Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 74/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 180, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 24 ust. 5, art. 28 ust. 1-3a, art. 123
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 17 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi A. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 listopada 2023r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia 28 sierpnia 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 29 listopada 2023 r. (nr jak w sentencji) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) po rozpoznaniu odwołania A. K. od decyzji ZUS Oddział w R. z 28 sierpnia 2023 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Rozstrzygnięcie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Dnia 27 lutego 2023 r. do ZUS wpłynął wniosek A. K. o umorzenie należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej.

W wyniku przeprowadzenia postępowania ZUS Oddział w R. ww. decyzją z 28 sierpnia 2023 r. odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności wskazując, że: nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm., dalej: u.s.u.s.), nie wykazała zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego, ani, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, a także, iż stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

A. K. wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy wskazując, że decyzja jest dla niej krzywdząca. Nie zgodziła się z oceną ZUS, że uregulowanie zadłużenia wraz z odsetkami nie zagrozi jej egzystencji. Wskazała, że jej obecna sytuacja życiowa jest bardzo trudna pod względem zdrowotnym, finansowym i rodzinnym. trudności te pogłębiają się z każdym rokiem i nie może liczyć na poprawę sytuacji. Strona podważył twierdzenia Zakładu, jakoby w tym stanie zdrowia, mając 68 lat, wnioskodawczyni mogła liczyć na zatrudnienie. Wskazała, iż mając zdiagnozowane poważne choroby (kamica nerkowa od 1997 r., choroba nowotworowa od 2013 r., zwyrodnienie AMD obu oczu od 2020 r. i liczne schorzenia wynikające z inwazyjnego leczenia nowotworu piersi – guzki na płucach i na tarczycy, wada mitralna serca) nie ma możliwości podjęcia pracy. Jedyny jej dochód stanowi świadczenie emerytalne z ZUS. Na sytuację dochodową nie wpływa okoliczność, iż była członkiem zarządu Towarzystwa [...] w [...], bowiem z tego tytułu nie uzyskiwała korzyści finansowych. Poza tym w marcu 2020 r. złożyła rezygnację z tej funkcji (w zał.). Nadto strona podniosła, że zaskarżona decyzja zawiera kwoty zadłużenia z odsetkami, które różnią się od podanych przez Zakład w piśmie z 25 sierpnia 2022 r. informującym o rozliczeniu konta składkowego. Rozbieżności wyglądają następująco: ub. społ.: 10.221,66 zł (2022 r.) – 9.515,86 zł (2023 r.), ub. zdrow. 5.531,92 zł (2022 r.) – 5.245,22 zł (2023 r.), Fundusz Pracy – 550,88 zł (2022 r.) – 472,48 zł (2023 r.). Strona poprosiła o wyjaśnienie powyższego.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję ZUS wskazał, że dokonał analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z 28 sierpnia 2023 r. prawidłowo stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Odnośnie sytuacji rodzinnej i materialnej organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni od 6 kwietnia 2000 r. jest rozwiedziona, nie pracuje zawodowo, otrzymuje miesięcznie świadczenie emerytalne netto 3.392,03 zł, z którego dokonywane są potrącenia egzekucyjne na rzecz Komornika Sądowego w kwocie 978,58 zł i do wypłaty pozostaje 2.413,45 zł, nie uzyskuje dochodu z innych źródeł, nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, czy z pomocy społecznej, ani nie korzysta z innej pomocy, nie posiada majątku ruchomego, nieruchomości, ani praw majątkowych, wierzytelności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jej stałe miesięczne wydatki wynoszą: 290 zł (opłaty eksploat.), 460 zł (koszty leczenia), 200 zł (inne). Organ ustalił na podstawie dostępnych rejestrów, że strona 13 grudnia 2017 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej pod firmą A. K. Pracownia [...], a od 16 listopada 2015 r. otrzymuje świadczenie emerytalne. Powołano treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. wyjaśniając, że bezspornie nie ziściły się przesłanki całkowitej nieściągalności należności określone w pkt 1-6 ust. 3 tego przepisu. W szczególności wskazano, że nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności od 2010 r. prowadzi Dyrektor I Oddziału ZUS w P. z rachunku bankowego strony w [...] S.A. oraz od 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] i w postępowaniu egzekucyjnym na rzecz ZUS (do 23.11.2023 r.) wyegzekwowano łącznie 11.825,02 zł. Nadto wskazano, że strona posiada składnik majątkowy w postaci świadczenia emerytalnego podlegający egzekucji.

Następnie ZUS powołując art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie) przedstawił powody odmowy umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wskazano, że przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności) nie ma zastosowania, bowiem strona zaprzestała prowadzenia działalności. Odnośnie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozp.) organ wskazał, że jej ziszczenie się jest warunkowane nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka rodziny, ale i skutkiem choroby w postaci pozbawienia możliwości uzyskania dochodu. Wskazane zaś przez stronę jej choroby (wymieniono) i okoliczność legitymowania się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności na stałe nie sprawia, że strona pozbawiona byłaby świadczenia emerytalnego, wypłacanego bez względu na stan zdrowia oraz ewentualną konieczność opieki nad członkiem rodziny.

Oceniając zaś, czy opłacenie należności pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych jej potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozp.) Zakład podał, że strona otrzymuje świadczenie emerytalne w wys. brutto 3.914,32 zł, tj. 3392,03 zł netto, po potrąceniach egzekucyjnych na kwotę 978,58 zł – w kwocie 2.413,45 zł miesięcznie. ZUS wypłaca też stronie świadczenia w postaci 13-tej i 14-tej emerytury. Zdaniem organu wskaźnik minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. W samodzielnie prowadzonym gospodarstwie domowym strony budżet, bez uwzględnienia dodatkowych świadczeń wynosi 3.392,03 zł i jest prawie dwukrotnie wyższy niż minimum socjalne z II kwartału 2023 r., które wynosi 1.706,63 zł dla 1-os. gosp. emeryckiego. Nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w trudnej sytuacji, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Strona oświadczyła, że nie korzysta z żadnych form wsparcia. Aktualnie kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej wynosi zaś 776 zł. Organ wziął pod uwagę, że stałe wydatki strony związane z utrzymaniem wynoszą 950 zł (opłaty eksploatacyjne - 290 zł, leczenie – 460 zł i inne 200 zł) i uznał, że budżet domowy pozwala na ich sfinansowanie. Nadto wskazał, żer w miesięcznych kosztach nie uwzględniono podstawowych wydatków na zakup żywności, artykułów higieny, ubrań itp. Zaznaczył jednak, że w minimum socjalnym wysokość wydatków na żywność, kulturę, rekreację, odzież, obuwie, higienę osobistą, transport, łączność oraz pozostałe wydatki w 1-os. gosp. emeryckim na łączną kwotę 957,52 zł. ZUS zaznaczył, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wydatkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji, gdy status materialny trwale nie rokuje spłaty zadłużenia. Budżet strony zdecydowanie przekracza poziom minimum socjalnego. Konieczność zaś uregulowania zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może uzasadniać umorzenia należności z tytułu składek. Sytuacja materialna strony zdaniem ZUS nie nosi znamion trwałego ubóstwa i definitywnie nie uniemożliwia spłaty zadłużenia wobec ZUS. Aktualnie potrącenia egzekucyjne ze świadczenia emerytalnego dokonywane są na rzecz innych niż ZUS wierzycieli i dlatego zaległości składkowe nie wpływają na poziom zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych strony. Umorzenie zaś stronie należności z tytułu składek naruszałoby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, a także zasadę równego traktowania ubezpieczonych. W rezultacie Zakład uznał, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

W skardze skierowanej do Sądu na powyższą decyzję A. T. (uprzednio K. ) podniosła, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] D. S. stwierdził, że zakończył postępowanie egzekucyjne w sprawie o sygn. V [...] postanowieniem z 15 lutego 2022 r., w toku którego wyegzekwowano roszczenie objęte żądaniem ZUS Oddział I w [...]. Na tym etapie wierzyciel nie składał żadnych wniosków co do wysokości egzekwowanego świadczenia. Nie poddał pod wątpliwość zakresu zadłużenia i nie zwrócił się w sprawie do komornika sądowego. Skarżąca wskazała, że równocześnie ZUS I. O. w [...] stwierdza, że komornik przekazał zbyt małą kwotę na pokrycie dochodzonych należności. Strona podała, że postanowieniem z 6 kwietnia 2022 r. referendarz sądowy przy SR w [...] I Wydział Cywilny oddalił skargę ZUS w [...] o niewyegzekwowanie całego roszczenia, uznając, że Zakład nie podał żadnych argumentów na poparcie niespłaconego zadłużenia. Wskutek zaskarżenia ww. postanowienia, SR w [...] I Wydział Cywilny postanowieniem z 13 września 2022 r. sygn. I Co [...] utrzymał w mocy ww. postanowienie referendarza sądowego. Zdaniem skarżącej z przedstawionych okoliczności wynika, że Zakład narusza art. 2a ust. 1 i 2 u.s.u.s., bowiem zadłużenie w całości zostało uregulowane. Tym samym ZUS naruszył art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. nie uwzględniając powyższych okoliczności.

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia.

Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron, oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 §1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej P.p.s.a.). Tym samym Sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem, i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo - uchyla ją.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS z 29 listopada 2023 r. i poprzedzająca ją decyzja z 28 sierpnia 2022 r. odmawiające skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 35.314,56 zł. Oceniając zaskarżone decyzje według wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że naruszają ona prawo w stopniu nakazującym ich uchylenie.

Instytucja umorzenia należności z tytułu składek została uregulowana w art. 28 u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia (wyżej podane pełne nazwy i publikatory aktów).

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe przesłanki ustanawiając zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z nich umożliwia umorzenia tych należności.

W myśl zaś art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki te precyzuje przepis § 3 rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dopuszczenie w podanych regulacjach możliwości umorzenia należności przez Zakład wskazuje na uznaniowy charakter wydawanych w tym przedmiocie decyzji, który polega na tym, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. W przypadku stwierdzenia ziszczenia się przesłanki umorzenia może, lecz nie jest do tego zobowiązany, uwzględnić wniosek. Rozstrzygnięcie ma więc charakter uznaniowy. Tego zaś rodzaju rozstrzygnięcie nie może mieć charakteru dowolnego, lecz powinno stanowić wynik rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność w tym zakresie wyklucza również norma określona w art. 6 K.p.a. zobowiązująca organy administracji publicznej do działania na podstawie przepisów prawa.

Ze względu na powyższe regulacje, sądowej kontroli podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocena. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru. Istotne jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia. O tym zaś, czy należności z tytułu składek powinny być umorzone, czy też nie, decyduje organ. Przy czym negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rzetelnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

W ocenie Sądu pierwszej kolejności organ winien ustalić, czy należności o których umorzenie wnioskuje strona istnieją, tj. czy nie uległy przedawnieniu. W takie bowiem sytuacji winno dojść do umorzenia zaległości.

W niniejszej sprawie organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ograniczył się do wskazania, że dokonał analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z 28 sierpnia 2023 r. prawidłowo stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Stanowiska tego organ w żaden sposób nie rozwinął, czy to powołując podstawę prawną, czy okoliczności świadczące o powyższym. Z kolei w uzasadnieniu decyzji z 28 sierpnia 2023 r. Zakład podał, że należności na koncie płatnika nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne, a na zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązań wpłynęło:

a) wydanie decyzji o wysokości zadłużenia:

- zawiadomienie o wszczęciu postępowania celem wydania decyzji o wysokości zadłużenia z 26.01.2009 r. doręczone 28.01.2009 r., zakończenie postępowania z 4.02.2009 r. doręczone 10.02.2009 r., decyzję o wysokości zadłużenia za okres: 12/2000, 02/2001-06/2001, 01/2006, 11/2006, 02/2007-07/2007, 08/2008-11/2008 doręczona 6.03.2009 r. (uprawomocniła się 6.04.2009 r.),

- zawiadomienie o wszczęciu postępowania celem wydania decyzji o wysokości zadłużenia z 17.09.2010 r. doręczone 28.09.2010 r., zakończenie postępowania z 6.10.2010 r. doręczone 15.10.2010 r., decyzję o wysokości zadłużenia za okres: 09/2009-10/2010 doręczoną 14.12.2010 r. (uprawomocniła się 14.01.2011 r.),

- zawiadomienie o wszczęciu postępowania celem wydania decyzji o wysokości zadłużenia z 7.03.2011 r. doręczona 5.04.2011 r. (wobec niepodjęcia przez płatnika korespondencji w urzędzie pocztowym w terminie ustalonym w awizo, doręczenie nastąpiło w trybie art. 474 Kpa), zakończenie postępowania z 18.04.2011 r. doręczone 4.05.2011 r., decyzję o wysokości zadłużenia za okres: 11/2010-04/2011 doręczono 10.06.2011 r. (uprawomocniła się 10.07.2011 r.).

Organ dodał również, że na podstawie wydanych decyzji o wysokości zadłużenia wdrożono postępowanie egzekucyjne: na zaległości za okres 05/2007-11/2008 w dniu 5.02.2010 r., na zaległości za okres 09/2009-10/2010 w dniu 18.04.2011 r., na zaległości za okres 12/2010-04/2011 w dniu 8.11.2011 r. Wobec całości zaległości strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które nie zostało zakończone.

Zważyć należy, iż żadne z opisanych wyżej dokumentów, które mogłyby potwierdzać twierdzenie organu nie zostało zgromadzone w sprawie. W tym zatem zakresie wyjaśnienia organu nie poddają się weryfikacji.

Nadto należy wskazać, że w obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przedawnienie należności składkowych należy oceniać według stanu prawnego, który obowiązywał w dniu upływu terminu przedawnienia, uwzględniając zdarzenia powodujące nierozpoczęcie, zawieszenie lub przerwanie biegu tego terminu, a także podjęte działania mające wpływ na wydłużenie terminu wymagalności należności.

W niniejszej sprawie, wedle twierdzeń ZUS, mamy do czynienia z należnościami z okresów: 05/2007-11/2008, 09/2009-10/2010 i 12/2010-04/2011.

Wskazać należy, że ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawą zmieniającą dodano do art. 24 m.in. ust. 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Następnie art. 24 ust. 5b usus zmienił art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., nr 121 poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego". Kolejną zmianę okresu przedawnienia wprowadzono od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378, dalej: u.r.n.o.o.p.) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 u.r.n.o.o.p. do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (wg zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu.

Stwierdzić należy, że ZUS tak w zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji nie wskazał obowiązujących na przestrzeni lat przepisów dotyczących przedawnienia składek, zawieszania i przerwy okresu zawieszenia. Nie przedłożył również, co Sąd już wyżej wskazał, dowodów na okoliczność skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności. Nie podał również na jakiej podstawie ustalił, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

W ocenie Sądu kwestia przedawnienia składek, których umorzenia domaga się strona winna być w merytorycznej decyzji dotyczącej rozpatrzenia wniosku wyjaśniona, tym bardziej, że strona we wniosku inicjującym niniejsze postępowanie podniosła kwestie przedawnienia zaległości. Warunku tego nie spełnia samo powołanie okoliczności wskazujących na zawieszenie biegu terminu przedawnienia, bez zgromadzenia na tę okoliczność stosownych dowodów z dokumentów oraz przytoczenia podstaw prawnych obowiązujących dla poszczególnych należności i zdarzeń ich dotyczących. Należy mieć na uwadze, że warunkiem dopuszczalności wydania decyzji merytorycznej w sprawie z wniosku o umorzenie należności publicznoprawnych jest weryfikacja istnienia ważnego zobowiązania (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I GSK 1471/21, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Organ rozpatrując wniosek o umorzenie składek winien w pierwszej kolejności rozpoznać podnoszoną przez skarżącą kwestię przedawnienia. W sytuacji gdy składki objęte wnioskiem uległyby przedawnieniu dalsze procedowanie złożonego wniosku stałoby się bezprzedmiotowe. Zakład wskazując na brak przedawnienia składek winien podać podstawę prawną w tym zakresie, przeanalizować okoliczności, które mają wpływ na bieg terminu przedawnienia ww. należności i przedstawić w aktach administracyjnych dowody umożliwiające weryfikację tych okoliczności. Stwierdzenie, że toczy się postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej to za mało w powyższym aspekcie (por. wyrok WSA w Poznaniu z 30 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Po 824/23, publ.: jak wyżej).

Sąd na tym etapie sprawy nie przesądza kwestii umorzenia zaległości składkowych. W przypadku uznania, po rzetelnej analizie, że zobowiązanie uległo przedawnieniu organ zobowiązany będzie postępowanie umorzyć jako bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 K.p.a.). W przeciwnym razie rozpozna ponownie wniosek co do meritum zgodnie z art. 28 ust. 1-3 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Jeżeliby organ rentowy stwierdził, że do przedawnienia należności z tytułu składek faktycznie nie doszło koniecznym będzie, umożliwienie stronie aktualizacji wniosku co do jej sytuacji materialnej, dochodowej i rodzinnej. Następnie Zakład dokonana pełnej i wyczerpującej oceny przesłanek umorzenia mogących mieć zastosowanie w sprawie w kontekście zindywidualizowanego i aktualnego stanu faktycznego.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 180 K.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W myśl art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy wspomnianych przepisów mają zastosowanie przepisy K.p.a., stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji spełniającego wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Zważywszy, co wyżej przedstawiono, oceny zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek nie poprzedziła rzetelna i wszechstronna ocena kwestii przedawnienia tychże należności, Sąd stwierdziwszy, że naruszenie wskazanych powyżej przepisów K.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.