Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 118/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2017-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: par. 6
journal: Dz.U. 2005 nr 189 poz 1598
law: Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych
Teza: Przepis § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. nr 189, poz. 1598 ze zm.) dotyczy zwolnienia z ponoszenia opłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze na przyszłość. Nie ma zastosowania do konkretnej kwoty za wykonaną usługę, ustaloną ostateczną i prawomocną decyzją. W takiej sytuacji zastosowanie ma regulacja zawarta w art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (T.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.).

TEZY

Przepis § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. nr 189, poz. 1598 ze zm.) dotyczy zwolnienia z ponoszenia opłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze na przyszłość. Nie ma zastosowania do konkretnej kwoty za wykonaną usługę, ustaloną ostateczną i prawomocną decyzją. W takiej sytuacji zastosowanie ma regulacja zawarta w art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (T.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.).


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 marca 2017 r. sprawy ze skargi C. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.

1. Decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...], Zastępca Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S., zmienił po raz kolejny, własną decyzję z dnia [...] września 2004 r. nr [...], przyznającą C. Z. świadczenie z pomocy społecznej w formie specjalistycznych usług opiekuńczych, w ten sposób, że: od dnia 1 października 2015 r. ustalił odpłatność w wysokości 1,10 zł za 1 godzinę, tj. 5% pełnego kosztu usługi;

2. W piśmie z dnia [...] stycznia 2016 r. strona zwróciła się z prośbą o zwolnienie z odpłatności za przedmiotowe usługi opiekuńcze od 1stycznia 2016 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] organ, działając na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. nr 189, poz. 1598 ze zm.; dalej powoływane jako rozporządzenie), odmówił zwolnienia z ponoszenia odpłatności. SKO w S. decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy to rozstrzygnięcie. WSA w Białymstoku wyrokiem z dnia 9 czerwca 2016 r. wydanym w sprawie II SA/Bk 286/16 oddalił skargę na tę decyzję;

3. W konsekwencji organ w dniu [...] sierpnia 2016 r. wezwał stronę do uregulowania należności za specjalistyczne usługi opiekuńcze w wysokości 419, 18 zł za okres od lutego do lipca 2016 r. (nr upom. [...]);

4. W dniu [...] sierpnia 2016 r. strona wniosła o umorzenie tych płatności. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...], organ pierwszej instancji umarzył postępowanie w sprawie wszczętej ww. wnioskiem twierdząc, że sprawa dotycząca zwolnienia strony z ponoszenia odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze została już rozstrzygnięta ostateczną i prawomocną decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. SKO w S. decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...] uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem organu odwoławczego brak jest tożsamości pomiędzy sprawą wszczętą wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2016 r. a sprawą zakończoną decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. Podano, że sprawa zakończoną ww. decyzją dotyczyła zwolnienia z ponoszenia odpłatności na przyszłość tj. od 1 stycznia 2016 r. zaś wniosek z dnia [...] sierpnia 2016 r. dotyczy zwolnienia z konkretnej kwoty tj. 419,18 zł zaległości, które strona ma przymusowo uiścić. W ponownie prowadzonym postępowaniu nakazano organowi pierwszej instancji rozpatrzyć wniosek i wydać stosowną decyzję w kwestii zwolnienia z odpłatności w kwocie 419,18 zł;

6. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...], działając na podstawie § 6 rozporządzenia, odmówił zwolnienia z odpłatności w wysokości 419,18 zł. Organ na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz dokumentów będących w posiadaniu organu ustalił, że strona legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności symbol - 05-R, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w lokalu własnościowym. Opłaty wynoszą: - czynsz 146 zł, - energia 60,66 zł, - media 6,60 zł, - telefon 68,67 zł, - gaz 30 zł, - usługi prywatne 180 zł. Podano, że podczas wywiadu środowiskowego strona oświadczyła, że nie posiada faktur za leki, gdyż nie wykupuje recept. Przyjmuje leki przeciwbólowe i na nadciśnienie, które otrzymuje od dobroczyńców. W ocenie organu pierwszej instancji powyższe okoliczności świadczą o realnej możliwości ponoszenia przez stronę miesięcznej opłaty za specjalistyczne usługi opiekuńcze, których łączny koszt kształtuje się w graniach 66,00 – 75,90 zł. Łączna wartość ponoszonych i udokumentowanych wydatków stanowi kwotę 491,93 zł. Po uregulowaniu rachunków pozostaje do dyspozycji kwota 660,98 zł. Dochód ma charakter ciągły i sytuacja ekonomiczna posiada cechy stabilności. Nie zachodzą okoliczności nadzwyczajne, tj. zdarzenia losowe, które powodowałyby potrzebę zwolnienia z przedmiotowej odpłatności. Nie udokumentowano ponoszenia kosztów związanych z leczeniem, innych niezbędnych wydatków, które pomniejszałyby budżet domowy w znacznym stopniu, a jednocześnie radyklanie pogarszałyby kondycję gospodarstwa domowego;

7. Odwołanie od tej decyzji złożyła C. Z. Podała, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji, gdyż jej zdaniem kwota 660 zł pozostająca po uregulowaniu opłat jest niewystarczająca, aby ponosić z niej również opłaty za usługi opiekuńcze. Wyjaśniła, że jej stan zdrowia pogorszył się i w związku z tym wzrosły wydatki. Podniosła, że obawia się o swoją przyszłość, ponieważ w rozmowach telefonicznych jest uprzedzana, że jak nie zapłaci zadłużenia to komornik jej zabierze rentę. Nie może spać po nocach i żyje w ciągłym lęku. Podała, że organ powinien zrozumieć jest trudną sytuację, gdyż jest ciężko chorym człowiekiem, po wypadku tragicznym w skutkach a obecnie jest osobą samotną i niedołężną 84-letnią, korzystającą z pomocy osób drugich. Obecnie jej renta jest głodowa, z dodatkiem chorobowym wynosi 1.150,00 zł. Wskazała również, że aktualnie zaległość w płatnościach wynosi około 1 tys. zł. Wniosła o pomoc w załatwieniu jej sprawy;

8. SKO w S. decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podano, że przedmiotowa sprawa dotyczy odmowy zwolnienia z ponoszenia odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze na podstawie § 6 rozporządzenia. Rozstrzygnięcie wydane w oparciu o tę regulację ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że to w gestii organu jest przychylenie się do żądania lub odmowa wnioskowanej ulgi. Wskazano, że z akt sprawy wynika iż strona zwróciła się pisemnym wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2016 r. do organu pierwszej instancji z prośbą o "umorzenie odpłatności za usługi opiekuńcze w kwocie 419,18 zł". Kwota ta stanowiła zaległe opłaty, których strona nie uiszczała. We wniosku również prosiła o nienaliczanie odsetek od tej kwoty. Wyjaśniła, że utrzymuje się z głodowej emeryturo-renty, a stan jej zdrowia mocno się pogorszył. Organ podniósł, że zgodnie z informacjami znajdującymi się w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] października 2016 r. strona od kilku lat pozostaje w zainteresowaniu MOPS. Jest osobą samotną, nie ma żadnej rodziny, ma siostrzenicę, która przebywa za granicą i utrzymuje kontakt sporadyczny i jej nie pomaga. Ma 84 lata, jest osobą niepełnosprawną, ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Problemy zdrowotne utrudniają jej codzienne funkcjonowanie. Ma duże trudności w zaspokajaniu potrzeb życiowych głównie w utrzymaniu czystości w pomieszczeniu, w robieniu zakupów, w załatwieniu spraw urzędowych, w przygotowaniu posiłków (od kilku lat nie wychodzi z domu). W związku z tym objęta jest pomocą w formie specjalistycznych usług opiekuńczych, które świadczone są w wymiarze 3 godzin dziennie przez 5 dni w tygodniu. W wolne dni od pracy strona pozostaje bez wsparcia ze strony MOPS. Z uwagi na swój stan zdrowia korzysta z pomocy obcych osób, dla których odwdzięcza się za pracę w różny sposób: oddaje im swoje rzeczy osobiste, a także jak twierdzi, płaci niewielkie kwoty pieniężne za każdą usługę. Jest osobą otyłą, nie wychodzi z domu, po mieszkaniu porusza się przy lasce i nie jest w stanie bez osób drugich funkcjonować w środowisku. Zdaniem organu odwoławczego, pomoc w formie usług jest zatem zasadna. Wskazano, że strona podczas wywiadu podała, iż nie będzie płacić za usługi i nie wyraziła zgody na podpisanie oświadczenia dotyczącego odpłatności. Podtrzymała wniosek o umorzenie kwoty 419,18 zł. W ocenie pracownika socjalnego pomimo, że sytuacja strony jest trudna, jednakże znacząco nie różni się od sytuacji innych osób zwracających się o pomoc, a więc nie kwalifikuje się do zastosowania wnioskowanej ulgi. Podano, że strona posiada stałe źródło utrzymania z którego może regulować należną kwotę opłaty za świadczone specjalistyczne usługi opiekuńcze, która aktualnie wynosi 1,10 zł za 1 godzinę czyli 69,30 zł miesięcznie. Podniesiono, że z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że strona ponosi stałe miesięczne wydatki w wysokości 491,93 zł. Po uregulowaniu rachunków pozostaje jej do dyspozycji kwota 660,98 zł. Mając na uwadze stan faktyczny sprawy, organ odwoławczy zgodził się z organem pierwszej instancji, że w sytuacji strony nie zachodzą okoliczności nadzwyczajne - zdarzenia losowe, które powodowałyby potrzebę zastosowania ulgi. Strona nie udokumentowała wystąpienia nieprzewidzianych zdarzeń losowych lub innych oraz ponoszenia kosztów związanych z leczeniem, czy też innych niezbędnych wydatków, które pomniejszałyby budżet domowy w znacznym stopniu, a jednocześnie radykalnie pogarszałyby kondycję gospodarstwa domowego. Zdaniem organu odwoławczego strona posiada możliwości uregulowania odpłatności z własnych dochodów. Pomimo wskazywania na pogorszenie stanu zdrowia nie dokumentuje ponoszenia kosztów obciążających jej budżet. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu organ odwoławczy podał, że wnioskodawczyni niewątpliwie jest w trudnej sytuacji, jednakże jej prośba nie może zostać uwzględniona z uwagi na brak przesłanek uzasadniających przyznanie wnioskowanej ulgi. Posiadanie stałego źródła dochodu pozwala stronie uiszczać opłaty, a twierdzenia o pogorszonym stanie zdrowia i potrzeba ponoszenia znacznych wydatków nie poparte zostały przez nią stosownymi dowodami;

9. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego złożyła C. Z. i wniosła o wnikliwe i sprawiedliwe rozpatrzenie sprawy. Zdaniem skarżącej decyzja dotycząca opłaty za usługi opiekuńcze jest krzywdząca i niesprawiedliwa wręcz wysoce niemoralna i nieetyczna.

10. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane w skardze. Sąd działając z urzędu stwierdził, że organy rozpoznając wniosek z dnia [...] sierpnia 2016 r. zastosowały błędną podstawę prawną.

W sprawie niniejszej mamy do czynienia z sytuacją w której skarżąca została zobowiązana do ponoszenia odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze od dnia 1 października 2015 r. (decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] września 2014 r.). Następnie po rozpatrzeniu jej wniosku z dnia 4 stycznia 2016 r. o zwolnienie z odpłatności za przedmiotowe usługi opiekuńcze od 1stycznia 2016 r., ostateczną i prawomocną decyzją z dnia [...] marca 2016 r. odmówiono zwolnienia z ponoszenia odpłatności. Podstawą prawną działania organu był § 6 rozporządzenia.

Rozpoznając kolejny wniosek skarżącej z dnia [...] sierpnia 2016 r. o umorzenie płatności, sformułowany przez nią już po otrzymaniu wezwania do uregulowania należności za okres od lutego do lipca 2016 r., organy również działając na podstawie § 6 rozporządzenia, odmówiły zwolnienia z płatności.

Przepis § 6 rozporządzenia stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osoba zainteresowana może być, na jej wniosek lub na wniosek pracownika socjalnego, częściowo lub całkowicie zwolniona z ponoszenia odpłatności na czas określony, zwłaszcza ze względu na:

1) konieczność korzystania co najmniej z dwóch rodzajów specjalistycznych usług;

2) konieczność ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej lub ośrodku wsparcia i za pobyt członka rodziny w placówce opiekuńczo-wychowawczej, leczniczo-rehabilitacyjnej, opiekuńczo-leczniczej lub pielęgnacyjno-opiekuńczej;

3) konieczność korzystania przez więcej niż jedną osobę w rodzinie z pomocy w formie specjalistycznych usług lub usług opiekuńczych, w tym co najmniej jedną przewlekle chorą;

4) zdarzenie losowe.

W zaistniałym stanie faktycznym pojawia się następujące zagadnienie: czy przepis § 6 rozporządzenia dotyczy zwolnienia z ponoszenia odpłatności tylko na przyszłość czy też dotyczy zwolnienia z konkretnej kwoty, której obowiązek uiszczenia wynika z ostatecznej i prawomocnej decyzji. W ocenie Sądu regulacja zawarta w § 6 rozporządzenia dotyczy tylko i wyłącznie zwolnienia z ponoszenia odpłatności na przyszłość. Zaznaczyć przy tym należy, że powyższe stanowisko Sądu było w pewien sposób akcentowane przez SKO w decyzji z dnia [...] października 2016 r. w której stwierdzono, że sprawa zakończona decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. dotyczyła zwolnienia z ponoszenia odpłatności na przyszłość tj. od 1 stycznia 2016 r. zaś wniosek z dnia [...] sierpnia 2016 r. dotyczy zwolnienia z konkretnej kwoty tj. 419,18 zł zaległości, które strona ma przymusowo uiścić i sprawy te nie są tożsame. Pogląd ten nie znalazł jednak przełożenia w dalszym postępowaniu organów, które kwestionowanymi decyzjami w sprawie niniejszej odmówiły zwolnienia z zaległej płatności w trybie § 6 rozporządzenia. Nie powinno ulegać przy tym wątpliwości, że strona ma prawo wielokrotnego wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie z ponoszenia odpłatności. Niemniej jednak wniosek taki może dotyczyć tylko zwolnienia na przyszłość.

Zajęcie takiego stanowiska generuje kolejne pytanie a mianowicie na jakiej podstawie organy mają rozstrzygać wnioski dotyczące zwolnienia czy też umorzenia z odpłatności już ustalonych ostatecznie i prawomocnie. Z analizy orzecznictwa znajdującego w centralnej bazie orzecznictwa NSA wynika, że w takiej sytuacji stosowane są różne rozwiązania. I tak przykładowo WSA w Poznaniu w sprawie II SA/Po 840/11 kontrolował decyzję w której organ skorzystał z trybu określonego w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, tzn. odmówił zmiany decyzji w której została ustalona odpłatność za usługi opiekuńcze (wyrok z dnia 8 lutego 2012 r.). W innej sprawie WSA w Lublinie kontrolował decyzje wydane w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu odpłatności, które zostały wydane zarówno na podstawie § 6 rozporządzenia jak i art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (wyrok z dnia 27 marca 2012 r., wydany w sprawie II SA/Lu 683/11). Sąd uzasadniając swój wyrok także powołał obie podstawy prawne. Problem z zakwalifikowaniem takiego wniosku widoczny jest także na kanwie sprawy niniejszej. A mianowicie w aktach sprawy znajdują się rozstrzygnięcia organów dotyczące wniosku skarżącej złożonego podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] czerwca 2015 r. a dotyczącego umorzenia opłaty za zrealizowane, w miesiącu styczniu 2015 r. usługi opiekuńcze. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. odmówił umorzenia opłaty we wnioskowanym zakresie. Decyzja została wydana na podstawie art. 104 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej a w uzasadnieniu wskazano § 6 rozporządzenia. SKO decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. uchylając to rozstrzygnięcie stwierdziło, że przepis art. 104 ust. 4 nie ma w sprawie zastosowania. Zdaniem SKO żaden przepis ustawy nie przewiduje instytucji umorzenia opłaty z tytułu specjalistycznych usług opiekuńczych, a tym samym brak jest podstawy prawnej do odmowy umorzenia tych świadczeń. Po ponownym rozpatrzeniu tego wniosku organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] września 2015 r. zwolnił stronę z ponoszenia odpłatności za styczeń 2015 r. w trybie § 6 rozporządzenia. Także w przypadku wniosku z dnia [...] sierpnia 2016 r. będącego przedmiotem niniejszego postępowania, organy też różnie kwalifikują ten wniosek. Najpierw postepowanie jest umarzane bo organ pierwszej instancji stwierdza tożsamość sprawy wywołanej ww. wnioskiem ze sprawą zakończoną decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. SKO uchylając to rozstrzygnięcie wykluczył tożsamość tych spraw i w ponownie prowadzonym postępowaniu nakazał wydać stosowną decyzję w kwestii zwolnienia z odpłatności. Ostatecznie kwestionowanymi decyzjami w sprawie niniejszej organy odmawiają zwolnienia z ponoszenia z odpłatności konkretnej kwoty, ustalonej ostateczną i prawomocną decyzją, działając na podstawie § 6 rozporządzenia.

W ocenie Sądu jak już wykazano powyżej regulacja zawarta w § 6 rozporządzenia nie może stanowić podstawy do rozstrzygania w przedmiocie zwolnienia z zaległej opłaty za usługi opiekuńcze. Podstawę taką, zdaniem Sądu, powinien stanowić art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tą regulacją w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Przepis ten tak samo jak § 6 rozporządzenia uzależnia zastosowanie wskazanych w nim środków od spełnienia przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku. Powyższe mogłoby prowadzić do wniosku, że skoro obie podstawy nakazują oceniać spełnienie tej samej przesłanki to bez różnicy powinno być to czy wniosek o zwolnienie rozstrzyga się na podstawie § 6 rozporządzenia, czy też art. 104 ust. 4 ustawy pomocy społecznej czy w końcu łącznie na podstawie obu tych podstaw. Z analizy orzecznictwa w tym zakresie wynika, że nawet Sądy w uzasadnieniach swoich wyroków powołują obie podstawy.

Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie niniejszej zachodzi istotna różnica pomiędzy regulacjami zawartymi w § 6 rozporządzenia a art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Po pierwsze przepisy te dotyczą innych stanów faktycznych, bo § 6 rozporządzenia dotyczy zwolnienia z ponoszenia odpłatności na przyszłość a art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej dotyczy zwolnienia z konkretnej opłaty za udzielone świadczenie. Po wtóre art. 104 ust. 4 ustawy zawiera szerszy wachlarz środków z których może skorzystać organ. W § 6 rozporządzenia mowa jest tylko o zwolnieniu z ponoszenia odpłatności natomiast na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy można umorzyć należności, odstąpić od żądania zwrotu należności, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Odnośnie umorzenia należności w trybie art. 104 ust. 4 ustawy podzielić należy stanowisko organu zajęte w uzasadnieniu decyzji z dnia 27 sierpnia 2015 r., w której organ podał, że żaden przepis ustawy nie przewiduje instytucji umorzenia opłaty z tytułu specjalistycznych usług opiekuńczych. Istotnie przepis art. 104 ust. 4 ustawy rozróżnia możliwości działania w zależności od rodzaju należności. Instytucję umorzenia przepis ten odnosi wyłącznie do nienależnie pobranych świadczeń, a więc takich jakie w świetle definicji z art. 6 pkt 16 ustawy, zostały uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Zdaniem Sądu, z natury rzecz nie kwalifikują się do tej kategorii opłaty za specjalistyczne usługi opiekuńcze, gdyż w ich przypadku chodzi o należność nakładaną jako obowiązek na daną osobę, a nie należność, którą strona uzyskuje w oparciu o decyzję administracyjną. Tak więc w przypadku opłat nie można umorzyć należności (tak też WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 13 października 2011 r., IV SA/Gl 993/10, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnotować przy tym należy, że są też wyroki sądów z których wynika, że instytucja umorzenia może być także stosowana do należności za usługi opiekuńcze (vide wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 września 2015 r., II SA/Lu 781/14, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Brak możliwości zastosowania instytucji umorzenia do opłat nie wyklucza możliwości zastosowania pozostałych środków. Zdaniem Sądu środkiem adekwatnym do umorzenia należności jest instytucja odstąpienia od żądania zwrotu należności, ale organ może także skorzystać ze środków pośrednich takich jak rozłożenie na raty czy też odroczenie terminu płatności. W sprawie niniejszej wniosek z dnia [...] sierpnia 2016 r. został sformułowany właściwie w sposób jednoznaczny, strona bowiem wniosła o umorzenie opłaty. Takie żądanie, zdaniem Sądu, nie powinno być jednak odczytywane literalnie, albowiem trudno przyjąć aby strona wiedziała jakimi środkami dysponuje organ. W takim wypadku powinny być odczytane intencje wnioskodawcy. Bez wątpienia za sformułowaniem dotyczącym umorzenia idzie domniemanie, że wnioskodawca wnosi o anulowanie opłaty. A to czy to nastąpi w formie umorzenia czy też odstąpienia od żądania zwrotu dla strony nie ma znaczenia. Rozpoznając sprawę niniejszą ponownie, organy zastosują regulację zawartą w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Przed rozpoznaniem wniosku pouczą skarżącą o treści tej regulacji a w szczególności zaakcentują, że oprócz instytucji całkowitego anulowania opłaty przewiduje on także środki pośrednie takiej jak rozłożenie na raty, czy też odroczenie terminu płatności. Konkludując stwierdzić należy, że decyzje obu instancji podlegały uchyleniu wobec nieprawidłowego zastosowania § 6 rozporządzenia. Po pierwsze dlatego, że przepis ten dotyczy zwolnienia z opłaty na przyszłość, a nie jak ma to miejsce w stanie faktycznym sprawy niniejszej, zwolnienia z konkretnej należności za wykonaną usługę. Po wtóre zastosowanie tej regulacji, która przewiduje tylko jeden środek w postaci zwolnienia, zamiast art. 104 ust. 4 ustawy, która to regulacja reguluje szerszy wachlarz środków bez wątpienia miało wpływ na wynik sprawy. Pomimo tego, że oba przepisy zastosowanie przewidzianych w nich środków uzależniają od spełnienia takiej samej przesłanki w postaci szczególnie uzasadnionego przypadku to jedynie przepis art. 104 ust. 4 ustawy, oprócz instytucji całkowicie anulujących obowiązek zapłaty przewiduje także instytucje pośrednie.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).