Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 399/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6138 Utrzymanie czystości i porządku na terenie gminy
Hasła tematyczne: Czystość i porządek
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 7
journal: Dz.U. 2022 poz 1297
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.) sędzia WSA Grzegorz Dudar, Protokolant sekretarz sądowy Natalia Paulina Janowicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 września 2023 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 4 stycznia 2023 r. nr 408.165/G-1/2022 w przedmiocie obowiązku wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.

W dniu 12 października 2022 r. (data doręczenia) Burmistrz Sokółki powiadomił skarżącą – J. S. o otrzymaniu "doniesienia o nieprawidłowościach przestrzegania przepisów prawa o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach" oraz o terminie i miejscu zarządzonych oględzin w zakresie postępowania ze ściekami komunalnymi.

Po przeprowadzeniu oględzin w dniu 18 października 2022 r., z udziałem strony, w dniu 19 października 2022 r. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie nakazania wykonania obowiązku polegającego na wyposażeniu nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych. W trakcie oględzin ustalono, że na nieruchomości nie ma zbiornika na nieczystości. Na nieruchomości znajduje się wychodek w którym strona załatwia potrzeby. Ścieki komunalne wylewane są na posesję. Do wychodka strona stosuje wapno, pod krzakami też jest stosowane jest wapno. Strona mieszka sama. W domu mało używa wody, stosuje detergenty nieinwazyjne. Nie ma łazienki, pranie robi raz na trzy miesiące na podwórku, stosuje proszek do prania, płyny plus mydło.

W piśmie z 24 października 2022 r. skarżąca zwróciła się do organu o ustalenie okresu przejściowego na wykonanie przedmiotowego obowiązku, uzasadniając to swoją trudną sytuacją materialną i osobistą oraz deklarując wolę jego zrealizowania. Strona wniosła także o udzielenie jej wsparcia finansowego na wykonanie szamba lub przydomowej oczyszczalni ścieków.

W dniu 14 listopada 2022 r. Burmistrz Sokółki wydał decyzję nr GR.O.70.20.1.2022.AC, którą na podstawie art. 5 ust. 7 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa), nakazał J. S. – właścicielce nieruchomości położonej w H., niezwłoczne wykonanie na działce nr [...] obowiązku polegającego na wyposażeniu nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w odrębnych przepisach.

Po otrzymaniu decyzji skarżąca ponowiła wniosek o udzielenie jej pomocy finansowej w zrealizowaniu nakazanej inwestycji (pismo w tej sprawie ma datę 28 grudnia 2022 r., ale wpłynęło do UM w Sokółce 30 listopada 2022 r., co uzasadnia twierdzenie, że wskazano w piśmie datę omyłkowo), a następnie złożyła od niej odwołanie. Decyzji zarzucono wydanie jej bez zbadania sytuacji finansowej i życiowej strony oraz nieuwzględnienie, że strona nie jest w stanie wykonać szamba lub przydomowej oczyszczalni niezwłocznie. W związku z tym odwołująca wniosła o zmianę decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy; uchylenie decyzji; przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, tj. wykazania, że strona nie ma obowiązku wykonania oczyszczalni lub szamba; wstrzymania decyzji Burmistrza na czas postępowania; dopuszczenia i przeprowadzenia dowodów z dokumentów potwierdzających jej trudną sytuację życiową oraz z opinii biegłego na okoliczność konieczności wykonania szamba oraz tego czy sytuacja zagraża środowisku.

Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z 4 stycznia 2023 r. nr 408.165/G-1/2022 uchyliło zaskarżoną decyzję w części, w jakiej stwierdza, że określony nią obowiązek ma zostać wykonany niezwłocznie i w tym zakresie umorzyło postępowanie przed organem pierwszej instancji w pozostałym zakresie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazano, że obowiązki właścicieli nieruchomości w zakresie utrzymania czystości i porządku ustanawia art. 5 ust. 1 ustawy. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym właściciel nieruchomości ma obowiązek przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych. Stosownie zaś do art. 5 ust. 7 ustawy, wykonanie obowiązku wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych, w razie jego niewykonania, nakazuje się decyzją administracyjną.

Ustalenie faktu niewykonania przez właściciela ciążącego na nim obowiązku podłączenia do istniejącej sieci kanalizacyjnej obliguje więc burmistrza (wójta, prezydenta miasta) do wydania decyzji nakazującej wykonanie tzw. szamba lub przydomowej oczyszczalni ścieków bytowych, bowiem z brzmienia wskazanego przepisu wynika, że odpowiedni organ wykonawczy gminy nie ma w tym zakresie pozostawionej jakiejkolwiek swobody (w przepisie użyto słowa "nakazuje").

Decyzja wydawana na podstawie art. 5 ust. 7 ustawy, nie może określać żadnych szczegółowych warunków realizacji nakazywanych czynności, bowiem żaden przepis ustawy nie przewiduje takiej kompetencji organu właściwego w tego typu sprawach. Ponieważ organy administracji publicznej muszą działać na podstawie przepisów prawa (art. 6 K.p.a.), ustalenie w zaskarżonej decyzji, że wskazane w niej obowiązki mają być wykonane niezwłocznie, ocenić należało jako pozbawione podstawy prawnej i podlegające uchyleniu. Brak podstawy prawnej do określania terminu wykonania obowiązku nakazywanego na podstawie art. 5 ust. 7 ustawy powoduje, że postępowanie administracyjne w tym zakresie jest bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu (w zw. z art. 105 § 1 i art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.).

Obowiązek wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych, powstaje z mocy samego prawa i ciąży na właścicielu nieruchomości. Odnośnie niewykonania tego obowiązku przez skarżącą nie zgłoszono w sprawie żadnych wątpliwości. Argumentacja odwołania wskazuje jednak, że strona upatruje podstaw do uwolnienia jej od niego w swojej trudnej sytuacji finansowej i życiowej oraz w braku zagrożeń dla środowiska.

W ocenie Kolegium, ustawa, ani jakiekolwiek inne przepisy prawa, nie pozwalają na odstąpienie od wydania decyzji przewidzianej w art. 5 ust. 7 ustawy z uwagi na sytuację finansową lub osobistą właściciela nieruchomości, na której powstają ścieki bytowe. Nie uzależniają również zastosowania tego przepisu od ustalenia istnienia zagrożenia dla środowiska w przypadku spełnienia przesłanek wynikających z art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 7 ustawy. Organ procedujący w sprawie, dążąc do wyjaśnienia i załatwienia sprawy, zobowiązany jest ustalić ściśle określone przez ustawodawcę okoliczności obligujące dany podmiot do wyposażenia nieruchomości pozbawionej możliwości przyłączenia do sieci kanalizacyjnej, w bezodpływowy zbiornik na nieczystości ciekłe lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych. Okolicznościami takimi są wytwarzanie na nieruchomości ścieków bytowych oraz brak sieci kanalizacyjnej, do której można daną nieruchomość podłączyć.

W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji poczynił ustalenia, o których mowa powyżej, zaś ustalenia te znajdują odzwierciedlenie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie.

Z akt sprawy wynika, że przedmiotowa nieruchomość nie jest podłączona do sieci kanalizacji sanitarnej, jak również nie jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków. Nie ma też na niej bezodpływowego zbiornika szczelnego (szamba) na nieczystości ciekłe. Ustalenia te nie były kwestionowane w toku postępowania.

Niewątpliwie więc zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, a co za tym idzie - właścicielka ma obowiązek wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych i nie wykonała tego obowiązku. Organ zobowiązany był zatem do wydania decyzji nakazującej wykonanie tego obowiązku, zgodnie z treścią art. 5 ust. 7 ustawy.

Przechodząc do oceny argumentacji odwołania Kolegium podkreśliło, że decyzja wydawana na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 5 ust. 7 ustawy nie jest decyzją uznaniową. Oznacza to, że w przypadku spełnienia przesłanek wskazanych we właściwych przepisach, organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych. Konieczność jej wydania nie została pozostawiona ocenie organu; obowiązek wynikający z tego przepisu ma charakter powszechny.

Odnosząc się do wniosku dotyczącego wstrzymania wykonania decyzji z uwagi na niekorzystną sytuację materialną, która nie pozwala stronie na poniesienie wydatków związanych z koniecznością budowy szamba bądź zainstalowania przydomowej oczyszczalni wyjaśniono, że ustawodawca nie uzależnił konieczności wykonania omawianego obowiązku od sytuacji materialnej właściciela nieruchomości. Jak podkreślił WSA w Poznaniu w wyroku II SA/Po 653/19 nałożenie w drodze decyzji takiego obowiązku nie zależy od takich okoliczności, jak sytuacja życiowa czy majątkowa osoby zobowiązanej. Przepis art. 5 ust. 1 pkt 2 nie daje organowi podstaw do odstąpienia od egzekwowania obowiązku, jeżeli obowiązek taki istnieje. Przepisy nakładające obowiązek podłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, a w przypadku jej braku - wyposażenia jej w stosowny zbiornik lub oczyszczalnię - wskazują na nieruchomość nie odnosząc się do stanu faktycznego i prawnego obiektów tam się znajdujących (m.in. wyrok WSA w Warszawie z 6 listopada 2009 r., IV SA/Wa 1071/09). Nie wymagają też ustalania, czy pozostawanie nieruchomości bez wyposażenia jej w szczelne szambo lub przydomową oczyszczalnię zagraża środowisku. Kolegium nie miało zatem podstaw do przeprowadzania wnioskowanych środków dowodowych.

W sprawie niniejszej materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu dawał podstawę do nałożenia na właścicielkę nieruchomości przedmiotowego obowiązku. Organ pierwszej instancji słusznie ocenił, że wystąpiły przesłanki z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, od których wystąpienia ustawodawca uzależnił możliwość nałożenia obowiązku wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych. Z tych względów Kolegium uznało, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest - poza określeniem niezwłocznego wykonania obowiązku - prawidłowe.

Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniosła J. S. i zarzuciła naruszenie:

- art. 7 w zw. z art. 75 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a., polegające na zaniechaniu przez organ odwoławczy wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego i tym samym niepodjęciu przez organ niezbędnych działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym pominięciu przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy słusznego interesu skarżącej i interesu społecznego;

- art. 15 K.p.a., polegające na złamaniu przez organ odwoławczy zasady dwuinstancyjności postępowania i przyjęciu w sposób bezrefleksyjny oraz bez przeprowadzenia postępowania merytorycznego w sprawie, okoliczności faktycznych i prawnych ustalonych przez organ pierwszej instancji, poprzestając jedynie na czynnościach kontrolnych, nie dokonując tym samym działań zmierzających do analizy decyzji organu pierwszej instancji pod względem celowości i słuszności rozstrzygnięcia, w tym zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego bądź uzupełnienia postępowania dowodowego w sprawie, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji organu pierwszej instancji;

- art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 ust. 7 ustawy, poprzez zastosowanie tych przepisów w niniejszym postępowaniu będących podstawą prawną wydanych decyzji i nałożenie na skarżącą obowiązku polegającego na wyposażeniu nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych oraz sfinansowaniu tego obowiązku mimo, że z uwagi na okoliczności faktyczne obowiązek ten częściowo powinien spoczywać na organach państwa;

- art. 2 i art. 74 Konstytucji RP, poprzez pominięcie przez organ odwoławczy przy wydawaniu decyzji przepisów Konstytucji, które wskazują, że obowiązek dbania o środowisko w pierwszej kolejności spoczywa na organach państwa.

W uzasadnieniu skargi zarzucono, że przy ustalaniu stanu fatycznego sprawy pominięto słuszny interes skarżącej oraz interes społeczny. Podniesiono, że skarżąca już na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji wskazywała na trudną sytuację materialną oraz na fakt sposobu gospodarowania wytwarzanymi na nieruchomości nieczystościami. Skarżąca obarczona przedmiotowym obowiązkiem bez realnego wsparcia finansowego ze strony organów państwa znajdzie się na granicy ubóstwa. Zdaniem skarżącej zastosowano w sprawie przepisy obowiązującego prawa jednak w oderwaniu od zasad postępowania administracyjnego. Skarżąca podniosła, że decyzje byłyby wydane w sposób prawidłowy gdyby wraz z nałożonym na nią obowiązkiem został zabezpieczony jej słuszny interes oraz interes społeczny w postaci udzielenia jej realnego wsparcia ze strony organów. Nałożenie na nią obowiązku wybudowania przydomowej oczyszczalni ścieków bądź bezodpływowego zbiornika w sytuacji gdy przedstawiła brak możliwości finansowych na realizację tej inwestycji jest niezgodne z Konstytucją RP. Wprawdzie regulacja zawarta w art. 5 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 7 ustawy nie zwalnia z tego obowiązku z uwagi na sytuację materialną ale to Konstytucja jest aktem nadrzędnym i w sytuacji faktycznego braku możliwości finansowych obowiązek ten powinien spoczywać w całości bądź w części na gminie. Tymczasem w sprawie niniejszej gmina odmówiła realnego wsparcia finansowego wskazując, że nie prowadzi na chwilę obecną takich programów wsparcia. Skarżąca podniosła, że ochrona środowiska w pierwszej kolejności jest obowiązkiem państwa. Niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawa i sprzeczne z Konstytucją RP jest to, by na obywatela nakładać obowiązki, których wykonanie doprowadzi do skrajnego ubóstwa, z jednoczesnym niczym nieuzasadnionym zwolnieniem z tych obowiązków organów państwa. Nadto podniesiono, że skarżąca w toku postępowania wyjaśniła, że jej działania na nieruchomości mimo braku oczyszczalni ścieków czy szamba nie oddziałują negatywnie na środowisko. Ponadto w miejscowości w której mieszka skarżąca, sąsiednie nieruchomości również nie posiadają takich zbiorników. Wskazano, że na przedmiotowej nieruchomości nie ma łazienki, skarżąca mieszka sama i nie na stałe. Jeszcze raz podkreślono, że wykonanie tych obowiązków wiąże się z zaciągnięciem pożyczki i pogłębieniem ubóstwa skarżącej, mimo że w pierwszej kolejności zgodnie z Konstytucją to na organach państwa spoczywa obowiązek dbania o środowisko.

Mając na uwadze powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Skarżąca na rozprawie w dniu 26 września 2023 r. podała, że mieszka na nieruchomości w miejscowości H. Jest tam zameldowana. Cała sprawa zaczęła się od tego jak zainterweniowała w Inspektoracie Ochrony Środowiska w Białymstoku odnośnie odorów, ścieków, palenia folii i odchodów zwierzęcych na działce sąsiedniej. Jest podłączona do kanalizacji wodociągowej. Nie ma w domu łazienki, woda jest tylko w kuchni. Ma wychodek, który przesypuje wapnem. Na pytanie sądu, jakie powstają ścieki bytowe, skarżąca wskazała, że nie wie. Wodę z mycia wylewa na podwórko pod krzewy, ponieważ nie używa detergentów ciężkich. Skarżąca wskazała, że rozumie że jest przepis, ale nie rozumie co miałaby do zbiornika na nieczystości wylewać.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Sokółki w zakresie nałożenia na skarżącą – J. S. obowiązku wyposażenia nieruchomości położonej w H., gm. Sokółka (działka n [...]) w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych spełniających wymagania określone w przepisach odrębnych.

Regulacje służące utrzymaniu czystości i porządku, jak również w tym zakresie zadania gminy oraz obowiązki właścicieli nieruchomości, zawiera ustawa z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach(t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1297 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa). Szczegółowe obowiązki właściciela nieruchomości w zakresie utrzymania czystości i porządku określa art. 5 ust. 1-4 ustawy.

W sprawie niniejszej istotna jest regulacja art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy dotycząca postępowania z nieczystościami ciekłymi. Zgodnie z tą regulacją właściciel nieruchomości zapewnia utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych.

W przytoczonym przepisie ustawodawca przewidział alternatywę:

1) albo istnieje sieć kanalizacyjna – wówczas zasadą jest, że nieruchomość ma być podłączona do tej sieci, a jedyny wyjątek dotyczy takiej sytuacji, kiedy nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych – wtedy przyłączenie jej do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe,

2) albo sieć kanalizacyjna nie istnieje i jej budowa jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona – wówczas właścicielowi nieruchomości przysługuje wybór między wyposażeniem nieruchomości w:

a) zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych,

b) przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych

– oba te urządzenia muszą spełniać wymagania określone w przepisach odrębnych (vide: D. Danecka, W Rakoszy, Utrzymanie czystości i porządku w gminach. Komentarz, pub. Lex).

Z kolei, zgodnie z art. 5 ust. 7 ustawy, w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa w ust. 1-4, wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku.

Z treści przytoczonych przepisów wynika ustanowiony przez ustawodawcę obowiązek przede wszystkim przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Natomiast w sytuacji gdy sieć kanalizacyjna nie istnieje lub jej budowa jest techniczne lub ekonomicznie nieuzasadniona, wówczas właścicielowi nieruchomości przysługuje wybór między wyposażeniem nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków.

Przepis art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy nie rozróżnia bezpośrednio sytuacji, w której brak jest podstaw do budowy sieci kanalizacyjnej i sieć taka nie jest zrealizowana, ani sytuacji właścicieli nieruchomości w razie planowania przez gminę budowy sieci, bądź zaniechania takich planów, mimo istnienia podstaw do budowy sieci. Wobec powyższego właściciel nieruchomości ma obowiązek jej wyposażenia w zbiornik bezodpływowy lub przydomową oczyszczalnię ścieków zarówno w sytuacji, gdy budowa kanalizacji nie jest uzasadniona, jak i w sytuacji, gdy jest ona uzasadniona, ale sieć taka nie została jeszcze zrealizowana. Niedopuszczalnym bowiem jest wprowadzanie ścieków bytowych wprost do ziemi, czy też do kanalizacji deszczowej (vide: wyroki WSA w Olsztynie z 9 listopada 2021 r., II SA/Ol 714/21 i WSA w Białymstoku z 20 grudnia 2022 r., II SA/Bk 596/22, pub. CBOSA).

Słusznie wskazuje organ odwoławczy, że decyzja wydawana na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 5 ust. 7 ustawy nie jest decyzją uznaniową. Oznacza to, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych w sytuacji, gdy nieruchomość nie jest podłączona do kanalizacji.

W sprawie niniejszej nie jest kwestionowane, że nie ma kanalizacji do której mogłaby być podłączona nieruchomość skarżącej. Jednocześnie skarżąca nie wykonała ciążących na niej obowiązków wynikających w powyższej regulacji, tj. nie wyposażyła nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków. Bezsporne również jest to, że skarżąca mieszka na tej nieruchomości (jest na niej zameldowana) i wytwarza ścieki bytowe. W takich bezspornych okolicznościach organ był zobligowany do nałożenia na skarżącą powyższych ustawowych obowiązków. Decyzja w tym zakresie nie jest pozostawiona ocenie organu i nie zależy od takich okoliczności jak sytuacja majątkowa czy życiowa osoby zobowiązanej. Przepis ten nie daje organowi podstaw do odstąpienia od egzekwowania obowiązku, jeżeli obowiązek taki istnieje. Argumenty podnoszone w skardze nie mogły wobec tego odnieść zamierzonego skutku i doprowadzić do uchylenia wydanej decyzji. Nie odnoszą się bowiem do istnienia ustawowych przesłanek nałożonego obowiązku. Wydając zaskarżoną decyzję organ związany był wyłącznie obowiązującymi przepisami prawa. Oznacza to w szczególności, że organ nie mógł kierować się względami słusznościowymi i nie był uprawniony do stosowania zasad współżycia społecznego. Należy zaakcentować, że zgodnie z zasadą praworządności wyrażoną w art. 6 K.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Wyklucza to stosowanie zasad współżycia społecznego w postępowaniu administracyjnym, chociażby z tego powodu, że zasady współżycia społecznego nie mogą stanowić podstawy prawnej decyzji administracyjnej i skargi sądowej, nie mogą modyfikować treści praw i obowiązków wynikających z przepisów materialnego prawa administracyjnego, a ponadto nie mogą stanowić dyrektywy wykładni przepisów prawa materialnego stosowanych w trybie postępowania administracyjnego. W świetle powyższego za niezasadne uznać należy zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 7 ustawy, poprzez ich zastosowanie – w bezspornych okolicznościach faktycznych sprawy niniejszej organ był zobligowany do zastosowania tej regulacji. Na uwzględnienie nie mogły także zasługiwać zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania – art. 7 w zw. z art. 75 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez pominięcie w sprawie przede wszystkim słusznego interesu skarżącej, tj. jej możliwości finansowych oraz interesu publicznego poprzez pominięcie, że skarżąca nie oddziaływuje negatywnie na środowisko. Jak wywiedziono powyżej wydanie kwestionowanej decyzji nie było uzależnione od takich okoliczności jak sytuacja majątkowa czy życiowa osoby zobowiązanej a także od ustaleń czy działanie skarżącej jest szkodliwe dla środowiska. W sprawie wszystkie okoliczności faktyczne mające znaczenia z punktu widzenia zastosowanej regulacji zostały ustalone i to bezspornie. Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 15 K.p.a. przez organ odwoławczy. Podnieść należy, że organ odwoławczy nie musi powtarzać czynności dowodowych, jeżeli w pierwszej instancji zebrano cały materiał dowodowy. W skardze nie wskazano żadnego innego braku oprócz niewyjaśnienia okoliczności związanych z sytuacją osobistą i finansową skarżącej oraz zagrożeniem dla środowiska. Okoliczności te nie miały znaczenia w sprawie niniejszej.

Nie zasadny jest także zarzut dotyczący naruszenia art. 2 i 74 Konstytucji RP poprzez pominięcie, że obowiązek dbania o środowisko w pierwszej kolejności spoczywa na organach państwa. Zdaniem skarżącej w sytuacji faktycznego braku możliwości finansowych obowiązek ten powinien spoczywać w całości bądź w części na gminie. Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że obowiązek dbałości o stan środowiska spoczywa zarówno na podmiotach prywatnych, jak i na organach władzy publicznej. Inne są jednak podstawy prawne tego obowiązku. Obowiązek spoczywający na podmiotach prywatnych wynika z art. 86 Konstytucji RP – "Każdy jest obowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Zasady tej odpowiedzialności określa ustawa". Konstytucja w tym przepisie ustanawia zasadę odpowiedzialności każdego za pogorszenie środowiska nie określa jednak zasad tej odpowiedzialności. Określenie zasad odpowiedzialności za pogorszenie środowiska konstytucja odsyła do ustawy. Przyjąć jednak należy, że odpowiedzialność ta ma charakter indywidualny, o czym świadczy sposób zredagowania tego przepisu "za spowodowane przez siebie jego pogorszenie". Analogiczny obowiązek spoczywający na organach władzy publicznej wynika przede wszystkim z art. 74 ust. 2 Konstytucji RP – "Ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych". W ramach działań podejmowanych na rzecz ochrony środowiska państwo powinno przede wszystkim stworzyć mechanizm egzekwowania spoczywającego na każdym obowiązku dbałości o stan środowiska i ponoszenia odpowiedzialności za spowodowane przez siebie jego pogorszenie (art. 86 Konstytucji) – vide: P. Tuleja (red), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, pub. Lex. Jednym z takich mechanizmów jest ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Z przepisów tej ustawy wynikają konkretne obowiązki właścicieli nieruchomości w tym dotyczące postępowania ze ściekami bytowymi. Jak wykazano w sprawie niniejszej skarżąca – właścicielka nieruchomości położonej w H. nie postępuje ze ściekami bytowymi w sposób wymagany przepisami tej ustawy. Dlatego organy administracji publicznej zobligowane były do wyegzekwowania od skarżącej postępowania zgodnego z przepisami tej ustawy. Na tym, przede wszystkim, w sprawie niniejszej, polegały działania organów władzy publicznej w zakresie ochrony środowiska. Kwestia związana z kosztem inwestycji jest kwestią następczą w stosunku do sprawy niniejszej. Wskazać przy tym należy, że oprócz obowiązku konsekwentnego egzekwowania odpowiedzialności za pogorszenie stanu środowiska, władza publiczna ma także obowiązek wspierać obywateli w aspekcie finansowym poprzez stawianie do ich dyspozycji odpowiednich środków. Przy czym z obowiązku wspierania nie wynika żadne bezpośrednie prawo podmiotowe (vide: L. Garlicki, M. Zubik (red), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, wyd. II, pub. Lex). Oznacza to, że wsparcie takie powinno być zapewnione, lecz w przypadku braku go zapewnienia stronie nie przysługuje żadne roszczenie do władz publicznych w tym zakresie.

Końcowo podnieść należy, że zasadnie uchylono i umorzono postępowanie w zakresie nakazania niezwłocznego wykonania przedmiotowego obowiązku. Słusznie organ odwoławczy stwierdził, że żaden przepis prawa nie przewiduje takiej kompetencji organu właściwego w tego typu sprawach. Stanowisko takie jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (oprócz wyroków WSA w Gliwicach powołanych przez organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji - II SA/Gl 633/08 i II SA/Gl 1351/21, wskazać można także wyrok WSA w Opolu z 16 września 2008 r., II SA/Op 124/08 czy też wyrok WSA w Warszawie z 15 lutego 2018 r., VIII SA/Wa 891/17, pub. CBOSA).

Mając powyższe na uwadze sąd stwierdził, że pomimo, że wynik przeprowadzonego postępowania jest niezgodny z oczekiwaniami skarżącej, nie może to oznaczać, że zaskarżona decyzja narusza prawo.

W tym stanie rzeczy skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.