Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 867/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-08-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 178, art. 179
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi [...] sp.z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy sporządzenia i doręczenia kopii dokumentów z akt administracyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie z [...] stycznia 2020 r. ; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] maja 2019r. Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w W. wszczął, z urzędu, postępowanie w sprawie nałożenia na F. [...] z siedzibą w W. (zwanej dalej "Spółką" lub "Stroną") kary pieniężnej określonej w art. art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy o grach hazardowych, na automatach bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia.

Następnie, decyzją nr [...] dnia [...] września 2019 r. nałożył na Spółkę karę pieniężną za urządzanie gier hazardowych na automatach bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania; wymaganego zgłoszenia w kwocie [...] zł.

W dniu [...] listopada 2019 r. do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. wpłynął wniosek nr [...] z dnia [...] listopada 2019r., Spółki reprezentowanej przez Pełnomocnika o sporządzenie i doręczenie kopii oświadczenia A. O. z dnia [...] listopada 2017r. oraz protokołu przesłuchania świadka A. O. z dnia [...] października 2017r. włączonych do materiału dowodowego postanowieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2019 r.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] stycznia 2020r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. odmówił spełnienia żądania

Pismem nr [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. Spółka, reprezentowana przez Pełnomocnika, złożyła zażalenie na ww. postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W., wnosząc o "uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz doręczenie Stronie kopii wnioskowanych dokumentów ".

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono

" 1. naruszenie art. 179 § 1 w zw. z art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej z dnia 29 sierpnia 1997 roku (Dz.U. z 2018 r. poz.800), a to poprzez odmowę sporządzenia i doręczenia wnioskowanych przez Stronę za pismem z dnia [...].11.2019 roku dokumentów, m.in. ze

względu na rzekomą konieczność ochrony danych identyfikujących osoby czy podmioty gospodarcze nie będące Stroną postępowania;

2. naruszenie przepisu art. 178 § 1 i 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 179 § 1 i art. 123 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez niewydanie odpisu/kserokopii dokumentu włączonego do materiału dowodowego niniejszego postępowania;

3. naruszenie art. 179 § 3, poprzez błędne przyjęcie iż na postanowienie zażalenie nie przysługuje ".

Uznając bezzasadność wniesionego zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowe w W. postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu ww. postanowienia przywołano m. in. następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Stosownie do art. 178 § 1 Ordynacji podatkowej Strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, odpisów oraz sporządzania kopii przy wykorzystaniu własnych przenośnych urządzeń. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Czynności określone w § 1 dokonywane są w lokalu organu podatkowego w obecności tego pracownika. Ponadto, zgodnie z art. 178 § 3 Strona może żądać wydania jej kopii akt sprawy lub uwierzytelnionych odpisów akt sprawy albo uwierzytelnienia kopii akt sprawy. Prawo to stanowi jeden z aspektów zasady jawności postępowania podatkowego (art. 129 ustawy Ordynacja podatkowa) i zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu (art. 123 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa). Jednak regulacja zawarta w 178 § 1 i § 3 nie ma charakteru absolutnego i doznaje określonych art. 179 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa ograniczeń. Ten ostatnio wskazany przepis stanowi, że art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny.

Organ podnosi, że Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w W. postanowieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2019r. wyłączył z akt sprawy dokumenty, z uwagi na konieczność ochrony danych identyfikujących inne osoby, które nie są stroną postępowania, a których dane w aktach sprawy występują.

W ocenie organu kluczowe w niniejszej sprawie jest ustalenie zakresu pojęcia "interesu publicznego", o którym mowa w art. 179 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Organ przypomina, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazywano wielokrotnie, że przez "interes publiczny", o którym mowa w art. 179 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, należy rozumieć jako korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. Pod pojęciem "interesu publicznego" mieści się dobro osób trzecich niebędących stroną w toczącym się postępowaniu, także ze względu na tak rozumiany interes publiczny organ podatkowy jest umocowany do wyłączenia z akt sprawy dokumentów. Jeżeli organy podatkowe w postępowaniu dowodowym wykorzystują informacje dotyczące dodatkowo osób trzecich nie związanych z przedmiotową sprawą, mają obowiązek utrzymać w tajemnicy tylko te ich cechy, które pozwoliłyby osobom nieuprawnionym na ich identyfikację, skoro jednak mogą i winny być ww. informacje wykorzystane w prowadzonym postępowaniu podatkowym, to powinny być również udostępnione stronie, która ma prawo ocenić ich wiarygodność i moc dowodową, jak również ocenić moc dowodową i wiarygodność wszelkich załączników stanowiących podstawę dokonanych ocen, w tym zapytań kierowanych do osób trzecich. Interesem publicznym w rozumieniu art. 179 ustawy Ordynacja podatkową, jest także dobro osób trzecich, których dotyczą wyłączone z akt sprawy dokumenty, w szczególności gdy zawierają istotne informacje o tych podmiotach gospodarczych. Zaufanie obywateli do organów władzy publicznej to jedna z zasad, której organy podatkowe powinny przestrzegać w prowadzonych postępowaniach podatkowych .

W związku z powyższym wskazano, iż organ prawidłowo odmówił Spółce zapoznania się z dokumentami wyłączonymi ze sprawy, powołując się na interes publiczny. Wyłączone dokumenty zawierają informacje o podmiotach trzecich podlegające ochronie (tj. tajemnicy skarbowej). Udostępnienie Spółce informacji o danych wykraczających poza inne czynności, stanowiłoby w tym przypadku naruszenie obowiązku zachowania tajemnicy skarbowej przez organ, do czego jest zobowiązany na mocy przepisów art. 239 i 294 ustawy Ordynacja podatkowa. Mając na względzie

interes publiczny, organ prowadząc postępowanie odwoławcze w sprawie nałożenia kary pieniężnej na Stronę nie może ujawniać danych innych podmiotów, które zostały uzyskane w trakcie czynności kontrolnych, jeżeli uznaje je za dane prawnie chronione

Ponadto, ujawnienie tych danych stanowiłoby naruszenie interesu publicznego rozumianego, jako dobro osób trzecich.

Organ podkreśla, że nie można mówić o naruszeniu obowiązku organu do zapewnienia czynnego udziału stronie w postępowaniu, w przypadku gdy organ ten korzysta z prawnych środków ochrony innych stron lub w ogóle pojętego interesu społecznego. Ustawodawca celowo wprowadził pewne instytucje, w tym tą wskazaną w art. 179 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa - niewątpliwie ograniczającą prawa strony - ale po to by chronić inne wartości. Zarówno Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w W. jak i Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. na każdym etapie postępowania umożliwili Spółce wzięcie czynnego udziału. Jak wynika z akt sprawy Spółce oraz Pełnomocnikowi umożliwiono przeglądanie akt postępowania, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów.

Wyżej opisane postanowienie zaskarżyła F. [...]w W. zarzucając mu:

1. naruszenie art. 179 § 1 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r. poz. 800 - dalej Op). przez wadliwe zastosowanie, w konsekwencji czego odmówiono stronie sporządzenia i doręczenia opisu/kopii dokumentacji, z uwagi na Interes publiczny rozumiany jako ochrona danych identyfikujących inne osoby nie będące stroną postępowania:

2. naruszenie art. 179 § 1 oraz art. 124 Ordynacji podatkowej, poprzez błędne zastosowanie, co doprowadziło do uznania, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki umożliwiające odmowę sporządzenia i doręczenia dokumentacji;

3. naruszenia art. 121, art. 122. art. 124 oraz art. 207 § 4 zw. z art. 219 Ordynacji podatkowej, poprzez niezastosowanie i w konsekwencji sporządzenie takiego uzasadnienia postanowienia, które jest wewnętrznie niespójne, co prowadzi do naruszenia zasady działania w sposób budzący zaufanie i obowiązku precyzyjnego wyjaśnienia stronie przesłanek działania oraz narusza wymogi formalne uzasadnienia wydanego orzeczenia.

4. naruszenie przepisu art. 178 § 1 i 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 179 § 1 i art. 123 w zw. z art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez jego niezastosowanie, co uniemożliwiło stronie skorzystanie z jej uprawnienia do żądania doręczenia jej kopii dokumentacji oraz zapoznania się z całością materiału dowodowego;

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła:

- o uchylenie postanowienia wydanego przez organ I i II instancji;

- o zasądzenie, od organu na rzecz Strony Skarżącej, kosztów postępowania przed sądami administracyjnymi obu instancji - według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd zważył co następuje:

Wniesienie skargi skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia jak i postanowienia utrzymanego nim w mocy.

Na wstępie sąd podkreśla, że zgodnie z treścią 178 § 1 zd. 1 O.p. "Strona ma prawo wglądu w akta sprawy (...) oraz sporządzania kopii przy wykorzystaniu własnych przenośnych urządzeń". Natomiast w myśl art. 179 O.p. przepisów art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączł z akt sprawy ze względu na interes publiczny (§ 1). Odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzenia z nich notatek, kopii i odpisów (...) następuje w drodze postanowienia (§ 2). Na postanowienie, o którym mowa w § 2, służy zażalenie (§ 3). Z przytoczonych przepisów wynika zatem, że organ podatkowy jest uprawniony do wyłączania z akt sprawy całego dokumentu jak i jego fragmentu oraz, że na postanowienie to nie przysługuje zażalenie. Zażalenie przysługuje stronie wyłącznie na postanowienie odmawiające zapoznania się z wyłączonymi już dokumentami. Pierwsze z tych postanowień podlega kontroli wyłącznie w toku prowadzonego w sprawie postępowania, drugie natomiast podlega zażaleniu.

Prawo wglądu do akt sprawy doznaje ograniczeń - stosownie do art. 179 § 1 O.p. - w odniesieniu do dokumentów objętych ochroną tajemnicy państwowej, a także innych dokumentów wyłączonych przez organ z akt sprawy ze względu na interes publiczny.

Zastosowane w tej sprawie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego przepisy art. 179 § 1 i 2 O.p. pozwalają natomiast na wydanie postanowień o odmowie wydania z akt sprawy dokumentów wyłączonych z akt sprawy ze względu na interes publiczny.

Nadto tylko w przypadku, gdy strona postępowania podatkowego wystąpi formalnie o udostępnienie jej dokumentów objętych ochroną, o której mowa w art. 179 § 1 O.p.. organ jest zobligowany do wydania postanowienia w trybie art. 179 § 2 O.p. (zob. wyrok NSA z dnia 2.08.2012 r., sygn. akt I FSK 1671/11. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 17.09.2008 r., sygn. akt I SA/Bk 229/08). Postanowienie, o którym mowa w art. 179 § 2 O.p. jest postanowieniem odrębnym od postanowienia o wyłączeniu dokumentów z akt sprawy i wydanym nie z inicjatywy organu, lecz na podstawie wniosku strony.

Opisane w przytoczonym wyżej art. 178 O.p. prawo wglądu w akta sprawy stanowi jeden z aspektów zasady jawności postępowania podatkowego (art. 129 O.p.) i zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu (art. 123 § 1 O.p.). Przepisy te nie mają jednak charakteru absolutnego i doznają ograniczeń, o których mowa w cyt. powyżej art. 179 § 1 O.p. (por. wyrok NSA z dnia 3.11.2015 r., sygn. akt II FSK 2300/13, LEX nr 1915587, wyrok WSA w Białymstoku z 5.04.17 sygn. akt I SA/Bk 58/17 czy z 31.05.2017 r. sygn.. akt I Sa/Bk 234/17).

Z kolei użyte w art. 179 § 1 O.p., pojęcie "interesu publicznego" jako przesłanki pozwalającej na ograniczenie wglądu w akta sprawy nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane, przez co utrudniona może być interpretacja wynikającej z tego przepisu normy prawnej

Niemniej jednak, posiłkując się dotychczasowym dorobkiem judykatury można przyjąć, że przez "interes publiczny", o którym mowa w przepisach Ordynacji podatkowej, należy rozumieć korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej (zob. np. wyroki: WSA w Lublinie z 16 listopada 2007r., I SA/Lu 506/07; WSA w Opolu z 28 marca 2008r" I SA/Op 311/07; WSA w Szczecinie z 17 czerwca 2009r" I SA/Sz 260/09).

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 22 stycznia 2009 r. sygn. akt I SA/Bk 229/08, iż skoro uprawnienie organu podatkowego rozciąga się tak daleko, że może on wyłączyć z akt sprawy cały dokument, to zasadne wydaje się przyjęcie wniosku o możliwości pozbawienia strony dostępu tylko do części dokumentu. Patrząc z perspektywy art. 31 ust. 3 Konstytucji RP działanie takie jest w zasadzie obligatoryjne, zaś granica nieodzownego ograniczenia prawa strony oscyluje wokół kryterium osiągnięcia celu w postaci ochrony interesu publicznego (publ. CBOS).

W ocenie sądu organ przyznaje, iż strona miała możliwość zapoznania się ze znajdującymi się w aktach sprawy dokumentami w postaci oświadczenia A. O. (z dnia [...] listopada 2017 r.), oraz protokołu jego przesłuchania (z dnia [...] października 2017 r.), które to dokumenty włączone zostały do materiału dowodowego postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. Przyznaje również, że zostały one zanonimizowane, co doprowadziło do trwałego usunięcia informacji prawnie chronionych o podmiotach, które w aktach występują, a nie są stronami postępowania (zob. uzasadnienie postanowienia z dnia [...] stycznia 2020 r.-k [...]).

Również z treści skargi (zob. jej str. [...]) wynika, że pozwalano skarżącej na etapie postępowania w I i II instancji na zapoznanie się z powyższymi dokumentami w siedzibie organu.

Jednocześnie skarżący nie podnosi jakoby żądał sporządzenia i doręczenia kserokopii tychże dokumentów w formie niezanonimizowanej pozwalających na wydanie przez organ postanowienia z dnia [...] stycznia 2020 r., jak i postanowienia zaskarżonego skargą.

Zupełnie inaczej sytuacja wyglądałaby wówczas gdyby strona skarżąca domagała się udostępnienia dokumentów o których mowa w pełnej treści (bez ich anonimizacji).

Gdyby tak istotnie było organ mógł odmówić wydania ich kserokopii zważywszy na treść przywołanego wcześniej art. 179 § 1 O.p.

Podstawą wyroku jest art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c.