Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 147/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-08-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 16, art. 156 par. 1 pkt 2, art. 163
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art.145 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Asesor WSA Adam Osik (spr.) Protokolant: Starszy asystent sędziego Robert Daduń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Rektora Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku z dnia 5 lutego 2024 r., nr AP/2023/24/4N w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej stypendium rektora i odmowy przyznania stypendium rektora 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku na rzecz skarżącego B. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

B. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Rektora Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku z dnia 5 lutego 2024 r., nr AP/2023/24/4N w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej stypendium rektora i odmowy przyznania stypendium rektora.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Ostateczną decyzją z dnia 20 listopada 2023 r., nr AP/2023/24/1052 Rektor Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku przyznał B. P. w roku akademickim 2023/24 stypendium rektora dla najlepszych studentów, w kwocie 1200 zł miesięcznie na okres od 1 października 2023 r. do 30 czerwca 2024 r.

W dniu 1 lutego 2024 r. Rektor Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku, powołując się na art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: "k.p.a.", wystosował do B. P. pismo zatytułowane: "Zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego". Pismo dotyczyło m.in. ww. decyzji organu z dnia 20 listopada 2023 r., nr AP/2023/24/1052 i informowało o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranego stypendium rektora.

Zaskarżoną decyzją z dnia 5 lutego 2024 r. Rektor Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku uchylił własną decyzję z dnia 20 listopada 2023 r. nr AP/2023/24/1052 oraz odmówił B. P. stypendium rektora w kwocie 1200 zł miesięcznie od 1 października 2023 r. do 30 czerwca 2024 r.

Jako podstawę prawną wydanej decyzji organ wskazał przepisy art. 86-95 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, § 2 i § 6 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku wprowadzony zarządzeniem nr R.021.93.23 Rektora Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku z dnia 15 września 2023 r. oraz art. 104 i art. 107 k.p.a.

W uzasadnieniu organ przytoczył przepisy art. art. 163 k.p.a. i art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n. oraz wskazał, że wobec ich treści należało orzec jak na wstępie, a wydana decyzja jest faktycznie i prawnie zasadna.

W skardze złożonej na powyższa decyzję B. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja w istocie nie zawiera uzasadnienia, albowiem nie można dowiedzieć się z niego dlaczego decyzja jest dla strony niekorzystna.

Ponadto zdaniem skarżącego, przyjęta przez organ wydający decyzję interpretacja art. 93 ust. 4 p.s.w.n. jest wadliwa. Wyrażenia "świadczenie przysługuje" nie należy utożsamiać z wyrażeniem "posiada status studenta". Zgodnie z art. 86 ust. 1 p.s.w.n. osoba posiadająca status studenta może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia, ponieważ sam status studenta nie powoduje automatycznie powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżący wyjaśnił, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi posiadać status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Nadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że nie ma podstaw do wliczania do okresu przysługiwania studentom świadczeń, o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 p.s.w.n., świadczeń, które im przysługiwały na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm.) do okresu przysługiwania świadczeń. Z art. 93 ust. 4 p.s.w.n. wynika, że przepisy te odnoszą się wyłącznie do świadczeń uzyskanych na gruncie tej ustawy, a zatem rozpoczęcie biegu tego terminu (niezależnie od tego jak go rozumieć) nie mogło mieć miejsca wcześniej niż z dniem wejścia w życie tych regulacji, to jest z dniem 1 października 2019 r.

Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. (w brzmieniu obowiązującym do 17 grudnia 2021 r.) i okres 12 semestrów (9 semestrów na studiach pierwszego stopnia), o którym mowa w art. 93 ust. 4 w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą należy zatem odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. W przypadku skarżącego okres 9 semestrów należy liczyć od dnia wejście w życie tego przepisu, to jest od dnia 18 grudnia 2021 r. Do 18 grudnia 2021 r. przepis taki w ogóle nie obowiązywał.

W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku wniósł o oddalenie skargi.

Organ wyjaśnił, że przedmiotowe stypendium rektora, o którym mowa w § 19 Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym.

Zdaniem organu, nienależnie pobrane świadczenie przez studenta nastąpiło po wnikliwym zbadaniu całej sprawy, gdzie na każdym etapie skarżący był powiadamiany o toku toczącego się postępowania.

Organ wskazał następnie, że łączny okres przez który przysługują świadczenia wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem, że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia – nie dłużej niż przez 9 semestrów. W przypadku skarżącego okres studiowania wynosi 11 semestrów, czyli student przekroczył obowiązujące go 9 semestrów.

W piśmie procesowym z dnia 23 kwietnia 2024 r. skarżący, uzupełniając skargę, podał, że w sprawie nie wiadomo, na jakiej podstawie organ wszczął postępowanie administracyjne skutkujące wydaniem decyzji uchylającej, a także zauważył, że składając wniosek o stypendium ujawnił fakt wcześniejszego studiowania, począwszy od roku 2017/2018. Na mocy przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem skarżącego decyzja przyznająca stypendium rektora nie spełnia tej przesłanki. Ponadto organ w żaden sposób nie wykazał, że po wydaniu decyzji ostatecznej o przyznaniu stypendium wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Nie można bowiem traktować jako nowej okoliczności informacji, do której organ miał dostęp, na przykład poprzez rejestry i systemy teleinformatyczne, ale jej nie zasięgnął mimo istnienia takiej możliwości. Nie mogą one zatem stanowić ujawnienia nowej okoliczności w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego aktu w oparciu o wskazane kryteria Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej była decyzja Rektora Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku z dniu 5 lutego 2024 r, mocą której organ wskazał, że uchyla własną ostateczną decyzję z dnia 20 listopada 2023 r. przyznającą stypendium rektora i odmawia przyznania stypendium rektora dla skarżącego na okres od 1 października 2023 r. do 30 czerwca 2024 r.

Zgodnie z art. 23 ust. 4 p.s.w.n. od decyzji administracyjnych wydawanych przez rektora służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Takimi rozstrzygnięciami są z mocy ustawy.m.in. rozstrzygnięcia dotyczące stypendiów. Jak stanowi bowiem art. 86 ust. 2 p.s.w.n. przyznanie świadczenia, o którym mowa w art. ust. 1 pkt 1-4 cyt. ustawy (a więc także stypendium rektora) oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej.

Decyzja rektora o zmianie lub uchyleniu decyzji w przedmiocie stypendium, nie stanowi kontynuacji postępowania wszczętego wnioskiem studenta o przyznanie stypendium i podlega takiej samej weryfikacji, jak wszystkie inne decyzje rektora, do których zbiorczo odnosi się art. 23 ust. 4 p.s.w.n., jak i takim samym zasadom kontroli sądowej określonych w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organ de facto nigdy nie poinformował strony o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie, którego dotyczy zaskarżona decyzja. Postępowanie w sprawie wzruszenia decyzji na podstawie przepisów, o których mowa w art. 163 k.p.a., jeżeli organ chce je przeprowadzić, musi być wszczęte w nowej sprawie.

Przyjąć zatem należy, że w przedmiotowej sprawie strona otrzymując zaskarżoną decyzję nie została prawidłowo pouczona o przysługującym jej na mocy art. 23 p.s.w.n. uprawnieniu wystąpienia z wnioskiem do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pomimo braku wyczerpania środków zaskarżenia skarga na przedmiotową decyzję jest dopuszczalna, uwzględniając treść art. 52 § 3 p.p.s.a. Powołany przepis stanowi bowiem, że jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Nawet zatem jeżeli strona wystąpiła do sądu ze skargą na decyzję rektora na skutek błędnego pouczenia, nie wpływa to na skuteczność podjętej przez nią czynności, której dokonano w terminie i przy zachowaniu trybu uregulowanego w art. 52 § 3 p.p.s.a.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy Sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie zachodzi przyczyna określona w art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) dalej jako: "k.p.a." powodująca konieczność stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, jako wydanej bez podstawy prawnej, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że decyzja która nie zawiera powołania podstawy prawnej, określa ją ogólnikowo lub błędnie, nie będzie wydana bez podstawy prawnej, a dotknięta będzie tylko wadą formy z racji naruszenia przepisu art. 107 § 1 k.p.a. W takim bowiem przypadku podstawa prawna realnie istnieje lecz nie ma o niej prawidłowej informacji w decyzji administracyjnej. Takiego naruszenia nie można zakwalifikować do ciężkiego naruszenia prawa ( por. B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz", Wydawnictwo C.H. Beck 2022 r., s.1032) A contrario, wydanie decyzji bez podstawy prawnej zachodzi, gdy w ogóle nie ma przepisu prawa powszechnie obowiązującego pozwalającego na podjęcie decyzji administracyjnej w określonym przedmiocie. Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie stwierdził, że sytuacja taka zachodzi w poddanej kontroli sprawie.

Powołanie się przez organ na art. 163 k.p.a. jako podstawę uchylenia i zmiany ostatecznej decyzji, na mocy której strona nabyła prawo, nie było w tym wypadku wystarczające, ani dopuszczalne.

Zgodnie z art. 163 k.p.a. organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale, o ile przewidują to przepisy szczególne.

W zaskarżonej decyzji organ nie wskazał przepisu szczególnego, którego wymaga art. 163 k.p.a., jako właściwej podstawy uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawo. Przepisu, który dopuszczałby podjęcie przez rektora zaskarżonej decyzji nie stanowi żaden z przywołanych w treści zaskarżonej decyzji przepisów ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Przede wszystkim, co jest kluczowe, ustawa ta, w ocenie Sądu, w ogóle nie zawiera przepisu szczególnego, który pozwalałby rektorowi na uchylenie w trybie pozakodeksowym własnej ostatecznej decyzji wydanej w przedmiocie przyznania stypendium.

Wydanie decyzji bez podstawy prawnej, zdaniem Sądu, jest w istocie jednym z rodzajów rażącego naruszenia prawa, to jest rażącego naruszenia przepisów na mocy których sformułowano zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych oraz przepisów regulujących tryby uchylenia i zmian tego rodzaju decyzji. Tryby te mają charakter nadzwyczajny i dla ich zastosowana wymagane jest wystąpienie kwalifikowanych przesłanek określonych przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Decyzja administracyjna wydana przez uprawniony organ korzysta bowiem z domniemania prawidłowości, a decyzja ostateczna – z ochrony, mającej na celu stabilizację ukształtowanej nią sytuacji prawnej adresata. Zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. ostatecznymi są decyzje, od których nie służy odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przepis ten stanowi jednocześnie, że uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych.

Wzruszenie decyzji ostatecznej jest zatem, co do zasady, możliwe. Decyzja taka może być wyeliminowana z obrotu prawnego w wyniku zastosowania nadzwyczajnych trybów wzruszenia decyzji wymienionych w art. 16 k.p.a., które zostały szczegółowo uregulowane w Kodeksie postępowania administracyjnego w Dziale II rozdziale 12 pt. "Wznowienie postepowania" i 13 pt. "Uchylenie, zmiana oraz stwierdzenie nieważności decyzji".

Jak wynika z powołanych przepisów, w przypadku ostatecznej decyzji, na mocy której strona nabyła prawo (a taką decyzją jest niewątpliwie decyzja rektora przyznająca stypendium rektora, w stosunku do której nie złożono wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), może być ona uchylona w następujących trybach szczególnych: 1/ w trybie wznowienia postępowania (podstawy wznowieniowe z art. 145 § 1 k.p.a.), 2/ w trybie stwierdzenia nieważności (podstawy nieważności decyzji z art. 156 § 1 k.p.a.), 3/ w trybie art. 155 k.p.a., to jest za zgodą strony, która nabyła na mocy uchylanej decyzji prawo, pod warunkiem, że nie sprzeciwiają się temu przepisy szczególne i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony, 4/ w trybie art. 161 k.p.a., to jest przez ministra, jeżeli nie można w inny sposób usunąć stanu zagrażającemu zdrowiu lub życiu ludzkiemu albo zapobiec poważnym szkodom dla gospodarki narodowej lub dla ważnych interesów Państwa, 5/ w trybie art. 162 k.p.a., gdy decyzja została wydana z zastrzeżeniem dopełnienia przez stronę określonych czynności lub dopełnienia określonego warunku, a strona ich nie dopełniła, 6/ w trybie pozakodeksowym, gdy przewidują to przepisy szczególne, o czym stanowi art. 163 k.p.a.

Podkreślenia wymaga, że art. 163 k.p.a. odnosi się tylko decyzji tworzących dla stron prawa nabyte, a nie żadnych innych. Te decyzje bowiem korzystają ze szczególnie gwarantowanej trwałości przez kategoryczne uzależnienie w art. 155 k.p.a. dopuszczalności ich wzruszenia od uzyskania na to zgody strony, korzystającej z praw nabytych. Przepis art. 163 k.p.a. stwarza możliwości stosowania innych zasad wzruszania takich decyzji niż przyjęte w k.p.a. Słowem "także" użytym w przepisie ustanowiono jednak tylko równoległy do kodeksowego tryb wzruszania decyzji tworzących prawa nabyte dla stron, natomiast sam przepis art. 163 k.p.a. nie stanowi, co trzeba podkreślić, samodzielnej podstawy do zmiany lub uchylenia decyzji. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku I OSK 2805/19 z dnia 10 lipca 2020 r. (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl) omawiany artykuł nie stanowi podstawy zmiany ani uchylenia decyzji ostatecznej uprawniającej. Rola przepisu art. 163 k.p.a. ogranicza się w gruncie rzeczy do przekazania komunikatu o możliwości ustanowienia przez ustawodawcę przepisów odrębnych. Istniałaby ona jednak nawet wówczas, gdyby art. 163 nie było. Co więcej, ustawodawca nie jest także ograniczony w formułowaniu przepisów zawierających podstawy uchylenia bądź zmiany decyzji ostatecznej w zakresie wykraczającym poza dyspozycję przepisu art. 163 k.p.a.

W art. 163 k.p.a. ustawodawca dopuścił możliwość wzruszania decyzji statuujących prawa nabyte stron w trybie i na zasadach określonych poza regulacjami k.p.a. Podstawę prawną decyzji wydanej w tym trybie stanowią zatem przepisy ustaw odrębnych lub aktów wykonawczych do tych ustaw, gdyż art. 163 k.p.a. nie określa przesłanek zmiany decyzji lub jej uchylenia, a jest wyłącznie normą odsyłającą do przepisów prawa materialnego znajdującego się w innym akcie prawnym. Przepis art. 163 k.p.a. nie jest więc samodzielną podstawą uchylenia lub zmiany decyzji administracyjnej. Podstawą taką jest przepis szczególny, o charakterze materialnoprawnym. Brak jest samodzielnego bytu prawnego art. 163 k.p.a. Podstawę prawną decyzji wydanej w omawianym trybie stanowić będą przepisy ustaw materialno- prawnych (lub aktów wykonawczych do ustawy). Przepis art. 163 nie może być powoływany jako jedyna i samodzielna podstawa prawna wzruszenia decyzji, ponieważ nie określa on przesłanek jej zmiany lub uchylenia, a jest wyłącznie normą odsyłającą do przepisów prawa materialnego rozproszonych w różnych aktach prawnych (za komentarzem B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz", Wydawnictwo C.H. Beck 2022 r., s.1088-1090).

Specyfika tej sprawy i dotyczących jej uchybień wyraża się w tym, że organ jako podstawę uchylenia i zmiany własnej decyzji ostatecznej wskazał tylko art. 163 k.p.a., który nie jest samodzielnym przepisem regulującym tryb postępowania, lecz wskazuje jedynie to, że mogą istnieć pozakodeksowe regulacje pozwalające na uchylenie i zmianę decyzji ostatecznej, a zatem w innych przypadkach niż określone w rozdziale 13 Działu II Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ nie zawarł w zaskarżonej decyzji ani uzasadnienia prawnego ani faktycznego, w zakresie w jakim uznał, że w tej sprawie może dokonać uchylenia decyzji z powołaniem się na art. 163 k.p.a. Żaden pozakodeksowy przepis, do którego mógłby się odnosić art. 163 k.p.a. nie został wskazany przez organ. Sąd działając z urzędu stwierdził jednocześnie, że odwołanie się przez organ do art. 163 k.p.a. nie ma, w okolicznościach tej sprawy, oparcia w przepisach powszechnie obowiązującego prawa, w szczególności w ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Dokonana przez Sąd analiza zapisów wskazanej ustawy wykazała, że znajduje się w niej w odniesieniu do stypendiów tylko jeden przepis szczególny w rozumieniu art. 163 k.p.a., to jest art. 86 ust. 4 p.s.w.n., który stanowi, że "rektor, w drodze decyzji administracyjnej, uchyla decyzję komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej niezgodną z przepisami prawa". Z treści wskazanego przepisu w oczywisty sposób wynika, że nie mógł on stanowić postawy prawnej do wydania decyzji w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy. Decyzja o przyznaniu stypendium dla skarżącego nie została wydana przez komisję stypendialną czy odwoławczą komisję stypendialną, lecz bezpośrednio przez rektora.

W przedmiotowej sprawie rektor wydał decyzję uchylającą własną decyzję (decyzję rektora). Takiego uprawnienia nie przewidziano w ustawie, a zatem zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy prawnej.

Wskazane przez organ w sentencji decyzji § 2 i § 6 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku (bez przytoczenia ich treści i omówienia znaczenia w sprawie) nie należą do katalogu przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Niezależnie od tego ich treść wskazuje, że odnoszą się one tylko do warunków przyznawania świadczeń, to jest o jakiego rodzaju świadczenia student może ubiegać się na uczelni oraz że świadczenia te przyznaje lub odmawia ich przyznania rektor na kompletny wniosek zainteresowanego studenta (§ 2). W § 6 Regulaminu wskazano natomiast, że stypendium otrzymuje nie więcej niż 10% studentów na określonym kierunku, że szczegółowe kryteria przyznania stypendium retora określa § 19-27 oraz określono, że rektor w porozumieniu z samorządem studenckim i samorządem doktorantów ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie uprawniającą się do ubiegania o stypendium socjalne, podział środków na poszczególne świadczenia, progi dochodu i wysokość świadczeń socjalnych, wysokość zwiększenia stypendium socjalnego, wysokość stypendium dla osób niepełnosprawnych z uwzględnieniem stopnia niepełnosprawności, wysokość stypendium rektora, maksymalną wysokość zapomogi oraz że ww. parametry kwotowe ustala się po analizie możliwości finansowych Uczelni.

Reasumując, w ocenie Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie, wydanie decyzji na podstawie samego art. 163 k.p.a. stanowi o wydaniu decyzji bez podstawy prawnej, to jest w warunkach art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Przejście do innego niż kodeksowy trybu wzruszania decyzji na podstawie przepisów, o których stanowi art. 163 k.p.a., wymaga ustalenia, że obowiązują przepisy odrębne dopuszczające wprost wzruszenie decyzji oraz ustalenia, czy w istniejącym stanie prawnym i faktycznym można zastosować szczególny tryb wzruszenia decyzji, ponieważ są podstawy do zastosowania przepisów odrębnych. Zaskarżona decyzja nie zawiera żadnych ustaleń w tym przedmiocie. Podkreślenia wymaga, że w przypadku dostrzeżenia przez organ, że wydał decyzję, które jest wadliwa, a stała się ona ostateczna, dysponuje on możliwościami jej wzruszenia, ale jak wskazano powyżej, wyłącznie w ograniczonym zakresie i w trybach nadzwyczajnych. Tryby nadzwyczajne służą bowiem eliminacji decyzji, które są sprzeczne z prawem w sposób kwalifikowany i poważny (stwierdzenie nieważności, wznowienie) lub też, gdy ustawodawca uznał, że z uwagi na ochronę określonych wartości, dóbr czy interesów istotne stało się zliberalizowanie zasady trwałości decyzji ostatecznych i wprowadzenie pozakodeksowej podstawy do uchylenia danego rodzaju decyzji ostatecznej, co ma m.in. miejsce w ustawie - Prawo budowalne (art. 36a tej ustawy), ustawie o świadczeniach rodzinnych (art. 32 ust. 1 tej ustawy), ustawie o obronie Ojczyzny (art. 64 ust. 4 tej ustawy), ustawie o odpadach (art. 47 ust. 1 tej ustawy), ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (art. 24 ust. 1 tej ustawy), ustawie o pomocy społecznej (art. 106 ust. 5 tej ustawy) czy także jak wskazano wyżej w ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (art. 86 ust. 4 tej ustawy). Oznacza to, że art. 163 k.p.a. nie stanowi uniwersalnej podstawy prawnej pozwalającej na eliminację każdej sprzecznej z prawem decyzji ostatecznej.

Wynikająca z powyższych rozważań ocena prawna jest dla organu wiążąca. Ponieważ jak wynika z akt sprawy, organ nigdy nie zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w przedmiocie zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej w trybie art. 163 i adekwatnych przepisów szczególnych, w ocenie Sądu nie istnieje potrzeba formalnego umorzenia postępowania.

Jedynie na marginesie przedmiotowej sprawy Sąd wskazuje, że jeżeli w danym zakresie nie istnieją przepisy szczególne, a decyzja zawiera wady można rozważyć, czy nie stanowi to podstawy do wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji lub postępowania wznowieniowego (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Gl 502/23 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1142/23, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli decyzja zawiera wady niekwalifikowane, a strona nabyła prawo na mocy wadliwej decyzji, można wystąpić do strony o wyrażanie zgody na uchylenie decyzji.

W zaskarżonej decyzji organ nie wskazał też jakiego rodzaju wady, w jego ocenie, zawierała decyzja, którą chciał uchylić i zmienić, a także nie przedstawił żadnych okoliczności faktycznych sprawy. Okoliczności te nie wynikają także z akt administracyjnych. Jedyne wzmianki dotyczące stanu faktycznego sprawy poczyniono w odpowiedzi na skargę, a i również tam szczątkowo. Odpowiedź na skargę nie może jednakże zastępować uzasadnienia decyzji.

Z powyższych względów Sąd w pkt. 1. sentencji wyroku stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. O kosztach orzeczono w pkt. 2. sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.