Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 699/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), sędzia WSA Monika Sawa, Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi R. S. i S. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 lutego 2023 r. nr DAP-WN-727-92/2022/WWP w przedmiocie stwierdzenia, że decyzja o nieodpłatnym nabyciu nieruchomości z mocy prawa, została wydana z naruszeniem prawa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 sierpnia 2022 r. nr DAP-WPK-727-1-641/2021/KPu; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz R. S. i S. S. solidarnie kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 7 lutego 2023 r., nr DAP-WN-727-92/2022/WWP, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu wniosku R. S. i S. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję nr DAP-WPK-727-1-641/2021/KPu z 30 sierpnia 2022r., stwierdzającą, że decyzja Wojewody Nowosądeckiego nr GKG.III.7220/kom/4/559/93 z 31 grudnia 1993r., stwierdzająca nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w [...], w części dotyczącej działki nr [...], obręb [...] - została wydana z naruszeniem prawa.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie sprawy.

Wojewoda Nowosądecki decyzją nr GKG.III.7220/kom/4/559/93 z 31 grudnia 1993r., działając na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej obrębie [...] uregulowanej w księdze wieczystej Iwh [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część ww. decyzji - w tym działki nr [...], obręb [...]. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem 27 stycznia 1994 r.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody Nowosądeckiego z 31 grudnia 1993 r. - w części dotyczącej działki nr [...] obręb [...] - wystąpiła R. S. i S. S. (dalej jako skarżący).

W uzasadnieniu wniosku podnieśli, iż w sentencji kwestionowanej decyzji wskazano, że działka ewidencyjna nr [...] obręb [...] w [...] stanowi mienie ogólnonarodowe (państwowe) co miałoby wynikać z wpisu w "księdze wieczystej Iwh [...]". Jednak analiza treści ww. LWH [...] nie pozwala na takie ustalenie, ponieważ " księga wieczysta Iwh [...]" gm. katastralnej [...] nie istniała zarówno w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, ani tym bardziej w dniu wydania decyzji przez Wojewodę Nowosądeckiego, tj. 31 grudnia 1993 r. Wojewoda został wprowadzony w błąd przez informację zamieszczoną w karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości nr [...], jakoby potwierdzeniem przysługiwania Skarbowi Państwa własności do działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...] w [...] była "księga wieczysta Iwh [...]".

Z treści tej dawnej księgi wieczystej wyraźnie wynika, że utraciła ona moc prawną na postawie § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r. oraz utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg. Zgodnie z przywołanym przepisem z dniem 1 stycznia 1989 r. tracą moc prawną i podlegają zamknięciu z urzędu księgi dawne nie zawierające w działach odpowiadających działowi drugiemu, trzeciemu i czwartemu dawnej księgi wieczystej wpisów dokonanych po dniu 31 grudnia 1946 r.

W omawianym LWH [...] widoczna jest pieczęć, która potwierdza ww. zdarzenie, a która nabita została w dniu 22 lutego 1993 r., a więc przed wydaniem decyzji, której stwierdzenia nieważności domagają się wnioskodawcy. Wykaz hipoteczny o liczbie [...] gminy katastralnej [...] utracił moc prawną z dniem 1 stycznia 1989 r., a więc nie mógł stanowić potwierdzenia prawa własności Skarbu Państwa do działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...] w [...] w dniu 27 maja 1990 r. W dacie tej LWH [...] nie był już księgą wieczystą, lecz jedynie dokumentem o walorach historycznych - zgodnie § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r, oraz utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg.

Jednocześnie we wniosku wskazano, że nieruchomości oznaczona jako działka nr [...] obręb [...] w [...] nie stanowiła własności Skarbu Państwa według stanu na dzień 27 maja 1990 r., lecz była przedmiotem własności osoby fizycznej - B. S. - który jest poprzednikiem prawnym wnioskodawców. Dokumentem potwierdzającym nabycie własności gruntu opisanego jako działka ewid. nr [...], obręb [...] przez B. S. jest akt własności ziemi nr 84/75 z 10 marca 1975r. Nie mogło być zatem tak, że na dzień wydania aktu własności ziemi za właściciela przedmiotowego gruntu uważano B. S. (poprzednika prawnego wnioskodawców), a następnie w dacie 27 maja 1990 r. nieruchomość ta, bez jakiegokolwiek zdarzenia prawnego, miałaby stać się przedmiotem własności Skarbu Państwa. Wnioskodawcy uzyskali własność oraz samoistne posiadanie przedmiotowych nieruchomości ozn. jako działki ewid. nr [...] i nr [...] obręb [...] w [...] o łącznej pow. 1 ha 3 a 50 m2, na podstawie umowy darowizny zawartej w dniu 24 lipca 1997r., Rep. A nr 1808/97.

Po rozpatrzeniu tego wniosku, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją nr DAP-WPK-727-1-641/2021/Kpu z 30 sierpnia 2022 r., stwierdził, że decyzja Wojewody Nowosądeckiego z 31 grudnia 1993 r., nr GKG.IIL7220/kom/4/559/93, stwierdzająca nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jedn. ewid. obr. [...] uregulowanej w księdze wieczystej Iwh [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część ww. decyzji, w części dotyczącej działki nr [...], obręb [...] - została wydana z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu podniósł, że materialnoprawną podstawę decyzji komunalizacyjnej Wojewody Nowosądeckiego z 31 grudnia 1993 r., stanowił art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.).

Zgodnie z powyższym przepisem, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 - staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Przy czym w orzecznictwie sądowo-administracyjnym przyjmuje się, że stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa jako właściciel mienia, gmina, która mienie to przejmuje, oraz osoby powołujące się na dokumenty świadczące, że im a nie Skarbowi Państwa przysługiwało w dniu 27 maja 1990 r. prawo własności do skomunalizowanego mienia.

Następnie stwierdził, że wnioskodawcy przedłożyli m. in. akt własności ziemi z 10 marca 1975 r., nr 84/75, na mocy którego B. S. stał się właścicielem nieruchomości ozn. w ewid. gruntów nr [...] i nr [...], obręb [...] o pow. 1,0350 ha, poł. w [...], oraz akt notarialny z 24 lipca 1997r., Rep. A nr 1808/97, na podstawie którego B. S. darował m. in. nieruchomość poł. w [...], składającą się z działek nr [...] i nr [...] obręb [...] o pow. 1 ha 3a 50 m2, wraz zabudowaniami na rzecz S. i R. S.

Tymczasem decyzją Wojewody z 31 grudnia 1993 r. objęta została m. in. także działka nr [...], obręb [...] w [...]. W karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część badanej decyzji komuanlizacyjnej wskazano, że dla przedmiotowej nieruchomości prowadzona była księga wieczysta Iwh [...].

W dalszej części uzasadnienia Minister podniósł, że Sąd Rejonowy w [...] pismem z 19 maja 2022 r. poinformował, że po zbadaniu Iwh [...] ustalono, iż wykaz ten utracił moc prawną na podstawie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14.07.1986r., w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947r., oraz utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg (Dz. U. z 1986r., nr 28, poz. 141).

Treść Lwh [...], w zakresie działki ewid. nr [...] obr. [...] odpowiadającej pgr. 1. kat. [...] zgodnie z wykazem zmian nr zam. 96/93 z 16.06. 1993r., została przeniesiona do księgi wieczystej [...]. Prawo własności działki ewid. nr [...] obręb [...] zostało wpisane w dniu 18.06.1999r., na wniosek Dz. Kw 1643-44/99 na rzecz Gminy [...] (obecnie Gminy Miasto [...]), na podstawie decyzji Wojewody Nowosądeckiego nr GKG.IIL7220/kom/4/559/93 z 31 grudnia 1993.

Ponadto piśmie z 28 marca 2022 r. Starosta [...] przesłał wykaz zmian gruntowych dotyczący działki nr [...], nr [...] i nr [...], obręb [...].

Z opisu zawartego ww. wykazie wynika, że na podstawie wyciągu z ewid. gruntów z 11 listopada 1974r., sporządzonym przez Okręgowe Przeds. Geod. - Kart. Kraków Zakład Terenowy w [...], Biuro Geodezji [...] i Urządzeń Rolnych w [...], wydało akt własności ziemi nr 84/75 z 10 marca 1975r., uprawomocniony z dniem 12.05.1975 r., a obejmujący dz. ew. nr [...] i nr [...] obręb [...] o pow. 1,0350 ha.

Powierzchnia dz. ew. nr [...] obręb [...] została błędnie podana w wyciągu z ewid. gruntów: jest 0,4345 ha, a winno być 0,4325 ha. W dniu 12.02.1976 r. OPGK Zakład Terenowy w [...] sporządziło wykaz zmian do aktu własności ziemi nr 84/75 i po zbadaniu ksiąg wieczystych okazało się, że działki ew. [...] i [...] obr. [...], obejmują drogę oznaczoną w Lwh [...] jako p. gr. L. kat. [...], będącą własnością Gminy [...]. Wobec tego wydzielono z dz. ew. nr [...] i nr [...] obręb [...] o łącznej pow. 1,0330 ha dz. ewid. nr [...] obręb [...] o pow. 0,0639 ha, zmieniając odpowiednio pow. dz. ewid. nr [...] z pow. 0,6005 ha na 0,5773 ha, dz. ewid. nr [...] z pow. 0,4325 ha na 0,3918 ha.

Jednak w wyniku tych zmian nie zostało wydane postanowienie prostujące powierzchnię aktu własności ziemi z pow. 1,0350 ha na pow. 0,9691 ha i w księdze wieczystej wpisano w dziale I dz. ewid. nr [...] i nr [...] obręb [...] o pow. 1,0350, jak w akcie własności ziemi.

Minister stwierdził również, iż Starosta [...] w piśmie z 22 kwietnia 2022 r. wskazał, że nie stwierdzono posiadania dokumentów potwierdzających przysługujący Skarbowi Państwa w dniu 27 maja 1990 r., tytuł prawny do działki ewidencyjnej nr [...], obręb [...] [...]. Poza tym - znajdujące się w przekazanych przez Małopolski Urząd Wojewódzki w Krakowie aktach sprawy - odpis księgi wieczystej Iwh [...] oraz wypis z rejestru gruntów nie stanowią dowodu na posiadanie przez Skarbu Państwa tytułu własności do przedmiotowej nieruchomości w dniu 27 maja 1990r.

Ww. księga wieczysta w dacie komunalizacji z mocy prawa nie posiadała już mocy prawnej, a dane z ewidencji gruntów nie są podstawą ustalania stanu własności nieruchomości - zatem na dzień komunalizacji z mocy prawa, tj. 27 maja 1990 r., nie został udowodniony tytuł prawny Skarbu Państwa do przedmiotowej nieruchomości.

W związku z tym Minister uznał, że żądanie wszczęcia postępowania nadzorczego przez skarżących względem decyzji Wojewody Nowosądeckiego z 31 grudnia 1993 r. - w części dotyczącej działki nr [...], obręb [...] - podlegało uwzględnieniu poprzez wszczęcie postępowania.

W konsekwencji stwierdził, że w postępowaniu komunalizacyjnym nie zostało wykazane, że w dniu 27 maja 1990 r. nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], obręb [...], stanowiła własność Skarbu Państwa. Zatem zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych - co wypełnia przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Dodał, że w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności, organy administracji mają obowiązek ustalić nie tylko, czy badana decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, ale również zbadać, czy nie zachodzą w sprawie okoliczności określone w art. 156 § 2 k.p.a., które wyłączają możliwość stwierdzenia nieważności decyzji. Jak wynika z treści powyższego przepisu, nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Z adnotacji zamieszczonej na przedmiotowej decyzji Wojewody Nowosądeckiego z 31 grudnia 1993 r. wynika, że stała się ona ostateczna w dniu 27 stycznia 1994 r. Tym samym uznać należy, że w tym przypadku upłynął dziesięcioletni okres wskazany w art. 156 § 2 k.p.a. - jako negatywna przesłanka do stwierdzenia nieważności.

Mając powyższe na względzie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji - stosownie do art. 156 § 2 k.p.a. - ograniczył się do stwierdzenia, że decyzja Wojewody Nowosądeckiego nr GKG.III.7220/kom/4/559/93 z 31 grudnia 1993 r. - w części dotyczącej działki nr [...], obręb [...] - została wydana z naruszeniem prawa.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 lutego 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła R. S. i S. S.

Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i brak jego oceny w oparciu o art. 80 k.p.a., a w konsekwencji nie zawarcie w motywach rozstrzygnięcia istotnych dla sprawy ustaleń i wniosków, w szczególności w zakresie daty doręczenia decyzji Wojewody Nowosądeckiego z 31 grudnia 1993 r. stronom postępowania, a przez to pominięcie w uzasadnieniu orzeczenia wyjaśnienia przyczyn, z jakich Minister uznał, że w niniejszej sprawie powinien mieć zastosowanie art. 156 § 2 k.p.a.;

2) art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a. poprzez dokonanie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nieprawidłowego zastosowania przepisów prawa administracyjnego proceduralnego i materialnego, czego skutkiem jest podważenie zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej, a w szczególności uzasadnionego oczekiwania rzetelnego i merytorycznego rozpoznania sprawy;

3) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny (brak oceny) zebranego materiału dowodowego w zakresie ustalenia daty, w której decyzja komunalizacyjna (Wojewody Nowosądeckiego nr GICG.III.7220/kom/4/559/93 z 31 grudnia 1993 r.) została doręczona stronom postępowania tj. S. i R. S. (względnie ich poprzednikowi prawnemu B. S.) oraz innym stronom, a także zaniechanie przeanalizowania, w ramach zgromadzonego materiału dowodowego, czy wobec ww, stron upłynął już dziesięcioletni termin wskazany w art. 156 § 2 k.p.a.;

4) art. 156 § 2 k.p.a. poprzez błędne jego zastosowanie tj. zastosowanie wskazanego przepisu mimo tego, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, kiedy konkretnie miałaby zostać doręczona stronom postępowania decyzja Wojewody Nowosądeckiego z 31 grudnia 1993 r. oraz kiedy konkretnie miałby upłynąć dziesięcioletni termin wskazany w tym przepisie.

Skarżący zarzuty rozwinęli w uzasadnieniu skargi - wnosząc o:

- uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 30 sierpnia 2022 r., nr DAP-WPK-727-1- 641/2021/KPu, określenie wytycznych co do wykładni przepisów prawa mających zastosowanie w niniejszej sprawie i wskazanie sposobu jej rozstrzygnięcia, a następnie przekazanie sprawy Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji do ponownego rozpatrzenia;

- zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania skargowego, według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego oraz opłaty od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł

o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Stwierdził, że rozpatrując przedmiotową sprawę brał pod uwagę wszystkie okoliczności prawne i faktyczne mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Podjął też wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w celu rozważenia całokształtu okoliczności i szczegółowego uzasadnienia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, zaś podejmując rozstrzygnięcie wnikliwie zbadał stan faktyczny sprawy w oparciu o zebrany materiał dowodowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując pod tym kątem oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga jest zasadna - aczkolwiek z zupełnie innych przyczyn, niż wskazane w skardze.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było w trybie nieważnościowym na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie takie jest nadzwyczajnym trybem postępowania i stanowi wyłom od zasady stabilności decyzji wyrażonej w art. 16 k.p.a., stąd też ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe. Celem postępowania nieważnościowego nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji z jednego tylko punktu widzenia - a mianowicie, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. Organ prowadzący postępowanie w sprawie nieważności decyzji nie jest kompetentny do rozstrzygania sprawy co do meritum, lecz ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w granicach określonych przez ten przepis. Organ orzeka wyłączenie kasacyjnie, stwierdzając nieważność decyzji albo jej niezgodność z prawem, a w przypadku braku przesłanek takiego orzeczenia - odmawia stwierdzenia nieważności decyzji.

Wśród przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. - ustawodawca wskazał także "rażące naruszenie prawa" (pkt 2 ww. § 1). W doktrynie i orzecznictwie utrwalił się pogląd, że naruszenie może być uznane za rażące, gdy jest ono oczywiste i koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W wyniku tego naruszenia powstają zatem skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. W konsekwencji stwierdzenie nieważności może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, którego nigdy nie można usprawiedliwiać ani tolerować.

Obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, jest wyraźne wskazanie, jaki konkretny przepis został naruszony, przy czym nie wystarczy samo tylko stwierdzenie o tym, iż doszło do takiego naruszenia prawa. Organ zobowiązany jest do wykazania, że uchybienie jakim dotknięta jest kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja, ma charakter kwalifikowany i stanowi rażące naruszenie prawa. Stwierdzenie nieważności decyzji możliwe jest wtedy, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu. Przy czym nie chodzi o błędy w wykładni prawa, ale o jego przekroczenie w sposób jasny i niedwuznaczny. Tylko wówczas treść wadliwej decyzji i czynności ją poprzedzające stanowią zaprzeczenie stanu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 lutego 2023 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z 30 sierpnia 2022r., stwierdzającą, że decyzja Wojewody Nowosądeckiego z 31 grudnia 1993 r., stwierdzająca nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w [...], w części dotyczącej działki nr [...], obręb [...] - została wydana z naruszeniem prawa.

Istota niniejszej sprawy sprowadza się do oceny, czy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji prawidłowo uznał, że w postępowaniu komunalizacyjnym (zakończonym wydaniem przez Wojewodę Nowosądeckiego decyzji z 31 grudnia 1993r.), nie zostało wykazane, że w dniu 27 maja 1990 r. nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], obręb [...], stanowiła własność Skarbu Państwa. Zatem do oceny, czy zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (co wypełniało przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) i czy w związku z tym upłynął dziesięcioletni okres wskazany w art. 156 § 2 k.p.a. (czy organ prawidłowo ograniczył się do stwierdzenia, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa).

Zdaniem Sądu takie stanowisko organu jest przedwczesne.

Podstawą wydania decyzji komunalizacyjnej był fakt przysługiwania prawa własności przedmiotowej działki Skarbowi Państwa - co stwierdzono na podstawie treści karty inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji, w której wskazano, że dla przedmiotowej nieruchomości prowadzony był wykaz hipoteczny Iwh [...]. Na karcie B tego wykazu jako właściciel nieruchomości wpisana jest Gmina [...] na podstawie dochodzeń w myśl ustawy z dnia 20 marca 1874 r. Nr 29 Dz.u.p. przeprowadzonych, w związku z powyższym Skarb Państwa nabył prawo własności nieruchomości na podstawie przepisów art. 32 ust. 2 ustawy z 20 marca 1950r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. nr 14 poz. 130 ze zm.).

Natomiast Minister stwierdził, że pismem z 19 maja 2022 r. Sąd Rejonowy w [...] poinformował, że po zbadaniu Iwh [...] ustalono, iż wykaz ten utracił moc prawną na podstawie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14.07.1986r., w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947r., oraz utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg (Dz. U. z 1986r., nr 28, poz. 141). Zatem wykaz hipoteczny o liczbie [...] gminy katastralnej [...] utracił moc prawną z dniem 1 stycznia 1989 r. Następnie treść Lwh [...], w zakresie działki ewidencyjnej nr [...] obęb [...] odpowiadającej pgr. 1. kat. [...], zgodnie z wykazem zmian nr zam. 96/93 z 16.06.1993r., została przeniesiona do księgi wieczystej [...]. W dalszej kolejności prawo własności działki ewid. nr [...] obręb [...] zostało wpisane w dniu 18 czerwca 1999 r., na rzecz Gminy [...] (obecnie Gminy Miasto [...]), na podstawie decyzji Wojewody Nowosądeckiego z 31 grudnia 1993r. nr GKG.IIL7220/kom/4/559/93

Jednocześnie stwierdził, że skarżący przedłożyli akt własności ziemi z 10 marca 1975 r., nr 84/75, na mocy którego B. S. stał się właścicielem nieruchomości ozn. w ewid. gruntów nr [...] i nr [...], obręb [...] o pow. 1,0350 ha, poł. w [...], oraz akt notarialny z 24 lipca 1997r., Rep. A nr 1808/97, na podstawie którego B. S. darował m. in. nieruchomość poł. w [...], składającą się z działek nr [...] i nr [...] obręb [...] o pow. 1 ha 3a 50 m2, wraz zabudowaniami na rzecz S. i R. S..

W związku z tym stwierdził, że odpis księgi wieczystej Iwh [...] oraz wypis z rejestru gruntów nie stanowiły dowodu na posiadanie przez Skarb Państwa tytułu własności do przedmiotowej nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r.

Ww. księga wieczysta w dacie komunalizacji z mocy prawa nie posiadała już mocy prawnej, a dane z ewidencji gruntów nie są podstawą ustalania stanu własności nieruchomości - zatem na dzień komunalizacji z mocy prawa, tj. 27 maja 1990 r., nie został udowodniony tytuł prawny Skarbu Państwa do przedmiotowej nieruchomości.

Jednakże Ministrowi uszedł uwadze fakt, że na dzień wydania aktu własności ziemi nr 84/75 z 10 marca 1975 r., obowiązywał jeszcze wykaz hipoteczny Iwh [...] (który utracił moc prawną dopiero z dniem 1 stycznia 1989 r.) - dotyczący tej samej działki.

Ponadto w piśmie z 28 marca 2022 r. Starosta [...] przesłał wykaz zmian gruntowych dotyczący działki nr [...], nr [...] i nr [...], obręb [...].

Z opisu zawartego ww. wykazie wynika, że na podstawie wyciągu z ewid. gruntów z 11 listopada 1974r., sporządzonym przez Okręgowe Przeds. Geod. - Kart. Kraków Zakład Terenowy w [...], Biuro Geodezji [...] i Urządzeń Rolnych w [...] wydało akt własności ziemi nr 84/75 z 10 marca 1975r., uprawomocniony z dniem 12.05.1975 r., a obejmujący dz. ew. nr [...] i nr [...] obręb [...] o pow. 1,0350 ha.

Powierzchnia dz. ew. nr [...] obręb [...] została błędnie podana w wyciągu z ewid. gruntów: jest 0,4345 ha, a winno być 0,4325 ha. W dniu 12.02.1976 r. OPGK Zakład Terenowy w [...] sporządziło wykaz zmian do aktu własności ziemi nr 84/75 i po zbadaniu ksiąg wieczystych okazało się, że działki ew. [...] i [...] obr. [...], obejmują drogę oznaczoną w Lwh [...] jako p. gr. L. kat. [...], będącą własnością Gminy [...]. Wobec tego wydzielono z dz. ew. nr [...] i nr [...] obręb [...] o łącznej pow. 1,0330 ha dz. ewid. nr [...] obręb [...] o pow. 0,0639 ha, zmieniając odpowiednio pow. dz. ewid. nr [...] z pow. 0,6005 ha na 0,5773 ha, dz. ewid. nr [...] z pow. 0,4325 ha na 0,3918 ha.

Jednak w wyniku tych zmian nie zostało wydane postanowienie prostujące powierzchnię aktu własności ziemi z pow. 1,0350 ha na pow. 0,9691 ha i w księdze wieczystej wpisano w dziale I dz. ewid. nr [...] i nr [...] obręb [...] o pow. 1,0350, jak w akcie własności ziemi.

Zatem z pisma tego ewidentnie wynika, że akt własności ziemi nr 84/75 z 10 marca 1975 r. obejmował drogę będącą własnością Gminy [...], oznaczoną jako działka ew. nr [...] obręb [...] o pow. 0,0639 ha - zatem wpis w księdze wieczystej KW nr [...] jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym.

Poza tym Minister nie wziął pod uwagę tego, że wykaz hipoteczny nr [...] gminy katastralnej [...] utracił moc prawną z dniem 1 stycznia 1989 r., jednak nie znaczy to, że prawo własności nieruchomości wygasło - po prostu zostało ono przeniesione do innej księgi wieczystej. Z treści pisma Starosty [...] z 28 marca 2022 r. ewidentnie wynika, że treść Lwh [...], w zakresie działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...] odpowiadającej pgr. 1. kat. [...], zgodnie z wykazem zmian nr zam. 96/93 z 16.06.1993r., została przeniesiona do księgi wieczystej [...].

Jednakże organ nie zbadał i nie dokonał oceny tej księgi wieczystej - tym samym nie ustalił, jaka była jej treść na dzień komunalizacji z mocy prawa, tj. 27 maja 1990 r.

Należy też mieć na względzie fakt, iż z treści ww. dokumentów i pism złożonych do akt sprawy wynika, że dla przedmiotowej działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...] mogą być prowadzone dwie księgi wieczyste. Tymczasem organ nie zbadał tej okoliczności, nie ustalił czy dla przedmiotowej działki prowadzona jest tylko jedna księga wieczysta czy też jest jeszcze inna, a co za tym idzie nie ustalił ich ewentualnych wzajemnych relacji.

Również do akt sprawy nie zostały dołączone odpisy tych ksiąg wieczystych - co uniemożliwiło dokonali ich kontroli przez Sąd.

Podsumowując Sąd uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie jest wystarczający dla ustalenia, kto był właścicielem przedmiotowej działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...] na dzień komunalizacji z mocy prawa, tj. 27 maja 1990 r. - tym samym Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji naruszył art. 7, art. 77§ 1 i art. 80 k.p.a.

W związku z tym Sąd nie odniósł się do zarzutów skarżących dotyczących daty doręczenia decyzji Wojewody Nowosądeckiego z 31 grudnia 1993 r. stronom postępowania - uznając je za przedwczesne.

Ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe stanowisko Sądu, dokona stosownych ustaleń a następnie wyda orzeczenie zgodnie z ustalonym stanem faktycznym i prawnym. Uwzględni też fakt, że decyzja Wojewody Nowosądeckiego z 31 grudnia 1993 r., stała się ostateczna z dniem 27 stycznia 1994r. - a zatem 27 stycznia 2024 r. upłynie już trzydzieści lat od jej ostateczności.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 200 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.