Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 297/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: Art. 24 , 28 ust. 2  i  ust. 3 ust. 3a i art. 32
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: Art. 7, 77 par. 1  i 80
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 935
law: Ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2024 r. sprawy ze skargi E. Ł. na decyzję nr 1302/2023 Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 czerwca 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez E. Ł., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 13 czerwca 2023 r. nr 1302/2023 Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009, zwanej dalej "ustawą. o systemie ubezpieczeń społecznych"), § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej "rozporządzeniem w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne"), odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 47.245,03 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres listopad 2013 r. – marzec 2017 r. w łącznej kwocie 26.065,20 zł, w tym z tytułu: składek -15.746,20 zł, odsetek -10.319,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres listopad 2013 r. – marzec 2017 r. w łącznej kwocie 19.514,42 zł z tytułu:

składek - 11.480, 42 zł,

odsetek - 8.034,00 zł,

c) Fundusz Pracy - za okres października 2015 r. - marzec 2017 r. w łącznej kwocie 1.665,41 zł, w tym z tytułu:

składek -1.029,41 zł,

odsetek – 636,00 zł.

Odsetki policzono na dzień 26 kwietnia 2023 r., tj. na dzień wpływu wniosku.

W uzasadnieniu tej decyzji ZUS podał, że 26 kwietnia 2023 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie części należności z tytułu nieopłaconych składek za lata 2013-2017. Skarżący wskazał, że nigdy nie rozpoczął zarejestrowanej działalności gospodarczej, nie wystawił żadnej faktury. Podał, że ma zadłużenie wynikające z obowiązku naprawienia szkody zasądzonej przez sąd w sprawie karnej, aktualnie przebywa w Zakładzie Karnym w T., gdzie pracuje opłatnie w wymiarze 2/8 etatu. Wskazał, że zgodnie z art. 125 § 1 k.k.w. prawie 60% wynagrodzenia przekazywane jest na Fundusz Aktywizacji Zawodowej Skazanych oraz Rozwoju Przywięziennych Zakładów Pracy i Fundusz Postpenitencjarny. Do dyspozycji pozostaje mu kwota ok. 280,00 zł, z czego 40% to zajęcie za rzeczowe zobowiązanie. Pozostała kwota dzielona jest na pół i ostatecznie skarżącemu pozostaje 130,00 zł. Skarżący powołał się na problemy zdrowotne uniemożliwiające wykonywanie pracy fizycznej. Wskazał, że po opuszczeniu więzienia nie znajdzie dobrze płatnej pracy, która umożliwi mu zaspokajanie potrzeb życiowych i spłatę zadłużeń. Do wniosku dołączył odpis wyliczenia wynagrodzenia za pracę w Zakładzie Karnym T.

Pismem z dnia 27 kwietnia 2023 r. ZUS wezwał skarżącego do sprecyzowania zakresu wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem przyjęcia że wniosek dotyczy wszystkich należności z tytułu składek i odsetek na dzień złożenia wniosku oraz nadesłania dokumentacji na okoliczność uzasadniającej umorzenie składek. Skarżący nie uczynił zadość wezwaniu.

Organ podał, że w celu rozpatrzenia sprawy korzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Organ ustalił, że skarżący wyrejestrował działalność gospodarcza w dniu 8 marca 2017 r. W okresie prowadzenia działalności nie wywiązał się z obowiązku opłacania składek, w ten sposób został dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Zakład jako wierzyciel w przedmiotowej sprawie ma obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle przepisu art. 24 ustawy. o systemie ubezpieczeń społecznych nie upłynął jeszcze termin, w którym zaległości mogą być dochodzone.

Organ wyjaśnił, że w związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. W świetle powołanego przepisu dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Występują jednak pewne zdarzenia, które powodują, że bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu, co oznacza, iż 5-letni okres jest wydłużany.

Zgodnie z art. 24 ust. 5f ustawy. o systemie ubezpieczeń społecznych w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

W niniejszej sprawie bieg terminu przedawnienia został zawieszony od 14 listopada 2018 r., tj. doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania do 14 lutego 2019 r., tj. uprawomocnienia się decyzji określającej wysokość zadłużenia. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego 18 lutego 2019 r. spowodowało, że bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i pozostanie zawieszony do zakończenia egzekucji - okresu trwania tego postępowania nie uwzględni się przy obliczaniu terminu przedawnienia. Zakład stwierdził, że należności nie uległy przedawnieniu.

ZUS ustalił nadto, że skarżący nie dostarczył oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym. Wyrejestrował działalność gospodarczą 8 marca 2017 r., obecnie przebywa w Zakładzie Karnym, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. Zgodnie z Kompleksowym Systemem Informatycznym ZUS skarżący nie figuruje jako płatnik składek lub osoba ubezpieczona. We wniosku poinformował, że ma zadłużenie wynikające z obowiązku naprawienia szkody zasądzonej przez Sąd w sprawie karnej.

W Bazie Danych Ksiąg Wieczystych skarżący figuruje jako właściciel nieruchomości:

• gruntów ornych o powierzchni 0,0518 ha położonych w W., nr [...] (własność),

• nieruchomości gruntowej (działki ewidencyjnej [...]) o powierzchni 527 m2 położonej w K., nr KW. [...] (właściciel co do 3/54 udziału),

• nieruchomości gruntowej (działki ewidencyjnej [...]) o powierzchni 270 m2 położonej w K., nr [...] (właściciel co do 36/648 udziału),

• nieruchomości gruntowej (działki ewidencyjne [...] i [...]) o pow. 0,0421 ha położonej w K., nr [...] (właściciel co do ½ udziału),

• lokalu mieszkalnego o powierzchni 42,92 m2 położonego w K., nr KW. [...] (własność),

• lokalu niemieszkalnego o powierzchni 2,21 m2 położonego w K., nr [...] (własność).

W Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców skarżący figuruje jako właściciel samochodu osobowego Polski Fiat 126 P 650 z 1986 r. o wartości niewystarczającej do dokonania zastawu.

Następnie organ powołał treść przepisów art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wskazał, że w stosunku do skarżącego nie zachodzą przesłanki o których mowa w ww. przepisie. W stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne; dłużnik żyje; zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, nie stwierdzić, aby zaistniały okoliczności o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 lub 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Mając na uwadze powyższe, zdaniem organu dane brak jest podstaw prawnych do umorzenia należności z tytułu składek jako całkowicie nieściągalne i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z kolei umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikiem składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Sytuacje takie wymieniono w § 3 ust 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Organ wyjaśnił nadto, że Zakład prowadząc postępowanie o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową osoby zobowiązanej do zaległej należności i wskazać jej dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. W niniejszej sprawie organ dysponuje jedynie materiałem, który przedstawił skarżący, Nie ma środków procesowych, do ustalenia faktycznej sytuacji materialnej skarżącego. Ciężar dowodu spoczywa na płatniku, a obowiązkiem organu jest dokonanie analizy przedstawionych dokumentów.

Zdaniem organu okoliczności pozbawienia wolności są jedynie konsekwencją podejmowanych przez skarżącego decyzji i działań. Sytuacja nie jest szczególna i trudna. Wręcz przeciwnie skarżący ma zaspokojone wszystkie potrzeby życiowe, gdyż nie ponosi żadnych kosztów utrzymania, pozostaje bowiem na utrzymaniu Państwa, nie figuruje jako płatnik składek lub osoba ubezpieczona. Skarżący nie przedstawił dokumentacji na okoliczność zadłużenia wynikającego z obowiązku naprawienia szkody zasądzonej przez Sąd w sprawie karnej. Tymczasem w oparciu, o które Zakład realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej. Skarżący nie udowodnił, że nie ma żadnej możliwości uregulowania należności z tytułu składek, a obowiązek wskazania wszelkich trudności i ponoszonych kosztów należy do wnioskodawcy, który powinien sam określić wszystkie okoliczności, na podstawie których ZUS mógłby uznać wniosek o umorzenie należności za zasadny i udokumentować je. Organ podkreślił nadto, że gromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna skarżącego ma charakter definitywny. W świetle powyższego Zakład nie mógł stwierdzić, że wystąpiły okoliczności potwierdzające istnienie przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zakład nie mógł stwierdzić istnienia przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Do akt sprawy skarżący nie przedłożył dokumentacji medycznej, w sprawie nie została więc udowodniona całkowita i trwała niezdolność skarżącego do pracy zarobkowej.

Według organu zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. W świetle powyższego Zakład nie mógł stwierdzić istnienia przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Odnośnie okoliczności braku rozpoczęcia prowadzenia tej działalności i nie wystawienia żadnej faktury oraz nie wykazania obrotów organ podkreślił, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie jest postępowaniem w przedmiocie ustalenia istnienia i określenia wysokości wskazanego obowiązku, jak również postępowaniem w przedmiocie ustalenia przebiegu rozliczenia wpłat na koncie płatnika składek. Wydana decyzja nie ustala obowiązku ubezpieczenia bądź wyłączenia z ubezpieczeń, a także stanu należności z tytułu składek w zakresie kształtowania obowiązku ich opłacenia przez właściwe podmioty, na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Materialnoprawnym zakresem postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek jest ustalenia przesłanek zawartych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozważenie umorzenia wobec dłużników będących osobami zobowiązanymi zgłoszonymi i zaewidencjonowanymi wraz z wymagalnym stanem zaległości ujawnionym na koncie płatnika prowadzonym przez Zakład.

Co się tyczy braku świadomości, że prowadzenie działalności wiąże się z obowiązkiem opłacania składek organ wskazał, że zgodnie z art. 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą płatnik składek jest zobowiązany do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów.

W konsekwencji ZUS odmówił uwzględnienia wniosku , podnosząc że:

- skarżący nie przedstawił dokumentów pozwalających na stwierdzenie zaistnienia okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu składek;

- ZUS jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych, a w związku z tym podejmowania decyzji z ograniczeniem negatywnych dla społeczeństwa skutków prawnych podjętego rozstrzygnięcia; ubezpieczenia mają solidarny charakter co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców,

- akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników, lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił organowi błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez nieuwzględnienie tego, iż działalność gospodarcza zarejestrowana przez dłużnika nigdy nie została rozpoczęta i nie była prowadzona, a także nie uwzględnienie sytuacji rodzinnej i możliwości zarobkowych skarżącego. Skarżący wyjaśnił, że założył działalność z zamiarem sprzedawania tekstyliów. Jednak nigdy jej nie rozpoczął, gdyż ciążyły na nim u zarzuty karne, miał w toku sprawę w sądzie, po której został skazany na karę pozbawienia wolności. Wskazał, że nie był w stanie prowadzić działalności, a jego niewiedza co do obowiązku opłaty składek nie wynikała z chęci uchylania się od płacenia składek. Był przekonany, że nie rozpoczął prowadzenia działalności to nie ma obowiązku by opłacać składki.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale nie z przyczyn w niej podniesionych.

Sąd dokonując bowiem kontroli według wyżej wskazanych kryteriów zaskarżonej decyzji stwierdził, że organ ją wydający dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i ust. 3 ust 3a i art. 32 . ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009, zwanej dalej "ustawą. o systemie ubezpieczeń społecznych"), w brzemieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W myśl ust. 3 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228

ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W niniejszej sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej "rozporządzeniem w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne"), zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Podkreślić należy w pierwszej kolejności, że postępowanie w przedmiocie umorzenia "należności z tytułu składek" (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych: składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia, opłaty dodatkowej), unormowane w przywołanych powyżej przepisach art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia, co wynika z treści art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w świetle której należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6 tego przepisu.

Zasadnie więc podkreślił w wyroku z dnia 4 kwietnia 2024 r. WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 532/23; LEX nr 3706968, że ustalenia, co do istnienia należności składkowych, powinny być poczynione w pierwszej kolejności i wyprzedzać analizę przesłanek dopuszczających umorzenie zaległości z tytułu składek w rozumieniu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów rozporządzeniem w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek

na ubezpieczenia społeczne.

Stojąc na tym samym stanowisku, organ przystępując do rozpatrzenia wniosku skarżącego o umorzenie części należności z tytułu nieopłaconych składek za lata 2013-2017, zobowiązany był w pierwszej kolejności zbadać, czy są one wymagalne, dokonując w tym zakresie stosownych ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia, z uwzględnieniem zdarzeń powodujących przerwę lub zawieszenie biegu przedawnienia.

Kwestia przedawnienia należności objętych wnioskiem skarżącego jest zatem kluczowym zagadnieniem w rozpatrywanej sprawie. Organ rozpoznając powyższą kwestię powinien zebrać materiał dowodowy odnośnie przedawnienia należności objętych decyzją i szczegółowo przedstawić jego ocenę w uzasadnieniu decyzji.

W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Od tych bowiem ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Wskazane ustalenia są konieczne niezależnie od tego, czy skarżący się na nie powołuje, czy też nie. To organ powinien dać temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Przypomnieć jedynie należy, że przepis art. 24 ust. 5b z dniem 1 lipca 2004 r. – został znowelizowany na postawie art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 o systemie ubezpieczeń społecznych, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 o systemie ubezpieczeń społecznych, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (por. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Z kolei składki na ubezpieczenie zdrowotne zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. z 1997 r., nr 28, poz. 153 ze zm.) ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W przypadku przerwania biegu przedawnienia termin dochodzenia należności ulegał wydłużeniu do 10 lat, licząc od dnia wymagalności składki. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty lub każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik został zawiadomiony. Należności z tytułu składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu wymagalności upłynęło 10 lat.

W myśl art. 33 ust. 2 ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. z 2003 r., nr 45, poz. 391 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r. należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Odnośnie składek na Fundusz Pracy, to ma do nich również zastosowanie termin przedawnienia odnoszący się do składek na ubezpieczenie społeczne. Wynika to z treści art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. nr 58, poz. 514 ze. zm.) oraz art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004 r., nr 99, poz. 1001 ze zm.).

Uwzględniając powyższe regulacje obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych było więc ustalenie i przedstawienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji daty początkowej, od której liczony jest bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do poszczególnych konkretnych należności będących przedmiotem postępowania; czy jest to data wymagalności należności oraz zdarzeń które w odniesieniu do konkretnych należności mogły mieć wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia. Innymi słowy, organ był zobligowany dokonać ustaleń i przedstawić w sposób jasny i zrozumiały w uzasadnieniu decyzji z jakich względów do przedawnienia przedmiotowych należności, przy uwzględnieniu zdarzeń mających wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia, ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r. czy też inny termin i od jakiego dnia liczony. Ma to istotne znaczenie, bowiem do należności składkowych nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. (wedle reguł z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma, co do zasady, zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale od dnia 1 stycznia 2012 r., przy zachowaniu wynikającej z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. zasady stosowania ustawy względniejszej.

Nadto wziąć należy pod uwagę postanowienia in fine samego ust. 4 art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mianowicie, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6 tego przepisu.

W myśl ust. 5 art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Ust 5a stanowił zaś, że bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

Jak wynika z ust. 5b tego przepisu bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Z kolei w myśl ust. 5c ww. przepisu bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu.

Zgodnie z ust. 5ca ww. przepisu jeżeli ogłoszenie upadłości, o którym mowa w ust. 5c, nastąpiło przed rozpoczęciem biegu terminu przedawnienia, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego.

Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana (ust. 5d art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata (ust. 5e).

Bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna (ust. 5f).

Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia objęcia restrukturyzacją należności z tytułu składek, o których mowa w art. 160 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2021 r. poz. 1588 i 2140 oraz z 2022 r. poz. 655), do dnia zapłaty ostatniej raty w przypadku rozłożenia na raty lub do dnia zapłaty w przypadku odroczenia terminu płatności (ust. 5g).

Wreszcie, jak stanowi ust. 6 art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie przeprowadził wystarczającej analizy w oparciu o przedstawione przepisy kwestii przedawnienia poszczególnych składek.

Ograniczył się jedynie do wskazania, że w świetle art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie upłynął jeszcze termin, w którym zaległości mogą być dochodzone.

Dalej organ wskazał, że w związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. W świetle powołanego przepisu dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Występują jednak pewne zdarzenia, które powodują, że bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu, co oznacza, iż 5-letni okres jest wydłużany. Zgodnie z art. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak dalej podniósł organ, w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

W niniejszej sprawie, dalej podniósł organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, bieg terminu przedawnienia został zawieszony od 14 listopada 2018 r., tj. doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania do 14 lutego 2019 r., tj. uprawomocnienia się decyzji określającej wysokość zadłużenia – stwierdził organ. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego 18 lutego 2019 r. spowodowało, że bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i pozostanie zawieszony do zakończenia egzekucji - okresu trwania tego postępowania nie uwzględni się przy obliczaniu terminu przedawnienia. Zakład stwierdził więc, że należności nie uległy przedawnieniu.

Powtórzenie tego stanowiska organu w kwestii przedawnienia należności ma na celu zobrazowanie, że stanowisko to nie mogło zostać uznane za wystarczające i jasno przedstawiające istotne w tej kwestii okoliczności w świetle co dopiero przypomnianych regulacji prawnych.

Wprawdzie w stanie faktycznym i prawnym sprawy najprawdopodobniej będzie miał zastosowanie 5 letni okres przedawnienia, ale w ocenie Sądu, prawidłowo opisane przez organ okresy zawieszenia muszą być skorelowane (pozostawać we współzależności) z okresami przedawnienia wynikającymi z przedstawionych powyżej przepisów. Organ musi wobec tego wskazać do każdej z zaległości z tytułu składek, na jakiej podstawie przyjął okres przedawnienia np. 5 letni (czy być może inny). W kontekście powyższego należy zauważyć, że w odniesieniu do żadnej z należności z tytułu składek organ nie wskazał początkowej daty biegu terminu przedawnienia, jak również nie wskazał ile trwały okresy przedawnienia poprzedzające okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Odnośnie wszystkich okresów najistotniejsze stwierdzenie organu sprowadza się do wskazania, że skoro doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego nastąpiło w dniu 14 listopada 2018 r., to bieg terminu przedawnienia został zawieszony od tej daty do 14 lutego 2019 r., tj. uprawomocnienia się decyzji określającej wysokość zadłużenia. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego "18 lutego 2019 r.", powinno być raczej "14 lutego 2019 r." spowodowało, że bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i pozostanie zawieszony do zakończenia egzekucji - okresu trwania tego postępowania nie uwzględni się przy obliczaniu terminu przedawnienia, biorąc pod uwagę postanowienia art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład stwierdził zatem, że należności nie uległy przedawnieniu.

W ocenie Sądu skoro organ wiąże skutki prawne w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, to do akt niniejszej sprawy należało dołączyć (odpisy albo oryginały) zawiadomień o wszczęciu postępowań, wydanych upomnień oraz dowody ich doręczenia. Tylko wtedy sąd administracyjny, którego kontroli zostały poddane decyzje o umorzeniu należności z tytułu składek będzie mógł zweryfikować skuteczność tych czynności (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 października 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1156/21).

Ponadto w sytuacji, gdy art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi wyraźnie, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6 tego przepisu, to do wszystkich ustępów art. 24 organ winien się odnieść, a nie tylko do ust. 5b i ust. 5f art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Brak udokumentowania okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia uniemożliwił więc Sądowi rzeczywistą kontrolę zaskarżonej decyzji w niniejszym przypadku.

Niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie zgodności z prawem odmowy umorzenia należności skarżącego

z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 165/21).

Co ważne, organ winien był wskazać, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do wszystkich zaległości, jak to uczynił w tym przypadku Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest wystarczające, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności, a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1046/20).

Przedawnienie jest obiektywnym stanem prawnym. Jego zaistnienie nie jest zależne od woli, czy uznania organu. Gdy organ orzeka po upływie okresu przedawnienia zobowiązany jest w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości wykazać, że nie doszło do upływu terminu przedawnienia należności z tytułu składek, o których orzeka, co jest oczywistym warunkiem dalszego procedowania. W niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony.

Nieudokumentowanie również przez organ okoliczności wpływających na bieg terminu przedawnienia należności składkowych stanowi, zdaniem Sądu, naruszenie przepisów postępowania – artykułów: 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) Zgodnie bowiem z postanowieniami art. 7, uzupełnionymi treścią art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z treści tych przepisów wynika, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Wniosek dotyczący okoliczności faktycznych (w tym przypadku zakłócających bieg terminu przedawnienia) powinien być zatem oparty na dowodach zdobytych przez organ i przezeń sprawdzonych.

Wyczerpuje to przesłankę z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. skutkującą koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Wobec powyższego organ ponownie rozpoznając sprawę, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a. uwzględni powyższe stanowisko Sądu i zobowiązany będzie do przedstawienia w uzasadnieniu swojej decyzji stosownej analizy odnośnie kwestii przedawnienia poszczególnych składek oraz przede wszystkim do załączenia do akt administracyjnych niezbędnej dokumentacji, na podstawie której ustalił, że należności z tytułu składek ciążących na skarżącym nie uległy przedawnieniu.

Mając to na uwadze, Sąd zwolniony był wobec tego od weryfikacji, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, podjętej w ramach uznania administracyjnego, organ dokonał prawidłowego ustalenia, na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego, że nie zostały wypełnione przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a w szczególności przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Skoro organy nie ustaliły w sposób prawidłowy kwestii przedawnienia poszczególnych składek, to powoduje to w istocie, że nie wiadomo jaka kwota należności z tytułu składek powinna być przedmiotem rozpoznawanej sprawy, w konsekwencji więc przedwczesna jest ocena zaskarżonej decyzji co do jej zgodności z prawem.

Oznacza to również, że organ nie ustalił jaki jest rzeczywisty przedmiot postępowania w sprawie o umorzenie należności składkowych. W takiej sytuacji pełna analiza przesłanek określonych w wymienionych powyżej przepisach jest także z tych samych względów przedwczesna.

Na marginesie jedynie należy zwrócić uwagę, że z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego realnie nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z dnia: 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14, 13 lutego 2018 r. sygn. akt 1263/17, 28 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 58/18, 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 263/18; WSA w Opolu z dnia: 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12; 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572), które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela. Ponadto, jak wskazał NSA w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II FSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności.

Dla przyjęcia niezaistnienia całkowitej nieściągalności nie może być przesądzającym fakt, że w dacie wydania decyzji skarżący figuruje jako właściciel wyszczególnionych nieruchomości (gruntów ornych, nieruchomości gruntowych lokalów mieszkalnych, a w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców skarżący figuruje jako właściciel samochodu osobowego Polski Fiat 126 P 650 z 1986 r. o wartości niewystarczającej do dokonania zastawu.

Organ musi powiązać te okoliczności z ustaleniami dotyczącymi przewidywanej ściągalności zadłużenia, przedstawić prognozy co do efektywności egzekucji w przyszłości. Fakt posiadania przez skarżącego tego majątku, czy też fakt będącego w toku postępowania egzekucyjnego, jest absolutnie niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stwierdzenie zatem, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, zdaje się być niewystarczające.

Zatem organ powinien dokonać samodzielnie oceny tej przesłanki, w trakcie której winien mieć na uwadze, czy skarżący posiada majątek nadający się w ogóle "do skutecznej egzekucji." Przyjmowanie a priori, że skoro skarżący posiada nieruchomości i samochód, to egzekucja pozwoli na wyegzekwowanie zaległości i uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne nie znajduje podstaw.

Należy tu nadmienić, że Sąd co do zasady w pełni zgadza się z twierdzeniami organu, że decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej Skarżący wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Co do zasady skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie powinny być przerzucane na ogół obywateli.

Podkreślić jednakże należy, że czym innym jest ocena faktu zaniedbania przez skarżącego opłacania ww. składek, a czym innym jednak jest obiektywna ocena bieżącej sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego w sensie jego możliwości i rokowania na uzyskanie spłaty zaległych należności.

W szczególności w orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, który Sąd również podziela, że sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa (korzystanie z pomocy społecznej) nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13). Zdaniem Sądu, organ nie może pominąć w sprawie o umorzenie składek oceny, czy egzekucja tych należności z majątku zobowiązanego może pozbawić zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji zmusi go do dalszego korzystania z pomocy społecznej. Pozbawione racjonalności byłoby takie działanie organów państwa, które egzekwując powstałe zadłużenie z tytułu należności składkowych prowadziło do konieczności dalszego korzystania z pomocy społecznej przez dłużnika w jeszcze szerszym zakresie. Wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne należy także mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14).

W tym stanie rzeczy skarga musiała wywrzeć zamierzony skutek

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w sentencji wyroku.