Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1253/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 234 ust. 3
journal: Dz.U. 2025 poz 2625
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 7 marca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Człowiekowska Sędziowie: WSA Paweł Darmoń WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 marca 2023 roku sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 czerwca 2022 roku, znak: SKO.PW/4171/24/2022 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia poprzedniego stanu wody na działce, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz M. G. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium odwoławczego w Krakowie z dnia 20 czerwca 2022 roku, znak: SKO.PW/4171/24/2022 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Zielonki z dnia 11 stycznia 2022 roku, znak: GK.6331.9.202 orzekającą o odmowie wydania nakazu przywrócenia poprzedniego stanu wody na działce nr [...] w miejscowości G..

Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach.

Wójt Gminy Zielonki pismem nr GK.6331.9.2020 z dnia 8 lipca 2020 r. zawiadomił strony postępowania o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...] w miejscowości G., gm. Z..

Postanowieniem z dnia 08.07.2020 r. Wójt Gminy Zielonki powołał dr. hab. inż. B. R., specjalistę w zakresie hydrologii i hydrogeologii do wykonania opinii w sprawie zmiany stanu wody na działce nr [...] w miejscowości G., gm. Z..

Zgodnie z treścią sporządzonej opinii w sprawie zmiany stanu wody na działce nr [...] w miejscowości G., gm. Z., "funkcjonowanie przepustu (rury o średnicy 600 mm) na działce nr [...] stanowi zmianę stanu wody na gruncie szkodliwą dla gruntów sąsiednich, czyli dla działki [...], w rozumieniu art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. 2017, poz. 1566). Zmiana ta polega na przekształceniu części naturalnego, rozproszonego spływu wód opadowych na spływ skoncentrowany rowami i rurą na prywatne działki. Zatem chodzi tutaj o zmianę mechanizmu spływu wód. Nie uległa jednak zmianie rola wąwozu, który na omawianym terenie stanowił i stanowi główny element sieci drenażu, czyli "dolinę" czy "wielkie koryto" odprowadzające wody opadowe ze znacznego (i to w dodatku stromego) obszaru. Duża część tych wód nadal trafia do wąwozu za pośrednictwem naturalnego mechanizmu. Skoncentrowane odprowadzanie i zrzut wód opadowych tylko nieznacznie zwiększa ilość zrzucanych wód. Zalewanie działki [...] wodami opadowymi spływającymi wąwozem jest zatem w znacznym stopniu procesem naturalnym. Trzeba też podkreślić, że omawiana sytuacja nie jest nowa, a przepust pod drogą w formie rury (zrzucającej wody z rowów drogowych do wąwozu) funkcjonuje od dawna. Z informacji uzyskanych w Urzędzie Gminy Z. wynika, że w obecnym kształcie zrzut wody z rowów do wąwozu za pośrednictwem przepustu trwa co najmniej od roku 2000 (...)" (str.7 opinii).

Decyzją nr GK.6331.9.2020 z dnia 10 lutego 2021 r. Wójt Gminy Z. umorzył postępowanie w sprawie zmiany stanu wody na działce nr [...] w miejscowości G.. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że o wskazywanej we wniosku szkodzie, to jest o zalewaniu działki nr [...] wodami opadowymi i roztopowymi pochodzącymi z urządzeń (rur) zlokalizowanych na działce nr [...] właściciel działki nr [...] wiedział już od ponad 5 lat. W ocenie organu I instancji przedmiotowe postępowanie stało się bezprzedmiotowe ponieważ występujące szkody na działce nr [...] są znane wnioskodawcy od ponad 5 lat.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł M. G., reprezentowany przez adwokat B. W..

Niezależnie pismem znak: PINB-l-5160.31.21.53 z dnia 02 mara 2021 r. Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego dla powiatu krakowskiego - ziemskiego zawiadomił o wszczęciu, postępowania w sprawie "Odprowadzanie za pomocą przepustu drogowego ? 600 wód opadowych z drogi gminnej i rowów przydrożnych stanowiących działki [...] i [...] na działkę nr ewid. [...] w miejscowości G., gmina Z.".

Decyzją znak: SKO.PW/4171/17/2021 z dnia 29 kwietnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło zaskarżoną decyzję z dnia 10 lutego 2021 r. Wójta Gminy Z. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa, gdyż w sprawie nie upłynął 5 letni termin przedawnienia, o którym mowa w art. 234 ust. 5 ustawy Prawo wodne. Pan M. G. stał się właścicielem działki [...] położonej w P. K. w dniu 18 grudnia 2017 r. i jest to najwcześniejsza data, w której mógł się dowiedzieć o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Wcześniej grunt ten należał do innej osoby, a zatem Pan M. G. nie miał przymiotu właściciela gruntu sąsiedniego i nie mógł wszcząć postępowania w przedmiocie zmiany stanu wód na gruncie.

Ponownie rozpatrując sprawę Wójt Gminy Z. decyzją z dnia 11 stycznia 2022 roku, znak: GK.6331.9.202 orzekł o odmowie wydania nakazu przywrócenia poprzedniego stanu wody na działce nr [...] w miejscowości G..

W uzasadnieniu do wydanej decyzji podniesiono, że na terenie działki nr [...] w miejscowości G. znajduje się wylot rury betonowej wyprowadzającej wody opadowe z rowów przy ul. [...] i ul. [...] w G., Gmina Z.. Według informacji uzyskanych z Referatu Dróg Komunikacji Urzędu Gminy Z. przedmiotowy wylot rury betonowej wyprowadza wody opadowe z rowów istnieje co najmniej od roku 2000. W związku z powyższym odprowadzanie wody z rowów do wąwozu za pośrednictwem przepustu trwa co najmniej od 21 lat. Wody opadowe z przedmiotowej rury odprowadzane są do wąwozu, który przebiega przez działki nr [...] oraz [...] w P. K. , Gmina W. W.. Wylot wskazanej rury usytuowany jest na działce nr [...] w P. K. , na której zaobserwować bruzdy erozyjne, co stanowi naturalną, formę terenu ukształtowaną w wyniku erozji wodnej.

Wskazano, że zalewanie działki nr [...] wodami opadowymi spływającymi wąwozem jest zatem w znacznym stopniu procesem naturalnym. Rzeźba terenu i położenie działki nr [...], przy wylocie wąwozu wymusza w tym miejscu odpływ skoncentrowany o dużej energii.

Wody opadowe obecnie zrzucane do wąwozu niemal w całości w naturalny sposób ciążyły do tego wąwozu. Na częstość występowania i intensywność wezbrań w wąwozie mają również wpływ takie czynniki jak budowa domów, utwardzanie powierzchni oraz zmian rozkładu sumy opadów w ciągu roku. Zarówno przed jak i po wybudowaniu wylotu rury betonowej wyprowadzającej wody opadowe z rowów przy ul. [...] i ul. [...] obszar działki nr [...] znajdował się w zlewni wymienionych powyżej urządzeń. Zatem ilość wody spływającej na działkę nr [...] nie zmieniła się - woda z obszaru, gdzie obecnie znajduje się wylot rury betonowej również wcześniej spływa najpierw na działkę nr [...] oraz [...] w P. K. , a następnie na działkę nr [...] w P. K. i dalej na zachód. Zalewanie działki nr [...] w P. K. wodami opadowymi i osadzanie na niej materiału transportowanego przez wodę wynika z usytuowania tej działki w relacji do naturalnej rzeźby terenu. Na obszarze objętym postępowaniem występują warunki sprzyjające skoncentrowanemu spływowi wód z dużym natężeniem oraz z dużą ilością transportowanego materiału. Działka nr [...] znajduje się u wylotu dużego wąwozu, gdzie podczas opadów dociera duża ilość wód opadowych. Zdeponowany przez wodę materiał (muł i kamienie) na terenie działki nr [...] jest zatem procesem naturalnym, a nie skutkiem wybudowanego wylotu rury betonowej powyżej na działce nr [...].

Wskazał dalej organ, że w chwili obecnej nie można bezspornie wykazać wystąpienia materialnych szkód na obszarze działce nr [...], które można byłoby przypisać wylotowi rury betonowej istniejącej co najmniej od roku 2000.

Szkoda powinna być udowodniona i powinna być realna. Jak wskazał organ, pan M. G. nie wskazał szkód wyrządzonych na działce nr [...], które byłyby skutkiem istnienia wylotu rur), to natomiast uzasadniało wydanie decyzji o odmowie wydania nakazu przywrócenia poprzedniego stanu wody na działce nr [...] w miejscowości G..

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł pan M. G. reprezentowany przez pełnomocnika adwokat B. W.

Po rozpoznaniu sprawy w wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 20 czerwca 2022 roku utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Kolegium wskazało, że o ile na gruncie niniejszej sprawy można mówić o zmianach na gruncie, to jednak nie doszło do naruszenia stosunków wodnych pomiędzy działkami na analizowanym obszarze z wykazaniem szkody dla gruntu Wnioskodawcy. Organ podkreślić, że opinia biegłego w sposób szczegółowy odniosła się do określenia przyczyn i skutków zmiany stanu wody na gruncie stwierdzając, że funkcjonowanie przepustu (rury o średnicy 600 mm) na działce nr [...] stanowi zmianę stanu wody na gruncie szkodliwą dla gruntów sąsiednich w rozumieniu art. 234 ustawy Prawo wodne, czyli dla działki nr [...]. Organ zaznaczył przy tym, że biegły zaproponował pozostawienie obecnie funkcjonującego zrzutu wód do wąwozu, ale zrzut ten powinien być zaopatrzony o elementy retencyjne i opóźniające spływ wody (studnie chłonne). Przedmiotowa zmiana stanu wody polega bowiem na przekształceniu części naturalnego, rozproszonego spływu wód opadowych na spływ skoncentrowany rowami i rurą na prywatne działki. Zatem chodzi tutaj o zmianę mechanizmu spływu wód. Nie uległa jednak zmianie rola wąwozu, który na omawianym terenie stanowił i stanowi główny element sieci drenażu, czyli "dolinę" czy "wielkie koryto" odprowadzające wody opadowe ze znacznego (i to w dodatku stromego) obszaru. Duża część tych wód nadal trafia do wąwozu za pośrednictwem naturalnego mechanizmu. Skoncentrowane odprowadzanie i zrzut wód opadowych tylko nieznacznie zwiększa ilość zrzucanych wód. Zalewanie działki [...] wodami opadowymi spływającymi wąwozem jest zatem w znacznym stopniu procesem naturalnym. Biegły wskazał także że omawiana sytuacja nie jest nowa, a przepust pod drogą w formie rury (zrzucającej wody z rowów drogowych do wąwozu) funkcjonuje od dawna. Z informacji uzyskanych w Urzędzie Gminy Z. wynika, że w obecnym kształcie zrzut wody z rowów do wąwozu za pośrednictwem przepustu trwa co najmniej od roku 2000

Przeprowadzone przez Organ rozpoznanie terenowe oraz analiza zebranych materiałów wykazały, że na terenie działki nr [...] w miejscowości G. znajduje się wylot rury betonowej wyprowadzającej wody opadowe z rowów przy ul. [...] i ul. [...] w G., Gmina Z.. Według informacji uzyskanych z Referatu Dróg i Komunikacji Urzędu Gminy Z. przedmiotowy wylot rury betonowej wyprowadzającej wody opadowe z rowów istnieje co najmniej od roku 2000. W związku z powyższym zrzut wody z rowów do wąwozu za pośrednictwem przepustu trwa co najmniej od 21 lat. Wody opadowe z przedmiotowej rury odprowadzane są do wąwozu, który przebiega przez działki nr [...] oraz [...] w P. K. , Gmina W. W.. Wylot wąwozu usytuowany jest na działce nr [...] w P. K. , na której zaobserwowano ślady bruzd erozyjnych oraz zdeponowany przez wodę materiał (muł i kamienie). Wąwóz ten jest naturalną formą terenu ukształtowaną w wyniku erozji wodnej. W jego dnie istnieje koryto cieku okresowego (w dniu wizji lokalnej w warunkach suchych przepływ oszacowano jako mniejszy niż 0,1 l/s). Wypływ z rur odwadniających ulicę [...] podczas wizji nie funkcjonował. Wąwóz na omawianym terenie stanowi główny element sieci drenażu odprowadzającego wody opadowe z obszaru naturalnego o powierzchni ok 20,7 ha. Ulica [...] znajduje się w naturalnej zlewni omawianego wąwozu, a jej infrastruktura nie wpływa na wielkość tej zlewni. Natomiast ul. [...] powiększa zlewnię wąwozu o około 1,2 ha, co w całkowitej powierzchni zlewni wynosi zaledwie ok. 5,5%. Duża część wód opadowych trafia do wąwozu za pośrednictwem naturalnego mechanizmu, a odprowadzanie wód rurą na działce nr [...] tylko nieznacznie zwiększa ilość zrzucanych wód. Zalewanie działki nr [...] wodami opadowymi spływającymi wąwozem jest zatem w znacznym stopniu procesem naturalnym. Rzeźba terenu i niekorzystne położenie działki nr [...], przy wylocie wąwozu wymusza w tym miejscu epizodyczny odpływ skoncentrowany o dużej energii. Wody opadowe obecnie zrzucane do wąwozu i tak niemal w całości w naturalny sposób ciążyły do tego wąwozu i były do niego odprowadzane. Na częstość występowania i intensywność wezbrań w wąwozie mają również niekorzystny wpływ takie czynniki jak budowa domów, utwardzanie powierzchni oraz zmiana rozkładu sumy opadów w ciągu roku. Zarówno przed jak i po wybudowaniu wylotu rury betonowej wyprowadzającej wody opadowe z rowów przy ul. [...] i ul. [...] obszar działki nr [...] znajdował się w zlewni wymienionych powyżej urządzeń. Zatem ilość wody spływającej na działkę nr [...] nie zmieniła się - woda z obszaru, gdzie obecnie znajduje się wylot rury betonowej również wcześniej spływa najpierw na działkę nr [...] oraz [...] w P. K. , a następnie na działkę nr [...] w P. K. i dalej na zachód. Zalewanie działki nr [...] w P. K. wodami opadowymi i osadzanie na niej materiału transportowanego przez wodę wynika z usytuowania tej działki w relacji do naturalnej rzeźby terenu.

Ponadto organ odwoławczy uznał, że wobec wyjaśnienia mechanizmu funkcjonowania spustu umieszczonego na działce nr [...] w G. i braku faktycznego wystąpienia szkody w trakcie trwającego postępowania administracyjnego organ zasadnie przyjął, iż w chwili obecnej nie można bezspornie wykazać wystąpienia materialnych szkód na obszarze działki nr [...], które można było by przypisać wylotowi rury betonowej istniejącej co najmniej od roku 2000. Szkoda powinna być udowodniona i powinna być realną, wymierną szkodą, a nie tylko hipotetyczną. Ponadto pan M. G. nie wskazał realnych szkód wyrządzonych na działce nr [...], które byłyby skutkiem istnienia wylotu rury betonowej na działce nr [...]. Zatem zgodnie z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne nie można nakazać właścicielowi działki [...] w miejscowości G. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom

Mając na uwadze przedstawioną opinię biegłego organ odwoławczy uznał, iż potwierdza ona wraz z innym dowodami w sprawie - wyjaśnieniami stron, protokołami z czynności dowodowej oględzin, iż nie doszło no naruszenia stosunków wodnych w rozumieniu art. 234 ustawy Prawo wodne, czyli ze szkodą dla gruntu Wnioskodawcy, która byłaby szkodą realną.

Skargę na powyższą decyzję wniósł M. G., działający przez pełnomocnika adwokat B. W., podnosząc zarzuty:

1) naruszenie prawa procesowego, tj. art 8 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. przez niewszechstronną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, tj. opinii biegłego z zakresu hydrologii i hydrogeologii B.. R. polegającą na wybiórczym uwzględnieniu jej tez,

2) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7, 77 § 1 k.p.a. przez zaniechanie podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,

3) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. przez dokonanie oceny zaoferowanego materiału dowodowego w sposób jednostronny, niezobiektywizowany, co wyrażało się w tym, że organ nadał prymat ustaleniu,

4) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 10 k.p.a. przez brak umożliwienia Skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dodatkowo dowodów i materiałów, a nadto zgłoszenia w oparciu o ich lekturę kolejnych wniosków dowodowych, pomimo iż Skarżący byt w toku postępowania aktywnym i zmierzającym do dostarczenia organowi adekwatnego, tj. dotyczącego analizowanych zagadnień, czytelnego i przydatnego, materiału dowodowego,

5) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie oraz art. 138 § 2, względnie 2a k.p.a. poprzez ich niezastosowanie w sytuacji gdy w analizowanej sprawie zachodziła konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego

6) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017r. Prawo wodne (Dz.U. z 2022r., poz. 88 z późn.zm.) dalej jako "p.w." przez jego błędną wykładnią pojęcia "szkodliwy wpływ" wyrażającą się w tym, że, wbrew intencji ustawodawcy i stosując interpretację rozszerzającą, sprzeczną z literalną treścią przepisu oraz jego celem organ uznał, iż zachodzi relacja ekwiwalentności pomiędzy pojęciami "szkodliwy wpływ'" i "szkoda", przez co następczo błędnie przyjął, że szkoda wynikająca ze zmiany stanu wód w obrębie działki gruntu o numerze ewid. [...] musi mieć charakter namacalny, realny, wyrażający się nie tylko w "szkodliwym wpływie" zmiany stanu wód lecz także w dokonaniu w obrębie działki gruntu oznaczonej numerem ewid. [...] zmian mających charakter widoczny i uświadomiony przez jej ówczesnych właścicieli, niezależnie od poziomu ich wiedzy z zakresu hydrologii, hydrogeologii, inżynierii środowiska oraz techniki urządzeń melioracyjnych

Powołując się na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, z powodu jej bezzasadności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; zwana dalej p.p.s.a.), stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W związku z brakiem możliwości przeprowadzenia rozprawy zdalnej, stosownie do treści art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2095z z późn. zm.), w sprawie zarządzono przeprowadzenie posiedzenia niejawnego celem rozpoznania sprawy.

Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy.

Zgodnie z art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2021 roku, poz. 2233 ze zm.) – dalej jako "PrWod":

1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane.

5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.

W sprawie, której przedmiotem jest naruszenie stosunków wodnych organ powinien zatem ustalić czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie, przez które należy rozumieć m.in. zmiany kierunku i natężenia spływu wód ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Ponadto organ powinien ustalić, czy spowodowane zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, zastosowanie art. 234 ust. 3 p.w. możliwe jest dopiero po bezspornym ustaleniu, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Zastosowanie powołanego przepisu uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy. Sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest zatem wystarczający do jego zastosowania. Konieczne jest jeszcze ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem a skutkiem (por. uzasadnienie do wyroków: NSA z dnia 1 czerwca 2022 roku, sygn. III OSK 5094/21, WSA w Poznaniu z dnia 11 sierpnia 2022 r., sygn. III SA/Po 201/22; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. II SA/Go 670/21, WSA w Krakowie z dnia 29 listopada 2021 r., sygn. II SA/Kr 911/21, WSA w Gliwicach z dnia 27 października 2021 r., sygn. II SA/Gl 723/21, WSA w Warszawie z dnia 1 lipca 2021 r., sygn. VIII SA/Wa 455/21, WSA w Rzeszowie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. II SA/Rz 661/21, WSA w Krakowie z dnia 4 marca 2021 r., sygn. II SA/Kr 1219/20, WSA w Białymstoku z dnia 6 kwietnia 2020 r., sygn. II SA/Bk 181/20, WSA w Krakowie z dnia 2 sierpnia 2022 roku, sygn. II SA/Kr 632/22)

Jak wynika z treści przeprowadzonej opinii biegłego oraz ustaleń organów, na gruncie niniejszej sprawy doszło zmian stanu wody na gruncie. Organy przy tym wskazują, iż "opinia biegłego w sposób szczegółowy odniosła się do określenia przyczyn i skutków zmiany stanu wody na gruncie stwierdzając, że funkcjonowanie przepustu (rury o średnicy 600 mm) na działce nr [...] stanowi zmianę stanu wody na gruncie szkodliwą dla gruntów sąsiednich, czyli dla działki nr [...], w rozumieniu art. 234 ustawy Prawo wodne proponując pozostawienie obecnie funkcjonującego zrzutu wód do wąwozu, ale zrzut ten powinien być zaopatrzony o elementy retencyjne i opóźniające spływ wody ( studnie chłonne)".

Pomimo tego jednak, organy odmówiły nakazu przywrócenia poprzedniego stanu wody na działce nr [...] w miejscowości G..

Powodem odmowy było uznanie przez organy, że sam odwołujący (Skarżący) nie wskazał na realnie istniejące szkody na gruncie a odnosi się on jedynie do stanów hipotetycznych (por. k. 198 a.a.).

Powyższe stanowisko organów jest nieuprawnione.

Trzeba jednak zwrócić uwagę, że – jak wskazuje Skarżący – jego nieruchomość jest stale zalewana. Skoncentrowany spływ wody skutkował zalewaniem jego garażu, co zmusiło go do wykonania przekopu wzdłuż działki. Ponadto – jak wskazuje Skarżący – w związku ze stałym zalewaniem jego działki nie jest możliwe wybudowanie domu, zgodnie z wydanym pozwoleniem na budowę.

Szkodliwe wpływanie na grunty, w rozumieniu art. 234 PrWod oznacza powstanie konkretnej szkody na gruncie sąsiednim spowodowanej zmianą stosunków wodnych na gruncie. Podkreślenia wymaga jednak to, że pojęcie zmian, które "szkodliwie wpływają" na grunty sąsiednie nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem konkretnej szkody dającej się zauważyć np. w trakcie oględzin przeprowadzonych jednorazowo. Szkodliwe oddziaływanie zmiany stosunków wodnych na grunty sąsiednie może być bowiem procesem długotrwałym, wymagający obserwacji, niejednokrotnie niedający się stwierdzić w czasie jednorazowych, sporadycznych oględzin. Wreszcie należy zwrócić uwagę na konieczny związek przyczynowy między zmianą stanu wody na gruncie przez właściciela a szkodą na gruncie sąsiednim. Podkreślić przy tym należy, że szkoda w rozumieniu art. 234 PrWod nie ogranicza się do samego stagnowania wody na gruncie, ale obejmuje także m.in. obrywanie skarpy wskutek zwiększonego spływu powierzchniowego z uwagi na np. wzmożoną prędkość i ilość spływającej wody. (por. np. uzasadnienie do wyroku WSA w Krakowie z dnia 15 września 2022 roku, sygn. II SA/Kr 734/22).

W ocenie Sądu, na gruncie niniejszej sprawy, stwierdzone zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunt Skarżącego, tym samym spełniona jest przesłanka z art. 234 ust. 3 PrWod, która stanowi o szkodliwym wpływaniu na grunty sąsiednie.

Zasadne są zatem zarzuty naruszenia art. 7, 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 roku, poz. 2000 ze zm.) – dalej jako "K.p.a.". Organy w sposób nieprawidłowy i dowolny, z naruszeniem ustawowych zasad oceny zgromadzonego materiału w sprawie przyjęły, że nie wykazano realnych istniejących na gruncie szkód. Całkowicie organ zignorował w tym zakresie ustalenia biegłego, który wskazał, że "dalsze funkcjonowanie przepustu (rury o średnicy 600 mm) na działce [...] stanowi zmianę stanu wód na gruncie szkodliwą dla gruntów sąsiednich, czyli dla działki [...] w rozumieniu art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017r. Prawo wodne (Dz.U. 2017r., poz. 1566). Skoncentrowany zrzut wody z długiego ciągu rowów przydrożnych na prywatną działkę, skąd woda ta spływa na kolejne prywatne działki (także w formie skoncentrowanej), stanowi złamanie ww. artykułu Prawa wodnego. Zmieniony został bowiem mechanizm spływu ze znacznej części zlewni zasilającej wąwóz".

Przyjęcie przez ograny, że powyższe okoliczności stanowią jedynie o hipotetycznym zagrożeniu są całkowicie bezzasadne. Jest przeciwnie. Wskazanie fakty, w sposób niebudzący wątpliwości stanowią o realnym, szkodliwym wpływie zmiany stosunków wodnych na grunt Skarżącego. Wbrew twierdzeniom organu nie mają one przy tym charakteru hipotetycznego. Podkreślić trzeba, że nieruchomość Skarżącego zalewana jest od kilku lat, zatem szkodliwe działanie, które spowodowała zmiana stosunków wodnych, jest jak najbardziej realne, a nie jedynie potencjalne.

To czyni wniesioną skargę uzasadnioną.

Niezależnie jednak od powyższego, trzeba zwrócić uwagę na inną jeszcze istotną okoliczność w tej sprawie.

Jak wynika z treści opinii biegłego funkcjonowanie przepustu (rury o średnicy 600 mm) na działce nr [...] stanowi zmianę stanu wody na gruncie szkodliwą dla gruntów sąsiednich, czyli dla działki nr [...], w rozumieniu art. 234 ustawy Prawo wodne. Jednocześnie jak wynika z akt sprawy na omawianym obszarze widoczne są przede wszystkim przekształcenia związane z rolniczym użytkowaniem terenu (np. starasowanie zboczy) oraz zabudową koncentrującą się wzdłuż dróg. Wpływ na warunki hydrologiczne mają także drogi, na których następuje lokalna koncentracja odpływu. Wskazane drogi to ul. [...] i ul. [...], biegnące równolegle do wąwozu oraz ul. [...] biegnąca po wierzchowinie, prostopadle do wąwozu. Ulice te posiadają system odwodnienia - wzdłuż ul. [...] (droga powiatowa) rowy ziemne, wzdłuż ul. [...] (droga gminna – Gmina Z.) rów z korytkami betonowymi. Woda z ciągu wymienionych systemów odwodnienia wprowadzana jest do wąwozu przepustem pod drogą - betonową rurą o średnicy 600 mm. O dostawie wody do wąwozu rurą odprowadzającą wody z systemu rowów wzdłuż ulic [...]wiadczą ślady punktowej erozji wodnej przy wylocie rury. Dalej biegły wskazał, że wody opadowe obecnie zrzucane do wąwozu i tak niemal w całości (nie licząc nieznacznego powiększenia naturalnej powierzchni zlewni, co będzie omówione poniżej) w naturalny sposób ciążyły do tego wąwozu i były do niego odprowadzane. Obecnie ta dostawa jest szybsza (i nieco obfitsza), co w pewnym stopniu wpływa na przebieg wezbrań w dolnej części wąwozu i przy jego wylocie, na działce [...]. Na częstość występowania i intensywność tych wezbrań (w wąwozie) mają również niekorzystny wpływ inne czynniki: postępujące uszczelnienie zlewni (budowa nowych domów, asfaltowanie ulic) oraz globalna zmiana klimatu, która skutkuje w Polsce m.in. zmianą rozkładu sumy opadów w ciągu roku (k. 75-76 a.a.).

Z powyższego wynika, że przepust przez który jest wyprowadzana jest woda, połączony jest z systemami odwodnienia dróg powiatowej oraz gminnej. Z tego może wynikać – to jednakże będzie dopiero przedmiotem ustaleń organu – że zmiana stanu wody na gruncie mogła zostać również wywołana lub spotęgowana w związku z realizacją odwodnienia dla jednej z powyższych dróg lub obydwu tych dróg. Wśród stron przedmiotowego postępowania nie było jednak dotychczas Gminy Z., jak i Powiatu.

W realiach niniejszej sprawy, w szczególności w kontekście opinii biegłego należy wskazać, że w obrębie działki nr [...] w miejscowości P. K. (Gmina W. W.) doszło do naruszenia stosunków wodnych, co nastąpiło m.in. poprzez zintensyfikowanie i koncentrację odpływu wód do wąwozu.

Dalej, jak wynika z treści opinii biegłego, funkcjonowanie przepustu (rury o średnicy 600 mm) na działce nr [...] stanowi zmianę stanu wody na gruncie szkodliwą dla gruntów sąsiednich, czyli dla działki [...], w rozumieniu art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. 2017, poz. 1566).

Zmiana ta polega na przekształceniu części naturalnego, rozproszonego spływu wód opadowych na spływ skoncentrowany rowami i rurą na prywatne działki.

W świetle powyższego, zasadne jest zatem wezwanie do udziału w przedmiotowym postępowaniu również Gminy Z. jak i Powiatu [...] – ziemskiego. To jednak będzie miało określone konsekwencje w ramach postępowania administracyjnego, w którym właściwym do załatwienia sprawy organem I instancji jest Wójt Gminy Z..

Przy ponownym rozpoznaniu wniosku organ zastosuje się do powyższych, wskazanych w uzasadnieniu, uwag.

Ze względu na powyższe zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji na zasadzie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) p.p.s.a. podlega uchyleniu.

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a. o zwrocie od organu na rzecz skarżącego kwoty 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, uiszczonej przez skarżącego jako wpis od skargi. Ponadto na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt. 1) lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.) orzeczono o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego adwokata w wysokości 480 zł oraz kosztów uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.