Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1397/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 1 lipca 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/453/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji II. zasądza na rzecz skarżącego P. M. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania III. postanawia zwrócić skarżącemu P. M. 100 (sto) złotych tytułem nienależnie uiszczonego wpisu


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w decyzji z 1 lipca 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 29 kwietnia 2024 r., w której odmówiono przyznania P. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2023 r., poz. 390 ze zm., zwana dalej ustawą) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz.572, zwaną dalej k.p.a.).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Przedmiotowe postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem P. M. z dnia 9 października 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem M. M.

Organ I instancji w ww. decyzji wskazał, że opieka nad niepełnosprawnym powinna być ona podzielona między rodzeństwem. Podniesiono również okoliczność, że M. M. jest uczestnikiem Warsztatów Terapii Zajęciowej od poniedziałku do piątku. W oparciu o powyższe, organ uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od przedmiotowej decyzji P. M. reprezentowany przez r.pr. G. P., wniósł o uchylenie decyzji w całości i przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołujący zarzucił naruszenie przepisów art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 129 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy poprzez uznanie przez organ I instancji, że na rodzeństwie M. M. w równym stopniu spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do brata i opieka nad nim powinna być podzielona między rodzeństwem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji ustaliło, że M. M. został uznany za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od 01.09.2019 r. na stałe na mocy prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie VII wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, sygn. akt: [...] z dnia 24.06.2022r. Wskazano również, że skarżący P. M. od 01.06.2003 r. do 09.10.2023 r. prowadził działalność gospodarczą, z której z dniem 10.10.2023 r. zrezygnował z powodu opieki nad niepełnosprawnym bratem.

Powołując się na ustalenia zawarte w wywiadzie środowiskowym podano, że M. M. ma 54 lata, z uwagi na upośledzenie umysłowe jest osobą niepełnosprawną i niezdolną do samodzielnej egzystencji, od 25 lat pozostaje pod opieką brata i bratowej. Dodano, że żona skarżącego orzeczeniem Sądu z dnia 13.02.2023 r., sygn. [...] została ustanowiona opiekunem prawnym ubezwłasnowolnionego M. M. i ubiegała się o świadczenie pielęgnacyjne, jednak go nie otrzymała z uwagi na brak pokrewieństwa z chorym. Rodzina nie wyraziła zgody na umieszczenie chorego w DPS. Niepełnosprawny M. M. od dzieciństwa nie rozwijał się prawidłowo z uwagi na przebyte zapalenie opon mózgowych i jego stan umysłowy zatrzymał się na poziomie 8 - letniego dziecka. Od 5 lat chory jest uczestnikiem Warsztatów Terapii Zajęciowej i w godzinach 6:30 - 14:30 od poniedziałku do piątku przebywa poza domem. Rodzina pozostaje w stałym kontakcie z lekarzem w R. i psychiatrą w K., wizyty kontrolne odbywają się średnio raz na 2 miesiące lub w przypadku zmiany leków bądź w celu uzyskania recepty na leki. Pracownik socjalny ustalił, że chory porusza się samodzielnie lecz z uwagi na niepełnosprawność intelektualną wymaga pomocy w niektórych czynnościach, m.in. higienie osobistej, w szczególności goleniu, podtarciu, jest nadzorowany podczas kąpieli całego ciała, dozowane są mu leki (3x dziennie), ma przygotowywaną odpowiednią ilość posiłków, chory spaceruje, ogląda telewizję i układa puzzle, ma realizowane recepty i umawiane wizyty lekarskie oraz wykonywane są czynności gospodarcze (zakupy, sprzątanie, pranie, prasowanie, gotowanie) - we wszystkim zawsze pomocna jest K. M. - żona skarżącego, która od prawie 25 lat służy pomocą M. M.

Kolegium uznało, że nie zachodzi w sprawie związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez P. M. lub niepodejmowaniem pracy, a sprawowaniem opieki nad bratem.

Badając zakres opieki, SKO w Krakowie podkreśliło fakt uczestnictwa chorego w Warsztatach Terapii Zajęciowej w godzinach 6:30 - 14:30 od poniedziałku do piątku, na które jest on dowożony specjalnym busem dla niepełnosprawnych.

Powyższe fakty dowodzą, że choć niewątpliwie M. M. jest osobą uznaną za niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymaga pomocy w codziennym prawidłowym funkcjonowaniu (tak też w zaświadczeniu lekarskim z dnia 28.05.2024 r.), to 5 dni w tygodniu przez 8 godzin dziennie funkcjonuje bez pomocy skarżącego P. M. i jego żony, przebywając na Warsztatach Terapii Zajęciowej. Jest to czas, w którym skarżący może wykonywać prace zawodową - tym bardziej, że do 09.10.2023 r. prowadził w miejscu swojego zamieszkania działalność gospodarczą w zakresie "Naprawa i konserwacja komputerów i urządzeń peryferyjnych", "Naprawa i konserwacja elektronicznego sprzętu powszechnego użytku". Kolegium uznało więc, że pomoc ta nie ma charakteru opieki ciągłej i absorbującej skarżącego w takim zakresie, że wymagała rezygnacji z wykonywania pracy i uniemożliwia skarżącemu podjęcia pracy.

Poza powyższym z dokonanych w toku postępowania ustaleń (w ramach wywiadu środowiskowego, oświadczeń strony), zdaniem organu odwoławczego nie wynika, by rozmiar i zakres opieki sprawowanej nad M. M. wymuszał na skarżącym rezygnację z prowadzenia działalności gospodarczej bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, M. M. nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie, samodzielnie też spożywa posiłki i zaspokaja własne potrzeby fizjologiczne - wymaga przy tym pomocy przy goleniu i zachowaniu czystości ("podtarciu").

Kolegium uznało, że rozmiar obowiązków skarżącego związanych z opieką nad bratem nie wymuszała rezygnacji z prowadzenia działalności gospodarczej i nie uniemożliwia jemu podjęcia pracy, przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Pomoc skarżącego w zasadzie ogranicza się do przygotowania bratu posiłków i leków, pomocy w kąpieli i przy higienie osobistej - przy czym przy wykonywaniu tych czynności uczestniczy też żona skarżącego. Strona podała też, że sprząta w pokoju brata, dba o jego spacery, wizyty lekarskie i realizację recept, jednak nie są to czynności tak absorbujące czasowo, by nie można było ich pogodzić z pracą.

Kolegium zauważyło, że takie jednak czynności, jak: przygotowywanie posiłków i ubrań, dawkowanie leków - nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności skarżącego. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym. Z kolei takie czynności, jak realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych czy też czynności gospodarcze: pranie, prasowanie, gotowanie, sprzątanie, opłacanie rachunków stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego, co tym bardziej nie może usprawiedliwiać rezygnacji i powstrzymywania się skarżącego przed wykonywaniem przez niego pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki nad bratem. Czynności odnoszące się do opieki nad chorym wykonywane przez skarżącego (i jego żonę) nie zajmują stale czasu; są realizowane w pewnych odstępach czasowych, jak np. podawanie posiłków i leków, i nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu skarżącego, a przede wszystkim mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający kontynuacje zatrudnienia, choćby w niepełnym zakresie czasu pracy.

Zdaniem Kolegium, aktualny stan zdrowia M. M., zakres deklarowanych przez odwołującego czynności opiekuńczych, obiektywny czas i sposób ich wykonywania oraz fakt uczestniczenia przez chorego w ww. warsztatach wskazują na to, że nie tyle P. M. sprawuje stałą i ciągłą opiekę nad bratem, wymuszającą rezygnację z prowadzenia działalności gospodarczej bądź uniemożliwiającą jemu jej wznowienie bądź podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, co w istocie świadczy choremu określoną i czasową pomoc, która nie uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podejmowane przez wnioskodawcę rzeczywiste czynności związane z opieką nad bratem nie są czynnościami tak zintensyfikowanymi i absorbującymi czasowo, by mogły uniemożliwiać jemu wykonywanie jakiegokolwiek zatrudnienia bądź prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług świadczonych dotychczas.

Co zaś się tyczy podniesionej w odwołaniu okoliczności, że rodzeństwo chorego i odwołującego z uwagi na stan zdrowia, wiek i sytuację rodzinną (konieczność sprawowania opieki nad członkami rodzin) nie może sprawować bezpośredniej opieki nad M. M. - czego zdaniem skarżącego nie uwzględnił organ I instancji, naruszając art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. - Kolegium uznało, że zarzut ten nie znajduje uzasadnienia. Odwołujący skupił się na wykazaniu, że rodzeństwo M. M. (oprócz odwołującego 4 braci i 7 sióstr) nie może sprawować bezpośredniej i pełnej opieki nad chorym bratem - pomijając, że obowiązek alimentacyjny wobec chorego nie musi wyłącznie polegać na osobistej opiece, lecz może polegać na współfinansowaniu opieki przez osobę, która tę opiekę będzie realizowała. Zaznaczono też, że opłacenie opiekunki dla osoby niepełnosprawnej lub finansowe wynagrodzenie tego spośród rodzeństwa zobowiązanego do opieki, które przejmuje na siebie znaczną część obowiązków względem M. M., są formami uczynienia zadość obowiązkowi alimentacyjnemu. Spełnienie tegoż obowiązku może bowiem polegać zarówno na osobistych staraniach (świadczeniu opieki), jak też na przeznaczaniu części swoich dochodów na uczestniczenie w pokryciu koniecznych w tym względzie wydatków.

W skardze wniesionej od powyższej decyzji SKO, profesjonalny pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy, poprzez przyjęcie, że w tej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad bratem, art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez uznanie, że w tej sprawie istnieje możliwość sprawowania opieki przez pozostałe rodzeństwo niepełnosprawnego. Powyższe zarzuty zostały rozwinięte w uzasadnieniu skargi.

Nadto wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją ją poprzedzającą organu I instancji, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł, doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ze względu na przyczyny wzięte przez Sąd pod uwagę z urzędu, tj. naruszenie przepisów postepowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Tytułem wstępu, wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. (który ma zastosowanie w sprawie ponieważ wniosek został złożony w dniu 9 października 2023 r.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Podkreślenia wymaga, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też tylko za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Stąd też w judykaturze prezentowany jest pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11). Zdaniem Sądu, nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę życiowo-organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać na to, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie (por. wyrok NSA z dnia: 22 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1867/21 oraz 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2242/23).

Organy administracyjne w kontrolowanej sprawie nie oceniły należycie stanu zdrowia niepełnosprawnego brata skarżącego, który to stan zdrowia determinuje zakres koniecznej opieki. Kolegium wskazało, że niepełnosprawny ma 54 lata, od 25 lat pozostaje pod opieką brata i bratowej, jest upośledzony umysłowo (stan umysłowy zatrzymał się na poziomie 8 letniego dziecka – co wynika z ustaleń zawartych wywiadzie środowiskowym). Z dołączonej do skargi dokumentacji medycznej wynika min., że M. M. "potrzebuje całodobowej opieki brata, ze względu na nasilone objawy choroby takie jak: zaburzenia snu (...) co powoduje konieczność stałej obserwacji (...), zachowania autoagresywne (...), zachowania heteroagresywne (...), urojenia (...), zaburzenia orientacji (...), nie jest zdolny do samodzielnego załatwiania podstawowych potrzeb życiowych (...). Rokowania w przypadku pacjenta są niekorzystne (...) z uwagi na nasilenie objawów choroby i całkowitą zależność od innych osób, pacjent nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w społeczeństwie" (zaświadczenie lekarskie wydane przez lekarza psychiatrę z dnia 13 sierpnia 2024 r.). Do skargi dołączono również zaświadczenie lekarza psychiatry z 28 maja 2024 r., opinię psychologiczno – pedagogiczną z 15 listopada 2021 r., sądową opinię psychologiczną z 24 października 2022 r., które to dokumenty odzwierciedlają stan zdrowia niepełnosprawnego istniejący już w czasie orzekania przez organy administracji.

W rozpoznawanej sprawie koniecznych ustaleń (odnośnie stanu zdrowia niepełnosprawnego) nie mógł poczynić Sąd, albowiem z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynika obowiązek rozpoznania sprawy w pełnym jej zakresie w dwóch instancjach, a wojewódzki sąd administracyjny nie może zastępować organów administracji w rozpatrzeniu sprawy administracyjnej.

Załączona do skargi dokumentacja medyczna niepełnosprawnego powinna być przedstawiona przez skarżącego na etapie rozpoznania sprawy przez organy administracyjne, zwłaszcza, że skarżący był od samego początku reprezentowany w postępowaniu administracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika. To skarżący powinien przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jego posiadaniu lub które tylko on może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie, w tym m.in. aktualną dokumentację medyczną obrazującą stan zdrowia niepełnosprawnego. Jeśli organ administracji publicznej dokona ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 135/23, baza CBOSA). W szczególności strona ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, tym bardziej, że w tej sprawie skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.

W tym miejscu podkreślić zatem trzeba, że stan zdrowia niepełnosprawnego brata skarżącego wymagający, wg skarżącego, rezygnacji przez niego z zatrudnienia, musi zostać wykazany stosownymi dokumentami wystawionymi przez lekarzy (vide wyrok WSA w Krakowie z 14 sierpnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 606/24). W kontrolowanej sprawie tego zabrakło.

Należy również mieć na uwadze, że zakres czynności opiekuńczych, które nie muszą być sprawowane nieustannie przez całą dobę, uzależniony jest od rodzaju schorzeń osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Niewątpliwie innych czynności opiekuńczych wymaga osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury fizycznej (np. osoba leżąca), a innych czynności opiekuńczych – osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury psychicznej czy neurologicznej. Ustaleń w tym zakresie na gruncie rozpatrywanej sprawy organy nie dokonały. W zaskarżonej decyzji tylko zasygnalizowano, że podopieczny cierpi na upośledzanie umysłowe, z pominięciem analizy jak taki stan zdrowia wpływa na zakres czynności opiekuńczych. Organ zbyt dużą wagę przywiązał do faktu uczestnictwa niepełnosprawnego w warsztatach terapii zajęciowej, tracąc przy tym z pola widzenia, że jest to stan przejściowy. Niepełnosprawny jest bowiem pod opieką brata i bratowej od kilkudziesięciu lat, a od kliku uczęszcza na ww. warsztaty. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ administracyjny rozważy zasadność przeprowadzenia ponownego wywiadu środowiskowego oraz w oparciu o dokumentację medyczną brata skarżącego dokona koniecznych ustaleń co do rodzaju, częstotliwości i czasochłonności czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego względem niepełnosprawnego brata. Organ rozważy również zasadność przesłuchania w charakterze świadka żony skarżącego, ewentualnie świadków spoza rodziny (np. sąsiadów) –celem ustalenia stanu zdrowia, charakteru oraz zakresu świadczonej niepełnosprawnemu opieki.

Należy pamiętać, że opieka nad osobami ze schorzeniami psychicznymi wymaga niejednokrotnie poświęcenia psychicznego oraz fizycznego ze strony ich opiekunów, czego nie sposób pominąć przy rozpatrywaniu spraw wywołanych wnioskami o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Choroba psychiczna może bowiem uniemożliwiać nie tylko samodzielne funkcjonowanie, ale również znacząco ograniczać życie osób najbliższych. Organy winny mieć przy tym na względzie, że osoby z chorobami psychicznymi mogą mieć i często mają problem ze zrozumieniem znaczenia własnych słów i czynów, niejednokrotnie wymagają ciągłego nadzoru i kontroli ze strony opiekuna. Często wręcz stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia swojego i innych członków rodziny. Nadto opieka nad mobilną osobą cierpiącą na chorobę psychiczną może być trudniejsza niż nad osobą leżącą. Tym samym charakter choroby psychicznej, w tym brak przewidywalności w wystąpieniu i nasileniu objawów, powinny być przez organy rozważone w kontekście możliwości podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej (por. m. in. wyroki WSA w Łodzi: z 14 września 2023 r., II SA/Łd 549/23 oraz z 7 września 2023 r., II SA/Łd 529/23; opublikowane w CBOSA). Organy nie dokonały ustaleń w powyższym zakresie, pomimo, że wiedziały, iż niepełnoprawność M. M. wynika z upośledzania umysłowego.

W konsekwencji WSA w Krakowie uznał, że organ odwoławczy wydając ww. decyzję naruszył przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.). Uchybienie organu polega przede wszystkim na braku ustaleń faktycznych koniecznych dla ustalenia stanu zdrowia niepełnosprawnego, który determinuje zakres zakresu opieki jakiej wymaga niepełnosprawny. Równocześnie należy jeszcze zasygnalizować, że zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2023 r., I OSK 1750/22). Tymczasem, w niniejszej sprawie wymóg ten nie został zrealizowany przez organ odwoławczy.

Odnośnie kwestii możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji istnienia kilku osób równolegle obciążonych częściowym obowiązkiem alimentacyjnym w wielu ostatnich wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok NSA z 30 stycznia 2024r., I OSK 781/22, wyrok NSA z 28 grudnia 2023r., I OSK 2083/22) zawarto pogląd, że art. 17 ust. 1 u.ś.r nie zawiera wskazania, która z takich osób powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ani też jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. (...) (por. np. wyroki NSA z: 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1596/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt 1626/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1554/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1521/23;).

W tym miejscu należy również odnotować, że w choć w aktualnym orzecznictwie NSA wskazuje się także, że jakkolwiek kwestia rodzeństwa nie ma decydującego znaczenia przy ocenie istotnej w sprawie przesłanki związku przyczynowego, to jednak nie pozostaje bez wpływu na tę ocenę bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem (por. wyrok NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23). NSA w ww. wyroku stwierdził, że nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że oprócz wnioskującego o świadczenie, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawnym, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy. (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2322/22). Biorąc pod uwagę wyżej przytoczoną linię orzeczniczą NSA należy ocenić w jaki sposób realnie rodzeństwo skarżącego było w stanie go wesprzeć w opiece nad bratem. Nie można przy tym tracić z pola widzenia, że w ramach badania związku przyczynowego, ewentualny udział rodzeństwa w opiece nad niepełnosprawnym bratem należy ocenić w odniesieniu stanu zdrowia niepełnosprawnego i intensywności wymaganej opieki, w tym jego stanu mentalnego i psychicznego oraz tolerancji innych osób w jego otoczeniu. Nie sposób przy tym oczekiwać, aby udzielane opiekunowi przez rodzeństwo wsparcie odbywać się miało z uszczerbkiem dla pracy zawodowej tego rodzeństwa, jego rodziny, czy też miałoby prowadzić do popadnięcia w niedostatek np. z powodu konieczności opłacenia usług opiekuńczych dla niepełnosprawnego brata. Wskazywanych wyżej, zindywidualizowanych ocen przedstawionego aspektu sprawy, nie zaprezentowało Kolegium Odwoławcze ani organ I instancji, zaś wywiedzione przez te organy stanowisko, z przyczyn wyżej podanych, nie zyskało aprobaty Sądu (vide WSA w Krakowie w wyroku z 29.10.2024 r., sygn. III SA/Kr 901/24).

Tym samym skarga została uwzględniona w zakresie zbieżnym z przedstawionymi rozważaniami.

Ponownie rozpoznając sprawę organy dokonają kluczowych dla sprawy ustaleń faktycznych wskazanych w uzasadnieniu i ocenią, czy w odniesieniu do skarżącego zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia Podjętą decyzję uzasadnią zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.

Reasumując, sądowo administracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że SKO zaniechało dokonania kompleksowych ocen tej sprawy, co uzasadniało przyjęcie naruszenia art. 80 k.p.a., przy jednoczesnym ukształtowaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku zgodnie z treścią art. 200 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz. U. z 2023, poz. 1935) zasądzając na rzecz skarżącego od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

O zwrocie nienależnie uiszczonego wpisu sądowego Sąd orzekł oparciu o art. 225 p.p.s.a. w pkt III wyroku.