Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 101/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2 i 4, art. 28 ust. 1-3, ust. 3a i 3b, art. 32
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par. 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 12 lipca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2023 roku sprawy ze skargi I. A.-B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 grudnia 2022 roku nr 2596/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za okres od lutego do maja 2021 roku oraz od lipca 2021 roku do czerwca 2022 roku oddala skargę. [pic]


UZASADNIENIE

Decyzją z 5 grudnia 2022 r Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3, 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009), zwanej dalej "u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), odmówił I.A-B umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 19 385,86 zł, w tym składek na:

a) ubezpieczenia społeczne za okres 5/2021, 7/2021 - 6/2022 w łącznej kwocie 13.624,50 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 2-5/2021, 7/2021 - 6/2022 w łącznej kwocie 5.761,36 zł.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że wnioskodawczyni od 15 lipca 2009 r. prowadzi działalność gospodarczą, a w związku z nieopłacaniem wymaganych składek, na jej koncie powstały zaległości. 6 września 2022 r. strona złożyła w ZUS wniosek o umorzenie składek za 2021 r. oraz za okres od stycznia do 30 czerwca 2022 r. Argumentowała, że powód wystąpienia z wnioskiem o umorzenie istnieje nieprzerwanie od grudnia 2014 r., kiedy to została zawieszona w wykonywaniu czynności zawodowych przez organy ścigania, a postępowanie nie zakończyło się. Wyjaśniła, że z tego powodu popadła w depresję i podjęła leczenie specjalistyczne, którego koszty aktualnie wynoszą 1.000 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni wskazała na swoje problemy kardiologiczne, które w latach 2018-2020 nasiliły się, co doprowadziło do konieczności poddania się zabiegowi ablacji. W związku z przebytym zakażeniem wirusem covid w lipcu 2022 r. nastąpiły u niej powikłania neurologiczne i okulistyczne: miała zabieg wszczepienia soczewki i usunięcia zaćmy starczej a wskutek ostrego ataku jaskry nastąpiło u niej ograniczenie widzenia w 70%. Wnioskodawczyni podkreśliła, że nadal pozostaje na utrzymaniu męża, który do 2020 r. utrzymywał także dwójkę dzieci. Aktualne dochody jej męża wynoszą 10.000 zł miesięcznie, jednak w ocenie strony nie jest to kwota wygórowana, mając na uwadze wydatki na zdrowie i postepowanie sądowe z udziałem skarżącej, które do tej pory generowało koszty rzędu 1.500 zł – 2.000 zł dwa do trzech razy w miesiącu. Wydatki związane z utrzymaniem dwóch dorosłych osób, wnioskująca określiła na kwotę 3.000 zł, a ponadto około 2.050 zł stanowią wydatki na opłaty eksploatacyjne. W tych warunkach wnioskodawczyni oświadczyła, że nie może w żaden realny i uczciwy sposób wygospodarować środków pieniężnych na uregulowanie zaległości wobec ZUS.

W toku postępowania organ wykorzystał dokumentację dostarczoną do wniosku przez stronę oraz dokumentację ustalenia zgromadzone z urzędu, tj.: Informacje z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; Informacje z Centralnej Ewidencji Pojazdów; Informacje Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, a także dane systemu ZUS.

Analiza zgromadzonej dokumentacji wykazała, że: wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą od 15 lipca 2009 r.; działalność ta w latach 2020-2022 nie przynosiła przychodów, dochodu, a nadto nie wykazano jej kosztów; wnioskodawczyni nie pracuje zarobkowo a brak możliwości zarobkowania wynika z zastosowania wobec niej środka zapobiegawczego w postaci zawieszenia w wykonywaniu czynności zawodowych; wnioskodawczyni nie ma żadnych źródeł dochodów i pozostaje na utrzymaniu męża; nie posiada dochodów z innych źródeł ani nie korzysta z innych form pomocy. Strona gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem oraz synem i córką. W swoim oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wskazała, że jej mąż osiąga dochód netto w wysokości 10.000 zł miesięcznie. Z ustaleń ZUS wynika nadto, że J.B. posiada dwa tytuły do ubezpieczeń społecznych: jako osoba prowadząca własną działalność gospodarczą oraz jako emeryt - emerytura wypłacana jest przez[...] , która wynosi brutto 8.359,57 zł. Dodatkowo organ podniósł, że z akt sprawy wynika, że: od 24 listopada 2021 r. skarżąca posiada z mężem rozdzielność majątkową. Organ wskazał, że z oświadczenia wynika, jakoby dorosła córka skarżącej osiągała dochód netto w kwocie 3.000 zł podczas, gdy jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych: jako pracownik w Centralnym Szpitalu Klinicznym Uniwersytetu Medycznego w Ł., gdzie osiągnęła za miesiące sierpień – październik 2022 r. średniomiesięczny dochód brutto 8.584,91 zł (netto ok. 6.136 zł), oraz jako osoba wykonująca umowę agencyjną/zlecenie u płatnika Centrum Medyczne A. S.A. z podstawą wymiaru składki zdrowotnej, za ten sam okres, w wysokości – 1.680 zł miesięcznie. Syn skarżącej zgodnie z oświadczeniem miał osiągać dochód w kwocie 2.000 zł netto, podczas gdy ZUS ustalił, że jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych jako pracownik u płatnika Nadleśnictwo G. z średniomiesięcznym dochodem brutto w kwocie 4.388,13 zł (tj. netto ok. 3.270 zł). Ponadto ustalono, że od 18 listopada 2022 r. jest zgłoszony do ubezpieczeń jako żołnierz niezawodowy w służbie czynnej - na dzień wydawania decyzji brak było podstawy wymiaru składek.

Organ wskazał, że strona nie wykazała stałych wydatków związanych z utrzymaniem, a w oświadczeniu z 6 września 2022 r. poinformowała, że ponosi z tytułu: opłat eksploatacyjnych (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel) kwotę 2.043 zł; kosztów związanych z leczeniem – 1.000 zł. W oświadczeniu z 26 lipca 2021 r. poza zadłużeniem z tytułu składek strona wykazała zobowiązanie pieniężne w bankach, z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości około 350.000 zł regulowane w ratach po około 5.000 zł miesięcznie a w oświadczeniu z 6 września 2022 r. wskazała na zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów (kredyt hipoteczny) w miesięcznej kwocie 5.500 zł oraz w bankach w miesięcznej kwocie 700 zł, zaznaczyła, że powyższe zobowiązania są spłacane w formie dobrowolnych wpłat w łącznej miesięcznej kwocie 6.200 zł.

Strona posiada dom położony na nieruchomości w A., nieruchomość ta ma powierzchnię 0,2029 ha, strona jest jej właścicielem na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej. Wnioskodawczyni jest także właścicielem samochodu Volvo S60 z 2010 r., pojazd ma szacunkową wartość ok. 37.000 zł.

Organ ustalił, że za okres objęty wnioskiem, nie jest wobec wnioskodawczyni prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, iż należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Następnie organ wyjaśnił, że wniosek został rozpatrzony w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie tj. art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zakład dokładnie przeanalizował wszystkie przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wskazał, że w sprawie nie zachodzą okoliczności pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Organ podkreślił także, że z zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącą możliwości dalszego prowadzenia działalności. Wskazane przez skarżącą problemy zdrowotne w ocenie organu mogą być utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Organ zaznaczył, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu, stwierdzając, że wnioskująca nie przedłożyła żadnego dokumentu świadczącego o całkowitej i trwałej niezdolności do pracy np. orzeczenia o niepełnosprawności. Organ ocenił, iż sytuacja zdrowotna wnioskodawczyni nie przesądza o tym, że nie będzie ona w stanie regulować swoich zobowiązań, tym bardziej, że jest aktywnym przedsiębiorcą. Dochód wspólnego gospodarstwa domowego skarżącej (dochody męża, córki oraz syna) jest znacznie wyższy od kwoty minimum socjalnego - zatem w przedmiotowej sprawie organ wykluczył także przesłankę ubóstwa. Ponadto zakład wskazał, że o sytuacji majątkowej strony nie świadczą wyłącznie posiadane na utrzymanie dochody, ale również posiadany majątek zaś strona pozostaje właścicielką samochodu Volvo V60 o wartości 37.000 zł oraz nieruchomości w Aleksandrowie Ł.

W ocenie ZUS posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Przepisy, na podstawie których ZUS realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej.

Odnosząc się do podniesionych we wniosku strony okoliczności powstania zaległości składkowych, o których umorzenie wniosła organ podkreślił, że pomimo zawieszenia w wykonywaniu czynności zawodowych nadal figuruje ona jako aktywny przedsiębiorca, tym samym cały czas generuje zaległości składkowe. Umorzenie należności z tytułu składek w sytuacji braku reakcji strony na problemy prowadzonej działalności gospodarczej (choćby jej zaprzestanie w takim momencie aby nie doprowadzić do tak znacznego zadłużenia) oznaczałoby przerzucenie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej na ogół społeczeństwa.

W skardze na powyższą decyzję wywiedzionej do tutejszego sądu I.A-B zarzuciła organowi naruszenie:

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s., poprzez nierozważnie argumentów wyjaśniających potraktowanie jej sprawy, jako przypadku "zwykłego", a nie "uzasadnionego" w rozumieniu powołanego przepisu umożliwiającego umorzenie należności z tytułu składek;

- bezwzględnie obowiązujących zasad wynikających z rozporządzenia o ochronie danych osobowych (to jest rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Europy (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016r., w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119, s. 1 - RODO) - poprzez pozyskanie danych dotyczących członków rodziny skarżącej bez ich wiedzy - chodzi o dane dotyczące wysokości wynagrodzenia M.B. i P.B. i wykorzystanie tychże danych w sposób naruszający dyspozycję art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga jest niezasadna i dlatego podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) – dalej "p.p.s.a" sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, wskazane zostały w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Przedmiot tak rozumianej kontroli w rozpoznawanej sprawie stanowiła decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 grudnia 2022 r. odmawiająca skarżącej umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 19.385,86 zł.

Stosownie do art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). W orzecznictwie wskazuje się, że z woli ustawodawcy "należności z tytułu składek" to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Wszędzie tam, gdzie w u.s.u.s. ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (por. wyrok NSA z 30 marca 2017 r., II GSK 5146/16). Przepis art. 32 u.s.u.s. stanowi poza tym, że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Przed przystąpieniem do ocenę prawidłowości kontrolowanego rozstrzygnięcia wskazać jeszcze należy, że zgodnie z art. 24 ust 4 u.s.u.s. obowiązującym w dacie powstania zaległości skarżącej należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne. Wobec tego, że najstarsze zaległości objęte kontrolowaną decyzją dotyczą lutego 2021 roku nie mogło dojść do ich przedawnienia, a zatem były one wymagalne i mogły podlegać umorzeniu.

Nie budzi wątpliwości, że umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie ich umorzenia.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, przez co należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione zostały zaś enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i stanowią je sytuacje, w których:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art.13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postepowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Odstępstwo od zasady, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.) przewidziano z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który to przepis stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Możliwość umorzenia zobowiązań na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się wyłącznie do należności składkowych ubezpieczonych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, to jest ich własnych obciążeń z tego tytułu. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., które zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wymaga podkreślenia, że decyzje wydawane przez Zakład na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. są decyzjami opartymi na konstrukcji uznania administracyjnego, na co wskazuje użyte w nim sformułowanie "Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4". Powyższe oznacza, że jeżeli wystąpią wymienione w tym przepisie okoliczności organ uprawniony może, ale nie musi umorzyć należności. W razie nie spełnienia w sytuacji wnioskującego podmiotu przesłanek umożliwiających umorzenie należności decyzja organy ma charakter związany i musi być decyzją odmawiającą umorzenia należności. W sytuacji zaistnienia po stronie wnioskodawcy przesłanek do umorzenia zaległości składkowych, w świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. A zatem istnienie przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia, nie przesądza jeszcze o pozytywnym załatwieniu wniosku zobowiązanego. Organ ma bowiem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie, ma obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa znajdujących zastosowanie w sprawie, wypełniając normę z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Ciąży na nim także obowiązek sporządzenia wnikliwe i logicznie, wyjaśniającego przesłanki którym się kierował uzasadnienia decyzji, do czego obliguje go art. 107 § 3 k.p.a.

Wykazanie istnienia przesłanek spoczywa na zobowiązanym, co oznacza, że w tym zakresie nie może on przerzucić ciężaru dowodu na organ.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego zasadami oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega kontroli sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści złożonego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a.

Przeprowadzona przez sąd ocena zaskarżonej decyzji wykazała, że jest ona prawidłowa. W świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w momencie jej wydawania w sprawie nie zachodziła żadna ze wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek całkowitej nieściągalności, a skarżąca nie wykazała także, że jej zły stan zdrowia uniemożliwia jej uzyskiwanie dochodów umożliwiających opłacenie należności ani, że z uwagi na swoją trudną sytuację majątkową czy rodzinną nie ma możliwości spłaty zaległości, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny. Skarżąca nie poniosła także starty materialnej w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Zasadnie Zakład uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4b i 4c , gdyż okoliczności z nich wynikające nie wystąpiły. Zaległe składki znacznie przekraczają wartość kosztów upomnienia (art. 28 ust. 3 pkt 4a). W tym miejscu podkreślić należy, że zadłużenie skarżącej wobec ZUS nie jest objęte postępowaniem egzekucyjnym. Strona posiada znacznej wartości majątek nieruchomy jak i ruchomy oraz w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą wobec powyższego brak podstaw do stwierdzenia przez organ egzekucyjny braku ściągalności zaległości. Nie zostały zatem spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Tym samym, trafnie Zakład podniósł, iż w sprawie nie mamy do czynienia ze stanem całkowitej nieściągalności, co wykluczało umorzenie zaległości na podstawie art. 28 ust.3 u.s.u.s.

Sąd podziela także stanowisko organu, że zobowiązana nie wykazała, aby poniosła straty w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia mającego wpływ na możliwości płatnicze dłużnika i możliwości pozyskiwania dochodów, co wyklucza zastosowanie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

W sprawie brak podstaw do przyjęcia wystąpienia przesłanki dotyczącej przewlekłej choroby zobowiązanej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności bowiem mimo chorób, które dotykają stronę, których efektem są jej problemy ze zdrowiem nie przedstawiła ona dowodów z których wynikałoby, że strona posiada przeciwskazania do pracy, a nadto skarżąca cały czas prowadzi indywidualną działalność gospodarczą. Zgodzić zatem należy się z ZUS, że wnioskodawczyni nie wykazała istnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, ponieważ nie udowodniła, że ze względu na swoją przewlekłą chorobę jest pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z uwagi na argumentację podnoszoną przez stronę (trudności finansowe, brak możliwości prowadzenia działalności gospodarczej) organ prawidłowo przeprowadził szczegółową analizę sytuacji skarżącej pod kątem wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. oceny czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wyjaśnić należy w tym miejscu, że w orzecznictwie na tle § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, wskazuje się, że dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, jak również istotę ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcję ochronną (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13.04.2022 r., sygn. akt II SA/Go 1082/21, dostępny w CBOSA).

Sąd podziela stanowisko organu, że skarżąca nie przedstawiła w sposób rzetelny informacji dotyczących swojej sytuacji materialnej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z 6 września 2022 r. strona wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, córką i synem, którzy odpowiednio uzyskują dochody rzędu 10.000 zł, 3.000 zł i 2.000 zł. A zatem dochód jej gospodarstwa zamyka się kwotą 15.000 zł. Z ustaleń organu wynika natomiast, że mąż strony posiada dwa tytuły do ubezpieczeń społecznych: jako osoba prowadząca własną działalność gospodarczą oraz jako emeryt - emerytura wypłacana przez [...], wynosi brutto 8.359,57 zł. Wysokości dochodów męża z prowadzonej działalności gospodarczej strona nie udokumentowała. Dodatkowo organ ustalił, że córka skarżącej osiągała dochód: jako pracownik w Centralnym Szpitalu Klinicznym Uniwersytetu Medycznego w Ł, brutto 8.584,91 zł (netto ok. 6.136 zł), oraz jako osoba wykonująca umowę agencyjną/zlecenie u płatnika Centrum Medyczne A S.A. w wysokości – 1.680 zł miesięcznie. Z kolei syn skarżącej jako pracownik Nadleśnictwa G. uzyskiwał średniomiesięczny dochód brutto w kwocie 4.388,13 zł (tj. netto ok. 3.270 zł). Brak wiarygodnego wskazania rzeczywistych dochodów pozostających w dyspozycji gospodarstwa domowego strony nie pozwalał na prawidłową i pełna ocenę możliwości zaspokajania przez stronę swoich niezbędnych potrzeb życiowych, których wysokość także nie została przez stronę wykazana w sposób prawidłowy i rzetelny. Niemniej jednak z zebranego materiału dowodowego wynika, że strona wspólnie z mężem, córka i synem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie uzyskuje żadnych dochodów. Dochód rodziny skarżącej wyłącznie z tytułu emerytury jej męża i wynagrodzenia za pracę jej dzieci zamyka się kwotą ponad 16.000 zł, do której należy doliczyć dochody męża skarżącej z działalności gospodarczej oraz dochód z umowy zlecenia jej córki. Trafnie zatem organ wskazał, że dochody rodziny skarżącej znacznie przekraczają kwotę minimum socjalnego, które organ ustalił na poziomie 5 886,64 zł. A zatem w sprawie nie może być mowy o wystąpieniu przesłani ubóstwa.

Organ prawidłowo wziął pod uwagę miesięczne wydatki z tytułu zaciągniętego kredytu i pożyczek w łącznej wysokości 6.200 zł spłacane przez stronę i wskazał, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi jakimi są należności z tytułu składek. Nadto dochody rodziny skarżącej nie są niskie i pozwalają na spłatę zaległości składkowych chociażby w systemie miesięcznych rat, co też strona, jak wynika z akt sprawy, już po złożeniu wniosku, stara się systematycznie czynić.

Końcowo odnosząc się do zarzutów skargi wskazać ponownie należy, że zgodnie z § 3 rozporządzenia ZUS może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Okoliczność, że § 3 ust. 1 rozporządzenia posługuje się zwrotem "w szczególności" oznacza, że katalog przypadków, które uzasadniają umorzenie przez ZUS należności z tytułu składek ubezpieczonych, nie jest ograniczony do przypadków wymienionych w pkt 1-3 ust. 1 § 3 tego aktu. Należy jednak przychylić się do poglądu wyrażonego m.in. w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08 (LEX nr 5587400, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). W rozstrzyganej sprawie strona jako na szczególną okoliczność uzasadniającą umorzenie jej zaległych składek wskazywała fakt uniemożliwienia jej wykonywania działalności gospodarczej w związku z orzeczeniem wobec niej środka zapobiegawczego w postaci zawieszenia w wykonywaniu czynności zawodowych w toku toczącego się przeciwko niej postępowania karnego. W ocenie sądu trafne jest stanowisko organu, że podawana przez skarżącą we wniosku o umorzenie przyczyna powstania zadłużenia z tytułu składek nie mogła stanowić podstawy do umorzenia należności. Skarżąca - decydując się na podjęcie działalności gospodarczej - powinna liczyć się z tym, że może ona nie przynieść oczekiwanego rezultatu w postaci dochodu. Powinna też szybko reagować na pojawiające się trudności w jej prowadzeniu, tak by nie dopuścić do dalszego powstawania zadłużenia. W tym zakresie trafnie organ wskazuje, że strona pomimo zawieszenia w wykonywaniu czynności zawodowych nie zawiesiła prowadzonej działalności gospodarczej lecz cały czas figurując jako aktywny przedsiębiorca generowała zaległości składkowe. Domaganie się w tej sytuacji umorzenie należności z tytułu składek, mimo, że strona sama nie podjęła kroków w celu uniknięcia zadłużenia z tego tytułu oznaczałoby nieuzasadnione przerzucenie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej na ogół społeczeństwa.

Podsumowując, sąd podziela stanowisko organów, że skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja materialnobytowa całkowicie i trwale uniemożliwiała spłatę zaległych należności. Nie zostało również stwierdzone, aby skarżąca była pozbawiona w sposób trwały możliwości zarobkowania. Wobec powyższego zgodzić się należy z organem, że umorzenie zaległości byłoby w tej sytuacji przedwczesne. Umorzenie należności składkowych oznacza definitywną rezygnację z możliwości dochodzenia należnych wpływów z tytułu ubezpieczeń społecznych, a te oparte są na systemie partycypacyjnym. Dochody ze składek do systemu ubezpieczeń społecznych nie tylko wpływają bezpośrednio na sytuację samego ubezpieczonego, ale pośrednio także na bezpieczeństwo emerytalne innych osób ubezpieczonych, dlatego decyzja o ich umorzeniu nie może następować pochopnie i z reguły zastrzeżone jest dla sytuacji wyjątkowych, szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązywanie się przez płatnika ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W rozpoznawanej sprawie Zakład dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącą, uzupełnionym również o informacje wynikające z ogólnodostępnych rejestrów centralnych i dane z systemu ZUS. Na podstawie tych ostatnich organ wykazał nierzetelność informacji przedstawionych przez stronę dotyczących sytuacji finansowej jej gospodarstwa domowego. Ewentualne pozyskanie powyższych danych przez ZUS z naruszeniem przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Europy (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016r., w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE - unijnego ogólnego rozporządzenia o ochronie danych RODO rodzi po stronie osób, których dane z naruszeniem powołanego rozporządzenia były przetwarzane uprawnienie do złożenia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, pozostaje jednak bez wpływu na prawidłowość kontrolowanej decyzji. Nawet gdyby spojrzeć na wykorzystanie informacji dotyczących dochodów członków gospodarstwa domowego skarżącej przez pryzmat zasady tzw. "owoców zatrutego drzewa", to - jak trafnie stwierdził NSA w wyroku z dnia 22 lutego 2006 r., sygn. akt I FSK 1077/05 (publ w LEX nr 202937) "dowody zebrane z uchybieniem procedury nie tracą automatycznie waloru dowodu w rozumieniu art. 180 O.p. Waga tych uchybień oraz ich wpływ na prawidłowość postępowania zawsze powinny być rozważone przez sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji". W kontrolowanym postępowaniu podnoszone przez stronę naruszenie pozostaje bez wpływu na prawidłowość kontrolowanej decyzji. Po pierwsze, nawet kwota dochodu deklarowanego przez stronę w oświadczeniu z 6 września 2022 r. wskazuje, że dochody jej gospodarstwa domowego znacznie przekraczają kwotę minimum socjalnego, wyłączając tym samym spełnienie przesłanki ubóstwa. Po drugie brak wiarygodnego wykazania rzeczywistych dochodów pozostających w dyspozycji gospodarstwa domowego strony oraz ponoszonych kosztów niezbędnego utrzymania nie pozwalał na zastosowanie wnioskowanego zwolnienia.

Reasumując wskazać należy, że skarga sprowadza się wyłącznie do polemiki z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ administracji. Skarżąca przedstawiając niekompletną i nierzetelną dokumentację obrazującą jej sytuację finansową, nie wykazała, że uregulowanie należności z tytułu nieopłaconych składek doprowadzi do niemożności zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów dokonanej przez organ nie oznacza, że ocena ta jest błędna. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ odmawiając umorzenia zaległości.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.

d.j.