Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2306/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 124 ust. 1 i 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 7, 77, 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 1888/21 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 5 października 2021 r. nr N-V.7581.1.23.2021 w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 15 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 1888/21 oddalił A. A. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z 5 października 2021 r. nr N-V.7581.1.23.2021 w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.":

1. naruszenie prawa materialnego, to jest:

1. art. 124 ust. 1a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.g.n.", polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, że w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki uzasadniające niezwłoczne zajęcie nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], celem wykonania prac związanych z budową dwutorowej linii 110 kV oraz prac związanych z remontem i późniejszą eksploatacją urządzeń energetycznych w ramach zadania "Budowa dwutorowej napowietrzno-kablowej linii 110 kV relacji X.-[...] do istniejącej linii X.-[...]";

2. art. 124 ust. 1a w związku z art. 124 ust. 1 u.g.n. polegające na błędnym uznaniu, że uzasadnione jest zezwolenie B. S.A. w decyzji Prezydenta Miasta X. z 5 maja 2021 r. na niezwłoczne zajęcie całej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,5571 ha, celem wykonania prac budowlanych, związanych z budową dwutorowej linii 110 kV oraz prac związanych z remontem i późniejszą eksploatacją urządzeń energetycznych w ramach opisanego wyżej zadania, pomimo że wydana na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. decyzja Prezydenta Miasta X. z 28 kwietnia 2021 r. w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, dotyczy wyłącznie części tej nieruchomości, to jest pasa niezbędnego do trwałego urządzenia elementów planowanej inwestycji, oznaczonego na załączniku graficznym, stanowiącym integralną część wydanej decyzji (to jest 0,0272 ha);

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, wyrażającą się w dowolnym ustaleniu, że został wykazany przez inwestora ważny interes gospodarczy i ogólnospołeczny, uzasadniający wydanie decyzji z 4 maja 2021 r., którą zezwolono na niezwłoczne zajęcie nieruchomości wnoszącego skargę kasacyjną.

Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że zezwalając na niezwłoczne zajecie nieruchomości nie wykazano, że w niniejszej sprawie zachodzi "ważny" interes gospodarczy. W decyzji z 5 października 2021 r., opisując na czym ten interes polega, powoływano się tylko na "interes gospodarczy". Podobnie, organ I instancji w decyzji z 4 maja 2021 r. wskazał jedynie, że mamy do czynienia zarówno z "ważnym" interesem społecznym, jak i "ważnym" interesem gospodarczym. Nie wyjaśnił jednak, w czym ważność tego interesu się przejawia. Z tego względu, Sąd I instancji niezasadnie przyjął, że interes ten został opisany oraz wykazany w decyzji – zarówno przez organy, jak i przez inwestora. W tym zakresie Sąd I instancji nie odniósł się również do zarzutów skargi.

Wnoszący skargę kasacyjną wskazał, że jedną z przesłanek wydania decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości (art. 124 ust. 1a u.g.n.) jest wcześniejsze wydanie i funkcjonowanie w obrocie decyzji wydanej na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. Prezydent Miasta X.wydał co prawda decyzję 28 kwietnia 2021 r., jednakże orzeczone tam ograniczenie odnosi się do pasa niezbędnego do trwałego urządzenia elementów planowanej inwestycji, który ma powierzchnię 0,0272 ha. Również powierzchnia gruntu przewidziana do zajęcia na czas wykonania robót pokrywa się z powierzchnią pasa technologicznego. Natomiast decyzja I i II instancji zezwala na zajęcie nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,5571 ha. Decyzja odnosi się do całej nieruchomości skarżącego i wykracza poza zakres, jakiego dotyczy ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości.

Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, skoro decyzja o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości dotyczy tylko części działki, to pozostała część działki nr [...] jest wolna od jakichkolwiek ograniczeń. Nie można więc w tym zakresie uznać, że co do tej pozostałej części nieruchomości wydano decyzję na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. Skoro wydanie decyzji na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. jest warunkiem wydania decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, to w niniejszej sprawie nie zachodziły podstawy do wydania takiej decyzji co do całości działki nr [...], a jedynie wobec jej części w zakresie odpowiadającym decyzji z 28 kwietnia 2021 r. Taki też pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, w wyroku z 23 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 790/14. W tym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny zawarł pogląd, że "Sytuacja w której decyzja o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie nieruchomości dotyczy całej nieruchomości podczas gdy decyzja ograniczająca korzystanie z tej nieruchomości dotyczy tylko jej części stanowi naruszenie art. 124 ust. 1 w zw. z art. 124 ust. 1a ustawy o gospodarce nieruchomościami.".

Wniesiono dwie odpowiedzi na skargę kasacyjną.

B. S.A. z siedzibą w Y. (powoływana dalej również jako "Spółka") w odpowiedzi wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi podkreślono, że decyzja wydana na podstawie art. 124 ust. 1a u.g.n. ma charakter akcesoryjny w stosunku do decyzji wydanej na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. Przesłanki do jej wydania określa art. 108 § 1 K.p.a. Główną wskazaną tam przesłanką uzasadniającą nadanie przez organ danej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności jest "niezbędność" natychmiastowego wejścia w życie. Przesłanka "niezbędności" zachodzi, kiedy nie można się obejść w danym czasie i w istniejącej sytuacji bez wykonania praw i obowiązków, w których rozstrzyga się w decyzji, ponieważ zwłoka w ich wykonaniu zagraża dobrom chronionym, określonym w art. 108 § 1 K.p.a. Spółka wypełniła opisane przesłanki. Jak wskazała we wniosku, przeprowadzenie linii 110 kV jest niezbędne, aby można było zapewnić w przyszłości nieprzerwaną i bezpieczną dostawę energii elektrycznej dla całego regionu – województwa podkarpackiego.

Z kolei, jak podniosła Spółka, zarzuty dotyczące rozbieżności w pasie technologicznym, czy też służebności przesyłu dla linii 110 kV na spornej nieruchomości, powinny być podnoszone w skardze kasacyjnej od wyroku dotyczącego ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości. Sama decyzja w przedmiocie niezwłocznego zajęcia nieruchomości ma, co już wskazano, charakter akcesoryjny wobec decyzji o ograniczeniu w sposobie korzystania z nieruchomości.

W odpowiedzi, B. B. poparła stanowisko zawarte w skardze kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Wskazane podstawy kasacyjne determinują kierunek i zakres kontroli sądu II instancji. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do jakiegokolwiek korygowania czy uzupełniania zarzutów kasacyjnych. Z własnej inicjatywy nie może zatem podjąć żadnych badań w celu ustalenia innych uchybień niż podniesione w skardze kasacyjnej. Związanie NSA podstawami kasacyjnymi wymaga prawidłowego ich określenia przez samego autora skargi kasacyjnej.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Jak wynikało z bezspornych ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku, B. S.A. z siedzibą w Y. we wniosku z 17 września 2020 r. zwróciła się o udzielenie zezwolenia na zajęcie nieruchomości położonej w X., obręb [...], oznaczonej jako działka ewid. nr [...] o pow. 0,5571 ha, której właścicielami są A. A. oraz B. B., dla której Sąd Rejonowy w X. prowadzi księgę wieczystą nr [...], w związku z planowaną realizacją inwestycji celu publicznego pod nazwą: "Budowa dwutorowej napowietrzno - kablowej linii 110 kV relacji X. – [...] do istniejącej linii X. – [...]".

Prezydent Miasta X. decyzją z 28 kwietnia 2021 r. nr G.6821.72.2020.W ograniczył sposób korzystania z ww. nieruchomości poprzez udzielenie Spółce zezwolenia na wykonanie prac budowlanych związanych z budową dwutorowej linii 110 kV oraz prac związanych z remontem i późniejszą eksploatacją urządzeń energetycznych w związku z realizacją ww. celu publicznego.

Następnie, decyzją z 4 maja 2021 r. nr G.6821.72.1.2020.W, Prezydent Miasta X. w pkt I zezwolił B. S.A. z siedzibą w Y. na niezwłoczne zajęcie opisanej wyżej nieruchomości, oznaczonej jako działka [...], o pow. 0,5571 ha, celem wykonania prac budowlanych związanych z budową dwutorowej linii 110 kV oraz prac związanych z remontem i późniejszą eksploatacją urządzeń energetycznych w związku z realizacją opisanego wyżej zadania, a w pkt II nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Jak wskazał organ I instancji, niezrealizowanie przedmiotowej inwestycji grozi zahamowaniem rozwoju regionu, gdyż może skutkować przeciążeniem istniejących połączeń energetycznych. Wydanie decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości ma na celu umożliwienie wnioskodawcy przeprowadzenie inwestycji w planowanym terminie oraz zabezpieczenie gospodarki regionu przed ciężkimi stratami (np. w przypadku awarii energetycznej). Istotne jest także zabezpieczenie interesu społecznego, gdyż zagrożenia ciągłości dostawy energii mają charakter realny i w przypadku ich zaistnienia spowodują niezwykle duże straty. Prezydent Miasta uznał, że wydanie decyzji o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie nieruchomości z rygorem natychmiastowej wykonalności służyć będzie interesowi społecznemu oraz chronić będzie ważny interes B. S.A. jako strony postępowania.

Wojewoda Podkarpacki, po rozpatrzeniu odwołania A. A., decyzją z 5 października 2021 r. nr N-V.7581.1.23.2021 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy stwierdził, że w całości podziela ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji, a także uznał za zasadną argumentację prawną wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał, że zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości może nastąpić wyłącznie w takim zakresie, w jakim uprzednio ograniczono sposób korzystania z tej nieruchomości. Warunek ten został spełniony, gdyż Wojewoda Podkarpacki decyzją z 4 października 2021 r. nr N-V.7581.1.19.2021 utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta X. z 28 kwietnia 2021 r. nr G.6821.72.2020.W. Jak podkreślił organ II instancji, decyzja wydawana w trybie art. 124 ust. 1a u.g.n. nie ma charakteru uznaniowego i jest wydawana, jeśli zaistnieją ustawowe przesłanki i zostanie złożony stosowny wniosek, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie.

Po rozpoznaniu skargi A. A., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że jest ona niezasadna.

Powołując przepis art. 124 ust. 1a u.g.n. Sąd I instancji podkreślił, że przesłanka zaistnienia okoliczności wskazanych w art. 108 K.p.a. i przesłanka ważnego interesu gospodarczego nie wymagają łącznego ich wystąpienia, a tym samym wykazywania przez organ. Już zaistnienie jednej z nich uprawnia organ do wydania decyzji wyrażającej zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości. Zdaniem Sądu I instancji, w niniejszej sprawie przesłanki z przepisu art. 124 ust. 1a u.g.n. zostały wykazane. Sąd I instancji uznał, że dostatecznie i przekonująco opisany w decyzji organu odwoławczego charakter prowadzonej inwestycji elektroenergetycznej powoduje, że niezwłoczne zajęcie nieruchomości jest niezbędne z uwagi na wykazany w toku postępowania przez organy i przez inwestora ważny interes gospodarczy i ogólnospołeczny. W rezultacie, decyzja w sposób całkowicie legalny usprawni realizację przyjętego we wniosku celu publicznego, odpowiadającego kluczowym dla dalszego rozwoju cywilizacyjnego potrzebom mieszkańców regionu.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie została oparta zarówno na zarzutach naruszenia prawa materialnego, jak i zarzucie naruszenia przepisów postępowania. Przy czym w odniesieniu do zarzutów naruszenia prawa materialnego konieczne jest zwrócenie uwagi, że ani postawiony samodzielnie zarzut naruszenia art. 124 ust. 1a u.g.n., ani w powiązaniu z art. 124 ust. 1 u.g.n., nie wskazuje formy ich naruszenia. Tymczasem w przypadku zarzutów opartych na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. niezbędne jest wskazanie formy naruszenia. Zgodnie z art. 174 pkt 1 P.p.s.a. są to błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia polega na mylnym zrozumieniu treści przepisu, natomiast niewłaściwe zastosowanie polega na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada (bądź nie odpowiada) hipotezie określonej normy prawnej. Uchybienie w powyższym zakresie co do zasady nie dezawuuje całkowicie takich zarzutów, jeśli sposób ich sformułowania pozwala na merytoryczną ocenę w ramach właściwej podstawy kasacyjnej (por. wyrok NSA z 2 września 2010 r. sygn. akt II FSK 636/09, z 13 marca 2008 r. sygn. akt II OSK 223/07, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno zawierać argumentację, mającą przekonać Naczelny Sąd Administracyjny o słuszności każdego z podniesionych zarzutów (wyrok NSA z 18 marca 2011 r. sygn. akt I GSK142/10). Uzasadnienie powinno być logiczne i precyzyjne, pozwalające na poznanie intencji jego autora, a następnie sformułowanie zwrotu stosunkowego o zgodności bądź niezgodności zaskarżonego wyroku z prawem (wyrok NSA z 26 stycznia 2012 r. sygn. akt II FSK 1313/10).

Sięgając do uzasadnienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie dotyczącego zarzutów naruszenia prawa materialnego - art. 124 ust. 1a u.g.n., trzeba wskazać, że autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji błędne przyjęcie, że zostały spełnione przesłanki uzasadniające niezwłoczne zajęcie nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], celem wykonania prac związanych z budową dwutorowej linii 110 kV oraz prac związanych z remontem i późniejszą eksploatacją urządzeń energetycznych w ramach zadania "Budowa dwutorowej napowietrzno-kablowej linii 110 kV relacji X.-[...] do istniejącej linii X.-[...]". Ponadto wskazał, że ani Sąd I instancji, ani organy nie wykazały, że w sprawie zachodzi "ważny" interes gospodarczy i nie wyjaśniły w czym ważność tego interesu się przejawia. Z tego względu, Sąd I instancji niezasadnie przyjął, że interes ten został opisany oraz wykazany w decyzji – zarówno przez organy, jak i przez inwestora. Autor skargi kasacyjnej wskazał również, że w tym zakresie Sąd I instancji nie odniósł się również do zarzutów skargi.

W odniesieniu do tych dwóch ostatnich stwierdzeń wskazać trzeba, że mający wpływ na wynik sprawy brak właściwego przedstawienia przez Sąd I instancji stanu sprawy oraz brak odniesienia się Sądu I instancji do zarzutów skargi wymaga podniesienia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Takiego zarzutu zaś skarga kasacyjna nie zawiera, dlatego kwestie te musza pozostać poza zakresem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Argumentacja skargi kasacyjnej w pozostałym zakresie odnoszącym się do zarzutu naruszenia art. 124 ust. 1a u.g.n. dotyczy w istocie oceny ustalonych okoliczności sprawy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Oznacza to, że zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego nie dotyczą błędnej wykładni powołanych przepisów, bądź niewłaściwego ich zastosowania, lecz zmierzają do zakwestionowania przyjętego przez Sąd I instancji stanowiska o prawidłowej ocenie organów, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że w sprawie zaistniały przestanki wymienione w art. 124 ust. 1a u.g.n., tj. przypadek określony w art. 108 K.p.a. lub uzasadniony ważnym interesem gospodarczym, co stanowi wymóg udzielenia zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości.

W rzeczywistości zatem zarzut ten zmierza do zakwestionowania prawidłowości oceny stanu faktycznego sprawy, który – w ocenie Sądu I instancji - pozwala na przyjęcie, że w sprawie występuje ważny interes gospodarczy. Argumentacja skarżącego kasacyjnie wprost odnosi się do oceny okoliczności sprawy i elementów stanu faktycznego. W związku z tym należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z 13 sierpnia 2013 r. sygn. akt II GSK 717/12, wyrok NSA z 4 lipca 2013 r. sygn. akt I GSK 934/12). Niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Kwestionując ocenę stanu faktycznego nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, również w wyniku jego błędnej wykładni, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie, tj. w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z 31 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1171/12). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 29 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 2747/12, wyrok NSA z 6 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2327/11). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z 6 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2328/11, wyrok NSA z 14 lutego 2013 r. sygn. akt II GSK 2173/11). Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (wyrok NSA z 13 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2391/11). Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń, czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości (por. wyrok NSA z 4 lipca 2013 r. sygn. akt I FSK 1092/12, wyrok NSA z 1 grudnia 2010 r. sygn. akt II FSK 1506/09, wyroki NSA z 11 października 2012 r. sygn. akt I FSK 1972/11, z 3 listopada 2011 r. sygn. akt I FSK 2071/09). Jeżeli skarżący uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny. Ustalenia w zakresie stanu faktycznego można kwestionować podnosząc zarzuty w zakresie drugiej podstawy kasacyjnej, co w niniejszej sprawie uczyniono, przy czym Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się do nich poniżej.

W rezultacie nie została podważona, dokonana przez Sąd I instancji, wykładnia prawa materialnego art. 124 ust. 1a u.g.n., zgodnie z którą udzielenie przedsiębiorstwu realizującemu inwestycję celu publicznego zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości może nastąpić, gdy spełnione zostaną następujące przesłanki:

1) uprzednio wydana została decyzja na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. ograniczająca sposób korzystania z nieruchomości,

2) wniosek dotyczy realizacji inwestycji celu publicznego,

3) spełnione zostaną przesłanki wskazane w art. 108 K.p.a., tj.: konieczność ochrony zdrowia lub życia ludzkiego, konieczność zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami, interes społeczny, wyjątkowo ważny interes strony;

4) występuje ważny interes gospodarczy.

Sąd I instancji przyjął słusznie, że przesłanka zaistnienia okoliczności wskazanych w art. 108 K.p.a. i przesłanka ważnego interesu gospodarczego nie wymagają łącznego ich wystąpienia, a tym samym wykazywania przez organ. Już zaistnienie jednej z nich uprawnia organ do wydania decyzji wyrażającej zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości. Jak wskazano w wyroku NSA z 14 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1834/18, ze stylistyki przepisu art. 124 ust. 1a u.g.n. wynika, że przesłanki w nim wymienione są rozłączne, o czym świadczy użycie spójnika "lub", co oznacza, że wystąpienie którejkolwiek z nich skutkuje spełnieniem dyspozycji uregulowanej tym przepisem.

Należy zaznaczyć, że w sprawie nie jest sporne, że została wydana decyzja zezwalająca na ograniczenie prawa własności gruntowej skarżących stron – decyzja Prezydenta Miasta X. z 28 kwietnia 2021 r. nr G.6821.72.2020. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Wojewodę Podkarpackiego decyzją z 4 października 2021 r. nr N-V.7581.1.19.2021. Została też wydana decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego przez Prezydenta Miasta X. z 24 lutego 2020 r. nr 13/2019 o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego na rzecz Spółki o nazwie: Budowa dwutorowej napowietrznej kablowej linii 110kV relacji X. – [...] do istniejącej linii X. - [...]. Decyzją tą objęto m.in. teren działki należącej do Skarżących. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

W odniesieniu do oceny okoliczności uzasadniających wydanie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości w postaci ważnego interesu gospodarczego, Sąd I instancji wskazał, że budowa linii elektroenergetycznej, która zaliczana jest przez ustawodawcę do inwestycji celu publicznego (m.in. art. 6 pkt 2 u.g.n.) służących zaspokojeniu potrzeb związanych z interesem publicznym ma za zadanie zwiększyć pewność i jakość zasilania energią elektryczną regionu. Nie ulega wątpliwości, że jest to inwestycja zaspokajające istotne potrzeby o znaczeniu ogólnospołecznym, a nie tylko jednostkowym. Za zajęciem nieruchomości w sposób niezwłoczny przemawia konieczność poprawy niezawodności sprawności funkcjonowania systemu elektroenergetycznego m.in. w zakresie zasilania energią elektryczną na obszarze województwa podkarpackiego. Niezwłoczne zajęcie nieruchomości jest wobec tego niezbędne w celu skorzystania przez w/w Spółkę z nieruchomości, gdyż brak do niej dostępu może uniemożliwić wykonanie zadania polegającego na budowie linii elektroenergetycznej i w konsekwencji uniemożliwić poprawę funkcjonowania regionalnego systemu elektroenergetycznego. Sąd I instancji za słuszne uznał stanowisko organu odwoławczego, który podkreślił w oparciu o adekwatne orzecznictwo sądowe, że budowa tego rodzaju linii ma znaczenie nadrzędne nawet w odniesieniu do słusznego interesu właściciela, któremu ograniczono sposób korzystania z prawa własności. Ponadto, realizacja tak znaczącej dla systemu energetycznego regionu inwestycji będzie niewątpliwie służyć rozwojowi gospodarczemu i cywilizacyjnemu naszego kraju, który wymaga zwiększenia zapotrzebowania na energię elektryczną. To z kolei wymusza konieczność rozwoju infrastruktury energetycznej, która to infrastruktura jest w znacznym stopniu wyeksploatowana i przestarzała. W rezultacie, jak przyjął dalej Sąd Wojewódzki zaskarżona decyzja w sposób legalny usprawni realizację przyjętego we wniosku celu publicznego, odpowiadającego kluczowym dla dalszego rozwoju cywilizacyjnego potrzebom mieszkańców regionu Podkarpacia.

Z powyższą oceną Sądu I instancji należy zgodzić się. Uprawnione jest przy tym stanowisko, że przesłanki "ważnego interesu gospodarczego" i "interesu społecznego" mogą się przenikać i można je kwalifikować łącznie, skoro realizacja inwestycji w postaci napowietrznej linii energetyczne może służyć obu tym interesom. W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że organy administracyjne nie mają w takim przypadku obowiązku prowadzenia wszechstronnego postępowania wyjaśniającego, w takim kształcie jak domaga się tego skarżący, odsyłając w tym zakresie do skargi (s. 3), w której podnosił braki decyzji co do okoliczności, których zaistnienie pozwoliłoby na uznanie, że doszło do spełnienia przesłanek niezwłocznego zajęcia nieruchomości. Po pierwsze, podstawowym materiałem jest wniosek inwestora i zawarta w nim argumentacja, które determinują ocenę organu. Po drugie, tak sformułowany zarzut skargi kasacyjnej i jego uzasadnienie jest nieprecyzyjny, po trzecie zaś zarówno organy administracyjne, jak i inwestor wskazywali na poprawę niezawodności i sprawności systemu elektroenergetycznego oraz systemu zasilania, zwiększenie zdolności przesyłowej, pewności zasilania, konieczność prowadzenia prac budowlanych jedynie w określonych okresach roku. Nie można założyć, aby przesłanka "ważnego interesu gospodarczego" realizowała się tylko w sytuacji zagrożenia energetycznego określonego rejonu, a już nie w planowanym jego rozwoju. Ponadto, strona skarżąca na żadnym etapie postępowania nie podważyła okoliczności, które w ocenie organów, jak i Sądu I instancji przemawiały za udzieleniem inwestorowi zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, zaś podejmowane próby polemiki były nieskuteczne

Słusznie przy tym Sąd I instancji przyjął, że zaistnienie ww. przesłanek jest kwestią przedstawienia stosownej argumentacji a nie wykazania ich jako faktów (por. wyrok NSA z 23 stycznia 2019 r. sygn. akt I OSK 739/18).

Oczywistym jest i niewymagającym dowodzenia, wobec postępującego rozwoju cywilizacyjnego i rosnącego uzależnienia społeczeństwa od nieprzerwanych dostaw energii, że energia elektryczna posiada szczególną rolę. Zagadnienia zaspokajania potrzeb energetycznych i gospodarka zasobami energii są w orzecznictwie uznawane za niezwykle ważne, i judykatura zalicza tę materię do zadań publicznych (por. wyroki NSA z: 4 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 102/13, 26 września 2013 r. sygn. akt I OSK 831/13, 10 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1030/13). Wynika to z pierwotnego charakteru energii elektrycznej, w związku z czym nie ma możliwości jej zastąpienia. Takie nośniki jak gaz, czy ciepło mogą zostać zastąpione energią elektryczną, ale nie odwrotnie. Całkowita przerwa w dostawie energii elektrycznej powoduje duże straty ekonomiczne, jak i społeczne. Ponadto przyczynia się do osłabienia poczucia bezpieczeństwa mieszkańców miasta, regionu, czy też całego państwa. Podejmowanie działań zmierzających do minimalizowania ryzyka awarii w oczywisty sposób leży zatem w interesie społecznym. W niniejszej sprawie wyżej wyszczególnione przesłanki zostały wykazane, co umożliwiało zastosowanie względem nieruchomości stron skarżących art. 124 ust. 1a u.g.n.

Organy te wszystkie okoliczności, istotne z punktu widzenia normy prawnej znajdującej zastosowanie w sprawie, w swoich rozważaniach uwzględniły, odniósł się do nich także Sąd I instancji.

Wobec powyższego na uwzględnienie nie zasługują również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wskazać przy tym trzeba, że w sytuacji, w której nie zakwestionowano poprawności wykładni przepisów prawa materialnego, a ich niewłaściwego zastosowania skarżący kasacyjnie upatruje jako konsekwencji niewłaściwej oceny stanu faktycznego, rozstrzygająca jest kwestia oceny zarzutu naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. W realiach niniejszej sprawy trafność tego zarzutu oznaczałaby jednocześnie zasadność niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, z kolei niezasadność powyższego zarzutu naruszenia przepisów postępowania byłaby równoznaczna z niezasadnością zarzutu naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 77 K.p.a., konieczne jest jeszcze zwrócenie uwagi, że został on sformułowany w sposób niedokładny. Przepis ten składa się z mniejszych jednostek redakcyjnych (paragrafów), zaś w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd I instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyroki NSA z: 20 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FSK 557/07; 7 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 2019/12; 28 czerwca 2013 r. sygn. akt II OSK 552/12; 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II GSK 1573/12; 27 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 218/11; 8 marca 2012 r. sygn. akt II OSK 2496/10; 14 lutego 2012 r. sygn. akt II OSK 2232/10).

Nie zasługiwał na uwzględnienie także zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 124 ust. 1a w związku z art. 124 ust. 1 u.g.n. polegającego na błędnym uznaniu, że uzasadnione jest zezwolenie B. S.A. w decyzji Prezydenta Miasta X. z 5 maja 2021 r. na niezwłoczne zajęcie całej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,5571 ha, celem wykonania prac budowlanych, związanych z budową dwutorowej linii 110 kV oraz prac związanych z remontem i późniejszą eksploatacją urządzeń energetycznych w ramach opisanego wyżej zadania, pomimo że wydana na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. decyzja Prezydenta Miasta X. z 28 kwietnia 2021 r. w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, dotyczy wyłącznie części tej nieruchomości, to jest pasa niezbędnego do trwałego urządzenia elementów planowanej inwestycji, oznaczonego na załączniku graficznym, stanowiącym integralną część wydanej decyzji (to jest 0,0272 ha).

Co do zasady należy zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego kasacyjnie, który przywołał na poparcie także wyrok WSA Białymstoku z 23 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 790/14, że sytuacja, w której decyzja o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie nieruchomości dotyczy całej nieruchomości, podczas gdy decyzja ograniczająca korzystanie z tej nieruchomości dotyczy tylko jej części, stanowi naruszenie art. 124 ust. 1 w związku z art. 124 ust. 1a u.g.n. W tej sytuacji rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu I instancji z 4 maja 2021 r. nr G.6821.72.1.2020.W, zezwalające w pkt 1. B. S.A. z siedzibą w Y. na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, oznaczonej jako działka [...], o pow. 0,5571 ha, celem wykonania prac związanych z inwestycją, zostało sporządzone z uchybieniem prawa. Tym niemniej nie można było uznać, że jest to uchybienie, które ma wpływ na wynik sprawy, ponieważ z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jasno wynika, że zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości może nastąpić wyłącznie w takim zakresie, w jakim uprzednio ograniczono sposób korzystania z tej nieruchomości. W sprawie nie ma żadnych wątpliwości, że decyzja Prezydenta Miasta X. z 28 kwietnia 2021 r. w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, dotyczy wyłącznie części tej nieruchomości, to jest pasa niezbędnego do trwałego urządzenia elementów planowanej inwestycji, oznaczonego na załączniku graficznym, stanowiącym integralną część wydanej decyzji (to jest 0,0272 ha).

W orzecznictwie ponadto podkreśla się, że decyzja o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie wydawana w trybie art. 124 ust. 1a u.g.n. ma charakter subsydiarny w stosunku do decyzji o zezwoleniu na ograniczenie prawa własności nieruchomości (por. wyrok NSA z 8 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 2418/16, wyrok NSA z 14 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1374/17, wyrok WSA w Gdańsku z 5 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Gd 30/19). Przejawia się to również w fakcie, że granice "zajęcia nieruchomości" nie są w tej decyzji określane, lecz bazują na decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości (wyrok WSA w Olsztynie z 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SA/Ol 160/19). Istotny jest również fakt, że wydana ostateczna decyzja ograniczająca sposób korzystania z nieruchomości nie musi korzystać z waloru ostateczności i być wykonalna. Celem wydania decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości jest właśnie to, aby inwestor mógł rozpocząć inwestycję zanim decyzja ograniczająca sposób korzystania z nieruchomości poprzez zezwolenie na zakładanie na niej różnego rodzaju ciągów i przewodów stanie się ostateczna i wykonalna (wyrok WSA w Gdańsku z 27 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Gd 546/18, wyrok NSA z 14 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 709/17).

Z tych powodów skład orzekający uznał, że zarzuty naruszenia prawa materialnego - art. 124 ust. 1a u.g.n., także w związku z art. 124 ust. 1 u.g.n. oraz przepisów postępowania - art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., nie były uzasadnione.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia przez B. S.A. z siedzibą w Y. odpowiedzi na skargę kasacyjną (niezależnie od tego, że odpowiedź wniesiono po terminie, który upłynął 23 września 2023 r., a odpowiedź nadano 29 września 2023 r.), gdyż B. S.A. w postępowaniu sądowym występuje w charakterze uczestnika, a zwrot kosztów przysługuje wyłącznie stronie, która wniosła skargę kasacyjną (art. 203 P.p.s.a.) albo skarżącemu lub organowi (art. 204 P.p.s.a.).