Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1649/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: Art. 61, art. 62
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 12 września 2023 r. znak SKO.PS/4110/550/2023 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt wnuka w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy punkt 1 tiret 7 oraz punkt 2 tiret 7 decyzji nr [...] Burmistrza Miasta C. z dnia 4 lipca 2023 r.; II. uchyla punkt 1 tiret 7 oraz punkt 2 tiret 7 decyzji nr [...] Burmistrza Miasta C. z dnia 4 lipca 2023 r.; III. zasądza na rzecz M. P. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 12 września 2023 r., znak SKO.PS/4110/550/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta C. z dnia 4 lipca 2023 r. orzekającej o: 1. Ustaleniu dla M. P. (dalej: "skarżąca") odpłatności za pobyt wnuka A. P. w Powiatowym Domu Pomocy Społecznej w P. (dalej: "DPS") w następujący sposób: za okres od dnia 13.04.2021 do 30.04.2021 r. w wysokości 546,97 zł; za okres od 01.05.2021 r. do 31.05.2021 r. w wysokości 824,47 zł; za okres od dnia 01.06.2021 do 28.02.2022 r. w wysokości 824,12 zł; za okres od dnia 01.03.2022 do 31.03.2023 r. w wysokości 1117,85 zł; za okres od dnia 1.04.2023 do bezterminowo w wysokości 1078,03 zł oraz 2. O odstąpieniu od żądania od skarżącej zwrotu odpłatności za pobyt wnuka w Powiatowym Domu Pomocy Społecznej w P. od dnia 14 marca 2021 r. do 30 czerwca 2023 r. w następującej wysokości: za okres od 13.04.2021 do 30.04.2021 r. w wysokości 546,97 zł; za okres od 01.05.2021 r. do 31.05.2021 r. w wysokości 824,47 zł; za okres od 01.06.2021 do 28.02.2022 r. w wysokości 824,12 zł; za okres od 01.03.2022 do 31.03.2023 r. w wysokości 1117,85 zł; za okres od 1.04.2023 do 30 czerwca 2023 r. w wysokości 1078,03 zł. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt 2, art. 61, art. 62 ust. 2, art. 64, art. 104 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 901, dalej: "u.p.s."); art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a.").

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 2 grudnia 2021 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy ze skarżącą. Wynika z niego, że skarżąca utrzymuje się emerytury w wysokości 3171,54 zł. Ponosi koszty utrzymania w wysokości: 200 zł – tytułem opłat mieszkaniowych; 400 zł - zakup plastrów na chorobę Parkinsona, 500 zł – zakup innych leków; 320 zł - rehabilitacja, 180 zł - wizyta u neurologa raz na 1.5 miesiąca, opał 3 x 1085 zł. Poniosła też jednorazowy koszt aparatu słuchowego w wysokości 2000 zł. W protokole wywiadu wskazano, że skarżąca nie ma żadnego majątku, jest wdową, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ponosi wysokie wydatki związane ze stanem zdrowia, rehabilitacją. Gdy wnuk był mały skarżąca pomagała w opiece nad nim. W ocenie pracownika socjalnego zasadne jest odstąpienie od obciążania skarżącej kosztami pobytu wnuka w domu pomocy społecznej.

Z informacji z ZUS z dnia 29 września 2022 r. wynika, że skarżąca pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3542,37 zł netto.

Pismem z dnia 13 grudnia 2022 r. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w Chrzanowie przesłał do skarżącej trzy egzemplarze umowy w sprawie wnoszenia opłaty za pobyt w DPS.

Pismem z dnia 16 stycznia 2023 r. skarżąca została zawiadomiona o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie partycypowania przez skarżącą w kosztach pobytu wnuka w domu pomocy społecznej.

Pismem z dnia 13 lutego 2023 r. skarżąca wskazała, że jest osobą schorowaną – posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, cierpi na astmę, chorobę zwyrodnieniową stawów, choroby serca, niestabilne ciśnienie, przeszła operację stawu biodrowego, leczy się na chorobę Parkinsona. Ponosi w związku z tym wysokie koszty związane z zakupem leków, wizyt lekarskich, ponosi także koszty utrzymania domu, w którym mieszka z synem. W ocenie skarżącej niezasadne jest żądanie od niej partycypowania w kosztach utrzymania wnuka, koszty te powinni ponosić w pierwszej kolejności rodzicie, a skarżącej nie stać na ich ponoszenie. Skarżąca wniosła o umorzenie postępowania. Do wniosku dołączyła: orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, kartę informacyjną z leczenia szpitalnego, historię choroby, które potwierdzają schorzenia wskazane w piśmie.

Pismem z dnia skarżąca wskazała, że żądanie od skarżącej kosztów pobytu wnuka w domu pomocy społecznej jest niezgodne z zasadami współżycia społecznego, zwróciła się organu o wskazanie jakie kroki zostały podjęte, aby uzyskać pokrycie kosztów pobytu od rodziców. Organ wyjaśnił, że zostało wszczęte postępowanie w sprawie obciążenia kosztami rodziców A. P. w domu pomocy społecznej.

Z zarządzenia nr 15/2023 Starosty Chrzanowskiego z dnia 16 lutego 2023 r. wynika, że miesięczny koszt pobytu w Powiatowym Domu Pomocy Społecznej w P. w 2023 r. wynosi 5825,05 zł.

Decyzją z dnia 30 grudnia 2021 r. Burmistrza Miasta C. ustalono opłatę za pobyt A. P. w Domu Pomocy Społecznej w P. w kwocie 538 zł za okres od 13.04.2021 do 30.04.2021 r., 1246,10 za okres od 1.05.2021 r. do 31.05.2021 r.; 1247 zł za okres od 1.06.2021 r. Decyzją z dnia 23 marca 2021 r. zmieniono decyzję i ustalono w wysokości 1353,67 zł miesięcznie. Wskazano, że różnicę pomiędzy rzeczywistymi kosztami pobytu a opłatą wnoszoną przez A. P. ponosi Gmina Miejska C.

Decyzją z dnia 4 lipca 2023 r. Burmistrz Miasta C.: 1. Ustalił dla skarżącej odpłatności za pobyt wnuka A. P. w Powiatowym Domu Pomocy Społecznej w P. w następujący sposób: za okres od dnia 13.04.2021 do 30.04.2021 r. w wysokości 546,97 zł; za okres od 01.05.2021 r. do 31.05.2021 r. w wysokości 824,47 zł; za okres od dnia 01.06.2021 do 28.02.2022 r. w wysokości 824,12 zł; za okres od dnia 01.03.2022 do 31.03.2023 r. w wysokości 1117,85 zł; za okres od dnia 1.04.2023 do bezterminowo w wysokości 1078,03 zł oraz 2. Odstąpił od żądania od skarżącej zwrotu odpłatności za pobyt wnuka w Powiatowym Domu Pomocy Społecznej w P. za okres dnia 14 marca 2021 r. do 30 czerwca 2023 r. w następującej wysokości: za okres od dnia 13.04.2021 do 30.04.2021 r. w wysokości 546,97 zł; za okres od 01.05.2021 r. do 31.05.2021 r. w wysokości 824,47 zł; za okres od dnia 01.06.2021 do 28.02.2022 r. w wysokości 824,12 zł; za okres od dnia 01.03.2022 do 31.03.2023 r. w wysokości 1117,85 zł; za okres od dnia 1.04.2023 do 30 czerwca 2023 r. w wysokości 1078,03 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że do alimentacji A. P. zobowiązani są: rodzice oraz babcie- skarżąca i J. C. Rodzicie dziecka z uwagi na swój dochód nie kwalifikują się do ponoszenia kosztów jego pobytu w domu pomocy społecznej, toczy się postępowanie o ustalenie ponoszenia kosztów pobytu wnuka w DPS przez J. C. Organ wskazał, że odpłatność pozostałych osób nie ma wpływu na ustalenie opłaty dla skarżącej. Ustalił, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe ponoszenia kosztów pobytu wnuka w domu pomocy społecznej (300% kryterium dochodowego), nie wyraziła zgody na zawarcie umowy określającej koszty pobytu wnuka w DPS. Organ wskazał, że skarżąca jest jedną z czterech osób zobowiązanych do alimentacji wnuka, a zatem jest zobowiązana do ponoszenia różnicy pomiędzy opłatą za pobyt w DPS ponoszoną przez wnuka a kwotą kosztów pobytu w DPS w ¼. Organ odstąpił od obciążania skarżącej opłatą za okres do czerwca 2023 r. doszedł bowiem do przekonania, że skarżąca nie byłaby w stanie ponieść opłaty w wysokości 23 997,60 zł. Natomiast w ocenie organu skarżąca jest w stanie ponosić opłatę w wysokości 1078,03 zł miesięcznie począwszy od lipca 2023 r. Organ zwrócił ponadto uwagę, że ani skarżąca, ani jej pełnomocnik nie zwrócili się z wnioskiem o zwolnienie z odpłatności, ani nie przedłożyli dokumentów potwierdzających zaistnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie z obowiązku.

W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 7 w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 9 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie polegające na niezgodnym z przepisami prawa prowadzeniu postępowania, tj. bez zagwarantowania podstawowych zasad państwa, podważające zasadę pogłębiania zaufania do organów państwa, naruszające zasadę udzielania informacji stronom, polegające na wszczęciu postępowania w sprawie partycypowania przez skarżącą w kosztach pobytu wnuka w domu pomocy społecznej;

- art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, brak zapewnienia dostępu do akt postępowania o obciążaniu kosztami pobytu A. P. jego rodziców;

- art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu okoliczności faktycznych mających istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności poprzez błędne ustalenie, że skarżąca może ponosić koszty pobytu wnuka w DPS, podczas gdy jest ona osobą starszą, schorowaną, wymaga stałej opieki, ponosi koszty swojego leczenia i utrzymania;

- art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania wobec wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji;

- at. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. w zw. z art. 129 § 1 k.r.o. poprzez błędną wykładnię i pominięcie, że w pierwszej kolejności należy obciążyć krewnych bliższych stopniem obowiązkiem ponoszenia opłaty za pobyt w DPS.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, ewentualnie przekazanie organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Decyzją z dnia 12 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta C. Organ podzielił ustalenia organu I instancji. Wskazał, że wnuk skarżącej od 2021 r. przebywa w domu pomocy społecznej, jednakże ponoszona przez niego opłata nie pokrywa w całości kosztów pobytu. Organ podniósł, że do ponoszenia opłaty za pobyt wnuka w DPS zobowiązani są w pierwszej kolejności rodzice, jednakże z uwagi na osiąganie zbyt niskiego dochodu (poniżej 300% kryterium dochodowego), nie kwalifikują się do ponoszenia tej opłaty. Dochód skarżącej przekracza 300% kryterium dochodowego, a skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia opłaty w wysokości ¼ różnicy pomiędzy kosztami ponoszonymi przez wnuka a rzeczywistymi kosztami jego pobytu w domu pomocy społecznej. Z uwagi na sytuację dochodową skarżącej odstąpiono od obciążania jej opłatą za okres do 30.06.2023 r., brak było natomiast podstaw do zwolnienia skarżącej z opłaty za okres po 30 czerwca 2023 r. Kolegium podniosło, że skarżąca nie dołączyła do wywiadu, ani w toku postępowania żadnych dokumentów potwierdzających koszty utrzymania skarżącej. Organ zwrócił uwagę, że dalsze zwolnienie skarżącej z obowiązku ponoszenia opłaty będzie możliwe po złożeniu przez skarżącą wniosku o zwolnienie z obowiązku jej ponoszenia, przy przedłożeniu przez skarżącą dokumentów potwierdzających sytuację zdrowotną i dochodową.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie w części, w której organ ustalił, że skarżąca jest zobowiązana do ponoszenia kosztów pobytu wnuka w DPS od dnia 1 lipca 2023 r. zarzucając jej:

- naruszenie art. 138 § 1 pkt, 1 k.p.a. w zw. z art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt. 2, art. 61, art. 62 ust. 2, art. 64, art. 104 u.p.s. poprzez:

- błędną wykładnię skutkującą wydaniem orzeczenia o ustaleniu dla skarżącej odpłatność za pobyt wnuka w Powiatowym Domu Pomocy Społecznej w P.;

- przyjęcie, iż skarżąca zobowiązana jest do partycypowania w kosztach pobytu swojego wnuka w Powiatowym Domu Pomocy Społecznej w P., podczas gdy zobowiązani do ponoszenia powyższej opłaty są przede wszystkim jego rodzice jako krewni bliżsi stopniem, co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego wydania decyzji ustalającej dla skarżącej odpłatność za pobyt wnuka w domu pomocy społecznej;

- niesłuszne zaprzestanie prowadzenia postępowania zmierzającego do ustalenia odpłatność za pobyt A. P. w domu pomocy społecznej osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności tj. rodziców, co w konsekwencji doprowadziło do obciążenia tymi kosztami skarżącej;

- błędne uznanie, że rodzice A. P. nie kwalifikują się do ponoszenia odpłatności za pobyt syna w domu pomocy społecznej, co w konsekwencji doprowadziło do obciążenia tymi kosztami skarżącej;

- naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji jego niewłaściwe zastosowanie przez zaniechanie prowadzenia postępowania jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych ponoszenia opłaty za pobyt A. P. w Powiatowym Domu Pomocy Społecznej w P., co w efekcie doprowadziło do obciążenia kosztami tylko skarżącej;

- naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. w zw. z art. 129 §1 k.r.o. poprzez ich błędną wykładnię i w efekcie niezastosowanie przez pominięcie okoliczności, że skarżąca jest dalszym wstępnym A. P., podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisów wskazuje, że przedmiotową opłatą należy obciążyć krewnych bliższych stopniem przed dalszymi, co w konsekwencji doprowadziło do obciążenia skarżącej kosztami pobytu A. P.;

- naruszenie art. 64 pkt. 2 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji jego niewłaściwe zastosowanie przez pominięcie występujących w sprawie uzasadnionych okoliczności, zwłaszcza długotrwałej choroby oraz niepełnosprawności skarżącej, co w efekcie doprowadziło do bezpodstawnego wydania decyzji ustalającej dla skarżącej odpłatność za pobyt wnuka;

- naruszenie art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez ustalenie przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w C. w drodze umowy wysokości wnoszonej opłaty za pobyt A. P. w domu pomocy społecznej, bez wzięcia pod uwagę ponoszonych przez skarżącą wysokich kosztów swojego utrzymania związanych z jej złym stanem zdrowia oraz pomijając jej możliwości finansowe;

- naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- naruszenie art. 7 w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 10 §1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie polegające na:

- niezgodnym z przepisami prawa prowadzeniu postępowania tj. bez zagwarantowania podstawowych zasad prawa administracyjnego, podważające zasadę ogólnego pogłębiania zaufania do organów państwa, naruszające zasadę udzielania informacji stronom, polegające w szczególności na wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie partycypowania skarżącej w kosztach pobytu A. P. w Powiatowym Domu Pomocy Społecznej w P.; zaniechaniu dążenia do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym ustalenia faktycznych możliwości finansowych skarżącej, która ze względu na swój zaawansowany wiek i stan zdrowia ponosi wysokie koszty swojego leczenia utrzymania, co w efekcie doprowadziło do wydania decyzji ustalającej dla skarżącej odpłatność za pobyt A. P. z całkowitym pominięciem przez organ trudnej sytuacji finansowej skarżącej;

- naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu okoliczności faktycznych mających istotny wpływ na rozpoznanie sprawy, w szczególności poprzez błędne ustalenie, iż skarżąca jest w stanie ponosić koszty związane z pobytem A. P. w Powiatowym Domu Pomocy Społecznej w P., podczas gdy jako osoba schorowana i wymagająca stałej opieki ponosi wysokie koszty swojego leczenia i utrzymania, co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego uznania, że skarżąca jest w stanie regulować ww. opłatę;

- naruszenie art. 10 §1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na niezapewnieniu skarżącej czynnego udziału w niniejszym postępowaniu poprzez pominięcie wniosków skarżącej o udzielenie jej informacji w sprawie partycypowania rodziców A. P. oraz wniosków o udostępnienie jej akt postępowania w tym przedmiocie.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o wstrzymanie przez organ wykonania zaskarżonej decyzji, uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Do skargi skarżąca dołączyła dokumenty obrazujące stan zdrowia skarżącej oraz faktury potwierdzające koszty utrzymania skarżącej.

Pismem z dnia 24 stycznia 2024 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów: faktur VAT oraz karty wizyty w poradni chirurgicznej na okoliczność kosztów leczenia ponoszonych przez skarżącą.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił wstrzymania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Jak stanowi art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca: 1) w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku; 2) w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku; 3) w regionalnym domu pomocy społecznej - ustala marszałek województwa i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (ust. 2).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 61 ust. 1 u.p.s., który stanowi: obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zgodnie z ust. 1 opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Art. 61 ust. 2d u.p.s. stanowi, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (art. 61 ust. 2f).

Zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Zgodnie z treścią art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w stawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.

W niniejszej sprawie niesporną okolicznością jest, że skarżąca jest wstępną osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, przekracza kryterium dochodowe, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jest osobą starszą, schorowaną, leczy się m. in. na chorobę Parkinsona. Bezsporne jest również, że skarżąca wyraziła zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (i wywiad środowiskowy ze skarżącą został przeprowadzony). Skarżąca nie zgodziła się na zawarcie umowy regulującej koszty pobytu wnuka w domu pomocy społecznej w treści zaproponowanej przez organ.

Na wstępie należy wskazać, że skarżąca, będąc wstępną osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, może być zgodnie z treścią art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zobowiązana do ponoszenia kosztów tego pobytu. Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie stanowiskiem norma zawarta w art. 61 ust. 1 u.p.s. określa kolejność ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. W pierwszej kolejności zobowiązany jest mieszkaniec domu, następnie małżonek, zstępni, a dopiero w ostatniej kolejności wstępni. W niniejszej sprawie okolicznością niesporną jest, że wnuk skarżącej nie pokrywa całości kosztów pobytu w DPS z uwagi na zbyt niskie dochody. Nie jest również sporne, że nie ma on żony, ani dzieci (zstępnych). W rezultacie, zasadnie przyjęły organy, że do ponoszenia opłaty zobowiązani są wstępni. Z niekwestionowanych przez skarżącą ustaleń organu wynika, że mieszkaniec domu pomocy społecznej ma łącznie czworo wstępnych – dwoje rodziców i dwie babcie. Zasadnie przyjęły organy i w tym zakresie Sąd nie podzielił zarzutów skargi, że możliwość zobowiązania skarżącej do ponoszenia opłaty za pobyt wnuka w domu pomocy społecznej, nie wymaga uprzedniego ustalenia, że rodzice nie mogą ponosić tej opłaty. Ustawa bowiem nie przewiduje, aby w stosunku do wstępnych i zstępnych następowało różnicowanie z uwagi na przepisy k.r.o. o obowiązku alimentacyjnym (por. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2022 r., I OSK 1954/21), a zatem należy przyjąć, że obowiązek partycypowania w kosztach pobyt w domu pomocy społecznej obciąża skarżącą na równi z rodzicami.

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, ponieważ organy I i II instancji wzięły pod uwagę jedynie kwestie wysokości dochodu skarżącej, pomijając zupełnie możliwości skarżącej (art. 103 ust. 2 u.p.s.). Należy bowiem wskazać, że z treści art. 61 u.p.s. wynika, że ustalając wysokość opłaty za pobyt wnuka w domu pomocy społecznej organ powinien wziąć pod uwagę wysokość opłaty, której nie pokrywa osoba umieszona w domu pomocy społecznej – w zaskarżonym okresie była to kwota 4312 zł. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej 300% - czyli 3 x 776 zł – wynosi 2328 zł. W rezultacie, zasadnie przyjęto, że skarżąca uzyskując dochód w wysokości 3542,37 zł przekraczała kryterium dochodowe. Następnie organ ustalił, że skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe o 1214 zł, a mając na względzie, że jest czterech wstępnych zobowiązanych do alimentacji wnuka skarżącej – organ ustalił, że skarżąca zobowiązana jest do pokrywania ¼ różnicy pomiędzy rzeczywistym kosztem pobytu wnuka w domu pomocy społecznej, a uiszczaną przez niego opłatą, czyli do kwoty 1078 zł. Wskazać jednak należy, że z uwagi na treść art. 61 ust. 2 d u.p.s. ustalona różnica pomiędzy dochodem osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności za pobyt osoby w domu pomocy społecznej, a ustalonym kryterium dochodowym nie jest automatycznie kwotą ostateczną ustalaną za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, a jedynie górną granicą tej odpłatności, do której należy zastosować dalsze ograniczenia określone w art. 61 ust. 2d ustawy, tj. wynikające z odesłania do art. 103 ust. 2 u.p.s. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 25 stycznia 2024 r., II SA/Po 353/23).

Mając na względzie powyższe należy wskazać, że organ ustala odpłatność w drodze decyzji z uwzględnieniem ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., jak i wynikających z art. 103 ust. 2 u.p.s., jednocześnie z uwzględnieniem "wysokości dochodów i możliwości" danej osoby. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z treścią art. 61 u.p.s. w stosunku do osób, które odmówiły podpisania umowy, ale wyraziły zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, ustawodawca wprost wyłączył stosowanie zasady proporcjonalności. Regułę proporcjonalności przewidział wyłącznie dla osób (zstępnych, wstępnych), które odmawiając zawarcia umowy jednocześnie nie wyrażają zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, który służy m.in. ustaleniu ich możliwości ponoszenia takiej odpłatności. Ustawodawca tylko w takiej sytuacji zezwala na obciążenie ich odpłatnością "w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2" i "proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia" (tak słusznie NSA w wyroku z dnia por. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2022 r., I OSK 1954/21).

Natomiast osoby, które wyraziły zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, objęte są ochroną, albowiem w ich przypadku, w zależności od wysokości dochodu, albo nie mają obowiązku ponoszenia opłaty, albo ponoszą ją w limitowanej wysokości, albo też możliwe jest uwzględnienie wysokości dochodów i możliwości ponoszenia opłaty (art. 103 ust. 2 u.p.s.). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że interpretację pojęcia "możliwości", ustawodawca pozostawia organowi, to jednak należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne oraz osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, w tym również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty. Wszystkie te zagadnienia organ powinien poddać ocenie zgodnie z przepisami k.p.a. (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2023 r., II SA/Gl 1154/23).

Naczelny Sąd Administracyjny zasadnie podkreślił, że przy ustalaniu wysokości opłaty obciążającej daną osobę, organy winny uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., lecz także możliwości osoby zobowiązanej, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem krewnego/małżonka w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej (wyrok NSA z dnia 20 lipca 2023 r., I OSK 1620/22). Tymczasem, w niniejszej sprawie organy zupełnie pominęły konsekwentnie podnoszoną przez skarżącą od początku postępowania okoliczność, że ze względu na swój wiek, stan zdrowia, niepełnosprawność oraz koszty związane z leczeniem, nie jest w stanie w jakikolwiek sposób uczestniczyć w kosztach utrzymania wnuka, bez uszczerbku dla koniecznych wydatków na swoje utrzymanie, związanych m. in. z leczeniem choroby Parkinsona.

Zaskarżone decyzje zostały także wydane z naruszeniem prawa procesowego zarzuconym w skardze, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19, CBOSA). W ocenie Sądu organy nie ustaliły istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych w postaci "możliwości" ponoszenia przez skarżącą kosztów pobytu wnuka w domu pomocy społecznej.

Ponownie rozpoznając sprawę organy powinny uwzględnić, że skarżąca w toku postępowania administracyjnego, a także na etapie odwołania podnosiła, że nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu wnuka w domu pomocy społecznej, a zatem brak jest podstaw do twierdzenia, że konieczne jest złożenie przez skarżącą odrębnego wniosku o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty. Co więcej, skarżąca przedłożyła w toku postępowania administracyjnego orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, orzeczenia lekarskie, historie choroby, z których wynika, że skarżąca cierpi m. in. na chorobę Parkinsona. W toku postępowania skarżąca przedłożyła dokumenty potwierdzające wydatki ponoszone przez skarżącą na leczenie, a także dalsze dokumenty dotyczące stanu zdrowia skarżącej. W rezultacie, w ocenie Sądu organy dysponowały materiałem dowodowym oraz wnioskiem skarżącej, pozwalającymi na orzekanie w przedmiocie zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za okres po 30 czerwca 2023 r. W rezultacie, niezasadne i oderwane od treści zebranego w sprawie materiału dowodowego, są twierdzenia zawarte w decyzji organu I i II instancji dotyczące bierności skarżącej w tym zakresie.

Mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta C. w zaskarżonym zakresie- tj. punkt 1 tiret 7 (w zakresie ustalenia opłaty za pobyt wnuka skarżącej w domu pomocy społecznej od dnia 1 kwietnia 2023 r. bezterminowo w kwocie 1078,03 zł) oraz punkt 2 tiret 7 (w zakresie odstąpienia od żądania od skarżącej opłaty za okres od 1 kwietnia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r.) z uwagi na uchylenie zaskarżonego punktu 1 iret 7. Uchylone rozstrzygnięcie z punktu drugiego byłoby bezprzedmiotowe z uwagi na uchylony punkt 1 tiret 7. W pozostałym zakresie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie i decyzja Burmistrza Miasta Krakowa o ustaleniu opłaty oraz odstąpieniu od żądania jej od skarżącej jest ostateczna.

Ponownie rozpoznając sprawę, organy uwzględnią możliwości skarżącej w zakresie ponoszenia kosztów pobytu wnuka w domu pomocy społecznej z uwagi na sytuację majątkową, zdrowotną i rodzinną skarżącej. Rozstrzygną o odstąpieniu od żądania od skarżącej opłaty za pobyt wnuka w domu pomocy społecznej od dnia 1 kwietnia 2023 r., uwzględniając okoliczność, że w zaskarżonej decyzji organ zasadnie odstąpił od tej opłaty do dnia 30 czerwca 2023 r. Rozważą, z uwagi na treść wniosków skarżącej oraz przedstawioną przez skarżącą argumentację, odstąpienie od nałożenia ewentualnej opłaty określonej w nowowydanej decyzji.

Sąd nie mógł wypowiadać się o zasadności zwolnienia z opłat innych zobowiązanych, ponieważ przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była wyłącznie decyzja o zobowiązaniu do uiszczenia opłaty skarżącej, a nie pozostałych zobowiązanych.

O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z treścią art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz. U. z 2023, poz. 1935) zasądzając na rzecz skarżącej od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie kwotę 480 złotych.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a orzekł jak w punkcie I i II wyroku.