Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 130/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 13 października 2022 r. sygn. akt I SA/Ke 315/22 w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 października 2022 r., sygn. akt I SA/Ke 315/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę A. W. (skarżący, wnioskodawca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia [...] czerwca 2022 r. w przedmiocie odmowy przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w sprawie nałożenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Dnia [...] kwietnia 2022 r. wpłynął wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Świętokrzyskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Kielcach z [...] grudnia 2021 r. o nałożeniu kary pieniężnej za urządzanie gier hazardowych. Strona wraz z wnioskiem złożyła odwołanie. Wyjaśniła, że nie była w stanie w grudniu 2021 r. i styczniu 2022 r. odebrać przesyłki pocztowej zawierającej decyzję organu pierwszej instancji z uwagi na zły stan zdrowia. Dalej wnioskodawca podał, że jest osobą przewlekle chorą, dwukrotnie przebył gruźlicę, ma chorobę płuc, bezdech senny, cukrzycę. W lipcu 2020 r. przeszedł rozległy zawał mięśnia sercowego. Aktualnie dotknięty jest bardzo daleko idącymi ograniczeniami w poruszaniu się, w tym nie jest wskazane, aby opuszczał miejsce zamieszkania, co wynika z zaświadczeń lekarskich. Zgodnie z ich treścią w okresie doręczenia decyzji musiał spędzać czas w łóżku, co stanowiło przeszkodę w odebraniu przesyłki zawierającej decyzję, nie mówiąc już o możliwości spotkania się z pełnomocnikiem

Zaskarżonym postanowieniem z [...] czerwca 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ odwoławczy) w Kielcach odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z 29 grudnia 2021 r. Zdaniem organu odwoławczego skarżący nie wykazał okoliczności, które świadczyłyby o braku winy w niedotrzymaniu terminu do złożenia odwołania, i które w sposób obiektywny uzasadniałyby jego przywrócenie. Nie wykazał, że nie mógł chodzić oraz że stan zdrowia nagle się pogorszył i nie pozwolił na wyręczenie się inną osobą w dokonaniu niezbędnych czynności. Z akt sprawy nie wynika, aby stan zdrowia pogorszył się nagle, zaś sam fakt przebycia w lipcu 2020 r. zawału serca i przechodzenia przewlekłej choroby cukrzycy, nie usprawiedliwia uchybienia terminowi. Zwrócił uwagę, że w okresie objętym załączonymi do wniosku zaświadczeniami lekarskimi o konieczności leżenia z uwagi na chorobę wieńcową skarżący był w stanie 24 listopada 2021 r. odebrać osobiście korespondencję organu I instancji w placówce Poczty Polskiej, dotyczącą wskazania przez organ podatkowy terminu załatwienia sprawy do 31 grudnia 2021 r. oraz wyznaczenia stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Skoro przebywanie na zwolnieniu lekarskim nie stanowiło przeszkody do odbioru ww. pism organu podatkowego, to tym samym nie mogło stanowić przeszkody, aby osobiście (bądź za pośrednictwem osób trzecich, czy ustanowionego pełnomocnika) strona odebrała decyzję i w ustawowym terminie złożyła odwołanie.

Zaskarżonym wyrokiem z 13 października 2022 r. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę skarżącego, uznając ją za niezasadną. Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko organu odwoławczego, że skarżący nie wykazał, by zaszły tego rodzaju niezależne od niego zdarzenia, które usprawiedliwiałyby przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji, w szczególności nie uprawdopodobnił braku winy w naruszeniu terminu. Skarżący jako okoliczność stanowiącą o braku jego winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania powołał się na stan zdrowia i związany z tym fakt przebywania na zwolnieniu lekarskim, przewlekłe choroby, ograniczenia w poruszaniu się i brak możliwości odebrania i zapoznania się z treścią decyzji. Okoliczności te, zdaniem Sądu, nie świadczą jednak o braku winy strony w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. W odniesieniu do strony, która jest przewlekle chora, musi leżeć długi czas, doznaje ograniczeń w poruszaniu się, formułuje się bowiem powinność takiego zorganizowania spraw, aby podczas trwającej niedyspozycji jej interesy nie doznały uszczerbku. Kwestia ta obejmuje również obowiązek prawidłowego zorganizowania odbioru korespondencji, tak aby nie wywołało to dla strony negatywnych konsekwencji procesowych. W sytuacji dłuższej niedyspozycji dbałość o własne interesy wymaga ustanowienia pełnomocnika w sprawie lub pełnomocnika do doręczeń, czy chociażby zadbania, aby dorośli domownicy byli poinformowani o konieczności przekazywania stronie informacji o przesłanej korespondencji związanej z postępowaniem administracyjnym. Skarżący miał świadomość prowadzonego wobec niego postępowania przez organ I instancji. Zważywszy na eksponowany zły stan zdrowia powinien był uwzględnić, że na podany adres do korespondencji mogą zostać skierowane do niego pisma organu podatkowego, które mogą wymagać od niego podjęcia określonych czynności procesowych. We wniosku o przywrócenie terminu oraz w skardze nie wykazał, aby stan zdrowia pogorszył się nagle, zaś sam fakt przebycia w lipcu 2020 r. zawału serca i przechodzenie przewlekłej choroby cukrzycy nie usprawiedliwia uchybienia terminowi. Z okoliczności sprawy wynika, wbrew twierdzeniom skarżącego, że mógł on spodziewać się, że w najbliższym czasie organ wyda decyzję w jego sprawie. Przy czym, w okresie objętym załączonymi do wniosku zaświadczeniami lekarskimi o konieczności leżenia z uwagi na chorobę wieńcową, skarżący był w stanie 24 listopada 2021 r. odebrać osobiście korespondencję organu I instancji w placówce Poczty Polskiej. Skoro więc przebywanie na zwolnieniu lekarskim nie stanowiło przeszkody do odbioru ww. pism organu, to tym samym nie mogło stanowić przeszkody, aby osobiście (bądź za pośrednictwem osób trzecich, czy ustanowionego pełnomocnika) strona odebrała decyzję i w ustawowym terminie złożyła odwołanie. Skarżący zaś nie sprawdzał osobiście, bądź za pomocą osób trzecich, czy w skrzynce pocztowej nie znajduje się ewentualne awizo. W tym kontekście istotne jest, że przesyłka zawierająca decyzję awizowana była dwukrotnie, po raz pierwszy: 3 stycznia 2022 r. oraz po raz drugi: 11 stycznia 2022 r. Zdaniem WSA, zaniechanie skarżącego w zakresie zorganizowania odbioru kierowanej do niego korespondencji należy uznać za brak staranności w prowadzeniu własnych spraw, który uniemożliwia przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Powyższe nabiera dodatkowego znaczenia przy uwzględnieniu faktu, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał wprost, że zamieszkuje wspólnie z synem.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając go w całości oraz zarzucając mu na podstawie "art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a." naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez dokonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach niepełnej i nierzeczywistej kontroli postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach Z [...] czerwca 2022 r., naruszającej przepisy postępowania w zakresie:

- art. 187, art. 191 oraz art. 122 ustawy Ordynacja Podatkowa (o.p.), polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach, pomimo że postanowienie to zostało wydane bez wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności organ podatkowy dokonał nieprawidłowej oceny wskazanych przez skarżącego okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a mianowicie stanu zdrowia skarżącego, pomimo że okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącego zostały przez niego wskazane i uprawdopodobnione w wystarczający sposób poprzez złożenie zaświadczeń lekarskich stwierdzających daleko idące ograniczenia w poruszaniu się i zalecenie przez lekarza leżenia w okresie od listopada 2021 r. do lutego 2022 r.;

- art. 187 § 1, art. 191 oraz art. 122 o.p., polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, pomimo że organ podatkowy wadliwe ustalił okoliczności faktyczne w sprawie i niezasadnie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z [...] grudnia 2021 r., gdyż skarżący ma niestabilną chorobę wieńcową, czeka na zabieg by-pass, jest osobą dotkniętą daleko idącymi ograniczonymi w poruszaniu się, a związku z tą diagnozą zalecono mu leżenie, co wynika z zaświadczeń lekarskich złożonych wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania;

- art. 121 § 1 i art. 122 o.p. polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach, pomimo że organ podatkowy w sposób niewyczerpujący rozpatrzył materiał dowodowy oraz ocenił go dowolnie, a w szczególności dokumentację lekarską oraz zaświadczenia lekarskie złożone do akt sprawy przez skarżącego, stwierdzające daleko idące ograniczania w poruszaniu się i zalecenie przez lekarza leżenia, w okresie od listopada 2021 r. do lutego 2022 r. oraz wyprowadzenie z treści w/w dokumentów niezgodnych z doświadczeniem życiowym i zasadami logiki wniosków;

- art. 121 § 1 i art. 122 o.p. polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach i dowolnej ocenie materiału dowodowego, wyrażającej się zwłaszcza w nieprawidłowym przyjęciu, że skarżący odebrał decyzję dnia [...] stycznia 2022 r., w sytuacji, gdy z adnotacji pracownika poczty umieszczonej na awizo wynika, że korespondencja nie została podjęta w terminie, a decyzję Naczelnika Świętokrzyskiego Urzęduj Celno-Skarbowego w Kielcach z [...] grudnia 2021 r. doręczono skarżącemu, ale wyłącznie w trybie wskazanych w art. 150 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o.p.;

- art. 162 § 1 o.p. poprzez nieuzasadnione zaakceptowanie w rozstrzygnięciu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, przeprowadzenia przez organy oceny materiału zawartego w sprawie polegające na przyjęciu, że uchybienie terminu do złożenia odwołania nastąpiło na skutek braku staranności w prowadzeniu spraw, a co najmniej niedochowania należytej staranności skarżącego, a co za tym idzie, nie zachodziły przesłanki do przywrócenia terminu - nie zaistniała przesłanka w postaci uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, warunkująca uwzględnienie wniosku o jego przywrócenie, w sytuacji, gdy skarżący, z uwagi na specyfikę powstałej dolegliwości zdrowotnej danego dnia czuje się lepiej, co pozwala mu na wykonywanie w stopniu ograniczonym podstawowych czynności, a innego dnia stan zdrowia ulega pogorszeniu, co związane jest z koniecznością leżenia i taka sytuacja występuje co najmniej od lipca 2020 r., a nadto w sytuacji, gdy skarżący nie prowadzi z synem gospodarstwa domowego z uwagi na występujący konflikt, co wyraźnie podkreślił skarżący we wniosku o przyznanie pomocy wskazując, że nie prowadzi z synem gospodarstwa domowe, stąd ocena Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach okoliczności faktycznych sprawy dotyczących skarżącego bez przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego w tym zakresie jest dowolna i doprowadziła do niezasadnego oddalenia skargi;

- art. 216 § 1 oraz art. 163 § 1 i § 2 w związku z art. 162 § 1 i 2 o.p. polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, odmawiającego skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Świętokrzyskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Kielcach z [...] grudnia 2021 r. i przyjęciu przed Sąd, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi oraz odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności zaświadczeniom lekarskim stwierdzającym daleko idące ograniczenia w poruszaniu się i zalecenie przez lekarza leżenia w okresie od listopada 2021 r. do lutego 2022 r. i wyprowadzenie z treści tego dokumentu niezgodnych z doświadczeniem życiowym i zasadami logiki wniosków, iż odwołanie mogłoby być złożone w otwartym terminie.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach, dopuszczenie dowodu z akt sprawy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach sygn. akt I SA/Ke 104/22, w szczególności postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia [...] marca 2022 r., także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Organ odwoławczy nie skorzystał z uprawnienia do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) postępowanie kasacyjne przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie związania granicami skargi kasacyjnej, chyba że zostaną stwierdzone podstawy, o których mowa w art. 183 § 2 lub art. 189 p.p.s.a. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i poddane konkretyzacji podstawy kasacyjne. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie tzw. zarzutów kasacyjnych.

Mając na względzie wskazane wyżej zasady postępowania kasacyjnego, wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności postępowania sądowego oraz podstaw do zastosowania art. 189 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy do weryfikacji zarzutów skargi kasacyjnej.

Po pierwsze, stwierdzono bezzasadność zasadniczych zarzutów naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (o.p.) przez dokonanie "niepełnej i nierzeczywistej kontroli" zaskarżonego postanowienia oraz jego nieuchylenie, pomimo tego, iż zostało ono wydane "bez wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego", w wyniku "nieprawidłowej oceny wskazanych przez skarżącego okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do wniesienia odwołania" (stanu zdrowia skarżącego, uprawdopodobnionego "w wystarczający sposób poprzez złożenie zaświadczeń lekarskich stwierdzających daleko idące ograniczenia w poruszaniu się i zalecenie przez lekarza leżenia w okresie od listopada 2021 r. do lutego 2022 r."), pominięcia okoliczności, że "skarżący ma niestabilną chorobę wieńcową", jest osobą dotkniętą "daleko idącymi" ograniczeniami w poruszaniu się z zaleceniem zachowania pozycji leżącej, niewyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz jego dowolnej i niezgodnej z zasadami doświadczenia życiowego i logiki oceny, szczególnie w zakresie dokumentacji lekarskiej (w tym zaświadczenia lekarskiego dotyczącego okresu od listopada 2021 r. do lutego 2022 r.) oraz nieprawidłowego przyjęcia, że "skarżący odebrał decyzję dnia [...] stycznia 2022 r., w sytuacji gdy z adnotacji pracownika poczty umieszczonej na awizo wynika, że korespondencja nie została podjęta w terminie".

Podjęta przez autora skargi kasacyjnej próba podważenia prawidłowości oceny kontrolowanego Sądu Wojewódzkiego w zakresie legalności ustaleń faktycznych skarżonego organu oraz ich kwalifikacji w świetle przesłanek określonych w art. 162 o.p. musi zostać oceniona jako oczywiście bezskuteczna. Sąd pierwszej instancji nie pominął w procesie kontrolnym żadnej istotnej dla oceny legalności zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego okoliczności, jak również doszedł do prawidłowego wniosku końcowego, uznając iż postanowienie to nie narusza prawa. W tym sensie kontrola przedmiotu zaskarżenia w postępowaniu sądowym pierwszej instancji pełna i efektywna. Odnosząc się natomiast do dalszych twierdzeń strony skarżącej kasacyjnie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że kontrolowany Sąd uzasadnił w sposób merytorycznie prawidłowy, wyczerpujący i jasny, z jakich powodów podziela ustalenia, oceny i końcowe wnioski skarżonego organu. Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku bezpośrednio wynika, że w procesie oceny legalności orzeczenia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji uwzględniono wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla stwierdzenia realizacji przesłanki braku winy, o której mowa w art. 162 § 1 o.p. Sąd pierwszej instancji poddał ocenie powyższe okoliczności (w tym związane z stanem zdrowia i przewlekłymi chorobami skarżącego, jego ograniczeniami w poruszaniu się, brakiem możliwości osobistego odebrania lub zapoznania się z treścią decyzji organu I instancji), jednak – wbrew oczekiwaniu strony skarżącej kasacyjnie – uznał, że nie świadczą one o braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. Szczegółowość rozważań Sądu Wojewódzkiego oraz odwołanie się do okoliczności wynikających z przedłożonej dokumentacji lekarskiej oraz wyjaśnień skarżącego (np. co do przebycia przez skarżącego w lipcu 2020 r. zawału serca, istnienia przewlekłej choroby cukrzycowej) potwierdzają fakt, że zakres kontroli ustaleń i ocen skarżonego organu był wyczerpujący, a pozytywna weryfikacja legalności proceduralnej zaskarżonego postanowienia w pełni prawidłowa.

Zupełnie niezrozumiały jest natomiast zarzut naruszenia art. 121 § 1 oraz art. 122 o.p. przez przyjęcie, że "skarżący odebrał decyzję dnia 17 stycznia 2022 r., w sytuacji gdy z adnotacji pracownika poczty umieszczonej na awizo wynika, że korespondencja nie została podjęta w terminie". Sąd pierwszej instancji nie stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji została odebrana przez skarżącego w dniu 17 stycznia 2022 r., lecz zaznaczył, iż akt ten został skutecznie doręczony stronie 17 stycznia 2022 r. w trybie art. 150 o.p. Konstatacja ta jest w pełni prawidłowa w świetle art. 150 § 4 o.p., który przyjmuje fikcję prawną skutku doręczenia w razie niepodjęcia pisma w wyznaczonych terminach ("W przypadku niepodjęcia pisma, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.").

Po drugie, nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 o.p. oraz w zw. z art. 216 § 1, art. 162 § 1-2 i art. 163 § 1-2 o.p. przez wadliwe przyjęcie, że "uchybienie terminu do złożenia odwołania nastąpiło na skutek braku staranności w prowadzeniu spraw, a co najmniej niedochowania należytej staranności skarżącego, a co za tym idzie, nie zachodziły przesłanki do przywrócenia terminu" oraz że "nie zaistniała przesłanka w postaci uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, warunkująca uwzględnienie wniosku o jego przywrócenie", jak również przez błędne "odmówienie mocy dowodowej i wiarygodności zaświadczeniom lekarskim stwierdzającym daleko idące ograniczenia w poruszaniu się i zalecenie przez lekarza leżenia w okresie od listopada 2021 r. do lutego 2022 r. i wyprowadzenie z treści tego dokumentu niezgodnych z doświadczeniem życiowym i zasadami logiki wniosków, iż odwołanie mogłoby być złożone w otwartym terminie.".

Powyższe zarzuty, niezależnie od ich częściowej i nieusuwalnej wadliwości konstrukcyjnej (nie jest dopuszczalne podważanie oceny legalności administracyjnej subsumpcji stanu faktycznego w połączeniu z zakwestionowaniem prawidłowości ustaleń faktycznych kontrolowanego organu), stanowią nieuzasadnioną polemikę z rozważaniami i wnioskami Sądu pierwszej instancji w zakresie kwalifikacji wykładni i zastosowania art. 162 o.p. na tle przyjętych i niepodważonych skutecznie ustaleń faktycznych organów. Stanowisko wykładnicze Sądu Wojewódzkiego wyrażone w powyższym zakresie nie budzi wątpliwości.

Spełnienie przesłanki braku winy w rozumieniu art. 162 § 1 o.p. jest możliwe tylko w razie wskazania i uprawdopodobnienia zaistnienia takich okoliczności faktycznych, z których wynika, że zainteresowany obiektywnie nie był w stanie – nawet przy dołożeniu największego wysiłku – osobiście lub za pomocą innych osób dochować terminu do dokonania danej czynności procesowej. Miarą oceny w tym zakresie jest wzorzec podmiotu, który z należytą starannością (także z uwzględnieniem profesjonalnego lub zawodowego charakteru działalności, z której wykonywaniem wiąże się dana czynność procesowa) oraz odpowiedzialnością prowadzi swoje sprawy i dba o ich terminowe załatwianie. Oznacza to, że nawet lekki stopień zawinienia wynikający z zaniedbań, braku właściwej organizacji pracy lub działalności lub niezapewnienia we właściwym czasie osób zastępujących lub wyręczających zainteresowanego w zakresie podejmowania terminowych czynności, wyłącza możliwość przyjęcia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy podmiotu czynności procesowej. Przeszkoda w dochowaniu terminu musi być więc niezależna od podmiotu czynności procesowej, mieć taki charakter lub stopień, że nie można oczekiwać skutecznego jej przezwyciężenia, oraz zaistnieć przed rozpoczęciem lub w trakcie biegu terminu procesowego i trwać co najmniej do zakończenia jego biegu.

W związku z powyższymi uwagami trafna jest ocena Sądu pierwszej instancji, że okoliczności podane przez skarżącego nie mogą być uznane za potwierdzające brak winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. Stany przewlekłej choroby oraz trudności skarżącego w samodzielnym poruszaniu się nie skutkowały zwolnieniem go z obowiązku takiego zorganizowania swoich spraw, aby w trakcie niedyspozycji zdrowotnej możliwa była realizacja czynności procesowych, w tym sprawne i terminowe odbieranie korespondencji urzędowej. Nie ma przy tym znaczenia, kto i na jakich zasadach będzie udzielał pomocy danemu podmiotowi (w szczególności pomocy tej nie muszą udzielać krewni). Istotne jest to, aby podjąć skuteczne działania związane z ustanowieniem osób odpowiedzialnych za tego rodzaju pomoc. Akty staranności w tym zakresie są szczególnie pilne w sytuacji, gdy dany podmiot ma świadomość, że postepowania administracyjne (w tym podatkowe) lub sądowe w określonych sprawach są w toku, a zatem można i należy spodziewać się nadejścia korespondencji urzędowej. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, co prawidłowo zostało dostrzeżone przez Sąd pierwszej instancji.

Nie zasługiwał również na uwzględnienie zamieszczony w skardze kasacyjnej wniosek o dopuszczenie dowodu z akt sprawy o sygn. I SA/Ke 104/22. Niezależnie bowiem od wadliwości formalnej tego wniosku (brak szczegółowego określenia przedmiotu dowodu i tezy dowodowej oraz wskazania przesłanek uwzględnienia wniosku, o których mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a.), nie jest dopuszczalny w postępowaniu sądowoadministracyjnym dowód ze zbioru dokumentów, jakim są akta sądowe lub administracyjne.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.