Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 401/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15zzzzzn2, art. 31zq ust. 1 i ust. 3, art. 31zo ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 2095
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del.WSA Jacek Boratyn (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 października 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 1810/21 w sprawie ze skargi K. Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 października 2021 r. nr RDZ-9/2021 w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 20 października 2022 r., sygn. III SA/Gl 1810/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej WSA w Gliwicach), po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. Ł. (dalej zwanej skarżącą lub wnioskodawczynią) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z dnia 27 października 2021 r., nr RDZ-9/2021 (020000/71/242264/2021), w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o udzielenie o zwolnienie z opłacania składek za marzec i kwiecień 2021 r., uchylił zaskarżoną decyzję.

W stanie faktycznym sprawy skarżąca 31 sierpnia 2021 r. przesłała do ZUS drogą elektroniczną wniosek o przywrócenie jej terminu na złożenie wniosku RDZ o zwolnienie z opłacania składek za okres marzec-kwiecień 2021 r., argumentując, że niedotrzymanie terminu nastąpiło bez jej winy.

ZUS decyzją z 27 października 2021 r. odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie ze składek.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że przywrócenie terminu jest instytucją o charakterze procesowym, mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminowi do podjęcia czynności procesowej przez stronę lub uczestników postępowania. Następnie przeanalizował możliwość przywrócenia terminu w rozpoznawanej sprawie, w oparciu o art. 15zzzzzn2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1492, ze zm., zwanej dalej ustawą o przeciwdziałaniu COVID-19) i stwierdził, że przepis ten nie ma zastosowania, ponieważ dotyczy sytuacji, w której strona jest już uczestnikiem toczącego się postępowania. W tym zakresie organ zauważył ponadto, że termin na składanie wniosków o zwolnienie z opłacania składek ma charakter materialny. Został wprost wskazany w obowiązujących przepisach, a jego dotrzymanie było jednym z warunków otrzymania pomocy. Niedotrzymanie terminu na złożenie wniosku o zwolnienie z opłacania składek spowodowało utratę prawa do skorzystania z tej formy pomocy.

Zdaniem organu w sprawie nie można również zastosować art. 58 K.p.a. (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm.), gdyż przepisy prawne nie dopuszczają przywrócenie terminu prawa materialnego.

WSA w Gliwicach po rozpoznaniu skargi wnioskodawczyni na postanowienie ZUS z 27 października 2021, wyrokiem z 20 października 2022 r., uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd stwierdził, że stanowisko organu jest nieprawidłowe. ZUS powinien bowiem uwzględnić na gruncie rozpoznawanej sprawy treść przepisu szczególnego jakim art. 15zzzzzn2 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19. Zgodnie z nim w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięciu lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju – organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu (ust. 1). W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2). W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 K.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3).

WSA w Gliwicach stanął na stanowisku, że z zacytowanego wyżej przepisu wprost wynika, że znajduje on zastosowanie w przypadkach uchybienia terminu (nie tylko procesowego, ale także materialnoprawnego) w okresie obowiązywania stanu epidemii. Tymczasem stan epidemii ogłoszony został od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r. poz. 491 ze zm.). Z uwagi na powyższe organ powinien rozpoznać wniosek strony, zbadać wskazane przez stronę przyczyny uchybienia terminowi oraz ustalić czy wniosek został wniesiony w terminie 30 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi.

Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gliwicach wniósł ZUS, zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 15zzzzzn2, art. 31zq ust. 1 i ust. 3, art. 31zo ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, poprzez błędna ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, iż w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej powinien rozpoznać wniosek skarżącej o zwolnienie z opłacania składek za marzec i kwiecień 2021 r. i zbadać wskazane przez stronę przyczyny uchybienia terminowi oraz ustalić czy wniosek został w terminie 30 dni, od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi.

Na tej podstawie skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że termin na składanie wniosków o zwolnienie ze składek został wprost wskazany w ustawie o przeciwdziałaniu COVID-19, a ustawodawca nie przewidział możliwości jego przywrócenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej zwanej P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych.

Jak stanowi zaś art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Artykuł 176 P.p.s.a. określa elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (por. postanowienia NSA z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04, wszystkie dost. w CBOiS - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych.

W odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, w postaci dopuszczenia się błędu wykładni, w kontekście wyżej przedstawionych wymogów wskazać należy, że na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek wskazania konkretnych przepisów prawa materialnego, które jego zdaniem zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, a także podania na czym polegała ich błędna wykładnia oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia konkretnej regulacji (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.). Innymi słowy skarżący kasacyjnie, formułując tego rodzaju zarzut, nie może się jedynie ograniczyć do wskazania przepisu, który został według niego błędnie zinterpretowany, ale winien również podać jak dany przepis winien być prawidłowo wykładany.

Tak samo w przypadku zarzucenia naruszenia prawa materialnego, poprzez jego błędne zastosowanie, zarzut skargi kasacyjnej winien zawierać jednoznaczne stwierdzenie na czym miał polegać w konkretnym przypadku błąd subsumpcji.

Skarżący kasacyjnie organ podniósł przeciwko wyrokowi WSA w Gliwicach wyłącznie jeden zarzut, w którym wskazał na uchybienie przez ten Sąd przepisom art. 15zzzzzn2, art. 31zq ust. 1 i ust. 3, art. 31zo ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, poprzez błędna ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, iż w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ winien rozpatrzyć jej wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tego rodzaju czynności.

Zdaniem ZUS prawidłowa wykładnia przytoczonych przez niego regulacji winna prowadzić do wniosku, że ustawodawca wykluczył przez nie możliwość przywrócenia terminów prawa materialnego, tj. terminów do dokonania czynności kształtujących prawa i obowiązki, przez co nie było podstaw do uwzględnienia wniosku, o którym mowa w okolicznościach niniejszej sprawy.

Odnosząc się do tego rodzaju twierdzeń skarżącego kasacyjnie organu oraz argumentacji przytoczonej na ich poparcie stwierdzić należy, że nie znajdują one uzasadnionych podstaw. Do przeciwnego od wyrażonego przez ZUS stanowiska prowadzi bowiem wprost jednoznaczna treść art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, z której dosłownie wynika, że na jego podstawie możliwe jest przywrócenie innych niż procesowe terminów, w tym terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki.

Rezultatów wykładni językowej art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19 nie podważają także wyniki innych rodzajów wykładni, w szczególności systemowej i funkcjonalnej, które prowadzą do podobnych wniosków.

Końcowo należy także dodać, iż kategoryczne stwierdzenia wyrażone przez skarżący kasacyjnie organ w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, odnośnie niemożności przywrócenia terminów przewidzianych ustawą o przeciwdziałaniu COVID-19, na złożenie wniosków o przyznanie zwolnienia ze składek, w stanie prawnym obowiązującym od 16 grudnia 2020 r., są gołosłowne. Tym samym nie sposób jest ich podzielić.

Mając więc na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.