Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1424/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.),, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi G.K., B. K., C. K., J. K., O. K., U. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. O. K., J. K., B. K. G. K., C. B. K. i U. K. wystąpili o zwrot nieruchomości położnej w R. obręb S. oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...].

Pismem z dnia [...] r. Starosta [...] powiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu wnioskowanej nieruchomości, przeprowadził niezbędne postępowanie, a następnie decyzją z dnia [...] r. odmówił zwrotu prawa własności nieruchomości położonej w R. oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...]. W uzasadnieniu wskazał, iż po wielu zmianach gruntowych, przedmiotowy grunt nie pozostaje we władaniu Skarbu Państwa, a tylko wtedy możliwe jest wydanie ewentualne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości. Obecnymi właścicielami wymienionej nieruchomości są A. i W. P., którzy jednocześnie władają tą nieruchomością.

W wyniku złożonego odwołania decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...], uchylił decyzję Starosty [...] i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu po przedstawieniu obowiązującej regulacji prawnej, podkreślił, iż uprawnienie właściciela lub jego spadkobiercy określone w art. 136 ust. 3 ustawy może być ograniczone jedynie w przypadku zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 229 ustawy. W niniejszym przypadku rozporządzenie nieruchomością miało miejsce już po wejściu w życie obowiązującej ustawy, a takiej sytuacji nie przewidział ustawodawca. Dlatego też organ w ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien zwiesić postępowanie i zobowiązać strony do wniesienia powództwa do sądu powszechnego, zakreślając termin na dokonanie tej czynności, celem ustalenia czy umowa sprzedaży została zawarta zgodnie z prawem i nie narusza art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nadto w ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien ustalić i wyjaśnić czy wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

Skarga wniesiona przez A. P. na powyższą decyzję została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 lutego 2012 r. Sygn. akt II SA/Gl 548/11.

W toku prowadzonego po wymienionym wyroku postępowania Starosta [...] zawieszał to postępowanie (postanowienie z dnia [...] r. i postanowienie z dnia [...] r.), oraz podejmował zawieszone postępowanie (postanowienie z dnia [...]. i postanowienie [...] r.), a prowadząc postępowanie zgromadził dokumenty i materiały związane z realizacją rozbudowy i budowy szpitala w R., a następnie decyzją z dnia [...] r., przywołując w jej podstawie prawnej art. 136 ust. 3, art. 137, art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 518) oraz art. 104 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego, odmówił zwrotu na rzecz wnioskujących części nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa, położonej w R., oznaczonej jako działka nr [...] obręb S. o powierzchni [...] ha, stanowiącej obecnie własność A. P. i W. P., a także odmówił wypłaty odszkodowania z tytułu niemożności zwrotu przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu, po przedstawieniu ustalonego stanu faktycznego, organ wyjaśnił, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do zwrotu działki nr [...] na rzecz wnioskodawców określone w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy. W trakcie postępowania ustalono, że spadkobiercy F. K. w osobach wnioskujących zwrócili się do Starosty [...] o zwrot działki nr [...], która nie jest identyczna z nieruchomością wywłaszczoną (decyzją z dnia [...] r.). Wywłaszczono wówczas nieruchomość zabudowaną położoną w R. przy ulicy G., składającą się z działki nr [...] o powierzchni [...] ha. Działka ta obecnie nie istnieje, na przestrzeni lat ulegała licznym podziałom geodezyjnym, w wyniku czego powstała m.in. obecna działka nr [...] o powierzchni [...] ha, która jest prawie czterokrotnie mniejsza od działki wywłaszczonej. Dokonując oceny organ wziął pod uwagę całą działkę nr [...]. Analizując treść art. 137 ustawy organ uwzględnił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r. Sygn. akt P 38/112, w którym stwierdzono, że art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed [..] r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed [...] r. zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 156 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z sentencją tego wyroku nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia. Jeżeli zaś w dniu złożenia wniosku o zwrot cel wywłaszczenia jeszcze nie został zrealizowany, były właściciel tych nieruchomości oraz ich spadkobiercy zachowują ustawowe uprawnienie do żądania zwrotu, które im przysługiwało przez wejściem w życie ustawy nowelizującej z 2003 r.

Dalej organ pierwszej instancji stwierdził, że z materiału niniejszej sprawy, w tym z decyzji wywłaszczeniowej Wiceprezydenta Miasta R. z dnia [...] r. wynika, że przedmiotowa nieruchomość wywłaszczona została z przeznaczeniem "pod realizację szpitala". W ocenie organu w pojęciu "realizacja szpitala" mieści się zarówno budowa materialnej całości służącej wykonywaniu działalności leczniczej począwszy od obiektów budowlanych takich jak budynki szpitalne, przychodnie szpitalne, obiekty pomocnicze, gospodarcze, użytkowe (np. warsztaty stołówki, pralnie, kuchnie, laboratoria, garaże) przez całą infrastrukturę techniczną służącą działalności tworzonego szpitala, zapewniającą taką działalność, czyli sieć dróg dojazdowych, chodników, parkingów, podjazdów, lądowisk dla helikopterów, pasów zieleni a nawet miejsc do relaksu: trawników, zadrzewień, ogrodów itp. Ustalając cel wywłaszczenia - "pod realizację szpitala" nie wyjaśniono czy chodzi o "realizację" nowego szpitala czy szpitala już istniejącego. W ocenie organu pierwszej instancji w chwili wywłaszczenia działki nr [...] na terenie R. istniał Zespół Opieki Zdrowotnej w R. (wykonujący zadania z zakresu publicznej (państwowej) ochrony zdrowia, który zarządzał istniejącym szpitalem (składającym się ze Szpitala Miejskiego w R., oddziału zamiejscowego w W. i w K.) a następnie także obiektami budowanego szpitala przy ulicy G./G. (po oddaniu do użytku). Pod względem prawnym, organizacyjnym i funkcjonalnym istniejące placówki, a także wykorzystywane przez nie nieruchomości stanowiły całość, pozostając w trwałym zarządzie Zespołu Opieki Zdrowotnej w R., aż do czasu przekształcenia, które miało miejsce w [...] r. Stan ten dotyczył także obiektów budowanych przy ulicy G./G., a decyzję o ich budowie podjęto z uwagi na starzejące się dotychczasowe, istniejące obiekty szpitala oraz rosnące zapotrzebowanie i wymagania sanitarne.

Według analizy decyzji wywłaszczeniowej oraz dołączonego do niej załącznika graficznego organ ustalił, że wywłaszczona działka nr [...] znajdowała się w obszarze, gdzie planowano powstanie drogi dojazdowej do szpitala, chodników wraz z niezbędną infrastrukturą oraz pasów zieleni. Zabudowania mieszczące się na części działki (odpowiadające dzisiaj w przybliżeniu działce nr [...]) również zostały objęte wywłaszczeniem i ulokowano w nich część Zespołu Opieki Zdrowotnej w R.. Organ podkreślił przy tym, że działka nr [...] jako tzw. nieruchomość opuszczona, w chwili wywłaszczenia znajdowała się już we władaniu wymienionego Zespołu na mocy protokołu zdawczo- odbiorczego z dnia [...] r., którym przekazano ją w administrację i użytkowanie tego Zespołu. Wówczas do nieruchomości nieposiadającej centralnego ogrzewania i kanalizacji doprowadzono media. Jak ustalono, w zabudowaniach tych mieścił się budynek administracyjny dla pracowników i magazyny na materiały rożne. Użytkujący te pomieszczenia zakład remontowo - budowlany był gospodarstwem pomocniczym Zespołu Opieki Zdrowotnej w R. i zajmował się całą działalnością budowlaną i sanitarną obiektów służby zdrowia - szpitala, apteki itp. Zakład remontowo- budowlany zlikwidowano w [...] r., a przedmiotowa nieruchomość nadal pozostawała w zarządzie Zespołu Opieki Zdrowotnej, aż [...] r. Wówczas Wojewoda [...] zarządzeniem nr [...] przekształcił Zespół Opieki Zdrowotnej przez podział - na trzy jednostki organizacyjne i utworzył na ich bazie organizacyjnej i majątkowej trzy samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej. Jedną z nich stał się Szpital Rejonowy w R..

Fakt wykorzystania nieruchomości na cel wywłaszczenia - "pod realizację szpitala" - potwierdza pośrednio również fakt, iż nieruchomość ta została ex lege nabyta przez Powiat [...] w trybie art. 60 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, jako mienie posiadane przez Szpital Rejonowy w R., służące wykonywaniu zadań z zakresu ochrony zdrowia, co do którego Powiat [...] przejął rolę organu założycielskiego. Organ podkreślił, iż cel wywłaszczenia - nie przewidywał wprost, że na wywłaszczonej nieruchomości miał powstać budynek szpitala, przychodni czy inny wyraźnie określony, a stąd w pojęciu "pod realizację szpitala" należy ująć całość prac i robót - wszystko co miało spowodować, że szpital, jego nowe obiekty mogły powstać i racjonalnie funkcjonować. Mogła zatem wywłaszczona nieruchomość stanowić zaplecze pod względem technicznym i organizacyjnym, dla umożliwienia funkcjonowania szpitala jako całości.

W ocenie organu pierwszej instancji całokształt materiału dowodowego świadczy, że działka nr [...] wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa w [...] r. została w całości wykorzystana na cel wywłaszczenia jakim była "realizacja szpitala". Dotyczy to także obecnej działki nr [...], która powstała w wyniku kolejnych dalszych podziałów. Bezsprzecznie cześć wywłaszczonej nieruchomości działki [...] przeznaczona została na infrastrukturę drogową - drogi dojazdowe do budynków szpitala, chodniki, pas zielni, kanalizację. Pozostała część, w szczególności budynku znajdujące się na obecnej działce nr [...] służyły działalności Zespołu Opieki Zdrowotnej w R. i pozostawały w jego posiadaniu co najmniej do [...] r., jako zaplecze administracyjno- biurowe tej jednostki. Organ podkreślił w tym miejscu, że cel wywłaszczenia uznaje się za osiągnięty nie tylko wtedy gdy zostanie zrealizowany główny cel wywłaszczenia, lecz także wtedy, gdy zostanie utworzona infrastruktura dla tego przedsięwzięcia.

Również sprzedaż przedmiotowej nieruchomości, która nastąpiła na mocy umowy sprzedaży z dnia [...] r. zawartej pomiędzy Powiatem [...] a małżeństwem A. P. i W. P., nie jest równoznaczna ze zbędnością nieruchomości na cel ustalony w decyzji o wywłaszczeniu tej nieruchomości. W tym zakresie organ odwołał się do przywołanego już wyroku Trybunału Konstytucyjnego, podkreślając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w okresie gdy działka [...] znajdowała się w zarządzie trwałym Zespołu Opieki Zdrowotnej w R. (lata [...]) , a sprzedano ją dopiero po zrealizowaniu celu wywłaszczenia w [...] r. Z kolei żądanie zwrotu przedmiotowej nieruchomości wnioskodawcy złożyli pisemnie dopiero w dniu [...] r.

Podkreślił przy tym organ, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, że jeżeli cel wywłaszczenia został osiągnięty, to nie istnieje możliwość zwrotu nieruchomości mimo późniejszej zmiany jej przeznaczenia.

Uwzględniając powyższe okoliczności oraz obowiązujące przepisy prawa, jak również całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego organ uznał, że nie istnieją przesłanki do zwrotu nieruchomości, z uwagi na jej zbędność na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, o których wspomina art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy.

Odrębnym powodem, dla którego wnioskowana nieruchomość nie może być przedmiotem zwrotu, niezależnie od przestawionych powyżej przesłanek braku jej zbędności na cele wywłaszczenia z art. 137 ustawy, jest fakt, iż stanowi ona własność osób fizycznych. Powoduje to niemożność wydania pozytywnej decyzji o zwrocie nieruchomości. Odwołując się do poprzedniej decyzji Wojewody [...] wskazano, że w motywach jej uzasadnienia organ odwoławczy zobowiązał organ pierwszej instancji do ustalenia czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a w przypadku wystąpienia takiej okoliczności, zobowiązania stron do wniesienia powództwa do sądu powszechnego celem ustalenia czy zawarcie umowy notarialnej sprzedaży tej nieruchomości nastąpiło zgodnie z prawem. W toku prowadzonego postępowania, nie dysponując obecnym materiałem dowodowym, organ dopuszczając możliwość zbędności na cel wywłaszczenia przedmiotowej działki, zawieszał postępowania i zobowiązywał strony wnioskujące do wystąpienia z powództwem, czego jednak strony nie uczyniły, a organ nie dysponował samodzielnym uprawnieniem w tym zakresie.

W końcu odnosząc się do alternatywnego żądania wypłaty odszkodowania albo nieruchomości zamiennej, w sytuacji gdyby zwrot okazał się niemożliwy, organ uznał, że nie jest to możliwe, gdyż przepisy o gospodarce nieruchomościami takiej możliwości nie przewidują. Nadto jak wynika ze zgromadzonych w sprawie dokumentów za przedmiotową nieruchomość przyznano odszkodowanie składając je na rachunek bankowy. Należne odszkodowanie zostało zatem ustalone i wypłacone - tj. przekazane na rachunek bankowy F. K..

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, J. K., B. K., G. K., C. B. K., O. K. i U. K., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, że skarżącym nie przysługuje zwrot wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na fakt, że cel wywłaszczenia określony w decyzji wywłaszczeniowej jako "realizacja szpitala" został na wywłaszczonej nieruchomości zrealizowany, podczas gdy w ocenie skarżących nie został on zrealizowany. Mając powyższe na uwadze wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie zwrotu własności nieruchomości położonej w R., oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] obręb S. o powierzchni [...] ha ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu odwołania podnieśli, iż pojęcia "pod realizację szpitala" nie można interpretować w sposób dowolny, jak uczynił to organ pierwszej instancji - czyli zarówno realizację nowego jaki i już istniejącego szpitala. Nie może bowiem cel wywłaszczenia być interpretowany w sposób rozszerzający. Skoro zatem na części wywłaszczonej nieruchomości nie został postawiony budynek szpitala lub przychodni, czy też inny obiekt szpitalny, uznać należy, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Zdaniem odwołujących Starosta nie wykazał, w jaki sposób przedmiotowa cześć wywłaszczonej nieruchomości (czyli obecnie działka nr [...]) została wykorzystana na cel wywłaszczenia. Nie jest bowiem przekonujące twierdzenie, że służyła ona działalności Zespołu Opieki Zdrowotnej w R..

W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania, Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu przywołał treść obowiązujących przepisów – a w szczególności art. 136 i art. 137 oraz art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz podzielił ustalenia organu pierwszej instancji w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy. Wskazał, że w decyzji z dnia [...] r. wskazany został cel wywłaszczenia nieruchomości należącej do F. K., a mianowicie określono go jako "realizację szpitala". Wskazał też, że decyzją z dnia [...] r. Urząd Miejski w R. zatwierdził plan realizacyjny budowy szpitala. Zgodnie z zatwierdzonym planem oraz jego załącznikiem graficznym, cała działka nr [...] została przeznczona do wywłaszczenia, choć jedynie jej cześć przewidziano jako tereny mające zostać przekazane inwestorowi w związku z planowanymi pracami budowalnymi, zakładającymi powstanie m.in. drogi dojazdowej do szpitala, chodników, pasów zieleni. W planie realizacyjnym do wywłaszczenia przekazane zostały także tereny wraz z budynkami w granicach obecnej działki nr [...], chociaż nie była przewidziana na nich budowa nowych obiektów. Ustalono jednak, że przedmiotowe budynki znajdowały się w użytkowaniu zakładu remontowo - budowalnego będącego gospodarstwem pomocniczym Zespołu Opieki Zdrowotnej w R. i służyły celom administracyjnym, a także jako pomieszczenia socjalne dla pracowników i jako magazyny. W trakcie postępowania ustalono (zeznania świadka), że zakład ten "zajmował się całą działalnością budowlaną i sanitarną dla obiektów służby zdrowia- szpital stary, apteki itp." i podlegał bezpośrednio dyrektorowi Zespołu Opieki Zdrowotnej.

Uwzględniając zatem powyższe, zdaniem Wojewody [...], cel wywłaszczenia został na przedmiotowej nieruchomości zrealizowany. W tym zakresie Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że "realizacja szpitala" to nie tylko budowa nowych obiektów, ale także wykorzystanie na ten cel budynków już istniejących, a nadto nie jest konieczne, by były to obiekty ściśle związane ze świadczeniem usług leczniczych; niezbędna jest także cała infrastruktura techniczna i administracyjna potrzebna do właściwego funkcjonowania zespołu opieki zdrowotnej. Ustalono w toku postępowania, że wywłaszczona działka [...] została wykorzystana zgodnie z planami realizacyjnymi szpitala, w części na budowę infrastruktury dojazdowej, chodników, pasów zieleni, a w części z wykorzystaniem już istniejących zabudowań jako zaplecze administracyjno- magazynowe i pomieszczenia dla pracowników obsługi szpitala.

W tych okolicznościach, w ocenie organu odwoławczego, traci znaczenie kwestia dopuszczalności zwrotu nieruchomości będących we władaniu osób trzecich. Uprawnienie właściciela lub jego spadkobierców do zwrotu nieruchomości przysługujące na mocy art. 136 ust. 3 ustawy, ulega wyłączeniu tylko w przypadku zaistnienia przesłanki z art. 229 ustawy, (czyli rozporządzenia nieruchomością - sprzedaż lub ustanowienie prawa wieczystego użytkowania przed dniem 1 stycznia 1998 r., czyli wejściem w życie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami). W niniejszej sprawie do zbycia nieruchomości - działka [...]- doszło po tej dacie, niemniej jak wynika z ustaleń przeprowadzonego postępowania wcześniejsze zrealizowanie celu wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości powoduje, iż roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje.

Skargę na decyzję Wojewody [...] złożyła, w imieniu wnioskujących B. K., G. A. K., C. B. K., J. J. K., O. K. i U. M. K., profesjonalna pełnomocnik, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W skardze powtórzono zarzut o naruszeniu art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżącym nie przysługuje zwrot wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na fakt, że cel wywłaszczenia określony w decyzji wywłaszczeniowej został zrealizowany. W uzasadnieniu skargi powtórzono co do zasady argumentację przedstawiona w odwołaniu, podkreślając, że cel wywłaszczenia nie może być interpretowany rozszerzająco, a tym samym, w ich ocenie, w niniejszej sprawie cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, przynajmniej na wnioskowanej do zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Podkreślił, że pod pojęciem "realizacja szpitala" należy rozumieć także wykorzystanie obiektów już istniejących do celów związanych z jego funkcjonowaniem. Na wywłaszczonej nieruchomości i w posadowionych na niej budynkach umieszczono zakład remontowo- budowlany będący gospodarstwem pomocniczym szpitala, a zarazem jednostką znajdującą się w jego strukturze, zajmującą się technicznymi aspektami jego funkcjonowania.

Na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2015 r. pełnomocnik skarżących podtrzymała skargę oraz zawartą w niej argumentację, wnosząc nadto o zasądzenie kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa

Zgodnie bowiem z zapisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Kontrolują zatem czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy czy stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Przy czym, po myśli art.134 tej ustawy, sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, czyli rozpatrują sprawę w jej całokształcie.

Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji w aspekcie zarzutów podniesionych w skardze oraz wziętych pod rozwagę przez Sąd z urzędu w zakreślonych powyżej ramach wykazała, iż odpowiada ona prawu, nie narusza bowiem ani przepisów materialnoprawnych, ani przepisów procedury.

Stosownie do art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Na mocy ust. 3 tego przepisu poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli w myśl art. 137 ustawy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Powyższe przepisy mają w sprawie zastosowanie na mocy art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy, w tym też m.in. art. 136 i 137 stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.). o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona decyzją Wiceprezydenta Miasta R. decyzją z [...]r., wydaną na podstawie przywołanej powyżej ustawy z dnia 1958 r.

W przedmiotowej sprawie B. K., G. K., J. K., C. B. K., O. K. i U. K. wystąpili z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Organ pierwszej instancji – Prezydent Miasta R. w ponownie prowadzonym postępowaniu, rozstrzygając w sprawie postanowił odmówić zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W trakcie postępowania ustalił bezspornie, że nieruchomość wywłaszczona została z przeznaczeniem "pod realizację szpitala" w R..

Poza sporem pozostaje fakt, że zgodnie z planem realizacyjnym budowy szpitala, zatwierdzonym decyzją z dnia [...] r. Urzędu Miejskiego w R. oraz jego załącznikiem graficznym, cała działka nr [...] została przeznczona do wywłaszczenia, choć jedynie jej cześć przewidziano jako tereny mające zostać przekazane inwestorowi w związku z planowanymi pracami budowalnymi, zakładającymi powstanie m.in. drogi dojazdowej do szpitala, chodników, pasów zieleni. W planie realizacyjnym do wywłaszczenia przekazane zostały także tereny wraz z budynkami w granicach dzisiejszej działki nr [...], chociaż nie była przewidziana na nich budowa nowych obiektów. Ustalono jednak ponad wszelką wątpliwość, że przedmiotowe budynki znajdowały się w użytkowaniu zakładu remontowo - budowalnego będącego gospodarstwem pomocniczym Zespołu Opieki Zdrowotnej w R. i służyły celom administracyjnym, a także jako pomieszczenia socjalne dla pracowników i jako magazyny. W trakcie postępowania wykazano, że zakład ten "zajmował się całą działalnością budowlaną i sanitarną dla obiektów służby zdrowia- szpital stary, apteki itp." i podlegał bezpośrednio dyrektorowi Zespołu Opieki Zdrowotnej.

Bezsprzecznie większa część działki nr [...] tj. ok ¾ wykorzystana została na infrastrukturę drogową, drogę dojazdową do budynków szpitala, chodników, pasów zieleni, kanalizację. Pozostała część zwłaszcza budynki na obecnej działce nr [...] - służyły działalności Zespołu Opieki Zdrowotnej w R., który zarządzał raciborskim szpitalem, a także prowadził jego budowę i obsługę gospodarczą. Bezsporne jest że przynajmniej do [...] r. służyły one jako zaplecze administracyjno- biurowe wymienionej jednostki.

Zasadnie zatem organy uznały, że działka nr [...] w całości wykorzystana została na cel wywłaszczenia, jakim była "realizacja szpitala". W przywołanej decyzji wywłaszczeniowej nie sprecyzowano dokładnie co należy rozumieć pod pojęciem "realizacja szpitala", zatem uznać należy, podobnie jak zrobiły to w trakcie postępowania orzekające organy, że przez realizację szpitala należy rozumieć prócz budowy nowych obiektów szpitala, także wykorzystanie obiektów już istniejących do celów związanych z jego funkcjonowaniem. Zatem w sytuacji, kiedy na wywłaszczonej nieruchomości i pozostających na niej budynkach umieszczono zakład remontowo- budowlany będący gospodarstwem pomocniczym szpitala, a zarazem jednostką znajdującą się w jego strukturze, który zajmował się technicznymi aspektami jego funkcjonowania, w tym także stanowił bazę dla pracowników i budowniczych szpitala, to przyjąć trzeba, że wywłaszczona nieruchomość służyła potrzebom "realizacji szpitala".

Należy podzielić twierdzenia skarżących, że celu wywłaszczenia nie można interpretować w sposób dowolny, a zwłaszcza nie można interpretować go rozszerzająco. Jednak przez pojęcie "pod realizację szpitala" należy rozumieć zarówno budowę nowych obiektów, - tj. budynków szpitala, przychodni itp. czy też budowę infrastruktury pozwalającej na sprawne korzystanie z tych obiektów czyli dróg dojazdowych, chodników, kanalizacji, także pasów zieleni, jak również wykorzystanie istniejących zabudowań dla działań związanych w realizacją szpitala, czyli tak jak w tym konkretnym przypadku wykorzystanie wywłaszczonych zabudowań dla zakładu remontowo- budowlanego, utrzymującego sprawne funkcjonowanie szpitala, czy też jako pomieszczeń socjalnych czy administracyjnych szpitala. Uwzględniając zatem powyższe trzeba podzielić stanowisko organów, że cel przedmiotowego wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany i nie ma w sprawie podstaw do zastosowania art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie można bowiem mówić o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, a dopiero później jej przeznaczenie zmieniono. Późniejsze wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości czy też rozporządzenie nią, mające miejsce już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie mają znaczenia dla sprawy zwrotu nieruchomości (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnych z dnia 23 grudnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2140/98 czy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/Ke 718/12).

Podobnie organ odwoławczy przywołał w swojej decyzji fragment uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 185/11, w którym Sąd ten wskazał, że nie ma znaczenia, że po realizacji celu wywłaszczenia nieruchomość była wykorzystywana w inny sposób i przez podmiot na rzecz którego wywłaszczenie nie nastąpiło. W niniejszej sprawie podkreślić trzeba, że zbycie części wywłaszczonej nieruchomości w postacie obecnej działki nr [...] przez Powiat [...] na rzecz małżonków A. i W. P. nastąpiło dopiero aktem notarialnym Rep.A nr [...] z dnia [...] r., a zatem po upływie 22 lat od jej wywłaszczenia, Nadto nastąpiło to w sytuacji gdy cel wywłaszczenia został dawno już wypełniony, a Skarb Państwa - podmiot, na rzecz którego wywłaszczono nieruchomość - przestał być jej właścicielem, gdyż ex lege nieruchomość ta została nabyta przez Powiat [...] w trybie art. 60 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, jako mienie posiadane przez Szpital Rejonowy w R..

Dodatkowo fakt ten jest kolejnym powodom, dla którego przedmiotowa nieruchomość nie może być przedmiotem zwrotu. Mając na uwadze że nie wystąpiła w sprawie przesłanka zbędności w rozumieniu art. 137 ustawy, to istotne jest także to, że nieruchomość nie stanowi własności Powiatu, od którego można domagać się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, ale stanowi ona własność osób fizycznych. W decyzji wydanej przez organ w poprzednim postępowaniu, uznano, że stan taki uniemożliwia wydanie pozytywnej o zwrocie, stąd zobligowanie organu pierwszej instancji do ustalenia czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a w przypadku wystąpienia takiej okoliczności zobowiązania stron do wniesienia powództwa do sądu powszechnego. W toku postępowania, choć organ pierwszej instancji dopuszczając taką możliwość zawieszał postępowanie, strony wnioskujące nie wystąpiły w takim powództwem do sądu powszechnego, nie skorzystały z możliwości ustalenia ewentualnej niezgodności z prawem przedmiotowej umowy sprzedaży. Podkreślenia przy tym wymaga fakt, że z powództwem takim mogą wystąpić jedynie strony , a nie organ. Wobec powyższego przedmiotowa umowa nadal funkcjonuje w obrocie prawnym. Jednak należy podzielić stanowisko orzekających w sprawie organów, że przy ustaleniu, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany na całej nieruchomości, sprawa ta pozostaje bez znaczenia.

Na marginesie można przywołać dodatkowo stanowisko Naczelnego Sadu Administracyjnego wyrażone w uchwale z dnia 13 kwietnia 2015 r. Sygn. akt I OPS 3/14, gdzie Sąd ten stwierdził, iż nawet "jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej z art. 136 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy". Jak stwierdzono powyżej w niniejszej sprawie wprawdzie takie zbycie nastąpiło, ale przedmiotowej nieruchomości nie można uznać za zbędną w rozumieniu art. 136 ust. 3, gdyż cel wywłaszczenia został zrealizowany, a sprzedaż nieruchomości nr [...] nastąpiła już po jego zrealizowaniu.

Z kolei odnosząc się do alternatywnego żądania skarżących tzn. wypłaty odszkodowania albo nieruchomości zamiennej, stanowisko Sądu także w tym zakresie jest zbieżne ze stanowiskiem orzekających organów. Obowiązujące przepisy o gospodarce nieruchomościami nie przewidują takiej możliwości, w sytuacji gdy stosowne odszkodowanie zostało ustalone i wypłacone - tzn. złożone na rachunku bankowym na nazwisko F. K.. Kwestią drugorzędną jest przy tym czy kwota odszkodowania została przez osobę wywłaszczoną podjęta. Nawet jej niepodjęcie nie może stanowić skutecznej podstawy do powtórnego naliczenia i wypłaty odszkodowania, lecz ewentualnie postępowanie w stosunku do banku o jej wydanie.

Podkreślenia wymaga także fakt, iż niniejsze postępowanie dotyczyło wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Nie dotyczyło ewentualnie kwestii badania ważności decyzji wywłaszczeniowej Wiceprezydenta Miasta R. z dnia [...] r., które to postępowanie może być wszczęte jako odrębne.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie stwierdzając naruszenia prawa przez organ odwoławczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.