Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1324/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 kwietnia 2023 roku sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 czerwca 2022 r., nr SKO.PS/4110/242/2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, na rzecz adwokata A. K. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 czerwca 2022 r. nr SKO.PS/4110/242/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydent Miasta Krakowa z dnia 8 marca 2022 r., nr [...] odmawiającą przyznania M. P. (dalej: "skarżąca") świadczenia w formie zasiłku okresowego.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym:

Organ I instancji decyzją z dnia 8 marca 2022 r. odmówił skarżącej przyznania zasiłku okresowego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dochód skarżącej, jako osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe, za miesiąc styczeń 2022 r. wyniósł 881,18 zł, zatem zasiłek okresowy skarżącej nie przysługuje, ponieważ jej dochód przekracza kryterium dochodowe (o kwotę o 105,18 zł), które aktualnie dla jednoosobowego gospodarstwa wynosi 776,00 zł, a organ nie może działać uznaniowo. Organ wskazał również, że skarżąca otrzymuje znaczną pomoc z opieki społecznej. W ciągu 12 miesięcy 2021 r. otrzymała pomoc w łącznej wysokości 12.320,89 zł. Miesięcznie pomoc wynosiła 1.026,74 zł, w tym zasiłki na obuwie, środki higieniczne, na czynsz, na lekki, na opłaty za energię elektryczną, gaz, na żywność oraz inne zasiłki celowe na zaspokojenie innych potrzeb i zasiłki okresowe. Nadto organ podniósł, że skarżąca powinna wykorzystać swoje zasoby (gospodarstwo rolne oraz mieszkanie), aby czerpać z nich korzyści finansowe.

W odwołaniu skarżąca nie zgodziła się z ww. decyzję organu I instancji, stwierdzając, że jest uprawniona do pobierania świadczeń z pomocy społecznej. W obszernym uzasadnieniu szczegółowo przedstawiła swoją sytuację zdrowotną, materialną i finansową. Podniosła, że jest bezrobotna i nie posiada środków finansowych na dokonanie drobnych napraw w domu, odgrzybienia i pomalowania ścian, a także zakup odzieży, obuwia, nowych mebli. Do odwołania dołączyła szereg zaświadczeń lekarskich, wezwanie do zapłaty za prąd oraz zdjęcia zagrzybianego pomieszczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 20 czerwca 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał art. 2, art. 8, art. 39 i art. 38 ustawy o pomocy społecznej oraz wskazał, że miesięczny dochód skarżącej nie uprawnia jej do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej, w formie zasiłku okresowego, ponieważ przekracza kwotę 776 zł. Skarżąca ma 58 lat, jest osobą samotną, prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe w lokalu mieszkalnym (własnościowym) w K. na L. Czynsz w mieszkaniu wynosi 524,38 zł, zaś dodatek mieszkaniowy został przyznany na okres 6 miesięcy od stycznia 2022 r. do czerwca 2022 r. w kwocie 315,38 zł miesięcznie. Zatem po odliczeniu kwoty przyznanego zasiłku celowego specjalnego i dodatku mieszkaniowego do zapłaty pozostała kwota 59 zł czynszu. Łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącej wynosi 881,18 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe (wynoszące 776,00 zł) o 105,18 zł. Na dochód skarżącej składa się także dodatek mieszkaniowy w kwocie 315,38 zł. Nadto skarżąca jest samoistnym posiadaczem gospodarstwa rolnego w gminie T. i z tego tytułu płaci podatek rolny. Organ wyliczył, że dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,64 ha wynosi 565,80 zł, gdyż statystyczny dochód z gospodarstwa, ustalany corocznie wynosi 345,00 zł miesięcznie z 1 ha przeliczeniowego (1.64 ha x 345,00 zł = 565,80 zł). Skarżąca kwestionuje ten dochód, ponieważ, jak twierdzi – nie uprawia gospodarstwa i nie osiąga z tego tytułu żadnego dochodu, dlatego uważa, że dochód ten (nawet statystyczny) nie powinien być wliczany do jej dochodu z gospodarstwa domowego.

Zdaniem organu odwoławczego skarżąca dysponuje wystarczającymi własnymi zasobami, których odpowiednie wykorzystanie umożliwi jej poprawę sytuacji majątkowej, w szczególności dysponuje dwoma nieruchomościami (2-pokojowym mieszkaniem własnościowym położonym w K. oraz gospodarstwem rolnym, z tytułu którego posiadania odprowadza podatki od 20 lat pomimo nieuregulowanego stanu prawnego).

Kolegium podkreśliło również bardzo obszerny katalog potrzeb zgłoszony przez skarżącą we wniosku z dnia 28 lutego 2022 r., m.in.: zakup i wszycie zamka do spódnicy, na zakup rajstop, butów, biletu MPK, dofinasowanie rachunków gaz, czynsz w kwocie stanowiącym różnicę między zobowiązaniem a dodatkiem mieszkaniowym i te zgłoszone wcześniejszym wnioskiem z dnia 22 lutego 2022 r., tj.: na pokrycie kosztów zakupu prądu, na odgrzybianie kuchni, na zakup części do baterii oraz ich montaż, na zakup środków czystości (proszek do prania i pastę do zębów przeciwko paradentozie), zasiłek na śniadania oraz zasiłek okresowy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją, szczegółowo opisała swoją sytuację zdrowotną i życiową, wskazując na ciągle pogarszający się stan zdrowia, tragiczne warunki mieszkaniowe. Podkreśliła ponadto, że organ bez wyjaśnienia przypisuje jej dochody, których nigdy nie osiągała, za nieruchomość do której nie ma tytułu prawnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

W piśmie procesowym z dnia 16 marca 2023 r. pełnomocnik skarżącej z urzędu, zarzucił naruszenie:

- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. z art. 7, 15, 75 i 77 § 1, 80, i art. 107 § 1 i 3 K.p.a., poprzez utrzymanie przez organ II instancji w mocy decyzji organ I instancji pomimo niewyjaśnienia w toku postępowania administracyjnego stanu faktycznego sprawy, w tym, w szczególności braku analizy dokumentacji wskazującej na słuszność twierdzeń skarżącej odnośnie kwoty jak pozostaje do jego dyspozycji z uzyskiwanego przez nią dochodu, z uwagi na znaczne koszty związane z leczeniem, które ze względu na swój zły stan zdrowia zmuszona jest ona ponosić oraz braku posiadania przez skarżącą prawa własności lokalu przez nią zamieszkiwanego,

- naruszenie prawa materialnego tj. art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, co wyrażało się w przekroczeniu granic uznania administracyjnego oraz błędnym przyjęciu, że w okolicznościach niniejszej sprawy sytuacja skarżącego nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, uprawniającego do otrzymania specjalnego zasiłku celowego.

W związku z powyższym pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, decyzji organu I instancji oraz o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które to koszty nie zostały pokryte ani w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 38 ustawy o pomocy społecznej (dalej, w skrócie u.p.s. lub ustawa) zasiłek okresowy jest jedną z form pomocy społecznej mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zalicza się go zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych do zasiłków obligatoryjnych (tzw. decyzje związane) w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnił przesłanki konieczne do jego przyznania. Odmowa przyznania zasiłku okresowego jest uzasadniona wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy organ ustali brak wystąpienia przesłanek pozytywnych oraz wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s.

Zgodnie z art. 38 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego m.in. osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Przepis ten wskazuje wprost na sytuację, w jakich zasiłek okresowy winien zostać przyznany, a są to sytuacje, gdy dana osoba lub rodzina nie może samodzielnie przezwyciężyć trudności życiowych. Oprócz bowiem pozostawania danej osoby w określonej sytuacji życiowej, drugim kryterium jest kryterium dochodowe. Sposób obliczenia dochodu osoby ubiegającej się o pomoc społeczną został określony w art. 8 u.p.s. W odniesieniu do osoby samotnie gospodarującej dochód takiej osoby nie może przekroczyć 776 zł miesięcznie, a zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 345 zł.

Sąd uznał, że organy obu instancji prawidłowo obliczyły dochód skarżącej. Jak wynika z pism Urzędu Miejskiego w T. z dnia 29 marca 2021 r. oraz 8 kwietnia 2021 r. (kserokopie tych pism, których oryginały znajdują się w aktach administracyjnych dołączonych do akt III SA/Kr 1502/21) skarżąca figuruje jako samoistny posiadacz gruntów, stanowiących masę spadkową po F. P. oraz jako podatnik podatku rolnego i podatku od nieruchomości, tj. działki nr A położonej w K. o powierzchni 1,75 ha (z czego 1,64 ha jest sklasyfikowane jako użytki rolne, co stanowi po przeliczeniu 1,6345 ha przeliczeniowego, a 0,11 ha figuruje jako zakrzaczenia Lz). Od 2000 r. do skarżącej kierowane są decyzje ustalające podatek od ww. gruntów. Jak wynika z pisma Urzędu Miasta K. wydziału egzekucji administracyjnej i windykacji z dnia 8 marca 2021 r. (pismo znajduje się w aktach administracyjnych dołączonych do akt III SA/Kr 1502/21) skarżąca figuruje w rejestrze podatku rolnego jako spadkobierca w udziale 1/1 ww. gruntów, a także w rejestrze podatku od nieruchomości prowadzonego również przez Burmistrza T., jak spadkobierca w udziale 1/1 o pow. 1100.00 m2, a należne podatki są uiszczane na bieżąco.

Wbrew zarzutom skargi ugruntowane jest stanowisko doktryny i orzecznictwa, z którego wynika, że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego w innej wysokości niż określona w art. 8 ust. 9 u.p.s., nawet jeśli faktyczny dochód z tego tytułu nie jest uzyskiwany. Dla ustalenia dochodu na potrzeby postępowania w sprawach świadczeń z pomocy społecznej nie ma znaczenia, jakie rzeczywiste dochody osiągane są z gospodarstwa rolnego ani czy grunt jest w ogóle uprawiany. Decydują tytuł własności lub posiadania gruntu (w nin. sprawie – m.in. z tytułu dziedziczenia) oraz jego zaklasyfikowanie (rodzaj użytków, klasa gleboznawcza). Ustawodawca przyjął fikcję prawną, zgodnie z którą posiadanie gruntu rolnego oznacza jednoczesne uzyskiwanie dochodu. A zatem w celu ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej należy przyjąć, że każdy właściciel/każdy posiadacz samoistny nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 345 zł z hektara przeliczeniowego, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z tej nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 marca 2020 r., sygn. III SA/Gd 828/19, wyrok WSA w Lublinie z dnia 15 stycznia 2019 r., sygn. III SA/Lu 636/18, czy wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. III SA/Kr 348/20, opubl. w CBOSA).

Skarżąca nie przedłożyła odpisu z księgi wieczystej założonej dla nieruchomości położonej w K. Nie wyjaśniła też dlaczego od ponad 20 lat płaci podatki od całej nieruchomości, w tym gospodarstwa rolnego, skoro nie uważa się za właściciela tej nieruchomości. Prawidłowo zatem organy uwzględniając treść dokumentów z Urzędu Miejskiego w T., przyjęły, że skarżąca jest samoistnym posiadaczem (nie przyjęły – jak zarzuca skarżąca –że jest właścicielem). Zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. nie tylko prawo własności ale także posiadanie gospodarstwa rolnego zobowiązuje organy do obliczenia dochodu zgodnie z ww. przepisem. Z tych powodów Sąd nie uznał za zasadne zarzutów naruszenia art. 7, art. 77 § 1, 107 § 3 k.p.a., czy też art. 8 ust. 9 u.p.s.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że organy obu instancji prawidłowo określiły dochód skarżącej i zasadnie odmówiły przyznania jej zasiłku okresowego.

Co do zarzutu błędnej oceny co do możliwości wykorzystania własnych zasobów i możliwości, należy zwrócić uwagę, że jeszcze przed powzięciem informacji o posiadanej przez skarżącą nieruchomości w K., NSA w wyroku z dnia 7 kwietnia 2017 r. o sygn. akt I OSK 2791/15, wydanym wskutek rozpoznania skargi kasacyjnej skarżącej, wskazał m.in. że prawidłowo WSA w Krakowie dokonał logicznej i znajdującej poparcie w doświadczeniu życiowym oceny takich okoliczności jak to, że skarżąca żyje w dużym mieście, gdzie jest dużo ofert pracy, czy że jest właścicielem mieszkania, które może przynosić dochody, jako istniejące możliwości, które skarżąca może wykorzystać aby sprostać swej sytuacji życiowej.

Z akt administracyjnych wynika, że pomoc w celu umożliwienia przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych jest skarżącej stale udzielana. Nie wynika natomiast, czy i w jaki sposób skarżąca podejmuje jakiekolwiek działania zmierzające do poprawy jej trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Sądowi z urzędu wiadomo (np. wyrok tut. Sądu z 11 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 254/13), że skarżąca od lat korzysta z pomocy społecznej. Nawet posiadając lekki stopnień niepełnosprawności nie podjęła pracy zarobkowej. Informacja ta nie ma wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji, jednak w tym kontekście trudno zarzucać, że organy oprócz udzielania pomocy, podkreślają subsydiarny charakter tej pomocy i wskazują na celowość podjęcia pewnej aktywności przez skarżącą w celu poprawy jej sytuacji finansowej. Również kwestia regulacji prawnej posiadanej przez skarżącą od co najmniej 2000 r. nieruchomości, za które płaci podatki, należy do skarżącej, a nie organów pomocy społecznej.

Zaskarżone decyzje nie naruszają prawa. Organy w sposób wystarczający i spełniający wymogi z art. 107 § 3 K.p.a. wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody, na których się oparły. Wyjaśniły też podstawy prawne decyzji. Uwzględniły wszystkie znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.).

Ustalając wysokość kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu (pkt 2 sentencji) Sąd miał na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2020 r. (sygn. akt SK 66/19), który dotyczył rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2015 r., 1801). Jednakże z uwagi na rodzajowe podobieństwo nin. sprawy do innych spraw skarżącej, w których ten sam pełnomocnik został ustanowiony z urzędu (seria spraw o sygn. akt III SA/Kr od 1320/22-1328/22) i związany z tym niewątpliwie mniejszy nakład pracy pełnomocnika, sąd miarkował wysokość jego wynagrodzenia, ustalając je na kwotę 240 zł, podwyższoną o należny podatek Vat, co wynika z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2019 r., poz. 18). W trakcie trwania postępowania pełnomocnik z urzędu do momentu rozpoznania sprawy złożył jedynie jedno pismo – uzupełnienie skargi. Wobec powyższego Sąd uznał za właściwe przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wskazanej wyżej kwoty.