Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 531/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2018-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1, art. 34 par. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.),, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 września 2018 r. sprawy ze skargi O. P. SA w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów wniesionych na postępowanie egzekucyjne za nieuzasadnione 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz O. P. SA w W. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 12 lutego 2015 r. Wójt Gminy P. uznał zarzuty zobowiązanego – O. S.A. w W. (dalej jako: "Spółka") za nieuzasadnione. Po rozpoznaniu zażalenia Spółki, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...], uchyliło zaskarżone postanowienie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia SKO wskazało, że organ I instancji nie wskazał podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia, jak również nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów podniesionych przez Spółkę.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wójt Gminy P. działający jako wierzyciel, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...], wydanym na podstawie art. 34 § 1 i 2 w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej powoływana jako u.p.e.a.) uznał zarzuty zobowiązanej Spółki

za nieuzasadnione.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ stwierdził, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] z dnia [...].12.2014 r. wystawionego przez Wójta Gminy P. zobowiązana Spółka wniosła zarzuty, podnosząc, że: (1) egzekucja została podjęta w zakresie nieistniejącego obowiązku, gdyż organ nie doręczył Spółce decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego za 2009 r., (2) ze względu na to, że decyzji pierwszoinstancyjnej nie doręczono ani nie nadano jej rygoru natychmiastowej wykonalności, obowiązek wynikający ze wskazanej w tytule wykonawczym decyzji z dnia [...] października2014 r. nie był wymagalny., (3) ze względu na to. że decyzji pierwszoinstancyjnej nie doręczono ani nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności, egzekucja ustalonej w tej decyzji należności była niedopuszczalna, (4) egzekucja została podjęta na podstawie tytułu wykonawczego, który nie spełnia wymagań określonych w art. 27 u.p.e.a.

Zdaniem organu I instancji wszystkie podniesione zarzuty były niezasadne. Podkreślono, że decyzja określająca Spółce zobowiązanie podatkowe

w podatku od nieruchomości została skutecznie doręczona, co potwierdził organ

II instancji utrzymując ją w mocy. Decyzji organu I instancji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności postanowieniem z dnia [...] października 2014 r.,

Nr [...], które zostało skutecznie doręczone Spółce za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Tym samym obowiązek zapłaty istniał i podlegał wykonaniu, a egzekucja była dopuszczalna. Zdaniem organu I instancji, również tytuł wykonawczy spełniał wymagania określone w art. 27 u.p.e.a., bowiem wskazano

w nim podstawę prawną wymagalnego obowiązku, określono jego wysokość

w ratach i wskazano terminy, od których nalicza się odsetki za zwłokę oraz rodzaj

i stawki tych odsetek.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik Spółki podkreślił, że wbrew stanowisku organu I instancji zarzuty egzekwowania obowiązku nieistniejącego, braku wymagalności oraz niedopuszczalności egzekucji nie mogły zostać uznane za nieuzasadnione, skoro decyzja, która stanowiła podstawę egzekucji, jak też postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności, nie zostały doręczone, gdyż pominięto jedyny skuteczny w tej sprawie tryb doręczenia określony w art. 152a o.p. Ponadto, tytuł wykonawczy nie spełniał określonego w art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. wymogu wskazania treści podlegającego egzekucji obowiązku, podstawy prawnej tego obowiązku oraz stwierdzenia,

że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenia jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz rodzaju i stawki tych odsetek, gdyż błędnie określono, iż egzekwowany obowiązek jest wymagalny.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015 r., Nr [...], SKO w S. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, po przytoczeniu obowiązujących przepisów u.p.e.a., SKO stwierdziło, że organ I instancji, uznając zarzuty zobowiązanej Spółki za nieuzasadnione działał zgodnie z prawem. Kolegium podkreśliło, że w przedmiotowej sprawie podstawę prawną do wystawienia tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. stanowiła decyzja z dnia [...] października 2014 r. Wójta Gminy P., nr [...], określająca wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2009 rok w kwocie 17.552,00 zł. Decyzja ta doręczona została pełnomocnikowi podatnika, zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, w dniu [...] października 2014 r. Postanowieniem z dnia [...] października 2014 r., nr [...], Wójt Gminy P. postanowił nadać rygor natychmiastowej wykonalności ww. decyzji. Postanowienie to doręczone zostało pełnomocnikowi podatnika, zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, w dniu [...] października 2014 r., a także za pomocą środków komunikacji elektronicznej w dniu [...] listopada 2014 r. Wskazał, że organ podatkowy w postanowieniu z dnia [...] października 2014 r., nr [...], odmówił Spółce doręczenia pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, gdyż podatnik nie wskazał organowi podatkowemu skrytki użytkownika na platformie ePUAP, tym samym podnoszone zarzuty naruszenia art. 152a o.p. należało uznać za bezpodstawne. Dopiero pismem z dnia [...] października 2014 r. (wpływ do organu w: dniu [...] października 2014 r.) pełnomocnik wskazał organowi podatkowemu adres skrzynki podawczej e-PUAP ([...]), zatem niemożliwe było doręczenie decyzji i postanowienia (z datą wydania [...] października 2014 r.) w sposób wskazany we wniosku z dnia [...] października 2014 r.

Tym samym, w ocenie SKO podniesione przez Spółkę zarzuty,

w tym również dotyczące braków tytułu wykonawczego, należało uznać

za niezasadne.

Na powyższe postanowienie skarżąca Spółka wywiodła skargę

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o uchylenie jego oraz poprzedzającego go postanowienia wierzyciela z dnia [...] kwietnia 2015 r., a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

– art. 33 § 1 pkt 1, pkt 2 i pkt 6 u.p.e.a., przez uznanie za bezzasadne zarzutów nieistnienia obowiązku, braku wymagalności oraz niedopuszczalności egzekucji w sytuacji, w której egzekucję podjęto pomimo niedoręczenia zobowiązanemu decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego;

– art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., przez uznanie za bezzasadny zarzut nieprawidłowo sporządzonego tytułu wykonawczego w sytuacji, w której błędnie

w nim wskazano, iż egzekwowany obowiązek jest wymagalny.

W odpowiedzi na skargę, SKO podtrzymując stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie.

Wyrokiem z dnia 24 lutego 2016 r., sygn. I SA/Bk 917/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił zaskarżone postanowienie i orzekł o kosztach postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zarzuty podjęcia egzekucji wobec nieistniejącego i niewymagalnego obowiązku nie mogły być przedmiotem oceny w ramach postępowania prowadzonego przez wierzyciela. Kwestia istnienia obowiązku była już bowiem przedmiotem odrębnego postępowania zakończonego decyzją Wójta Gminy P. z dnia [...] października 2014 r. oraz decyzją SKO w S. z dnia [...] grudnia 2014 r. Z kolei kwestia wymagalności była przedmiotem postępowania w sprawie nadania ww. decyzji Wójta Gminy P. rygoru natychmiastowej wykonalności, zakończonego postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. oraz postanowieniem SKO w S. z dnia [...] grudnia 2014 r. Odpowiednio spełnienie wymogu doręczenia decyzji określającej zobowiązanie Spółki w podatku od nieruchomości za rok 2009 i postanowienia o nadaniu jej rygoru natychmiastowej wykonalności, były przedmiotem badania organu w celu ustalenia dopuszczalności wniesionego przez skarżącą Spółkę odwołania od decyzji wymiarowej oraz zażalenia od postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności. Analiza taka znajduje się w treści wymienionych rozstrzygnięć. Zdaniem Sądu, jeśli akty te nie zostałyby doręczone, niemożliwe byłoby rozpatrzenie wniesionych od nich środków zaskarżenia. Artykuł 34 § 1a u.p.e.a. pozbawia bowiem wierzyciela i organ egzekucyjny możliwości merytorycznego badania zarzutu wniesionego w postępowaniu egzekucyjnym, jeśli kwestia ta była już przedmiotem rozpoznania w innym postępowaniu dotyczącym tego samego obowiązku. Stwierdzenie przez organ, że taka okoliczność miała miejsce, obliguje go do wydania postanowienia nie o nieuwzględnieniu zarzutu, lecz o stwierdzeniu jego niedopuszczalności. Uregulowanie to wprowadza zasadę niekonkurencyjności środków prawnych. Wobec tego, zarzuty dotyczące nieistnienia obowiązku oraz braku wymagalności obowiązku uzasadniane brakiem doręczenia decyzji Wójta Gminy P. z dnia [...] października 2014 r. oraz postanowienia z dnia [...] października 2014 r. nie mogły być przedmiotem badania wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym. W myśl art. 34 § 1a u.p.e.a. wierzyciel w takim przypadku wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Sąd wskazał, że badając merytorycznie wskazane zarzuty organ naruszył wskazany przepis. Za zgodne z prawem należy jednak uznać rozstrzygnięcie organu odwoławczego, uznające za niezasadne zarzuty niedopuszczalności egzekucji oraz niespełnienia wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca Spółka. Zaskarżając wyrok w całości, pełnomocnik Spółki wniósł o uchylenie go w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Białymstoku, a także o zasądzenie na jej rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania w sprawie.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku spółka zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017, poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 141 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 tej ustawy, przez niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie postanowienia o uznaniu zarzutów za bezzasadne, a jednocześnie zawarcie w zaskarżonym wyroku uzasadnienie stanowiska, które nie zostało dokonane przez kolegium, przez co sąd wyszedł poza granice swojej kognicji,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 34 § 1a u.p.e.a., przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na uchyleniu postanowienia kolegium z powodu błędnej oceny, iż w sprawie nie było uprawnione uznanie zarzutów wobec egzekucji za bezzasadne, ale należało stwierdzić ich niedopuszczalność,

3. art. 134 § 2 p.p.s.a., przez wydanie orzeczenia na niekorzyść skarżącego.

SKO w S. nie skorzystało z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2018 r., sygn. II FSK 1600/16, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Białymstoku oraz orzekł o kosztach postępowania sądowego.

NSA uznał zarzuty skargi kasacyjnej za zasadne, a w szczególności zarzut naruszenia art. 34 §1a u.p.e.a. NSA zakwestionował stanowisko przedstawione przez Sąd I instancji, że ani wierzyciel, ani organ egzekucyjny nie są uprawnieni lub zobowiązani do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. NSA wskazał, że ustawodawca przewidział możliwość zaistnienia sytuacji, że obowiązek nie istniał w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, przyznając zobowiązanemu uprawnienie do wniesienia zarzutu nieistnienia obowiązku. Badanie, czy obowiązek istnieje lub czy występuje brak jego wymagalności nie musi być równoważne z kontrolą sprawy podatkowej. Choć w ramach postępowania egzekucyjnego nie mogą być kontrolowane kwestie rozstrzygnięte w odrębnym postępowaniu podatkowym, to w wielu przypadkach dla stwierdzenia, czy obowiązek istnieje, wystarczy dokonanie czynności materialno-technicznej. W realiach niniejszej sprawy taką czynnością byłoby sprawdzenie przez organ, czy przed wszczęciem egzekucji ww. decyzja i postanowienie zostały doręczone stronie.

Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Przedmiotem ponownej kontroli Sądu jest postanowienie wydane w przedmiocie stanowiska wierzyciela – Wójta Gminy P. w zakresie wniesionych przez Spółkę zarzutów do egzekucji administracyjnej, dotyczącej należności w postaci podatku od nieruchomości za 2009 r.

Na wstępie zauważyć należy, że niniejsza sprawa podlegała już rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny, który uwzględnił skargę kasacyjną Spółki od wyroku tutejszego Sądu. Oznacza to, że Sąd orzekając w niniejszej sprawie na mocy przepisu art. 190 p.p.s.a. jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, a zaprezentowaną w wyroku z dnia 12 czerwca 2018 r. o sygn. akt II FSK 1600/16.

Ocena prawna, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., to wyjaśnienie przez Naczelny Sąd Administracyjny istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, a więc nie tylko sama wykładnia w ścisłym tego słowa znaczeniu. W konsekwencji należy uznać, iż związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się wyrokowi NSA w pełnym zakresie, poprzez treść nowego wyroku.

W niniejszej sprawie NSA dokonał oceny prawnej zastosowanych przepisów, uznając, że skoro przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uprawniają zobowiązanego do wniesienia zarzutów dotyczących wymagalności i zasadności obowiązku (art. 33 § 1) i zobowiązują organ do rozpoznania tych zarzutów (art. 34 § 1), to nie znajduje podstaw prawnych stanowisko, iż ani wierzyciel ani organ egzekucyjny nie są władne ich rozpoznać. Tym samym zarzuty podjęcia egzekucji wobec nieistniejącego i niewymagalnego obowiązki mogą być przedmiotem oceny w ramach postępowania prowadzonego przez wierzyciela. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że ograniczenie odnośnie do rozpoznania zarzutu nieistnienia obowiązku nie wynika ani z przepisów prawa, ani z istoty postępowania egzekucyjnego. Ponadto sytuację tę przewidział ustawodawca przyznając zobowiązanemu uprawnienie do wniesienia, w bardzo krótkim czasie od doręczenia tytułu wykonawczego (7 dni) zarzutów, w tym zarzutu nieistnienia obowiązku.

Biorąc powyższe pod uwagę należy przyjąć, że w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. obok przesłanek mogących stanowić podstawę zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej takich jak wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie – wskazano nieistnienie obowiązku, a każda z przesłanek wymienionych przed przesłanką nieistnienia obowiązku jest w rzeczy samej tożsama z nieistnieniem obowiązku, to należy przyjąć, iż w omawianym zarzucie chodzi o nieistnienie obowiązku z każdej przyczyny, która czyni egzekucję bezzasadną. Przyczyna bezzasadności egzekucji może zaś istnieć w dniu jej wszczęcia, może też wystąpić po jej wszczęciu. Nie budzi wątpliwości, że instytucja zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym służy ochronie zobowiązanego, a ochrona ta wyraża się w tym, że właściwy organ bada, czy egzekucja prowadzona jest zasadnie, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Ochrona ta zostałaby zniweczona gdyby uznać, że niedopuszczalne jest sprawdzenie, czy obowiązek istniał lub był wymagalny w dacie wszczęcia egzekucji. Zatem przyjąć należy, że istota egzekucji nie stoi na przeszkodzie zbadaniu zasadności zarzutu nieistnienia obowiązku w dacie wszczęcia egzekucji, a przepisy prawa nie tylko pozwalają ale wręcz nakazują rozpatrzenie tego zarzutu.

W tej sytuacji Sąd uznał za błędne stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że zarzuty nieistnienia obowiązku określonego tytułem wykonawczym oraz jego niewykonalności są niedopuszczalne. Przyjąć należy, że zarzuty takie są dopuszczalne i powinny zostać rozpoznane przez organ egzekucyjny, po wcześniejszym odniesieniu się do nich przez wierzyciela. Tym samym, jak zresztą wskazywał NSA doszło do naruszenia przepisu art. 34 § 1 a u.p.e.a. Z tego względu Sąd uchylił postanowienie tego organu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Rozpoznając sprawę ponownie Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno wnikliwie i szczegółowo odnieść się w kontekście dokonanej wykładni przez NSA do zarzutów, które Spółka przedstawia jako przemawiające za tezą o nieistnieniu obowiązku i jego niewykonalności.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i 4 P.p.s.a. oraz na podstawie art. § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. z 2011 r, Nr 31, poz. 153).