Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 222/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 1 i 2, art. 29a ust. 1
journal: Dz.U. 1963 nr 28 poz 169
law: Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Tomasz Smoleń, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Protokolant Specjalista Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2023 r. spraw ze skarg A.Ż. na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 22 lutego 2023 r. - nr 9009-2023-000102 w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2021 rok, - nr 9009-2023-000103 w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2021 rok oddala skargi.


UZASADNIENIE

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w L. decyzjami z dnia 23 września 2022 r. odmówił przyznania Pani A.Ż.:

1.

a) jednolitej płatności obszarowej - 2021 i nałożył sankcję w wysokości 363,28 zł , przy czym kwota będzie potrącona z płatności w ciągu trzech kolejnych lat kalendarzowych,

b) płatności redystrybucyjnej- 2021 i nałożył sankcję w wysokości 137,48 zł,

oraz przyznał Pani A.Ż.:

c) płatność za zazielenienie – 2021 w wysokości 644,70 zł,

d) płatności do krów – 2021 w wysokości 1 279,53 zł – decyzją nr 0175-2022-002015,

2. płatności ONW typ specyficzny strefa I i nałożył sankcję w wysokości 133,36 zł która będzie realizowana z płatności ARiMR z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz rozwoju obszarów wiejskich oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy w ciągu trzech kolejnych lat kalendarzowych.

Organ ustalił, że A.Ż. (dalej: rolnik, skarżąca) zadeklarowała działki rolne o powierzchni 3,78 ha zarówno do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jak i płatności ONW.

Powierzchnia działek rolnych stwierdzona w toku prowadzonego postępowania wyniosła 1,97 ha. Organ wskazał na to iż zgodnie z art. 19a ust.1 Rozporządzenia UE nr 640/2014, jeżeli równica między powierzchnią zadeklarowaną a powierzchnią stwierdzoną przekracza 3% lub 2 ha wówczas pomoc oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego pomniejszonego o 1,5 – krotność stwierdzonej równicy. Kara administracyjna nie może przekroczyć 100% kwot wyliczanych w oparciu o obszar zgłoszony. Uwzględniając to wskazania e realiach stwierdzonych różnic pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a ustaloną organ przyjął, ze płatność jest nienależna a wyliczeniu podlega kara administracyjna.

Organ wskazał, że pomiędzy Panią A.Ż. a W. oraz R.S. doszło do konfliktu krzyżowego, gdzie Pani A.Ż. zadeklarowała powierzchnię 1,81 ha jako TUZ, zaś Wspólnota zadeklarowała wspólnotę 34,06 ha. Organ ustalił, że powierzchnia referencyjna tej działki wynosi 34,06 ha. Organ przyjął, ze rolnik jako członek wspólnoty korzystała z części działki będącej w posiadaniu tej wspólnoty za zgodą samej wspólnoty i w związku z tym uprawniona do otrzymania dopłaty będzie wspólnota nie zaś aktualnie skarżąca. Ponadto organ wskazał iż Pani A. nie wykazała iż korzystała z pozostałej części gruntu. W ocenie organu to na rolniku ciąży wykazanie iż użytkuje grunt rolniczy.

Analogicznych ustaleń dokonał odnośnie pozostałych płatności których przyznania rolnikowi odmówiono.

Od powyższych decyzji odwołania jednobrzmiące w treści złożyła A.Ż. i zarzuciła naruszenie art. 7 i art. 77 oraz art. 80 k.p.a. , poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazała że jest ona posiadaczem [przedmiotowych gruntów, a to właśnie posiadanie jest rudymentarną przesłaną obu dochodzonych płatności w świetle art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich jak również § 2 pkt 2 rozporządzenia ONW. Rolniczka wskazała iż inne podmioty niż wspólnota mogą być beneficjentami pomocy obszarowych do gruntów będących własnością wspólnoty kiedy nastąpi zerwanie więzi\i korporacyjnej i rolnik demonstruje na zewnątrz wolę władania gruntami dla siebie i we własnym imieniu. Rolniczka wskazała, ze taką właśnie wolę wykazuje włada gruntami dla siebie i we własnym imieniu. Ponadto wskazuje iż w chwili kiery miało dojść do przydziału działek sama wspólnota nie była ich posiadaczem. Dodatkowo podała iż zawiadomiła wspólnotę iż nie będzie uczestniczyć w zebraniu ponieważ ta działa nielegalnie. Naprowadziła również iż kwestie własności nie mają znaczenia przy ustalaniu prawa do świadczeń.

Dyrektor Podkarpackiego Oddziału ARiMR decyzjami z dnia 22 lutego 2023 r. (nr 9009-2023-000103 i 9009-2023-000102) utrzymał zaskarżone decyzje w mocy. Organ ustalił, ze skarżąca A.Ż. zadeklarowała do przyznania płatności 16 działek rolnych o łącznej powierzchni 3,78 ha. W trakcie kontroli administracyjnej wniosku stwierdzono ze część zadeklarowanego gruntu położona jest na działce ewidencyjnej nr [...] co do której wniosek o płatności złożyła również W. Wniosek Pani A.Ż. opiewał na powierzchnię 1,81 ha jako TUZ, zaś wniosek wspólnoty obejmował całą powierzchnię 34,06 ha. Organ przeprowadził oględziny przedmiotowej działki i dokonał ustaleń odnośnie użytkowania części działki.

Stwierdzono, ze zadeklarowaną powierzchnia jest większa od rzeczywistej która wynosi 1,72 ha. Zarząd wspólnoty wskazał ze fragment działki ewidencyjnej nr [...] który został przydzielony do świadczenia przez nią pracy jest położony we wskazywanym przez nią miejscu lecz wynosi 1,07 ha. W czasie oględzin ustalono iż brak jest widocznych znaczników umożliwiających zidentyfikowanie miejsca jak i powierzchni użytkowanej.

1,07 ha jest to część gruntu przypadająca na Panią Ż. w związku z jej udziałem we wspólnocie.

Organ przeprowadził dowody odnoście użytkowania większej części gruntu niż wynika to z przypadającego jej udziału we Wspólnocie., jednakże stwierdził ze wobec zmienności zeznań i ich odmienności nie był w stanie w sposób jednoznaczny stwierdzić czy skarżąca użytkowała cześć działki większą niż przypadająca jej w związku z udziałem we wspólnocie.

Odnośnie użytkowania gruntu w miejscu wskazanym przez wspólnotę organ przyjął, że w tym zakresie uprawniony do jej otrzymania jest wspólnota gdyż rolnik członek wspólnoty wykonuje tylko czynności w jej imieniu i nie posiada tego gruntu w takim znaczeniu jaki uprawniałby go do otrzymania uprawnienia do przyznania pomocy.

Od powyższych decyzji jednobrzmiące skargi złożyła A.Ż. i zarzuciła:

I. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wypływ na wynik sprawy tj. art. 7 kpa, art. 77 kpa w zw. z art. 80 kpa poprzez brak podjęcia wszystkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, co skutkowało brakiem zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a mianowicie poprzez:

- uznanie, że podczas prac gruntowych Skarżąca działała na spornej działce w zależności do W. oraz wykonywane przez nią czynności podejmowane były na rzecz W. a nie w zakresie indywidualnego gospodarstwa rolnego, które prowadzi i wszelkie zabiegi agrotechniczne jak i inne czynności podejmowała wyłącznie w swoim imieniu i na swój użytek,

- nieuznanie przez organ Il Instancji, że pomiędzy Skarżącą a W. doszło do zerwania więzi korporacyjnych podczas gdy skarżąca podkreśla, że nie zgadza się z działalnością utworzonej w ramach Wspólnoty Spółki Przymusowej oraz uchwałami podejmowanymi przez Spółkę i otwarcie je podważa oraz neguje, co świadczy o zerwaniu więzi - odmówienie wiarygodności zeznaniom skarżącej oraz oświadczeniom znajdujących się w aktach i odmówienie jej prawa do przyznania płatności na rok 2021 we względu na brak legitymacji

-niewyjaśnienie kto faktycznie władał sporną działką i kto faktycznie wykonywał zabiegi rolne na spornej działce [...], w jakim miejscu, na jakiej powierzchni, w czyim imieniu oraz czy doszło do zachowania dobrej kultury rolnej na spornej działce

- błędne przyjęcie, że udział skarżącej wynosi 1,07 ha a nie jak deklarowała we wniosku 1.81 ha co wynika z przedstawionej dokumentacji i zeznań znajdujących się w aktach prowadzonego postępowania oraz nie uwzględnienie art. 7 a k.p.a., który mówi ze wszelkie wątpliwości należy rozstrzygnąć na korzyść strony.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego

a) art. 6 i art. 7 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez błędną jego wykładnie polegającą na przyjęciu, że W. przysługuje prawo do przyznania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego podczas gdy przesłankami do uzyskania wskazanych płatności jest fakt posiadania działki rolnej wraz z kryteriami wskazanymi w art. 7 w/w ustawy, a przesłanki te spełnia A.Ż.

b) art. 7 ust. l ustawy z dnia 26 stycznia 2007 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 336 ustawy kodeks cywilny z dnia 23 kwietnia 1964 r. poprzez przyjęcie, że skarżąca nie była w posiadaniu części działki ewidencyjnej nr [...] w dniu 31 maja 2021 roku, w związku z czym nie przysługiwały jej płatności do tego gruntu, a zostały przyznane wspólnocie

c) art. 29 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r., ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego ł Rady ( UE) nr 1306/2013 r., w odniesieniu do zintegrowanego systemami zarządzania i kontroli środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że pomiędzy stronami zachodzi konflikt krzyżowy, który należy rozstrzygnąć na korzyść W. a nie na korzyść skarżącej.

d) art. 51 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy nie doszło przedeklarowania powierzchni przez skarżącą i skutkiem czego nałożono na skarżącą sankcje finansowe.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej wydanie zaskarżonej decyzji

2. Ponowne rozpatrzenie wniosku skarżącej i wydanie decyzji przyznającej płatność na rok 2021 na rzecz skarżącej A.Ż.

3. Zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącej A.Ż.

Organ podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje:

Skargi nie są uzasadnione.

Przechodząc do omówienia argumentów zawartych w skargach sąd wskazuje, że kluczowe znaczenie dla jej rozpoznania musi mieć stanowisko zawarte w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 9 grudnia 2021 sygn. akt I SA/Rz 678/21. W sprawie tej sąd administracyjny rozpatrywał skargę na decyzję Dyrektora Agencji złożoną przez W. w sprawie przyznania płatności do działki [...] za rok 2021 r. Ponieważ strony tamtego postępowania były inne niż w sprawie niniejszej, sąd nie pozostaje związany poglądem wskazanym w tamtym wyroku na mocy art. 153 p.p.s.a. jednak wyrażone poglądy były wiążące przy rozpoznawaniu sprawy I SA/Rz 151/23, dotyczących wniosku o dopłaty złożonego przez Wspólnotę w zakresie występującego konfliktu krzyżowego pomiędzy tą Wspólnotą, a R.S.. Sąd również w sprawie niniejszej akceptuje zawarte tam stanowisko odnośnie określenia osoby uprawnionej do dopłat w sytuacji aktualnie rozpatrywanego konfliktu.

Zgodził się więc sąd w sprawie niniejszej, że w sytuacji, gdy rolnik będący członkiem wspólnoty użytkuje grunt przydzielony mu w ramach przysługującego mu udziału w tej wspólnocie, w miejscu wskazanym przez wspólnotę i w tym zakresie władając tym gruntem za akceptacja tej wspólnoty, to w takim przypadku w rzeczywistości posiadaczem gruntu jest wspólnota, a dany członek wspólnoty dokonuje tylko aktów władania gruntem, z tego tytułu że grunt ten został mu przydzielony do użytkowania. Nie rodzi tutaj się po jego stronie samodzielna kauza władania. Nie posiada on jakiejkolwiek umowy zobowiązującej czy też rzeczowej do władania tym gruntem, a jego władanie jest więc tylko realizacja woli wspólnoty, aby dany jej członek wyznaczoną dla niego częścią wspólnej działki władał. Nie będzie przy tym istotne przekonanie skarżącego, po przydzieleniu mu takiej części gruntu do władania w sytuacji, gdy uprawnienia do władania gruntem ma wspólnota, ona nim zarządza i wskazuje działki poszczególnym członkom do użytkowania, gdyż sama nie może czynności rolnych wykonywać i wykonuje je przez swoich członków.

Skarżący nie może przy tym na mocy samoistnego oświadczenia zmieniać kauzy władania gruntem, stwierdzając po jego otrzymaniu do użytkowania, że zrywa więzy ze wspólnotą i włada gruntem w swoim imieniu i dla siebie. Trzeba bowiem pamiętać, iż grunt wydzielony został mu już przydzielony przez wspólnotę.

Dany rolnik ma prawo korzystać z danego gruntu i pobierać pożytki, co nie zmienia statusu przymusowej wspólności gruntu. Stąd też sąd podzielił stanowisko zajęte we wskazanym wyroku odnośnie skargi W. Skarżący, co nie budzi wątpliwości, nawet w sytuacji ponoszenia nakładów i pobierania korzyści jedynie realizował wole wspólnoty, aby on, jako jej członek korzystał z danej części działki ewidencyjnej za gospodarując ją rolniczo. Wypełniał on tylko wolę wspólnoty , podobnie, jak inni jej członkowie.

Dlatego też odnośnie części działki [...] , która została mu przydzielona do rolniczego wykorzystania sąd przyjął, że uprawnionym do otrzymania płatności jest Wspólnota.

Ustawa z dnia 23 czerwca 1963 roku o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych przewiduje, że wspólnotami gruntowymi podlegającymi zagospodarowaniu w trybie i na zasadach określonych w ustawie są nieruchomości rolne, leśne oraz obszary wodne. Tak więc pojęcie wspólnoty nie odnosi do samych członków tej wspólnoty, ale do gruntów w jej skład wchodzących. To grunty a nie ludzie są wspólnotą. Rolnicy natomiast posiadają udziały we wspólnocie . Nie jest to równoznaczne z udziałami w gruncie. Wielkość udziału oblicza się we wspólnocie. Nie jest to pojęcie równoważne z pojęciem udziału w nieruchomości. ( art. 6 ustawy ). Należy podnieść, że ustawa wyłącza podział gruntów pomiędzy członków spólnoty i stanowi o tym wprost art. 5 ustawy, który przewiduje, że wspólnoty gruntowe nie mogą być dzielone pomiędzy uprawnionych do udziału w tych wspólnotach. Tak więc nie jest dopuszczalny podział gruntów stanowiących wspólnotę. Jednocześnie przepis art. 14 ust.1 ustawy stanowi, że osoby uprawnione do udziału we wspólnocie gruntowej powinny utworzyć spółkę do sprawowania zarządu nad wspólnotą i do właściwego zagospodarowania gruntów wchodzących w skład tej wspólnoty. Członkami spółki są osoby uprawnione do występowania we wspólnocie, a każdemu członkowi przysługuje jeden głos w zgromadzeniu członków spółki. Spółki prowadza działania mające na celu prawidłowe zagospodarowanie gruntów tworzących wspólnotę. Ponoszą za nią odpowiedzialność majątkową.

Wspólnota gruntowa może zostać po spełnieniu określonych warunków przekształcona we współwłasność.( art. 30a ustawy ).

Opisany powyżej ustrój wspólnoty gruntowej w ocenie sądu wskazuje, że to spółka wyznacza poszczególne osoby do gospodarowania, ale grunty nie mogą być dzielone, a zatem zawsze musza pozostawać we wspólnocie, zaś osobom będącym we wspólnocie nie przysługuje ułamkowa wartość gruntów, ale udział we wspólnocie. Dopiero po ewentualnym przekształceniu we współwłasność sytuacja ulega zmianie.

Dlatego też sąd uznał że skarżący władając określoną częścią gruntów stanowiących wspólnotę nie jest osoba uprawnioną do dopłat. Grunty należą bowiem do wspólnoty i to spółka do zagospodarowania wspólnoty jest uprawniona do ich dotrzymania.

Osobno należy odnieść się do pozostałej części gruntu zadeklarowanej przez Panią A.Ż. – położonej na działce [...] . W tym zakresie organ przyjął, że nie ma możliwości rozstrzygnięcia, kto w roku 2021 prowadził działalność rolnicza na tym gruncie. Wynika to z faktu, że pomiędzy poszczególnymi działkami wydzielonymi rolnikom w ramach pracy na rzecz Wspólnoty nie zostały wyznaczone granice, natomiast zeznania świadków w tym zakresie , co do użytkowania gruntu nie są jednolite.

Organ miał prawo ocenić, że skarżąca nie wykazała, że użytkowała powyżej powierzchni 1.07 ha, o której była mowa powyżej.

Przepis art.3 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ( Dz.U. Dz.U.2022.1775 t.j ) w brzmieniu obowiązującym w roku 2021 przewidywał, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z przepisu tego w sposób jednoznaczny wynika, że to rolnik ubiegający się o otrzymanie płatności ma wykazać, że w istocie zachodzą przesłanki do przyznania mu tejże płatności, wykazać, że istotnie jest w posiadaniu gruntu objętego wsparciem. Rolą organu jest w takiej sytuacji zebrać i rozpatrzyć w sposób wyczerpujący materiał dowodowy. To rolnik ponosi zatem konsekwencje nieudowodnienia faktu istotnego dla złożonego wniosku. Ma to szczególne znaczenie przy istnieniu tzw. konfliktu krzyżowego. Rolą organu jest zatem przeprowadzenie wszelkich dowodów zgłoszonych przez rolnika, a także innych dowodów, o których ma wiedze i uzna je za istotne w sprawie. Jednak w postępowaniu o przyznanie płatności nie obowiązują domniemania prawdziwości złożonego wniosku, czy tłumaczenia na korzyść występujących w sprawie wątpliwości dowodowych. Jeżeli jakiś fakt nie został przez rolnika wykazany, a dla realizacji jego wniosku wykazanie tego faktu jest konieczne, to wówczas organ ma prawo odmówić mu przyznania dopłaty.

W przedmiotowej sprawie organ przeprowadził wszelkie dowody jakie były zgłoszone do postępowania, jak także przeprowadził dowody z urzędu. Po ich przeprowadzeniu wskazał, że ich wymowa nie jest jednoznaczna. Jakkolwiek skarżąca aktualnie rolniczka twierdzi, że była w użytkowaniu całego zgłoszonego przez siebie areału, t.j. 1,81, ha, to jednak co do części nie zostało to w sposób jednoznaczny potwierdzone dowodami, bowiem inne dowody w postaci przesłuchań świadków, bądź tego nie potwierdzają, bądź temu przeczą. W tych okolicznościach organ miał prawo uznać i nie narusza to nakazu wszechstronnej oceny materiału dowodowego, że rolniczka nie wykazała, że była w użytkowaniu większej części gruntu niż wynikało to, z jej zmienionego ( zmniejszonego ) udziału we wspólnocie gruntowej. Stanowisko to jest przy tym zrozumiałe, że nie były w sposób jednoznaczny i wyraźny zaznaczone granice pozostających w użytkowaniu działek.

Dalej należy wskazać, że sąd nie dokonuje własnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Jest on jedynie władny do kontroli pod względem zgodności z przepisami prawa procesowego oceny tego materiału dokonanej przez organ administracji. W tym konkretnym przypadku z uwzględnieniem zasad prowadzenia postępowania wynikających z przepisów ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Wobec niejednoznaczności dowodów oraz wskazanym w przepisie rozkładzie ciężaru dowodu sąd nie mógł zakwestionować stanowiska organu jako niezgodnego z prawem. Ocena taka nie narusza nakazu wszechstronności wskazanego w powołanym powyżej przepisie.

Z tych względów sąd skargi w myśl art.,. 151 p.p.s.a. oddalił.