Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1491/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2025-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 b
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi H. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 lipca 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/500/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w decyzji z dnia 22 lipca 2024 r., nr SKO.ŚR/4111/500/2024 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia 24 maja 2024 r. o odmowie przyznania H. R. świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej wskazano art. 17 i art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2024 r., poz. 323 ze zm.) w związku z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) oraz art. 7, art. 77 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024, poz. 572).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Organ I instancji ww. decyzją z 24 maja 2024 r. - wydaną na skutek ponownego rozpoznania sprawy w wyniku decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 grudnia 2023 r., znak SKO.ŚR/4111/1311/2023 - ponownie orzekł o odmowie przyznania H. R. świadczenia w pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (matką) – E. K.

Organ I instancji uznał, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawczynię czy brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia przez wnioskodawczynię a koniecznością opieki nad osobą wymagającą opieki albowiem zakres opieki nie wyklucza także możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego przez wnioskodawczynię. Organ zwrócił również uwagę, że skoro wnioskodawczyni jest posiadaczką gospodarstwa rolnego i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, składa wnioski i pobiera dopłaty dla rolników, opłaca podatki rolny i leśny, to zatem również z tej przyczyny nie można jej uznać za osobę rezygnującą z zatrudnienia w gospodarstwie rolnym.

W odwołaniu od ww. decyzji profesjonalny pełnomocnik skarżącej - adwokat Ł. A. H. sp. z o.o. w O. - zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez wnioskodawczynię w celu sprawowania opieki nad osobą

niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z

zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą

legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; przepisów art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych przyjętych na podstawie wadliwie zebranego lub ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię, a koniecznością sprawowania opieki nad matką; art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez oparcie przedmiotowej decyzji na fakcie istnienia innych osób spokrewnionych w pierwszej kolejności z E. K., poza samą wnioskodawczynią.

W uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji, SKO wskazało, że do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką E. K. dołączono orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS O/Chrzanów z dnia 31 sierpnia 2012 r., znak 252936, zgodnie z którym E. K. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji.

Organ odwoławczy zaakcentował, że okoliczność, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie tej należało bowiem ustalić czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Wyjaśniono, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jaką winno się w toku postępowania ustalić jest czy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nastąpiła rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia, a w przypadku rolnika - zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Zakres opieki został ustalony na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 13 października 2023 r. oraz w dniach 19 lutego 2024 r. i 18 kwietnia 2024 r., jak również oświadczeń odwołującej. Kolegium nie kwestionując tych dokumentów stwierdziło, że odwołująca zajmuje się niepełnosprawną matką. Powyższe również potwierdził organ I instancji w uzasadnieniu swej decyzji. Przy czym czynności takie jak sprzątanie, pranie, prasowanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, podawanie lekarstw są typowymi czynnościami, które mają miejsce w każdym gospodarstwie domowym, bez względu na to czy w skład takiego gospodarstwa domowego wchodzi osoba niepełnosprawna i wymagająca opieki czy też nie.

Ustalono, że skarżąca H. R. zamieszkuje z mężem i matką. E. K. jest osobą schorowaną, zmagającą się od 2013 r. z reumatoidalnym zapaleniem stawów oraz zespołem bólowym kręgosłupa na tle choroby zwyrodnieniowej. Z uwagi na reumatoidalne zapalenie stawów matka skarżącej wielokrotnie była hospitalizowana na oddziale reumatologicznym w związku z zaostrzeniem objawów choroby. E. K. w 2010 r. przebyła udar niedokrwienny z niedowładem lewostronnym, a w 2022 r. operację kości twarzy z powodu martwicy polekowej trzonu żuchwy, jest pod stałą kontrolą poradni reumatologicznej i leczenia osteoporozy, poradni kardiologicznej oraz poradni chirurgii szczękowej. Zgodnie z oświadczeniem złożonym przez skarżącą w dniu 18 kwietnia 2024 r. E. K. nie jest w stanie samodzielnie się poruszać, utraciła kontrolę ruchową co wiąże się z bardzo wymagającą i intensywną opieką całodobową.

Następnie organ II instancji wskazał, że skarżąca była zatrudniona w zakładzie pracy M. K. w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 maja 2014 r., a zatrudnienie ustało z inicjatywy pracodawcy na skutek likwidacji stanowiska pracy. Skarżąca oświadczyła, że po otrzymaniu gospodarstwa rolnego od swojego ojca w 2013 r. nigdy nie podjęła się prowadzenia tego gospodarstwa i nie prowadzi go aktualnie. Skarżąca oświadczyła także, iż po utracie zatrudnienia zgłosiła się do Powiatowego Urzędu Pracy w celu uzyskania ubezpieczenia zdrowotnego, a następnie do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego celem dalszej kontynuacji ubezpieczenia. W oświadczeniu z dnia 18 kwietniu 2024 r. zaznaczyła, iż wówczas faktycznie nie pracowała w gospodarstwie rolnym z uwagi na opiekę nad rodzicami.

Kolegium stwierdziło, że brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawczynię czy brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia przez wnioskodawczynię a koniecznością opieki nad osobą wymagającą opieki, albowiem zakres opieki nie wyklucza także możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego przez wnioskodawczynię. Prowadzenie gospodarstwa a zwłaszcza gospodarstwa małoobszarowego, nie posiadającego inwentarza żywego wiąże się z pracą sezonową. Praca taka nie wymaga całorocznego, stałego, codziennego zaangażowania, jak ma to miejsce np. w przypadku pracy na umowę o pracę.

Podkreślono, że skoro wnioskodawczyni jest posiadaczką gospodarstwa rolnego i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, składa wnioski i pobiera dopłaty dla rolników, opłaca podatki rolny i leśny a zatem i z tej przyczyny nie można jej uznać za osobę rezygnującą z zatrudnienia w gospodarstwie rolnym, czy też nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką.

Zwrócono również uwagę na treść oświadczenia wnioskodawczyni, z którego wynika, że na 12 miesięcy przed złożeniem wniosku nie osiągała ona żadnego jednorazowego dochodu. Powyższemu przeczy treść korespondencji z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z której wynika iż wnioskodawczyni składała wnioski oraz otrzymywała (jeszcze w 2023 roku) płatności obszarowe.

W ocenie organu odwoławczego skarżąca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze na powyższą decyzję SKO w Krakowie, H. R. działająca przez pełnomocnika adw. Ł. A. H. sp. z o.o. w O., zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie: przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Kolegium zapoznawszy się z treścią złożonej skargi, uznało ją za niezasadną i wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy w całości podtrzymał swoje wywody zawarte w decyzji objętej skargą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz.935) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na to, że pełnomocnik skarżącej wniósł w skardze o zastosowanie tego trybu postępowania, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem.

Bezsporne w tej sprawie było to, że matka skarżącej - legitymuje się orzeczeniem z 31 sierpnia 2012 r., w którym stwierdzono, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji.

Jak stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Szczególna regulacja obowiązuje w odniesieniu do wnioskodawców będących rolnikami, małżonkami rolników bądź ich domownikami. Zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r., jeśli o świadczenie ubiegają się takie właśnie podmioty, to przysługuje ono: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Przy czym, prawodawca przewidział w wypadku wskazanych osób pewne ułatwienie dowodowe, bowiem zgodnie z art. 17b ust. 2 u.ś.r., zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Ciężar udowodnienia faktu zaprzestania działalności rolniczej spoczywa na osobie wnioskującej o przyznanie jej świadczenia. Wskazane oświadczenie stanowi dowód na tę okoliczność, podlegający ocenie na zasadach ogólnych. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej.

W tej sprawie istotne jest, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 15 września 2023 r. skarżąca oświadczyła, że jest rolnikiem (...) i że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego pracy od 1 września 2023 r. (k. 1, 4 a.a.).

Z zaświadczenia KRUS z 6 września 2023 r. wynika, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od 6 marca 2019 r. do nadal na wniosek w zakresie emerytalno-rentowym, wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik (k. 2 a.a.).

Z oświadczenia skarżącej o stanie majątkowym z 13 października 2023 r. wynika, ze skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego 1,5 ha (k. 17 a.a.).

Skarżąca w dniu 13 października 2023 r. przed organem I instancji oświadczyła, że na 12 miesięcy przed złożeniem wniosku nie osiągała ona żadnego jednorazowego dochodu (k. 26 a.a.)

Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w piśmie z 26 marca 2024 r. przekazała informację z krajowego systemu producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, o których mowa w ustawie z 18 grudnia 2003 r. o Krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j. Dz. U. z 2023 poz. 885), w zakresie zgodnym z wnioskiem wg stanu na dzień 26 marca 2024 r. -H. R. składała wnioski o przyznanie płatności obszarowych za lata 2016-2023 i otrzymywała z tego tytułu płatności w 2023 r.

W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 b u.ś.r. SKO zwróciło uwagę, że z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż skarżąca jest właścicielką gospodarstwa (oświadczenia skarżącej o stanie majątkowym z 13 października 2023 r., k. 17 a.a.) i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, składa wnioski i pobiera dopłaty dla rolników (pismo ARiMR z 26 marca 2024 r., k. 71 a.a.), opłaca podatki rolny i leśny (k. 21 a.a.) a zatem nie można jej uznać za osobę rezygnującą z zatrudnienia w gospodarstwie rolnym.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca złożyła pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenie wypełniające dyspozycję art. 17b ust. 2 u.ś.r. (oświadczenie z dnia 15 września 2023 r., k.1 akt adm.). W innym oświadczeniu z dnia 13 października 2023 r. skarżąca przed organem I instancji oświadczyła, że na 12 miesięcy przed złożeniem wniosku nie osiągała ona żadnego jednorazowego dochodu (k. 26 a.a.). W oświadczeniu z 18 kwietnia 2024 r. skarżąca wskazała natomiast, że w gospodarstwie rolnym faktycznie nie pracowała i nie pracuje (k. 145). Powyższemu przeczą informacje zawarte w ww. piśmie ARiMR z 26 marca 2024 r. (k. 71 a.a.).

W ocenie Sądu, ocena materiału dowodowego zebranego w sprawie prowadzi do wniosku, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jak wynika z pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 26 marca 2024 r., skarżąca za rok 2023 otrzymała dopłaty obszarowe.

Zatem, ustalenia faktyczne poczynione zostały w niniejszej sprawie zarówno na podstawie złożonego przez skarżącą oświadczenia w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r., jak i na podstawie dowodów potwierdzających pobieranie przez nią dopłat obszarowych. Przy czym ani w skardze, ani w odwołaniu nie został zaś zakwestionowany fakt pobierania przez skarżącą ww. dopłat. Podkreślić natomiast należy, że przesłanką uzyskania dopłat bezpośrednich z funduszy unijnych nie jest sama własność gospodarstwa lecz właśnie rzeczywiste jego prowadzenie przez rolnika.

Trzeba wskazać, że ciężar udowodnienia faktu zaprzestania działalności rolniczej spoczywa na osobie wnioskującej o przyznanie jej świadczenia. Wskazane oświadczenie stanowi dowód na tę okoliczność, podlegający ocenie na zasadach ogólnych (wyrok NSA z 20 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1073/21).

Jak słusznie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1393/21 pojęcie "prowadzenie gospodarstwa rolnego" nie zostało dotychczas prawnie zdefiniowane, co zmusza sądy do wyjaśnienia tego pojęcia. Jak wyjaśniono w cytowanym wyroku, pojęcie to było przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w wielu orzeczeniach zapadłych na gruncie przepisów z zakresu ubezpieczenia społecznego rolników (uchwała z 18 lipca 1986 r., III UZP 29/86 oraz wyroki z 22 kwietnia 1987 r. II URN 50/87, z 23 listopada 1987 r., II URN 65/87, z 16 lipca 1987 r., II URN 118/87, z 3 lipca 1987 r., II URN 132/87, z 11 maja 1987 r., II URN 63/87). Sąd Najwyższy wyjaśniał, iż prowadzi gospodarstwo rolne ten, kto władając nim w sensie prawnym – jak właściciel, użytkownik, posiadacz samoistny lub zależny – wykonuje czynności natury funkcjonalnej, niezbędne dla racjonalnej gospodarki w konkretnym gospodarstwie rolnym. Współuczestniczy zaś z małżonkiem w prowadzeniu gospodarstwa ten małżonek, który w sposób istotny przyczynia się do funkcjonowania tego gospodarstwa, przy czym nie ma znaczenia prawnego, czy gospodarstwo wchodzi do wspólności ustawowej, czy też stanowi odrębny majątek drugiego z małżonków. Z uwagi na różnorodną specyfikę gospodarstw rolnych zakres i rodzaj wykonywanych czynności może być różny, jednakże w każdym przypadku chodzi o takie czynności, bez których funkcja gospodarstwa nie mogłaby być zrealizowana. Dlatego decydujące znaczenie ma całokształt okoliczności występujących w konkretnej sprawie.

Należy podzielić pogląd wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2012 r. I OPS 5/12, w świetle której prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. Jak wskazano w ww. uchwale, pojęcie "prowadzenie gospodarstwa rolnego" mieści w sobie cały zespół czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnienie się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem tylko na zarządzaniu nim.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Jednak – mając na uwadze cel świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zastąpienie dochodu uzyskiwanego dotychczas z wykonywanej pracy (w tym przypadku w rolnictwie) – nie można traktować jako czynnika decydującego o niemożliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze aktywnego producenta rolnego – w sytuacji, gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym związanych.

Jak trafnie wskazał NSA w wyroku z 12 września 2024 r., sygn. akt I OSK 2359/23 "dopiero fakt pobierania dopłat, jako korzyści finansowych wynikających z prowadzenia gospodarstwa rolnego, stanowi przeszkodę w ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne. Owe płatności stanowią bowiem dowód prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego."

W przedmiotowej sprawie zarówno organy, jak i Sąd, dysponowały z jednej strony oświadczeniem skarżącej złożonym w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r., a więc pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, w świetle którego skarżąca oświadczyła, że z dniem 1 września 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego (oświadczenie z dnia 15 września 2023 r.), jak i dowodami potwierdzającymi, że korzystała ona ze wsparcia finansowego przewidzianego dla rolników prowadzących gospodarstwa rolne - pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 26 marca 2024 r. Należy natomiast podkreślić, że prawne przesłanki pobierania płatności bezpośrednich są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Dopłaty są bowiem przyznawane osobie, która nie tylko jest właścicielem, czy współwłaścicielem gruntu rolnego. Przysługują one osobie, która rzeczywiście uprawia grunty rolne i wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą to być zarówno działania organizacyjne, czy kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednie wykonywanie pracy fizycznej w gospodarstwie.

W ocenie Sądu, w świetle okoliczności niniejszej sprawy należy uznać, że skarżąca wbrew treści złożonego oświadczenia, nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Faktycznie bowiem zarządzała gospodarstwem rolnym stanowiącym jej własność, nawet, jeśli nie wykonywała osobiście pracy fizycznej w tym gospodarstwie. Nie da się bowiem znaleźć racjonalnego uzasadnienia dla pogodzenia sprzeczności wyrażającej się w tym, że skarżąca oświadczyła, iż zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym, a jednocześnie pobiera dopłaty bezpośrednie (vide wyr. NSA z 13 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2046/23).

Nadto za Naczelnym Sądem Admiracyjnym (pogląd wyrażony w wyroku z 13 grudnia 2024 r., sygn. akt I OSK 343/24) należy wskazać, że "w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjnej występuje osoba będąca rolnikiem, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w związku opieką sprawowaną nad osobami, o których mowa w art. 17 ustawy. Badaniu podlega zatem nie kwestia związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem pracy a sprawowaną opieką a kwestia związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego a sprawowaną opieką. W niniejszej sprawie organy prawidłowo przyjęły, że nie doszło do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Wedle art. 7 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu z mocy ustawy o ile nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Innymi słowy, pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Rolnik, z mocy art. 37 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest obowiązany, nie czekając na wezwanie, w ciągu 14 dni zgłaszać Kasie osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie oraz informować Kasę o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności.

W świetle przywołanych wyżej przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników skarżąca zobligowana była do poinformowania Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Rolników o fakcie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, a czego nie uczyniła, o czym świadczy informacja z KRUS z dnia 3 marca 2023 r. Okoliczność ta miała bowiem wpływ na podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników."

Podsumowując, w ocenie Sądu, w przedmiotowym stanie faktycznym brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego a sprawowaną przez nią opieką nad matką - w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r.

Należy podkreślić, że skarżąca będąc reprezentowaną zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika, nie udowodniła faktu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, nie przedłożyła też żadnych dowodów na wykazanie tej przesłanki, poza gołosłownymi oświadczeniami, które mijały się z prawdą (vide oświadczenie skarżącej o stanie majątkowym z 13 października 2023 r., w którym oświadczyła, że w ciągu 12 mcy poprzedzających złożenie wniosku nie osiągała ona żadnego jednorazowego dochodu, k. 26 a.a.).

Należy w miejscu podkreślić, że Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności opiekowania się nią przez córkę, jednak sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był zatem w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że żądane świadczenie pielęgnacyjne, z uwagi na fakt bycia beneficjentem płatności przyznawanych rolnikom przez ARiMR, nie mogło być przyznane.

Zarzuty skargi Sąd uznał za nieuzasadnione.

Organ prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy i prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do istotnego naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego, w tym zarzucanych w skardze art. 7 k.p.a., art. 75 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a.), prawidłowo zinterpretował i zastosował odnośne przepisy prawa materialnego (w tym art. 17 ust. 1 ustawy) oraz dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa powołanych w skardze.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.