Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 874/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 § 2 pkt 1, 4 i 5
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 lipca 2023 r. sprawy ze skargi D. D. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia 9 maja 2022 r. nr COF.OUR.6375.22851.2021 ŁD.JJ.ZZ 00211523 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 9 maja 2022 r., nr COF.OUR.6375.22851.2021 (ŁD.JJ.ZZ 00211523) Poczta Polska S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach (dalej: wierzyciel lub organ) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej K.p.a.), art. 18, art. 34 § 3 i art. 17 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm..; dalej: u.p.e.a.) w związku z art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1689.; dalej: ustawa abonamentowa) – po rozpoznaniu zażalenia D. D. (dalej: zobowiązana lub skarżąca) − utrzymał w mocy postanowienie własne z 17 lutego 2022 r., nr COF.OUR.6357.22851.2021 (WR.WG.P 00211523), w którym:

1) oddalił zarzut nieistnienia obowiązku,

2) oddalił zarzut wygaśnięcia obowiązku w całości albo w części,

3) uznał zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, jeżeli jest wymagane.

Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny i prawny.

Wierzyciel w związku z brakiem realizacji należności z tytułu zaległych opłat abonamentowych przez zobowiązaną wystawił w dniu 9 czerwca 2021 r. tytuł wykonawczy o nr 36293E1-57/LO/2021, obejmujący zobowiązanie z tytułu zaległych opłat abonamentowych za okres od stycznia 2016 r. do września 2020 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz koszty upomnienia. Przekazał ww. tytuł wykonawczy, poprzedzony upomnieniem z 7 października 2020 r., do Naczelnika Urzędu Skarbowego L., który uznał się niewłaściwy wskazując zarazem aktualny adres zobowiązanej.

Zobowiązana w piśmie z 17 września 2021 r. oraz z 29 października 2021 r. złożyła zarzuty do organu egzekucyjnego (Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego L.) oraz wierzyciela podnosząc:

1) nieistnienie obowiązku, bowiem nie posiada odbiornika od 2014 r.;

2) przedawnienia, wskazując na 3-letni okres przedawnienia;

3) brak uprzedniego doręczenia upomnienia (art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a.), bowiem zostało ono przesłane na nieaktualny od 2015 r., adres.

Stanowisko wierzyciela na wniesione zarzuty zostało zawarte w postanowieniu Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej z 17 lutego 2022 r.

W zażaleniu zobowiązana powtórzyła dotychczasowe zastrzeżenia, które przedstawiła w dalszych pismach kierowanych do organu.

Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej (działając jako organ odwoławczy) utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Wyjaśnił, że obowiązek uiszczania opłat abonamentowych na swoje źródło przepisach ustawy abonamentowej, przywołał jej art. 2 ust. 1 oraz art. 7 ust. 3. Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego (art, 2 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych) i trwa do dnia poprzedzającego dzień ich wyrejestrowania lub do miesiąca, w którym zgłoszono w placówce operatora wyznaczonego uprawnienia do zwolnienia od opłat abonamentowych, bądź uzyskano zwolnienie z mocy prawa przysługujące z tytułu ukończenia 75 roku życia (na podstawie na podstawie ustawy z dnia 23 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o opłatach abonamentowych - Dz. U. z 2015 r., poz.1324).

Stwierdził istnienie obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej, wskazując, że zobowiązana dokonała rejestracji odbiornika radiofonicznego/telewizyjnego pod adresem [...] L., ul. [...] i została jej wydana imienna książeczka radiofoniczna, a następnie wydano jej kolejne książeczki.

Organ powołał się na rozporządzenie Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007 r, Nr 187 poz. 1342) i wskazał, że zobowiązanej, jako posiadaczowi imiennej książeczki radiofonicznej, został przyporządkowany indywidualny numer identyfikacyjny ([...]). Dowód w postaci duplikatu zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych z 24 lipca 2008 r., przekazany został wraz z postanowieniem z dnia 17 lutego 2022 r.

Wierzyciel stwierdził, że istotny w sprawie jest brak zgłoszenia w 2014 r. wyrejestrowania odbiorników z uwagi na nieposiadanie odbiorników oraz zmiana w 2015 r. miejsca zamieszkania (z adresu przy ul. [...] w L. na adres przy ul. [...] w L.). Wskazał, że po zgłoszeniu przez abonenta rejestracji odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych i wnoszeniu opłat bądź zaprzestaniu ich wnoszenia, to na abonencie spoczywa obowiązek powiadomienia Poczty Polskiej S.A. o zmianie danych adresowych, nieposiadaniu odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych lub posiadaniu uprawnień do uzyskania zwolnienia od opłat abonamentowych. Obowiązek uiszczania opłat abonamentowych nie jest związany z rejestracją odbiorników w określonym miejscu, lecz z rejestracją odbiorników przez konkretnego abonenta.

Odnosząc się do zgłoszonych zarzutów stwierdził, że nieistnienie egzekwowanego obowiązku musi być następstwem zdarzenia prawnego, z którym stosowne regulacje wiążą skutek w postaci zniesienia obowiązku uiszczania abonamentu. Zgodnie z obowiązującą w latach 2014/2015 jak też obecnie treścią § 11 rozporządzenia z dnia 17 grudnia 2013 r. Ministra Administracji i Cyfryzacji w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1676) o zmianie danych zawartych w zgłoszeniu, o zgubieniu lub zniszczeniu dowodu zarejestrowania odbiorników użytkownik niezwłocznie powiadamia operatora przez złożenie w placówce pocztowej zgłoszenia wypełnionego w części dotyczącej zmiany danych wraz z podaniem indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownika lub przestanie przesyłką listową z wykorzystaniem strony internetowej operatora wyznaczonego do wypełnienia zgłoszenia.

Wierzyciel stwierdził, że nie posiada na dzień wydania postanowienia dowodu który stanowiłby o dopełnieniu przez zobowiązaną formalności związanych z wyrejestrowaniem odbiorników, zmianą danych adresowych czy też ze zwolnieniem od opłat abonamentowych. Przedstawione przez zobowiązaną kserokopie zaświadczeń nie stanowią podstawy do uznania roszczeń, a jedynie świadczą zameldowaniu osoby pod adresem ul. [...] w L.. Również przedstawiony "dowód z U.P. nr [...] o wyrejestrowaniu odbiornika nr [...]" nie jest potwierdzeniem, że dopełniono w placówce pocztowej formalności związanych z wyrejestrowaniem odbiorników radiofonicznego/telewizyjnego bądź zwolnieniem od opłat abonamentowych.

Ponadto, powołując art. 4 ust. 3 ustawy abonamentowej, wyjaśnił kwestie zwolnienia z opłat.

Wierzyciel również uznał za zasadne rozstrzygnięcie w zakresie przedawnienia roszczeń. Wyjaśnił, że opłata abonamentowa jest opłatą, o której mowa w art. 2 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, Z mocy tego przepisu, do opłat abonamentowych będzie miał zastosowanie m.in. art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, który stanowi, iż zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Natomiast art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej wskazuje, że bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Wskazał zarazem, że organ egzekucyjny zawiadomieniem z 5 sierpnia 2021 r. dokonał zajęcia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej zobowiązanej (zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone 25 sierpnia 2021 r.), zatem nie doszło do przedawnienia.

Wierzyciel uznał zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, co oznacza, że zaistniały przesłanki określone w art. 34a pkt 1 u.p.e.a. do umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości. Z uwagi na uznanie zarzutu braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia wierzyciel dokonał zwrotu kosztów upomnienia w wysokości 11,60 zł. Zauważył, że uznanie zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia nie przesądza o anulowaniu zaległości w opłatach abonamentowych obciążających indywidualny numer identyfikacyjny abonenta, a jedynie stanowi podstawę do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego z 9 czerwca 2021 r.

W skardze zobowiązana nie zgodziła się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego w zakresie oddalenia zarzutu nieistnienia obowiązku oraz zarzutu wygaśnięcia obowiązku w całości lub w części.

Zobowiązana ponownie podkreśliła, że pod adresem, pod którym zarejestrowano odbiorniki, nie mieszka od 30 listopada 2015 r. Zarzuciła także organowi opieszałość oraz lekceważenie jej pism i wniosków (z 17 września, 29 października, 19 listopada, 13 i 22 grudnia 2021 r.).

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wyjaśnił, że organ egzekucyjny postanowieniem z 24 maja 2022 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku zobowiązanej.

Dodał także, że 17 czerwca 2022 r. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji w Warszawie wydała decyzję, którą umorzyła:

1) postępowania administracyjne w części dotyczącej zaległości za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. oraz częściowo od 1 września 2016 r, do 30 września 2016 r. w kwocie 9,65 zł,

2) zaległości w płatności opłat abonamentowych za okres częściowo od 1 września 2016 r. do 30 września 2016 r, w kwocie niedopłaty, od 1 października 2016 r. do 31 sierpnia 2020 r, w wysokości 1.079,95 zł wraz z odsetkami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonego postanowienia – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 w związku z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) – nie dała podstaw do uznania, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów prawa skutkującym jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego.

Spór w sprawie − w ramach złożonych zarzutów z art. 33 § 2 pkt 1 i 5 u.p.e.a. − sprowadza się do ustalenia czy wierzyciel był uprawniony do obciążenia skarżącej opłatami abonamentowymi RTV za okres od stycznia 2016 r. do września 2020 r.

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zamknięty katalog zarzutów zawarty jest w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazany przepis stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a.,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1 u.p.e.a.,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Z kolei w myśl art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.

Zgodnie natomiast z art. 33 § 5 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż:

1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części.

Wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, zawiesza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części z dniem doręczenia tego zarzutu organowi egzekucyjnemu do czasu zawiadomienia tego organu o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie tego zarzutu (art. 35 § 1 u.p.e.a.).

Organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 34 § 1 u.p.e.a.). Wierzyciel natomiast rozpoznając zarzut wydaje postanowienie, w którym (art. 34 § 2 u.p.e.a.):

1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;

2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:

a) w całości,

b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;

3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:

a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,

b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.

Na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie (art. 34 § 3 u.p.e.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, iż zarzut jest środkiem prawnym o niejednolitym charakterze. W zależności od wskazanych podstaw, wyliczonych w sposób wyczerpujący w art. 33 § 2 u.p.e.a., zobowiązany wnosząc zarzut:

1) zapoczątkowuje spór o dopuszczalność egzekucji (art. 33 § 2 pkt 1 i 5 u.p.e.a.) lub o wymagalność obowiązku (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.) – z tytułu wykonawczego wynika domniemanie istnienia obowiązku, dlatego zobowiązany, wnosząc zarzuty na tych podstawach, zamierza wykazać, że obowiązek już nie istnieje albo uległ wygaśnięciu lub, że jeszcze nie zaistniał (nienałożenie obowiązku) albo, że istnieje, ale nie jest jeszcze wymagalny;

2) zarzuca wierzycielowi lub organowi egzekucyjnemu istotne uchybienia proceduralne (art. 33 § 2 pkt 2-4 u.p.e.a.)

W przedmiotowej sprawie skarżąca podniosła zarzut określony w art. 33 § 2 pkt 1 i 4 u.p.e.a., tj. nieistnienia obowiązku oraz braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane.

W zakresie zarzutu nieistnienia obowiązku skarżąca wskazała, że tytuł wykonawczy z 9 czerwca 2021 r. dotyczył odbiornika rzekomo znajdującego się pod adresem: L., ul. [...], tymczasem nie zamieszkuje pod tym adresem od 30 listopada 2015 r. Wierzyciel stwierdził, że nie posiada dowodu, który stanowiłby o dopełnieniu przez skarżącą formalności związanych z wyrejestrowaniem odbiorników.

Skarżąca 28 listopada 1986 r. dokonała rejestracji odbiornika radiofonicznego oraz telewizyjnego pod adresem: ul. [...] w L.. Organ załączył do akt Wniosek o zezwolenie na używanie urządzenia z dnia 28 listopada 1986 r., którego kserokopia została przekazana skarżącej w toku postępowania. Skarżącej wydana została także imienna książeczka radiofoniczna o numerze [...], stanowiąca dowód zarejestrowania odbiorników oraz służąca do dokonywania opłat abonamentowych, wydano jej również dalsze książeczki, a opłaty były przez nią uiszczane do 2012 r. Okoliczności tych skarżąca nie podważała.

Wyjaśnić więc należy, że o charakterze opłaty abonamentowej jednoznacznie przesądził Trybunał Konstytucyjnego w swoich wyrokach, w szczególności w wyroku wydanym dnia 9 września 2004 r. w sprawie K 2/03 i z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie K 24/08 stwierdzając że abonament to "przymusowe, bezzwrotne świadczenie publicznoprawne, służące realizacji konstytucyjnych zdań państwa. Jest to danina publiczna, różna od innych danin wskazanych w art. 217 Konstytucji, przez swój celowy charakter, nie stanowiący dochodów państwa o charakterze stricte budżetowym." Skutkiem traktowania abonamentu jako daniny publicznej, jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny, są rygory w zakresie jego wprowadzenia (wyłącznie ustawą), a także obowiązek jawnego i kontrolowanego publicznie wykorzystywania płynących z niego dochodów. Ustawą regulującą w sposób kompleksowy zasady pobierania opłat abonamentowych jest ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych. Cechą charakterystyczną dla opłaty abonamentowej jest również to, że obowiązek jej zapłaty wynika z mocy prawa, ex lege, bowiem art. 2 ustawy abonamentowej nakłada obowiązek uiszczania abonamentu, który powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika a jej wysokość również jest ustalona w ustawie abonamentowej i w rozporządzeniach Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji wydawanych corocznie, które aktualizują jej wysokości na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 3 ustawy abonamentowej i tym samym wynika wprost z przepisów prawa. Zarejestrowany abonent ma więc obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej w drodze samoobliczenia, a gdy wyliczenia tego dokonuje podmiot, któremu powierzone obowiązki związane z pobieraniem opłaty abonamentowej, to czyni to wyłącznie w trybie pozaprocesowym w drodze wyłącznie czynności materialno-technicznej, czy to polegającej na wyliczeniu wysokości nieuiszczonej opłaty. Zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r. o sygn. K 24/08, uiszczanie opłat abonamentowych dokonywane jest w drodze samoobliczenia przez abonenta, zatem przerzucanie obowiązku w tym zakresie na wierzyciela jest bezpodstawne. Poczta Polska S.A. jest zobowiązana wyłącznie, na mocy przepisu art. 7 ust. 3 ustawy abonamentowej, do kontroli wykonywania obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej.

Przechodząc do rozważań nad zagadnieniem nieistnienia obowiązku podnieść należy, że zarejestrowanie odbiorników RTV zrodziło obowiązek skarżącej do ponoszenia opłat abonamentowych. Obowiązek uiszczania opłat abonamentowych powstaje bowiem od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego i trwa do czasu ich wyrejestrowania lub dopełnienia w placówce pocztowej Poczty Polskiej S.A. formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2018 r., II GSK 3012/17, Lex nr 2479090).

W dniu 1 marca 1993 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz.U. z 2004 r., poz. 2531 ze zm.). Jej przepisy regulowały kwestię opłat abonamentowych (art. 48) oraz obowiązek rejestracji odbiorników (art. 49). Ustawodawca uregulował w niej zarówno obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych jak i posiadanie odbiornika, w stosunku do którego ciążył na posiadaczu obowiązek jego rejestracji. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 70, poz. 338) posiadacz książeczki radiofonicznej był obowiązany powiadomić urząd pocztowy między innymi o zaprzestaniu używania odbiornika.

Z dniem 16 czerwca 2005 r. weszła w życie aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych. Ustawa ta nie zawierała istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przepisów intertemporalnych. Zgodnie z zasadą bezpośredniego działania prawa, nowe przepisy (jeśli brak przepisów szczególnych stanowiących inaczej) znajdują zastosowanie nie tylko do zdarzeń mających miejsce po wejściu w życie nowej ustawy, ale również do wszystkich sytuacji znajdujących się "w toku", które nie zostały jeszcze zakończone. Obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych ciążył zarówno na osobach, w stosunku do których powstał on w okresie od wejścia w życie ww. ustawy, ale również na osobach, które w dniu wejścia w życie tej ustawy spełniały wymogi objęcia obowiązkiem abonamentowym, a zatem posiadały zarejestrowany odbiornik.

Zarejestrowanie odbiornika pod rządami ustawy o radiofonii i telewizji, a także w okresie obowiązywania wcześniej regulacji, bez jego późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczającą przesłankę istnienia obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, (wynika to także z obecnie obowiązującej ustawy o opłatach abonamentowych), który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym.

Zatem zgodzić się należy z poglądem, że zarejestrowanie odbiornika bez jego późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę istnienia obowiązku uiszczania opłat za jego używanie (opłata abonamentowa), który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym. Skarżąca wnosząc zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), winna była przedstawić dowody potwierdzające, że ten obowiązek nie istnieje (zob. wyrok NSA z 20 marca 2019 r., I GSK 928/18, Lex nr 2645539). Zatem to na skarżącej ciąży obowiązek przechowywania dowodu wyrejestrowania odbiornika, a więc dowodu ustania obowiązku ponoszenia opłat abonamentowych, a także obowiązek wykazania w postępowaniu, że obowiązek ten ustał poprzez przedstawienie dowodu wyrejestrowania odbiornika (zob. wyrok NSA z 8 marca 2019 r., I GSK 837/18, Lex nr 2693760). Regulacja dotycząca opłat abonamentowych, którą obowiązek ich wnoszenia wiąże wyłącznie z zarejestrowaniem odbiornika nakazuje przechowywać dokument jego wyrejestrowania w okresie dłuższym niż 5 lat, gdyż wierzyciel ma prawo dochodzić zaległych nieprzedawnionych opłat w czasie nieograniczonym, limitowanym wyłącznie terminem początkowym wyznaczonym datą rejestracji odbiornika (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 7 października 2015 r., I SA/Gl 481/15, Lex nr 1926279). Dopóki posiadacz odbiornika telewizyjnego/radiofonicznego nie wyrejestruje tego odbiornika, nie zaoferuje dowodu, że tego dokonał, dopóty ciąży na nim obowiązek uiszczania opłat abonamentowych (por. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 marca 2019 r., I GSK 837/18). Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa więc do czasu wyrejestrowania odbiornika RTV, choćby użytkownik odbiornika faktycznie go nie użytkował lub nawet go nie posiadał.

Wskazać należy także na jeszcze jeden aspekt. Mianowicie przepisy dotyczące trybu rejestracji odbiorników RTV wskazują na obowiązek informowania właściwej jednostki o zaprzestania użytkowania odbiornika RTV (wyrejestrowania), a także na obowiązek zawiadomienia operatora o zmianie adresu zamieszkania. Wynika to odpowiednio z § 11 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1676), zgodnie z którym użytkownik odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, niezwłocznie powiadamia operatora wyznaczonego o zmianie danych zawartych w zgłoszeniu, o zgubieniu lub zniszczeniu dowodu zarejestrowania odbiorników, o którym mowa w § 9, oraz o zaprzestaniu używania odbiorników (akt ten obowiązuje od 1 stycznia 2014 r.). W okresie wcześniejszym obowiązek ten wynikał z:

– § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2007 r. Nr 187, poz. 1342) – akt obowiązywał w okresie od 13 grudnia 2007 r. do 31 grudnia 2013 r.;

– § 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2005 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. Nr 141, poz. 1190) – akt ten obowiązywał od 29 lipca 2005 r. do 12 grudnia 2007 r.;

– § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. Nr 70, poz. 338) – akt obowiązywał od 1 września 1993 r. do 16 czerwca 2005 r.

Skarżąca nie dopełniła formalności i nie zgłosiła organowi zmiany danych adresowych. Zmiana adresu została ustalona na etapie trwającego już postępowania egzekucyjnego.

Z akt sprawy wynika, że skarżącej pismem z 24 lipca 2008 r. przesłano zawiadomienie o nadaniu indywidulanego numeru identyfikacyjnego użytkownika odbiorników RTV, na adres wskazany przy rejestracji odbiorników.

Zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, zgodnie z którym dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia (ust. 1). Operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia (ust. 2).

Z zacytowanego przepisu wynika, że Poczta Polska S.A. była zobligowana do tego, aby wszystkim zarejestrowanym w dniu wejścia w życie wspomnianego aktu wykonawczego nadać indywidulany numer identyfikacyjny, a także zawiadomić ich o tym fakcie. Podkreślić przy tym należy, że przywołany przepis stanowi o "powiadomieniu" użytkowników, a zatem o przesłaniu zawiadomienia w zwykłej przesyłce listowej (bez potwierdzenia odbioru), na adres abonenta, pod którym rejestracja nastąpiła. W sytuacji braku zawiadomienia przez użytkownika o zmianie adresu, przesłanie powiadomienia na adres wskazany przy rejestracji czyniło zadość wymogom określonym we wskazanym wyżej przepisie rozporządzenia. Nadanie indywidualnego numeru indentyfikacyjnego nie było tożsame z anulowaniem zgłoszonych przez użytkowników wcześniejszych wniosków rejestracyjnych, ale stanowiło wyłącznie element przejścia do innego systemu rozliczania abonamentu, gdzie zastąpiono imienną książeczkę opłat indywidualnym numerem identyfikacyjnym. Nadanie tego numeru miało przede wszystkim walor techniczny w zakresie zmiany sposobu obsługi należności i kontaktów z abonentem. Natomiast doręczenie omawianego zawiadomienia winno być dokonane na adres podany przez abonenta. Zatem skoro skarżąca nie dopełniła wymogu poinformowania o zmianie adresu, to Poczta Polska S.A. zobligowana była do powiadomienia zobowiązanego na adres, który został jej podany i nie można mówić o bezprawności działania wierzyciela w tym zakresie. Dodać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym niekwestionowane jest stanowisko, zgodnie z którym dla skutecznego zawiadomienia strony o nadaniu jej numeru indentyfikacyjnego nie jest niezbędne dokonanie tego zawiadomienia w formie przesyłki ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2018 r., II FSK 2731/17).

Podsumowując, zarejestrowanie odbiornika pod rządami ustawy o radiofonii i telewizji a także w okresie obowiązywania wcześniej regulacji, bez jego późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczającą przesłankę istnienia obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, (wynika to także z obecnie obowiązującej ustawy o opłatach abonamentowych), który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym.

Drugi z zarzutów skarżącej dotyczył braku uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia.

Organ uznał za zasadny zarzut z art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., tj. braku uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, jeżeli jest wymagane. Przychylając się do zasadności tego stanowiska, zauważyć należy, że zasadnie wierzyciel uznał, że upomnienie wyekspediowane na nieaktualny adres zamieszkania zobowiązanej, nie może być uznane za skutecznie doręczone w trybie zastępczym w rozumieniu art. 44 K.p.a. Podkreślenia wymaga, że kwestia ta nie była negowana przez skarżącą.

Organ uznał za nieuzasadniony zarzut wygaśnięcia obowiązku w całości lub w części za okres od stycznia do grudnia 2016 r. stwierdzając, że zastosowany w dniu 5 sierpnia 2021 r. środek egzekucyjny (zajęcia świadczeń rentowych), po uprzednim skutecznym doręczeniu skarżącej odpisu tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu (25 sierpnia 2021 r.), wywołał skutek pozwalający na dochodzenie zobowiązań za okres od stycznia 2016 r. do września 2020 r.

W kwestii zarzutu wygaśnięcia zaległości z tytułu nieuiszczonych opłat abonamentowych rozważania należy rozpocząć od tego, że należności z tytułu abonamentu RTV mają charakter publicznoprawny, a nie cywilnoprawny, bowiem obowiązek ich uiszczania wynika z ustawy, a nie ma charakteru umownego. Tak więc na podstawie art. 2 § 2 O.p., do przedawnienia opłat abonamentowych stosować należy art. 70 § 1 O.p., zgodnie z którym zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności (zob. wyrok NSA z 27 maja 2020 r. sygn. akt I GSK 1668/19). Oznacza to, że najstarsze zaległości z 2016 r. ulegają przedawnieniu z upływem 31 grudnia 2021 r. Przed tą datą organ egzekucyjny zajął rachunek bankowy skarżącej (zawiadomienie o tej czynności wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanej w dniu 25 sierpnia 2021 r.), jednak takie działania prowadzą do przerwania biegu terminu przedawnienia, tylko jeżeli organ egzekucyjny dokonuje czynności zgodnie w wystawionym tytułem wykonawczym.

W rozstrzyganej sprawie wierzyciel – co sam przyznał – wszczął postępowanie egzekucyjne bez uprzedniego doręczenia upomnienia zobowiązanej i uznał zarzut skarżącej w tym zakresie za zasadny. Natomiast w odpowiedzi na skargę organ przyznał, że na podstawie postanowienia z 24 maja 2022 r., organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącej (do akt nie załączono odpisu tego postanowienia). Dodał także, że wierzyciel słusznie wskazał w zaskarżonym postanowieniu, że umorzenie postępowania egzekucyjnego, nie powoduje umorzenia zaległości powstałych w wyniku braku uiszczania przez skarżącą opłat abonamentowych. Należy się zgodzić z organem, że może on ponownie dochodzić zaległości z tytułu opłat abonamentowych - po spełnieniu wymogów wynikających z u.p.e.a.

Uwzględnienie zarzutu braku uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia w niniejszej sprawie skutkowało umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Wprawdzie organ nie przedstawił odpisu tego postanowienia, jak również nie wskazał podstawy prawnej umorzenia, to zgodnie z art. 60 § 1 u.p.e.a. umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie czynności egzekucyjnych. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności.

Zatem w sytuacji, gdy umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, skutkuje to również wyeliminowaniem podjętych w ramach tych czynności środków egzekucyjnych. Wynikający z art. 60 § 1 u.p.e.a. skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego, powoduje przywrócenie stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji, wywołuje skutek ex tunc. Wyjaśnić bowiem należy, że przepis art. 60 § 1 u.p.e.a. nie różnicuje skutków umorzenia postępowania od rodzaju przesłanek umorzenia wymienionych w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego niezależnie bowiem od przyczyn powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, a to w konsekwencji skutkuje wyeliminowaniem środków egzekucyjnych podjętych w ramach tych czynności oraz przywróceniem stanu istniejącego przed zastosowaniem środków egzekucyjnych, z zastrzeżeniem wyjątków określonych w art. 60 § 1 zdanie drugie u.p.e.a.

Na marginesie tej sprawy należy wspomnieć, że przed nowelizacją przepisów u.p.e.a., tj. przed 30 lipca 2020 r., upomnienie zobowiązanego było przesłanką dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego i jego brak stanowił przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazaną w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. W obecnym stanie prawnym nieprzesłanie zobowiązanemu upomnienia, pomimo istnienia takiego obowiązku, nadal jest przesłanką dopuszczalności wszczęcia egzekucji (zob. art. 15 § 1), ale nie zostało wskazane jako odrębna podstawa umorzenia postępowania egzekucyjnego. Okoliczność taka stanowi natomiast podstawę zarzutu (art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.) - por. Piotr Marek Przybysz Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz (pul. LEX).

Skoro w rozstrzyganej sprawie organ uznał za zasadny zarzut skarżącej z art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., to prawidłowo organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne. Autor wyżej cytowanego Komentarza uznał także, że u.p.e.a. w art. 59 § 4 zdanie drugie stanowi, iż postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego zawiera informację o uchyleniu czynności egzekucyjnych zgodnie z art. 60 § 1 zdanie pierwsze. Przepis art. 60 § 1 jest sformułowany w kategoryczny sposób i nakazuje uchylenie czynności egzekucyjnych niezależnie od podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Tymczasem w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w § 1 pkt 4 lit. b i pkt 5–7 oraz § 2 pozostają w mocy skutki związane z zastosowaniem środka egzekucyjnego (art. 59 § 6). Wymóg wynikający z art. 59 § 4 zdanie drugie należy zatem rozumieć jako konieczność wskazania w postanowieniu o umorzeniu postępowania, czy dokonane czynności egzekucyjne zostają uchylone. Jednak niezależnie od tych uwag należy zwrócić uwagę na przepis art. 59 § 1 pkt 3 w związku z art. 27 § 1 pkt 12 u.p.e.a.

Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.