Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 719/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 74 par. 12
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant st. sekr. sąd. Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2012 r. sprawy ze skargi M. Ż. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na [...] września 2011 r. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą z dnia [...] stycznia 2011 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na 7-9 września 2011 r., na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) – dalej także jako P.n. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w G. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego M. Z.

Uchwałę podjęto w następujących ustaleniach:

Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w G. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2011 r. ustaliła wynik z egzaminu notarialnego M. Z. jako negatywny. Zdający z części pierwszej egzaminu (test) otrzymał ocenę dostateczną, z części drugiej (opracowanie dwóch projektów aktów notarialnych) ocenę niedostateczną i z części trzeciej egzaminu (opracowanie opinii prawnej) ocenę dostateczną.

Oceniający pracę z części drugiej egzaminu za sporządzenie I projektu aktu notarialnego wystawili oceny cząstkowe dostateczne.

Obaj egzaminatorzy stwierdzili, że wymogi formalne aktu zostały zachowane.

Jeden z egzaminatorów stwierdził brak zabezpieczenia roszczeń o zapłatę dopłaty, błędnie uznano notariusza jako płatnika podatku od spadków i darowizn od ustanowienia użytkowania i służebności i nie ustalono wartości tych praw oraz nie zastosowano przepisów regulujących stawki taryfy notarialnej. Drugi z egzaminatorów podkreślał, że akt nie był w całości poprawny merytorycznie, nie wskazano wartości rynkowej budynku z działki nr 26 oraz nie do końca właściwie pobrano opłaty.

Oceniający pracę z części drugiej egzaminu za sporządzenie II projektu aktu notarialnego wystawili oceny cząstkowe niedostateczne. Jeden z egzaminatorów co do prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji (pkt 2 uzasadnienia ocen) uznał, że w pracy brak było stwierdzenia zgody właściwych organów co do ustanowienia hipoteki oraz brak właściwych pouczeń, co podniósł również drugi z egzaminatorów. Nadto pierwszy z nich zarzucił wadliwość wniosku wieczystoksięgowego i brak podania podstaw prawnych oraz wysokości opłat.

Oceniając poprawność zaproponowanego rozwiązania problemu (pkt 3 uzasadnienia ocen) obaj egzaminatorzy zarzucili tej pracy niezgodną z zadaniem reprezentację spółdzielni i spółki. Drugi z egzaminatorów dodatkowo wskazał na brak wniosku o sprostowanie oznaczenia nieruchomości w księdze wieczystej w związku z podziałem działki nr 42, a także brak wszystkich dokumentów niezbędnych do tego sprostowania. Wniosek wieczystoksięgowy nieprawidłowo zawierał żądanie wpisu własności na rzecz obu stron umowy zamiany.

Obaj egzaminatorzy uznali pracę za sporządzoną niestarannie językowo i stylistycznie przez co akt był nieczytelny, a drugi egzaminator podniósł dodatkowo niewłaściwe oznaczenie powierzchni działek.

M. Z. odwołał się od uchwały domagając się podwyższenia ocen cząstkowych z drugiej części egzaminu do oceny dobrej za projekt pierwszego aktu notarialnego i do oceny dostatecznej za drugi projekt.

Omawiając poszczególne zapisy w projekcie pierwszego aktu notarialnego odwołujący podnosił prawidłowości ustalenia następstwa prawnego po zmarłym Piotrze Nowaku (§ 1 aktu); objęcie aktem umowy działu spadku i zniesienia współwłasności; prawidłowość nabycia użytkowania przez Zofię Nowak ograniczonego do II kondygnacji budynku i nabycie służebności osobistej mieszkania przez Krystynę Nowak w I kondygnacji (§8 aktu) w związku z czym ich prawa nie kolidują; w § 3 zawarto informację o rozdzielności majątkowej w małżeństwie Pawła Nowaka, co w świetle art. 33 pkt 2 i art. 49 § 1 pkt 1 k.r.o. było dostateczną przesłanką dla wniosku o odrębności majątkowej udziału spadkowego Pawła Nowaka i nie zachodziła konieczność przywołania zgody jego małżonki, jak i nie zachodziła możliwość zgłoszenia przez nią sprzeciwu, co do czynności skutkującej dopłatą; w dokumentach przedłożonych do aktu (§ 2) była zgoda banku na wykreślenie z działu IV kw. hipoteki kaucyjnej oraz dwa oświadczenia urzędu skarbowego, z których wynika, że podatek od spadku i darowizny nie był należny; pouczenia zdaniem odwołującego nie muszą być zawarte w akcie, gdyż mogą być podane ustnie przez notariusza; w § 14 aktu zostały zamieszczone prawidłowe wnioski wieczystoksięgowe oparte na załączonych dokumentach; zdaniem odwołującego wskazane przepisy nie obowiązują notariusza do przywołania w akcie świadectwa charakterystyki energetycznej budynku; w § 4 podano wartości działek, a więc ich suma stanowi wartość całej nieruchomości. Suma ta nie została podana w akcie ze względu na postulat w doktrynie o zwięzłości aktu. Ponadto w § 15 podano wysokość należności za sporządzenie aktu; zgodnie z przepisami o podatku od czynności cywilnoprawnych nie pobrano tego podatku od ustanowienia nieodpłatnego użytkowania i od ustanowienia nieodpłatnej służebności; w § 12 aktu zamieszczono informację, że podatek od spadków i darowizn od ustanowienia nieodpłatnego użytkowania i służebności osobistej od wstępnych nie należy się z podaniem podstawy prawnej – art. 4a ustawy o tym podatku. Przez oczywistą omyłkę pisarską pominięto natomiast art. 18 ust. 1 tej ustawy; w § 9 i § 15 określono podstawę poboru opłat, taksy notarialnej i podatku od towarów i usług. Taksa notarialna od umów) działu spadku i zniesienia współwłasności została pobrana, zgodnie z poleceniem, w maksymalnej wysokości, a od służebności osobistej mieszkania nie została pobrana zgodnie z przepisami. Natomiast nie pobranie taksy od ustanowienia użytkowania jest zgodne z praktyką oraz orzecznictwem Sądu Najwyższego; brak zabezpieczenia roszczenia o zapłatę dopłaty wynikał stąd, że w chwili dokonania czynności dopłata została uiszczona (§ 6). Z tych względów zdaniem odwołującego w skali pięciostopniowej za ten projekt aktu powinien otrzymać ocenę dobrą. Co do zarzutu egzaminatora oceniającego ten akt na dostateczny odnoszącego się do nie wskazania ceny rynkowej budynku na działce nr 26 odwołujący stwierdził, że nie było to konieczne wobec podania w akcie ceny rynkowej całej zabudowanej działki.

Co do drugiego projektu aktu notarialnego odwołujący, wskazując na obszerność tekstu zadania (7 stron) podkreślał, że zawiłość kazusu i krótki czas na jego rozwiązanie powinien być brany pod uwagę przy ocenie. Jeden z egzaminatorów nie zgłosił żadnych uwag formalnych do pracy. W akcie poprawnie sformułowano jego kompozycję i tożsamość osób biorących udział w czynnościach. W § 1 i § 2 zamieszczono oświadczenia stron z powołaniem na okazane dokumenty (§ 3). W § 4 poprawnie opisano treść zmian i wartości praw będących przedmiotem zamian oraz kwot dopłat ze wskazaniem źródła finansowania (5). W § 6 wskazano osoby ponoszące podatki, opłaty sądowe i wynagrodzenia notariusza. Poprawnie sformułowano oświadczenie o ustanowieniu hipoteki (§ 8) i w akcie stwierdzono, że akt został odczytany, przyjęty i podpisany. W akcie tym nie zmodyfikowano zadania przez dodatkowe przywołanie do aktu pełnomocnika spółdzielni i jej członka zarządu, gdyż z zadania wynikało, że obecność prezesa zarządu spółdzielni i prokurenta spółki jest konieczna. Natomiast pouczenia nie musiały się w akcie znaleźć, gdyż notariusz mógł pouczyć strony ustnie. Natomiast podane w akcie oznaczenia powierzchni działek (§ 1 i § 2 aktu) pozostają w zgodzie z podanymi w zadaniu. Zatem przy pięciostopniowej skali ocen za to zadanie należało wystawić ocenę dostateczną.

Wymienioną na wstępie uchwałę Komisja II Stopnia utrzymała mocy zaskarżoną uchwałę.

W ocenie Komisji Odwoławczej oceny cząstkowe za oba projekty aktów notarialnych z drugiej części egzaminu notarialnego były prawidłowe. Komisja zwróciła uwagę na pewną wybiórczość argumentacji odwołania, w której odwołujący do niektórych zarzutów egzaminatorów odnosił się nie w pełni, zaś do większości nie odniósł się w ogóle.

Omawiając zarzuty skierowane do pierwszego aktu notarialnego zawierającego umowę o dział spadku, zniesienie współwłasności oraz ustanowienie służebności i użytkowania, Komisja uznała wystawioną ocenę – dostateczny – za właściwą ponieważ żaden z egzaminatorów nie zakwestionował aktu w całości, natomiast odwołujący odniósł się do części zarzutów.

Pouczenia są zdaniem Komisji koniecznym elementem aktu notarialnego, gdyż wynikają przykładowo z art. 80 § 2 i § 3 ustawy – Prawo o notariacie, nakazującego notariuszowi czuwać nad zabezpieczeniem słusznych interesów stron. Pouczenie to z tytułu umowy działu spadku i zniesienia współwłasności i pobranie od stawających podatku od czynności cywilnoprawnych powinno być zwarte w akcie zgodnie z powołanymi w uchwale Komisji przepisami.

Niepobranie podatku od czynności cywilnoprawnej od ewentualnej umowy podziału majątku wspólnego i od ustanowienia nieodpłatnego użytkowania oraz nieodpłatnej służebności osobistej powinno nastąpić na podstawie wskazanych przepisów, o czym notariusz powinien pouczyć strony w akcie.

Z tytułu ustanowienia nieodpłatnego prawa użytkowania i służebności, na podstawie wskazanych przepisów, winno znaleźć się pouczenie stawających o tym, że podatek nie obejmuje osób podanych w akcie.

W akcie obejmującym umowę działu spadku i zniesienie współwłasności niezbędne było wskazanie wartości rynkowej budynku, a nie jedynie wartości zabudowanej działki, gdyż wskazanie takie jest niezbędne dla prawidłowego i precyzyjnego podzielenia nieruchomości, w tym budynkowej, pomiędzy spadkobierców.

Komisja podzieliła stanowisko odwołującego o niesłuszności zarzutu braku zabezpieczenia roszczeń o zapłatę dopłat uznając, że nietrafność tego jednego zarzutu egzaminatorów nie mógł mieć wpływu na zmianę oceny, tym bardziej, że odwołujący nie zajął stanowiska odnośnie pozostałych zarzutów powtórzonych za egzaminatorami przez Komisję Odwoławczą. Wskazane wady pracy wpłynęły na brak możliwości podniesienia oceny za sporządzenie tego aktu.

Zdaniem Komisji Odwoławczej rozmiar uchybień wykazanych przez egzaminatorów w drugim projekcie aktu notarialnego i niekwestionowanych przez odwołującego, gdyż odniósł się jedynie do części zarzutów pomijając zarzuty najbardziej ważące, nie pozwalało na podwyższenie oceny. Komisja podkreślała, że czas egzaminu jest uregulowany ustawą – Prawo o notariacie i rozwiązanie zadania zostało dostosowane do tego czasu. Okoliczność ta jest istotna z tego względu, że zdający nie dokończył tego zadania, co nie pozwala na ocenę jego poprawności, zwłaszcza w zakresie zakreślonym zadaniem, w przedmiocie poprawności ustalenia pobranych kosztów sądowych, opłat, ciężarów oraz taksy notarialnej. Czas na rozwiązanie tego zadania był taki sam dla wszystkich zdających i dla wielu zdających okazał się wystarczający i pozwalający na uzyskanie oceny pozytywnej.

Zdaniem Komisji Odwoławczej zdający istotnie zmodyfikował zadanie powołując dodatkowo do aktu pełnomocnika spółdzielni i członka zarządu spółki. Zdający powołując do aktu dodatkowo pełnomocnika spółdzielni nie zauważył, że jej prezes był umocowany do jednoosobowej reprezentacji. Podobnie niewłaściwie wskazał dodatkowo członka zarządu spółki w sytuacji, w której prokurent był umocowany jednoosobowo do dokonania czynności. Wyjaśnienia powołane w odwołaniu w tym zakresie Komisja uznała za niesatysfakcjonujące.

Komisja stwierdziła, że odwołujący nie odniósł się do wszystkich przytoczonych w uchwale zarzutów wskazanych przez egzaminatorów jak: nieobjęcia zgodą Ministra Skarbu Państwa rozporządzenia w postaci ustanowienia hipoteki, brak uchwały walnego zgromadzenia wspólników spółki, braku wniosku o sprostowanie oznaczenia nieruchomości w kw. w związku z podziałem działki nr 42, a także niezbędnych dokumentów do tego sprostowania, niepoprawnego sformułowania wniosku wieczystoksięgowego, zawierał on żądanie wpisu własności na rzecz obu stron umowy zamiany, niestaranność pracy pod względem językowym i stylistycznym, chaotycznego i nieczytelnego układu aktu. Zarzuty te, zdaniem Komisji, były trafne i skutkowały wystawieniem oceny niedostatecznej.

Rozpatrując zatem całą sprawę w pełni i po przeprowadzeniu jej analizy Komisja Odwoławcza nie znalazła podstaw do uwzględnienia zarzutów odwołującego w tym wniosku o podwyższenie ocen za sporządzone oba projekty aktów notarialnych z części drugiej egzaminu.

Od uchwały M. Z. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o uchylenie zaskarżonej uchwały i zasądzenie kosztów postępowania.

Uchwale zarzucił naruszenie przepisów postępowania (art. 77 § 1, art. 107 § 1, art. 7, art. 15 i art. 128 k.p.a.) wskazując na ograniczenie się Komisji II Stopnia do rozpatrzenie jedynie odwołania i podnoszonych w nim zarzutów zamiast ponownego merytorycznego przeanalizowania całej sprawy, co kłóci się z zasadą dwuinstancyjności postępowania. Wskazano na błąd podany w uchwale Komisji Odwoławczej o dacie podjęcia uchwały, bowiem zdaniem skarżącego uchwała ta została podjęta w innej dacie. Za niezasadny skarżący uznał zarzut Komisji Odwoławczej o nieodniesieniu się w odwołaniu do wszystkich zarzutów stawianych pracy przez egzaminatorów wskazując jednocześnie na naruszenie przez jednego z egzaminatorów art. 74e § 3 ustawy – Prawo o notariacie przez niesporządzenie rzetelnego uzasadnienia wystawionej oceny cząstkowej.

Zdaniem skarżącego Komisja nie odniosła się do wszystkich zarzutów stawianych w odwołaniu. Pominęła bowiem stwierdzenie odwołującego się o braku obowiązku powołania w akcie notarialnym świadectwa charakterystyki energetycznej budynku bądź stwierdzenia, że takiej charakterystyki budynek nie posiadał. Ponadto w odwołaniu wskazano, co również zostało pominięte przez Komisję, że w akcie zostały zamieszczone prawidłowe wnioski wieczystoksięgowe oparte na załączonych dokumentach. Uwzględniając zatem jeden z zarzutów odwołującego Komisja nie odniosła się do podnoszonych dwóch innych.

Zdaniem skarżącego nie był trafny zarzut braku podania wartości rynkowej budynku, gdyż podanie wartości rynkowej działki zawierało w sobie również wartość budynku.

Brak pouczenia w samym akcie, w ocenie skarżącego, nie było wadą, gdyż żaden przepis (w tym wskazany przez Komisję art. 80 § 2 i § 3 P.n.) nie zobowiązuje notariusza do zawarcia w akcie takiego pouczenia. Przeciwnie przepisy wskazanego przez skarżącego rozporządzenia wprost stanowią o obowiązku notariusza o pouczeniu ustnym. Kwestia ta odnosi się również do drugiego aktu i powinna być oceniana jako mająca wpływ na podwyższenie oceny.

W akcie zamieszczono informację, iż podatek od spadków i darowizn od ustanowienia nieodpłatnego użytkowania oraz nieodpłatnej służebności osobistej, jako od nabywcy prawa majątkowego przez wstępnego, nie należy się na podstawie art. 4a ustawy o tym podatku (w akcie znalazła się oczywista omyłka pisarska polegająca na pominięciu art. 18 ust. 1 ustawy o tym podatku).

Pomięto wyjaśnienia z odwołania o określeniu w akcie podstawy poboru, podmiot opłacający oraz sposób opłacenia opłaty sądowej, taksy notarialnej i podatku od towarów i usług. Taksa notarialna od służebności osobistej mieszkania nie została pobrana zgodnie z przepisami, natomiast nie pobranie taksy notarialnej od ustanowienia użytkowania było w zgodzie z przyjętą praktyką oraz orzecznictwem Sądu Najwyższego.

Istniały zatem odstawy do podwyższenia za pierwszy akt oceny z dostatecznej na dobrą.

Podobnie istniały podstawy do podwyższenia oceny za drugi akt z niedostatecznej do dostatecznej.

Komisja nie wzięła pod uwagę zarzutu z odwołania wskazującego na brak uwag jednego z egzaminatorów do tej pracy.

Egzaminator nie wypełnił pkt 1 uzasadnienia oceny nie wskazując żadnej opinii w tym zakresie. Zatem zarzucanie zdającemu, że w stresie pominął jakieś zapisy, czy nie dokończył pracy, jest nietrafne. Ponadto egzaminator ten stwierdził, że brak w akcie pouczenia nie miał wpływu na ważność aktu, gdyż jego zamieszczenie nie jest obligatoryjne.

Skarżący nie zgadzał się z zarzutem drugiego egzaminatora w zakresie oznaczenia powierzchni działek, gdyż dane w akcie były zgodne z oznaczeniem działek podanych w zadaniu.

W związku z tym nieukończenie aktu i niektóre zawarte w nim błędy, w ocenie skarżącego, przy spełnieniu wymogów formalnych i w znacznej części sporządzeniu aktu poprawnie, dawało podstawę, przy pięciostopniowej skali ocen, do ustalenia oceny pozytywnej.

Skarżący podkreślał, że nie kwestionował czasu przeznaczonego na rozwiązanie tego zadania, lecz wskazywał na skomplikowany jego charakter, co przy opracowaniu na osiem stron nie może być oceniane, jako w ogóle brak pracy.

Skarżący, wskazując na rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnych II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. Nr 14, poz. 955 ze zm.) oraz powołując się na zasady postępowania organu odwoławczego wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego podkreślał, że Komisja Odwoławcza z naruszeniem tych przepisów ograniczyła się wyłącznie do rozpatrzenia odwołania i zawartych w nim zarzutów. W ocenie skarżącego Komisja ta powinna rozpatrzyć sprawę w całości, gdyż odwołanie skarżącego powinno zostać potraktowane w myśl art. 127 § 1 k.p.a. w związku z obowiązkiem organu odwoławczego z art. 15 k.p.a. W związku z tym doszło do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. Wskazywane naruszenia, w ocenie skarżącego, miało wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało wniosek o uchylenie uchwały.

Za niedopuszczalną argumentację Komisji Odwoławczej skarżący uznał zarzut braku w odwołaniu odniesienia się do wszystkich zarzutów egzaminatorów, gdyż zgodnie z art. 128 k.p.a. odwołujący takiego obowiązku nie miał, co nie oznaczało, że zarzuty te podzieli.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości wnosiła o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy).

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż skarga jest niezasadna.

Egzamin notarialny przeprowadziła Komisja Egzaminacyjna z siedzibą w G. w składzie zgodnym z art. 71b § 1 ustawy - Prawo o notariacie. Żaden z członków Komisji nie podlegał wyłączeniu z prac Komisji z przyczyn wskazanych przez przepis art. 71h P.n., na co zostały złożone stosowne oświadczenia jej członków. Zatem został zachowany wymóg z art. 74 § 1 Prawa o notariacie.

Egzamin notarialny polegał, zgodnie z art. 74 § 3 P.n., na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, prawa finansowego, prawa prywatnego międzynarodowego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego, prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu notarialnego oraz innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu notariusza i etyki tego zawodu.

Zgodnie z art. 74 § 4 P.n., egzamin notarialny składał się z trzech części pisemnych. Pierwsza część egzaminu notarialnego polegała na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po 3 propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna była prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Zdający mógł wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznaczał na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź zdający uzyskiwał 1 punkt (art. 74d § 1 P.n.). Prawidłowość odpowiedzi oceniana była według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu notarialnego (§ 2 art. 74d). Z tej części egzaminu M. Z. otrzymał ocenę dostateczną.

Stosownie do § 3 art. 74d P.n. druga część egzaminu notarialnego składała się z 2 zadań polegających na opracowaniu dwóch projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków (casusów). Podczas rozwiązywania zadań z części drugiej egzaminu zadający, zgodnie z art. 74 § 8 P.n.) mógł korzystać z tekstów aktów prawnych i komentarzy oraz orzecznictwa. Z tej części egzaminu M. Z. otrzymał za sporządzenie pierwszego projektu aktu notarialnego ocenę dostateczny, przy ocenach cząstkowych również dostatecznych. Natomiast za sporządzenie drugiego projektu aktu notarialnego otrzymał ocenę niedostateczną, przy ocenach cząstkowych również niedostatecznych.

Zgodnie z art. 74 § 6 P.n. członkowie komisji dokonali oceny za część drugą egzaminu notarialnego przy zastosowaniu następującej skali ocen: oceny pozytywne: celująca (6), bardzo dobra (5), dobra (4), dostateczna (3); ocena negatywna - niedostateczna (2).

Ostateczną ocenę z prac skarżącego z tej części egzaminu stanowiła średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka Komisji sprawdzającego te prace przy czym (zgodnie z art. 74e § 4 P.n.) oceny pozytywne to: celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 5,51 do 6,00; bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 4,51 do 5,50; dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,51 do 4,50; dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,00 do 3,50; ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00.

Ponieważ średnia arytmetyczna wystawionych ocen za projekty dwóch aktów notarialnych sporządzonych przez skarżącego wyniosła poniżej 3.00 (2 + 3 = 5 : 2 = 2,5), za tę część egzaminu skarżący otrzymał ocenę negatywną (2).

Z tej części egzaminu oceny cząstkowe wystawili egzaminatorzy uzasadniając je i przekazując niezwłocznie te oceny z uzasadnieniami Przewodniczącemu Komisji, zgodnie z art. 74e § 3 P.n.

Trzecia część egzaminu notarialnego polegała, zgodnie z art. 74d § 4 P.n., na opracowaniu opinii prawnej na podstawie przedstawionego problemu prawnego. Z tej części egzaminu M. Z. otrzymał ocenę dostateczną.

Zgodnie z art. 74e § 2 ustawy – Prawo o notariacie, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego dokonali niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu.

Zgodnie z art. 74f § 1 P.n. pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną. Ponieważ skarżący otrzymał z części drugiej egzaminu ocenę negatywną, nie mógł uzyskać z całego egzaminu wyniku pozytywnego.

Komisja, zgodnie z § 2 cytowanego przepisu, podjęła uchwałę o wyniku egzaminu notarialnego większością głosów obecnych członków. Komisja wydała zdającemu uchwałę, a jej odpis przesyłała Ministrowi Sprawiedliwości, Prezesowi Krajowej Rady Notarialnej oraz dołączyła do akt osobowych zdającego.

Stosownie do wymagań art. 74g § 1 P.n. z przebiegu egzaminu notarialnego sporządzono niezwłocznie protokół, który podpisali członkowie komisji uczestniczący w egzaminie notarialnym. Członkowie komisji nie zgłosili uwag do protokołu, a następnie zgodnie z § 2 dokumentację związaną z przeprowadzeniem egzaminu notarialnego, po jego zakończeniu, Przewodniczący Komisji przekazał właściwej radzie izby notarialnej, z czego sporządził protokół. Kopię protokołu z przebiegu egzaminu oraz kopię protokołu z przekazania dokumentacji Przewodniczący Komisji przekazał Ministrowi Sprawiedliwości w terminie 7 dni od dnia sporządzenia.

M. Z. w trybie art. 74h § 1 wniósł od uchwały Komisji odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w zakreślonym tym przepisie terminie, którą to Komisję Minister Sprawiedliwości powołał zgodnie z § 2 tego przepisu.

Do składu Komisji Odwoławczej Minister Sprawiedliwości (na podstawie art. 74h § 3 P.n.) wskazał 5 członków, a Krajowa Rada Notarialna 4 członków, spośród osób, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię rzetelnego rozpoznania odwołań.

Żaden ze wskazanych członków Komisji Odwoławczej nie podlegał wyłączeniu z prac tej Komisji (art. 74h § 7 P.n.) i w tym zakresie członkowie Komisji Odwoławczej złożyli stosowne oświadczenia zgodnie z § 8 wymienionego przepisu.

Zgodnie z art. 74h § 9 ustawy – Prawo o notariacie, do zadań Komisji Odwoławczej należało rozpatrzenie odwołań od wyników egzaminu notarialnego. Komisja Odwoławcza rozpatrzyła odwołanie M. Z. w zakresie wskazanym przez wymieniony przepis z jednoczesnym uwzględnieniem § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. Nr 114, poz. 955).

Komisja Odwoławcza podjęła uchwałę o wyniku egzaminu M. Z. utrzymującą w mocy uchwałę I instancji, zgodnie z art. 74h § 10 P.n., większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy członków tej Komisji.

Egzamin notarialny został więc przeprowadzony z zachowaniem wskazanych wymagań formalnych ustawy – Prawo o notariacie i rozporządzenia.

M. Z. kwestionował ocenę dostateczną za sporządzenie projektu pierwszego aktu notarialnego uznając, że ocena ta powinna zostać podwyższona co najmniej do oceny dobrej, przytaczając na uzasadnienie swojego żądania argumenty podnoszone w odwołaniu i w skardze.

Obie Komisje Egzaminacyjne doszły do wniosku, że za sporządzony przez skarżącego pierwszy akt notarialny, nie było podstaw do podwyższenia oceny z dostateczny na co najmniej dobry, czego domagał się skarżący.

Komisja Odwoławcza stwierdzając, że aczkolwiek żaden z egzaminatorów nie zakwestionował pierwszego aktu w całości, to jednak wskazywali oni na istotne uchybia niepozwalające na ustalenie za to opracowanie oceny wyższej od dostatecznej.

W pracy zabrakło pouczeń o podstawie prawnej niepobrania podatku od czynności cywilnoprawnych (od ewentualnej umowy podziału majątku wspólnego i od ustanowienia nieodpłatnego użytkowania oraz nieodpłatnej służebności osobistej) o czym notariusz powinien, z uwagi na zabezpieczenie słusznego interesu stron, pouczyć w akcie. Podobne pouczenie w stosunku do osób podanych w akcie powinno znaleźć się w związku z ustanowieniem nieodpłatnego prawa użytkowania i służebności. Komisja w tym zakresie wskazała stosowne przepisy z ich uzasadnieniem dlaczego stanowisko egzaminatorów i Komisji należało uznać za poprawne.

Zdaniem egzaminatorów i Komisji Odwoławczej w opracowaniu należało wskazać wartość rynkową budynku, a nie jedynie wartość zabudowanej działki, jak uczynił to zdający. I to stanowisko egzaminatorów i Komisji zostało uzasadnione przesłankami wskazanymi w uzasadnieniu uchwały.

Za zasadny należało, w ocenie składu orzekającego Sądu, uznać wniosek Komisji Odwoławczej, że pomięcie w akcie przez zdającego art. 18 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizny, nie można kwalifikować jako oczywistej omyłki pisarskiej. Był to niewątpliwie brak w pracy, a nie oczywista omyłka, gdyż braku tego nie można byłoby sprostować, bowiem sprostować można jedynie coś co zostało napisane, a nie coś czego nie ma.

W tym miejscu należy podkreślić, że Sąd rozpoznający sprawę nie jest rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej, a więc nie jest kompetentny w sprawie kolejnego ustalenia wyniku egzaminu skarżącego przez podwyższenie oceny za którykolwiek z projektów aktów notarialnych sporządzonych w części drugiej egzaminu.

Uchwały Komisji Egzaminacyjnych, ustalające oceny za poszczególne prace egzaminacyjne, są uchwałami wydawanymi w trybie tzw. luzu decyzyjnego. Zatem Sąd bada jedynie, czy Komisje nie przekroczyły wskazań z art. 80 k.p.a. – swobodnej oceny materiału dowodowego ustalonego w sprawie. Materiałem tym jest wyłącznie praca egzaminacyjna poddana ocenie Komisji, a więc Sąd nie stwierdzając, by Komisja Odwoławcza przeprowadziła postępowanie i dokonała rozstrzygnięcia z naruszeniem zasady swobodnej oceny materiału dowodowego, nie miał podstaw do zakwestionowania stanowiska tej Komisji wyrażonego w zaskarżonej uchwale poprawnie wskazującej w jej motywach na powody rozstrzygnięcia.

Co do drugiego projektu aktu notarialnego Komisja Odwoławcza wskazała jakie uchybienia zadecydowały o ocenie negatywnej.

Zdający istotnie zmodyfikował zadanie przez niezgodne z jego treścią powołanie dodatkowo do aktu pełnomocnika spółdzielni i członka zarządu spółki. Nadto w pracy skarżącego wystąpiły inne uchybienia wskazane w zaskarżonej uchwale. Zadanie nie zostało przez zdającego dokończone, co dodatkowo nie pozwalało na podniesienie jego oceny. Wszystkie te nieprawidłowości i uchybienia nie dawały podstaw Komisji Odwoławczej do podwyższenia skarżącemu oceny za tę pracę.

Za nietrafny należało uznać zarzut skarżącego o tym, jakoby Komisja Odwoławcza dodatkowo niejako postawiła zarzut skarżącemu nieodniesienia się w odwołaniu do wszystkich zarzutów egzaminatorów. Stwierdzenie Komisji o tym fakcie miało na celu wskazanie jedynie, iż Komisja Odwoławcza musiała uzasadnić brak podstawy do podwyższenia ocen skarżącemu za oba projekty aktów notarialnych przy odniesieniu się także do ustaleń egzaminatorów.

Także nietrafny był zarzut skarżącego nieprawidłowego rozpatrzenia sprawy przez Komisję Odwoławczą przez nieuwzględnienie zasad Kodeksu postępowania administracyjnego odnoszących się do postępowania przed organem odwoławczym.

Ustawa – Prawo o notariacie zawiera upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia m.in. trybu i sposobu działania Komisji Odwoławczej (art. 74h § 14 pkt 4 ustawy). Minister Sprawiedliwości, na podstawie tej delegacji wydał rozporządzenie z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. Nr 114, poz. 955). W § 5 rozporządzenia został uregulowany sposób postępowania Komisji Odwoławczej.

W przepisie art. 74h § 12 P.n. podkreślano, że do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane, zaś ocena zakresu odpowiedniego stosowania przepisu powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany. Odpowiednie zastosowanie przepisów z jednej regulacji prawnej w innej regulacji w żadnym wypadku nie może niweczyć rozwiązań przyjętych w regulacji, w której te przepisy mają być stosowane.

Oceniając w związku z tym wzajemny stosunek uregulowań zwartych w ustawie oraz w rozporządzeniu, należało ustalić czy procedura odwoławcza przed Komisją II Stopnia jest procedurą przewidzianą przepisami ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, do której odwoływał się skarżący.

Zdaniem składu orzekającego Sądu, który w tym zakresie w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawach II GSK 1289/10 i II GSK 1421/10, odpowiednie stosowanie przepisów ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego przewidziane w art. 74h § 12 P.n., to takie stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego, które zapewnia poszanowanie wszelkich odrębności wynikających z unormowań szczególnych zawartych w przepisach wymienionego rozporządzenia. Nie jest więc tak, że przepisy k.p.a, jako przepisy ustawowe mają pierwszeństwo przed przepisami rozporządzenia. Jest przeciwnie, przepisy rozporządzenia, jako prawidłowo wydane (na podstawie i w granicach upoważnienia ustawowego) mają pierwszeństwo stosowania jako przepisy szczególne, zaś przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego powinny być stosowane tylko w kwestiach nieuregulowanych w przepisach szczególnych i w taki sposób, aby nie niweczyły przyjętych uregulowań szczególnych zawartych w rozporządzeniu Ministra sprawiedliwości z 16 lipca 2009 r.

Mając powyższe na uwadze, stosownie do uregulowań zawartych w § 5 rozporządzenia, postępowanie odwoławcze przed Komisją Odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.