Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 721/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2012-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29, art. 33
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Kwiatek, Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz,, WSA Halina Chitrosz (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Paulina Zając, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi B. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...], Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał

w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] wydane w przedmiocie uznania za bezzasadne zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] oraz od [...] do [...].

W jego uzasadnieniu podał, że pismem z dnia 10 lutego 2011 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił B. P. o wszczęciu z urzędu postępowania

w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne od maja 2001 r. do czerwca 2002 roku,

- ubezpieczenie zdrowotne od maja 2001 roku do grudnia 2004 roku oraz,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych od czerwca 2001 roku do czerwca 2002 roku. Zawiadomienie to doręczono zobowiązanej w dniu 18 lutego 2011 r. w trybie art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.); odbiór przesyłki potwierdził mąż skarżącej - M. P..

Następnie, pismem z dnia 8 marca 2011 r., ZUS zawiadomił zobowiązaną

o zakończeniu postępowania dowodowego i stosownie do art. 10 § 1 k.p.a. o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych w sprawie dowodów. Zawiadomienie to zostało doręczone w trybie art. 44 k.p.a., po dwukrotnym awizowaniu przesyłki przez pocztę ze skutkiem procesowym od dnia 30 marca 2011 r.

Decyzją z dnia [...] ZUS określił na dzień wydania decyzji zadłużenie z tytułu składek w wysokości 5.562,99 zł, w tym na:

1) ubezpieczenie społeczne w kwocie 661,15 zł;

2) ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 4.896,75 zł, wraz z kosztami upomnienia w kwocie 308 zł;

3) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 5,09 zł oraz należne odsetki za zwłokę. Decyzja ta została skarżącej doręczona w trybie art. 44 k.p.a. po dwukrotnym awizowaniu przesyłki przez pocztę, ze skutkiem doręczenia na dzień 25 maja 2011 r.

Wobec nieuregulowania wskazanych zaległości, w dniu 30 czerwca 2011 r., ZUS wystawił tytuły wykonawcze o numerach [...] oraz od [...] do [...].

W celu wyegzekwowania należności objętych ww. tytułami organ egzekucyjny podjął stosowne czynności. Zawiadomieniami z dnia 30 czerwca 2011 r. o numerach [...] oraz od [...] do[...], dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę w "A" S.A. w W. Zawiadomienie o zajęciu pracodawca otrzymał w dniu 18 lipca 2011 r., a zobowiązana w dniu 15 lipca 2011 r. wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych; odbiór przesyłki potwierdził mąż M. P..

Pismem z dnia 20 lipca 2011 r. pracodawca poinformował organ egzekucyjny o wysokości wynagrodzenia zasadniczego w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2011 r., oraz wyjaśnił, że w chwili obecnej prowadzona jest już w stosunku do zobowiązanej przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. egzekucja z wynagrodzenia za pracę z tytułu należności alimentacyjnych (sygn. [...])

i niealimentacyjnych (sygn. [...]).

W dniu 22 lipca 2011 r. zobowiązana złożyła do Dyrektora Izby Skarbowej za pośrednictwem Dyrektora ZUS podanie zatytułowane "zarzuty do zajęcia wynagrodzenia za pracę", wskazując, że do chwili obecnej nie otrzymała upomnień odnośnie wskazanych w zawiadomieniach o zajęciu należności oraz podkreślając, że "plik tytułów wykonawczych oraz zawiadomień o zajęciu wynagrodzenia są pierwszymi dokumentami, jakie otrzymała w sprawie". Podała jednocześnie, że doręczone jej zostało jedynie zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie określenia zaległości. Argumentowała, że w zaistniałej sytuacji trudno jej sprecyzować treść żądania, w związku z tym wskazała jedynie, że zajęcie wynagrodzenia za prace jest bezprawne i domagała się jego uchylenia. Podniosła również, że uprzednio toczyło się postępowanie egzekucyjne w zakresie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne, dla którego w związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej i sądowej, Sąd Rejonowy w L. wyznaczył Komornika sądowego do łącznego prowadzenia egzekucji. Oświadczyła, jednocześnie, że nie wie, na jakim etapie obecnie znajduje się tamto postępowanie (z uwagi na niedoręczanie jej przez Komornika sądowego żadnych pism od 2006 roku), dodatkowo podnosząc, iż nastąpiło przedawnienie należności objętych tytułami wykonawczymi.

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor ZUS - na podstawie art. 19 § 4 oraz 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. z. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm., zwanej dalej: u.p.e.a.), uznał zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i od [...] do [...] za bezzasadne.

Na postanowienie to skarżąca złożyła zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej, podtrzymując argumentację przedstawioną w zarzutach z dnia 22 lipca 2011 r. Podkreśliła również, że organ I instancji nie odniósł się merytorycznie do sprawy, powołując jedynie przepisy ustaw oraz orzecznictwo. Jej zdaniem, wskutek niekompetencji organów egzekucyjnych, trudno ustalić, jakie kwoty i za jakie okresy zostały już wyegzekwowane. Skarżąca domagała się uchylenia dokonanego zajęcia wynagrodzenia za pracę, oraz przeprowadzenia postępowania zgodnie z prawem. Do zażalenia dołączyła postanowienie Sądu Rejonowego w L. Wydział Cywilny

z dnia [...]sygn. akt [...] w przedmiocie wyznaczenia Komornika sądowego do łącznego prowadzenia egzekucji w trybie egzekucji sądowej.

Rozpatrując zażalenie, Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że stosownie do art. 23 § 1 u.p.e.a., nadzór nad egzekucją administracyjną sprawują organy wyższego stopnia w stosunku do organów właściwych do wykonywania tej egzekucji. Zgodnie z jej art. 23 § 2, w przypadku braku organu wyższego stopnia w stosunku do organów egzekucyjnych, o których mowa w art. 19, nadzór na egzekucją należności pieniężnych sprawuje właściwy miejscowo dyrektor izby skarbowej (...). Dla postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez kierownika terenowej jednostki organizacyjnej zakładu działającego, jako organ egzekucyjny na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organem odwoławczym jest dyrektor izby skarbowej - art. 83c ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm.).

Następnie, organ odwoławczy powołał dalsze przepisy u.p.e.a.:

- art. 26 § 1 ustawy, w myśl którego, organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego (art. 26 § 4),

- art. 27 § 1 pkt 9 w związku z art. 32, stosownie do którego, zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego prawo zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego,

- art. 33 ustawy, zgodnie z którym, podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze pieniężnym może być wyłącznie:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4:

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) (...);

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15§1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27,

- art. 34 § 1, w myśl którego, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

W ich kontekście, wskazał, że w przedmiotowej sprawie wierzycielem i organem egzekucyjnym jest Dyrektor ZUS, co uczyniło zbędnym wyrażenie przez niego stanowiska jako przez wierzyciela w zakresie zgłoszonych przez zobowiązaną zarzutów, stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a., powołując się na stanowisko zawarte w uchwale NSA z dnia 25 czerwca 2007r., sygn. akt I FPS 4/06 (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Uwzględniając powyższe, Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że analiza art. 29 § 1 w związku z art. 33 pkt 1 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, iż zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego odnoszący się do braku wymagalności obowiązków, objętych tytułami wykonawczymi, dotyczyć może wyłącznie sytuacji, kiedy podlegający egzekucji obowiązek przestał istnieć w następstwie okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tego tytułu. Ponadto wyjaśnił, że kwestia prawidłowego doręczenia decyzji wymiarowej nie może być weryfikowana w postępowaniu egzekucyjnym, niezależnie od tego, czy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym.

Przedstawiając ponownie przebieg dotychczasowego postępowania wskazał, że nie znajduje uzasadnienia zarzut niedoręczenia decyzji wymiarowej ZUS z dnia [...], skoro z akt sprawy wynika, iż została ona doręczona w trybie zastępczym, stosownie do 44 k.p.a., po dwukrotnej awizacji (w dniu 11 i 19 maja 2011r.), ze skutkiem prawnym doręczenia w dniu 25 maja 2011 r.

Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny związany jest stanowiskiem wierzyciela w sprawie wniesionych na podstawie art. 33 pkt 1-5 ustawy zarzutów. Skoro, zatem ZUS, będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, uznał zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 u.p.e.a., zarzuty za bezzasadne, to wypowiedź ta jest wiążąca dla organu egzekucyjnego wyższego stopnia, sprawującego równocześnie nadzór nad egzekucją administracyjną.

Nie podzielając również zarzutu przedawnienia egzekwowanych należności, stwierdził, że od 1 stycznia 1999 r. zasady przedawnienia należności z tytułu składek regulują przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, przy czym od 1 stycznia 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241 poz. 2074 ze zm.) wprowadzająca 10-letni okres przedawnienia należności z tytułu składek liczony od dnia, w którym stały się one wymagalne oraz podkreślił, że w doktrynie i orzecznictwie nie budzi wątpliwości pogląd, że wprowadzony 1 stycznia 2003 r. 10-letni okres przedawnienia odnosi się także do nieprzedawnionych należności powstałych przed tym dniem, powołując się w tym zakresie na uchwałę SN z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08.

Uwzględniając powyższe, wyjaśnił, że dochodzone w sprawie należności, poczynając od lipca 2001 roku, na dzień wejścia w życie ww. ustawy nowelizującej były wymagalne, co oznacza, iż znajduje do nich zastosowanie 10-letni okres przedawnienia. Przy jego obliczaniu należy także uwzględnić, że zgodnie z art. 24 ust. 5b ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W rozpatrywanej sprawie nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia na skutek podjęcia w 2006 r. czynności egzekucyjnych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] z tytułu składek za okres od lipca 2003 r. do grudnia 2004 r. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. sygn. akt [...] z dnia [...]Następną czynnością było doręczenie zobowiązanej w dniu 25 maja 2011 r. decyzji stwierdzającej zadłużenie z tytułu składek objętych niniejszym postępowaniem. Kolejną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności, było wystawienie i doręczenie zobowiązanej w dniu 15 lipca 2011 r. tytułów wykonawczych. Wszystkie te czynności skutecznie zawiesiły - w ocenie organu odwoławczego - bieg terminu przedawnienia egzekwowanych należności.

Ustosunkowując się do zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 pkt 6 i 7 u.p.e.a., tj. niedopuszczalności prowadzonej egzekucji administracyjnej oraz braku uprzedniego doręczenia upomnienia, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że organ egzekucyjny jest zobowiązany na podstawie art. 29 § 1 u.p.e.a., do badania dopuszczalności egzekucji, co następuje w początkowej fazie postępowania. Stosownie do art. 29 § 2 u.p.e.a., w przypadku stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że obowiązek którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi.

W jego ocenie, egzekucja administracyjna prowadzona na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] oraz od [...] do [...] jest dopuszczalna, gdyż obowiązki w nich wskazane podlegają egzekucji administracyjnej stosownie do art. 2 § 1 u.p.e.a., a tytuły wykonawcze zawierają elementy wskazane w art. 27 § 1 i 2 tej u.p.e.a.

Ponadto, odnosząc się do zarzutu tożsamości przedmiotowego postępowania i umorzonego postanowieniem z dnia [...]przez Komornika sądowego postępowania egzekucyjnego, organ odwoławczy wskazał, że w uzasadnieniu postanowienia organu I instancji wyjaśniono, że w dniu 15 marca 2006r. wystawione zostały tytuły wykonawcze o numerach od [...] do[...], obejmujące zaległe składki od lipca 2003 r. do grudnia 2004 r. Na ich podstawie Dyrektor Oddziału dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę w "A" S.A. W związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej i sądowej. Sąd Rejonowy w L., postanowieniem z dnia [...] maja 2006 r. sygn. akt [...], przekazał do łącznego prowadzenia obie egzekucje w trybie egzekucji sądowej i do ich prowadzenia wyznaczył Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. Postanowieniem z dnia [...]sygn. akt [...] Komornik sądowy umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie ww. tytułów wykonawczych, wskazując, iż wysokość potrąceń z wynagrodzenia zobowiązanej na poczet alimentów nie pozwala na pełne ich pokrycie, a prowadzone postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do wyjawienia majątku, z którego mogłaby być skutecznie prowadzona egzekucja.

Wskazał dalej, że stosownie do art. 61 u.p.e.a., w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Wystawiając w dniu 30 czerwca 2011 r. objęte postępowaniem tytuły wykonawcze ZUS, co do części składek nimi objętych, podjął kolejną próbę ściągnięcia należności.

Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że ani ZUS, ani Dyrektor Izby Skarbowej nie mają instrumentów prawnych do wpływania na działania komorników sądowych, gdyż zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2006 r. nr 167, poz. 1191 ze zm.), przy wykonywaniu czynności komornik podlega orzeczeniom sądu i prezesowi sądu rejonowego, przy którym działa.

Odnośnie zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia przedegzekucyjnego, wyjaśnił, że stosownie do art. 15 § 1 u.p.e.a., egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba, że przepisy szczególne inaczej stanowią. Na podstawie art. 15 § 5 u.p.e.a., Minister Finansów wydał rozporządzenie z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 137, poz. 1541 ze zm.), w którym określił należności pieniężne, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Zgodnie z § 13 pkt 1 tego rozporządzenia, postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadkach, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu. Przedmiotowe tytuły wykonawcze obejmują należności stwierdzone wcześniej przez ZUS decyzją z dnia [...] W tej sytuacji, w przedmiotowej sprawie wierzyciel nie miał obowiązku wysyłania przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego upomnienia przedegzekucyjnego.

Na powyższe postanowienie B. P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

Domagając się jego uchylenia w całości, wskazała, iż zostało ono wydane z rażącym naruszeniem przepisów prawa, w szczególności w zakresie stanu faktycznego.

Argumentowała, że z "doręczonych decyzji" nie wynika, aby Dyrektor ZUS zapoznawał się z aktami komorniczymi odnośnie zakresu prowadzonej egzekucji, a w szczególności by ustalał, czy tytuły wykonawcze nie dublują się. Organ nie poczynił również ustaleń, co do wysokości wyegzekwowanych w poprzednim postępowaniu zaległości, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że zaspokojenie nie nastąpiło w pełnej wysokości. Skarżąca załączyła również dowody uiszczenia i ściągnięcia części należności "na poczet poszczególnych tytułów egzekucyjnych", podkreślając również, że postanowienie Komornika o umorzeniu postępowania nie zostało jej doręczone. To wszystko – w jej ocenie – przemawia za przyjęciem, że postępowanie przed organem drugiej instancji jest jedynie formalnym rozstrzygnięciem sprawy bez rzetelnego i faktycznego zapoznania się ze zgromadzonymi dowodami

Skarżąca podkreśliła, że bezzasadny jest zarzut organów egzekucyjnych, że nie brała działu w wyjaśnieniu okoliczności faktycznych sprawy. Dodała, że zgłosiła zarzuty w toku postępowania, jednak organy obu instancji nie widziały potrzeby wezwania jej do złożenia wyjaśnień, czy przedłożenia stosownych dokumentów, co doprowadziło do ustalenia stanu sprawy w sposób jednostronny, wybiórczy i na jej niekorzyść.

Podtrzymując zarzut przedawnienia, podała, że organy ograniczyły się do wskazania zasad przedawnienia roszczeń, nie czyniąc jednocześnie konkretnych ustaleń w odniesieniu do wierzytelności objętych poszczególnymi tytułami wykonawczymi oraz podniosła, że prawdopodobieństwo uznania przez organ egzekucyjny będący zarazem wierzycielem zarzutów jest znikome ze względu na zachodzący w takiej sytuacji konflikt interesów.

Mając na uwadze powyższe, wniosła o uchylenie zaskarżonych postanowień i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w oparciu o całokształt materiału dowodowego oraz nakazanie organowi administracyjnemu rzetelnego rozpatrzenia materiału dowodowego prowadzącego do ustalenia, czy nie doszło do powtórnego egzekwowania należności już wcześniej uregulowanych, gdyż ona sama nie jest w stanie takich ustaleń poczynić samodzielnie.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył co następuje:

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, gdyż zaskarżone postanowienie prawa nie narusza.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej

z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] wydane w przedmiocie uznania za bezzasadne zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] oraz od [...] do[...].

Z ustalonego stanu sprawy wynika, że pismem z dnia 10 lutego 2011 r., ZUS zawiadomił B. P. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenie społeczne od maja 2001 r. do czerwca 2002 roku,

- ubezpieczenie zdrowotne od maja 2001 roku do grudnia 2004 roku oraz

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych od czerwca 2001 roku do czerwca 2002 roku (potwierdzenie odbioru k. 1/4 akt administracyjnych), a następnie, pismem z dnia 8 marca 2011 r., zawiadomił ją o zakończeniu postępowania dowodowego i o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych w sprawie dowodów stosownie do art. 10 § 1 k.p.a. (k. 5/1 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...], ZUS określił zadłużenie zobowiązanej

z tytułu składek w wysokości 5.562,99 zł, która została jej doręczona w sposób prawem przewidziany w dniu 25 maja 2011 r., w trybie doręczenia zastępczego, zgodnie z art. 44 k.p.a. (k. 6/1 akt administracyjnych).

Przechodząc do zasadniczej kwestii, sprowadzającej się w sprawie niniejszej do oceny zasadności zgłaszanych przez zobowiązaną zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym (z akt sprawy wynika, iż bezspornym pozostaje fakt ich wniesienia

w terminie), na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 33 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze pieniężnym może być wyłącznie:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4:

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15§1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27.

Powołany przepis, w sposób wyczerpujący wskazuje podstawy wniesienia zarzutów, stanowiących swoisty środek zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym.

Organ egzekucyjny rozpatrując zgłoszone zarzuty nie rozpoznaje merytorycznie sprawy, która stanowi źródło egzekwowanego obowiązku, gdyż automatycznie stawałby się III instancją innego postępowania. Powyższe potwierdza art. 29 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Konsekwencją zestawienia powołanych wyżej przepisów jest stwierdzenie, że niezależnie od tego, czy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, czy też nie, w postępowaniu egzekucyjnym nie może być weryfikowana kwestia prawidłowego doręczenia decyzji wymiarowej. Przyjęcie poglądu "na tak" byłoby równoznaczne z umożliwieniem zobowiązanemu podważania ostatecznych decyzji poza trybami nadzwyczajnymi dla tego celu przewidzianymi w tym wypadku w przepisach k.p.a. (por. także wyroki WSA w Lublinie w sprawach o sygnaturach: I SA/Lu 644/10, I SA/Lu 714/10, I SA/Lu 643/10, I SA/Lu 645/10 I SA/Lu 715/10, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Niemniej jednak dla zupełności kontroli sądowej stwierdzić należy, że zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w kwestii doręczenia powołanych na wstępie rozstrzygnięć, tj. zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego i o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się zobowiązanej w przedmiocie zgromadzonych dowodów, a także decyzji określającej wysokość zaległości skarżącej: pierwszego - dorosłemu domownikowi, który zobowiązał się do oddania przesyłki adresatowi stosownie do art. 43 k.p.a., a dwóch kolejnych, w trybie art. 44 k.p.a. tj. dwukrotnego awiza - jest prawidłowe.

Przechodząc do oceny podnoszonego przez skarżącą zarzutu przedawnienia objętych postępowaniem roszczeń, należy stwierdzić, że nie znajduje on oparcia

w obowiązujących przepisach prawa.

Prawidłowo organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu wywodził,

że od 1 stycznia 1999 r. zasady przedawnienia należności z tytułu składek regulują przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 877 ze zm., zwanej dalej: u.s.u.s.).

Przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 24 ust. 4 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Mocą ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. Nr 241, poz. 2074) - obowiązującej od dnia 1 stycznia 2003 r. - termin przedawnienia tych należności uległ wydłużeniu do lat 10. Zgodnie ze znowelizowanym art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (z zastrzeżeniem nie mającym w sprawie zastosowania).

Dopuszczalność wydłużania terminu przedawnienia wielokrotnie była przedmiotem analizy Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 12 lipca 2007 r. (sygn. akt I UK 37/07, OSNP 2008, Nr 17-18, poz. 266), Sąd Najwyższy zauważył że "prawo zmiany terminów przedawnienia jest, więc domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego". Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w wyroku z dnia 12 listopada 2007 r., sygn. akt I UK 147/07 (LEX nr 359577), w którym stwierdził, że "przepis art. 24 ust. 4 w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych tylko należności z tytułu składek wymagalnych przed dniem jego wejścia w życie, które nie były przedawnione (tu: z powodu upływu pięcioletniego terminu przedawnienia) w dniu 1 stycznia 2003 r.". Natomiast Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 17) stwierdził, iż "do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw". Z kolei w uchwale z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16), Sąd Najwyższy również uznał, że "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych". Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 547/08, z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 651/08, z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt II GSK 835/08 z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 15/09, z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 20/09, z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1073/09 (orzeczenia.nsa.gov.pl) zajął jednolite stanowisko, iż do instytucji przedawnienia należy stosować przepisy nowe. W wyroku z dnia 16 lutego 2011r., sygn. II GSK 302/10, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził nadto, iż zastosowanie znowelizowanego art. 24 ust. 4 u.s.u.s. do składek na ubezpieczenie społeczne powstałych przed dniem 1 stycznia 2003 r. nie stanowi złamania zasady lex retro non agit (LEX nr 958299). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela poglądy wyrażone w powołanych orzeczeniach.

Uwzględniając powyższe, prawidłowo organ odwoławczy przyjął, że dochodzone w sprawie należności, na dzień wejścia w życie ww. ustawy nowelizującej u.s.u.s. były wymagalne i nieprzedawnione.

Konsekwencją przyjęcia wskazanego stanowiska jest stwierdzenie, że do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia.

Prawidłowo zatem, organ zwrócił uwagę na wynikającą z art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych możliwość zawieszenia biegu terminu przedawnienia w okresie od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (przepis w takim brzmieniu obowiązuje od dnia 1 lipca 2004 r.). Czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności jest niewątpliwie wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ, ale za czynności zmierzające do ściągnięcia należności mogą być uznane również inne czynności, tj. orzeczenia, pisma kierowane do strony itp., z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności.

Nie ulega wątpliwości, iż takie czynności w sprawie niniejszej miały miejsce wielokrotnie. Skarżąca przyznaje, iż już w 2006 r. było prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] do[...], następnie umorzone postanowieniem Komornika sądowego z dnia [...]. W dniu 26 maja 2011 r. skarżącej doręczono decyzję stwierdzającą zadłużenie z tytułu składek, natomiast w dniu 15 lipca 20011 r. – odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu wynagrodzenia.

Podsumowując, stwierdzić należy, że w rozpatrywanej sprawie nie doszło do przedawnienia objętych postępowaniem należności.

Odnosząc się natomiast do podnoszonego przez skarżącą wielokrotnie zarzutu nieprawidłowego prowadzenia egzekucji przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. zakończonej postanowieniem z dnia [...]sygn. akt [...] o jej umorzeniu, wyjaśnić należy, że wskazane postępowanie prowadzone było na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...]do [...] obejmujących zaległe składki z tytułu obowiązkowych ubezpieczeń społecznych za okres od lipca 2003 r. do grudnia 2004 r., a więc za inny okres niż objęty niniejszym postępowaniem. Powyższe czyni bezzasadnym twierdzenie skarżącej, jakoby istniała możliwość dublowania się tytułów egzekucyjnych objętych przedmiotowym postępowaniem z tymi, których egzekucję prowadzono we wskazanym wyżej postępowaniu. Badanie prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego w umorzonym postępowaniu wykracza poza zakres sprawy niniejszej. Skarżąca wszelkie wadliwości związane z prowadzeniem egzekucji przez Komornika sądowego powinna zwalczać stosownymi środkami w tymże postępowaniu. Wskazywany zatem fakt nie doręczenia jej postanowienia Komornika sądowego z dnia [...], dla niniejszej sprawy pozostaje kwestią obojętną. W myśl art. 33 pkt 1 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być m.in. nieistnienie obowiązku. Jednocześnie stosownie do art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Na gruncie powyższych uregulowań, w orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela, że zestawienie zdania drugiego art. 29 § 1 u.p.e.a. przesądzającego, iż organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, z art. 33 pkt 1 u.p.e.a., pozwalającym oprzeć zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego między innymi na nieistnieniu obowiązku, prowadzi do wniosku, że chodzi tu wyłącznie o sytuację, kiedy nieistnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym jest następstwem okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tego tytułu. W przeciwnym razie organ egzekucyjny nie mógłby rozpoznać zarzutu bez naruszenia tegoż art. 29 § 1 u.p.e.a. (por. wyroki NSA z dnia: 14 lipca 2010r., II GSK 692/09; 20 marca 2008r.,sygn. II FSK 172/07, orzeczenia.nsa.gov.pl; 10 grudnia 1998 r. sygn. III SA 1418/97, zbiór LEX nr 37145).

Nieuzasadniony jest zatem zarzut skargi, że organ odwoławczy nie poczynił "ustaleń, co do wysokości wyegzekwowanych w poprzednim postępowaniu zaległości, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że zaspokojenie nie nastąpiło w pełnej wysokości". Odwoławczy organ egzekucyjny, będąc związany stanowiskiem wierzyciela, nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia podstaw do uwzględnienia zarzutów i badania w tym trybie stanowiska wierzyciela (wyrok NSA z dnia 30 września 2010 r., II FSK 795/09, LEX nr 745867). Skarżąca załączyła do skargi dowody uiszczenia i ściągnięcia części należności, jak stwierdziła "na poczet poszczególnych tytułów egzekucyjnych", nie wskazując nawet, jakich. Wszystkie wpłaty zostały dokonane w roku 2002.

Poza sporem pozostaje, iż postępowanie prowadzone przez Komornika sądowego zostało umorzone, a tytuły wykonawcze zostały wierzycielowi zwrócone (k.3/4 akt administracyjnych) bez zaspokojenia. Nie mają one zatem dla sprawy niniejszej żadnego znaczenia. Argumentacja skarżącej nie może skutkować uwzględnieniem skargi, skoro nie twierdzi ona, że po wydaniu tytułów wykonawczych wystawionych na podstawie decyzji ZUS z dnia [...] jakakolwiek należność pieniężna nimi objęta utraciła swój byt prawny, w całości lub chociażby

w części.

Odnosząc się natomiast do zarzutu braku doręczenia upomnienia przedegzekucyjnego (art. 33 pkt 7 u.p.e.a.) wskazać należy, że stosownie do regulacji zawartej w § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 137, poz. 1541 ze zm.), wydanego na podstawie art. 15 § 5 u.p.e.a., w którym określone zostały należności pieniężne, postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadkach, gdy należność pieniężna została określona

w orzeczeniu.

W rozpatrywanej sprawie, podlegające egzekucji tytuły wykonawcze obejmują należności wynikające z decyzji Dyrektora ZUS z dnia [...]. W tej sytuacji, uznać należy, że zostały spełnione przesłanki wynikające z powołanego wyżej § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r.

W przypadku, gdy podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest, tak jak w niniejszej sprawie, decyzja określająca wysokość zobowiązania, brak jest po stronie wierzyciela, zgodnie z § 13 pkt 1 w/w rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 r., obowiązku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, gdyż pojęcie "orzeczenia", o którym mowa w powołanym przepisie obejmuje swym zakresem m.in. wydawane przez organ podatkowy decyzje deklaratoryjne (por. wyroki WSA: w Poznaniu z dnia 12 sierpnia 2010 r., I SA/Po 465/10 oraz w Gdańsku z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 455/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe czyni bezzasadnym zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia przez organ egzekucyjny (art. 33 pkt 7 u.p.e.a.).

Trafnie nadto podkreśla Dyrektor Izby Skarbowej, że skoro w przedmiotowej sprawie wierzycielem i organem egzekucyjnym jest Dyrektor Oddziału ZUS, to zbędne było wyrażenie odrębnie stanowiska przez wierzyciela w zakresie zgłoszonych przez zobowiązaną zarzutów, stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a. (por. uchwała NSA z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 4/06, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się na zakończenie do zawartych w skardze twierdzeń, że prawo wydania przez wierzyciela wiążącego dla organów egzekucyjnych stanowiska

w przedmiocie zgłaszanych w postępowaniu egzekucyjnym zarzutów praktycznie wyklucza możliwość uznania ich za uzasadnione, uznać należy za nieznajdujące oparcia w obowiązujących, wyżej powołanych przepisach prawa. Wskazać należy,

że z art. 18 u.p.e.a. wynika, że jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Powszechnie przyjmuje się, że powyższe odesłanie powoduje, że w postępowaniu egzekucyjnym pełne zastosowanie znajdują zasady ogólne postępowania administracyjnego w tym zasada praworządności (art. 7 k.p.a.), zasada szybkości i prostoty postępowania (art. 12 7 k.p.a.), zasada przekonywania (art. 11 7 k.p.a.), zasada udzielania informacji (art. 9 7 k.p.a.) oraz wywodzona z art. 8 k.p.a. zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (por. Postępowanie egzekucyjne w administracji Komentarz pod redakcją R. Hauser, A. Skoczylas Wydawnictwo CH Beck Warszawa 2011 s. 105). Działające w postępowaniu egzekucyjnym organy mają zatem obowiązek niezależnie czy są równocześnie wierzycielami z tytułu dochodzonych należności czy też nie, podejmować wszelkie przewidziane prawem działania w celu wyegzekwowania należność, z uwzględnieniem jednak wskazanych wyżej zasad postępowania, a w szczególności mają obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa. Powyższe zasady – zdaniem Sądu – naruszone nie zostały, niezależnie od subiektywnego przekonania skarżącej.

W reasumpcji, Sąd stwierdza, iż analiza akt postępowania nie wskazuje, aby jej zarzuty miały obiektywnie uzasadniony charakter i wykraczały poza sferę odczuć jej samej.

W związku ze stwierdzeniem, że zaskarżone postanowienie prawa nie narusza uzasadnione było oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.).