Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 459/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 132 ust. 1 i ust. 3
journal: Dz.U. 2024 poz 1145
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk (spr.), sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 września 2024 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 12 czerwca 2024 r. nr WG-VI.7534.56.2024.ZWK w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Starosty Powiatu Białostockiego z dnia 29 kwietnia 2024 r. nr GKNII.6821.22.2023, 2. zasądza od Wojewody Podlaskiego na rzecz J. P. kwotę 697 (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 12 czerwca 2024r. nr WG-VI.7534.56.2024.ZWK, Wojewoda Podlaski utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu Białostockiego z dnia 29 kwietnia 2024r. nr GKNII.6821.22.2023 o odmowie wypłaty odszkodowania ustalonego decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w Białymstoku z dnia 29 października 1969 r. nr USW.IV-60/93/69 na rzecz W. P. (dalej powoływanego jako: "Skarżący") w kwocie 851 zł z tytułu wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położonej w Ł., gm. Ł.

Przedmiotowe decyzje wydano w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w Białymstoku orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu z dnia 29 października 1969 r. nr USW.IV-60/93/69 orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa za odszkodowaniem m.in. nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 851 m2 położonej w Ł., gm. Ł. Szczegółowe określenie poszczególnych nieruchomości, poprzez wskazanie ich oznaczenia na planie, powierzchnię podlegającą wywłaszczeniu, właściciela, jak również sumy ustalonego odszkodowania zostało przedstawione w tabeli (str. 1 -2 orzeczenia). Jak wynika z danych zawartych w tabeli (pod poz. 7), odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość ustalono na rzecz W. P., s. W., w wysokości 851 zł. Do wypłaty ustalonego odszkodowania zobowiązano Powiatowy Zarząd Dróg Lokalnych Prez. PRN w Łapach. Przedmiotowe orzeczenie stało się prawomocne z dniem 18 listopada 1969 r.

W oparciu o powyższą decyzję (orzeczenie) J. P. (spadkobierca W. P.) pismem z dnia 31 maja 2023 r. wystąpił do Wojewody Podlaskiego o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną ww. orzeczeniem nieruchomość położoną w obrębie Ł., gm. Ł., oznaczoną jako działka nr [...], stanowiącą własność W. P. Do wniosku dołączone zostało prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Białymstoku II Wydział Cywilny z dnia 3 kwietnia 1990 r. (sygn. akt [...]) stwierdzające, że spadek po W. P., na podstawie ustawy nabyli: żona J. P. w 5/20 częściach, syn H. P. w 3/20 częściach, syn F. P. w 3/20 częściach, córka I. L. w 3/20 częściach, córka W. G. w 3/20 częściach, syn J. P. w 3/20 częściach. Sąd stwierdził ponadto, że wchodzący w skład spadku udział w gospodarstwie rolnym dziedziczą z mocy ustawy: żona J. P., syn H. P., syn F. P., po 1/3 części każde z nich. Natomiast z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Białymstoku II Wydział Cywilny z dnia 18 października 2016 r. (sygn. akt [...]) wynika, że spadek po J. P., na podstawie ustawy nabyli: syn J. P., syn H. P., syn F. P., córka W. G., wnuk T. L., po 1/5 części każde z nich.

Wojewoda Podlaski, pismem z dnia 7 czerwca 2023 r. przekazał w trybie art. 65 § 1 k.p.a. przedmiotowy wniosek wg. właściwości - Staroście Powiatu Białostockiego.

Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Starosta Powiatu Białostockiego decyzją z dnia 29 kwietnia 2024 r. odmówił wypłaty odszkodowania ustalonego decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w Białymstoku z 29 października 1969r. na rzecz W. P. z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], położonej w Ł., gm. Ł.

W podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia organ powołał art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344 ze zm., dalej w skrócie: "u.g.n."). Wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania badał czy odszkodowanie ustalone ww. orzeczeniem za przedmiotową nieruchomość zostało wypłacone oraz komu przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. Analizując przedmiotową sprawę oraz ustalając czy doszło do wypłaty ustalonego na rzecz W. P. s. W. odszkodowania, organ zwracał się do wielu instytucji, m.in. Narodowego Banku Polskiego Oddziału Okręgowego w Białymstoku, jako następcy prawnego Banku Inwestycyjnego czy też do Sądu Rejonowego w Białymstoku, o udzielenie informacji czy środki na odszkodowanie ustalone na rzecz W. P. s. W. zostały złożone do depozytu sądowego.

Dalej, powołując się na wyrok NSA z dnia 8 maja 2023r. I OSK 885/22, stwierdził, że pomimo podjętych wielu czynności nie ustalono czy W. P. posiadał tytuł własności do wywłaszczonej nieruchomości. Tymczasem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych roszczenie odszkodowawcze, przysługuje jedynie osobie, która została wywłaszczona, bądź ograniczono jej prawo do nieruchomości. Oznacza to, że osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie jest osoba wywłaszczona, tj. będąca właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia oraz na zasadach ogólnych jego następca prawny na mocy sukcesji uniwersalnej, a więc przede wszystkim spadkobierca poprzedniego właściciela będącego osobą fizyczną. Po analizie zgormadzonego w sprawie materiału Starosta stwierdził, że nie została spełniona przesłanka do wypłaty odszkodowania, z uwagi na brak dokumentów potwierdzających tytuł własności W. P. do nieruchomości oznaczonej nr [...], położonej w Ł., gmina Ł.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył J. P.zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miały istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, tj.:

1) art. 16 k.p.a. w zw. z art. 127 § 1 k.p.a., poprzez zmianę decyzji z dnia 29 października 1969 r. w części, w której nie była zaskarżana i wraz z upływem terminu do złożenia odwołania stała się prawomocna, i to w sytuacji, gdy do wydania rozstrzygnięcia takiej treści wyłącznie właściwym jest minister, co stanowi naruszenie prawa dające podstaw do stwierdzenia z urzędu nieważności decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 157 § 1 k.p.a.,

2) art. 16 k.p.a. w zw. z 7a k.p.a. przez powzięcie przez Starostę Powiatu Białostockiego na podstawie prawomocnego orzeczenia z dnia 29 października 1969r. wątpliwości co do treści obowiązujących norm prawnych stosowanych przez organ w 1969 r. i rozstrzygnięcie ich na niekorzyść następcy W. P.

3. art. 16 k.p.a. w zw. z art. 81 a § 1 k.p.a. poprzez bezpodstawne powzięcie przez organ I instancji w oparciu o prawomocne orzeczenie z dnia 29 października 1969 r., które było poprzedzone postępowaniem dowodowym, wątpliwości co do faktów i rozstrzygnięcie ich na niekorzyść następcy prawnego W. P., poprzez odmowę wypłaty należnego odszkodowania za wywłaszczony grunt pod drogę publiczną,

4. art. 8 k.p.a. poprzez działanie przez organ I instancji w sposób arbitralny i dowolny, niemającego zakotwiczenia w zgromadzonych dokumentach, co w konsekwencji doprowadziło do działań i zaniechań organu, które nie budują zaufania społecznego wobec krajowych władz publicznych.

Wskazując na powyższe pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie skarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia przez organ I instancji.

Wojewoda Podlaski nie podzielił argumentacji odwołania i zaskarżoną decyzją z dnia 12 czerwca 2024r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu, powołując się na przepisy art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 5 u.g.n., organ wyjaśnił, że osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie - w tym także za szczególną jego postać przewidzianą w art. 124 u.g.n., jest osoba wywłaszczona, czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia. Poza tym, na zasadach ogólnych, także jego następca prawny na mocy sukcesji uniwersalnej, a więc przede wszystkim spadkobierca poprzedniego właściciela będącego osobą fizyczną. Z tego tez powodu Wojewoda za zasadne uznał badanie przez organ I instancji, czy odszkodowanie ustalone ww. orzeczeniem, za nieruchomość, oznaczoną uprzednio nr [...], położoną w obrębie Ł. zostało wypłacone oraz komu przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. Po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Starosta Powiatu Białostockiego prawidłowo też stwierdził, że nie została spełniona przesłanka do wypłaty odszkodowania z uwagi na brak dokumentów potwierdzających tytuł własności W. P. do przedmiotowej nieruchomości. Jak zaakcentował Wojewoda, w trybie ustawy wywłaszczeniowej, wywłaszczenie mogło polegać na odjęciu lub ograniczeniu prawa własności lub innego prawa rzeczowego. To oznacza, że samo ustalenie, że w trybie ustawy wywłaszczeniowej toczyło się postępowanie wywłaszczeniowe nie dowodzi, że dotyczyło ono odjęcia prawa własności.

W ocenie organu odwoławczego nie można uznać, iż wystarczającą podstawą do pozytywnego rozpatrzenia wniosku jest orzeczenie o wywłaszczeniu i odszkodowaniu z dnia 29 października 1969 r., w którym jako osobę wywłaszczoną wskazano W. P. Ponadto w sentencji orzeczenia z dnia 29 października 1969 r., oprócz W. P. wskazano także 25 innych osób wywłaszczonych. Jak podkreślił Wojewoda, na podstawie tabeli na stronie 1 - 2 orzeczenia, z treści rubryki "nazwisko i imię właściciela lub posiadacza", nie można określić, która z osób wymienionych w tej rubryce była posiadaczem, a która właścicielem nieruchomości. W ocenie organu odwoławczego Zauważyć także należy, iż ogólne zapisy zawarte w treści orzeczenia, nie dają podstaw do uznania, że W. P., był właścicielem wywłaszczonej nieruchomości, na dzień wydania orzeczenia. Organ odwoławczy dokonując analizy treści przywołanego orzeczenia stwierdził, iż orzeczenie zawiera sprzeczne, wzajemnie wykluczające się zapisy, tj. czy przedmiotem wywłaszczenia jest prawo własności, czy też inne prawo rzeczowe, bowiem na stronie 3 orzeczenia organ wywłaszczeniowy wskazał, iż "wywłaszczenie polega na całkowitym odjęciu prawa własności nieruchomości ich dotychczasowym właścicielom, (...)". Tymczasem, w tabeli na stronie 1 – 2 orzeczenia, organ wymienia z imienia i nazwiska posiadaczy i właścicieli nieruchomości wywłaszczonych, nie dokonując przy tym szczegółowego rozróżnienia, kto jest właścicielem, a kto posiadaczem nieruchomości.

W tych okolicznościach Wojewoda stwierdził, iż organ I instancji dokonując analizy treści orzeczenia z dnia 29 października 1969 r. nie mógł uznać, że W. P. na dzień wywłaszczenia był właścicielem wywłaszczonej nieruchomości. Również podjęte przez Starostę Powiatu Białostockiego czynności i uzyskana dokumentacja z Archiwum Państwowego w Białymstoku, Sądu Rejonowego w Białymstoku, czy też znajdująca się w zasobie geodezyjnym i kartograficznym prowadzonym przez Starostę nie potwierdza, iż na dzień wywłaszczenia W. P., był właścicielem nieruchomości. Jak dodatkowo zwrócił uwagę Wojewoda, w postępowaniu wywłaszczeniowym, czy dotyczącym zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ani organy administracji publicznej, ani sąd administracyjny kontrolujący legalność decyzji tych organów, nie są kompetentne do rozstrzygania o stanie prawnym nieruchomości. Rozstrzyganie o stanie prawnym do nieruchomości należy wyłącznie do kompetencji sądów powszechnym, zgłoszenie roszczenia o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości wymaga wykazania tytułu prawnego do wywłaszczonej nieruchomości, w postaci prawa własności tej nieruchomości. Obowiązek zapłaty odszkodowania wiąże się ściśle z faktem doznania uszczerbku w przysługującym danemu podmiotowi prawie własności. Skoro zaś przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie nie wykazało istnienia dokumentów potwierdzających prawo własności W. P. do wywłaszczonej nieruchomości, to brak było podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku Skarżącego w tej sprawie. Organ jest związany przepisami prawa, a także musi brać pod uwagę aktualne orzecznictwo sądowe.

Odnosząc się natomiast do zarzutów podnoszonych w odwołaniu organ uznał je za niezasadne. Jak podkreślił, nie można zgodzić się z zarzutem, iż organ I instancji zmienił orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w Białymstoku z dnia 29 października 1969 r. w jakimkolwiek zakresie, chociaż kompetencje w tym zakresie posiada jedynie organ wyższego stopnia, albowiem organ nie prowadził żadnego postępowania w trybie przepisów dotyczących postępowań nadzwyczajnych. Zdaniem Wojewody Podlaskiego, organ I instancji nie naruszył również art. 8 k.p.a., albowiem w toku postępowania Starosta, podejmował wszechstronne czynności w celu odnalezienia dokumentacji wskazującej, iż W. P., był właścicielem spornej nieruchomości. Ponadto, w zawiadomieniem z dnia 25 marca 2024 r., informował Skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Pomimo tego Skarżący nie przedstawił innych dowodów, na podstawie których można byłoby wydać decyzję odmienną. Trudno zatem uznać, iż w tej sprawie organ I instancji działał w sposób arbitralny i dowolny.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył J. P. reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucając jej naruszenie:

1. art. 10 k.p.a., poprzez niezapewnienie wszystkim następcom prawnym W. P. czynnego udziału w postępowaniu;

2. art. 15 k.p.a., poprzez nieustosunkowanie się do obrazy art. 16 k.p.a. w zw. z art. 127 k.p.a., przez organ I instancji, co spowodowało, że kontrola instancyjna miała charakter iluzoryczny;

3. art. 132 ust. 3 u.g.n., poprzez jego błędne zastosowanie polegające na bezpodstawnej odmowie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania następcom prawnym W. P..

Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji, zobowiązanie organu I instancji do wydania w terminie 30 dni decyzji o waloryzacji odszkodowania ustalonego ostatecznym orzeczeniem z 29 października 1969r. oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podlaski podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024r. poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a.").

W przedmiotowej sprawie kontroli Sądu poddana została decyzja Wojewody Podlaskiego utrzymująca w mocy decyzję Starosty Powiatu Białostockiego o odmowie wypłaty odszkodowania ustalonego decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w Białymstoku z dnia 29 października 1969 r. na rzecz W. P. w kwocie 851 zł z tytułu wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położonej w Ł., gm. Ł. Podstawą prawną wydanych rozstrzygnięć organy uczyniły art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 1 pkt 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Wojewoda w zaskarżonej decyzji, podobnie jak Starosta, przyjął, że osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie, w tym także za szczególną jego postać przewidzianą w art. 124 u.g.n., jest osoba wywłaszczona, czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia. Z tego tez powodu za zasadne organy uznały badanie, komu przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu z dnia 29 października 1969r., a w konsekwencji - z uwagi na brak dokumentów potwierdzających tytuł własności W. P. do wywłaszczonej nieruchomości - przyjęcie, że w sprawie nie została spełniona przesłanka do wypłaty odszkodowania. Dodatkowo podkreślono, że następca prawny na mocy sukcesji uniwersalnej może wnioskować o wypłatę odszkodowania pod warunkiem potwierdzenia prawa własności do wywłaszczonej nieruchomości, które przysługiwało wywłaszczonemu na dzień wydania orzeczenia.

Konfrontując treść rozstrzygnięcia i powołaną w nim argumentację z treścią złożonego wniosku oraz dołączonej do niego decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu z dnia 29 października 1969r. należy przypomnieć, że podstawowym elementem postępowania administracyjnego jest jednoznaczne ustalenie jego przedmiotu. W postępowaniu prowadzonym na wniosek strony oznacza to obowiązek precyzyjnego określenia przez organy treści formułowanych żądań. Poczynienie jednoznacznych ustaleń we wskazanym wyżej zakresie warunkuje poprawność orzekania przez organy administracji w danej sprawie, albowiem bez pewnej identyfikacji przedmiotu żądań, nie jest możliwe stwierdzenie, które przepisy materialnego prawa administracyjnego kształtować mają sytuację prawną strony (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2010r., sygn. akt l OSK 1608/09 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych).

W rozpoznawanej sprawie tych istotnych dla poprawności prowadzonego postępowania ustaleń organy bezsprzecznie nie poczyniły. Z treści złożonego wniosku wynika jednoznacznie, że Skarżący jako następca W. P. wniósł o wypłatę odszkodowania ustalonego powołanym wyżej orzeczeniem z dnia 29 października 1969r., a nie o jego ustalenie. W skardze pełnomocnik Skarżącego sprecyzował, że złożony wniosek dotyczył wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania, dlatego też poddawanie obecnie wątpliwości kwestii prawa jakie przysługiwało W. P. na dzień wydania decyzji o wywłaszczeniu i ustaleniu odszkodowania nie mieści się w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 132 ust. 3 u.g.n.

Wprawdzie sposób sformułowania żądania przez stronę na etapie samego wniosku nie był jednoznaczny w zakresie żądania waloryzacji, stąd też obowiązkiem organu było podjęcie dodatkowych czynności, mających na celu wyjaśnienie rzeczywistych intencji strony przy uwzględnieniu przedłożonej wraz z wnioskiem decyzji o wywłaszczeniu i ustaleniu odszkodowania w kwocie 851 zł. Konsekwencją zaniechania wywiązania się przez organy administracji ze wskazanych wyżej powinności była wyraźna rozbieżność, jaka wynika z porównania treści żądania zawartego we wniosku strony z treścią zapadłych w sprawie rozstrzygnięć.

Rozstrzygając bowiem w przedmiocie tak sformułowanego żądania, Starosta decyzją z dnia 29 kwietnia 2024r. orzekł o odmowie wypłaty odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., który to przepis przewiduje wydanie odrębnej decyzji o ustaleniu odszkodowania w sytuacji, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie było potrzeby ustalania odrębną decyzją odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, bo prawo do odszkodowania i jego wysokość została ustalona w samej decyzji z 29 października 1969r. Co więcej, strona skarżąca na żadnym etapie prowadzonego postępowania nie kwestionowała faktu, ustalenia na rzecz W. P. odszkodowania w decyzji o wywłaszczeniu. Z tego też względu nie jest jasny powód, dla którego organ zdecydował się prowadzić postępowanie w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., który – tak jak zostało już wyżej zasygnalizowane - przywiduje wydanie odrębnej decyzji ustalającej odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Przyjęcie tego trybu ma swoje konsekwencji albowiem roszczenie odszkodowawcze na podstawie ww. regulacji przysługuje jedynie osobie, która została wywłaszczona, bądź ograniczono jej prawo do nieruchomości. Oznacza to, że osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość jest osoba wywłaszczona, tj. będąca właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia lub spadkobierca poprzedniego właściciela będącego osobą fizyczną.

W okolicznościach kontrolowanej sprawy nie było jednak podstaw ażeby badać powyższe okoliczności, tj. czy osoba wywłaszczona była właścicielem nieruchomości na dzień wydania orzeczenia wywłaszczonego, oraz prowadzić postępowanie w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., albowiem kwestia ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na rzecz W. P. została już przesądzona w decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w Białymstoku z dnia 29 października 1969 r.

Orzekające w sprawie organy, po otrzymaniu wniosku o wypłatę ustalonego odszkodowania i ewentualnie o jego waloryzację winny natomiast zastosować tryb z art. 132 ust. 3 u.g.n., który wprost przewiduje, że wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka zobowiązana do zapłaty odszkodowania. Według przywołanego przepisu istnieje zatem możliwość wystąpienia z wnioskiem o wypłatę dotychczas nie wypłaconego odszkodowania, a warunkiem jego wypłaty jest istnienie decyzji ustalającej odszkodowanie obraz brak jego wypłaty. Te właśnie przesłanki powinny być przedmiotem badania organów orzekających na gruncie przedmiotowej sprawy, czego w sprawie ewidentnie zabrakło. Wprawdzie organ I instancji podjął próbę ustalenia, czy doszło do wypłaty ustalonego na rzecz W. P. – odszkodowania, tym niemniej, to okoliczność "braku dokumentów potwierdzających tytuł własności W. P. do nieruchomości oznaczonej nr [...]" stała się podstawą do odmowy wypłaty odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Wadliwości opisanego wyżej sposobu prowadzenia postępowania przez organ pierwszej instancji nie dostrzegł również organ odwoławczy. W swojej decyzji organ ten zaakceptował stanowisko zawarte w decyzji z 29 kwietnia 2024r., skoncentrował się na braku dokumentów potwierdzających prawo własności zmarłego W. P. do wywłaszczonej nieruchomości, pominął zaś kluczową kwestię, tj. czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do wypłaty ustalonego na rzecz W. P. – odszkodowania i czy są podstawy do zwaloryzowania przyznanej kwoty odszkodowania. Wojewoda jako istotny dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy uznał wyrok NSA z dnia 8 maja 2023r. sygn. akt I OSK 885/22 (CBOSA) oddalający skargę kasacyjną od wyroku tut. Sądu z dnia 17 lutego 2022r. sygn. akt II SA/Bk 948/21, nie zauważając, że okoliczności faktyczne powołanej sprawy są zgoła odmienne. Powołana sprawa dotyczyła wprawdzie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość ale brak było dokumentu decyzji wywłaszczeniowej. W przedmiotowej sprawie nie ulega zaś wątpliwości, że nie tylko istnieje decyzja wywłaszczeniowa, ale zawarte jest w niej też odrębne rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że organy nie ustalając należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszyły przepisy postępowania administracyjnego - art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie wydanych decyzji. Dodatkowo wyjaśnić należy, że zakres postępowania wyjaśniającego, które należy ponownie przeprowadzić w celu należytego wyjaśnienia przesłanek koniecznych do rozpoznania niniejszej sprawy, uzasadniają nie tylko uchylenie zaskarżonej decyzji, ale również, zgodnie z art. 135 p.p.s.a uchylenie decyzji organu I instancji tak, aby uczynić zadość zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Z tych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania sformułowane w uzasadnieniu wyroku przeprowadzając wyczerpujące postępowanie dowodowe. W tym celu niezbędne będzie wyjaśnienie rzeczywistego zakresu żądania strony, a mianowicie, czy żądanie dotyczy wypłaty ustalonego w decyzji z dnia 29 października 1969r. odszkodowania, czy też orzeczenia w zakresie zwaloryzowania przyznanego odszkodowania na podstawie art. 132 ust. 3 u,g,n.

W tym miejscu należy zaakcentować, że pomimo, że treść powołanego art. 132 ust. 2 u,g,n. nie określa w sposób wyraźny formy prawnej, w jakiej należy dokonać waloryzacji, w przeciwieństwie do spraw związanych z wywłaszczeniem, odszkodowaniem czy np. zwrotem wywłaszczonej nieruchomości. Jednak brak określenia w ustawie formy decyzji do rozstrzygania spraw związanych z waloryzacją odszkodowania nie oznacza jeszcze, że taki tryb decyzyjny jest wyłączony. W sprawie istotne jest bowiem to, że źródłem żądania jest akt administracyjny - decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości lub odrębna decyzja o ustaleniu odszkodowania. Żądanie waloryzacji ustalonego w drodze decyzji odszkodowania nie powstaje zatem na tle stosunku cywilnoprawnego, lecz administracyjnego. Stąd ewentualny spór co do prawa i wysokości zwaloryzowanego odszkodowania nie może zostać zakwalifikowany odmiennie niż spór o wysokość odszkodowania, który podlega rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej (m.in. wyroki NSA z dnia 28 kwietnia 2020r., sygn.. akt I OSK 4426/18, z dnia 22 kwietnia 2010r., sygn. akt I OSK 894/09 oraz z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 122/08, CBOSA).

O zwrocie kosztów postępowania sądowego na rzecz Skarżącego w kwocie 697 zł Sąd orzekł w pkt 2 wyroku - na podstawie art. 200 w zw. art. 205 § 2 p.p.s.a, uwzględniając uiszczony wpis od skargi (200 zł), opłatę skarbową od dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (480 zł).