Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 563/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2014-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 50
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8  art. 16 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 4 marca 2014 r. [...], Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 31 grudnia 2013 r. nr [...] przyznającą H M płatności rolnośrodowiskowe na rok 2013 w pomniejszonej wysokości.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że 13 maja 2013 r. r. rolnik we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na 2013 r., złożonym w trzecim roku realizacji programu rolnośrodowiskowego, zadeklarował:

1) pakiet 2, rolnictwo ekologiczne w wariantach: 2.1. uprawy rolnicze (dla których zakończono okres przestawiania) na 2 działkach rolnych o łącznej deklarowanej powierzchni [...] ha (uprawy: proso i mieszanka zbożowa); 2.5. uprawy warzywne (dla których zakończono okres przestawiania) na 1 działce rolnej o deklarowanej powierzchni [...] ha (uprawa: ziemniak); 2.9. uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania) na 7 działkach rolnych o łącznej deklarowanej powierzchni [...] ha (uprawa: jabłoń domowa na 4 działkach, śliwa domowa na 2 działkach, wiśnia pospolita na 1 działce),

2) pakiet 6, zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie w wariancie 6.1 produkcja towarowa lokalnych odmian roślin uprawnych na 1 działce rolnej o powierzchni [...] ha (uprawa: proso, działka zgłoszona równolegle do wariantu 2.).

W dniach 24-26 lipca 2013 r. na gruntach objętych wnioskiem przeprowadzona została kontrola na miejscu, która wykazała nieprawidłowości skutkujące pomniejszeniem płatności w decyzji organu I instancji, w której wskazano, że:

1) w ramach wariantu 2.1, powierzchnia objęta uprawami, położona na działkach ewidencyjnych wskazanych przez rolnika, wynosi 2,21 ha wobec zadeklarowanych 2,38 ha; różnica wyniosła 7,69% powierzchni stwierdzonej, w związku z czym pomoc należna do areału stwierdzonego została pomniejszona o sankcje wynikające z przepisów wspólnotowych;

2) w ramach wariantu 2.9, płatność przyznano jedynie do działki rolnej A, natomiast

w przypadku wszystkich pozostałych działek rolnych z zadeklarowanym wariantem 2.9 stwierdzono, iż liczba odpowiadających normom drzew jest na nich niższa, niż minimalna wymagana obsada, a w takiej sytuacji przepisy krajowe nakazują zastosowanie pomniejszenia płatności przyznanej do danej działki o 100%;

3) w ramach wariantu 6.1, powierzchnia objęta uprawami, położona na działce ewidencyjnej wskazanej przez rolnika wynosi 1,61 ha, wobec zadeklarowanych 1,73 ha; różnica wyniosła 7,45% powierzchni stwierdzonej, w związku z czym pomoc należna do areału stwierdzonego została pomniejszona o sankcje wynikające z przepisów wspólnotowych.

W odwołaniu od ww. decyzji, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie płatności w kwotach wskazanych we wniosku, rolnik zarzucił:

1) w odniesieniu do wariantów 2.1 i 6.1, że deklaracja upraw na działce ewidencyjnej nr [...], na którą składały się działki rolne [...] (o deklarowanej powierzchni 1,73, na której realizowane były warianty 2.1 i 6.1) oraz [...] (o deklarowanej powierzchni 0,11 ha, z wariantem 2.5) obejmowała powierzchnię zgodną z "PEG 2013" (1,95 ha); rolnik nie zakwestionował ustalenia, iż uprawa w części znalazła się poza granicami działki ewidencyjnej nr [...], jednak zwrócił uwagę na to, że zadeklarowana powierzchnia upraw była mniejsza, niż ich faktyczny areał i odpowiadała obszarowi użytkowanemu rolniczo w granicach działki ewidencyjnej nr [...]; rolnik podniósł, że został wprowadzony w błąd przez inspektorów ARiMR, którzy po zakończonej kontroli mieli poinformować go, iż powierzchnia zmierzona odpowiada deklarowanej, w związku z czym podpisał raport z kontroli, chociaż w rzeczywistości nie uczestniczył w pomiarach dokonywanych w terenie;

2) w odniesieniu do wariantu 2.9. stwierdził, że organ niezasadnie zakwalifikował jako pustostan drzewka, które były uszkodzone i nie spełniały wymogu wysokości, ale pozostały żywe i ukorzenione; rolnik zakwestionował ustalenia kontrolujących, iż na części gruntów nie była utrzymana minimalna obsada drzew, chociaż w rzeczywistości sadzonki były w odpowiedniej liczbie, z tym tylko, że część była uszkodzona i nie charakteryzowała się odpowiednią wysokością; ponadto podkreślił, iż na plantacjach wykonuje wszystkie niezbędne prace pielęgnacyjne, zadbał o ogrodzenie części upraw i planuje zabezpieczenie siatką także pozostałych działek; co roku jesienią dokonuje przeglądu upraw sadowniczych i wymienia uszkodzone sadzonki na nowe, spełniające wymagania; w roku 2013 wystąpiło bardzo duże żerowanie zwierząt leśnych, przez co powstały znaczne szkody w uprawach sadowniczych; w roku 2012 wymienionych zostało 150 sztuk drzewek, jesienią 2013 r. zakupił 1200 sadzonek jabłoni, 50 wiśni i 150 śliwy, i w terminie wyznaczonym przez jednostkę certyfikującą wymienił uszkodzone drzewka na nowe, odpowiadające normom.

W odwołaniu rolnik wskazał także na nieprawidłowości w treści decyzji, tj. nieprawidłową datę kontroli na miejscu (8 sierpnia 2013 r. w sytuacji, gdy kontrola z jednostki certyfikującej miała miejsce w 10 lipca 2013 r., zaś wizytacja ARiMR odbyła się w 26 lipca 2013 r.) oraz stwierdzenie, że wnioskodawca zadeklarował we wniosku jedną działkę rolną o powierzchni 1,00 ha.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie podjęte w sprawie, organ odwoławczy wyjaśnił, że rolnik zadeklarował na działce ewidencyjnej nr [...] oznaczonej literami [...], o powierzchni 1,73 ha, uprawę prosa, realizując wariant 2.1 i 6.1. oraz [...], o powierzchni 0,11 ha, uprawę ziemniaka jadalnego realizując wariant 2.5. Organ wskazał, że kontrola na miejscu ustaliła, że powierzchnia faktycznie użytkowana rolniczo pod uprawę prosa wyniosła – w granicach działki ewidencyjnej nr [...]- 1,61 ha, zaś pod uprawę ziemniaka – 0,26 ha, co oznacza, że obszar rzeczywiście zajęty pod uprawę ziemniaka był znacząco większy od tego, jaki został zaznaczony przez rolnika na załączniku graficznym wniosku. W ocenie organu odwoławczego, powyższe ustalenia wskazują jednoznacznie, że decyzja w zakresie wariantów 2.1 i 6.1 odpowiada stanowi faktycznemu, stwierdzonemu w toku czynności kontrolnych. Organ podkreślił, że rolnik nie dopuścił się nadużycia, jeśli chodzi o deklarację całej powierzchni użytków rolnych na działce ewidencyjnej nr [...], lecz popełnił błąd, zaniżając we wniosku areał zajęty pod uprawę ziemniaka (deklarował 0,11 ha, uprawiał 0,26 ha) i zawyżając jednocześnie obszar zajęty pod uprawę prosa (deklarował 1,73 ha, faktycznie uprawiał 1,61 ha).

Według organu odwoławczego, specyfika płatności rolnośrodowiskowych zmusza do odrębnego obliczania powierzchni dla każdego wariantu, co w sprawie oznacza, że część powierzchni faktycznie użytkowanej rolniczo pod uprawę ziemniaka, stanowiąca różnicę między areałem deklarowanym a rzeczywiście użytkowanym, zostaje wyłączona z płatności, jako niezadeklarowana. Jednocześnie konieczne jest uznanie różnicy między powierzchnią uprawy prosa zapisaną we wniosku, a stwierdzoną podczas kontroli, za przedeklarowanie. Biorąc pod uwagę rozmiar stwierdzonych rozbieżności (7,69% powierzchni stwierdzonej dla wariantu 2.1, obejmującego także działkę rolną [...] i 7,45% powierzchni stwierdzonej dla wariantu 6.1) należało, w ocenie organu odwoławczego, zastosować przepisy wspólnotowe, nakładające dodatkowe sankcje z tytułu zawyżonej deklaracji powierzchni. Organ przywołał przepis art. 16 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, zgodnie z którym jeżeli obszar zadeklarowany we wniosku o płatność jest większy niż zatwierdzony obszar przypisany do tej grupy upraw, pomoc oblicza się na podstawie zatwierdzonego obszaru przypisanego do tej grupy upraw. Jednocześnie organ podał, że art. 16 ust. 3 tego aktu wskazuje, iż w takim przypadku pomoc oblicza się na podstawie zatwierdzonego obszaru pomniejszonego o podwojoną różnicę, którą stwierdzono, jeżeli różnica ta przekracza albo 3 % albo dwa hektary, ale nie więcej niż 20 % zatwierdzonego obszaru. Organ wskazał także, że zgodnie z art. 16 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, jeżeli stwierdzi się, że zatwierdzony obszar przypisany do danej grupy upraw jest większy niż obszar zadeklarowany we wniosku o płatność, do obliczania pomocy stosuje się obszar zadeklarowany.

W odniesieniu do drugiej kwestii, dotyczącej wariantu 2.9 uprawy sadownicze i jagodowe, organ odwoławczy stwierdził, że niesporne w sprawie jest, iż w dacie kontroli, część drzew posadzonych na gruntach zgłoszonych do płatności rolnośrodowiskowych było uszkodzonych. Organ wyjaśnił, że od 15 marca 2013 r. zasady przyznawania płatności rolnośrodowiskowych reguluje rozporządzenie PRŚ 2013, jednakże - zgodnie z § 50 ust. 3 tego aktu - do wniosków kontynuacyjnych w zakresie pakietu 2, m.in. w wariancie 2.9, dla zobowiązań podjętych pod rządami rozporządzenia PRŚ 2009 z zasady stosuje się przepisy aktualne, jednak w zakresie warunków przyznania płatności, ich stawek oraz w odniesieniu do sankcji za ich naruszenie, stosuje się przepisy rozporządzenia PRŚ 2009. Oznacza to, jak wskazał organ odwoławczy, że wymogi dla deklarowanego wariantu programu rolnośrodowiskowego obejmują również obowiązek dotrzymania minimalnej obsady we wskazanym powyżej rozmiarze, mimo iż bieżące przepisy w ogóle nie określają takiego warunku. Sankcje, nakładane na podstawie § 27 rozporządzenia PRŚ 2009 i ujęte w załączniku nr 7 do tego aktu, przewidują za naruszenie obowiązku utrzymania minimalnej obsady drzew lub krzewów (z zastosowaniem 5% granicy błędu, co nie ma znaczenia dla sprawy, zważywszy na skalę nieprawidłowości stwierdzonych w tym zakresie) zmniejszenie płatności o 100%. Jest to równoznaczne z koniecznością odmowy przyznania pomocy za dany rok.

Nadto, organ odwoławczy wskazał, że z brzmienia § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia PRŚ 2009 wynika, iż w przypadku pakietu 2, płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia PRŚ 2009, jeżeli wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego, czyli w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. (Dz.U.2007.29.189 ze zm.). W załączniku nr 9 akt ten określa m.in., iż elitarny i kwalifikowany materiał szkółkarski dla drzewek owocowych powinien liczyć nie mniej niż 80 cm wysokości, mierząc od szyjki korzeniowej. Jednak, według organu, na części plantacji stwierdzono sadzonki o wysokości poniżej 80 cm, licząc od szyjki korzeniowej. Organ nie kwestionował, iż przyczyną, dla której część drzew cechuje wysokość niższa niż wymagana, mogło być zgryzienie przez dziką zwierzynę, na co wskazuje pismo odwoławcze, lecz przepisy szczególne odnoszące się do płatności rolnośrodowiskowych nie przewidują możliwości uzasadnienia nieprawidłowości tego rodzaju i niezastosowania sankcji, w zależności od tego, czy była ona zawiniona przez rolnika, czy też powstała wskutek działania czynników, na które producent nie miał wpływu. Sankcje te mają zastosowanie zawsze, niezależnie od tego, z jakiej przyczyny wysokość drzewek uległa zmniejszeniu do poziomu poniżej 80 cm. Z powyższych względów, organ odwoławczy potwierdził, że plantacje drzew owocowych, zadeklarowane na działkach rolnych literami [...][...] muszą zostać objęte za rok 2013 pomniejszeniem płatności o 100%. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przepisy wspólnotowe i krajowe nie przewidują możliwości przeprowadzenia przez rolnika czynności naprawczych i nie konstytuują mechanizmu prawnego, który pozwoliłby na uchylenie skutków stwierdzonych nieprawidłowości , jeżeli rolnik dokona ich naprawy w określonym terminie.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skardze na wyżej opisaną decyzję, rolnik - reprezentowany przez radcę prawnego - zarzucił naruszenie przepisów:

1) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a także art. 21 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, poprzez niewyczerpujące zebranie i uwzględnienie całego materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego polegającego na przyjęciu, iż skarżący nie spełnił wymogu utrzymania minimalnej obsady drzew w rozumieniu § 9 ust. 3 lit. a rozporządzenia MRiRW z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy"...;

2) § 9 ust. 3 lit. a rozporządzenia MRiRW z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy"... , poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przejściowe, przemijające w danym roku niespełnianie minimalnych wymagań dotyczących wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego jest jednoznaczne z naruszeniem wymogu utrzymania minimalnej obsady drzew.

Skarżący złożył wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi ponowiono także zarzut odwołania dotyczący daty przeprowadzenia kontroli w sprawie, wskazując, że wszystkie rzeczywiste czynności kontroli na miejscu wykonane zostały 26 lipca 2013 r., a nie jak wskazano w protokole, 24-26 lipca 2013 r. Skarżący zgłosił zastrzeżenia co do rzetelności pomiarów wykonanych przez kontrolujących, wskazując, że kontrolujący odmówili mu prawa udziału w tych czynnościach, a protokół podpisał, gdyż kontrolujący wprowadzili go w błąd informując, iż nie ma żadnych zastrzeżeń co do pomiarów działek. Zarzucił, że organ odwoławczy nie odniósł się do tych twierdzeń, co stanowi w jego ocenie naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. i utrudnia weryfikację podstaw faktycznych i prawnych zaskarżonej decyzji.

W odniesieniu do całkowitego pomniejszenia płatności w związku ze stwierdzonym niespełnieniem wymogu minimalnej obsady drzew spełniających normy jakościowe co do wysokości i grubości (100 % pomniejszeń), skarżący podniósł, że ustawodawca unijny przy stosowaniu obniżek i wykluczeń do wnioskowanych płatności, zawsze zwraca uwagę na kwestię przyczynienia się rolnika do ewentualnych stwierdzonych nieprawidłowości i przywołał brzmienie przepisu art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, zgodnie z którym redukcja płatności przyznanych beneficjentowi za dany rok może mieć miejsce wtedy, gdy brak przestrzegania podstawowych wymogów w zakresie zarządzania lub zasady dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska jest wynikiem działania lub zaniechania, które można bezpośrednio przypisać beneficjentowi składającemu w danym roku kalendarzowym wniosek o płatność. Wskazał także na przepis art. 75 rozporządzenia (WE) 1122/2009 ustanawiający szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009..., zgodnie z którym: "Jeżeli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia (WE) 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wstąpienie siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych".

Nadto, według skarżącego, z całokształtu przepisów unijnych wynika, że niedopuszczalne jest wyciąganie wobec rolnika negatywnych konsekwencji wynikających ze zdarzeń, na które rolnik nie miał wpływu i którym nie mógł zapobiec. Skarżący wyjaśnił też, że przystępując w 2012 r. do realizacji pakietu 2.9 uprawy sadownicze, nie wiedział, iż będzie zmuszony do kontynuacji tych upraw w kolejnym roku, a - z uwagi na szkody wyrządzone przez zwierzynę leśną - utrzymanie wystarczającej obsady roślin spełniających minimalne wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego, i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, pociągało za sobą koszty podważające ekonomiczny sens tego przedsięwzięcia.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, nie podzielając zasadności zarzutów w niej podniesionych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do brzmienia przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.153.1269 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne na podstawie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, w celu wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ustalenie, że akt taki dotknięty jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.).

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, skargę należało oddalić, sąd nie znalazł bowiem podstaw do stwierdzenia, że rozstrzygnięcie to wydane zostało z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego, uzasadniającym uchylenie decyzji.

Ze skargi wynika, że skarżący zakwestionował rozstrzygnięcie organu odwoławczego w odniesieniu do wariantu dziewiątego pakietu 2. rolnictwo ekologiczne, uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania).

W sprawie znajdują zastosowanie tak przepisy prawa unijnego, jak i prawa krajowego.

Z przepisów art. 16 ust. 3 akapit pierwszy i drugi rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz.UE. L 2011.25.8) - znajdującego w sprawie zastosowanie w odniesieniu do upraw ziemniaków i prosa - wynika, jeżeli stwierdzi się, że zatwierdzony obszar przypisany do danej grupy upraw jest większy niż obszar zadeklarowany we wniosku o płatność, do obliczania pomocy stosuje się obszar zadeklarowany, jeżeli natomiast obszar zadeklarowany we wniosku o płatność jest większy niż zatwierdzony obszar przypisany do tej grupy upraw, pomoc oblicza się na podstawie zatwierdzonego obszaru przypisanego do tej grupy upraw. W takiej sytuacji znajduje także zastosowanie przepis art. 16 ust. 5, zgodnie z którym pomoc oblicza się na podstawie zatwierdzonego obszaru pomniejszonego o podwojoną różnicę, którą stwierdzono, jeżeli różnica ta przekracza albo 3 % albo dwa hektary, ale nie więcej niż 20 % zatwierdzonego obszaru.

Nadto, ze znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów krajowych - w odniesieniu do upraw sadowniczych w ramach gospodarstwa ekologicznego - w szczególności przepisu § 50 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2013.361 ze zm.), zwanego dalej: "rozporządzeniem z dnia 13 marca 2013 r.", wynika, że rolnik, który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w § 58, w zakresie wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego lub dwunastego pakietu 2. rolnictwo ekologiczne, może kontynuować realizację tego zobowiązania zgodnie z wymogami określonymi dla tych wariantów w przepisach rozporządzenia, o którym mowa w § 58. W § 58 wskazano rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.33.262 ze zm.), zwane dalej: "rozporządzeniem z dnia 26 lutego 2009 r.".

Zatem, z przywołanych przepisów wynika, że rolnik, który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r. w zakresie wariantu dziewiątego pakietu 2. rolnictwo ekologiczne, uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania), może kontynuować realizację tego zobowiązania, zgodnie z wymogami określonymi dla tych wariantów w przepisach rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r.

Ponadto, wskazać należy, że - stosownie do brzmienia § 50 ust. 3 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. - do kolejnych płatności rolnośrodowiskowych przyznawanych za realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie, o którym mowa w ust. 1, stosuje się przepisy niniejszego rozporządzenia, z tym że:

1) płatności te są przyznawane w wysokości ustalonej zgodnie z rozporządzeniem,

o którym mowa w § 58, jeżeli są spełnione warunki przyznania tych płatności określone w rozporządzeniu, o którym mowa w § 58;

2) jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów,

o których mowa w ust. 1, płatności te przysługują w danym roku w wysokości zmniejszonej zgodnie z przepisami rozporządzenia, o którym mowa w § 58.

Z przywołanej regulacji prawnej wynika, że organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w zakresie przyznawania płatności i zmniejszania ich wysokości do upraw sadowniczych zobowiązane były wydać rozstrzygnięcia na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r., gdyż normodawca w rozporządzeniu z dnia 13 marca 2013 r. zawarł wyraźne odesłanie do stosowania przepisów rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r. w zakresie warunków przyznania płatności.

Stosownie natomiast do brzmienia § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r., w przypadku pakietu 2. rolnictwo ekologiczne, płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego. Takie przepisy zawiera rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego (Dz.U.2007.29.189 ze zm.), którego przepisy wskazują, że elitarny i kwalifikowany materiał szkółkarski dla drzewek owocowych powinien liczyć nie mniej niż 80 cm wysokości, mierząc od szyjki korzeniowej (załącznik nr 9 rozporządzenia).

Natomiast, zgodnie z brzmieniem § 27 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r., jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej:

1) działek rolnych lub

2) zwierząt

3) stref buforowych

- w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia, wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu. Z kolei załącznik nr 7 o nazwie "Wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowych dokonywanych w ramach pakietów lub wariantów" przewiduje, że w przypadku nieutrzymywania minimalnej obsady drzew lub krzewów, w ramach wariantu 2.9 uprawy sadownicze i jagodowe, wysokość zmniejszenia wynosi 100 %.

W związku ze stwierdzonymi podczas kontroli nieprawidłowościami, szczegółowo przedstawionymi przez organ w tabeli na stronie 2 uzasadnienia zaskarżonej decyzji, prawidłowo organy obu instancji zastosowały wskazane wyżej przepisy i pomniejszyły płatności do upraw ziemniaków i prosa na podstawie ww. przepisów unijnych, natomiast do upraw sadowniczych, prawidłowo pomniejszyły płatność o 100 % na podstawie przepisów krajowych.

Z ustaleń organów wynika, że skarżący w odniesieniu do uprawy ziemniaków zadeklarował powierzchnię niższą niż została stwierdzona, a do uprawy prosa zadeklarował obszar do płatności większy niż stwierdzony podczas kontroli, zaś różnica była większa niż 3% i nie przekroczyła 20%, dlatego też - stosując prawidłowo przepisy art. 16 ust. 3 i ust. 5 ww. rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 - organy stwierdziły, że płatność do uprawy ziemniaków należna jest do powierzchni zadeklarowanej, a do uprawy prosa, należna jest w pomniejszonej wysokości.

W odniesieniu natomiast do uprawy sadowniczej, jak prawidłowo ustaliły to organy obu instancji, skarżący nie przestrzegał podstawowych zasad dobrej kultury rolnej, gdyż należycie zabezpieczył jedynie działkę [...], uznaną za spełniającą wszelkie wymogi do kontynuacji płatności rolnośrodowiskowych w 2013 r. Natomiast, działki graniczące z terenem zalesionym nie były odpowiednio zabezpieczone przed zwierzyną płową. Zastosowane na tych działkach osłonki mogły stanowić zabezpieczenie jedynie przed szkodami czynionymi przez zające i inne gryzonie; nie stanowiły zabezpieczenia przed jeleniowatymi. Zatem, niespełnienie minimalnych wymagań dotyczących wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego stanowi naruszeniem wymogu utrzymania minimalnej obsady drzew. Przywołany przepis § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r. w sposób niebudzący wątpliwości wskazuje, że szczegółowe wymagania określone dla drzewek owocowych mają spełniać wszystkie uprawiane drzewa, a stwierdzone podczas kontroli w sprawie uchybienie w przestrzeganiu wymogów, skutkuje - na podstawie § 27 ust. 1 rozporządzenia z 26 lutego 2009 r. - zmniejszeniem płatności w wysokości 100%.

Odnosząc się dalej do zarzutów proceduralnych skargi, należy stwierdzić, że nieuprawniony jest zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a., jak też przepisów art. 21 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U.2013.173), zgodnie z którymi w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie stoi na straży praworządności oraz jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Skarżący nie kwestionował ustaleń organów co do stwierdzonej liczby drzewek, zgodnej z normami, która była niższa od minimalnej obsady dla stwierdzonej powierzchni, lecz zarzucił, że organy nie uwzględniły okoliczności, iż stwierdzone braki mają przemijający charakter oraz były wynikiem zdarzeń, na które nie miał wpływu i którym nie mógł zapobiec. Skarżący, powołał się przy tym na przepis art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) – (Dz.Urz.UE. L.2005.277.1 ze zm.) oraz art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.UE.L.2009.316.65 ze zm.). Jednak, wbrew argumentacji skarżącego, w sprawie nie znajdują zastosowania powołane przepisy art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. oraz art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. Zgodnie bowiem z przepisem art. 7 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. do spraw wynikających z przepisu art. 36 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r., tj. m.in. rolnośrodowiskowych, przepisy art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. UE. L. 2009.316.65 ze zm.) nie mają zastosowania. Przepis art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, niemający zastosowania do płatności rolnośrodowiskowych, stanowi, iż wówczas gdy rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia (WE) Nr 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Zatem, skoro przepis art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 nie znajduje zastosowania do postępowań w sprawach płatności rolnośrodowiskowych, to określone w tym przepisie kategorie siły wyższej i okoliczności nadzwyczajnych pozostają bez wpływu na wynik postępowań w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowych. Z kolei, zgodnie z brzmieniem przepisu art. 51 akapit 1 rozporządzenia Rady nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), stanowiącym, że jeżeli w jakimkolwiek momencie w ciągu danego roku kalendarzowego (...) nie są przestrzegane podstawowe wymogi w zakresie zarządzania lub zasady dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska i jeżeli jest to wynikiem działania lub zaniechania, które można bezpośrednio przypisać beneficjentowi składającemu w danym roku kalendarzowym wniosek o płatność na mocy art. 36 lit. a) ppkt (i)-(v) oraz art. 36 lit. b) ppkt (i). (iv) i (v), wtedy na podstawie szczegółowych zasad, o których mowa w ust. 4, redukuje się całkowitą kwotę płatności, która została lub zostanie przyznana temu beneficjentowi na dany rok kalendarzowy, lub wyklucza się z niej beneficjenta.

Także argument skarżącego, że nie wiedział, iż "będzie zmuszony" do kontynuacji tych upraw w kolejnym roku, nie usprawiedliwia zaniechań skarżącego w zakresie realizacji pakietu upraw sadowniczych. Jest bowiem kwestią oczywistą, że uprawa sadu (którą skarżący dobrowolnie zadeklarował i zgłosił do płatności rolnośrodowiskowych) nie może trwać przez okres 2 - 3 lat, ale jest zadaniem długoletnim. Założenie takiej inwestycji powinno przewidywać dbanie o sadzonki, jej należyte zabezpieczenie i ochronę przed zniszczeniem, zwłaszcza, że - jak podnosi skarżący w skardze - wartość tych sadzonek jest znaczna.

Według składu orzekającego w sprawie, skarżący nie zadbał należycie o zabezpieczenie sadzonek i nie spełnił wymogów określnych przywołanymi wyżej przepisami prawa, stąd też organy prawidłowo pomniejszył płatność o 100 %.

Odnosząc się do zarzutu, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do twierdzeń skarżącego, iż kontrolujący odmówili mu udziału w kontroli, należy wskazać, że uchybienie to nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy, albowiem z akt sprawy wynika, że skarżący został prawidłowo zapoznany z wynikami kontroli (doręczono mu protokół z kontroli, który osobiście podpisał 26 lipca 2013 r.), jednak w terminie nie wniósł zastrzeżeń.

Także - wbrew zarzutom skargi - organy podjęły niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, a zaskarżoną decyzję wydały na podstawie wyczerpująco zebranego materiału dowodowego. Ustalając okoliczności istotne dla sprawy, organy wzięły pod uwagę cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Zaskarżona decyzja została uzasadniona w sposób przekonujący i jasny, zarówno co do stanu faktycznego jak i prawnego sprawy, przez co organ odwoławczy dał wyraz zasadzie udzielania informacji jak również zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

Zatem, organy obu instancji nie naruszyły w sprawie ani zasad postępowania administracyjnego, ani też przepisów regulujących szczegółowo postępowanie administracyjne, zaś uzasadnienie decyzji odpowiada przepisowi art. 107§ 3 k.p.a.

W tej sytuacji, wobec tego, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa unijnego ani prawa krajowego - na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. - skargę należało oddalić.