Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 735/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135, art. 200
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 października 2023 r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 27 stycznia 2023 r. nr SKO.4111/1165/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia 29 listopada 2022 r. nr MGOPS.5221.1554.26.2021; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej B.K. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 735/23

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi B.K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 27 stycznia 2023 r. nr SKO.4111/1165/2022 dotycząca odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, po uprzednim uchyleniu decyzjami Kolegium z 1 marca 2022 r. nr SKO.4111/6/2022 i z 14 września 2022 r. nr SKO.4111/582/2022 decyzji Burmistrza [...] odpowiednio z 2 grudnia 2021 r. nr MGOPS.5221.1554.26.2021 i z 9 maja 2022 r. nr MGOPS.5221.1554.26.2021, Burmistrz decyzją z 29 listopada 2022 r. nr MGOPS.5221.1554.26.2021 ponownie odmówił przyznania B.K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem H.S. (ur. [...]), legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] maja 2021 r. nr [...], wskazującym jednocześnie, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a stopień datuje się od [...] kwietnia 2021 r.

Powodem odmownego załatwienia wniosku był fakt, że B.K. ma ustalone prawo do świadczenia emerytalno – rentowego z ZUS (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) oraz brak jest możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności celem ustalenia, czy powstała ona w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Odwołanie od decyzji Burmistrza z 29 listopada 2022 r. wniosła B.K. (reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata), zarzucając naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. mimo uznania tego przepisu wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Zarzuciła ponadto naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 9 i art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 2222 ze zm., dalej: k.p.a.).

W wyniku rozpatrzenia odwołania SKO wskazaną na wstępie decyzją z 27 stycznia 2023 r. - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wyjaśniło, że w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1).

Stosownie zaś do art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przepisy ustawy dotyczące warunków nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego regulują także sytuacje, w których świadczenie to nie przysługuje.

Jedną z okoliczności wykluczających możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia wskazuje art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do (...) renty, renty rodzinnej (...), przy czym zgodnie z art. 3 pkt 5 u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o emeryturach i rentach - oznacza to emerytury i renty inwalidzkie oraz renty z tytułu niezdolności do pracy (...).

Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w formie katalogu zamkniętego wymienia osoby nieuprawnione do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Wśród nich ustawodawca wymienił m.in. osobę posiadającą prawo do renty. Organy administracji nie mają żadnej podstawy prawnej, by w zaistniałej sytuacji dokonać swoistego "wyrównania" pomiędzy kwotą przyznanej ranty a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogą też pomijać okoliczności, że renta jest wnioskującej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wypłacana, co powoduje wykluczenie z kręgu uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. skonstruowany jest w sposób jasny i niewymagający wykładni. W ocenie Kolegium, organ I instancji zasadnie odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że B.K. jest uprawniona do renty i renta ta nadal jest jej wypłacana. Dopiero zawieszenie prawa do renty, co skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, eliminuje negatywną przesłankę z tego przepisu. Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest zatem dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń.

W toku prowadzonego postępowania organ I instancji pismem z [...] listopada 2022 r. zawiadomił stronę w trybie art. 10 oraz art. 79a k.p.a. o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy, wskazując na przesłanki odmowne do wydania decyzji. Jednocześnie organ pouczył stronę o możliwości przedstawienia przez odwołującą dowodów, które mogą mieć wpływ na zmianę decyzji organu, tj. dowodów świadczących o zawieszeniu prawa do renty. W wyznaczonym terminie strona nie udzieliła żadnej odpowiedzi. Kolegium tym samym nie znalazło podstaw do uchylenia decyzji Burmistrza i przekazania mu sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Dopiero w momencie legitymowania się przez stronę decyzją o zawieszeniu prawa do renty (w sytuacji wyboru świadczenia pielęgnacyjnego) przestanie istnieć negatywna przesłanka w postaci pobierania renty i będzie ona mogła złożyć wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, które może zostać przyznane (przy spełnieniu pozostałych przesłanek warunkujących uprawnienie do świadczenia) zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. od miesiąca złożenia wniosku.

Końcowo Kolegium wskazało, że nie podziela argumentacji organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., co pozostaje jednak bez wpływu na treść orzeczenia z uwagi na brak spełnienia wymogów z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) tej ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Kolegium z 27 stycznia 2023 r. B.K.(zastępowana przez pełnomocnika – adwokata) wniosła o jej uchylenie w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie przez nią renty rodzinnej, tj. poprzez przyjęcie, że na gruncie powołanego przepisu pobieranie renty rodzinnej stanowi przesłankę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy przesłanką negatywną dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w tym przepisie jest pobieranie renty rodzinnej przyznanej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno - rentowym, a nie samej renty rodzinnej, która jest innym świadczeniem od renty rodzinnej pobieranej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno – rentowym.

Mając na uwadze powyższy zarzut strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W skardze wskazano, że skarżąca pismem z 8 grudnia 2022 r. przedłożyła w organie I instancji zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [....] z [...] listopada 2022 r. nr [...], z którego wynika, że pobierana przez nią renta nie występuje w zbiegu z prawem do innego świadczenia emerytalno – rentowego.

Zasadniczą kwestią w sprawie jest więc rozstrzygnięcie, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymaga odmownego załatwienia w każdym przypadku, gdy strona posiada prawo do jednego ze świadczeń o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Kwestia ta była już w przeszłości analizowana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który pierwotnie w szeregu orzeczeń opowiedział się za wykładnią językową tego przepisu, wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. Stanowisko to w ostatnim czasie uległo jednak modyfikacji. Wskazano na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Brzmienie tego przepisu może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych) charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc wg jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Istotną cechą osób którym na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sytuacja osób których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny została zróżnicowana w ten sposób, że podmiotów które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. W związku z tym zróżnicowaniem należy podkreślić, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach.

W ocenie skarżącej, Kolegium błędnie zastosowało w sprawie normę prawną wyrażoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., dokonując wykładni rozszerzającej tego przepisu i uznając, że pobieranie renty rodzinnej jest przesłanką negatywną dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy z przepisu wynika, że taką przesłanką jest pobieranie renty rodzinnej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno - rentowym. Kolegium prawidłowo ustaliło, że skarżąca pobiera świadczenie wskazane w art. 65 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 291 ze zm., dalej: u.e.r.f.u.s.), jednak w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. jest wskazana renta rodzinna uregulowana w art. 95 i nast. tej ustawy, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca, bowiem skarżąca nie pobiera innego świadczenia przewidzianego w tej ustawie, w szczególności emerytury lub renty z innego tytułu. Okoliczność ta została wykazana przez skarżącą poprzez przedstawienie zaświadczenia wskazanego na wstępie uzasadnienia.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).

Przedmiotem skargi jest decyzja SKO w Rzeszowie, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem. Skarga okazała się uzasadniona, gdyż dokonana przez Sąd w świetle opisanych wyżej kryteriów kontrola zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wykazała, że naruszają one prawo w stopniu nakazującym ich usunięcie z obiegu prawnego.

Powodem odmownego załatwienia wniosku był fakt, że B.K. ma ustalone prawo do renty rodzinnej z ZUS (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr). Odnośnie zaś drugiej przyczyny odmowy Kolegium nie podzieliło argumentacji organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1b uśr., co pozostaje jednak bez wpływu na treść orzeczenia z uwagi na brak spełnienia wymogów z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie ulega wątpliwości, że brat skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymaga intensywnej opieki, która uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia. Wynika to zarówno z załączonego do akt sprawy orzeczenia o niepełnosprawności, jak i wywiadu środowiskowego.

Nie jest również wątpliwe że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bratem, co wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego. Oznacza to, że spełnione zostały warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1 uśr, który to przepis stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Skarżąca należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnego brata.

Kwestią sporną pozostaje, czy w związku z okolicznością, iż skarżąca posiada prawo do renty rodzinnej nie zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a uśr. Zgodnie z treścią tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.

W ocenie organów obu instancji okoliczność, iż skarżąca ma przyznane prawo i pobiera rentę rodzinną stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest bowiem możliwe jednoczesne pobieranie obu tych świadczeń.

Uwadze organów umknęła jednak istotna okoliczność, a mianowicie, iż pobieranie renty rodzinnej nie w każdym wypadku wyklucza możliwość ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis wskazuje bowiem na sytuację, w której pobieranie renty rodzinnej stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i jest to sytuacja, w której renta rodzinna z tytułu śmierci małżonka została przyznana w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno – rentowego, a więc wówczas, gdy osoba uprawniona posiada własne prawo do świadczenia emerytalno – rentowego, ale wybiera świadczenie rodzinne na przykład ze względu na to, iż ma korzystniejszą wysokość niż jej własne świadczenie. Wynika to wprost z przepisu.

Rolą organów prowadzących postępowanie jest zatem ustalenie, czy zachodził zbieg, o którym mowa wyżej i czy renta rodzinna z tytułu śmierci małżonka została przyznana w związku z wyborem tego świadczenia.

W badanej sprawie organ I instancji w ogóle nie poczynił takich ustaleń, natomiast organ odwoławczy co prawda dysponował zaświadczeniem ZUS z [...] listopada 2022 r. nr [...] potwierdzającym, iż renta rodzinna nie jest pobierana w zbiegu z prawem do innego świadczenia emerytalno – rentowego (karta nr 11 akt administracyjnych), jednak okoliczności tej nie uwzględnił ani nie rozważył.

W ocenie Sądu było to działanie nieprawidłowe. Przepis bowiem jasno określa w jakich wypadkach pobieranie renty rodzinnej wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z realiów badanej sprawy wynika, że sytuacja, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr nie zachodzi. Skarżąca nie jest zatem objęta dyspozycją art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, co oznacza, że w tym wypadku nie ma podstaw do odmowy przyznania świadczenia. Nie ma również podstaw do dokonywania innej, aniżeli literalna wykładni przepisu, a zatem rozważania organu odwoławczego odwołujące się do zasad sprawiedliwości społecznej, czy też zasad słuszności nie mogły mieć w niniejszej sprawie zastosowania.

Należy bowiem założyć, że racjonalny ustawodawca, miał świadomość tego, że renta rodzinna z tytułu śmierci małżonka może zostać przyznana zarówno osobie, która posiada własne prawa emerytalo-rentowe i dokonuje wyboru pomiędzy świadczeniem własnym i rentą rodzinną (zazwyczaj wówczas, gdy to drugie świadczenie ma korzystniejszą wysokość), bądź w sytuacji, gdy małżonek zmarłego własnych uprawnień emerytalno – rentowych nie posiada i w jego przypadku renta rodzinna ma charakter kompensacyjny – rekompensuje utratę jedynego żywiciela rodziny. Skoro tak, to należy również założyć, że ustawodawca świadomie wykluczył z grona osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego osoby, które pobierają rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka na skutek dokonania wyboru tego świadczenia. Świadomie również pozostawił w gronie uprawnionych do jego otrzymania osoby pobierające taką rentę, ale w przypadku których nie następuje zbieg z innym świadczeniem emerytalno – rentowym (por. wyroki WSA w: Rzeszowie sygn. akt II SA/Rz 1283/21, z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1307/21, z 8 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 820/22, Lublinie z 10 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 599/22, z 1 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Lu 20/22, z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 791/21, Gliwicach z 4 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1172/22, Poznaniu z 30 czerwca 2022 r. sygn. akt IV SA/Po 160/22, Krakowie z 22 czerwca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 107/22 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl) jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki z: 30 września 2022 r. sygn. akt I OSK 2318/21, 24 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 207/22, 24 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 835/22 – dostępne jak wyżej).

Nie mają zatem racji organy I i II instancji uznając, że w przedstawionych okolicznościach istniały podstawy do odmowy przyznania świadczenia. Należy się zgodzić z organem, iż decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, co oznacza, że w przypadku, gdy spełnione są przesłanki, o których mowa w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych – art. 17 i nast., organ nie może odmówić jego przyznania. Zasada ma zastosowanie również w wypadku, gdy ustawodawca określając krąg podmiotów, którym świadczenie nie może zostać przyznane, enumeratywnie je wymienił, nie ujmując wśród tych podmiotów określonej kategorii, w tym wypadku osób pobierających rentę rodzinną bez zbiegu z innym świadczeniem emerytalno – rentowym. Organ nie może we własnym zakresie katalogu tego uzupełniać poprzez dokonanie niekorzystnej dla skarżącej wykładni przepisu.

Podstawy odmowy przyznania świadczenia nie stanowił również przywołany przez organ I instancji art. 17 ust. 1b uśr Jak trafnie zauważył organ odwoławczy Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), stwierdził niezgodność z Konstytucją RP art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Przepis ten, zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem sądów administracyjnych nie może zatem przesądzać o istnieniu przesłanek do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Niewątpliwie na gruncie badanej sprawy, na skutek błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ppsa orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. O należnych stronie skarżącej kosztach zastępstwa procesowego (480 zł) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania dla organów administracji wynikają wprost z przedstawionych powyżej rozważań, wedle których rozstrzygnięcie sprawy o przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od wyjaśnienia, czy w opisanych okolicznościach faktycznych i prawnych wymaganą opiekę nad H. S. sprawuje skarżąca i czy z powodu konieczności sprawowania tejże opieki zrezygnowała z zatrudnienia i nie może podjąć zatrudnienia. Organ, ponownie rozpoznając sprawę uwzględni rozważania Sądu i wyda decyzję uwzględniającą dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa.

Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.