Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 443/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 par 1, art. 80, art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 75 ust. 1 pkt 5, art. 99 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2021 poz 1212
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.

SENTENCJA

Dnia 6 grudnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Sędzia WSA Paweł Dańczak, , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2023 roku sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 25 maja 2023 roku nr KO.481.10.2023 w przedmiocie skierowania na badania lekarskie przeprowadzone w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Radomszczańskiego z dnia 10 lutego 2023 roku nr PJ.5430.152.2023.PI; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim na rzecz skarżącego M. D. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 25 maja 2023 r., nr KO.481.10.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim po rozpatrzeniu odwołania M. D. od decyzji Starosty Radomszczańskiego z dnia 10 lutego 2023 r., nr PJ.5430.152.2023.PI w przedmiocie skierowania na badania lekarskie przeprowadzane w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 31 stycznia 2023 r. do Starosty Radomszczańskiego wpłynął wniosek Prokuratora Prokuratury Okręgowej w P. z dnia 4 stycznia 2023 r. o wszczęcie postępowania w przedmiocie skierowania M. D. na badania lekarskie z uwagi na uzasadnione zastrzeżenia, co do stanu zdrowia.

W dniu 6 lutego 2023 r. M. D. złożył do Starosty Radomszczańskiego wniosek wraz z aktualnym zaświadczeniem lekarskim z dnia 2 lutego 2023 r. informującym o leczeniu psychiatrycznym, z uwagi na zaburzenia adaptacyjne, zaburzenia lękowe i depresyjne mieszane, które nie stanowią przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów mechanicznych.

Decyzją z dnia 10 lutego 2023 r. Starosta Radomszczański, działając na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 99 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 622), dalej u.k.p., skierował M. D. na badania lekarskie przeprowadzone w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami wskazując, że badaniu lekarskiemu należy poddać się w dowolnym wojewódzkim ośrodku medycyny pracy oraz że osoba posiadająca skierowanie na badanie lekarskie zgłasza się na to badanie w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia otrzymania skierowania.

Od powyższej decyzji pełnomocnik M. D. wniósł odwołanie, w którym zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 10, art. 77 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, prowadzenie postępowania z pominięciem interesu skarżącego, niezapewnienie stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowód i rozpatrzenie zgromadzonego materiału w sposób wybiórczy, stronniczy.

W oparciu o postawione zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik wskazał, że organ kierując skarżącego na badania lekarskie poprzestał jedynie na stwierdzeniu uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia kierowcy, nie wyjaśnił na czym faktycznie one polegają, opierając się na wniosku Prokuratora Prokuratury Okręgowej w P. załączonego do wniosku zaświadczenia lekarskiego sprzed lat. Organ dokonał dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, skutkującej pominięciem istotnych okoliczności sprawy, w szczególności analizy dokumentacji medycznej złożonej przez skarżącego. Zdaniem pełnomocnika organ pominął art. 75 ust. 1 pkt 5 i art. 99 ust. 1 pkt 2 u.k.p., z których w sposób jasny wynika, jakimi przesłankami należy się kierować wydając zaskarżoną decyzję. Przesłanka uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia musi być interpretowana zgodnie z celem ustawy, którym jest zapobieganie zagrożeniom w ruchu drogowym spowodowanym przez osoby, których stan zdrowia uniemożliwia sprawne prowadzenie pojazdów. Uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia dotyczyć powinny tego rodzaju aspektów stanu zdrowia osoby, które mogłyby mieć wpływ na zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdu.

Postępowanie w sprawie zostało wszczęte z urzędu w związku z wnioskiem Prokuratora Okręgowego w P. z dnia 17 stycznia 2023 r. Z załączonych do wniosku zaświadczeń lekarskich wydanych przez lekarza psychiatrę w dniu 21 czerwca 2021 r. 23 sierpnia 2021 r. wydanych w celu usprawiedliwienia niemożności uczestnictwa w postępowaniu dyscyplinarnym wynika, że skarżący w chwili ich wydania cierpiał na zaburzenia adaptacyjne w związku z sytuacją rodzinną. Ponadto z analizy akt sprawy wynika, że w poczet materiału dowodowego został załączony wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia 13 marca 2008 r. skazujący za czyn z art. 87 § 1 k.w., który z mocy prawa wiele lat temu uległ zatarciu.

Wobec powyższego, zdaniem pełnomocnika posługiwanie się w postępowaniu ww. materiałem dowodowym jest nieuprawnione i powinno nie podlegać ocenie organu. Zaświadczenie lekarskie wskazujące na zaburzenia adaptacyjne spowodowane sytuacją rodzinną skarżącego nie pozwala na ustalenie, czy stan zdrowia kierowcy uzasadnia skierowanie na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Organ I instancji w toku postępowania nie poczynił we własnym zakresie w zasadzie żadnych ustaleń, czy w stosunku do kierowcy istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jego zdrowia, które obligują organ do skierowania go na badanie lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Oparcie się w sprawie jedynie na wniosku prokuratora oraz zaświadczeniu lekarskim dotyczącym usprawiedliwienia niestawiennictwa w postępowaniu dyscyplinarnym jest niewystarczające. W trakcie postępowania przed organem I instancji skarżący przedłożył zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że rodzaj schorzeń, na które cierpi nie stanowi przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji nie poddał niniejszego zaświadczenia jakiejkolwiek analizie.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 25 maja 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że zgodnie z treścią art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p., badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami podlega osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia.

W myśl art. 99 ust. 1 pkt 2 u.k.p., starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do ich stanu zdrowia. Stosownie do art. 99 ust. 2 pkt 1 lit. a u.k.p. starosta wydaje decyzję administracyjną, o której mowa w ust. 1 z urzędu - na podstawie informacji i ustaleń stanu faktycznego uzyskanych w ramach wykonywania zadań własnych - w zakresie, o którym mowa w ust. 1.

Odwołując się orzecznictwa sądowoadministracyjnego organ odwoławczy podkreślił, że zwrot "uzasadnione zastrzeżenia" należy interpretować zgodnie z celem ustawy, którym jest zapewnienie maksymalnego bezpieczeństwa w ruchu drogowym. W tym zakresie obowiązkiem organów administracji jest czuwanie nad tym, aby osoby mające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą w tym zakresie sprawność i to nie tylko w chwili ubiegania się o uprawnienia, ale również w okresie późniejszego z nich korzystania. W interesie społecznym pozostaje bowiem, aby wszyscy kierowcy posiadali predyspozycje zdrowotne do prowadzenia pojazdów silnikowych w sposób, który nie będzie zagrażał nie tylko ich zdrowiu i życiu, lecz również wszystkich innych użytkowników dróg. Dlatego też zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy powinny dotyczyć tego rodzaju aspektów zdrowia, które mogłyby mieć wpływ na zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdów, a sformułowanie, że mają być uzasadnione oznacza, że są one oparte na słusznych i usprawiedliwionych podstawach.

Wydanie decyzji kierującej na badanie lekarskie nie musi łączyć się z pewnością co do istnienia przeciwskazań zdrowotnych kierowcy do prowadzenia pojazdami. Organ nie musi zatem udowodnić, że takowe istnieją, a wystarczające jest jedynie prawdopodobieństwo istnienia tych okoliczności.

W niniejszej sprawie postępowanie zostało zainicjonowane w następstwie wniosku Prokuratora Prokuratury Okręgowej w P. z dnia 4 stycznia 2023 r. W uzasadnieniu wniosku prokurator wskazał, że brał udział w postępowaniu wykonawczym prowadzonym przez Sąd Okręgowy w P. w sprawie o sygn. [...]. W toku posiedzenia skarżący posiadający uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi oświadczył, że leczy się psychiatrycznie od dnia 24 maja 2021 r. i przedłożył kopie zaświadczeń lekarskich wystawionych przez specjalistę psychiatrę. Do wniosku prokurator załączył kserokopię zaświadczeń lekarskich z dnia 23 sierpnia 2021 r. oraz 21 czerwca 2022 r. wystawionych przez specjalistę psychiatrę A. C..

W zaświadczeniu lekarskim z dnia 23 sierpnia 2021 r. wskazano, że M.D. znajduje się pod opieką psychiatryczną od 24 maja 2021 i nadal z powodu F43 (zaburzenia adaptacyjne) - związane z sytuacją rodzinną pacjenta i wymaga leczenia farmakologicznego. Natomiast w zaświadczeniu lekarskim z dnia 21 czerwca 2022 r. wskazano, że ze względu na stan psychiczny M. D. jest niezdolny do udziału w postępowaniu dyscyplinarnym.

Uwzględniając powyższe okoliczności, zdaniem organu odwoławczego skierowanie skarżącego na badania lekarskie ma uzasadnione podstawy. Przyczyną, jak wskazał organ, która uzasadnia skierowanie kierowcy na badania kontrolne, jest fakt, że skarżący leczy się psychiatrycznie. Okoliczność leczenia psychiatrycznego, może istotnie budzić wątpliwości co do możliwości bezpiecznego uczestniczenia skarżącego w ruchu drogowym.

Kolegium podkreślił, że zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 9 i pkt 12 rozporządzenia w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców, w ramach badania lekarskiego uprawniony lekarz dokonuje oceny stanu zdrowia osoby badanej w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, w zakresie stanu psychicznego, stosowania produktów leczniczych mogących mieć wpływ na zdolność do kierowania pojazdami.

Szczegółowe warunki badania lekarskiego w zakresie stanu psychicznego zawiera załącznik nr 4 do ww. rozporządzenia (§ 5 pkt 3 rozporządzenia). Stosownie do pkt 3 załącznika oceniając stan zdrowia osoby badanej w zakresie stanu psychicznego uwzględnia się:

1) poważne zaburzenia psychiczne wrodzone lub spowodowane chorobą, urazem lub operacją neurochirurgiczną;

2) poważny niedorozwój umysłowy;

3) poważne zaburzenia zachowania spowodowane wiekiem lub zaburzenia osobowości mające negatywny wpływ na ocenę sytuacji, zachowanie lub zdolności adaptacyjne.

Tym samym, w ocenie Kolegium, skoro u skarżącego rozpoznano zakłócenie czynności psychicznych w postaci zaburzeń adaptacyjnych, a zatem zakłócenia tej sfery zdrowia człowieka, którą z mocy obowiązujących przepisów prawa uwzględnia się przy ocenie stanu zdrowia kierowcy, to występują uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jego zdrowia, które stanowią podstawę do skierowania na badanie lekarskie. Ponadto skoro skarżący z uwagi na stan psychiczny był niezdolny do udziału w postępowaniu dyscyplinarnym, to tym bardziej jego stan może mieć wpływ na kierowanie pojazdami i bezpieczeństwo ruchu drogowego.

W toku postępowania skarżący przedstawił kserokopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 2 lutego 2023 r., wystawionego specjalistę psychiatrii H. S. prowadzącą Prywatny Gabinet Psychiatryczny, w którym wskazano, że skarżący od 2 sierpnia 2022 r. jest leczony w tut. gabinecie psychiatrycznym z rozpoznaniem: Zaburzenia adaptacyjne F 43.2 Zaburzenia lękowe i depresyjne mieszane F.41.2. Zaburzenia stwierdzone u skarżącego nie stanowią przeciwwskazać do prowadzenia pojazdów mechanicznych".

W sytuacji, gdy u określonej osoby stwierdzono cechy nieprawidłowej osobowości i jest ona poddana cały czas leczeniu, aktualny stan zdrowia powinien być oceniony przez lekarza specjalistę. W ocenie Kolegium zaburzenia adaptacyjne, lękowe oraz depresyjne mieszane mogą wpływać na reakcje kierowcy na drodze oraz szybkość i trafność podejmowanych w trakcie jazdy decyzji. Zidentyfikowanie takich zaburzeń może mieć wpływ na kierowanie pojazdami i na bezpieczeństwo ruchu drogowego. Z punktu widzenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym nie jest obojętne, czy kierowca potrafi powściągnąć emocje w sytuacjach stresowych, z którymi będzie stykał się na drodze. Bez znaczenia natomiast jest, czy pojawiające się na tym tle dysfunkcje mają postać jednostki chorobowej, czy też cechy nieprawidłowej osobowości. Każda bowiem trwała niemożność emocjonalnego poradzenia sobie przez kierowcę z sytuacjami drogowymi będzie elementem dyskwalifikującym i dlatego też stan psychiczny, emocjonalny kierującego pojazdem nie jest bez znaczenia dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym .

Niezbędne jest wyjaśnienie wpływu stwierdzonych zaburzeń, na aktualną zdolność skarżącego do prowadzenia pojazdami i zdolność rozwiązywania sytuacji na drodze. Organy nie są kompetentne do wypowiadania się w tym zakresie. Okoliczności te mogą być analizowane jedynie przez uprawnionych lekarzy. To, czy określony rodzaj zaburzeń psychicznych, czy osobowościowych może powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów zweryfikuje dopiero badanie lekarskie, które wykaże, czy skarżący aktualnie może kierować pojazdami, czy też istnieją ku temu przeciwwskazania. Skierowanie na badania kontrolne kierowcy ma charakter prewencyjny, a celem badań jest jedynie weryfikacja powziętych przez organ wątpliwości. Decyzja wydana na podstawie art. 99 ust.1 pkt 2 u.k.p. o skierowaniu na badania lekarskie, w żaden natomiast sposób nie przesądza jeszcze kwestii zdolności osoby kierowanej do kierowania pojazdami mechanicznymi.

W skardze skierowanej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie:

- art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez utrzymanie w mocy decyzji kierującej skarżącego na badanie lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, mimo braku wykazania przez organ poważnych i uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia skarżącego wpływających na zdolność do kierowania pojazdami;

-art. 99 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 99 ust. 2 pkt 1 lit. a u.k.p. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy decyzji automatycznie kierującej skarżącego na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami wyłącznie w oparciu o zawiadomienie Prokuratury Okręgowej w P. bez uprzedniego przeprowadzenia przez organ rzetelnego postępowania wyjaśniającego celem ustalenia, czy faktycznie istnieje wysokie prawdopodobieństwo istotnego zmniejszenia sprawności skarżącego do prowadzenia pojazdów w ruchu drogowym; - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji wydanej bez podjęcia przez organ pierwszej instancji z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, jak również brak wszechstronnej i wnikliwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym złożonej przez skarżącego dokumentacji medycznej, co doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji wyłącznie w oparciu o zawiadomienie Prokuratury Okręgowej w P.

W oparciu o postawione zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Starosty Radomszczańskiego z dnia 10 lutego 2023 r.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik w pierwszej kolejności podniósł, że rozpoznane u skarżącego zaburzenia adaptacyjne to rozwijające się na tle emocjonalnym reakcje będące odpowiedzią na wyjątkowo trudną sytuację, wydarzenie, zmiany życiowe, które są dla danej osoby zaskoczeniem. Są one odbierane przez człowieka jako przekraczające jego siły i zdolności poradzenia sobie z nimi. Zaburzenia adaptacyjne są naturalną reakcją na trudne, nowe okoliczności. Pojawiają się obawy, lęk, spadek motywacji, trudności organizacyjne, próby "przesypiania problemów", osłabienie organizmu. Mogą wystąpić problemy ze snem i brak apetytu. Do objawów zaburzeń adaptacyjnych zaliczamy szereg dolegliwości o charakterze psychologicznym i fizycznym, m.in.: wycofanie z życia społecznego, unikanie bliskich, niechęć do aktywności grupowych, trudności związane ze snem - problem z zaśnięciem, zbyt szybkie wybudzanie się, przebudzanie się w nocy, obniżenie motywacji i chęci do podejmowania aktywności np. zawodowej, niepokój, zaburzenia nastroju - obniżenie nastoju, chwiejność nastroju, drażliwość, strach przed jakimś konkretnym czynnikiem, ciągłe martwienie się, lęki związane z przyszłością, widzenie wszystkiego w czarnych barwach, pesymizm, dolegliwości fizyczne, np. bóle brzucha, głowy, nudności.

Formą leczenia zaburzeń adaptacyjnych jest przede wszystkim wsparcie psychologiczne i psychoterapia. Do metod terapeutycznych pomagających osobom z zaburzeniami adaptacyjnymi zalicza się m.in. psychoterapię poznawczo- behawioralną i interwencję kryzysową.

Zdaniem pełnomocnika organ nieprawidłowo uznał, że zaburzenia adaptacyjne skarżącego to tożsama jednostka chorobowa z zaburzeniami osobowości.

Zgodnie z załącznikiem nr 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców oceniając stan zdrowia osoby badanej w zakresie stanu psychicznego uwzględnia się:

1) poważne zaburzenia psychiczne wrodzone lub spowodowane chorobą, urazem lub operacją neurochirurgiczną;

2) poważny niedorozwój umysłowy;

3) poważne zaburzenia zachowania spowodowane wiekiem lub zaburzenia osobowości mające negatywny wpływ na ocenę sytuacji, zachowanie lub zdolności adaptacyjne.

W przypadku istnienia u osoby badanej zaburzeń, o których mowa w ust. 3, można orzec brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, jeżeli wskazuje na to opinia lekarza specjalisty w dziedzinie psychiatrii lub psychologa, oraz osoba ta przeprowadza regularne kontrolne badania lekarskie, właściwe dla każdego przypadku.

Dokonując analizy powyższego uregulowania nie sposób zgodzić się z Kolegium, że ust. 3 rozporządzenia odnosi się do zaburzeń adaptacyjnych stwierdzonych u skarżącego. Cytowany przepis odnosi się do "poważnych zaburzeń zachowania spowodowanych wiekiem lub zaburzeń osobowości mających negatywny wpływ na ocenę sytuacji, zachowanie lub zdolności adaptacyjne. Z zaświadczeń lekarskich M.D. w żaden sposób nie wynika, aby cierpiał lub cierpi na zaburzenia zachowania, bądź zaburzenia osobowości. Zgodnie z dokumentacją medyczną załączoną w poczet materiału dowodowego skarżący w związku z sytuacją rodzinną (rozwód) cierpi na zaburzenia adaptacyjne, a nie na zaburzenia osobowości. Materiał dowodowy zgormadzony w sprawie nie wskazuje ani na poważne zaburzenia zachowania spowodowane wiekiem ani na zaburzenia osobowości. Wobec powyższego w tym zakresie stanowisko organu jest błędne.

Ponadto, zdaniem pełnomocnika z art. art. 99 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 99 ust. 2 pkt 1 lit. a u.k.p. i art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. nie wynika wprost, jakie zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy są wystarczające, by skierować go na przedmiotowe badanie. Muszą być uzasadnione i poważne, co oznacza, że właściwy organ administracji po otrzymaniu informacji poddającej w wątpliwość należytą zdolność psychofizyczną kierowcy winien przeprowadzić postępowanie celem oceny, czy w konkretnym badanym przypadku zastrzeżenia są rzeczywiście tego rodzaju, że uzasadniają wydanie decyzji. Zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy powinny dotyczyć tego rodzaju aspektów jego zdrowia, które mogłyby mieć wpływ na zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdów a sformułowanie, że mają być uzasadnione oznacza, że są one oparte na słusznych i usprawiedliwionych podstawach.

Przesłanką skierowania na badania są zastrzeżenia organu decyzyjnego a nie wyłącznie podmiotu zawiadamiającego. Jest oczywiste, że zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy winien stwierdzić organ wydający decyzję o skierowaniu na badania, a ustalenia w tym zakresie nie mogą opierać się na ogólnikowym, w żaden sposób nieumotywowanym zawiadomieniu. Organ decydując się na skierowanie kierowcy na badania, musi wykazać, że istnieją uzasadnione i poważane zastrzeżenia co do stanu zdrowia takiej osoby.

W niniejszym postępowaniu organ bezkrytycznie opierając się na zaświadczeniu złożonym przez prokuratura bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie aktualnego stanu zdrowia skarżącego, pomijając aktualne zaświadczenie złożone przez M. D. do akt sprawy orzekł o zasadności skierowania na badanie kontrolne. Ponadto, organ błędnie przyjął, iż M. D. cierpi na zaburzenia osobowości, podczas gdy rozpoznano u niego zaburzenia adaptacyjne.

Skarżący przedłożył dokumentację medyczną, z której wprost wynika, że stwierdzone zaburzenia adaptacyjne (a nie jak twierdzi organ zaburzenia osobowości), nie stanowią przeciwwskazania do prowadzenia pojazdów. Organy zignorowały pochodzące od skarżącego informacje odnośnie jego aktualnego stanu zdrowia i nie podjęły próby ich weryfikacji pod kątem istnienia przesłanki skierowania na badania lekarskie. Niezdolność do udziału w postępowaniu dyscyplinarnym w roku 2021 i 2022, spowodowana sytuacją rodzinną w żaden sposób nie daje jakichkolwiek podstaw do skierowania skarżącego na badania kontrolne kierowców. Z faktu niezdolności do udziału w postępowaniu dyscyplinarnym nie wynika, że skarżący cierpi na jedną z chorób psychicznych wskazanych w rozporządzeniu cytowanym powyżej. Przyjęcie takiej tezy skutkowałoby koniecznością kierowania na tego rodzaju badania wszystkich pracowników składających do pracodawcy zaświadczenia od lekarza psychiatry wskazujące, że w danej chwili nie mogą świadczyć pracy, czy też brać udziału w toczących się postępowaniach.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego zaskarżona decyzja podjęta została w sposób dowolny. Organ nie ustalił stanu faktycznego sprawy w stopniu pozwalającym nie niewątpliwe potwierdzenie, że wobec skarżącego istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu jego zdrowia i warunkujące możliwość kierowania przez niego pojazdami. Działał tym samym wbrew zasadom postępowania administracyjnego wyrażonym w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. i naruszył przepis prawa materialnego, tj. art. 99 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 99 ust. 2 pkt 1 lit. a u.k.p. poprzez jego przedwczesne, nieuzasadnione okolicznościami faktycznymi sprawy zastosowanie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2023r. poz.25 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego

c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach

3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd uznał, że organy administracji naruszyły przepisy postępowania a mianowicie art.7,77 §1,80 i 107 § 3 K.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja SKO w Piotrkowie Trybunalskim utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o skierowaniu M.D. na badanie lekarskie przeprowadzane w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2021r. poz. 1212 ze zm.), dalej u.k.p.

Zgodnie z treścią art.75 ust.1 pkt 5 wymienionej ustawy, badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, zwanemu dalej "badaniem lekarskim", podlega, z zastrzeżeniem ust. 4:

5) osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia;

W myśl art.99 ust.1 pkt 2 u.k.p. starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na:

2) badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia;

Zgodnie z treścią art.99 ust.2 pkt 1 a.) u.k.p. starosta wydaje decyzję administracyjną, o której mowa w ust. 1:

1) z urzędu:

a) na podstawie informacji i ustaleń stanu faktycznego uzyskanych w ramach wykonywania zadań własnych - w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. b,

Z wymienionych przepisów wynika, ze osoba posiadająca prawo jazdy jest kierowana na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami w przypadku gdy istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. W orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, że podstawą wydania decyzji o skierowaniu na takie badania mogą stanowić konkretne i uzasadnione okoliczności świadczące o pogarszającym się stanie zdrowia strony. Zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy powinny dotyczyć tego rodzaju aspektów zdrowia, które mogłyby mieć wpływ na zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdów. Za uzasadnione i poważne można uznać jedynie takie zastrzeżenia, z których przynajmniej z dużą dozą prawdopodobieństwa wynika, że w stosunku do kierującego mogą występować przeciwwskazania zdrowotne co do możliwości dalszego jego udziału w ruchu drogowym. Przy czym nie jest konieczne uzyskanie przez organ pewności co do istnienia takich przeciwwskazań, bowiem kwestia zdolności do prowadzenia pojazdu będzie dopiero weryfikowana w toku specjalistycznego badania, na które kierowca ma być skierowany (por. wyrok NSA z 18 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 514/19). Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "uzasadnione zastrzeżenia" oznacza, że są one oparte na słusznych i usprawiedliwionych podstawach. Wydanie decyzji o skierowaniu kierowcy na badania lekarskie nie musi być poprzedzone wykazaniem pewności istnienia przeciwwskazań zdrowotnych kierowcy do prowadzenia pojazdów. Nie jest konieczne udowodnienie przez organ istnienia takich przeciwwskazań, lecz wystarczy wysokie prawdopodobieństwo ich istnienia. Jednocześnie ocena przesłanek uzasadniających wydanie danej osobie skierowania musi być dokonana każdorazowo przez pryzmat ewentualnego zagrożenia dla ruchu (por. wyrok NSA z dnia 30 maja 2016 r., I OSK 2019/14, wyrok NSA z dnia 26 lipca 2018 r., I OSK 625/18).

Decyzja o skierowaniu na badania lekarskie może zapaść wówczas, gdy organ uzyska informacje, że stan zdrowia kierowcy świadczy o istnieniu przeciwwskazań do kierowania pojazdami, a źródło tego typu informacji jest wiarygodne. W wyroku z dnia 24 kwietnia 2020 r. (sygn. akt I OSK 1170/19) NSA wskazał, iż właściwy organ, po otrzymaniu informacji poddającej w wątpliwość należytą zdolność psychofizyczną kierowcy, powinien przeprowadzić postępowanie celem oceny, czy w konkretnym, badanym przypadku zastrzeżenia te są rzeczywiście tego rodzaju, że uzasadniają wydanie decyzji. Sformułowanie, że wątpliwości mają być uzasadnione oznacza, że powinny być oparte na wiarygodnych podstawach.

Dodać należy, że przesłanką skierowania na badania są zastrzeżenia organu decyzyjnego a nie wyłącznie podmiotu wnioskującego. Zatem zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy winien stwierdzić organ wydający decyzję o skierowaniu na badania. Ustalenia w tym zakresie nie mogą opierać się wyłącznie na wniosku organu kontroli ruchu drogowego lecz organ decyzyjny winien sam przeprowadzić postępowanie wyjaśniające celem ustalenia czy faktycznie istnieją zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy zagrażające bezpiecznemu prowadzeniu przez niego pojazdów. (por. wyrok NSA z 25 kwietnia 2022r. w spr. I OSK 514/190).

W niniejszej sprawie Starosta Radomszczański wydał decyzję o skierowaniu skarżącego na badania lekarskie na podstawie wniosku Prokuratora Okręgowego w P. z dnia 4 stycznia 2023r. We wniosku tym podniesiono, że w postępowaniu wykonawczym prowadzonym przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie T. M.D. oświadczył, że leczy się psychiatrycznie od 24 maja2021r. i przedstawił na tę okoliczność dwa zaświadczenia lekarskie. Z pierwszego z nich wynika, że skarżący ma zaburzenia adaptacyjne i wymaga leczenia farmakologicznego. Treść drugiego zaświadczenia wskazuje, że ze względu na stan psychiczny M.D. jest niezdolny do udziału w postępowaniu dyscyplinarnym. Nadto w trakcie postępowania administracyjnego skarżący przedstawił jeszcze jedno zaświadczenie od lekarza psychiatry z którego wynika, że ma on zaburzenia adaptacyjne oraz zburzenia lękowe i depresyjne mieszane. Na podstawie wymienionych zaświadczeń organy administracji uznały, że istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego uzasadniające skierowane go na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami.

W ocenie sądu przedstawiona przez organy przyczyna skierowania M.D. na badania lekarskie nie jest "uzasadnionym i poważnym zastrzeżeniem" w rozumieniu art75 ust.1 pkt 5 u.k.p. co do wystąpienia u skarżącego przeciwwskazań zdrowotnych do prowadzenia pojazdów. Wskazana przyczyna jest ogólnikowa i nie wynika z niej wysokie prawdopodobieństwo istnienia takich przeciwwskazań.

Należy zaznaczać, że w aktach sprawy znajdują się 4 zaświadczenia wystawione przez lekarzy psychiatrów. W trzech z nich (z 23 sierpnia 2021r., 2 lutego 2023r. i 30 sierpnia 2023r.) rozpoznano u skarżącego zaburzenia adaptacyjne, w dwóch z nich (z 2 lutego 2023r. i z 30 sierpnia 2023r.) zaburzenia lękowe a w jednym ( z 2 lutego 2023r.) zaburzenia depresyjne mieszane. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że zaburzenia adaptacyjne u M.D. są związane z jego trudną sytuacją rodzinną (trwa postępowanie rozwodowe). Zaburzenia lękowe natomiast przejawiają się niepokojem, zamartwianiem się, strachem przed rozwiązywaniem różnych problemów zaś zaburzenia depresyjne przejawiają się obniżeniem nastroju, mniejszym zainteresowaniem wszystkim, zmęczeniem, przewlekłym smutkiem. Objawy chorobowe wymienionych schorzeń są powszechnie znane.

W myśl ustępu 3 załącznika nr 4 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 5 grudnia 2022r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (Dz.U. z 2022r. poz.2503), oceniając stan zdrowia osoby badanej (pod kątem zdolności do kierowania pojazdami) w zakresie stanu psychicznego uwzględnia się:

1) poważne zaburzenia psychiczne wrodzone lub spowodowane chorobą, urazem lub operacją neurochirurgiczną;

2) poważny niedorozwój umysłowy;

3) poważne zaburzenia zachowania spowodowane wiekiem lub zaburzenia osobowości mające negatywny wpływ na ocenę sytuacji, zachowanie lub zdolności adaptacyjne.

Nie ulega wątpliwości, że schorzenia rozpoznane u skarżącego (zaburzenia adaptacyjne, lękowe i depresyjne mieszane) nie są żadnymi ze schorzeń wymienionych w ustępie 3 załącznika nr 4 do wymienionego rozporządzenia. Wspomnieć jedynie należy, że wbrew temu co podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji u M.D. nie stwierdzono zaburzenia osobowości.

Organy administracji nie wykazały, że schorzenia rozpoznane u skarżącego uzasadniają z wysokim prawdopodobieństwem występowanie przeciwwskazań zdrowotnych do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Nie jest tutaj wystarczającą okoliczność podnoszona przez organy, że schorzenia stwierdzone u M.D. mogą wpływać na reakcje na drodze oraz na szybkość i trafność decyzji podejmowanych w trakcie jazdy a tym samym mogą one wpływa na kierowanie pojazdami i na bezpieczeństwo ruchu drogowego. Jest to za mało dla skierowania na badania lekarskie, o których mowa w art.75 ust.1 pkt 5 u.k.p. Nie wystarcza sama możliwość wystąpienia przeciwwskazań zdrowych do kierowania pojazdami ale musi być wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia takich przeciwwskazań. Innymi słowy nie wystarczy istnienie wątpliwości co do tego czy istnieją takie przeciwwskazania zdrowotne ale musi wystąpić wysokie prawdopodobieństwo istnienia takich przeciwwskazań. Orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie jest utrwalone i wynika z niego, że do skierowania na badanie lekarskie konieczną przesłanką jest wystąpienie wysokiego prawdopodobieństwa istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do prowadzenia pojazdami a nie jedynie możliwość wystąpienia takich przeciwwskazań.

W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie przeprowadziły żadnego postępowania wyjaśniającego w przedmiocie wniosku prokuratora z dnia 4 styczna 2023r. i nie wykazały istnienia u skarżącego wysokiego prawdopodobieństwa przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Należy zaznaczyć, że organ kierujący na badanie lekarskie nie jest związany wnioskiem prokuratora o skierowanie kierowcy na takie badanie. Nie może on podchodzić bezkrytycznie do takiego wniosku lecz powinien sam ocenić czy wobec kierowcy istnieją "uzasadnione i poważne zastrzeżenia", o których mowa w art.75 ust.1 pkt 5 u.k.p. uzasadniające wydanie decyzji o skierowaniu na badanie. W razie wątpliwości winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie.

W niniejszej spawie Starosta Radomszczański nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w przedmiocie wniosku z 4 stycznia 2023r. Dysponował on jedynie dwoma zaświadczeniami lekarskimi nadesłanymi wraz z wnioskiem przez prokuratora. Skarżący sam z własnej inicjatywy złożył jeszcze trzecie zaświadczenie lekarskie z dnia 2 lutego 2023r. Organ administracji nie dokonał żadnej innej czynności w sprawie. W istocie organ administracji skierował skarżącego na badanie określone w art.75 ust.1 pkt 5 k.p., mimo braku wysokiego prawdopodobieństwa istnienia u skarżącego przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Takie wysokie prawdopodobieństwo nie wynika z trzech zaświadczeń lekarskich jakimi dysponował organ w postępowaniu administracyjnym. Z dwóch zaświadczeń lekarskich (z 2 lutego 2023r. i z 30 sierpnia 2023r.) wynika natomiast teza wprost przeciwna a mianowicie taka, że nie istnieje prawdopodobieństwo przeciwwskazań zdrowotnych do prowadzenia przez skarżącego pojazdami mechanicznymi. W obu zaświadczeniach dwóch różnych lekarzy psychiatrów stwierdziło, że zaburzenia rozpoznane u M.D. nie stanowią przeciwwskazań zdrowotnych do prowadzenia pojazdów. Faktem jest, że oba zaświadczenia nie są dokumentami urzędowymi w rozumieniu art.76 § 1 K.p.a. Nie zostały bowiem wystawione przez lekarzy psychiatrów uprawnionych do oceny stanu zdrowia osób kierujących pojazdami w trybie określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 5 grudnia 2022r. Oba zaświadczenia są normalnymi dowodami w sprawie. Wystawione zostały jednak przez lekarzy psychiatrów a więc osoby dysponujące wiedzą z dziedziny psychiatrii i posiadające kwalifikacje do leczenia schorzeń psychiatrycznych. Oba zaświadczenia wystawiło dwóch różnych psychiatrów, niezależnie od siebie i oboje uznali zgodnie, że schorzenia rozpoznane u skarżącego nie stanowią przeciwwskazań zdrowotnych do przyjęcia wysokiego prawdopodobieństwa istnienia u M.D. przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Organy administracji nie wykazały istnienia takiego wysokiego prawdopodobieństwa.

O istnieniu takiego wysokiego prawdopodobieństwa nie może świadczyć stwierdzenie w zaświadczeniu z 21 czerwca 2022r., że ze względu na zaburzenia psychiczne M.D. jest niezdolny do udziału w postępowaniu dyscyplinarnym. Wymieniona okoliczność nie może automatycznie oznaczać, że skarżący winien być skierowany na badanie lekarskie, o którym mowa w art.75 ust.1 pkt 5 u.k.p. To, że M.D., z uwagi na zaburzenia adaptacyjne spowodowane sytuacją rodzinną, nie jest zdolny do udziału w postępowaniu dyscyplinarnym nie jest tożsame z wysokim prawdopodobieństwem istnienia u skarżącego przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami mechanicznymi. Takie wysokie prawdopodobieństwo musi być wykazane przez organ administracji a w niniejszej sprawie organ tego uczynił.

Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest uzasadniona. Organy administracji nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w przedmiocie wniosku prokuratora z dnia 4 stycznia 2023r. i nie wykazały wysokiego prawdopodobieństwa istnienia u skarżącego przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami mechanicznymi. Samo istnienie wątpliwości co do tego czy ze względu na stan zdrowia M.D. jest zdolny do kierowania pojazdami nie jest wystarczające do skierowania skarżącego na badanie lekarskie gdyż musi być wysokie prawdopodobieństwo istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Organy administracji naruszyły przepisy art.7,77 § 1,80 i 107 § 3 K.p.a co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt 1c.) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z 10 lutego 2023r.

Na podstawie art.200 p.p.s.a. sąd zasądził od organu administracji na rzecz skarżącego kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na ogólną sumę kosztów złożyło się: 200 zł- wpis, 480 zł – wynagrodzenie pełnomocnika i 17 zł – opłata skarbowa.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Organy administracji winny rozważyć możliwość przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie czy wobec skarżącego istnieją "uzasadnione i poważne" zastrzeżenia do stanu zdrowia, o których mowa w art.75 nust.1 pkt 5 u.k.p. Następnie należy dokonać wnikliwej oceny całego materiału dowodowego oraz wydać rozstrzygnięcie w sprawie.

a.kr