Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1477/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 7,77 § 1 kpa.
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 209/22 w sprawie ze skargi M.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 31 grudnia 2021 r. nr SKO.82.1826.2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 24 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 209/22 po rozpoznaniu skargi M.H. (dalej "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 31 grudnia 2021 r. znak SKO.82.1826.2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.

Przedmiotowe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 11 października 2021 r. skarżąca złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem S.J., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...].

Po rozpoznaniu wniosku, Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 15 listopada 2021 r., nr ŚR.5702.228.2021 odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Decyzją z dnia 31 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzję należało utrzymać w mocy z uwagi na zaistnienie przesłanki negatywnej, wynikającej z art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Z przepisu tego wynika, że gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Z akt sprawy wynika, że niepełnosprawny S.J. pozostaje w związku małżeńskim z W.J., która jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, a nie znacznym. Organ II instancji podkreślił, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia wyłącznie do sytuacji, gdy współmałżonek posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek i nie można go poddawać wykładni rozszerzającej. Ocena stanu zdrowia opiekuna powinna być rozstrzygana orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, gdyż organy administracji nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby rzeczywiście uniemożliwia jej sprawowanie opieki. Zatem przy rozstrzyganiu sprawy nie można było wziąć pod uwagę złego stanu zdrowia matki skarżącej, gdyż nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca ponownie opisała zakres sprawowanej opieki nad ojcem. Dodatkowo podkreśliła konieczność sprawowania opieki również nad matką, która będąc osobą posiadającą ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności, nie jest w stanie opiekować się swoim mężem z uwagi na bardzo zły stan zdrowia, ponieważ po złamaniu biodra porusza się wyłącznie przy pomocy wózka rehabilitacyjnego. Konieczność sprawowania opieki nad obojgiem rodziców spowodowała rezygnację przez skarżącą z pracy zawodowej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uwzględnił skargę skarżącej uchylając decyzje organów obu instancji. W uzasadnieniu Sąd uznał za prawidłowe stanowisko organu odwoławczego, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego, nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie podstawę prawną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowił art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Powołując treść art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. podniósł, iż oba przepisy określają przesłanki pozytywne, których wystąpienie warunkuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. ustanawia przesłankę negatywną, która uniemożliwia przyznanie świadczenia krewnemu osoby wymagającej opieki, jeżeli osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim i małżonek może obiektywnie sprawować opiekę.

Sąd podkreślił, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć. Ustawodawca wskazał, że obiektywną przeszkodę do sprawowania opieki przez małżonka stanowi fakt legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd podzielił pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd uznał za konieczne posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym – tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie Sądu odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie wyłącznie językowej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. prowadzi w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy do skutków sprzecznych z konstytucyjnymi zasadami praworządności, równości oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych. Na tę okoliczność Sąd I instancji obszernie zacytował wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2103/20, a także powołał wyroki tego Sądu z dnia 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2831/19 i 14 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 394/21.

Sąd I instancji uchylając obie wydane w sprawie decyzje uznał, że organy orzekające w sprawie powinny były wziąć pod uwagę faktyczne możliwości sprawowania opieki nad ojcem skarżącej przez jego żonę, która ma [...] lat i jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym z licznymi schorzeniami. Sąd wskazał ponadto, że w sytuacji, w której organy miałyby wątpliwości co do stanu zdrowia matki skarżącej w odniesieniu do możliwości sprawowania przez nią opieki nad mężem, winny zwrócić się do skarżącej o przedłożenie innych, bardziej szczegółowych zaświadczeń. W ocenie Sądu I instancji brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego we wskazanym zakresie stanowiło naruszenie art. 7 i art., 77 § 1 k.p.a., które zobowiązują organy administracji publicznej do strzeżenia praworządności i uwzględniania słusznego interesu strony i w tym celu zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ II instancji, odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, pominął szczegółowe rozeznanie okoliczności, na które powoływała się ona w toku postępowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie. Zaskarżając go w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a.") organ zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego:

a) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieuzasadnionym przyjęciu, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tę sprawuje osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności, podczas gdy wykładnia językowa tego przepisu pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, by ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, a tym samym w przypadku braku legitymowania się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, należy odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. polegające na uwzględnieniu skargi wskutek przyjęcia, że organy dopuściły się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r., podczas gdy organy zastosowały ten przepis w sposób prawidłowy, zgodny z jego literalnym brzmieniem, a skarga winna zostać oddalona;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 k.p.a., polegające na uwzględnieniu skargi przy błędnym przyjęciu, że organy administracji naruszyły przepisy postępowania, tj. z art. 7, 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, podczas gdy organy dokonały wyczerpujących ustaleń faktycznych, zaś okoliczności wskazywane przez Sąd jako konieczne do ustalenia pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy;

c) art. 151 P.p.s.a polegające na niezastosowaniu normy tego przepisu, pomimo iż skarga, jako nieuzasadniona winna zostać oddalona.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania;

2) zasądzenie na rzecz strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych;

W uzasadnieniu podniesiono, że wskazywane przez Sąd I instancji okoliczności faktyczne wymagające przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego, a dotyczące problemów zdrowotnych małżonki niepełnosprawnego ojca skarżącej, pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) u.ś.r. w sposób jednoznaczny bowiem wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie skarżącego kasacyjnie, z uwagi na to, że wyniki wykładni literalnej tego przepisu są jednoznaczne, brak jest podstaw do tego, by sięgać do reguł wykładni celowościowej czy funkcjonalnej. Skarżący kasacyjnie podkreślił, że zastosowanie jakiejkolwiek wykładni danego przepisu nie może prowadzić do wyników całkowicie sprzecznych z jego wyraźnym brzmieniem, gdyż de facto oznaczałoby wykreowanie nowej, niewynikającej z gramatycznego brzmienia przepisu normy prawnej. Brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. jest w tym zakresie jednoznaczne i wynika z niego, że w przypadku gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w wyniku zawarcia małżeństwa powstaje nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny osób zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności. Natomiast w sytuacji, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, przez co wykluczone jest dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia, ustawodawca wprowadził wyjątek i dopuścił możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego podmiotom wymienionym w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. Skarżący kasacyjnie wskazał, że gdyby intencją ustawodawcy było pozostawienie organom orzekającym w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego kompetencji w tym zakresie, przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. miałby inne brzmienie, odwołujące się do obiektywnych możliwości czy też braku przeszkód do sprawowania tej opieki przez małżonka.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie skarżącego kasacyjnie brak jest podstaw do uznania, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 31 grudnia 2021 r. wydana została z naruszeniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. oraz art. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a., ponieważ strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna, zawiera usprawiedliwione podstawy.

W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej w podstawach skargi kasacyjnej powołał się zarówno na pkt 1 art. 174 P.p.s.a., jak i na pkt 2 tego przepisu prawa. Ponieważ postawiony w skardze kasacyjnej zarzut procesowy jest w istocie konsekwencją zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut dotyczący przepisu prawa materialnego.

Za zasadny należało uznać zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. przez jego błędną wykładnię.

Zgodnie z brzmieniem normy prawnej wyrażonym w ww. przepisie, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jest to jedna z negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wynika z art. 17 u.ś.r. przyznanie ww. świadczenia możliwe jest jedynie w razie spełnienia przesłanek pozytywnych w nim wskazanych przy jednoczesnym niespełnieniu żadnej z przesłanek negatywnych.

Zauważyć należy, że na tle art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. w orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowały się dwa poglądy co do interpretacji uregulowanej w nim negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jeden z nich polega na stosowaniu wykładni rozszerzającej w odniesieniu do przyczyn, które uzasadniają sprawowanie opieki przez innych krewnych osoby niepełnosprawnej pozostającej w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Za tym poglądem opowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie orzekający w niniejszej sprawie. Drugi natomiast z poglądów opiera się na założeniu, że skoro decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, to "przy jednoznacznym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jedynym warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest wobec tego posiadanie przez małżonka tej osoby, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca nie pozwala zatem organowi przyznać świadczenia kierując się np. zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej małżonków". Takie stanowisko poparł Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z 23 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1015/21, LEX nr 3 314 389, z 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 627/21, LEX nr 3 289 490, z 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2422/20, LEX nr 3 179 375, z 18 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2164/20, LEX nr 3 149 088, z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20, LEX nr 3 044 226, z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19, LEX nr 2 798 595).

Powyższa kwestia rozstrzygnięta została uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, w której Sąd ten orzekł, że "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)".

W oparciu o powyższe, uznać należy, że pozostawanie osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza – co do zasady – z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1015/21, LEX nr 3 314 389). Za niewłaściwą uznać należy zatem wykładnię powyższego przepisu dokonaną przez Sąd I instancji, która prowadzi do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2391/20, LEX nr 3 144 625).

W niniejszej sprawie, z ustalonego przez organy stanu faktycznego wynika, że skarżąca jest córką S.J., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na podstawie przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego ustalono, że S.J. mieszka razem z małżonką, W.J., która posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Powyższe oznacza zatem, że w stosunku do skarżącej została spełniona negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Słusznie więc organy odmówiły skarżącej przyznania tego świadczenia, skoro jej niepełnosprawny ojciec pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak trafnie zauważył skarżący kasacyjnie organ, skarżąca spełnia pozytywne przesłanki z art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r., zaś podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było zaistnienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Dokonana przez Sąd wojewódzki wykładnia systemowa i funkcjonalna przywołanego przepisu, która sprowadza się do uwzględniania przy przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego przesłanki braku możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka nad osobą niepełnosprawną "z przyczyn obiektywnych", a nie wyłącznie z przyczyn zdrowotnych, doprowadziłaby do wykreowania nowej przesłanki, której ustawodawca nie przewidział. Ponownie podkreślić należy, że art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. w sposób wyraźny wskazuje, że to od rodzaju orzeczenia o stopniu niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki zależy, czy osobie sprawującej nad nią opiekę przyznane zostanie świadczenie pielęgnacyjne.

Podnieść ponadto trzeba, że zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona. W niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom Sądu wojewódzkiego, stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy, dokładny i wyczerpujący – organy wyjaśniły wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, tym samym, zarzut skargi kasacyjnej – naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. - okazał się być zasadny.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach, Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku i do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 P.p.s.a, a w następstwie tego do oddalenia skargi, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.