Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 222/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134, art 144
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 110b, art. 111r, art. 112b par. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Justyna Siemieniako (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 września 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 9 kwietnia 2024 r., nr 2001-IEE.7192.33.2024 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie w sprawie przyznania na rzecz licytanta własności nieruchomości w postaci spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 9 kwietnia 2024 r., nr 2001-IEE.7192.33.2024, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej powoływany jako DIAS, organ odwoławczy) stwierdził niedopuszczalność zażalenia wniesionego przez B. J. (dalej powoływana także jako "skarżąca") na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku (dalej powoływany także jako NPUS, organ egzekucyjny) z 8 lutego 2024 r. nr 2003-SEE.711.58.6.2022.27 w sprawie przyznania na rzecz licytanta M. K. własności nieruchomości – spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w Białymstoku przy ul. [...]

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku po przeprowadzeniu w dniu 25 stycznia 2023 r. pierwszej licytacji nieruchomości należącej do A. J., stanowiącej spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w Białymstoku przy ul. [...], postanowieniem z 25 stycznia 2023 r. nr 2003-SEE.711.58.6.2022.13, sprostowanym postanowieniem z 22 lutego 2023 r., udzielił przybicia na rzecz licytanta – M. K. Postanowienie to jest ostateczne i prawomocne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 4 października 2023 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Bk 209/23 oddalił skargę B.J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie w sprawie udzielenia przybicia.

Następnie organ egzekucyjny wydał postanowienie o przyznaniu M. K. własności ww. nieruchomości. W uzasadnieniu wskazał, że postanowienie o przybiciu stało się ostateczne, a nabywca spełnił warunki licytacyjne uiszczając 6 lutego 2024 r. cenę nabycia nieruchomości.

W zażaleniu na postanowienie o przyznaniu własności skarżąca podniosła, że jest właścicielką ww. spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, który jest jej jedynym majątkiem jaki posiada i został zakupiony za pieniądze uzbierane przed ślubem z H. J. Stwierdziła, że nigdy nie zalegała z płatnością podatków wzglądem urzędu skarbowego. Do zażalenia dołączyła pismo Białostockiej Spółdzielni Mieszkaniowej z 25 kwietnia 2023 r. oraz świadectwo pracy.

DIAS w uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołał treść art. 112b § 2, art. 110b i art. 111r ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm. dalej: "u.p.e.a"). Wywiódł, że z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że wymienieni w art. 110b uczestnicy postępowania egzekucyjnego z nieruchomości mają określone uprawnienia na ograniczonym etapie tego postępowania.

Zdaniem organu, skarżąca nie zalicza się ani do kręgu podmiotów wymienionych w art. 110b u.p.e.a., ani wskazanych w art. 111r § 1 u.p.e.a. Wskazano, że nie jest też ona zobowiązanym, lecz małżonką zobowiązanego H. J., odpowiadającą za zobowiązania z majątku wspólnego. Dochodzone w niniejszej egzekucji obowiązki ciążą na H. J., a tytuły wykonawcze zostały wystawione również na skarżącą jako małżonkę zobowiązanego zgodnie z obowiązującym wówczas art. 27c u.p.e.a. Wystawienie tytułów wykonawczych również na skarżącą umożliwiło prowadzenie egzekucji z majątku wspólnego, nie zmieniając faktu, że zobowiązanym pozostał wyłącznie H. J.

Przywołując i podzielając stanowisko NSA zawarte w wyroku z 8 kwietnia 2021 r. sygn. akt III FSK 2965/21 organ stwierdził, że skarżąca nie posiada statusu strony w rozpoznawanej sprawie, co oznacza brak uprawnienia do wniesienia zażalenia na postanowienie o przyznaniu własności.

Dodatkowo organ wskazał, że postanowienie o przyznaniu własności zostało doręczone wierzycielowi, dłużnikowi (zobowiązanemu) oraz nabywcy nieruchomości. Postanowienie skierowano również do wiadomości skarżącej. Powiadomienie małżonki zobowiązanego o przyznaniu własności na rzecz nabywcy nie kreuje statusu strony w sprawie udzielenia przybicia i nie tworzy prawa do wniesienia zażalenia.

Końcowo organ podkreślił, że w sprawie nie mają zastosowania, wprowadzone ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070), przepisy w zakresie ochrony małżonka zobowiązanego, poprzez przyznanie mu prawa uczestniczenia w egzekucji z majątku wspólnego z chwilą wniesienia sprzeciwu (art. 27f) albo wniosku o udzielenie informacji, o którym mowa w art. 27 e § 4 "u.p.e.a." Zgodnie bowiem z przepisem przejściowym do ustawy (art. 13 ust. 1), do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. przed 30 lipca 2020 r.), stosuje się przepisy dotychczasowe.

Organ wyjaśnił, że kwestie dotyczące dopuszczalności prowadzenia egzekucji z przedmiotowej nieruchomości wspólnej były przedmiotem rozpatrzenia w postępowaniu, zainicjowanym przez skarżącą, w sprawie wyłączenia spod egzekucji nieruchomości w oparciu o art. 38 u.p.e.a. Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z 16 czerwca 2021r. nr 2001-IEE.711.62.2021 Dyrektor utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku nr 2003-SEE.711.469.2021 z 13 kwietnia 2021 r. w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji spornego spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Postanowienie Dyrektora jest ostateczne i prawomocne. Wskazano wówczas, że przydział lokalu nastąpił po zawarciu związku małżeńskiego skarżącej i H. J., a kwestia ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej pozostaje bez wpływu na dochodzone zaległości H. J. z majątku wspólnego, w tym ze spornej nieruchomości, bowiem egzekwowane należności pochodzą z okresu sprzed ustanowienia rozdzielności majątkowej.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, B. J. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając postanowienie w całości, zarzuciła mu naruszenie przepisów postępowania, mianowicie art. 110b u.p.e.a. poprzez przyjęcie, iż nie przysługuje jej zażalenie na ww. postanowienie, w sytuacji, gdy ma prawo do złożenia takiego zażalenia. Zdaniem skarżącej, DIAS pominął w swoich rozważaniach uznanie jej prawa właścicielki lokalu. Prawo własności ma charakter bezwzględny, co oznacza, że prawnie określone uprawnienia względem rzeczy przysługują wyłącznie właścicielowi. Wszystkie inne podmioty obowiązane są z kolei do powstrzymywania się przed ingerowaniem w sferę wspomnianych uprawnień zastrzeżonych dla właściciela. Nikt prócz właściciela nie może zatem posiadać danej rzeczy, korzystać z niej, pobierać z niej pożytków, rozporządzać nią oraz wykonywać wobec niej jakichkolwiek innych działań, które kolidowałyby z prawem właściciela.. Oznacza to, że jeśli z treści ustawy, zasad współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa własności nie wynikają ograniczenia, należy uznać, że ograniczenia te nie istnieją.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu postanowienia.

Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej w piśmie z 2 września 2024 r. podtrzymał skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Podniósł dodatkowo, że uczestnikami postępowania egzekucyjnego z nieruchomości są zobowiązani jak również osoby, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe. Wskazał, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego (bo o takie w sprawie chodzi) jest ograniczonym prawem rzeczowym - art. 244 KC. Nabycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego od spółdzielni mieszkaniowej możliwe było jedynie w trybie unormowanym w przepisach prawa spółdzielczego. Zgodnie z tymi przepisami prawo do lokalu powstaje, gdy członek spółdzielni uzyska pisemny przydział określonego lokalu w budynkach stanowiących własność spółdzielni mieszkaniowej- art. 213 ustawy). Powyższe wynikało nie tylko z treści przepisów art 213 ustawy, ale także z istoty tego prawa. Pod rządem ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze członek spółdzielni mieszkaniowej mógł uzyskać spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego tylko w budynkach stanowiących wyłączną własność spółdzielni. Powiązanie art. 213 KC z art. 3 ustawy oraz z przyjętą w prawie spółdzielczym konstrukcją własnościowego prawa do lokalu oznacza, że spółdzielcze własnościowe prawo, jako ograniczone prawo rzeczowe, może obciążać wyłącznie nieruchomość spółdzielni. Należy ono bowiem do "praw na rzeczy cudzej". Rzeczą cudzą jest w tym wypadku budynek mieszkalny, którego właścicielem jest spółdzielnia mieszkaniowa. Spółdzielnia zatem tylko wtedy może ustanowić obciążenia w postaci własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu, gdy będzie się legitymowała statusem właściciela budynku (por. uchwała SN z 13 marca 2002 roku, sygn. akt III CZP 11/02).

W piśmie z 14 września 2024 r. pełnomocnik złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentów: skargi na czynności egzekucyjne z 5 sierpnia 2018 r. i wezwanie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z 10 marca 2022 - na fakt, że skarżąca jako właścicielka mieszkania ma uprawnienie do wyłącznych czynności złożenia zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości (art. 110b u.p.e.a.), bezzasadnej decyzji organu o nie daniu B. J. przymiotu uczestniczki postępowania skutkujących wadliwym orzeczeniem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie DIAS z 9 kwietnia 2024 r., którym organ ten stwierdził niedopuszczalność zażalenia wniesionego przez skarżącą na postanowienie NPUS w sprawie przyznania własności nieruchomości – należącego do skarżącej i jej małżonka (będącego dłużnikiem organu skarbowego) spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego na rzecz nabywcy – M. K.

Zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Natomiast w myśl art. 144 k.p.a. w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań.

Za niedopuszczalne uznaje się odwołanie/ zażalenie m.in. w sytuacji braku legitymacji do wniesienia takiego środka zaskarżenia. Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Zażalenie okazało się niedopuszczalne z przyczyn podmiotowych.

Prawidłowo przyjęto, że skarżąca nie jest jedną z osób wymienionych w treści art. 110b u.p.e.a., w tym przede wszystkim nie jest zobowiązaną w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a.

Podnoszony w skardze jako naruszony art. 110b u.p.e.a. stanowi, że uczestnikami postępowania egzekucyjnego z nieruchomości są: 1) zobowiązany; 2) wierzyciele egzekwujący; 3) osoby, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe lub roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości; 4) organ, który zawarł umowę o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste, jeżeli przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste. Przepis art. 1a pkt 20 u.p.e.a. definiuje zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym jako osobę prawną (jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej) albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym.

Skarżąca niewątpliwie nie jest żadną z osób wymienionych w art. 110b u.p.e.a. W szczególności nie jest ona zobowiązanym, lecz małżonką zobowiązanego, odpowiadając za jego zobowiązania z majątku wspólnego. Jak jasno wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 kwietnia 2021 r. III FSK 2965/21 "Ponad wszelką wątpliwość rnałżonek zobowiązanego odpowiadający za zobowiązania współmałżonka z majątku wspólnego nie został wskazany w definicji legalnej zobowiązanego w art. 1a pkt 20 u.p.e.a."

Dalej idący pogląd zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 3662/21, wskazując że "z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że wymienieni w art. 110b uczestnicy postępowania egzekucyjnego z nieruchomości mają określone uprawnienia na ograniczonym etapie tego postępowania. Wówczas mogą wnosić środki zaskarżenia i zgodnie z art. 111m § 3 powinny być one rozpatrzone przed wydaniem postanowienia o przybiciu. Przepis ten stanowi bowiem, że jeżeli skargi lub zażalenia wniesione w toku postępowania egzekucyjnego nie są jeszcze ostatecznie rozstrzygnięte, organ egzekucyjny wstrzymuje wydanie postanowienia o przybiciu do czasu ich rozstrzygnięcia. Przepis ten również zaświadcza, iż ww. uczestnicy nie mają regresu do postanowienia o przybiciu. Postanowienie to kończy egzekucję z nieruchomości i poprzedza wydanie postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości (jeśli zostaną spełnione określone warunki przyznania). W tych dwóch ostatnich etapach postępowania egzekucyjnego podmioty określone w art. 110b nie mogą brać udziału, nie są uprawnieni do wnoszenia środków zaskarżenia na wydawane w nich postanowienia.

Kwestię prawa do złożenia zażalenia na postanowienie w sprawie przybicia ustawodawca uregulował oddzielnie. W myśl powołanego przez organ art. 111r u.p.e.a. postanowienie o przybiciu doręcza się wierzycielowi, dłużnikowi, nabywcy i osobom, które w toku licytacji zaskarżyły czynności związane z udzieleniem przybicia, jak też zarządcy, który nie jest dłużnikiem, a postanowienie o odmowie przybicia - wierzycielowi, dłużnikowi i licytantowi, który zaoferował najwyższą cenę (art. 111r § 1 u.p.e.a.). Na postanowienie organu egzekucyjnego co do przybicia przysługuje zażalenie (art. 111r § 2 u.p.e.a.). Skarżąca nie została uznana przez organ za osobę, której przysługuje status uczestnika i prawo do złożenia zażalenia na postanowienie wydane w sprawie udzielenia przybicia na rzecz licytanta. Postanowienie wydane w sprawie było przedmiotem analizy WSA w Białymstoku, który wyrokiem z 4 października 2023 r. sygn. akt I SA/Bk 209/23 oddalił skargę złożoną przez B. J.

W świetle powyższych rozważań nie budzi wątpliwości sądu, że skarżąca nie miała uprawnienia do wniesienia zażalenia na postanowienie wydane w przedmiocie przyznania własności.

Sąd zauważa, że skarżąca nie była pozbawiona możliwości działania i obrony swoich praw. Skutecznie zainicjowała ona postępowanie w sprawie wyłączenia spod egzekucji nieruchomości w oparciu o art. 38 u.p.e.a. Postanowieniem z 16 czerwca 2021r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji spornego spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. W postanowieniu tym, które jest ostateczne, organ wyjaśnił, że przydział lokalu nastąpił po zawarciu przez skarżącą związku małżeńskiego z H. J., a kwestia ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej pozostaje bez wpływu na dochodzone zaległości H. J. z majątku wspólnego, w tym ze spornej nieruchomości, bowiem egzekwowane należności pochodzą z okresu sprzed ustanowienia rozdzielności majątkowej. Skarżąca w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym nie została zatem pominięta. Przeciwnie, mogła przedstawić swoje racje, które zostały przeanalizowane przez organ.

Odnosząc się do argumentacji zawartej w piśmie pełnomocnika z 2 września 2024 r. sąd stwierdza, że nie mogła ona wpłynąć na rozstrzygnięcie w sprawie. Zgodnie z art. 1a pkt 5 u.p.e.a. nieruchomością w rozumieniu tej ustawy są również:

a) spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego,

b) spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego,

c) prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, w tym także prawo do lokalu mieszkalnego w domu budowanym przez spółdzielnię mieszkaniową w celu przeniesienia jego własności na członka spółdzielni.

Zatem w obrębie pojęcia nieruchomości w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – jak słusznie zauważa organ - zawiera się zarówno określenie nieruchomości w Kodeksie cywilnym, jak też wymienione w art. 1a pkt 5 prawa, które w ujęciu cywilistycznym, w art. 244 § 1 K.c., zaliczone zostały do ograniczonych praw rzeczowych. Oznacza to, że będące w sprawie przedmiotem egzekucji spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, przysługujące B. i H. J., jest nieruchomością w myśl ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a nie ograniczonym prawem rzeczowym. Zawarte w art. 110b pkt 3 u.p.e.a. sformułowanie "ograniczone prawa rzeczowe (...) zabezpieczone na nieruchomości" należy rozumieć jako odnoszące się do ograniczonych praw rzeczowych zabezpieczonych w tym przypadku na nieruchomości w postaci spółdzielczego własnościowego prawo do lokalu mieszkalnego, a nie na nieruchomości spółdzielni. Zatem w sprawie nie mamy do czynienia – jak sugeruje pełnomocnik - z ograniczonym prawem rzeczowym w postaci spółdzielczego własnościowego prawo do lokalu mieszkalnego przysługującego skarżącej. W konsekwencji nie można uznać, że skarżącą była uczestnikiem postępowania jako osoba, której "przysługują ograniczone prawa rzeczowe lub roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości". Wydaje się, że nie ma sporu co do tego, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego może obciążyć wyłącznie nieruchomość spółdzielni. Sytuacja przewidziana przepisem miałaby miejsce w przypadku prowadzenia egzekucji z nieruchomości spółdzielni.

Sformułowane przez pełnomocnika skarżącej wnioski dowodowe w piśmie z 14 września 2024 r. nie mogły zostać uwzględnione, gdyż nie dotyczą zagadnienia dopuszczalności złożenia przez skarżącą zażalenia w sprawie przyznania na rzecz licytanta własności nieruchomości – spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Przedłożona skarga na czynności egzekucyjne została skierowana do NPUS przez H. J., który jako zobowiązany miał w postępowaniu egzekucyjnym inną sytuację procesową niż skarżąca. Załączone do wniosku wezwanie DIAS do sprecyzowania żądania było również kierowane do H. J., który, jak wynika z treści wezwania, złożył zażalenie na postanowienie wydane wyłącznie do jego żony – B. J.

W tym stanie rzeczy, uznając za chybione zarzuty skargi, sąd orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.