Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 78/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.64f
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art.151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 maja 2024 r. sprawy ze skargi J.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r., znak: [...] w przedmiocie rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również organ I instancji, organ egzekucyjny), na podstawie tytułów wykonawczych: - z [...] września 2022 r., nr: [...] - z [...] października 2022 r., nr: [...], - z [...] listopada 2022 r., nr: [...] wszczął postępowanie egzekucyjne wobec J.P., celem wyegzekwowania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

Pismem z [...] czerwca 2023 r. zobowiązana wystąpiła do Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o rozłożenie na raty zapłaty należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zobowiązana zaproponowała kwotę miesięcznej raty w wysokości 50 zł. Do wniosku załączyła: - oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości, - oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis, - formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis, - oświadczenie Covid, - zbiorcze podsumowanie księgi przychodów I rozchodów za 2023 r.

W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny zgromadził ponadto materiał dowodowy w postaci: - informacji o stanie należności zawierającej wykaz kosztów egzekucyjnych z [...] czerwca 2023 r., - informacji o zabezpieczeniach na majątku dłużnika z [...] czerwca 2023 r., - informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym z [...] czerwca 2023 r.

W wyniku rozpatrzenia ww. pisma z [...] czerwca 2023 r. organ I instancji postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], uwzględniając względy społeczne i gospodarcze oraz możliwości finansowe zobowiązanej, wyraził zgodę na rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych w ogólnej kwocie 1.827,48 zł, przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Według harmonogramu spłaty rat organ ustalił 17 rat po 103 zł i ostatnią ratę w wysokości 76,48 zł. Termin płatności pierwszej raty organ egzekucyjny wyznaczył na 10 lipca 2023 r.

J.P. nie zgodziła się z powyższym postanowieniem i wniosła zażalenie, w którym zarzuciła nieuwzględnienie jej możliwości finansowych, które są ograniczone wobec obciążenia już ratami z tytułu składek w wysokości po 400 zł. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 64f w zw. z art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej jako u.p.e.a.) wobec dowolnego wskazania tych przepisów jako podstawy zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu złożonego zażalenia podniosła, że [...] lipca 2023 r. podpisała z ZUS umowę o rozłożenie na raty zapłaty należności z tytułu składek -12 rat (11 rat po 400 zł i ostatnia rata - pozostałość zadłużenia). Strona zarzuciła, że powyższe ustalenia nie zostały uwzględnione w zaskarżonym postanowieniu, bowiem pominięto fakt, że wnosiła o rozłożenie na raty zapłaty kosztów egzekucyjnych po 50 zł z uwagi na comiesięczne obciążenie przez ZUS płatnością 817,10 zł, na którą składają się kwoty: 400 zł + 103 zł + 314,10 zł z tytułu składki zdrowotnej, co stanowi zbyt duże obciążenie, gdyż otrzymuje emeryturę w wysokości 3600 zł netto. w związku z powyższym wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez obniżenie ustalonej raty z kwoty 100 zł do kwoty 50 zł, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia I przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W wyniku rozpatrzenia ww. środka zaskarżenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej jako DIAS) postanowieniem z [...] r., nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, postanowieniem z [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 64f w związku z art. 19 § 4 u.p.e.a. organ I instancji rozłożył na raty zapłatę zaległości J.P. z tytułu kosztów egzekucyjnych.

W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, że w sprawie zachodzi przesłanka uzasadnionych względów społecznych lub gospodarczych. Wyjaśnił, że rozłożył na raty zapłatę kosztów egzekucyjnych w ogólnej kwocie 1 621,48 zł, według stanu na dzień 2 czerwca 2023 r., wskazując numery tytułów wykonawczych, okresy zadłużenia oraz kwotę należnych kosztów egzekucyjnych w odniesieniu do każdego tytułu wykonawczego. Według harmonogramu spłaty rat organ egzekucyjny ustalił 15 rat po 102 zł i ostatnią - szesnastą ratę w wysokości 91,48 zł. Termin płatności pierwszej raty organ egzekucyjny wyznaczył na 6 listopada 2023 r. Dokonując analizy i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ egzekucyjny wskazał, iż J.P. prowadzi działalność gospodarczą od 2000 r. W okresie od 1 stycznia 2023 r. do 30 kwietnia 2023 r. Zobowiązana uzyskała dochód z działalności w kwocie 4.696,54 zł, co stanowi 1.174,13 zł miesięcznie. Ponadto zobowiązana pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3.634,70 zł miesięcznie. Według zadeklarowanej informacji, zawartej w oświadczeniu o stanie majątkowym, gospodarstwo domowe prowadzi wraz z synem, który uzyskuje dochód w wysokości 2.000,00 zł z tytułu umowy zlecenia. Stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 1.295,87 zł miesięcznie, tj.: - z tytułu miesięcznych opłat- 532,55 zł, - opłaty eksploatacyjne -141 zł, - koszty związane z leczeniem - 250 zł, -inne -372,32 zł. Zobowiązana wskazała również, że posiada zobowiązania pieniężne w bankach w kwocie 41.772,00 zł, miesięcznie 1.603 zł oraz inne zobowiązania w kwocie 9.400,00 zł, które są spłacane w łącznej kwocie 1.653,00 zł miesięcznie. Organ I instancji ustalił również, że J.P. przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, położonego w [...], ul. [...], posiadającego KW Nr [...] oraz przysługuje jej również 1/3 prawa użytkowania wieczystego garażu w zabudowie szeregowej, położonego w [...], ul. [...]. Zobowiązana posiada także samochód marki [...], rok prod. [...] nr rej. [...]. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości J.P. wskazała również, że jest po operacji i leczy się onkologicznie.

W świetle powyższych ustaleń organ I instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka uzasadnionych względów społecznych lub gospodarczych i udzielił ulgi w postaci rozłożenia na 16 rat kosztów egzekucyjnych w kwocie 1.621,48 zł.

Jednocześnie organ wyjaśnił, że w toku trwającego postępowania zobowiązana nie złożyła żadnych dodatkowych dokumentów, które mogłyby mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, wobec czego postanowienie z [...] października 2023 r. zostało oparte o dane zawarte w dokumentach załączonych do wniosku o rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych z [...] czerwca 2023 r.

J.P. złożyła zażalenie na ww. postanowienie, w którym zarzuciła nieuwzględnienie jej możliwości finansowych, które są ograniczone wobec obciążenia już ratami z tytułu składek w wysokości po 400 zł. Zarzuciła naruszenie art. 64f w zw. z art. 19 § 4 u.p.e.a. wobec dowolnego wskazania tych przepisów jako podstawy zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu strona podniosła, że [...] lipca 2023 r. podpisała z ZUS umowę o rozłożenie na raty zapłaty należności z tytułu składek -12 rat (11 rat po 400 zł i ostatnia rata -pozostałość zadłużenia). zarzuciła, że powyższe ustalenia nie zostały uwzględnione w zaskarżonym postanowieniu, bowiem pominięto fakt, że wnosiła o rozłożenie na raty zapłaty kosztów egzekucyjnych po 50 zł z uwagi na comiesięczne obciążenie przez ZUS płatnością 817,10 zł, na którą składają się kwoty: 407 zł + 103 zł + 314,10 zł z tytułu składki zdrowotnej, co stanowi duże obciążenie, gdyż otrzymuje emeryturę w wysokości ok. 3.600 zł netto. Strona podniosła, że ma na utrzymaniu syna, który jest studentem. Ponadto w związku z tym, że leczy się onkologicznie miesięcznie na leczenie i lekarstwa wydaje ok. 200 zł. Wskazała, że jej wydatki wynoszą łącznie 3.395,05 zł, a na życie pozostaje 1.439,65 zł. W związku z powyższym wniosła o zmianą zaskarżonego postanowienia poprzez obniżenie ustalonej raty z kwoty 100 zł do kwoty 50 zł, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] DIAS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 64c § 1, art. 64f § 1, 64e § 4 pkt 2, art. 64e § 7 w związku z art. 64f § 1 u.p.e.a. i podniósł, że J.P. prowadzi działalność gospodarczą i w tej sytuacji postępowanie w przedmiocie udzielenia ulgi musi być prowadzone z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 roku o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej.

DIAS powołując się na art. 37 ust. 1 i ust. 5 ww. ustawy wyjaśnił, że podmiot ubiegający się o pomoc inną niż pomoc de minimis lub pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie jest zobowiązany do przedstawienia podmiotowi udzielającemu pomocy, wraz z wnioskiem o jej udzielenie, informacji dotyczących wnioskodawcy i prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz informacji o otrzymanej pomocy publicznej, zawierających w szczególności wskazanie dnia i podstawy prawnej jej udzielenia, formy i przeznaczenia, albo oświadczenia o nieotrzymaniu pomocy. Do czasu przekazania przez podmiot ubiegający się o pomoc zaświadczeń, oświadczeń lub Informacji, o których mowa w ust. 1, 2 I 5, pomoc nie może być udzielona temu podmiotowi, stosownie do art. 37, ust. 7 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej. Do złożonego wniosku J.P. dołączyła: 1) formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis stanowiący załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 2014r. zmieniającego rozporządzenie w spawie zakresu informacji przedstawianych przez podmiot ubiegający się o pomoc de minimis, 2) oświadczenie o spełnieniu warunków do uzyskania pomocy de minimis określonej w Rozporządzeniu Komisji DE Nr 1407/2013 z 18 grudnia 2013 roku w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis, 3) oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości, 4) oświadczenie dotyczące nienaruszenia ograniczeń nakazów i zakazów ustanowionych w związku z wystąpieniem stanu epidemii, 5) wyciąg z księgi przychodów i rozchodów.

Na podstawie ww. dokumentów organ egzekucyjny dokonał oceny planowanego wsparcia udzielanego przedsiębiorcy pod względem podlegania przepisom z zakresu pomocy publicznej. W wyniku dokonanych ustaleń stwierdził, że dłużniczka spełnia wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej i w przypadku udzielenia ulgi w postaci rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych udzielona pomoc stanowi pomoc de minimis. DIAS zauważył, że organ I instancji rozpatrując wniosek J.P. o rozłożenie na raty zapłaty kosztów egzekucyjnych uznał, że w tej konkretnej sprawie zachodzi przesłanka uzasadnionych względów społecznych lub gospodarczych, warunkująca możliwość rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych. Organ egzekucyjny uwzględnił przede wszystkim fakt, że zaległości z tytułu składek, które wraz z odsetkami oraz kosztami upomnienia spłacane jest przez zobowiązaną w układzie ratalnym z [...] r., nr [...].

DIAS podkreślił również, że z okoliczności sprawy wynika, że organ I instancji przeanalizował przedłożone przez zobowiązaną dokumenty, w których wykazane zostały dochody jej gospodarstwa domowego, które prowadzi wspólnie z synem, a także wydatki. Organ egzekucyjny wziął również pod uwagę sytuację zdrowotną zobowiązanej i wskazane wydatki związane z leczeniem. Z dokonanych ustaleń wynika ponadto, że zobowiązana jest właścicielką nieruchomości o KW nr [...] oraz samochodu osobowego marki [...].

Zdaniem DIAS powyższe ustalenia pozwalają na udzielenie J.P. ulgi w spłacie kosztów egzekucyjnych poprzez rozłożenie ich spłaty na raty. Niewątpliwie bowiem dobrowolna spłata zaległości dochodzonych uprzednio w postępowaniu egzekucyjnym przemawia za rozłożeniem na raty również kosztów egzekucyjnych, co podyktowane jest zarówno względami gospodarczymi, jak i społecznymi. W trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. DIAS podkreślił, że J.P. nie będzie już musiała znosić dolegliwości związanych z egzekucją, która uległa zawieszeniu wobec rozłożenia na raty egzekwowanych zaległości oraz kosztów egzekucyjnych, jednocześnie dochody uzyskiwane przez zobowiązaną oraz ponoszone wydatki pozwalają na ocenę, że o ile jednorazowa zapłata i kosztów egzekucyjnych może być trudna bądź niemożliwa, to zapłata w 15 ratach ustalonych przez organ pierwszej instancji na kwotę 102,00 zł miesięcznie i ostatnia rata w wysokości 91,48 zł jest możliwa do realizacji.

Nieuzasadniony jest zatem zdaniem DIAS zarzut strony, iż organ egzekucyjny nie uwzględnił comiesięcznego obciążenia płatnością z tytułu spłaty układu ratalnego przez na rzecz ZUS.

Dalej DIAS uznał, że zasadnie również organ egzekucyjny wskazał, że każda osoba, która podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej, musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzenia należnych składek na te ubezpieczenia, gdyż to na płatniku ciąży ustawowy obowiązek regulowania składek w obowiązującym terminie jak I wysokości. Zatem niezależnie od osiąganych dochodów, pojawiających się problemów finansowych, zdrowotnych czy innych sytuacji losowych, każdy przedsiębiorca, podejmujący działalność gospodarczą, bierze na siebie ryzyko związane z jej prowadzeniem i koniecznością bieżącego realizowania należności publicznoprawnych.

Odnosząc się natomiast do zarzutu dotyczącego wysokości rat udzielonych stronie, organ odwoławczy zauważył, że rozstrzygnięcie w przedmiocie rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy. Ustawodawca postanowił, że organ "może" rozłożyć na raty zapłatę kosztów egzekucyjnych. Oznacza to, że organ nie ma obowiązku udzielić tej ulgi, nawet wówczas, gdy występuje przesłanka z przepisu art. 64f u.p.e.a. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny ocenił, że zaistniała przesłanka wskazana w ww. przepisie art. 64 f u.p.e.a., a przedstawione dowody świadczą o realności określonych rat z punktu widzenia sytuacji finansowej i rodzinnej zobowiązanej. Wobec powyższego ustalił harmonogram spłaty należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w 16 ratach, w tym, 15 rat po 102 zł i ostatnia szesnasta rata w wysokości 91,48 zł, tj. odmiennie niż wnioskowała strona, czyli po 50 zł.

Zdaniem organu odwoławczego organ egzekucyjny nie ma obowiązku, nawet w sytuacji zaistnienia przesłanki z art. 64f u.p.e.a., pozytywnego rozpatrzenia wniosku o rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych. Niemniej jednak, w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny, przychylając się do wniosku zobowiązanej, mając na uwadze jej sytuację materialną, majątkową, rodzinną i zdrowotną uznał, że uzyskanie dogodnego układu ratalnego pozwoli jej wywiązać się z tego zobowiązania, nie naruszając równocześnie podstaw jej egzystencji. W konsekwencji DIAS uznał za niezasadny również zarzut naruszenia przepisów art. 64f oraz art. 19 § 4 u.p.e.a.

W skardze do Sądu na postanowienie organu II instancji J.P. zarzuciła:

1) naruszenie art.64f § 1 w związku z art. 64e 4-8 u.p.e.a. wobec dowolnego przyjęcia, że nie może być rozłożona na raty zapłata kosztów egzekucyjnych, zgodnie z wnioskiem,

2) nie uwzględnienie jej możliwości finansowych, które są ograniczone wobec obciążenia już ratami z tytułu składek w wysokości po 400 złotych.

3) naruszenie art. 6 k.p.a. w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. przez ich wadliwe zastosowanie i brak w ramach zaskarżonego postanowienia uzasadnienia prawnego odnoszącego się zarówno do przedmiotu sprawy, jak i do sentencji wydanego postanowienia, co doprowadziło organ II stopnia do wadliwego przyjęcia, iż postanowienie organu I stopnia winno być utrzymane w mocy w całości,

4) naruszenie art. 15 k.p.a. przez jego wadliwe zastosowanie i naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wskutek jednokrotnego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy skarżącego w administracyjnym toku instancji, co doprowadziło organ II stopnia do wadliwego przyjęcia, iż postanowienie organu I stopnia winno być utrzymane w mocy w całości,

5) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego wadliwe zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia organu I stopnia w sytuacji, gdy postanowienie to winno być uchylone w całości.

Zarzucając powyższe skarżąca wniosła o uchylenie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., zaskarżonego postanowienia w całości oraz postanowienia organu I stopnia w całości, ewentualnie o uchylenie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., zaskarżonego postanowienia w całości. Jednocześnie wniosła o zasądzenie od organu na jej rzecz, na podstawie art. 200 p.p.s.a., kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo podkreślił, iż zastosowanie ulgi w spłacie należności publicznoprawnych w postaci rozłożenia ich zapłaty na raty dopuszczalne jest tylko w przypadku, gdy istnieje realna możliwość spłaty tych zobowiązań na warunkach określonych w decyzji o zastosowaniu ulgi. Spłata natomiast kosztów egzekucyjnych w ratach po 50 zł miesięcznie znacznie wydłużyłaby okres spłaty, co jest niekorzystne z punktu widzenia wierzyciela publicznoprawnego i nieuzasadnione ze względu na faktyczną zdolność skarżącej do uiszczenia rat w wyższej kwocie, określonej w zaskarżonym postanowieniu. Odnosząc się natomiast do informacji skarżącej, że musi utrzymywać studiującego syna, organ zauważył, że zgodnie złożonym oświadczeniem syn skarżącej uzyskuje miesięczny dochód z tytułu umowy zlecenia w wysokości 2.000 zł, ponadto skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających konieczność utrzymywania syna, który jako osoba dorosła (24 lata) może już uzyskiwać środki na własne utrzymanie. Jednocześnie organ podkreślił, że w przypadku zmiany w zakresie możliwości płatniczych, skarżąca może wystąpić z wnioskiem o zmianę postanowienia, wnioskując o obniżenie rat. Taki wniosek winien być jednak poparty dowodami uzasadniającymi obniżenie miesięcznej raty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Sąd uznał skargę za niezasadną.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiło w rozpoznawanej sprawie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń z dnia [...] r. dotyczące rozłożenia na raty zapłaty ciążącej na skarżącej należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w ogólnej kwocie 1.621,48 zł.

Podstawę prawną tych postanowień stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (aktualnie tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., zwanej dalej u.p.e.a.), a w szczególności jej art. 64f. Zgodnie z treścią art. 64f § 1 u.p.e.a. na wniosek zobowiązanego organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne może rozłożyć na raty zapłatę kosztów egzekucyjnych, w przypadku uzasadnionym względami społecznymi lub gospodarczymi. Przepisy art. 64e § 4-8 stosuje się odpowiednio (przesłanki odnoszące się pomocy publicznej i prawo do złożenia zażalenia). W razie niedotrzymania terminu płatności którejkolwiek z rat, na jakie zostały rozłożone koszty egzekucyjne, postanowienie o rozłożeniu na raty zapłaty kosztów egzekucyjnych wygasa w części dotyczącej raty niezapłaconej w terminie płatności (§ 2). W razie niedotrzymania terminu płatności trzech rat, na jakie zostały rozłożone koszty egzekucyjne, postanowienie o rozłożeniu na raty wygasa w zakresie wszystkich niezapłaconych rat (§ 3).

Powołany przepis daje organowi możliwość podjęcia rozstrzygnięcia w zakresie rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych w przypadku uzasadnionym względami społecznymi lub gospodarczymi. Zatem instytucja rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych stanowi pewien odstępstwo od reguły jaką jest obowiązek ponoszenia tych kosztów w całości, uzależniony od wystąpienia pewnych wyjątkowych czynników o charakterze społecznym lub gospodarczym. Z punktu widzenia dokonania prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie udzielenia powyższej ulgi istotne znaczenie ma ustalenie faktycznej sytuacji materialnej i finansowej strony wnioskującej o ulgę, a co za tym idzie, gruntowne wyjaśnienie i udokumentowanie wysokości osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków i ewentualnie innych elementów kształtujących sytuacje wnioskodawcy, a istotnych z punktu widzenia rozpoznania wniosku. Jednocześnie składane przez stronę oświadczenia powinny zostać poparte stosownym materiałem dowodowym.

Należy przy tym podkreślić, że rozstrzygnięcie w opisanym zakresie podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy użycie w art. 64f u.p.e.a. określenia "może". Konstrukcja uznania administracyjnego oznacza, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny w sprawie istnienia określonej przesłanki może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. Należy jednak mieć na uwadze, że tego rodzaju konstrukcja uznania administracyjnego nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu zaistnienia ustawowej przesłanki. Przesłankę tę należy przy tym oceniać w oparciu o kryteria zobiektywizowane, albowiem z subiektywnego punktu widzenia, praktycznie każdy obowiązek zapłaty jest dolegliwy dla zobowiązanego do jego wykonania.

Należy mieć też na uwadze, że sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona. Oznacza to, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, gdyż jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola ta sprowadza się przede wszystkim do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo przeprowadziły postępowanie, a w szczególności, czy zgromadziły wystarczający materiał dowodowy do rozstrzygnięcia sprawy, przeanalizowały wszystkie okoliczności, mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia o uwzględnieniu lub odmowie uwzględnienia wniosku, czy wyciągnięte wnioski mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i czy dokonana ocena mieściła się w ustawowych granicach - czy organ egzekucyjny, a także organ wyższego stopnia, prawidłowo zinterpretował pojęcia niezdefiniowane (niedookreślone) na tle stanu faktycznego w konkretnej sprawie - czy wreszcie uzasadnienie rozstrzygnięcia zawiera wszystkie wymagane prawem elementy. Sąd nie może natomiast wartościować wydanego postanowienia pod kątem jego słuszności, czy sprawiedliwości i z tego względu orzekać o zasadności skargi.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy obu instancji nie przekroczyły granic przyznanego im uznania administracyjnego. Organy prawidłowo przeprowadziły bowiem postępowanie i podjęły działania w celu dokonania ustaleń, co do sytuacji majątkowej i osobistej skarżącej, co znajduje swoje odzwierciedlenie w aktach sprawy i treści zaskarżonych postanowień.

Jak wynika z akt sprawy, Dyrektor Oddziału ZUS, działając jako organ egzekucyjny wszczął i prowadził wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne, obejmujące nieopłacone należności z tytułu składek. Powyższe skutkowało powstaniem kosztów egzekucyjnych, o których rozłożenie na raty zwróciła się skarżąca.

W badanej sprawie organy obu instancji oceniły sytuację finansową skarżącej w oparciu o materiał dowodowy, uzyskany od skarżącej (w postaci oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także w oparciu o wszelkie dokumenty, które skarżąca dostarczyła wraz z wnioskiem), i z urzędu. Na tej podstawie organy ustaliły, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem (24 lata), osiąga ona stały dochód w postaci emerytury w wysokości 3.634,70 zł. Z kolei jej syn zatrudniony na umowę zlecenie uzyskuje dochód w kwocie 2000 zł. Ponadto w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 30 kwietnia 2023 r., jak podała skarżąca, uzyskała ona dochód z działalności w kwocie 4.696,54 zł, co stanowi 1.174,13 zł miesięcznie. Organ ustalił, iż skarżąca ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 1.295,87 zł miesięcznie (miesięczne opłaty - 532,55 zł, opłaty eksploatacyjne -141 zł, koszty związane z leczeniem - 250 zł, inne - 372,32 zł). Dodatkowo skarżąca posiada zobowiązania pieniężne w bankach, które są spłacane w łącznej kwocie 1.653,00 zł miesięcznie. Skarżącej przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w [...] oraz 1/3 prawa użytkowania wieczystego garażu w zabudowie szeregowej, położonego w [...], a także jest ona właścicielem samochodu marki [...]. W zażaleniu skarżąca podniosła, że zgodnie z umową z dnia [...] lipca 2023 r. spłata raty w zakresie zaległości z tytułu składek – 12 rat po 400 zł. Według skarżącej pozostaje jej po uregulowaniu obciążeń 1439,65 zł.

Zdaniem Sądu organy w oparciu o tak ustaloną sytuację strony, uwzględniając treść wniosku skarżącej, względy społeczne i gospodarcze (przede wszystkim jej sytuacja majątkowa i zdrowotna), w sposób uprawniony wyraziły zgodę na rozłożenie skarżącej na raty należności obejmującej koszty egzekucyjne, zgodnie z przyjętym przez organ harmonogramem spłaty (raty w wysokości 103 zł i ostatnia niższa). W ocenie Sądu organy wydając zaskarżone rozstrzygnięcie nie naruszyły granic uznania administracyjnego, nie dopuszczając się w tym zakresie dowolności. Należy wskazać, iż wniosek skarżącej odnośnie rozłożenia na raty został uwzględniony, natomiast wysokość poszczególnych rat organy oceniły na podstawie ustalonego stanu majątkowego skarżącej i w odniesieniu do ocenionych przez organ możliwości finansowych wnioskodawczyni. Ustalone przez organy wysokości rat nie budzą zastrzeżeń Sądu. Podzielić należy ocenę organów, iż wysokość poszczególnych rat to kwoty realne do zapłaty przez skarżącą biorąc pod uwagę jej sytuację majątkową, stały dochód i wysokość dochodu w jej gospodarstwie domowym i wysokości obciążeń (podane powyżej) bez zagrożenia dla zapewnienia jej podstaw egzystencji.

Podkreślić przy tym należy, iż ulga w postaci rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych stanowi jednak wyjątek, zastosowanie którego możliwe jest tylko w określonych warunkach (spełnienie ustawowych przesłanek dotyczących względów społecznych i gospodarczych), a organy w ramach uznania administracyjnego zastosowały ten właśnie wyjątek w stosunku do skarżącej. Nie tylko stwierdziły, że spełnione są w przypadku skarżącej przesłanki ustawowe, ale za uzasadnione uznały rozłożenie na raty zaległości obejmującej koszty egzekucyjne.

Biorąc pod uwagę całokształt badanej sprawy, w ocenie Sądu, organy obu instancji dokonały oceny zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób rzetelny, a wyniki tej oceny znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniach zaskarżonych postanowień, sporządzonych zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 124 k.p.a. Zatem uznać należy, że organy zgromadziły wszelkie dostępne dowody, dokonały wszechstronnej analizy oraz oceny materiału dowodowego i odtworzyły stan faktyczny sprawy, który zdaniem tut. Sądu nie budzi wątpliwości. Tak ustalony stan faktyczny, organy poddały ocenie prawnej i stosując właściwe przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dokonały właściwego rozstrzygnięcia w sprawie.

Odnosząc się do stanowiska skarżącej, której zdaniem wysokość raty w kwocie 100 zł stanowi za duże obciążenie, Sąd zwraca przede wszystkim uwagę, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania i uprawdopodobnienia swojej sytuacji finansowej i osobistej. Organy orzekły w przedmiotowej sprawie w oparciu o oświadczenia i dokumenty złożone przez skarżącą, których treść była skarżącej znana – pismo skarżącej z dnia [...] września 2023 r. Skarżąca podnosząc w zażaleniu, że syn, mający 24 lata, jest studentem, nie wykazała powyższej okoliczności w żaden sposób, nie modyfikując także oświadczenie co do wspólnego prowadzenia z nim gospodarstwa domowego i wysokości osiąganego przez niego dochodu.

Biorąc z kolei pod uwagę wysokość obciążeń jakie ponosi skarżąc z tytułu spłaty kredytu, Sąd zwraca uwagę, iż konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Nie można poczytywać za spełniające przesłanki do uzyskania omawianej ulgi w spłacie, osób, które nie dysponują środkami na wykonanie zobowiązań publicznoprawnych jedynie z uwagi na preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby bowiem nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa czyli kosztem ogółu obywateli. Omawiana instytucja służy bowiem wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami. Nie może być jednakże wykorzystywana do celów preferujących spłatę zaciągniętych kredytów kosztem realizowania zobowiązań publicznoprawnych(por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 września 2016r., I SA/Gd 456/16). Tym bardziej biorąc pod uwagę wysokość raty określonej przez organ – 102 zł i wysokość rat z tytułu zobowiązań w bankach – 1.653 zł. Łączna wysokość zaległości z tytułu kosztów egzekucyjnych jest zatem mniejsza niż miesięczna wysokość rat zobowiązań płaconych przez skarżącą bankom.

Wprawdzie skarżąca w ramach swobody podejmowania suwerennych działań, ma prawo podejmować decyzje co do rozporządzania posiadanymi zasobami pieniężnymi, np. przeznaczając posiadane środki na spłatę kredytów (skarżąca co miesiąc uiszcza rata kredytu bankowego w wysokości ponad 1600 zł), jednakże uznając, że w jej interesie leży przede wszystkim spłata należności wobec banków (kredyty) i spłacała te należności kosztem należności publicznoprawnych, powinna liczyć się z konsekwencjami takich działań i nie może zasadnie oczekiwać, że Skarb Państwa przejmie na siebie, a w istocie - inni podatnicy konsekwencje tego wyboru, poprzez rozłożenie na raty zaległości, w wysokości zaproponowanej tj. 50 zł.

W tej sytuacji Sąd uznał, że zarzuty podniesione przez skarżącą nie mogły skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia, gdyż nie były one zasadne.

Z opisanych powyżej względów za nieuzasadniony uznać należało zarzut naruszenia art. 64 f § 1 u.p.e.a. i dowodność działania organu co do określenia wysokości raty. Sąd zwraca uwagę, iż objęty skargą akt ma charakter uznania administracyjnego i organy nie dopuściły się w sprawie naruszenia granic tego uznania, które nosiłoby znamiona dowolności.

Co do zarzutu nieuwzględnienia możliwości finansowych skarżącej Sąd wskazuje, iż organ sytuację majątkową skarżącej ocenił na podstawie zebranego materiału dowodowego w sprawie, który był skarżącej znany (pismo z dnia [...] września 2023 r.). W postanowieniu organu II instancji organ uwzględnił także argumenty podniesione przez skarżącą w zażaleniu, a zatem także kwestię ponoszenia przez skarżącą rat w ramach umowy w ZUS o rozłożeniu na raty zaległości z tytułu składek. Dodać należy, iż skarżąca nie przedstawiła organom dodatkowych dowodów na potwierdzenie swojej sytuacji osobistej i majątkowej, mimo, że to przede wszystkim na niej jako wnioskodawcy taki obowiązek ciąży. Organy zestawiły dochody i koszty ponoszone w gospodarstwie domowym skarżącej i nie budzi w tym zakresie zastrzeżeń stwierdzenie organów. że rata 100 zł to kwota realna do zapłaty przez skarżącą.

Odnośnie zarzutu braku uzasadnienia prawnego w zaskarżonym postanowieniu, Sąd zwraca uwagę, iż organy I i II instancji przytoczył treść przepisów mających w sprawie zastosowanie i dokonał na ich tle oceny ustalonego stanu faktycznego.

W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skarżącej, brak także podstaw do stwierdzenia naruszenia zasady dwuinstancyjności. Organ II instancji niewątpliwie dokonał ponownej oceny sprawy w postępowaniu zażaleniowym i odniósł się do zarzutów w zażaleniu, co znajduje swoje odzwierciedlenie w zaskarżonym postanowieniu.

Rozpoznając niniejszą sprawę nie dopatrzono się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonego postanowienia (art. 134 p.p.s.a.).

W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji są zgodne z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na jej wynik, dlatego Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.