Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 124/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Sędziowie WSA Anna Mierzejewska Eugeniusz Wasilewski Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2010 r. sprawy ze skargi E. R. przedstawicielki ustawowej małoletniej A. R. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. uchyla decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2009 r. 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 4. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K. P. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych.


UZASADNIENIE

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.), w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2009 r. o odmowie przyznania prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej A. R., po zmarłym ojcu J. R.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2008 r. E. R. zwróciła się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o przyznanie jej małoletniej córce A. renty wyjątkowej w trybie art. 55 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W jego uzasadnieniu argumentowała, że jest bez środków do życia, a jej 49 letni mąż zginął przed 6 laty w wypadku samochodowym, oraz że ma zaawansowaną [...] i wymaga kosztownego leczenia. Podkreśliła także, że córce odmówiono prawa do renty po ojcu w trybie zwykłym z powodu braku składek rentowych za ostatnie pięć lat. Dodatkowo wskazała, że otrzymuje niewielką pomoc z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, ok. 230 zł, co nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb córki. Podkreśliła, że mimo braku zatrudnienia nadal opłacała składki w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w L.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że zgodnie z art. 55 cyt. ustawy przesłanki warunkujące przyznanie renty w drodze wyjątku, tj. brak niezbędnych środków utrzymania; niemożność ich uzyskania ze względu na wiek lub stan zdrowia oraz niemożność uzyskania prawa do świadczenia ustawowego wskutek szczególnych okoliczności muszą wystąpić łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Podkreślił, że wnioskodawczyni jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 2,49 ha przeliczeniowych, z czego część do 31 lipca 2008 r. wydzierżawiła. Sama dzierżawiła również 0,89 ha z Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa; z gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód, a obecnie toczy się postępowanie dotyczące zasadności podlegania przez nią rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Organ podkreślił, że zmarły ojciec dziecka podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników od [...] grudnia 2001 r. w związku z nabyciem od siostry gospodarstwa rolnego. Od [...] stycznia 2000 r. do [...] sierpnia 2000 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, od [...] sierpnia 2000 r. do [...] listopada 2001 r. prowadził działalność gospodarczą, natomiast w okresie od [...] grudnia 1988 r. do [...] stycznia 2000 r. nie podlegał żadnemu ubezpieczeniu społecznemu. Łącznie udokumentowane jest ok. 3 lat ubezpieczenia emerytalno-rentowego. Organ wskazał też, że skoro skarżąca utrzymuje określoną pomoc z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., to znaczy, że ma zapewnione wsparcie w wystarczającej wysokości.

Na skutek złożonego przez E. R. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego dnia [...] września 2008 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyniku złożonej przez E. R. skargi, wyrokiem z dnia 19 marca 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1650/08 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2008 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd zarzucił organowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. wskazując, iż organ w ogóle nie wziął pod uwagę i nie odniósł się do długiego stażu pracy zmarłego ojca dziecka poza rolnictwem pomimo, że w aktach administracyjnych sprawy znajdują się na tę okoliczność dowody, tj. świadectwa pracy oraz zeznania świadków dotyczące pracy w gospodarstwie rolnym dziadków i rodziców. Sąd zwrócił też uwagę, że od chwili otrzymania gospodarstwa rolnego w 2001 r., aż do dnia zgonu zmarły ojciec dziecka pracował i podlegał ubezpieczeniu społecznemu, a śmierć jest niewątpliwie zdarzeniem szczególnym, uniemożliwiającym wypracowanie wymaganych kwartałów do uzyskania renty rolniczej. Ponadto Sąd podniósł, że organ powinien mieć na uwadze, iż w niniejszej sprawie osobą zainteresowaną w uzyskaniu świadczenia jest małoletnia A. R., a zatem to w stosunku do niej, a nie do jej matki, powinno się badać przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania i niemożności ich uzyskania.

W związku z powyższym Sąd zalecił organowi, aby w toku ponownego rozpoznania sprawy ustalił i wziął pod uwagę staż ubezpieczeniowy zmarłego ojca dziecka sprzed daty, w której zaczął podlegać ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, ocenił adekwatność wieku ubezpieczonego do jego łącznego okresu ubezpieczenia oraz zbadał sytuację materialnofinansową małoletniej.

Rozpoznając ponownie sprawę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] października 2009 r. po raz kolejny odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletniej A. R.

W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść przepisu art. 55 ust. 1 ustawy organ podkreślił, że przesłanki, które warunkują przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku muszą wystąpić łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

Organ wskazał, iż z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni E. R., matka małoletniej, ma 50 lat, jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznych, co stanowi 2,49 ha przeliczeniowych w udziale wynoszącym 5/8 oraz podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. Nieruchomość rolna o powierzchni 1,86 ha początkowo była przez nią wydzierżawiana na podstawie umowy dzierżawy z dnia [...] lutego 2004 r. Umowa ta została rozwiązana z dniem [...] lipca 2008 r. Z dokumentacji wynika ponadto, że do kwietnia 2007 r. wnioskodawczyni dzierżawiła od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa grunty rolne o powierzchni 0,89 ha. We wspólnym gospodarstwie domowym wraz z nią pozostaje małoletnia córka A., 31 - letnia córka A. i jej konkubent S. A. (33 lata) oraz ich córka R. Zarówno córka Anna jak i jej konkubent nie są zarejestrowani w Urzędzie Pracy jako osoby bezrobotne. Źródło utrzymania wnioskodawczyni stanowi dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznych, co stanowi 2,4958 ha przeliczeniowych. Ponieważ wnioskodawczyni nie wykazała dochodu uzyskiwanego z posiadanego gospodarstwa rolnego, organ przyjął aktualny miesięczny dochód z 1 ha przeliczeniowego, wynikający z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej tj. kwotę 516,63 zł (2,4958 x 207,00 zł). Ponadto ustalono, że z Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wnioskodawczyni otrzymuje świadczenia rodzinne w łącznej miesięcznej wysokości 234 zł i nie korzysta z innych świadczeń socjalnych. Z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, we wrześniu, miała natomiast otrzymać jednorazową dopłatę bezpośrednią do gospodarstwa o powierzchni 1,86 ha w kwocie 900,00 zł. W oparciu o oświadczenie wnioskodawczyni ustalono też, że dwa razy w roku wyjeżdża ona do Niemiec i przebywa tam przez okres 2 tygodni opiekując się odpłatnie starszą osobą. W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy organ ustalił, że skarżąca oraz jej córka mają bardzo dobre warunki mieszkaniowe. Ustalono też, że w 2005 r. wnioskodawczyni była poddana operacji i aktualnie pozostaje pod kontrolą [...]. Córka Angelika od stycznia 2007 r. pozostaje natomiast pod opieką poradni [...]. Organ przeprowadził analizę wydatków ponoszonych przez wnioskodawczynię na utrzymanie jej oraz córki w oparciu o przedstawioną dokumentację.

W oparciu o zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w Z. ustalono, że wnioskodawczyni była zarejestrowana, jako osoba bezrobotna w okresach od [...] stycznia 2000 r. do [...] kwietnia 2000 r. i od [...] lipca 2000 r. do [...] maja 2001 r., w tym z uprawnieniami do zasiłku dla bezrobotnych w okresach od [...] stycznia 2000 r. do [...] kwietnia 2000 r. i od [...] lipca 2000 r. do [...] marca 2001 r. Od tego czasu aż do chwili obecnej nie figuruje w rejestrach osób bezrobotnych tego urzędu.

Ustalono też, że zmarły J. R. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników od [...] grudnia 2001 r. do dnia zgonu, w związku z nabyciem od siostry gospodarstwa rolnego (akt notarialny - umowa darowizny z dnia [...] grudnia 2001 r.). W okresie od dnia [...] maja 1970 r. do dnia [...] września 1973 r. pracował w gospodarstwie rolnym dziadka J. R. i kolejno od [...] września 1973 r. do [...] czerwca 1975 r. w gospodarstwie rodziców W. i S. R. (łącznie ok. 5 lat). Ponadto podlegał ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia w okresach: od [...] czerwca 1975 r. do [...] stycznia 1979 r., od [...] lutego 1979 r. do [...] lipca 1986 r., od [...] września 1986 r. do [...] grudnia 1988 r. - łącznie przez ok. 13 lat i 6 miesięcy. W okresie od [...] stycznia 2000 r. do [...] sierpnia 2000 r. był zarejestrowany, jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Od dnia [...] sierpnia 2000 r. do dnia [...] listopada 2001 r. podlegał ubezpieczeniu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W okresie od [...] grudnia 1988 r. do [...] sierpnia 2000 r. tj. przez ok. 12 lat nie podlegał żadnemu ubezpieczeniu społecznemu.

Organ podniósł, że zmarły J. R. wprawdzie na przestrzeni 49 lat życia udowodnił okres ubezpieczenia (ok. 22 lat), to jednak przez okres ok. 12 lat nie podjął żadnej działalności pozwalającej na objęcie go ubezpieczeniem emerytalno - rentowym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, czy też Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W aktach sprawy brak jest dowodów mogących wskazywać, chociaż pośrednio, że zmarły nie podejmował zatrudnienia skutkującego dłuższym stażem pracy z powodów szczególnych i uniemożliwiających to zatrudnienie i pracę, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia i zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Sama zaś trudna sytuacja materialna rodziny nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, które nie ma charakteru socjalnego.

Organ zaznaczył też, że wnioskodawczyni wydzierżawiając przez okres ok. 4 lat większą część gospodarstwa rolnego pozbawiła się możliwości uzyskiwania dochodu z jedynego źródła utrzymania. Nie przedstawiła też nowych dowodów potwierdzających, że nadal kontynuuje swoje leczenie. Podobnie nie dołączyła też dokumentacji na potwierdzenie kontynuacji leczenia córki A. (rachunki za leki, wizyty lekarskie, dokumentacja medyczna) pomimo, że organ zwracał się o przesłanie ww. dokumentacji. Organ podkreślił, że status materialny małoletniego dziecka, które ze względu na wiek nie jest w stanie samo zabezpieczyć sobie środków utrzymania zależy bezwzględnie od statusu materialnego jego rodziców. W ocenie organu przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził, że obecnie prowadzona przez wnioskodawczynię działalność rolnicza pozwala na uzyskiwanie z tego tytułu dochodu, który może wpłynąć na poprawę sytuacji materialnej rodziny, a tym samym zapewnić córce godziwe utrzymanie.

W decyzji powyższej organ zawarł pouczenie, że wnioskodawczyni w terminie 14 dni przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. R. zarzuciła, że organ nie uwzględnił zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Nie wziął pod uwagę 22 - letniego okresu ubezpieczenia ojca dziecka – J. R., a także okoliczności jego śmierci będącej zdarzeniem nagłym, uniemożliwiającym nabycie prawa do świadczenia w trybie zwykłym. W ocenie skarżącej organ przy ustalaniu prawa do świadczenia powinien brać pod uwagę sytuację materialną małoletniej córki A., nie zaś sytuację finansową całej rodziny. Nie powinien też skupiać się na tym, że małoletnia ma zapewnione dobre warunki mieszkaniowe. Skarżąca podkreśliła, że dochody uzyskiwane z gruntów rolnych, jak i świadczenie rodzinne w kwocie 234 zł nie wystarczają jej na zabezpieczenie podstawowych potrzeb życiowych małoletniej córki. Ze względu na wiek oraz miejsce zamieszkania trudno natomiast znaleźć jej dodatkowe zatrudnienie. Skarżąca podniosła też, że do tej pory nie otrzymała żadnej dopłaty do gospodarstwa z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Do wniosku dołączyła dokumentację medyczną dotyczącą leczenia córki w poradni [...].

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.), utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2009 r., podtrzymując w całości przedstawioną w niej argumentację.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. R. zakwestionowała ustalenia poczynione przez organ w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Ponownie zarzuciła, że organ nie uwzględnił wcześniejszych lat pracy oraz okresów składkowych zmarłego męża. Wskazała na trudną sytuację materialną jej oraz małoletniej córki podkreślając, iż dochody uzyskiwane z gospodarstwa rolnego oraz świadczenie rodzinne w kwocie 234 zł nie wystarczają na zabezpieczenie podstawowych potrzeb życiowych małoletniej córki.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

W myśl natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2009 r. Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych względów niż podniesione w skardze. Zaskarżona decyzja dotknięta jest bowiem wadą nieważności, gdyż wydana została bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Powyższą decyzję organ wydał w postępowaniu prowadzonym w następstwie uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 marca 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1650/08 decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2008 r. Należy jednak mieć na względzie, że Sąd w wyroku tym uchylił tylko decyzję wydaną przez organ w następstwie wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy. W obrocie prawnym pozostała tym samym decyzja I-instancyjna Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2008 r. Sprawa wróciła zatem do ponownego rozpoznania przez organ na etapie wniosku E. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o którym mowa w art. 127 § 3 k.p.a., w literaturze prawniczej jest kwalifikowany jako szczególny środek odwoławczy - surogat odwołania. Stąd, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołania od decyzji. Od decyzji wydanej w następstwie rozpoznania wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy nie służy zatem kolejny wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, lecz decyzja taka podlega zaskarżeniu do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Organ w decyzji z dnia [...] października 2009 r., wydanej po wyroku uchylającym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] marca 2009 r., pouczył natomiast stronę, że przysługuje jej od tej decyzji kolejny wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po czym, po złożeniu przez stronę takiego wniosku, wydał w sprawie decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. Organ wydał tym samym decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. bez podstawy prawnej, co uzasadniało stwierdzenie jej nieważności.

Oceniając natomiast legalność decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2009 r. Sąd uznał, że winna być ona uchylona ze względu na brak dokładnego wyjaśnienia i rozpatrzenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, co świadczy o naruszeniu przez organ przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Decyzja ta wydana została w następstwie uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wcześniejszej decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2008 r.

Stosownie do treści art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego rozpoznając ponownie sprawę był zatem związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2009 r.

Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt zostało uznane za wadliwe. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią zaś z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

Podstawę materialnoprawną powyższej decyzji stanowił przepis art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z tym przepisem Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi, lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 marca 2009 r., odwołując się do treści powyższego przepisu wskazał wyraźnie, że ponownie rozpoznając sprawę organ powinien wziąć pod uwagę staż pracy zmarłego ojca dziecka poza rolnictwem do chwili otrzymania gospodarstwa rolnego w 2001 r., ocenić adekwatność wieku ubezpieczonego do jego łącznego okresu ubezpieczenia, wziąć pod uwagę okoliczności w jakich doszło do przerwania podlegania przez zmarłego ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz zbadać sytuację materialnofinansową małoletniej mając na uwadze, że w niniejszej sprawie osobą zainteresowaną w uzyskaniu świadczenia jest małoletnia A. R., a zatem to w stosunku do niej, a nie do jej matki, powinno się badać przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania i niemożności ich uzyskania.

W ocenie Sądu organ rozpoznając ponownie sprawę nie zastosował się do powyższych zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2009 r.

Organ analizując okresy ubezpieczenia J. R. na przestrzeni jego całego życia skupił się na fakcie, że zmarły miał przerwę w ubezpieczeniu w okresie od [...] grudnia 1988 r. do [...] sierpnia 2000 r., która nie została wykazana szczególnymi okolicznościami. Organ nie podjął jednak jakichkolwiek działań w celu wyjaśnienia, czym była spowodowana ta dosyć długa przerwa w ubezpieczeniu J. R. oraz dlaczego zmarły w tym czasie nie wykonywał żadnej pracy objętej ubezpieczeniem społecznym. W toku całego postępowania administracyjnego skarżącej nie zadano pytania o powody bezczynności zawodowej zmarłego w tym okresie. Organ nie ocenił też adekwatności okresu ubezpieczenia zmarłego (ok. 22 lat) do długości jego życia (49 lat). Nie rozważył ponadto, czy nagła śmierć ojca małoletniej w wypadku samochodowym w wieku 49 lat, która przerwała podleganie przez niego ubezpieczeniu społecznemu rolników, nie może być zakwalifikowana, jako usprawiedliwiająca niespełnienie wskutek szczególnych okoliczności warunków określonych w ustawie.

Organ przy ocenie tej, powinien mieć na względzie, że orzecznictwo sądowe dotyczące świadczeń w trybie wyjątkowym pozwala w niektórych przypadkach uznać śmierć ubezpieczonego w dosyć młodym wieku, w czasie, gdy ubezpieczony wykonywał działalność podlegającą ubezpieczeniu społecznemu, za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak uprawnień do świadczenia zwykłego. Nie przesądzając zatem, czy w niniejszej sprawie nagła śmierć J. R. stanowi taką "szczególną okoliczność" w rozumieniu art. 55 ust. 1 ustawy, organ powinien rozważyć tę kwestię w dalszym postępowaniu.

Organ zgodnie z zaleceniami zawartymi w wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 marca 2009 r. powinien ponadto zbadać sytuację materialną małoletniej A. R., a nie jej matki. E. R. jest co prawda przedstawicielką ustawową A. R., na rzecz której wystąpiła o świadczenie w trybie wyjątkowym i jej dochody w oczywisty sposób rzutują na sytuację materialną dziecka, ale przedmiotem zainteresowania organu powinno być to, czy niezbędnych środków utrzymania nie ma małoletnia A. R.. W tym kontekście zauważyć należy, że organ nie ustalił rzeczywistych dochodów wnioskodawczyni E. R., co uniemożliwiło jednoznaczną ocenę sytuacji materialnej jej małoletniej córki.

Ponadto organ nie wziął pod uwagę, że wiek lub stan zdrowia, ze względu na które nie istnieje możliwość uzyskania niezbędnych środków utrzymania, dotyczyć ma także małoletniej A. R., a nie jej matki. Wiek, o jakim mowa w analizowanym przepisie, oznacza natomiast niewątpliwie wiek, w którym osoba ubiegająca się o to świadczenie nie może jeszcze podjąć zatrudnienia z uwagi na niepełnoletność (wiek poniżej 18 lat życia), lub wiek emerytalny.

W dalszym postępowaniu, stosując się do powyższych zaleceń, organ powinien zatem wyjaśnić, dlaczego zmarły J. R. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu w okresie od [...] grudnia 1988 r. do [...] sierpnia 2000 r., ocenić adekwatność okresu jego ubezpieczenia do lat życia, przeanalizować, czy przedwczesna śmierć ojca małoletniej stanowi okoliczność szczególną w rozumieniu art. 55 ust. 1 ustawy oraz ustalić rzeczywistą sytuację materialną A. R., przyjmując za podstawę dalszego postępowania prawidłową wykładnię ww. przepisu, tzn. badając przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania i niemożności ich uzyskania w odniesieniu do osoby małoletniej, której dotyczy wniosek o przyznanie świadczenie.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.

Stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).