Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 7/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Sędzia WSA Donata Starosta Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 31 października 2023 r., nr [...], na podstawie art. 1, art. 2, art. 3, art. 17 i art. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 roku (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r. poz. 390) orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy M. nr [...] z dnia 24 kwietnia 2023 r. odmawiającej przyznania W. P. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem W. P..

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z dnia 14 kwietnia 2023 r. W. P. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w M. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem W. P., ur. [...] r., legitymującym się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 26 stycznia 2022 r. ustalającym całkowitą niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji do dnia 31 stycznia 2025 r.

Burmistrz Miasta i Gminy M. , po rozpoznaniu sprawy, decyzją [...] z dnia 24 kwietnia 2023 r. orzekł o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego W. P. uzasadniając powyższe faktem, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia, albowiem nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność W. P.. Podstawą rozstrzygnięcia Burmistrz uczynił przepisy art. 17, art. 20 ust. 3, art. 26 ust. 1, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390). Organ wskazał, że w oparciu o zebraną dokumentację można jedynie stwierdzić, iż W. P. posiadał starsze i już nieaktualne orzeczenia wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P., z których każde zawierało adnotację, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast w jednym dokumencie znalazł się zapis, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 21 września 2010 r.

Nadto, organ ustalił, że W. P. po ukończeniu szkoły w [...] r. nigdy nie podjęła zatrudnienia. Przez [...] lat była osobą nieaktywną zawodowo, zarejestrowała się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna w okresie od 08 lipca 2002 r. do 28 października 2008 r. oraz od 15 kwietnia 2010 r. do 28 listopada 2010r.

Aktualnie W. P. przysługuje renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Organ I instancji wskazywał, zatem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., którym TK uznał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy - jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Przepis ten utracił moc 9 stycznia 2020 r. W związku z powyższym posiadanie przez panią W. P. prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może być przeszkodą do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Biorąc jednak pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy organ nie znalazł ustawowych przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia, zatem odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła W. P. reprezentowana przez pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność Pana W. P. powstała po 18. roku życia i w związku z tym skarżącemu jako jego opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne,

2. przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób.

W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu argumentowała, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 roku (tekst jednolity Dz.U. z 20i5r. poz. 114 ze zm.) pomijając okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 31 października 2023 r. SKO w P. na podstawie art. 1, art. 2, art. 3, art. 17 art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390) orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy M. .

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w badanej sprawie należy dokonać wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443), którym orzeczono o niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno co do jego skutków, jak i kluczowego znaczenia w okolicznościach niniejszej sprawy. Z tego powodu, rozpoznając niniejszą sprawę, organy I instancji zobowiązany był uwzględnić wskazany wyrok, którym Trybunał Konstytucyjny uznał przepis art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W konsekwencji powyższego oraz zgromadzonych w sprawie akt brak jest podstaw do odmowy przyznania pani W. P. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia warunku określonego w art. 17 ust. 1 i 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Niemniej jednak, analizując zebrane w sprawie dokumenty, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I Instancji, iż nie została spełniona inna przesłanka wymagana do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. Jak podkreśla się w orzecznictwie świadczenie pielęgnacyjne nie może stanowić zastępczego źródła dochodu w przypadku, gdy choć wnioskodawca wykonuje ciążący na nim obowiązek alimentacyjny, to nie musiał z tego tytułu rezygnować z zatrudnienia (nie był aktywny zawodowo i brak aktywności zawodowej nie jest wynikiem konieczności sprawowania opieki). Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu dla osoby, która nie odnajdywała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą.

Organ podał, że W. P. nigdy nie podjęła zatrudnienia, tj. od ukończenia szkoły podstawowej w [...] roku. Jednocześnie z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika, by były ku temu przeciwskazania. Zatem to nie fakt opieki nad bratem był przyczyną braku aktywności zawodowej wnioskodawczym. W tych okolicznościach, zdaniem Kolegium w obecnym składzie, w przypadku pani W. P. nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła W. P. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnie, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że siostra niepełnosprawnego W. P. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym bratem.

W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji z dnia 31 października 2023 r. o sygn. akt [...].

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że organ naruszając treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznał, że Skarżąca nie spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku między rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad bratem. Skarżąca po ukończeniu szkoły podstawowej w roku [...] nigdy nie podjęła zatrudnienia, natomiast od roku 2002 do 2010 była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Wskazać jednak należy, że jedną z przesłanek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy sformułowanie "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" dotyczy zarówno sytuacji rezygnacji z zatrudnienia jak również niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Dodać również należy zdaniem Skarżącej, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego obowiązku alimentacyjnego, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. Organ administracji ma zatem obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić, czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Zagadnienie to w niniejszej sprawie jest okolicznością podstawową według W. P.. Brak spełnienia przesłanek ustalonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. organ wywodzi bowiem z braku bezpośredniego związku utraty bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną mamą. Jej zdaniem ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w ust. 1 i 1a tego przepisu pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przy czym należy odróżnić pojęcie niepodejmowania i rezygnacji z zatrudnienia. Ten związek przyczynowo-skutkowy winien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca nie podejmuje zatrudnienia, musi bowiem się opiekować niepełnosprawnym. Drugi przypadek występuje w sytuacji, gdy potencjalny świadczeniobiorca rezygnuje z zatrudnienia, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym, o którym stanowi art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W przedmiotowej sprawie organy uznały, że brak jest związku między rezygnacją z zatrudnienia przez Skarżącą, a sprawowaną opieką nad bratem. Powyższe stanowisko organów jest wadliwe, ponieważ nie znajduje ono oparcia w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy. Należy zauważyć zdaniem Skarżącej, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy. Organ jest zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z podjęcia zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi zaistnieć bezpośredni i ścisły związek. Powyższe okoliczności pozostają zdaniem W. P. w sprzeczności z arbitralnym stwierdzeniem organu odwoławczego, że fakt niepodejmowania pracy przez skarżącą nie ma związku z podjęciem przez skarżącą opieki nad bratem, z uwagi na wcześniejszą bierność zawodową. Na uwagę zasługuje również fakt, że art. 17 ust.i u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa. Nie ma zatem jej zdaniem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) jest na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadniona.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 roku, poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu organy I i II instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje za podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja z dnia 31 października 2023 r., nr [...], którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy M. nr [...] z dnia 24 kwietnia 2023 r. odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego W. P. w związku z opieką nad bratem W. P..

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, zwanej dalej: "u.ś.r.", obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji), a w szczególności art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy.

W myśl art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Bezspornie w niniejszej sprawie Skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpiła 14 kwietnia 2023 r. (k. 1 akt adm. I inst.). Osoba niepełnosprawna posiada m.in. wcześniejsze orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 20 października 2010 r. o zaliczeniu W. P. do znacznego stopnia niepełnosprawności (k. 14 akt adm. I inst.), a także aktualne orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 26 stycznia 2022 r. wskazujące, że jest on niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 stycznia 2023 r. (k. 11 akt adm. I inst.). Rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją (k. 19 oraz 9 akt adm. I inst.). Niekwestionowane było również to, że Skarżąca sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym bratem (wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 3 marca 2023 r. – na k. 21 akt adm. I inst.). W związku z powyższym Skarżąca jest co do zasady osobą uprawnioną do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem.

Wskazać po pierwsze należy, że - w ocenie orzekającego w sprawie Sądu -słusznie organ II instancji nie przyjął, za organem I instancji jako podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, okoliczności powstania niepełnosprawności u brata Skarżącej po 18 lub 25 roku życia. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji ww. wyroku TK fakt powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec powyższego, w dalszej kolejności ocenie należało poddać stanowisko organów co do braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem. Organy obu instancji stanęły na stanowisku, że w okolicznościach niniejszej sprawy związek ten nie zachodzi, a to z uwagi na fakt, że Skarżąca w ciągu całego swojego życia nie podejmowała pracy zawodowej. Skarżąca po ukończeniu szkoły podstawowej w roku [...] nigdy nie podjęła zatrudnienia, natomiast od roku 2002 do 2010 była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna (k. 7 akt adm. I inst.). Skarżąca posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o częściowej niezdolności do pracy do 30 listopada 2023 r. (k. 10 akt adm. I inst.).

Zdaniem Sądu, co do zasady sam fakt niepodejmowania zatrudnienia w okresie poprzedzającym wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić negatywnej przesłanki decydującej o odmowie przyznania tego świadczenia. Orzecznictwo sądowe wskazuje jednoznacznie, że ocenie podlega stan na moment złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia. To w dacie złożenia wniosku musi być spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powodu konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską, która to opieka wyklucza dalsze zatrudnienie lub podjęcie pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22, czy z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20; dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Istotą świadczenia jest bowiem zrekompensowanie wynagrodzenia za pracę, z którego osoba opiekująca się musi zrezygnować z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą bliską w taki sposób, że sprawowanie tej opieki uniemożliwia dalsze zatrudnienie lub jego podjęcie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem Sądu, analiza całokształtu materiału dowodowego nakazuje uznać, że w niniejszej sprawie przyczyną niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej Skarżącej nie jest tylko i wyłącznie konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym bratem. Zakres opieki sprawowanej nad bratem wskazany przez samą Skarżącą oraz ustalony przez pracownika socjalnego podczas wywiadu środowiskowego, nie uzasadnia konieczności całkowitej rezygnacji lub niepodejmowania przez nią zatrudnienia. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, CBOSA). Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy, a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

Dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest zatem ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, CEBOSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, CBOSA). Do cech takiej opieki należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter, co oznacza, że opieka ta nie może zatem być świadczona niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to wyłącznie przez część doby (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, CBOSA).

W niniejszej sprawie zauważyć trzeba, że mimo orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji brat Skarżącej nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie po znanym mu terenie. Samodzielnie też korzysta z toalety, je posiłki, częściowo się samodzielnie ubiera i myje (k. 7 akt adm.). Organ ustalił, że Skarżąca wykonuje względem brata czynności pielęgnacyjne tj. częściowo pomaga w zachowaniu higieny, przygotowuje mu ubrania, podaje leki, przygotowuje posiłki, jeździ z nim na wizyty lekarskie, opłaca rachunki, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, wychodzi z bratem na spacery, pali w piecu (k. 6 akt adm. I inst.).

W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy organ ustalił, że Skarżąca zajmuje się bratem kilka godzin dziennie (k. 21v akt adm. I inst.). Niewątpliwie, więc Skarżąca udziela pomocy swojemu bratu, a pomoc ta jest systematyczna, lecz w ocenie Sądu nie wykracza ona poza ramy zwykłej pomocy udzielanej osobie bliskiej. Czynności wykonywane przez Skarżącą nie mają charakteru czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z osobą niepełnosprawną, które wymagałaby ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Nie są też wykonywane przez Skarżącą całą dobę. Skarżąca nie musi i nie wykonuje względem brata takich zabiegów pielęgnacyjnych, które wymagają jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. W ocenie Sądu, przedstawiony przez Skarżącą zakres opieki jaki udziela niepełnosprawnemu bratu nie jest tego rodzaju, że wymaga całkowitej rezygnacji albo niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawniającym do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uwagi na powyższe należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym czynności te nie wymagają ciągłego i nieprzerwanego zaangażowania Skarżącej. Czynności te w znacznej mierze polegają na wykonywaniu zwykłych czynności związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego. Jako takie czynności te nie kolidują zatem z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i mogą być wykonywane obok czynności mających na celu zapewnienie bieżących środków utrzymania. Sprawowany przez Skarżącą wymiar opieki nie charakteryzuje się zatem związkiem przyczynowo-skutkowym wymaganym do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W rozpoznawanej sprawie prawidłowo ustalił organ odwoławczy, że pomiędzy faktem niepodejmowania przez Skarżącą zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej a opieką sprawowaną nad bratem nie występuje związek przyczynowy wynikający z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Biorąc pod uwagę zawartość akt sprawy zgromadzonych w niniejszej sprawie należy wskazać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania. Mając powyższe na uwadze, za słuszną należało uznać decyzję organu odwoławczego, w konsekwencji czego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., jak orzekł w sentencji wyroku.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym przez trzech sędziów z uwagi na wniosek w tym zakresie złożony w treści skargi, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy (art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.).