Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 3129/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 33 § 1 pkt 6, art. 61
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2020 r. sygn. akt III SA/Wa 2783/19 w sprawie ze skargi K. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 9 października 2019 r. nr 1401-IEE2.711.1.238.2019.2.MI w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 23 kwietnia 2020 r., III SA/Wa 2783/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 9 października 2019 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

W skardze kasacyjnej skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:

– art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r., w zw. z art. 61 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.) poprzez błędną wykładnię art. 61 u.p.e.a. polegającą na przyjęciu, że do prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej mimo uprzedniego umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. wystarczające jest powołanie się na majątek lub źródła dochodów zobowiązanego przewyższających kwotę wydatków egzekucyjnych w sytuacji, gdy istota art. 61 u.p.e.a. zabezpiecza zobowiązanego przed nękaniem go przez organ egzekucyjny ciągłymi postępowaniami egzekucyjnymi mimo braku zmiany sytuacji majątkowej zobowiązanego, a która to okoliczność wystąpiła w analizowanej sprawie, co skutkowało oddaleniem skargi;

– art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a w związku z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.) poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów polegające na pominięciu normy prawnej wynikającej z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.), co skutkowało oddaleniem skargi i utrzymaniem w mocy postanowienia DIAS w Warszawie w sytuacji, gdy egzekwowany obowiązek w zakresie dotyczącym odsetek za zwłokę został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego bezpośrednio z przepisu prawa, tj. art. 54 § 1 pkt 2 o.p., co doprowadziło do wadliwego wskazania wysokości odsetek poprzez nieuwzględnienie przerw w ich naliczaniu;

– art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a: w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a w związku art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.) poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów polegające na pominięciu normy prawnej wynikającej z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.), co skutkowało oddaleniem skargi i utrzymaniem w mocy postanowienia DIAS w Warszawie w sytuacji, gdy egzekwowany obowiązek w zakresie dotyczącym odsetek za zwłokę został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego bezpośrednio z przepisu prawa, tj. art. 24 § 5 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2004 r., nr 8, poz. 65, dalej: "u.k.s."), co doprowadziło do wadliwego wskazania wysokości odsetek poprzez nieuwzględnienie przerw w ich naliczaniu;

– przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji braku ponownego rozpatrzenie sprawy przez organ drugiej instancji i niedokonanie wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, w tym niedopatrzenie się okoliczności skutkujących umorzeniem postępowania egzekucyjnego, tj. braku ustawowo wymaganych elementów tytułu wykonawczego określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a., gdyż nie wskazano w tytule wykonawczym z 16 maja 2019 r. podstawy prawnej, na podstawie której nie było obowiązku doręczenia upomnień (art. 27 § 1 pkt 12 u.p.e.a.) oraz nie wskazano przerw w naliczeniu odsetek (art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a.).

Z ostrożności procesowej gdyby NSA uznał ww. zarzuty za niezasadne, strona podniosła ponadto zarzut:

– naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię skutkującą oddaleniem skargi i zaaprobowaniem stanowiska DIAS w Warszawie, że w niniejszej sytuacji nie wystąpiła przesłanka niedopuszczalności egzekucji administracyjnej w sytuacji, gdy organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], mimo istnienia tytułu wykonawczego o nr [...], a co wykluczało możliwość wystawienia nowego tytułu wykonawczego, na podstawie którego miałoby dojść do wszczęcia nowego postępowania egzekucyjnego i wdrożenia nowej egzekucji - w tej samej sprawie egzekucyjnej;

– przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez nieumorzenie postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy niedopuszczalne było wydanie w niniejszej sprawie nowego tytułu wykonawczego.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zarządzeniem z 22 września 2023 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 2023 r., skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej, bądź motywów usprawiedliwiających żądanie jej oddalenia, w odrębnym piśmie procesowym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.

Skarga kasacyjna w głównej mierze opiera się na zarzucie niedopuszczalności egzekucji na podstawie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w zw. z art. 61 u.p.e.a. W myśl art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego. Przy czym zasadnicza w sprawie kwestia dotyczy wykładni art. 61 u.p.e.a. zgodnie z którym w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Ustalenia wymaga więc, w jaki sposób należy rozumieć określone w tym przepisie przesłanki ponownego wszczęcia egzekucji administracyjnej.

Ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego może nastąpić, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródło dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Ujawnienie może dotyczyć także majątku znanego organowi egzekucyjnemu w momencie umorzenia postępowania egzekucyjnego ale w sytuacji, gdy doszło do zmiany charakteru tego majątku istotnego z punktu widzenia prowadzonej egzekucji np. nastąpił wzrost wartości majątku umożliwiający co najmniej pokrycie kwoty wydatków egzekucyjnych albo zaistniały okoliczności umożliwiające przeprowadzenie egzekucji z tego majątku (zob. wyrok NSA z 12 stycznia 2023 r., III FSK 1162/22; wyrok NSA z 19 marca 2019 r., II FSK 3581/18).

Naczelny Sąd Administracyjny w pełni aprobuje wykładnię art. 61 u.p.e.a. przyjętą przez sąd pierwszej instancji. Trafna jest konstatacja, że z literalnego brzmienia tego przepisu nie wynika, aby ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanej przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych miały być majątkiem (źródłem dochodu) nowym, wcześniej nie znanym organowi. Takich wymogów nie zawiera art. 61 u.p.e.a. W ocenie sądu pierwszej instancji do wniosków takich nie prowadzi też wykładnia celowościowa czy funkcjonalna. Jedynym warunkiem, który musi być spełniony, aby możliwe było wszczęcie ponownej egzekucji, jest to, aby majątek (źródło dochodu) miał taką wartość, by umożliwiał przeprowadzenie egzekucji dającej szansę wyegzekwowania kwoty przewyższającej kwotę wydatków egzekucyjnych.

W sprawie niniejszej w wyniku zawarcia przez skarżącą i jej męża 17 maja 2018 r. umowy o częściowy podział majątku wspólnego doszło do zmiany we współwłasności nieruchomości położonej w L., co umożliwiło organowi wszczęcie i prowadzenie egzekucji, dającej szansę na uzyskanie kwoty przewyższającej kwotę wydatków egzekucyjnych. Umarzając postępowanie egzekucyjne postanowieniem z 29 czerwca 2016 r. Naczelnik US wiedział o istnieniu tej nieruchomości, lecz miał świadomość, że z księgi wieczystej wynikało, iż ten majątek nieruchomy był wspólnością majątkową skarżącej i jej męża, co powodowało, że przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego jedynie na skarżącą było niemożliwe. Nie zmieniała tego okoliczność zawarcia przez skarżącą i jej męża małżeńskiej umowy majątkowej z 13 lutego 2007 r., skoro mimo zawarcia takiej umowy nie doszło do podziału majątku. Dopiero zawarcie przez skarżącą i jej męża umowy o częściowy podział majątku z 17 maja 2018 r., obejmującej przedmiotową nieruchomość położoną w L., spowodowało, że skuteczne prowadzenie egzekucji z tego majątku (a konkretnie z przypadającego skarżącej udziału w wysokości 1/2 tej nieruchomości) stało się możliwe.

W konsekwencji zmiany stanu faktycznego został spełniony warunek przewidziany w art. 61 u.p.e.a., co oznacza, że wszczęcie ponownej egzekucji było dopuszczalne. Tym samym nie jest zasadny podniesiony przez skarżącą zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w zw. z art. 61 u.p.e.a., bowiem istnienie danego składnika majątkowego już w momencie umarzania pierwotnego postępowania egzekucyjnego z powodu jego bezskuteczności, nie ogranicza możliwości ponownego wszczęcia egzekucji w sytuacji, gdy w stanie faktycznym zajdą zmiany umożliwiające uzyskanie kwoty przewyższającej kwotę wydatków egzekucyjnych.

Niezasadne są pozostałe podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia: art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a w zw. z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. (dotyczący wadliwego wskazania wysokości odsetek poprzez nieuwzględnienie przerw w ich naliczaniu); art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. (poprzez niedopatrzenie się okoliczności skutkujących umorzeniem postępowania egzekucyjnego, tj. braku ustawowo wymaganych elementów tytułu wykonawczego określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a.). Naruszenia opisane w powyższych zarzutach zostały sformułowane i podniesione dopiero na etapie skargi złożonej do sądu pierwszej instancji. Tak samo za niezasadne należało uznać zarzuty sformułowane dopiero na etapie postepowania przed sądem drugiej instancji, a są to zarzuty naruszenia: art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. (poprzez wystawienie kolejnego tytułu wykonawczego w sprawie mimo istnienia już tytułu wykonawczego); art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (poprzez nieumorzenie postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy niedopuszczalne było wydanie w niniejszej sprawie nowego tytułu wykonawczego).

W orzecznictwie jednolicie wskazuje się, że zarzut w postępowaniu egzekucyjnym można skutecznie złożyć tylko powołując się na przyczyny wymienione w art. 33 u.p.e.a., przy czym, co nie budzi wątpliwości, katalog tych przyczyn wskazany w powołanym przepisie ma charakter zamknięty. Przedmiotem rozpatrzenia mogą być tylko te zarzuty, które zostały zgłoszone w terminie 7 dni od dnia doręczenia tytułu wykonawczego. Tak więc złożenie zarzutu ograniczone jest terminem, po upływie którego, nie ma możliwości uzupełniać zarzutów zgłoszonych w terminie, powołując nowe ich podstawy. Zatem zarówno organ odwoławczy, rozpatrujący zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów, jak i sąd administracyjny, do którego skierowano skargę na rozstrzygnięcie organu odwoławczego, ani tym bardziej sąd kasacyjny nie są uprawnione do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych po raz pierwszy przez zobowiązaną w kolejnych środkach zaskarżenia. Oznacza to, że po upływie terminu do wniesienia zarzutów nie jest dopuszczalne zgłaszanie nowych zarzutów lub uzupełnianie zarzutów już wniesionych o nowe podstawy faktyczne lub prawne (zob. wyroki NSA z: 22 czerwca 2023 r., III FSK 93/23; 8 września 2016 r., II FSK 2296/14; 4 kwietnia 2012 r., II FSK 2615/10; 6 marca 2012 r., II FSK 1441/10; 1 września 2011 r., II FSK 407/10).

Mając powyższe na względzie, zarzuty podniesione po raz pierwszy dopiero w skardze do sądu pierwszej instancji, czy też te sformułowane dopiero w skardze kasacyjnej, należało uznać za spóźnione, a co za tym idzie niedopuszczalne i niepodlegające rozpatrzeniu.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Anna Dalkowska sędzia del. WSA Mirella Łent