Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 943/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 138 par 1 pkt 1 w zw z art 127 par 3
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa (spr.) Sędziowie: WSA Joanna Człowiekowska ASR WSA Anna Kopeć Protokolant: starszy referent sądowy Kamila Maśloch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2023 r. sprawy ze skargi F. F. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 9 czerwca 2023 r., znak: DSE3-K0918-D20185-9/23 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych skargę oddala.


UZASADNIENIE

F. F. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U z 2023 r. poz. 388), dalej zwaną "ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej". Jako tytuł upoważniający do uzyskania wymienionych statusów Zainteresowany wskazał pobyt w areszcie wojskowym w związku z odmową pełnienia służby wojskowej w 1971 r., współpracę od 1975 r. z kabaretem "[...] oraz przeszukanie w mieszkaniu w 1984 r..

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia 2 marca 2023 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nr DSE3-K1025-D20185-6D/23, odmówił Stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Organ wskazał, iż przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w szczególności zwrócił się do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, o treści zgromadzonych dokumentów dot. Wnioskodawcy. W odpowiedzi z dnia 11 stycznia 2023 r. Instytut Pamięci Narodowej poinformował, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono zapisy ewidencyjne, oraz akta paszportowe Strony. W przesłanej dokumentacji brak jest jednak informacji na temat działalności opozycyjnej Strony lub doznanych przez niego represji, określonych przepisami ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Strona nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z 9.06.2023r. Nr DSE3-K0918-D20185-9/23, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa oraz art. 5 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn.: Dz. U. 2023 poz. 388), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 2 marca 2023 r.

Organ podkreślił, iż strona nie prowadziła działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Mając na uwadze oświadczenia samego Wnioskodawcy, w ocenie Szefa Urzędu, nie można uznać, że Strona prowadziła w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Analiza wskazanych przez Stronę okoliczności (m.in. pobyt w areszcie wojskowym w związku z odmową pełnienia służby wojskowej w 1971 r. czy współpraca z kabaretem "[...]") nie prowadzi do wniosku, iż Strona prowadziła w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, przez co najmniej 12 miesięcy, działalność, o której w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Nadto należy zauważyć, iż przejawy aktywności Wnioskodawcy podejmowane przeciw ówczesnej władzy trudno zinterpretować jako działania o charakterze niepodległościowym. Być może w subiektywnym odczuciu Wnioskodawcy miały one taki charakter, jednak oceniając je obiektywnie należałoby je raczej zakwalifikować jako próbę jawnego i otwartego wyrażenia przez ww. swoich poglądów i zaprezentowania obywatelskiej postawy. Działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2775/20, z dnia 26 lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 1702/20, z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1437/18). Ponadto, zwrócono uwagę na preambułę ustawy stanowiącej podstawę rozstrzygnięć o treści: "Uznając szczególne zasługi dla Polski tych jej obywateli, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani, uchwala się, co następuje", Z samej preambuły wynika zatem, że nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem szczególnych zasług prowadzoną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Go 613/20, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 października 2019 r., II SA/Bd 562/19, wyrok NSA z dnia 14 lipca 2020 r., II OSK 645/20).

Przedstawione prze Stronę okoliczności nie świadczą o prowadzonej przez Stronę działalności, na warunkach określonych w art. 2 cytowanej ustawy. Również w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono dokumentów dotyczących nielegalnej działalności antykomunistycznej Strony. Ponadto, wskazywana przez Wnioskodawcę działalność artystyczna w ramach kabaretu [...] w ocenie Szefa Urzędu również nie jest działalnością, o której mowa w przepisach obowiązującej ustawy, związku z czym nie może być podstawą do wydania decyzji o potwierdzeniu omawianego statusu.

Wobec powyższego Organ stwierdził, że Strona nie prowadziła działalności w

opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

W ocenie Organu Strona nie przedstawiła również dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Podnoszona przez Stronę okoliczność osadzenia w areszcie wojskowym z uwagi na odmowę służby wojskowej, zgodnie z przepisami obowiązującej ustawy nie może być podstawą do potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Zgodnie z art. 3 pkt I lit. a osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r., przebywała w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski, na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989, albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Norma prawna wywiedziona z przywołanego przepisu wymaga kumulatywnego wystąpienia trzech przesłanek, aby możliwe było potwierdzenie represji z powodów politycznych, o której mowa w tym przepisie. Po pierwsze, Wnioskodawca musiał przebywać w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku. Po drugie, pozbawienie wolności jednorazowo trwało dłużej niż 48 godzin lub wielokrotnie - dłużej niż 30 dni. Po trzecie, pobyt w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia był konsekwencją prowadzenia działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Dopiero kumulatywne wystąpienie wszystkich tych przesłanek, przy braku przesłanki negatywnej z art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, pozwala na ustalenie, że w stosunku do Wnioskodawcy zastosowano represję z powodów politycznych, o której mowa w art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

W sprawie F. F. stwierdzone zostało, że Wnioskodawca wyrokiem Sądu Garnizonowego w O. z dnia 3 stycznia 1971 r. został skazany za przestępstwo określone w art. 188 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. na karę ośmiu miesięcy aresztu wojskowego, którą odbywał od dnia 17 listopada 1970 r. Postanowieniem Wojskowego Sądu Garnizonowego w S. z dnia 17 czerwca

1980 r. F. F. został przedterminowo zwolniony z kary aresztu wojskowego. Zgodnie natomiast z art. 188 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o

powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej "jeżeli sprawca nie zgłasza się o odbycia tej służby przez czas dłuższy niż 14 dni podlega karze więzienia do lat 5".

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że spełnione zostały przesłanki pierwsza i druga, o których mowa powyżej, tj. Wnioskodawca przebywał w więzieniu na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 jednorazowo dłużej niż 48 godzin.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala natomiast stwierdzić, że w niniejszej sprawie została spełniona trzecia przesłanka, o której mowa powyżej. Nie wykazano, że pobyt F. F. w więzieniu był konsekwencją prowadzenia działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Z przedstawionych przez Stronę wyjaśnień wynika, iż jej skazanie na karę pozbawienia wolności było rezultatem odmowy odbycia służby wojskowej. Wobec tego skazanie i uwiezienie Strony nie było spowodowane jej działalnością na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, lecz było skutkiem odmowy pełnienia zasadniczej służby wojskowej. W opinii Organu trudno uznać, iż uwiezienie nastąpiło na skutek prowadzenia faktycznej działalności politycznej przeciwko systemowi politycznemu PRL lub też na rzecz respektowania politycznych praw człowieka.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożył wnioskodawca zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

-art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, co miało wpływ na treść orzeczenia, polegający na tym, że:

- Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że Skarżący nie prowadził w ramach struktur zorganizowanych lub współpracy z nimi, przez okres co najmniej 12 miesięcy, zagrożonej odpowiedzialnością kamą działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, uznając tym samym, że Skarżący nie spełnił przesłanek niezbędnych do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej, podczas gdy:

Skarżący współpracował z grupą aktywnie inwigilowaną przez Służbę Bezpieczeństwa PRL, Działalność grupy, z którą Skarżący współpracował, polegała na wyszydzaniu władzy państwowej podczas organizowanych publicznie występów artystycznych, co podlegało odpowiedzialności karnej, a ponadto funkcjonowanie grupy "[...]" było wielokrotnie ograniczane, Współpracując z grupą [...] Skarżący narażał swoją wolność i majątek;

- Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że pobyt Skarżącego w więzieniu nie był konsekwencją prowadzenia działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw politycznych człowieka w Polsce, uznając tym samym, że Skarżący nie spełnił przesłanek niezbędnych do uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych, podczas gdy powołanie Skarżącego do czynnej służby wojskowej było konsekwencją aktywnego uczestnictwa Skarżącego w wydarzeniach marcowych;

- Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, podczas analizy przesłanek niezbędnych do uzyskania przez Skarżącego statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych nie uwzględnił faktu relegowania Skarżącego ze szkoły na skutek brania udziału przez Skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności, a także respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, jakim były wydarzenia marcowe w 1968 r., uznając tym samym, że Skarżący nie spełnił przesłanek niezbędnych do uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych;

- Art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, naruszając zasadę równego traktowania, co miało wpływ na treść orzeczenia, polegający na tym, że Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swoją decyzję odmawiającą potwierdzenia posiadania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, podczas gdy status taki przyznawany jest przez organ osobom, które, tak jak Skarżący, zostały powołane do pełnienia czynnej służby wojskowej w zamian za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, jednak w innym okresie niż Skarżący;

- Art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, co miało wpływ na treść orzeczenia, polegający na tym, że:

- Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że Skarżący nie prowadził w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, przez okres co najmniej 12 miesięcy, zagrożonej odpowiedzialnością kamą działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, uznając tym samym, że Skarżący nie spełnił przesłanek niezbędnych do uznania go za działacza opozycji antykomimistycznej,

- Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że pobyt Skarżącego w więzieniu nie był konsekwencją prowadzenia działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw politycznych człowieka w Polsce, uznając tym samym, że Skarżący nie spełnił przesłanek niezbędnych do uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych,

- Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, podczas analizy przesłanek niezbędnych do uzyskania przez Skarżącego statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych nie uwzględnił faktu relegowania Skarżącego ze szkoły na skutek brania udziału przez Skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności, a także respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, jakim były wydarzenia marcowe w 1968 r., uznając tym samym, że Skarżący nie spełnił przesłanek niezbędnych do uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych;

2.naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj,:

- art. 2 ostawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że Skarżący nie prowadził w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, przez okres co najmniej 12 miesięcy, zagrożonej odpowiedzialnością kamą działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

- art. 3 w/w ustawy poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że:

- pobyt Skarżącego w więzieniu nie był konsekwencją prowadzenia działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw politycznych człowieka w Polsce,

- relegowanie Skarżącego ze szkoły na skutek brania udziału przez Skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności, a także respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, jakim były wydarzenia marcowe w 1968 r., me spełnia przesłanek niezbędnych do uznania Skarżącego za osobę represjonowaną z powodów politycznych.

W uzasadnieniu podkreślono, iż Grupa kabaretowa "[...]" w czasach PRLu nie miała szansy by zorganizować swoją działalność w sposób formalny, ze względu na wielokrotnie nakładane na grupę ograniczenia i próby władz ukierunkowane na zakończenie funkcjonowania grupy. [...]" była natomiast zorganizowana w sposób materialny, jako że pozyskiwała środki finansowe, dzięki którym mogła kontynuować swoją działalność, uzyskała także lokal, będący głównym miejscem prowadzenia działalności. Ponadto [...]" zatrudniała pracowników, a jej działalność była zarządzana przez kilku założycieli, w tym P. S.. Jako że działalność grupy: "[...]" była wielokrotnie delegalizowana, samo jej istnienie, a także cel, którym było ośmieszanie władzy publicznej PRL poprzez występy artystyczne, musiał pozostać tajemnicą wobec organów państwowych. Stąd udział Skarżącego w grupie groził mu odpowiedzialnością kamą. Ponadto samo znieważanie organu państwowego lub organizacji politycznej, czym członkowie grupy, w tym Skarżący zajmowali się tworząc satyryczne występy, podlegało ówcześnie odpowiedzialności karnej. Skarżący poprzez współpracę z grupą: "[...]" wspierał osoby internowane i członków ich rodzin, na który to cel grupa przeznaczała sporą część zebranych środków. Wspieranie osób, które z powodów politycznych zostały w sposób niezgodny z zasadami sprawiedliwości internowane, niewątpliwie powinno zostać uznane za działanie w celu respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, zwłaszcza że Skarżący wspierając we wskazany sposób osoby internowane sam ryzykował utratą własnej wolności i majątku. Stąd należy wyprowadzić wniosek o spełnieniu przez Skarżącego przesłanek niezbędnych do potwierdzenia jego statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Pobyt Skarżącego w więzieniu był konsekwencją aktywnego uczestnictwa Skarżącego w wydarzeniach marcowych. Jego kilkukrotne zatrzymanie i obicie przez służby mundurowe podczas protestów poskutkowało relegowaniem Skarżącego ze szkoły i uniemożliwieniem mu podjęcia dalszej nauki, przez co został on powołany do służby wojskowej. Powoływanie osób sprawiających problemy ówczesnej władzy do wojska stanowiło powszechną wówczas praktykę. Spośród powołanych w ten sposób młodych ludzi wielu zdecydowało o konieczności zaprotestowania przeciwko nieprzestrzeganiu przez władze okresu PRL podstawowych praw politycznych poprzez niestawienie się do jednostki wojskowej. Wobec części takich osób status osoby represjonowanej z powodów politycznych został przez organ potwierdzony, dlatego też brak potwierdzenia owego statusu wobec Skarżącego stanowi naruszenie Konstytucyjnej zasady równości wobec prawa w zakresie ochrony praw majątkowych (art. 64 ust, 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji) oraz zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Organ różnicując sytuację Skarżącego w stosunku do osób, których status osoby represjonowanej z powodów politycznych został potwierdzony, mimo iż były one represjonowane w ten sam sposób i z tego samego powodu, nie może się więc powołać na art. 8a Ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (t.j. Dz, U, z 2021 r. poz. 1693), jako że artykuł ten, przyznając odszkodowanie i zadośćuczynienie niejako automatycznie osobom, które w okresie od dnia 1 listopada 1982 r. do dnia 28 lutego 1983 r. pełniły czynną służbę wojskową, do której odbycia zostali powołani za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, pomija w sposób niezasadny osoby zaangażowane w wydarzenia Marca 1968 r., czy też uczestników strajków lat 1970-1971 oraz działaczy opozycji, "profilaktycznie" powołanych do wojska przed podwyżkami cen w czerwcu 1976 r. Na fakt nierównego traktowania wskazanych osób zwrócił uwagę również RPO. Ponadto należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 3 pkt 3 u.d.o.a. status osoby represjonowanej z powodów politycznych ma również osoba, która brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym została relegowana ze szkoły. Zgodnie z Wyrokiem NSA z 11.10.2022 r., III OSK 1422/21, LEX nr 3427869, pojęcie normatywne "udział w wystąpieniu wolnościowym" nie jest pojęciem zdefiniowanym, należy więc przyjąć, że jest to forma świadomego uczestnictwa, aktywności danej osoby w przedsięwzięciu zorganizowanym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, która jednak nie musiała wiązać się z pełniejszym zaangażowaniem przybierającym już formę działalności politycznej. Wydarzenia marca 1968 r. niewątpliwie należy uznać za przedsięwzięcie ukierunkowane na odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności, a przede wszystkim, na respektowanie politycznych praw człowieka. Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych niezasadnie pominął uznanie niniejszej przesłanki za spełnioną, mimo iż Skarżący wykazał, że został wydalony ze szkoły na skutek zawiadomienia kuratorium o kilkukrotnym zatrzymaniu Skarżącego na protestach będących formą walki o respektowanie politycznych praw człowieka w Polsce. Co więcej, Skarżący otrzymując od władzy tzw. "wilczy bilet" nie mógł podjąć edukacji w żadnym innym liceum w okresie PRL. Uniemożliwiło mu to uzyskanie średniego wykształcenia i tym samym Skarżący został pozbawiony możliwości wykonywania upragnionego zawodu, pozostając przez długi czas na utrzymaniu rodziny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych. Natomiast w przypadku nieuwzględnienia skargi, sąd w myśl art. 151 p.p.s.a., skargę oddala.

Zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Sporne w kontrolowanej sprawie było czy organy wyczerpująco ustaliły i czy w oparciu o te ustalenia prawidłowo oceniły spełnienie przesłanek dla potwierdzenia względem skarżącego statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie udokumentowanego wniosku strony, w świetle art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Zgodnie z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia l stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, do okresu 12 miesięcy, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

Natomiast zgodnie z art. 3 cytowanej ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956—1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. póz. 154, z 1982 r. póz. 18, z 1989 r. póz. 178 oraz z 2011 r. póz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2019 r. póz. 1882), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Z oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, dokonanej przez organ w całokształcie zebranego materiału dowodowego, nie wynika, aby strona spełniła w/w przesłanki ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Wbrew argumentacji zawartej w skardze, organy zgromadziły wszystkie dostępne im dowody, przeprowadzając wyczerpujące ustalenia, w tym zwróciły się do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, o treści zgromadzonych dokumentów dot. wnioskodawcy. W odpowiedzi z dnia 11 stycznia 2023 r. Instytut Pamięci Narodowej poinformował, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono zapisy ewidencyjne, oraz akta paszportowe skarżącego. W przesłanej dokumentacji brak było jednak informacji na temat jego działalności opozycyjnej lub doznanych przez niego represji, określonych przepisami ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

W ocenie Sądu skarżone organy oceniły materiał dowodowy w kontekście obowiązujących przepisów prawa materialnego prawidłowo uznając, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Natomiast podawane przez skarżącego okoliczności (m.in. pobyt w areszcie wojskowym w związku z odmową pełnienia służby wojskowej w 1971 r. czy współpraca z kabaretem [...]") nie wskazują, aby skarżący prowadził je w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, przez co najmniej 12 miesięcy. Okoliczności takiej bowiem skarżący nie wykazał żadnymi dowodami. Zatem wskazywane tak przejawy aktywności podejmowane przeciw ówczesnej władzy trudno zaliczyć jako działania skarżącego o charakterze niepodległościowym. Ponadto działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. Chodzi tutaj zatem o działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub bycia z tych powodów represjonowanym, co wynika z samej preambuły w/w ustawy. Nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem szczególnych zasług prowadzoną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych. Zasadnie zatem organy oceniły, iż przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności nie świadczą o prowadzonej przez niego działalności, na warunkach określonych w art. 2 w/w ustawy. Jak wyżej wskazano w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono dokumentów dotyczących nielegalnej działalności antykomunistycznej skarżącego. Z kolei wskazywana działalność artystyczna w ramach kabaretu [...] nie jest działalnością, o której mowa w przepisach obowiązującej ustawy, w związku z czym nie może być podstawą do wydania decyzji o potwierdzeniu omawianego statusu.

Odnosząc się do zarzutów skargi, szeroko akcentujących, że organy nie ustaliły wyczerpująco spornych okoliczności, w tym tych wielokrotnie podawanych przez skarżącego w toku postępowania, w ocenie Sądu, to skarżący nie przedstawił dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Podawanie osadzenia w areszcie wojskowym z innych powodów niż odmowa służby wojskowej, nie zostało wykazane żadnymi dowodami w tym np. z zeznań świadków. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a w/w ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r., przebywała w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski, na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989, albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przepis wymaga kumulatywnego wystąpienia trzech przesłanek: 1) pobytu w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku, 2) okresu pozbawienie wolności jednorazowo - dłużej niż 48 godzin lub wielokrotnie - dłużej niż 30 dni oraz 3) że taki pobyt był konsekwencją prowadzenia działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Tymczasem wnioskodawca wyrokiem Sądu Garnizonowego w O. z dnia 3 stycznia 1971 r. został skazany za przestępstwo określone w art. 188 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. na karę ośmiu miesięcy aresztu wojskowego, którą odbywał od dnia 17 listopada 1970 r. Postanowieniem Wojskowego Sądu Garnizonowego w S. z dnia 17 czerwca 1980 r. F. F. został przedterminowo zwolniony z kary aresztu wojskowego. Zgodnie natomiast z art. 188 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej "jeżeli sprawca nie zgłasza się o odbycia tej służby przez czas dłuższy niż 14 dni podlega karze więzienia do lat 5". Z uwagi na brak przedstawienia innych dowodów, zasadna była więc ocena przez organy, iż nie wykazano, że pobyt F. F. w więzieniu był konsekwencją prowadzenia działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Podobnie rzecz ma się z podawaną we wniosku okolicznością bycia świadomym uczestnikiem wydarzeń marcowych w 1968 r. Skarżący i w tym przypadku nie wykazał tej okoliczności jak i represji, które mogły być wynikiem jego udziału wystąpieniu wolnościowym. Natomiast fakt dokonania przeszukania u skarżącego w domu w 1984 r. nie stanowi samoistnie podstawy do przyznania wnioskowanego statusu. Dokonane przeszukanie z pewnością miało charakter represyjny ze strony ówczesnej władzy, jednak powyższa okoliczność nie znalazła się w katalogu represji, z którymi przepisy cytowanej ustawy wiążą możliwość potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Tylko te zdarzenia, które zostały wymienione w cytowanych przepisach, mogą spowodować uznanie, że dana osoba była działaczem opozycji antykomunistycznej lub była represjonowana z przyczyn politycznych. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za działalność antykomunistyczną lub represję w rozumieniu ustawy, chociażby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły one dużą dolegliwość (por. wyrok WSA w Kielcach z 19 października 2017 r., II SA/Ke 540/17; wyrok WSA w Poznaniu z 8 lutego 2017 r., II SA/Po 742/16).

Należy podkreślić, iż brew argumentacji zawartej w skardze o ile zebranie pełnego materiału dowodowego jest niewątpliwie obowiązkiem organu, to obowiązek ten nie ma charakteru absolutnego w tym znaczeniu, że organ nie jest zobowiązany do poszukiwania, niejako w zastępstwie strony, dowodów mających potwierdzić korzystne dla tej strony okoliczności. Innymi słowy w niniejszej sprawie organy nie miały obowiązku poszukiwać samemu dowodów na okoliczności podawane przez skarżącego i to w zasadzie nie wiadomo gdzie. Zatem wymagane jest jedynie, aby organ zgromadził wszystkie dostępne mu dowody, tak aby przeprowadzić wyczerpujące ustalenia , ale to na wnioskodawcy, w razie braku możliwości zgromadzenia takich dowodów przez organ, ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej wszczyna się co do zasady na wniosek osoby ubiegającej się o ten status, zatem to ta osoba ma dołączyć do wniosku dowody potwierdzające spełnienie oznaczonych przesłanek (por. wyroki NSA z 29 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1452/20; z 14 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 645/20; z 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 2864/19). W ocenie Sądu skarżone organy oceniły materiał dowodowy w kontekście obowiązujących przepisów prawa materialnego prawidłowo uznając, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Na podstawie art. 5 w/w ustawy organ mógł w drodze decyzji administracyjnej potwierdzić status odpowiednio działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wyłącznie osobie spełniającej warunki wskazane w art. 2 ust. 1 i art. 3. Na podstawie prawidłowych i wyczerpujących ustaleń, prawidłowo oceniono, iż skarżący nie wykazał, a w toku postępowania nie ustalono, by prowadził on działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej lub podlegała którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ww. ustawy.

Mając powyższe na uwadze, sąd w oparciu o art. 151 p p.s.a. oddalił skargę.