Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2954/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik (spr.) sędzia WSA Monika Sawa sędzia WSA Joanna Skiba Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2023 r. sprawy ze skargi Fundacji [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 października 2022 r. nr KOC/5254/Go/22 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 26 października 2022 r., nr KOC/5254/Go/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "Kolegium", "SKO", "organ odwoławczy") - po rozpatrzeniu odwołania [...] z siedzibą w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy (dalej: "organ I instancji", "Prezydent") z 21 lipca 2022 r., nr 354/SD/2022 umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej obecnie część działek ewidencyjnych z obrębu [...]: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr[...].

Decyzja Kolegium została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Przedmiotowa nieruchomość [...] położona przy dawnej [...], ozn. nr hip. [...] (obecnie ul. [...]) znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 21 listopada 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 z późn. zm.; dalej: "dekret").

Z odpisu księgi hipotecznej nr [...] wynika, że nieruchomość ta została wydzielona z hip. nr [...], zawiera powierzchni [...] m2, stanowi własność A. L.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące byli uprawnieni do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną (obecnie użytkowanie wieczyste) w terminie 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę. Jeżeli korzystanie z gruntów przez dotychczasowych właścicieli dało się pogodzić z przeznaczeniem tych gruntów określonych w planie zabudowania to gmina miała obowiązek uwzględnić ten wniosek.

W dniu 16 sierpnia 1948 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr 20 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy nastąpiło objęcie niniejszego gruntu przez gminę. Natomiast w dniu 16 lutego 1949 r. upłynął termin do złożenia wniosku. Dawny właściciel nie złożył w ww. terminie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej przedmiotowej nieruchomości. Natomiast, pismem z 30 września 1948 r., Okręgowy Urząd Likwidacyjny w Warszawie wniósł, w imieniu właściciela nieruchomości położonej przy [...], o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości. Wniosek ten nie został dotychczas rozpoznany.

W dniu 19 lipca 2021 r. została wykonana analiza przez uprawnionego geodetę, z której wynika, że nieruchomość hip. nr [...] o powierzchni [...] m2 stanowi obecnie część działek ewidencyjnych z obrębu [...]: nr [...] (współwłasność m. st. Warszawy i osób trzecich), nr [...] (własność osób trzecich) oraz nr [...], nr [...], i nr [...] (własność m. st. Warszawy).

Dnia 8 lutego 1965 r. zmarł A. L., następstwo prawne zostało ustalone na podstawie poświadczonej kopii postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział I Cywilny (I Ns [...]) z dnia 14 grudnia 2006 r. stwierdzającego, że spadek nabyły na podstawie ustawy wprost jego siostry A. L. i K. L. - po 1/2 części każda z nich.

W dniu 15 września 1980 r. zmarła A. L., na podstawie testamentu własnoręcznego spadkodawczyni z dnia 14 września 1972 r. spadek w całości z dobrodziejstwem inwentarza nabyła [...] z siedzibą w [...], [...].

W dniu 25 sierpnia 2002 r. zmarła K. L., na podstawie poświadczonej kopii postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział VI Cywilny (I Ns [...]) z dnia 24 marca 2006 r. spadek z dobrodziejstwem inwentarza, z mocy testamentu tajnego z 30 września 1999 r. nabyła [...] w [...].

Na podstawie poświadczonej kopii aktu notarialnego z dnia 31 października 2014 r. (Rep. A nr [...]) sporządzonego przez J. M., notariusza w [...], [...] z siedzibą w [...] ([...]) przeniosła nieodpłatnie na rzecz [...] z siedzibą w [...] ([...]) - wszelkie prawa do spadku po A. L., a wynikające z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział I Cywilny z dnia 14 grudnia 2006 r. (I Ns [...]).

Prezydent m. st. Warszawy powołaną na wstępie decyzją z 21 lipca 2022 r., nr 354/SD/2022, po przeprowadzeniu postępowania dotyczącego rozpatrzenia wniosku złożonego przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w Warszawie dotyczącego przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy [...], nr hip. [...], umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie co do gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...], stanowiącej obecnie część działek ewidencyjnych z obrębu [...]: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...].

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że w zakresie działania Urzędów Likwidacyjnych nie mieści się w składanie wniosków o przyznanie prawa własności czasowej. Urzędy Likwidacyjne nie mogły reprezentować byłych właścicieli nieruchomości ani w postępowaniu administracyjnym ani sądowym. Tzw. grunty warszawskie nie mogły być traktowane jako mienie opuszczone (porzucone), a tym samym do gruntów tych nie miały zastosowania przepisy określające funkcjonowanie urzędów likwidacyjnych. Złożony przez urząd likwidacyjny wniosek nie mógł więc odnieść skutku w stosunku do poprzedniego właściciela i jego następców prawnych. Skoro postępowanie w niniejszej sprawie wszczęto na wniosek podmiotu, który nie miał legitymacji procesowej do wystąpienia w imieniu dawnych właścicieli przedmiotowej nieruchomości o ustanowienie na ich rzecz prawa własności czasowej, to postępowanie stało się bezprzedmiotowe.

Odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta m. st. Warszawy wniosła (w ustawowym terminie) [...] zarzucając naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 105 § 1 k.p.a. Wskazała na skuteczność wniosku dekretowego złożonego przez Urząd Likwidacyjny - za aprobatą byłych właścicieli nieruchomości.

Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Kolegium stwierdziło, że decyzja Prezydenta umarzająca przedmiotowe postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. odpowiada prawu. Zdaniem organu odwoławczego brak jest podstaw do twierdzenia, że wniosek Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w Warszawie z 30 września 1948 r. został złożony za zgodą dawnego właściciela.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 26 października 2022 r., nr KOC/5254/Go/22 wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] z siedzibą w [...] (dalej: "skarżąca", "[...]"), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając jej:

I. Naruszenie przepisów prawa procesowego, a to:

1) art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania ze względu na rzekomą jego bezprzedmiotowość, podczas gdy w sprawie nie zaistniały okoliczności powodujące bezprzedmiotowość postępowania gdyż istnieje przedmiot postępowania (nieruchomość i wniosek), oraz podmiot tego postępowania ([...] jako następca prawny dawnego właściciela - który zatwierdził czynności OUL i Dyrektora [...], nawet jeżeli w tym zakresie działał z przekroczeniem służbowego upoważnienia, dotyczące złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej) - mający interes prawny w rozpatrzeniu wniosku;

2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez całkowite zaniechanie wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a to pominięcie okoliczności, iż w niniejszej sprawie Urząd Likwidacyjny lub konkretna osoba fizyczna będąca pracownikiem OUL (dyrektor [...]) działała w imieniu i na rzecz byłych właścicieli nieruchomości przy [...], jako ich pełnomocnik (negotiorum gestor) prawidłowo umocowany zgodnie z art. 756 k.c. i art. 120 kodeksu zobowiązań;

3) art. 6 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 7 k.p.a. poprzez niezastosowanie zasady, iż organ administracji publicznej zobowiązany jest załatwić sprawę biorąc pod uwagę słuszny interes strony i stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydawania decyzji, tj. w szczególności przepisy prawa obowiązujące w dacie wydawania decyzji (art. 6 k.p.a.), a to poprzez nieuwzględnienie faktu, iż w dniu wydania skarżonej decyzji złożenie wniosku dekretowego zostało potwierdzone ze skutkiem ex tunc przez [...], a więc nieprawidłowo Organ ustalił, iż reprezentowanie prawa nieobecnych do czego został powołany OUL jest tożsame z tym, iż Urząd Likwidacyjny działał bez zgody i bez porozumienia z d. właścicielem hipotecznym;

4) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny sprawy oraz materiału dowodowego w niej zgromadzonego, a także dokonywanie ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy w sposób dowolny (z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów) oraz wybiórcze traktowanie materiału dowodowego, w szczególności polegające na:

a) błędnym uznaniu, że w przypadku pojawiających się w sprawie rozpatrywanej przez organ administracji publicznej wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy dopuszczalne jest zaniechanie prowadzenia przez organ administracji dalszego postępowania wyjaśniającego, podczas gdy szczególnie w takim przypadku konieczne jest zebranie pełnego materiału dowodowego w celu ich wyjaśnienia;

b) zaniechanie sprawdzenia czy w rejestrze wniosków dowodowych znajduje się dowód na okoliczność złożenia wniosku dekretowego przez dawnych właścicieli;

c) zaniechanie ustalenia na jakiej, podstawie Urząd Likwidacyjny powszechnie składał - wnioski dekretowe w imieniu dawnych właścicieli nieruchomości warszawskich, czy zostały wydane w tym zakresie jakieś okólniki przez Prezesa Głównego Urzędu Likwidacyjnego w [...];

5) art. 80 k.p.a. poprzez niezgodne z całokształtem zebranego w sprawie materiału dowodowego, a więc dowolne i wykraczające poza zakres swobodnej oceny dowodów ustalenie, iż w niniejszej sprawie wniosek dekretowy złożył Urząd Likwidacyjny, a nie dawny właściciel nieruchomości działający przez pełnomocnika (negotiorum gestora).

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

1) art. 2 w zw. z art. 8 Konstytucji RP w zw. z art. 756 k.c. poprzez negowanie (po wielu latach) uprawnień Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego lub konkretnej osoby fizycznej będącej pracownikiem OUL do wystąpienia z wnioskiem dekretowym w imieniu byłych właścicieli nieruchomości, mimo iż czynność ta została przez ówczesne organy administracji uznana za prawidłową i w pełni skuteczną, a [...] zatwierdziła te czynności negotiorum gestora, a zatem zgodnie z art. 756 k.c. nadała tym czynnościom charakter zlecenia, a w konsekwencji pełnomocnictwa;

2) art. 752 k.c. poprzez błędne uznanie, że OUL w Warszawie (lub dyr. [...]) swoim postępowaniem nie wypełnił obowiązków prowadzącego cudze sprawy bez zlecenia (negotiorum gestor), do których na podstawie art. 752 k.c. zalicza się: wystąpienie korzyści dla osoby zainteresowanej (domini negotii) z działania tego, kto prowadzi cudzą sprawę bez zlecenia; prowadzenie sprawy cudzej oraz działanie w imieniu domini negotii zgodnie z rzeczywistą lub prawdopodobną wolą tego podmiotu;

3) art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz w związku z art. 13 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z 22 marca 1928 roku o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. nr 36 poz. 341) poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny i zgodnie z tzw. zasada proporcjonalności (wyrażoną w art. 7 k.p.a. i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) oraz nie uwzględniając słusznego interesu strony (art. 7 k.p.a.) wydanie decyzji umarzającej postępowanie dekretowe ze względu na fakt, iż zdaniem Organu działanie OUL nie było poparte aprobatą byłego właściciela gruntu, podczas gdy zasada proporcjonalności nakazuje taką interpretację przepisów, aby w jak najmniejszym stopniu naruszane były podstawowe prawa konstytucyjne obywateli, takie jak prawo własności, a zatem ewentualne milczące popieranie wniosku dekretowego przez spadkobiercę dawnego właściciela nieruchomości dekretowej powinno być uznane za aprobatę działania OUL (art. 756 k.c.) zgodnego z interesami tego właściciela, a nie za brak akceptacji, w szczególności jeśli organ zaniechał zadośćuczynieniu obowiązkowi wyznaczenia zastępcy dla osoby nieobecnej (art. 13 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z 22 marca 1928 roku o postępowaniu administracyjnym);

4) art. 7 ust. 1 i ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (dalej "dekret warszawski") w związku z art. 11 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 roku o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. nr 36 poz. 341) w zw. z art. 756 k.c. (przedtem art. 120 k.z.) poprzez odmowę ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz spadkobiercy byłego właściciela tj. [...], podczas gdy wniosek o przyznanie prawa własności czasowej został złożony przez "osobę reprezentującą prawa dotychczasowego właściciela gruntu" w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, tj. Okręgowy Urząd Likwidacyjny lub konkretną osobę fizyczną będącą pracownikiem OUL, którego działanie jako negotiorum gestora potwierdził następca prawny dawnego właściciela nieruchomości, oświadczeniem z dnia 09 lipca 2019 roku, a zatem którego działanie powinno być traktowane jak działanie pełnomocnika (a to zgodnie z art. 756 k.c., a poprzednio art. 120 kodeksu zobowiązań;

5) naruszenie postanowień Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej zgodnie z brzmieniem sporządzonej do niniejszego dokumentu preambuły jest ona dodatkowym potwierdzeniem praw wynikających z Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Zgodnie z art. 17 KPP: "(...) każda osoba ma prawo do władania, używania, dysponowania i przykazania w drodze spadku swego mienia nabytego zgodnie z prawem. Nikt nie może być pozbawiony swego mienia, chyba że w interesie publicznym, w przypadkach i na warunkach przywidzianych w ustawie, za uczciwym odszkodowaniem wypłaconym we właściwym terminie).

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi Fundacja przedstawiła stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów, Sąd uznał skargę za niezasadną. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 26 października 2022 r., nr KOC/5254/Go/22 utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 21 lipca 2022 r., nr 354/SD/2022 umarzającą, jako bezprzedmiotowe, postępowanie o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy [...], nr hip [...] (obecnie przy ul. [...], część działek ewidencyjnych z obrębu [...] nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...]).

Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną (ust. 1), zaś gmina uwzględni wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania, a jeżeli chodzi o osoby prawne - ponadto, gdy użytkowanie gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem w myśl planu zabudowania nie pozostaje w sprzeczności z zadaniami ustawowymi lub statutowymi tej osoby prawnej (ust. 2).

W przedmiotowej sprawie istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy wniosek z 30 września 1948 r. złożony przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w Warszawie (dalej: "Urząd") był złożony skutecznie, czy Urząd ten był uprawniony do złożenia takiego wniosku w imieniu nieobecnego A. L.

Jak wynika z akt sprawy były właściciel nie złożył w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, natomiast taki wniosek został złożony w powyższym terminie przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w Warszawie, który kierując go do Zarządu Miejskiego w m.st. Warszawie wystąpił w imieniu nieobecnego A. L. - właściciela nieruchomości [...] położonej przy [...], nr hip [...] - o przyznanie prawa własności czasowej za opłatą symboliczną.

W tym miejscu wskazać należy, że urzędy likwidacyjne zostały utworzone dekretem z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87), przy czym przepis art. 7 ust. 1 dekretu określał zakres działania tych urzędów, do których należało między innymi zabezpieczenie majątków opuszczonych do czasu objęcia ich w zarząd, sporządzenie inwentarza, zabezpieczenie majątków przechodzących na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego. Przepisy tego dekretu nie przewidywały natomiast dla urzędów likwidacyjnych uprawnień do zabezpieczenia majątku osób fizycznych, jak również składania wniosków w ich imieniu. Ustawa z dnia 18 listopada 1948 r. o zmianie organizacji i zakresu działania urzędów likwidacyjnych (Dz. U. Nr 57, poz. 454) dokonała zmiany art. 7 dekretu z dnia 8 marca 1946 r., jednakże nie wprowadziła żadnych zmian w zakresie uprawnień tych urzędów do składania wniosków i zabezpieczenia majątków osób prywatnych. Takich zmian nie wprowadziło również rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 7 listopada 1946 r. stanowiące wykonanie art. 9 dekretu z dnia 8 marca 1946 r.

Wobec powyższego, takie uregulowanie powodowało, że grunty warszawskie nie mogły być traktowane jako mienie opuszczone (porzucone), a tym samym do gruntów tych nie miały zastosowania przepisy określające funkcjonowanie urzędów likwidacyjnych.

Ponadto, także w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęte zostało jednolite stanowisko, iż co do zasady urzędy likwidacyjne nie miały w katalogu swoich kompetencji prawa do reprezentowania dotychczasowych właścicieli w sprawach przyznania praw do gruntów. Zatem, wnioski urzędów likwidacyjnych zgłaszane do organów właściwych do ich rozpatrzenia, nie mające żadnego oparcia w wyrażonej przez właścicieli zgodzie na takie działanie, nie mogły wywoływać skutków określonych w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r.

W niniejszej sprawie, organy dokonały właściwej wykładni i prawidłowo zastosowały przepis art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. Skład orzekający całkowicie opowiada się za utrwalonym poglądem, według którego urzędy likwidacyjne, utworzone ww. dekretem z dnia 8 marca 1946 r., nie były legitymowane do działania w imieniu byłych właścicieli nieruchomości - w tym do składania w ich imieniu wniosków w trybie dekretu (zob. np. wyroki NSA z dnia: 9 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 1896/17; 11 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 1306/14; 12 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1066/14; 3 września 2013 r., sygn. akt I OSK 658/12; 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 616/11; 6 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 66/11).

Okręgowy Urząd Likwidacyjny nie mógł także występować w roli pełnomocnika strony postępowania administracyjnego. Wynikało to z treści art. 12 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, pełnomocnikiem mogła być osoba własnowolna, czyli w myśl art. 489 i nast. Kodeksu cywilnego Królestwa Polskiego, obowiązującego w chwili wejścia w życie rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym z 1928 r., osoba pełnoletnia lub małoletnia usamowolniona niepozbawiona własnej woli. Pod rządami ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz. U. Nr 34, poz. 311 ze zm.) była to osoba pełnoletnia nieograniczona w zdolności do czynności prawnych (por. Bronisław Graczyk "Postępowanie administracyjne", Wydawnictwo Prawnicze 1953 r., s. 42). W dzisiejszym rozumieniu (art. 33 § 1 k.p.a.) jest to osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych. Wniosek z 30 września 1948 r. nie został złożony przez osobę fizyczną. Okoliczność, że został podpisany przez Dyrektora [...], reprezentującego ten Urząd, nie świadczy o tym (jak twierdzi skarżąca), że został złożony przez pracownika tego Urzędu, działającego jako osoba fizyczna niewystępująca w roli reprezentanta Urzędu. Co istotne, termin do złożenia wniosku, określony w art. 7 ust.1 dekretu, ma charakter materialnoprawny. Jego upływ powodował wygaśnięcie uprawnienia do złożenia wniosku (patrz: uchwała NSA z dnia 8 września 2003 r., sygn. akt OPS 3/03, ONSA 2004/1/6). Nawet zatem przyjmując, że wniosek zostałby zgłoszony przez osobę spełniającą wymogi art. 12 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, to zatwierdzenie tego wniosku przez stronę mogłoby by być skuteczne jedynie do terminu wygaśnięcia uprawnienia. Po upływie terminu i wygaśnięciu uprawnienia, zarówno złożenie wniosku przez stronę, jak i zatwierdzenie przez stronę wniosku złożonego przez pełnomocnika działającego bez upoważnienia strony byłoby bezprzedmiotowe.

Wprawdzie Naczelny Sąd Administracyjny w orzecznictwie podkreślał również, że wnioski Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego nie zawsze i nieautomatycznie powinny być uznawane za bezskuteczne, ale odnosił to jednak do szczególnych przypadków. W wyrokach z dnia 15 marca 2005 r., sygn. akt OSK 8/04 oraz z dnia 6 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 66/11 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że w sytuacji gdy uprawniona do tego osoba w wymaganym terminie zwróciła się do Urzędu Likwidacyjnego o zwrot jej posiadania nieruchomości, można było przyjąć, iż organ składający następnie wniosek w trybie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z 1945 r., nie tyle reprezentował, co niejako przekazywał złożone w terminie i skuteczne żądanie uprawnionej osoby (zob. także wyrok NSA z 3.9.2013 r., I OSK 658/12, CBOSA). Całokształt okoliczności faktycznych niniejszej sprawy nie pozwalał jednak przyjąć, że wniosek złożony przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w 1948 r. w jakikolwiek sposób przekazywał udokumentowane żądanie osoby uprawnionej, by czynność ta w jakikolwiek sposób była uzgadniana z właścicielem, by dokonywano ją za jego aprobatą.

Fakt, że [...] (następca prawny dawnego właściciela) w złożonym oświadczeniu w lipcu 2019 r. potwierdziła czynność podmiotu działającego bez zlecenia, tj. Urzędu Likwidacyjnego nie mógł mieć w sprawie żadnego znaczenia. Czynność ta została bowiem dokonana po upływie terminu z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z 1945 r. Skład orzekający podziela zaprezentowane w orzecznictwie stanowisko odnośnie braku możliwości potwierdzenia wniosku Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego ze skutkiem wstecznym z powołaniem na przepisy prawa cywilnego - instytucję pełnomocnika bez zlecenia. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku I OSK 616/11, po upływie materialnoprawnego terminu wynikającego z art. 7 ust. 1 dekretu z 1945 r. potwierdzenie czynności innej osoby nie może być już uznane za skuteczne w sferze prawa administracyjnego (por. także wyrok NSA z 3 września 2013 r., I OSK 658/12, CBOSA).

W tym stanie rzeczy brak było podstaw do twierdzenia o zasadności zarzutów skargi (naruszeniu art. 6, 7, 77 § 1, 80, 105 § 1, 107 § 3 k.p.a., art. 2 w zw. z art. 8 Konstytucji RP, art. 752 k.c. Zdaniem Sądu przyjęcie przez organy braku zdolności Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego do złożenia w 1948 r. wniosku o przyznanie własności nie została skutecznie podważona. Identycznie potraktować należało zarzut naruszenia art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Nie do przyjęcia jest bowiem aby oświadczenia następców prawnych złożone po upływie materialnoprawnego terminu można było uznać za aprobatę działania Urzędu.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.