Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 189/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2023-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 128
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 3 pkt 14, art. 17 ust.1, ust 1a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 41 ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 447
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że 29 września 2022 r. K. S. (dalej Skarżący) zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratankiem, A. S. Decyzją z 28 października 2022r. Wójt Gminy R. (dalej: organ pierwszej instancji) odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazano, że pomimo, iż wnioskodawca jest jedyną osobą sprawującą stałą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, A. S. to brak jest podstaw prawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem na wnioskodawcy nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec bratanka, jak również stanowiąc rodzinę zastępczą niezawodową, nie jest opiekunem faktycznym dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Od przedmiotowej decyzji, skarżący, zastępowany przez radcę prawnego wniósł odwołanie zaskarżając decyzję w całości, poprzez sformułowanie zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że skarżącemu jako opiekunowi prawnemu rezygnującemu z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej sprawującemu opiekę nad niepełnosprawnym bratankiem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu pisma strona wskazała, że w przedmiotowej sprawie z uwagi na jej okoliczności winna znaleźć zastosowanie prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując, że skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swoich obowiązków moralnych i prawnych, wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to rezygnacji z zarobkowania, uzyskanie odpowiedniego wsparcia państwa stanowi wypełnienie zasady równości oraz sprawiedliwości społecznej. Odwołujący wskazał, że opiekuna prawnego należy również uznać za osobę wobec której zmaterializował się obowiązek alimentacyjny, a tym samym, że przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne. Skarżący podkreślił, że w istocie opiekun zastępuje rodzica. W dalszym toku argumentacji podniósł, że formalistyczna wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych może doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedyną osobę mogącą sprawować faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym, co z kolei nie da się pogodzić z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz z wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie decyzją z [...] r. utrzymało w całości w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium w pierwszej kolejności wskazało na niesporne okoliczności faktyczne sprawy. W tym zakresie zwróciło uwagę, że rodzice osoby wymagającej opieki, małoletniego A. S. nie żyją. Po śmierci obojga rodziców opiekunem prawnym małoletniego była jego babcia, która również zmarła. Wnioskodawca, K. S. jest bratem ojca małoletniego M. S., a zatem w odniesieniu do A. S. jest jego wujkiem. W związku z zaistniałą sytuacją i brakiem innych bliskich osób w rodzinie, K. S. wystąpił do sądu o ustanowienie go rodziną zastępczą. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie o niepełnosprawności A. S. z dnia 15 czerwca 2022r., z którego wynika, że A. S. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Orzeczenie wydane jest na czas określony, tj.: do dnia 30 czerwca 2023r. Z treści w/w orzeczenia wynika, iż niepełnosprawność A. S. istnieje od urodzenia. Z ustaleń przeprowadzonego w dniu 13 października 2022r. wywiadu środowiskowego wynika, że K. S. sprawuje stałą i osobistą opiekę nad niepełnosprawnym bratankiem – A. S., który nie ma żadnej innej rodziny. Skarżący w ramach opieki nad niepełnosprawnym bratankiem wykonuje wszystkie czynności, tj. przygotowuje wszystkie posiłki, pomaga w czynnościach samoobsługowych, przygotowuje odzież i ubiera go, dba o higienę, dozuje i podaje leki, dba o porządek w mieszkaniu, pali w piecu, robi zakupy, realizuje recepty. K. S. zrezygnował z zatrudnienia, aby móc opiekować się A. S. K. S. jest jedyną osobą spokrewnioną z bratankiem – A. S., nie ma żadnych osób spokrewnionych z nim w linii prostej.

Mając na uwadze powyższe Kolegium podkreśliło, że w przedmiotowej sprawie kluczowym było rozstrzygnięcie, czy ubiegający się o wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne K. S. należy do kręgu osób, którym takie świadczenie może zostać przyznane. W powyższym kontekście Kolegium zwróciło uwagę, że małoletni A. S. został umieszczony w rodzinie zastępczej niezawodowej, którą został ustanowiony K. S.

Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie Kolegium zastrzegło, że stosownie do art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kolegium wskazało, że Skarżący jest wujem niepełnosprawnego podopiecznego, a zatem nie należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Znajduje to potwierdzenie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2013 r, sygn. akt I OPS 5/13, wydanej w składzie siedmiu sędziów. Zgodnie ze stanowiskiem zaprezentowanym w tej uchwale, krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny został ograniczony do osób zobowiązanych do alimentacji. Tym samym osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r.

Kolegium wskazało również, że rozważenia wymagało czy K. S., wnioskowane świadczenie przysługuje, jako opiekunowi faktycznemu dziecka. W tym kontekście Kolegium wskazało, że na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza osobom wobec których istnieje obowiązek alimentacyjny przysługuje jedynie opiekunowi faktycznemu dziecka. Kolegium zwróciło uwagę, że zgodnie z treścią art. 3 pkt 14 u.ś.r. przez opiekuna faktycznego dziecka należy rozumieć osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Z treści załączonych do akt sprawy Postanowień Sądu Rejonowego w Działdowie wynika, iż K. S. złożył wniosek o ustanowienie rodziny zastępczej dla małoletniego oraz o ustanowienie opieki nad A. S., co nie jest jednoznaczne ze złożeniem wniosku o przysposobienie, które de facto obowiązek alimentacyjny by kreowało. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 3 cytowanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Jak stanowi art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tj. Dz. U. z 2022r. poz. 447 ze zm.) formami rodzinnej pieczy zastępczej są rodzina zastępcza: spokrewniona, niezawodowa lub zawodowa, w tym zawodowa pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego i zawodowa specjalistyczna. Zgodnie z art. 41 ust. 1-3 w/w ustawy rodzinę zastępczą lub rodzinny dom dziecka tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, z zastrzeżeniem art. 55 i 58. Rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba, o których mowa w ust. 1, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. Rodzinę zastępczą zawodową lub rodzinę zastępczą niezawodową tworzą małżonkowie lub osoba, o których mowa w ust. 1 niebędący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. W dalszym toku argumentacji Kolegium zaznaczyło rodziną zastępczą spokrewnioną nie może zostać wuj, toteż K. S. został ustanowiony rodziną zastępczą niezawodową. Mając powyższe na uwadze organ II instancji przyjął, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Na gruncie tej wykładni, że świadczenie nie może być przyznane, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej - innej niż rodzina spokrewniona. Kolegium uzupełniając sformułowana wyżej tezę wywiodło, że W świetle wykładni językowej art. 17 ust. 1 w zw. z ust. 5 pkt 2 b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane K. S., ponieważ: 1) nie jest ojcem podopiecznego (jest bratem ojca), 2) nie jest opiekunem faktycznym dziecka (nie wystąpił z wnioskiem o przysposobienie), 3) nie został ustanowiony rodziną zastępczą spokrewnioną (została ustanowiona rodziną zastępczą zawodową, a w świetle przepisów nie mogła zostać ustanowiona rodziną zastępczą spokrewnioną, gdyż nie jest wstępnym ani rodzeństwem dziecka), 4) nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny.

Od powyższej decyzji strona wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zarzucając organowi naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że skarżącemu jako opiekunowi prawnemu rezygnującemu z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, sprawującemu opiekę nad niepełnosprawnym bratankiem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi, strona, co do zasady powieliła argumentacje sformułowaną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Skarżący podkreślił, że zadaniem opiekuna prawnego jest zastępowanie rodziców danej osoby i wykonywanie wszystkich zwykle należących do nich obowiązków. Niezależnie więc od tego, czy opieka dotyczy dziecka, czy osoby ubezwłasnowolnionej, opiekun prawny musi dbać o zapewnienie tej osobie środków do życia, dbać o jej mieszkanie, wyżywienie, opiekę lekarską, a w razie potrzeby również edukację. Opiekun prawny reprezentuje tę osobę przy czynnościach prawnych i może w jej imieniu składać oświadczenia woli. W razie potrzeby powinien także występować o świadczenia z ubezpieczeń społecznych lub pomocy społecznej. Opiekun prawny przejmuje pełen obowiązek nad osobą małoletnią również w zakresie de facto obowiązku alimentacyjnego. Mając na uwadze powyższe, skarżący wywiódł, że wykładnia funkcjonalna ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie pozwala na wykluczenie opiekuna prawnego ustanowionego sądownie dla osoby małoletniej z kręgu osób, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny. Skarżący podkreślił, że czując moralny obowiązek w stosunku do bratanka przejął nad nim opiekę, stał się jego opiekunem prawnym, gdyż jest jedyną osobą z rodziny, która mogła się nim zająć. Skarżący podkreślił, że jako opiekun prawnym przejął de facto obowiązek alimentacyjny w stosunku do A. S., gdyż na mocy orzeczenia sądowego sprawuje nad nim opiekę co równoznaczne jest z przyjęciem na siebie obowiązku alimentacyjnego w zakresie osobistych starań dotyczących sprawowania opieki nad niepełnosprawnym podopiecznym. Jak zaznaczył Skarżący opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego pod opieką; podlega przy tym nadzorowi sądu opiekuńczego (art. 155 k.r.i.o.) Natomiast na podstawie § 2 tego artykułu, do sprawowania opieki stosuje się odpowiednio przepisy o władzy rodzicielskiej.

Skarżący podkreślił również, że opieka (nad dzieckiem) ustanawiana jest w zastępstwie władzy rodzicielskiej, jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani, zaś w stosunku do osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie opiekunem powinien być ustanowiony przede wszystkim jego małżonek, a w braku tegoż - jego ojciec lub matka. Przyjęcie, że skarżący w tej sprawie pełni dla niepełnosprawnego podopiecznego rolę rodzica, czyni rozważania w zakresie obowiązku alimentacyjnego powinowatych mniej istotnymi. O ile nie można zatem, powołując się na ogólne zasady konstytucyjne wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.ś.r. pozwala przyjąć, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie nie zobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, to ustalenie, że wujek jako osoba co do zasady nie zobowiązana do alimentacji pełni jednocześnie funkcję opiekuna faktycznego i prawnego (przy braku rodziców naturalnych) osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, pozwala już na przyjęcie, że pełni on dla osoby objętej opieką rolę rodzica i to z tego powodu przysługuje mu na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W realiach tej sprawy, nie tyle językowa, co formalistyczna wykładnia przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych może doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedyną osobę mogącą sprawować faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym, co z kolei nie da się pogodzić z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz z wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Skarżący podkreślił, że przy wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy mieć przede wszystkim na względzie cel regulacji, jakim jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się co do zasady do oceny zgodności zaskarżonej decyzji z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym (art. 133 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na zasadzie tego przepisu Sąd analizuje całokształt sprawy objętej zaskarżonym aktem. Badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W badanej sprawie skarżący domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratankiem.

Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1a przywołanej ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W świetle przytoczonej regulacji świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane osobom, które należą do kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r. Warunkiem przyznania świadczenia jest łączne spełnienie pozostałych wynikających z przepisu przesłanek, to jest:

- podopieczny musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, bądź orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji;

- opiekun osoby posiadającej takie orzeczenie musi - w celu sprawowania opieki, zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź jej nie podejmować, przy czym pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki powinien istnieć ścisły i bezpośredni związek;

- opiekun, jeżeli nie należy do osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. musi należeć do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby podopiecznego.

Na gruncie badanej sprawy nie ulega wątpliwości, że małoletni A. S. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymaga stałej i długotrwałej pomocy osób trzecich. Nie jest również sporne, iż opiekę nad nim w sposób właściwy sprawuje brat jego nieżyjącego ojca, w związku z tym, że oboje rodziców małoletniego nie żyje, nie żyją również jego dziadkowie. Z załączonych do akt postępowania dokumentów wynika, że małoletni A. S. został umieszczony w rodzinie zastępczej niezawodowej, którą został ustanowiony skarżący.

Rozważenia zatem wymagało, czy skarżący spełnia warunki przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. i takie rozważania w niniejszej sprawie organu obu instancji przeprowadziły, dochodząc do słusznego wniosku, że nie należy on do kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia.

W przypadku skarżącego należało ustalić, czy jest on osobą, o której mowa w pkt 2-4 przywołanego przepisu. W świetle art. 3 pkt 14 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o opiekunie faktycznym dziecka - oznacza to osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. O ile w przypadku skarżącym można bez wątpienia powiedzieć, że sprawuje faktyczną opiekę nad bratankiem, to z akt sprawy nie wynika, aby wystąpił z wnioskiem o jego przysposobienie. Zatem nie jest on opiekunem faktycznym w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skarżący nie jest również spokrewnioną rodziną zastępczą w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, co wynika wprost z postanowienia Sądu Rejonowego w Działdowie. Na marginesie wskazać należy, że stosownie do art. 41 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. Trafnie zatem organ uznał, że skarżący nie mógłby zostać ustanowiony spokrewnioną rodziną zastępczą dla bratanka, bowiem nie jest ani jego wstępną, ani rodzeństwem.

Skarżący nie jest również w stosunku do bratanka osobą zobowiązaną do alimentacji. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r., Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 - j.t.), dalej jako "k.r.o.", obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skarżący jako brat ojca osoby wymagającej opieki nie należy do żadnej z wymienionych kategorii.

Nie ma zastosowania w odniesieniu do skarżącego regulacja, o której mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Przepis ten bowiem ustala zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym aniżeli spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. W dalszym ciągu chodzi jednak o osoby pozostające w kręgu osób posiadających obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego.

Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13, stwierdzając, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu uchwały Sąd ten wyjaśnił między innymi, że "przepis art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez odesłanie do przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, przywołana treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Bez wątpienia wpływ na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego miało orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 (OTK ZU-A 2006, Nr 10, poz. 151), jak i w przywołanych wyżej wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07, Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Co należy podkreślić, cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem tych regulacji jest bowiem to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny."

Podkreślenia wymaga przy tym, że postulowana przez skarżącego wykładnia ustawy o świadczeniach rodzinnych, opierająca się wyłącznie na kryteriach celowościowych i zmierzająca do przyjęcia, że każda osoba faktycznie sprawująca opiekę nad małoletnim, może zostać włączona do kręgu osób na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, czyniona jest w kontrze do literalnego brzmienia ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Jest czyniona również w kontrze do utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych. Przywoływany w treści skargi wyrok NSA z 26.01.2022 r., (sygn. akt I OSK 911/21), zawierał stanowisko odmienne od tego które starał się przedstawić skarżący. NSA w uzasadnieniu wyroku wskazał, że warunkiem koniecznym ubiegania się oświadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. W konsekwencji, brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia.

Brak było zatem w świetle powyższych unormowań, możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu, co stanowiło podstawę oddalenia skargi w oparciu o art. 151 p.p.s.a.