Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1238/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 35
journal: Dz.U. 2017 poz 657
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
article: art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i § 3, art.  80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 1 § 1 i 2 , art. 106 § 3, art. 109, art. 113 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1lit. c),
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Flasińska Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz sędzia del. WSA Anna Szymańska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Bk 553/18 w sprawie ze skargi M.Ł. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 29 czerwca 2018 r. nr OB-I.621.1.25.2018.EN w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku (dalej: "WSA w Białymstoku", "Sąd I instancji", "Sąd wojewódzki") wyrokiem z 14 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Bk 553/18 oddalił skargę M.Ł. (dalej: "skarżący", "strona") na decyzję Wojewody Podlaskiego (dalej: "Wojewoda", "organ II instancji") z 29 czerwca 2018 r., nr OB-I.621.1.25.2018.EN w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Postępowanie o wymeldowanie z pobytu stałego toczyło się na wniosek sióstr strony: E.C. oraz M.L.. Wskazały one, że skarżący nie mieszka w lokalu nr [...] przy ul. M. w [...]. od marca 2014 r. Właścicielką lokalu do dnia śmierci, tj. 25 października 2012 r. była matka stron postępowania. Spadkobiercy zawarli w dniu 11 września 2017 r. sądową ugodę przed Sądem Rejonowym w [...], na mocy której mieszkanie zostało przyznane na współwłasność siostrom strony. Ponadto skarżący wydał właścicielkom komplet kluczy do mieszkania w dniu 22 września 2017 r., w obecności adwokata. W trakcie postępowania przesłuchano w charakterze świadków sąsiadów oraz dołączono do akt pisma, z których wynika fakt niezamieszkiwania w lokalu przez skarżącego, oraz informacja o zamknięciu dopływu do mieszkania ciepłej i zimnej wody, o rozwiązaniu z dniem 14 października 2016 r. umowy o dostarczanie energii elektrycznej do lokalu oraz braku umów o dostarczanie gazu. Ponadto z informacji uzyskanych z Sądu Rejonowego w [...] wynika, że skarżący w latach 2012-2018 nie występował o przywrócenie naruszonego posiadania. Z uwagi na powyższe okoliczności Prezydent Miasta [...] (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") decyzją z 24 kwietnia 2018 r. znak: DOM-IV.5343.346.2017 orzekł o wymeldowaniu M.Ł. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. M. w [...] w oparciu o art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2017 r. poz. 657 ze zm.), dalej: "e.l.".

W wyniku złożonego odwołania Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, że przesłanką wymeldowania z pobytu stałego wynikającą z art. 35 e.l. jest trwałe i dobrowolne opuszczenia miejsca pobytu. Okoliczność tę należy oprzeć nie tylko na podstawie deklaracji strony, ale również na podstawie postrzegalnych na zewnątrz przejawów więzi z miejscem stałego pobytu. Organ II instancji wyjaśnił, że na dzień wydania decyzji wystąpiły przesłanki faktyczne wymeldowania. Z informacji uzyskanych m.in. od Policji wynika, że lokal przestał być miejscem koncentracji spraw życiowych skarżącego. W trakcie konfliktu z siostrami strona własnym działaniem okazała rezygnację z korzystania z lokalu, również z inicjatywy skarżącego zostały odłączone od mieszkania media umożliwiające korzystanie z niego. Zamiar uporządkowania spraw majątkowych, w ocenie organu odwoławczego, świadczy o innym celu utrzymania zameldowania, niż faktyczne w nim przebywanie.

M.Ł. złożył skargę na powyższą decyzję Wojewody, zarzucając jej naruszenie art. 35 e.l. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i § 3, art. 78 § 1 oraz 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), dalej: "k.p.a.", poprzez brak uwzględnienia wniosków dowodowych zgłoszonych w piśmie z 20 kwietnia 2018 r. oraz o dopuszczenie dowodów z akt spraw prowadzonych przed Sądem Rejonowym w [...], akt postępowania prokuratorskiego, akt komorniczych oraz kopii dokumentów dołączonych do odwołania.

WSA oddalając skargę w pierwszej kolejności wyjaśnił kwestie rozpoznania skargi mimo, że zawiadomienie skierowane do skarżącego o terminie rozprawy zostało podjęte tego samego dnia (14 listopada 2019 r.), co dzień rozprawy. Jednakże z akt sądowych również wynika, że skarżący uzyskał wiedzę o terminie rozprawy w inny sposób i posiadanie tej wiedzy jednoznacznie potwierdził. Na k. 211 akt sądowych znajduje się tzw. karta udostępnienia akt, z której wynika, że skarżący w dniu 7 października 2019 r. osobiście zapoznawał się z aktami sprawy. Przed tą kartą, wszyte w aktach sądowych, znajdują się: zarządzenie o wyznaczeniu rozprawy ze wskazanym jej terminem (datą i godziną) oraz sporządzone przez pracownika sekretariatu zawiadomienia o terminie rozprawy, w tym zawiadomienie z 4 października 2019 r. adresowane do skarżącego i w tym dniu wysłane przez pracownika sądu (k. 203). Skarżący miał świadomość daty i godziny rozprawy (pismo z 28 października 2019 r.). Wykluczało to jej odroczenie z uwagi na niewiedzę strony o terminie rozprawy, a więc z powodu nieprawidłowości zawiadomienia (art. 109 p.p.s.a.).

Dalej WSA w Białymstoku ocenił, że zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadą uzasadniającą jej uchylenie. Następnie Sąd wojewódzki wyjaśnił treść art. 35 e.l. oraz znaczenie "pobytu stałego" zgodnie z art. 25 ust. 1 tej ustawy, tj. zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. WSA w Białymstoku podkreślił, że nie każde opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stanowi podstawę do wymeldowania, ale wyłącznie takie, które polega na przebywaniu poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. Opuszczenie miejsca pobytu musi cechować zarówno element faktyczny, jak i wolicjonalny.

Zdaniem Sądu I instancji opuszczenie przez skarżącego lokalu przy ul. M. m. [...] w [...]. ma cechy trwałości i dobrowolności. Kluczowe znaczenie ma fakt zawarcia ugody sądowej o dział spadku między spadkobiercami poprzedniej właścicielki lokalu i wydanie kluczy do tego lokalu przez skarżącego siostrom. Ugoda była aktem zrzeczenia się przez skarżącego tytułu prawnego do lokalu, zaś wydanie kluczy aktem zrzeczenia się prawa do jego posiadania. Wyzbycie się tytułu prawnego do lokalu, jak i możliwości jego posiadania i korzystania z niego są obiektywnymi faktami świadczącymi - zdaniem Sądu wojewódzkiego - o zamiarze rezygnacji z koncentrowania w lokalu interesów i funkcji życiowych. Również okoliczności odłączenia mediów od mieszkania czy potwierdzenie przez Policję faktu niezamieszkiwania w spornym lokalu przez skarżącego, są przejawami braku związku strony z miejscem zameldowania.

Reasumując, Sąd wojewódzki podzielił ustalenia organów administracyjnych dodając, że gromadząc obszerny materiał dowodowy zrealizowały zasadę prawdy obiektywnej.

M.Ł. wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Wyrokowi Sądu I instancji zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej: "p.p.s.a."

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj.: art. 35 oraz z art. 28 ust. 1 e.l. przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że opuszczenie przez stronę lokalu przy ulicy M. m. [...] w [...]. miało cechy trwałości i dobrowolności, a ponadto, że zaprzestał on koncentrowania swoich spraw życiowych w przedmiotowym lokalu ze względu na rzekomy konflikt pomiędzy nim, a siostrami, podczas gdy w rzeczywistości skarżący w sposób ciągły i jednoznaczny, w ramach licznych postępowań przed sądami powszechnymi i administracyjnymi (m.in. postępowania w sprawie spisu inwentarza po zmarłej pierwotnej właścicielce lokalu), wyrażał chęć i zamiar korzystania z tego lokalu – brak cechy trwałości i dobrowolności opuszczenia tego lokalu.

II. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

1) art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i § 3 oraz 80 k.p.a., przejawiające się w tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działań podjętych przez Wojewodę, a wcześniej przez Prezydenta nie dostrzegł, że zebrany przez te organy materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości. Uzupełnienie wspomnianego materiału dowodowego na etapie postępowania sądowego z wysokim prawdopodobieństwem mogłoby doprowadzić do rozstrzygnięcia sprawy na korzyść skarżącego. Sąd nie dostrzegł, iż organy nie podjęły wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, m.in. wbrew rzeczywistemu stanowi faktycznemu, nie wzięły pod uwagę wielokrotnie jednoznacznie wyrażanych przez skarżącego chęci i zamiaru korzystania z lokalu przy ul. M. w [...].,

2) art. 113 § 1 w związku z art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez zamknięcie rozprawy w sytuacji, gdy sprawa nie była wystarczająca wyjaśniona, albowiem Sąd I instancji posiadał wszelkie przesłanki do przeprowadzenia dowodu z dokumentów, wykorzystując jednocześnie subsydiarnie dowód ze wskazanych przez skarżącego świadków, a przede wszystkim winien przesłuchać samego skarżącego,

3) art. 109 p.p.s.a. polegające na tym, że Sąd I instancji nie odroczył rozprawy wyznaczonej na dzień 14 listopada 2019 r., przez co skarżący pozbawiony został możliwości udziału w rozprawie bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia, a tym samym został pozbawiony prawa do obrony - co w konsekwencji skutkuje nieważnością postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.,

4) art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1lit. c) p.p.s.a. poprzez wybiórcze przedstawienie stanu sprawy i nie odniesienie się do wszystkich kluczowych zarzutów podniesionych w skardze,

5) naruszenie art. 1 § 1 i 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji Wojewody, pomimo iż decyzja ta została wydana bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego.

W oparciu o powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie od organu II instancji zwrotu kosztów postępowania, wnosząc o rozpoznanie sprawy na rozprawie

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, uczestniczki postępowania wniosły o jej oddalenie, nie żądając zasadzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: " NSA") zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które NSA rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Na wstępie wskazać należy, że NSA rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.).

Skarga kasacyjna jest bezzasadna.

Najdalej idący zarzut naruszenia art. 109 p.p.s.a. i tym samym pozbawienie skarżącego prawa do obrony, co w konsekwencji skutkowałoby nieważnością postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. jest bezzasadny. Zgodnie z art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Faktem jest, że skarżący zawiadomienie o terminie rozprawy odebrał w tym samym dniu, w którym ta rozprawa się odbyła. Jednakże nie oznacza to, że nie miał wiedzy odnośnie terminu wyznaczenia rozprawy i tym samym został pozbawiony prawa do obrony.

Zgodnie z art. 66 § 2 p.p.s.a. doręczenie adresatowi pism procesowych może nastąpić także przez wręczenie mu pisma bezpośrednio w sekretariacie sądu. Jak ustalił Sąd wojewódzki skarżący w dniu 7 października 2019 r. zapoznawał się w sekretariacie z aktami sprawy. W aktach przed tą datą znajduje się m.in. zarządzenie o wyznaczeniu rozprawy ze wskazanym jej terminem. Zasadnie WSA uznał, że skoro trzy dni później (po wydaniu zarządzenia) skarżący zapoznawał się z aktami, to również z zarządzeniem o terminie rozprawy. Posiadał zatem wiedzę w zakresie, który obecnie kwestionuje. Celem przepisów p.p.s.a. jest informowanie stron o wszystkich istotnych czynnościach procesowych w sprawie. Taką czynnością niewątpliwie jest wyznaczenie terminu rozprawy. Prawda jest, że nie wynika z akt sądowych, aby wręczono skarżącemu zawiadomienie o terminie rozprawy. Niemniej przepisy p.p.s.a. o doręczeniach należy wykładać w taki sposób, aby został osiągnięty ich cel, tj. powiadomienie o pewnych czynnościach. Skoro skarżący w zgodzie z art. 66 § 2 p.p.s.a. otrzymał wiedzę co do terminu rozprawy, należało uznać, że nie doszło do naruszania art. 109 p.p.s.a. przez WSA w Białymstoku i w konsekwencji brak podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania sądowego na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 113 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. Przewodniczący rozprawy zasadnie uznał za celowe zamknięcie rozprawy i zaniechanie prowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego. W uzasadnieniu dokładnie zostały opisane wnioskowane dowody i ich nieprzydatność dla rozstrzygnięcia sprawy. Poza wszystkim zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające. Ograniczony zakres czynności sądu administracyjnego jest powiązany z charakterem i rolą tego sądu. Rolą bowiem sądu jest kontrola działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a), nie zaś prowadzenie postępowania dowodowego. Odnośnie natomiast wniosku o przesłuchanie świadków, prawidłowo WSA zwrócił uwagę na brak możliwości przeprowadzenia tego rodzaju środka dowodowego przed sądem administracyjnym w świetle art. 106 § 3 p.p.s.a.

Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się na próbie wykazania, że Sąd wojewódzki dokonał błędnej kontroli zaskarżonej decyzji, dopuszczając tym samym do błędnego ustalenia stanu faktycznego. Po pierwsze, bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1lit. c) p.p.s.a. Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organy było wystarczające do podjęcia decyzji o wymeldowaniu strony z pobytu stałego. Wszystkie fakty, tj. zawarcie ugody sądowej i utrata prawa własności do lokalu, rezygnacja z posiadania lokalu poprzez przekazanie elementu władztwa, jakim były klucze, niekorzystanie z lokalu oraz likwidacja mediów umożliwiających korzystanie zgodnie z przeznaczeniem lokalu - były fundamentalnymi cechami stanu faktycznego uzasadniającymi przyjęcie tezy, że skarżący opuścił sporny lokal dobrowolnie i trwale. Wszystkie ustalenia faktyczne organów zostały słusznie zaakceptowane przez Sąd wojewódzki, a wyniki ustaleń doprowadziły do prawidłowego rezultatu, polegającego na stwierdzeniu przesłanki do zastosowania art. 35 e.l. Organ odwoławczy wyjaśniając podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał prawidłowo, że w myśl art. 35 e.l. przesłanką wymeldowania jest ustalenie, że obywatel polski opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

Bezzasadny okazał się w konsekwencji zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 35 e.l. Ma on w istocie charakter wtórny wobec zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Otóż zarzut ten został oparty na twierdzeniu, że stan faktyczny, przyjęty przez Sąd I instancji jako podstawa kontroli legalności decyzji Wojewody, został wadliwie ustalony. Tymczasem stan faktyczny został ustalony prawidłowo i zasadnie Sąd wojewódzki nie stwierdził naruszeń w tym zakresie. Innymi słowy, skoro w skardze kasacyjnej nie podważono skutecznie stanu faktycznego w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to strona nie może skutecznie zarzucać naruszenia prawa materialnego poprzez jego wadliwe zastosowanie przyjmując inny stan faktyczny, niż ten przyjęty przez Sąd wojewódzki (por. np. wyrok NSA z 27 kwietnia 2021 r., sygn. akt II OSK 2145/18 oraz wyrok NSA z 21 stycznia 2021 r., sygn. akt II OSK 2129/20). A do tego zmierza stanowisko skarżącego kasacyjnie poprzez konsekwentne zaprzeczanie, że trwale i dobrowolnie opuścił lokalu i nadal wyraża wolę przebywania w nim i koncentrowania swoich funkcji życiowych.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.