Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 857/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 czerwca 2024 r. nr SKO Gd/2775/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga M. B., reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 czerwca 2024 r. nr SKO Gd/2775/24 utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta Rumia z dnia 8 grudnia 2022 r. nr 002425/SP/12/2022 wydaną w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, została wniesiona w następującym stanie sprawy:

Wnioskiem z 5 września 2022 r. M. B. wystąpiła do Burmistrza Miasta Rumi o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem W. B.

Decyzją z 8 grudnia 2022 r. Burmistrz, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022r., poz. 615 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił stronie wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że podstawą uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z pracy zarobkowej, bądź zaniechanie podjęcia zatrudnienia w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki osobie niepełnosprawnej. Strona oświadczyła, iż zrezygnowała z zatrudnienia w 2015 r. na rzecz opieki nad niepełnosprawnym mężem, a od 9 marca 2018 r. pobiera emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS"). Organ pierwszej instancji podał również, że jak wynika z załączonych do akt dokumentów, W. B. w 2002 r. przeszedł udar, następnie w 2007 r. uległ wypadkowi samochodowemu, a niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od 10 listopada 2020 r. Strona, mimo wezwania, nie przedłożyła dokumentów potwierdzających konieczność rezygnacji z zatrudnienia w 2015 r. w związku ze stanem zdrowia męża. Wnioskodawczyni dołączyła jedynie dokument w języku włoskim wskazując, że jest to potwierdzenie zatrudnienia we Włoszech.

Podsumowując organ pierwszej instancji odmówił wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na posiadanie uprawnień do emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.) oraz ze względu na brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnemu mężowi (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 21 lipca 2023 r. utrzymało ją w mocy.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji co do tego, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnemu mężowi (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), w związku z czym nie było konieczności informowania strony o możliwości wyboru świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zawieszenia prawa do emerytury. Z ustaleń wynika, że W. B. choruje na: Parkinsona, miastenię, POChP, ma również podejrzenie nowotworu, w 2002 r. i w 2022 r. przeszedł udar mózgu, w 2007 r. uległ wypadkowi samochodowemu. Jest w pełni świadomy, komunikatywny, jednakże porusza się na wózku inwalidzkim. Strona pomaga mężowi przy czynnościach fizjologicznych i higienicznych, pomaga przy ćwiczeniach, sprząta, pierze, przygotowuje posiłki, umawia wizyty lekarskie i jest obecna podczas ich przebiegu przy mężu, realizuje recepty, dawkuje i podaje leki, załatwia wszelkie sprawy urzędowe, robi zakupy oraz zajmuje się płaceniem rachunków. Kolegium nie dostrzegło istnienia związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem, skoro ostatnia aktywność zawodowa wnioskodawczyni przypada na 2015 r., a jednocześnie strona nie przedłożyła żadnych dokumentów bądź oświadczeń potwierdzających konieczność rezygnacji z zatrudnienia w 2015 r. w związku ze stanem zdrowia męża (rzekomo przebytym w 2015 r. udarem), podczas gdy z dokumentacji oraz wywiadu środowiskowego wynika, że udar miał miejsce w 2002 r. oraz w kwietniu 2022 r. Ponadto czynności, które składają się na sprawowaną opiekę, nie są na tyle absorbujące czasowo lub wykonywane z taką częstotliwością, aby wnioskodawczyni nie mogła podjąć zatrudnienia, chociaż w niepełnym wymiarze czasu pracy. W świetle ustalonej dotychczasowej aktywności zawodowej strony, brak jest obiektywnych podstaw do uznania, że wnioskodawczyni na chwilę obecną podjęłaby pracę zawodową, lecz uniemożliwia jej to konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 7 lutego 2024r., sygn. akt II SA/Gd 820/23 uchylił powyższą decyzję Kolegium.

W uzasadnieniu wyroku Sąd jako prawidłowe ocenił stanowisko Kolegium, że informacja o możliwości zawieszenia prawa do emerytury powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą wszystkie przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku, a jedyną przeszkodą do przyznania tego świadczenia jest fakt pobierania świadczenia emerytalnego.

Natomiast za przedwczesne uznano stanowisko organu odwoławczego, że fakt pobierania przez skarżącą emerytury był w sprawie okolicznością irrelewantną, skoro pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zdaniem Sądu analiza zgromadzonego dotychczas w sprawie materiału dowodowego nie prowadzi do tak stanowczych wniosków, jakie wynikają z decyzji Kolegium z 21.07.2023r.

Sąd wskazał, że ustalenia co do samodzielności męża skarżącej i zakresu faktycznie sprawowanej przez skarżącą opieki nie zostały oparte na prawidłowo zgromadzonym i ocenionym materiale dowodowym. Przeprowadzony w sprawie w formie rozmowy telefonicznej wywiad środowiskowy był pobieżny, nie zawierał wszystkich istotnych i niezbędnych dla rozstrzygnięcia informacji, ponadto pominięte zostały inne dowody w sprawie, takie jak załączona dokumentacja medyczna. Wszystkie te okoliczności powinny skutkować ponownym przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego z udziałem skarżącej i jej męża (zleconym przez organ odwoławczy organowi pierwszej instancji w trybie art. 136 § 1 kpa). Uwaga pracownika socjalnego powinna zostać skierowana na ustalenie zakresu, skali i charakteru czynności opiekuńczych strony, przy uwzględnieniu i ustaleniu rzeczywistych potrzeb opiekuńczych osoby podlegającej opiece, a wynikających z jej schorzeń, jak też z wszelkich uwarunkowań zdrowotnych. Organ odwoławczy ponownie oceni, czy w sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), biorąc pod uwagę zarówno ustalenia wywiadu, jak i znajdującą się w aktach sprawy dokumentację medyczną męża skarżącej. Jeśli ocena ta doprowadzi Kolegium do wniosku, że związek ten istnieje, organ odwoławczy wezwie stronę do złożenia oświadczenia, czy rezygnuje z pobierania emerytury wraz z dowodem wystąpienia do organu emerytaIno-rentowego o zawieszenie prawa do emerytury.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 11 czerwca 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z istoty sądowej kontroli administracji wynika, że sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu (decyzji). W przedmiotowej sprawie podlegająca kontroli Sądu decyzja Kolegium została wydana w dniu 21 lipca 2023r. Po tej dacie zasadniczej zmianie uległ przepisy art. 17 u.ś.r. Z uwagi na powyższe w ocenie Kolegium zawarte w ww. wyroku WSA w Gdańsku wskazania co do dalszego postępowania nie są wiążące dla organów.

Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje na osoby, które ukończyły 18 rok życia. Mąż skarżącej jest osobą znacznie starszą i w oparciu o aktualną treść przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można wnioskodawczyni przyznać świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednocześnie w sprawie nie może mieć zastosowania przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w jego dotychczasowym brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023r., ze względu na przepis przejściowy zawarty w art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023r. o świadczeniu wpierającym (Dz.U. z 2023r. poz. 1429). Zgodnie z tym przepisem w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024r. (tj,. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w, zmieniającego art. 17 u.ś.r.) organ rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązany jest ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę tych przesłanek organ winien wydać decyzję przyznającą to świadczenie, biorąc za podstawę przepisy u.ś.r. dotychczas obowiązujące. W razie zaś ustalenia, że przesłanki te nie są spełnione, organ winien rozpatrzyć wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 u.ś.r.

W przedmiotowej sprawie prawo M. B. do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem nie powstało (i nie może nawet hipotetycznie powstać) do dnia 31 grudnia 2023r. albowiem wnioskodawczyni nie zawiesiła przed tym dniem pobierania emerytury. Nawet zatem w przypadku gdyby w sprawie istniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad mężem, wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wpierającym oraz aktualną treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium w związku z tym uznało, że niecelowe jest przeprowadzanie w sprawie dodatkowego postępowania dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego, ażeby ustalić czy w sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem, a w przypadku ustalenia tego związku wezwać skarżącej do złożenia oświadczenia, czy rezygnuje z pobierania emerytury wraz z dowodem wystąpienia do organu emerytaIno-rentowego o zawieszenie prawa do emerytury, albowiem dokonanie tych czynności procesowych i tak nie mogłoby doprowadzić do przyznania wnioskodawczym świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję wiosła M. B., zarzucając Kolegium naruszenie art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.) w zw. z art. 24 ust 2 ustawy z dnia 2 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r. poz. 2220) poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, iż niniejsza sprawa - w której skarżąca złożyła prawidłowy i kompletny wniosek o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. - świadczenie nie powinno zostać ustalone gdyż od dnia 1 stycznia 2024 r. nie znajdują zastosowania w sprawie przepisy regulujące prawo do tego świadczenia sprzed wejścia w życie ww. ustawy o świadczeniu wspierającym.

Stawiając powyższy zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych - prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Tym samym wydając decyzję w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, organ potwierdza jego przysługiwanie - powstanie uprawnienia – od chwili wniesienia wniosku "o ustalenie prawa do tego świadczenia". Uznanie za właściwe stanowiska organu prowadziłoby do naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego, jak zasada praworządności czy zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony. Zaskarżona decyzja pozbawia skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niejako wstecz, na podstawie przesłanek, które nie istniały (tym samym nie były podnoszone) w toku postępowania. Byłaby głęboko krzywdząca interpretacja przepisów, nie tylko sprzeczna z ich prawidłową wykładnią systemową i celowościową, ale wręcz pozbawiająca uprawnionych możliwości otrzymania świadczenia za okres, w którym wedle obowiązujących przepisów świadczenie to im się należało.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935), dalej p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na zawarcie odpowiedniego wniosku przez stronę skarżącą w skardze sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.

Kolegium procedowało w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 323), dalej jako "u.ś.r.", przy czym istotą sporu jest ustalenie, jaki reżim prawny tej ustawy ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Należy bowiem zauważyć, że na mocy art. 43 pkt 4 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429), dalej jako "ustawa o świadczeniu wspierającym", przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., który przewidywał, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji,

z dniem 1 stycznia 2024 r. otrzymał nowe brzmienie przewidujące, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Istotnej zmianie uległ zatem krąg osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem aktualnie przysługuje ono wskazanym powyżej osobom sprawującym opiekę nad osobą niepełnosprawną tylko do ukończenia przez podopiecznego 18. roku życia.

Wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia został złożony w dniu 5 września 2022 r., natomiast Kolegium orzekało w dniu 11 czerwca 2024 r.

Istota sporu w sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w tej sytuacji Kolegium powinno zastosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. czy jednak podstawę prawną orzekania (zgodnie ze stanowiskiem Kolegium) stanowić powinny przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. Rozstrzygnięcie tego sporu opiera się na wykładni przepisu przejściowego zawartego w art. 63 ust. 1 u.ś.w. Zgodnie z tym przepisem, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zatem orzekając po 1 stycznia 2024 r. organy zobowiązane są rozpatrzyć wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. w jej poprzednim brzmieniu jeśli prawo do tego świadczenia powstało do 31 grudnia 2023 r., albo na podstawie zmienionego stanu prawnego, jeżeli prawo to powstało po dniu 31 grudnia 2023 r.

W ocenie Sądu o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można mówić wówczas, gdy spełnione zostają wszystkie pozytywne przesłanki i brak jest przesłanek negatywnych. W stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. przesłanką negatywną powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego był fakt pobierania przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego emerytury. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia. Świadczenie pielęgnacyjne zatem nie przysługuje – a zatem nie powstaje – jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

W sprawie było bezsporne, że skarżąca do dnia 31 grudnia 2023 r. nie zawiesiła prawa do emerytury, co zgodnie z powyższym przepisem stanowiło negatywną przesłankę powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczenia ustalane jest od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Ustawodawca wiąże zatem początkową datę uzyskania prawa do świadczenia nie z momentem złożenia samego wniosku, ale z momentem złożenia wniosku wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Takim dokumentem umożliwiającym wykazanie przez stronę braku negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego z świadczeniem emerytalnym (rentowym), jest wiążąca organ i wykonalna decyzja właściwego organu emerytalno-rentowego o zawieszeniu prawa do emerytury bądź renty (art. 110 § 1 i art. 130 § 4 k.p.a. w zw. z art. 32 ust. 2 u.ś.r.). Należy uznać, iż wówczas wpłynął do organu wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, o którym mowa w art. 24 ust. 2 u.ś.r., bowiem w tym momencie usunięta została ostatnia przesłanka tamująca możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wyrok NSA z 19 maja 2021 r., I OSK 209/21; wyrok NSA z 23 czerwca 2022 r., I OSK 1590/21; wyrok NSA z 29 czerwca 2022 r., I OSK 1586/21; wyrok NSA z 26 sierpnia 2022 r., I OSK 1970/21; wyrok NSA z 22 września 2022 r., I OSK 2312/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie można bowiem przyznać świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym w obrocie prawnym istnieje ważne uprawienie (decyzja administracyjna) strony do pobierania świadczenia emerytalnego (rentowego).

Uwzględniając powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że Kolegium prawidłowo uznało, że warunkiem koniecznym powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było ostateczne wstrzymanie wypłaty na rzecz skarżącej emerytury do dnia 31 grudnia 2023 r., czyli usunięcie negatywnej przesłanki powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., co w realiach niniejszej sprawy nie nastąpiło. Wyjaśnić należy, że gdyby nawet skarżąca złożyła do organu emerytalnego stosowne oświadczenie, w następstwie czego organ ten wydałby decyzję o zawieszeniu prawa do emerytury, to i tak skutek tej decyzji byłby na przyszłość, czyli od momentu jej wydania (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Nie jest bowiem prawnie możliwe wstrzymanie wypłaty świadczenia emerytalnego ze skutkiem wstecznym, w sytuacji gdy świadczenie to zostało już skarżącej wypłacone i przez nią skonsumowane. Zatem zawieszenie prawa do emerytury po 1 stycznia 2024 r. nie skutkowałoby nabyciem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem z uwagi na aktualne brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Reasumując Sąd stwierdza, że dotychczasowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mogą mieć zastosowania w sprawie, bowiem na dzień 31 grudnia 2023r. prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało, gdyż nie zostały spełnione wszystkie warunki do jego przyznania (zachodziła przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a). Jak już bowiem wcześniej wskazano przesłanką zastosowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed nowelizacji (a więc sprzed 1 stycznia 2024 r.) jest ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie wówczas, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed ww. dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanki (tj. zachodzą pozytywne przesłanki przyznania świadczenia przy braku negatywnych), a organ przed tą datą nie wydał decyzji przyznającej świadczenie, co w niniejszej sprawie niewątpliwie nie nastąpiło, bowiem brak jest dowodów na to, że skarżąca przed 31 grudnia 2023 r. uzyskała decyzję właściwego organu o zawieszeniu prawa do emerytury.

Bez względu na długość toczącego się postępowania decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia miał stan prawny obowiązujący w dacie orzekania przez Kolegium. Organ odwoławczy zasadnie wyjaśnił, że wobec zmiany stanu prawnego na skutek wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, od 1 stycznia 2024 r. skarżącej nie może zostać ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawa ta zmieniła zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobom sprawującym opiekę nad niepełnosprawnym dorosłym członkiem rodziny. Zgodnie z przepisami przejściowymi, zawartymi w art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniu wspierającym, skarżącej mogłoby zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach, gdyby do 31 grudnia 2023 r. spełniła kumulatywnie wszystkie przesłanki do jego przyznania. Tak się zaś w rozpatrywanym przypadku nie stało i choć nie doszło do tego z winy organów, to jednak dla wyniku sprawy pozostaje to bez znaczenia.

Prawidłowo też Kolegium wskazało, że wskazania co do dalszego postępowania wynikające z wyroku WSA w Gdańsku z dnia 7 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 820/23 utraciły swoją moc wiążącą, z uwagi na wskazaną wyżej zmianę stanu prawnego. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Sąd wydając powyższy wyrok kontrolował decyzję Kolegium z dnia21 lipca 2023 r. według stanu prawnego i faktycznego z daty jej wydania i nie brał pod uwagę zmiany stanu prawnego jaka nastąpiła z dniem 1 stycznia 2024 r. Zmianę tę natomiast zobowiązane było uwzględnić Kolegium, co też prawidłowo uczyniło.

W takich okolicznościach Kolegium nie miało też obowiązku informowania skarżącej o potrzebie zawieszenia wypłaty emerytury w związku z ubieganiem się o świadczenie pielęgnacyjne i prowadzenia postępowania dowodowego w celu zbadania istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem.

Podsumowując, w dacie orzekania przez Kolegium (11 czerwca 2024 r.) niewątpliwie nie było możliwe przyznanie skarżącej oczekiwanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że pobiera świadczenie emerytalne, z którego nie zrezygnowała do dnia 31 grudnia 2023 r.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).