Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 147/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Ewidencja gruntów
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2020 poz 2052
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.
article: art. 105 par. 1, art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2024 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Kielcach z dnia 19 stycznia 2024 r. znak: WIG.II.7221.89.2023 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Kielcach na rzecz T. S. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Ke 147/24

Uzasadnienie

Decyzją z 19 stycznia 2024 r. znak: WIG.II.7221.89.2023, po rozpatrzeniu odwołania B. S. od decyzji Starosty Sandomierskiego z 31 października 2023 r. znak: GK.6620.2.7.2020 o odmowie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków obrębu Z., g. S. polegającej na wpisaniu do tego rejestru prawa własności na rzecz M. S., M. W., B. S. i L. S. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Sandomierzu z dnia 1 października 1986 r., sygn. akt I Ns [...], w odniesieniu do działek ewidencyjnych nr [...] o pow. 0,3800 ha i nr [...] o pow. 0,0800 ha, Świętokrzyski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (dalej: ŚWINGiK), uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył w całości postępowanie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w piśmie z 9 października 2023 r. B. S. zgłosiła zmianę do ewidencji gruntów i budynków w odniesieniu do prawa własności działek nr [...] i [...], załączając do wniosku kopię aktu własności ziemi nr [...] z dnia 5 grudnia 1981 r. oraz postanowienia Sądu Rejonowego w Sandomierzu z dnia 1 października 1986 r., sygn. akt I Ns [...]. Decyzją z 21 sierpnia 2020 r. znak: WIG.II.7221.62.2020 ŚWINGiK uchylił decyzję organu I instancji i nakazał ponownie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające co do ustalenia kręgu stron postępowania.

Starosta Sandomierski opisaną na wstępie decyzją z 31 października 2023 r. odmówił wprowadzenia żądanej zmiany, zgodnie z wnioskiem z 9 października 2023 r.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji B. S. podnosiła, że umowa nr 9/82 z 1 stycznia 1982 r. przenosiła na rzecz L. S. jedynie posiadanie gospodarstwa rolnego, a nie jego własność.

Rozpatrując odwołanie organ II instancji przedstawił rys historyczny działek [...] i [...] stwierdzając, że dla tych działek, położonych w Z., Naczelnik Gminy w S. wydał akt własności ziemi z 5 grudnia 1981 r. na rzecz M. S. i A. S.. Umową z 1 lutego 1982 r. nr 9/82 sporządzoną w Urzędzie Gminy w S. M. S. przekazała swojemu synowi L. S. posiadanie gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziły działki: [...] o łącznej pow. 1,82 ha. A. S. zmarł 5 marca 1973 r. Okoliczność ta, zdaniem ŚWINGiK powoduje uznanie, że M. S. nie mogła skutecznie przekazać własności gospodarstwa na rzecz L. S.. Jak bowiem stwierdził w uchwale Sąd Najwyższy Izba Cywilna z dnia 17 stycznia 1989 r. III CZP 108/88, "Umowa przekazania przez jednego ze współwłaścicieli następcy posiadania oraz własności gospodarstwa rolnego, stanowiącego współwłasność w częściach ułamkowych, sporządzona przez naczelnika gminy w trybie art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140), jest nieważna w całości, jeżeli na przekazanie nie wyrazili zgody pozostali współwłaściciele tego gospodarstwa".

Jak ustalił organ, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Sandomierzu w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po A. S., z dnia 1 października 1986 r., sygn. akt I Ns [...], spadek nabyli:

I. "Żona M. S. ¼ (jedną czwartą) część spadku oraz dzieci: M. W., B. S., L. S., Z. S. po 3/16 (trzy szesnaste) części.

II. Gospodarstwo rolne wchodzące w skład spadku położone w Z. gmina S. z mocy ustawy dziedziczą żona M. S., dzieci: M. W., B. S., L. S. po ¼ (jednej czwartej) części spadku".

Na podstawie zawiadomienia z 19 kwietnia 2001 r. nr 189/2001 w ewidencji gruntów i budynków wprowadzono zmianę podmiotową w oparciu o akt notarialny Rep.A [...] z 10 kwietnia 2001 r. Zgodnie z niniejszą zmianą stan właścicieli działki ewidencyjnej nr [...] przed zmianą (tj.: na dzień 19 kwietnia 2001 r.) to: S. B. c. A. z udziałem 1/2 oraz S. L. s. A. z udziałem 1/2 Natomiast stan właścicieli po zmianie z dnia 19 kwietnia 2001 r. był następujący: S. A. s. K. i B. z udziałem 15/16 oraz S. L. s. A. i M. z udziałem 1/16.

Postanowieniem z 16 marca 2015 r. o sygn. akt I Ns [...] Sąd Rejonowy w Sandomierzu I Wydział Cywilny w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po M. W. stwierdził, że spadek po M. W. na podstawie testamentu z 10 grudnia 2007 r., sporządzonego w formie aktu notarialnego Rep. A Nr [...] nabył mąż – J. W. s. W. i J. w całości.

Postanowieniem z 4 grudnia 2017 r. o sygn. akt I Ns [...] Sąd Rejonowy w Sandomierzu I Wydział Cywilny w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po L. S. stwierdził spadek po L. S., który z mocy ustawy nabyli: żona T. S. c. J. i W. 5/20 części spadku oraz dzieci: Ż. B. c. L. i T., A. S. s. L. i T., D. S. s. L. i T., J. S. s. L. i T., P. S. s. L. i T., po 3/20 części spadku każde z nich.

Kolejnym postanowieniem z 14 grudnia 2022 r. o sygn. akt I Ns [...] Sąd Rejonowy w Sandomierzu I Wydział Cywilny w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po M. S. orzekł, że spadek po M. S. na podstawie testamentu z 8 sierpnia 1993 r. nabyła córka B. S. c. A. i M. w całości.

W oparciu o ustalony stan faktyczny organ II instancji uznał, że dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków obrębu Z. w Gminie S. w odniesieniu do działek nr [...] są niezgodne z dokumentami określającymi prawo własności do ww. nieruchomości. ŚWINGiK zalecił Staroście Sandomierskiemu zaktualizowanie tych danych stosownie do treści art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. c ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w Sandomierzu z 1 października 1986 r. w sprawie I Ns [...]. Zgodnie ze stanowiskiem organu II instancji w istniejących okolicznościach należało uchylić zaskarżoną decyzję Starosty Sandomierskiego i umorzyć w całości postępowanie przed tym organem.

W skardze na decyzję Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach T. S. wniosła o jej uchylenie w całości oraz utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 22 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne poprzez zobowiązanie Starosty Sandomierskiego do aktualizacji danych objętych ewidencja gruntów i budynków w sytuacji, w której istnieją wątpliwości nierozstrzygnięte na gruncie prawa cywilnego dotyczące prawa własności nieruchomości objętych wnioskiem.

W uzasadnieniu autorka skargi podkreśliła, że organy prowadzące ewidencję gruntów i budynków nie są uprawnione do rozstrzygania o stanie prawnym nieruchomości, co oznacza, że ŚWINGiK nie mógł przesądzić kwestii nieważności umowy przekazania posiadania gospodarstwa rolnego z dnia 1 lutego 1982 r., stanowiącej podstawę wpisu prawa własności na rzecz L. S. w odniesieniu do nieruchomości objętych żądaniem wniosku o dokonanie zmian. Zdaniem skarżącej, istnienie jakichkolwiek uzasadnionych wątpliwości co do stanu prawnego nieruchomości uniemożliwia prowadzenie postępowania w trybie administracyjnym służącym aktualizacji zapisów w ewidencji. Konieczne jest wtedy wszczęcie odpowiedniego procesu cywilnego, a dopiero potem ujawnienie wyroku w operacie ewidencyjnym.

W odpowiedzi na skargę Świętokrzyski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa).

Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego uchylająca decyzję Starosty Sandomierskiego z 31 października 2023 r. znak: GK.6620.2.7.2020 o odmowie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków obrębu Z., g. S. polegającej na wpisaniu do tego rejestru prawa własności na rzecz M. S., M. W., B. S. i L. S. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Sandomierzu z dnia 1 października 1986 r., sygn. akt I Ns [...], w odniesieniu do działek ewidencyjnych nr [...] o pow. 0,3800 ha i nr [...] o pow. 0,0800 ha, oraz umarzająca w tym zakresie postępowanie przed organem I instancji.

Przede wszystkim kwestią sporną jest ocena stanowiska organu II instancji w przedmiocie umorzenia w całości postępowania wszczętego z wniosku B. S., dotyczącej zmiany danych w zakresie prawa własności działek nr [...].

Rozstrzygnięcie ŚWINGiK było związane z ustaleniem, że umowa przekazania własności gospodarstwa rolnego na rzecz L. S. z 1 lutego 1982 r. nr 9/82 zawarta przed Naczelnikiem Gminy w S., nie może być skuteczna. Stanowisko organu zostało wyrażone w oparciu o uchwałę Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 17 stycznia 1989 r. III CZP 108/88, zgodnie z którą: Umowa przekazania przez jednego ze współwłaścicieli następcy posiadania oraz własności gospodarstwa rolnego, stanowiącego współwłasność w częściach ułamkowych, sporządzona przez naczelnika gminy w trybie art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140), jest nieważna w całości, jeżeli na przekazanie nie wyrazili zgody pozostali współwłaściciele tego gospodarstwa". ŚWINGiK uznał, że M. S. nie będąc jedynym właścicielem dla nieruchomości [...] nie mogła bez zgody pozostałych współwłaścicieli (spadkobierców A. S.) przekazać własności gospodarstwa rolnego L. S., a tym samym dane w ewidencji gruntów i budynków obrębu Z. w gminie S. dotyczące działek nr [...] są niezgodne z ustaleniami, gdyż ta umowa stanowi obecnie podstawę wpisu prawa własności na rzecz L. S. Z dalszych wywodów organu wynika, że to postanowienie Sądu Rejonowego w Sandomierzu Wydział I Cywilny z 1 października 1986 r. sygn. akt I Ns [...] w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po A. S., powinno być uwzględnione przy dokonaniu zmian w ewidencji gruntów i budynków w odniesieniu do wymienionych działek. Stąd obowiązek aktualizacji danych zawartych w tej ewidencji, stosownie do treści art. 24 ust. 2b pkt 1 lit c ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 2052) zgodnie z którym, aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie prawomocnych orzeczeń sądu, a w przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego – orzeczeń sądu.

Należy zatem przyjąć, że rozstrzygnięcie w kwestii umorzenia postępowania przed organem I instancji było wyrazem stanowiska organu co do braku podstaw prowadzenia postępowania zainicjowanego wnioskiem strony, skoro w istocie takie postępowanie, powinno toczyć się z urzędu.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, tak wyrażonego stanowiska ŚWINGiK nie podziela.

Nie do zaakceptowania jest pogląd organu II instancji, z powołaniem się na uchwałę Sądu Najwyższego Izba Cywilna z dnia 17 stycznia 1989 r. III CZP 108/88, że umowa z 1 lutego 1982 r. nr 8/9 stanowiąca podstawę wpisu prawa własności na rzecz L. S. działek [...], nie może skutecznie przenosić własności gospodarstwa rolnego.

Organy orzekające w sprawach dotyczących ewidencji gruntów i budynków nie rozstrzygają samodzielnie kwestii związanych z prawem własności. Przez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich. Wpis w ewidencji ma charakter wyłącznie deklaratoryjny i nie może kształtować nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdzać stan prawny wynikający z dokumentów. Rację ma skarżąca podnosząc, że jakiekolwiek wątpliwości co do stanu prawnego nieruchomości nie pozwalają na prowadzenie postępowania w trybie administracyjnym w celu aktualizacji zapisów widniejących w ewidencji, zaś w takiej sytuacji niezbędne jest wszczęcie odpowiedniego postępowania przed sądem powszechnym, który będzie władczo rozstrzygać spory na tle stanu prawnego nieruchomości.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że do badania czy zaistniały podstawy do stwierdzenia nieważności umowy przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz L. S. uprawniony jest wyłącznie sąd powszechny. Z materiału dowodowego wynika, że w dacie orzekania przez organy brak jest prawomocnego orzeczenia w tym zakresie. Nieuprawnione jest zatem przyjęcie, że złożona w sprawie dokumentacja jest wystarczająca do dokonania w oparciu o nią zmian wpisów w ewidencji gruntów i budynków obrębu Z. gmina S. w zakresie prawa własności działek [...].

Wracając do kwestii umorzenia postepowania przed organem I instancji należy podnieść, że stosownie do art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości lub w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, odpowiednio w całości albo w części. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że przesłanką umorzenia postępowania jest bezprzedmiotowość tego postępowania z jakiejkolwiek przyczyny, czyli z każdej przyczyny powodującej brak jednego z elementów materialnego stosunku prawnego w odniesieniu do jego strony podmiotowej lub przedmiotowej, skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Z bezprzedmiotowością mamy do czynienia, gdy przedmiot sprawy nie istnieje, albo gdy był już objęty ostatecznym rozstrzygnięciem.

W realiach niniejszej sprawy żądanie zawarte we wniosku dotyczyło sprawy indywidualnej i został on skierowany do organu właściwego do jego rozpatrzenia. Treść wniosku determinuje zakres prowadzonego postepowania, a przedmiotem żądania jest zmiana danych w ewidencji gruntów i budynków. Materiał dowodowy nie wskazuje, że strona wnioskująca zmieniła treść swojego żądania bądź cofnęła wniosek. W tej sytuacji nie sposób przyjąć, że przestał istnieć przedmiot sprawy. Oznacza to, że sprawa wszczęta wnioskiem B. S. nie stała się bezprzedmiotowa i wymaga merytorycznego rozstrzygnięcia. Organ II instancji przedwcześnie wydał zaskarżoną decyzję z 19 stycznia 2024 r. umarzając postępowanie Starosty Sandomierskiego, czym naruszył art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ II instancji winien uwzględnić wyrażone przez Sąd stanowisko, a następnie ustalić czy ujawnione w ewidencji gruntów i budynków dane stanowiące podstawę wpisu L. S. jako właściciela działek nr [...] odpowiadają treści dokumentów i czy w związku z tym, istnieją przesłanki do dokonania aktualizacji ewidencji gruntów i budynków zgodnie z wnioskiem B. S. z 9 października 2023 r.

W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 Ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964) w sprawie opłat za czynności adwokackie. Na koszty składają się: wpis w kwocie 200zł oraz kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika skarżącej.