jest działaniem niedopuszczalnym. Z mocy ustawy o pomocy społecznej, obowiązek partycypacji osób bliskich w ponoszeniu kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, ciąży od daty umieszczenia danej osoby w placówce. Decyzja o ustaleniu opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ma charakter konstytutywny. Jak wyjaśnił NSA w uzasadnieniu wyroku z 2 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 221/16, wydanego na tle oceny konstytutywnej decyzji o zmianie wysokości opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, deklaratoryjność czy konstytutywność decyzji nie przesądza o skutkach z niej wynikających. W doktrynie i judykaturze dominuje pogląd, że kwestia, jaki skutek: ex tunc, czy ex nunc, ma określone orzeczenie, zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego i stanu faktycznego konkretnej sprawy. Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. Konstytutywna decyzja może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. W uchwale I OPS 7/17 wprost wskazano, że decyzja o ustaleniu opłaty winna obejmować okres od zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci umieszczenia osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. O ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku pozwoli na ustalenie osoby obowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, to samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w dps, bo decyzja wydania na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej.

Z fragmentu uzasadnienia ww. uchwały, cyt. "nie oznacza to jednak, że wszystkie te osoby równolegle, z własnej woli, bez udziału właściwego organu, będą: po pierwsze świadome swego obowiązku, a po drugie jego wysokości", skarżący wywodzą, że warunkiem wydania decyzji o ponoszeniu kosztów za pobyt mieszkańca w dps z mocą wsteczną jest prawidłowe powiadomienie osób zobowiązanych o ich obowiązkach, co w okolicznościach tej sprawy miało mieć miejsce dopiero z dniem doręczenia skarżącym postanowienia o wszczęciu wobec nich postępowania. Wniosek taki jednak z powyższej uchwały nie wynika. Wręcz przeciwnie, wynika z niej wprost, że decyzja o ustaleniu opłaty winna obejmować okres od zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci umieszczenia osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Natomiast ów udział organu ma polegać, jak wynika z dalszej części cytowanego w skardze fragmentu uzasadnienia uchwały, wskazaniu zobowiązanych do ponoszenia odpłatności bądź w drodze umowy zaakceptowanej przez organ bądź w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. Sam obowiązek powstaje natomiast z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w dps.

Zarzuty podniesione w skardze okazały się zatem w całości nieuzasadnione.

Niezależnie jednak od zarzutów skargi Sąd dostrzegł wadliwość wydanych decyzji w zakresie rozstrzygnięcia odnoszącego się do A. Z., a konkretnie w zakresie ustalenia przypadającego na nią dochodu. Otóż jak wynika z poczynionych przez organ ustaleń, A. Z. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz córką. Rodzina w grudniu 2020 r. otrzymała kredyt hipoteczny w wysokości 330.000 zł, który zgodnie z art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s. został doliczony do dochodu rodziny w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, tj. po 27.500 zł miesięcznie. Zdaniem Sądu, kredyt hipoteczny nie stanowi jednak dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s.

Stosownie do art. 8 ust.3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

W myśl ust. 4 tego przepisu do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczenia w naturze;

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

5a) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 388), i pomocy pieniężnej, o której mowa w art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji i okresu powojennego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2039), w art. 7a ust. 2 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1774), w art. 5a ust. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 2021 r. poz. 1818), w art. 10a ust. 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1820) oraz w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych;

6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;

7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140);

8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2023 r. poz. 192);

9) świadczenia pieniężnego przyznawanego na podstawie art. 9 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (Dz.U. poz. 2529);

10) nagrody specjalnej Prezesa Rady Ministrów przyznawanej na podstawie art. 31a ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz.U. z 2022 r. poz. 1188);

11) pomocy finansowej przyznawanej repatriantom, o której mowa w ustawie z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1105);

12) środków finansowych przyznawanych w ramach działań podejmowanych przez organy publiczne, mających na celu poprawę jakości powietrza lub ochronę środowiska naturalnego;

13) zwrotu kosztów, o których mowa w art. 39a ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082, z późn. zm.);

14) rodzinnego kapitału opiekuńczego, o którym mowa w ustawie z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. poz. 2270 oraz z 2022 r. poz. 2140);

15) dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, o którym mowa w art. 64c ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2023 r. poz. 204);

16) kwotę dodatku energetycznego, o którym mowa w art. 5c ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2022 r. poz. 1385, z późn. zm.);

17) kwotę dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 169 i 295);

18) kwoty dodatku węglowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 141 i 295);

19) kwotę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła, o którym mowa w art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 września 2022r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967, z późn. zm.);

20) kwoty dodatku elektrycznego, o którym mowa w art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 269 i 295).

Z kolei przepis art. 8 ust. 11 pkt 1 powołanej ustawy stanowi, że w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:

1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej,

2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie

- kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

Przepis art. 8 ust. 3 u.p.s. posługuje się pojęciem przychodu, nie zawierając jednocześnie definicji tego pojęcia. W ocenie Sądu zgodnie z wykładnią systemową zewnętrzną a więc wykraczającą poza ustawę o pomocy społecznej, należy dla potrzeb ust. 3 art. 8 przyjąć definicję przychodu, wynikającą z ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity: Dz. U z 2024r., poz. 226 ze zm.). Ustawa ta nie wymienia kredytu jako źródła przychodów.

Zwrócić nadto uwagę należy, że samo pojęcie przychodu oraz dochodu jak i jego składniki wymieniane w art. 8 u.p.s. świadczą o tym, że winien on mieć charakter przysparzający, którego kredyt hipoteczny nie ma. Konsekwencją uzyskania dochodu w tym rozumieniu jest zwiększenie aktywów pieniężnych danej rodziny, które mogą być wykorzystane na konkretne cele, adekwatne do potrzeb tej rodziny, a o których realizacji członkowie ci sami postanowią. Uzyskanie dochodu musi się więc wiązać z polepszeniem sytuacji finansowej rodziny. Sąd podziela w tym zakresie pogląd zawarty w wyroku z dnia 22 listopada 2017 r. (II SA/Rz 1129/17), zgodnie z którym, dochód kształtujący sytuację w sferze pomocy społecznej powinien mieć charakter dochodu konsumpcyjnego tj. ze swej natury przeznaczonego na zaspokojenie potrzeb bytowych lub mogących służyć temu celowi. O wyłączeniu zaś niektórych pożytków z dochodu powinien decydować ich charakter prawny, oceniany przez pryzmat wartości, celów i zadań pomocy społecznej, a także kwestii społecznych stanowiących wyzwania dla polityki społecznej i gospodarczej państwa rzutujących na zapotrzebowanie na świadczenia z pomocy społecznej.

WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 4 kwietnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 488/23, zwrócił uwagę, że specyfika środków pochodzących z kredytu hipotecznego - z uwagi na ich ściśle określone przeznaczenie - bliska jest w istocie "świadczeniu w naturze", o którym mowa w art. 8 ust. 4 pkt 4 u.p.s. i którego wartości nie wlicza się do dochodu. Chodzi tu o wszelkie wsparcie niepieniężne, które u jego beneficjenta nie wywołuje bezpośrednich zmian w sytuacji dochodowej. Wpływ pośredni oczywiście pozostaje, niemniej pomoc ta powinna być postrzegana w kategoriach poprawy sytuacji materialnej (majątkowej) świadczeniobiorcy, a nie jego sytuacji dochodowej. O pomocy w naturze można mówić, o ile nie dostarcza ona jej adresatowi środków pieniężnych, nawet jeżeli jej wartość można konkretnie wycenić (zob. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz do art. 8, opubl. LEX 2023). Pomimo że środki celowe uzyskane przez skarżącą nie stanowią stricte świadczenia w naturze, to tak samo nie wprowadziły u niej żadnych zmian w faktycznych dochodach i nie mogą stanowić jej źródła utrzymania, gdyż ze względu na ich ściśle określone przeznaczenie - tak jak przy świadczeniu w naturze - skarżąca może uzyskać z nich korzyści jedynie w sferze majątkowej, a nie dochodowej. Konsekwencją wydatkowania środków pozyskanych przez skarżącą może być jedynie poprawa warunków mieszkaniowych, nie może być nią jednak zapewnienie sobie bieżącego utrzymania.

Sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie znana jest linia orzecznicza sądów administracyjnych, zgodnie z którą pod pojęciem dochodu rozumieć należy wszelkie dochody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie w przepisach wymienionych (art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s.) oraz, że wskazane w ustawie wyjątki nie przewidują wyłączeń jakiejkolwiek grupy przychodów z tego tylko tytułu, że nie podlegają one opodatkowaniu (por. np.: wyrok NSA z 9 czerwca 2010 r. I OSK 322/10, lex 595343, wyrok WSA w Warszawie z 24 lipca 2008 r. I SA/Wa 158/08, lex 509612, wyrok WSA w Bydgoszczy z 26 stycznia 2010 r. II SA/Bd 1049/09, lex 559698, wyrok NSA z 18 marca 2009 r. sygn. I OSK 1461/08, lex nr 580351, wyrok WSA w Gdańsku z 23 stycznia 2008 r. II SA/Gd 763/07, lex 501347). Jednak przeciwko tej linii orzecznictwa przemawia zarówno wykładnia językowa, systemowa, jak i funkcjonalna (celowościowa).

Aby uzyskane świadczenie było uważane za dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3, musi spełniać łącznie m.in. następujące warunki:

1) przychód winien mieć miejsce w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku – z modyfikacją zawartą w art. 8 ust. 11 u.p.s.,

2) musi on podlegać obciążeniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Wskazana interpretacja uwzględnia jedną z zasad interpretacji językowej, w myśl której niedopuszczalne jest takie ustalenie znaczenia normy, przy którym pewne jej zwroty traktowane są jako zbędne. Zdaniem składu orzekającego, powoływane w tej mierze orzeczenia sądowe abstrahują od tej zasady, nie uwzględniając w wykładni definicji dochodu zawartej w ustawie o pomocy społecznej, wszystkich składających się nań zwrotów normatywnych. W ocenie Sądu, definicja ta podkreśla przysparzający charakter świadczenia spełniającego prawne kryteria dochodu. Akcentuje ona zatem intencję ustawodawcy uważającego za "dochód" tylko świadczenia o przysparzającym charakterze. Ze względu na zastosowaną terminologię ("dochód", "przychód", "podatek dochodowy"), ocena charakteru świadczenia (w sensie jego przysparzającej, dochodowej natury) uzyskanego przez rodzinę skarżącej, powinna być dokonana ze względu na zasady systemu, do którego wskazane wyżej pojęcia należą.

Tożsame stanowisko, a zatem nie włączające do dochodu, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s. kwoty kredytu na zakup nieruchomości czy kwoty sprzedaży mieszkania przeznaczonej następnie na zakup innego mieszkania zajęły także inne sądy administracyjne, (wyroki: WSA w Warszawie z dnia 20 stycznia 2017r. I SA/Wa 1847/16, z dnia 12 grudnia 2019 r., VIII SA/Wa 727/19, WSA w Gdańsku z 11.12.2014 r. III SA/Gd 822/14).

W badanym stanie faktycznym, dla właściwego zakwalifikowania uzyskanej przez skarżącą kwoty, niezbędne było zastosowanie wykładni celowościowej przepisów art. 8 ust. 3, 4 i 11 u.p.s., w sytuacji, kiedy wykładnia językowa nie uwzględnia wszystkich istotnych w demokratycznym państwie prawnym wartości, prowadząc do niemożliwych do zaakceptowania konsekwencji (por. W. Jakimowicz, Wykładnia w prawie administracyjnym, Zakamycze 2006, str. 551-552) oraz rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć (L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów, Toruń 2002, str. 101 - por. wyrok WSA w Rzeszowie z 21 października 2021 r., II SA/Rz 1193/21).

Tym samym, biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd stwierdził, że organy orzekające błędnie uznały, że kwota kredytu hipotecznego uzyskana przez skarżącą A. Z. stanowi jednorazowy dochód skarżącej i powinna zostać rozliczona stosownie do art. 8 ust. 11 u.p.s., skoro środki te w żaden sposób nie wypłynęły na jej sytuację dochodową.

Ponownie rozpatrując sprawę organ dokona przeliczenia dochodu skarżącej A. Z.dla celów ustalenia wysokości obciążającej ją opłaty za pobyt babci w dps bez uwzględnienia "dochodu jednorazowego" w postaci kredytu hipotecznego otrzymanego w grudniu 2020 r.

W pozostałym zakresie Sąd kontrolując zaskarżone decyzje nie dostrzegł naruszenia prawa czy to materialnego czy procesowego.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. uchylił obie wydane w sprawie decyzje w części dotyczącej odpłatności za pobyt C. D. w domu pomocy społecznej ustalonej dla A. Z., natomiast na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargi w pozostałym zakresie.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, stanowiącą wynagrodzenie adwokata w wysokości ustalonej w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).