Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 59/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 197 § 2, art. 199, art. 246 § 1 pkt 2, art. 255
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 17 grudnia 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 1226/14 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 17 grudnia 2014 r. o sygn. akt III SA/Gl 1226/14, orzekając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. odmówił D. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] określającą zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za sierpień 2009 r. w wysokości 25.195 zł.

Sąd wskazał, że D. S. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie wniosku oraz nadesłanych na wezwanie dokumentów źródłowych Sąd ustalił, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, z którą pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej, córką (18 lat) oraz synem (14 lat). W dniu 27 lipca 2012 r. wnioskodawca zawarł z żoną umowę alimentacyjną, na mocy której przeniósł na żonę przysługującą mu współwłasność samochodu – cysterny do przewozu paliw o wartości ok. 200.000 zł, celem pokrycia niewymagalnych jeszcze rat alimentacyjnych. Z przedłożonych przez skarżącego deklaracji VAT-7 za 2014 r. wynika, że podstawa opodatkowania wyniosła: za lipiec 32.306 zł, a za sierpień i wrzesień po 1.492 zł. Według raportu kasowego suma przychodów za ostatni kwartał wyniosła 39.461,48 zł, natomiast w dzienniku księgowań po stronie WN i MA odnotowano operacje na łączną kwotę 16.069.046,35 zł. Operacje uznaniowe na firmowym rachunku bankowym skarżącego zamknęły się kwotami: za lipiec 3.135,41 zł, za sierpień 9.235,41 zł i za wrzesień 2.985,41 zł, zaś na rachunku osobistym: za lipiec 1.390 zł, za sierpień 7.130 zł i za wrzesień 1.180 zł. Zgodnie z treścią PIT-36 za 2013 r. skarżący zadeklarował przychód z działalności gospodarczej w kwocie 4.318.435,16 zł, a za 2012 r. – 5.726.609,21 zł. Z deklaracji VAT-7 za 2014 r. żony skarżącego wynika, że podstawa opodatkowania wyniosła: za lipiec 241.804 zł, za sierpień 354.654 zł i za wrzesień 452.458 zł. Suma operacji uznaniowych na firmowym rachunku bankowym żony skarżącego wyniosła: za lipiec 346.420,03 zł, za sierpień 350.602,30 zł i za wrzesień 464.062,16 zł, a na rachunku osobistym: za lipiec 3.166,41 zł, za sierpień 500 zł, za wrzesień 5.500 zł i za październik 4.500 zł. Jak podkreślił Sąd, miesięczny dochód wnioskodawcy to 6.650,06 zł, zaś miesięczne wydatki kształtują się następująco: ubezpieczenie 100,20, zł, upc 77,97 zł, gaz 56,45 zł, energia elektryczna 157,08 zł oraz czynsz za mieszkanie 703,33 zł, więc nie przekraczają dochodów.

W tych okolicznościach Sąd odmówił D. S. przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd uznał, że wnioskodawca obraca znacznymi środkami finansowymi o nominalnie dużej wartości, znacznie przekraczającymi łączną wysokość kosztów sądowych we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał by zobowiązania z działalności gospodarczej uniemożliwiły mu lub utrudniły pokrycie kosztów sądowych. Odnosząc się do umowy majątkowej małżeńskiej oraz umowy alimentacyjnej, zawartych przez skarżącego z żoną, Sąd stwierdził, że ich zawarcie nie miało decydującego znaczenia dla przyznania prawa pomocy, ponieważ niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają małżonkowie i czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, ciąży na nich obowiązek udzielania sobie wzajemnej pomocy, w tym wsparcia finansowego w zakresie postępowań sądowych. Sąd wskazał ponadto na niekonsekwencję skarżącego, który z jednej strony nie negował obowiązku wsparcia finansowego żony (podpisał z nią umowę alimentacyjną), a z drugiej podważał istnienie analogicznego obowiązku po stronie żony względem niego. Zdaniem WSA, za odmową przyznania prawa pomocy skarżącemu przemawiała także sytuacja majątkowa jego żony, w szczególności saldo końcowe na firmowym rachunku bankowym żony za czerwiec i lipiec 2014 r. odpowiednio: ponad 81.000 zł i przeszło 92.000 zł. Mając na uwadze powyższe WSA stwierdził, że skarżący nie jest osobą ubogą i może ponieść koszty sądowe we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem.

W zażaleniu złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej jako NSA) D. S. domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji i przyznania prawa pomocy. Zarzucił Sądowi naruszenie przepisów postępowania – art. 106 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tzn. błąd w ustaleniach faktycznych, w szczególności poprzez przyjęcie, że stan rodzinny i finansowy skarżącego pozwala mu na poniesienie pełnych kosztów sądowych, oraz że nie spełnia przesłanek za przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie częściowym.

Uzasadniając swoje stanowisko D. S. argumentował, że Sąd I instancji nieprawidłowo uznał, że dla oceny jego sytuacji majątkowej miało znaczenie badanie również sytuacji majątkowej żony, z którą pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Składający zażalenie stwierdził, że dokumentacja obrazująca sytuację majątkową żony, przedłożona na wezwanie Sądu, była zbędna dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy, a okoliczność, że została jednak złożona do akt sprawy nie powinna mieć wpływu na ocenę, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść pełne koszty sądowe, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w postanowieniu NSA z dnia 18 maja 2010 r. o sygn. akt II GZ 93/10. Ponadto wnoszący zażalenie zaznaczył, że wszczął przed WSA 10 spraw, w których łączna kwota wpisu wynosi 8.758 zł, a z uwagi na jego niewielkie dochody, obowiązek alimentacyjny względem żony oraz wydatki na bieżące potrzeby uiszczenie tej kwoty niewątpliwie spowoduje uszczerbek dla koniecznego utrzymania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Inicjatywa dowodowa w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy leży zatem po stronie skarżącego, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy.

W ocenie NSA, Sąd I instancji prawidłowo ocenił sytuację majątkową D. S. w oparciu o nadesłane do akt sprawy dokumenty źródłowe wskazujące na kondycję finansową zarówno wnioskodawcy, jak i jego żony. Dokumenty te nie budzą wątpliwości i – jak trafnie uznał Sąd – jednoznacznie przesądzają, że skarżący może ponieść koszty sądowe we wszystkich 10 sprawach wszczętych przed Sądem i to bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, bowiem nie jest osobą ubogą. Wnioskodawca i jego żona prowadzą zyskowne działalności gospodarcze, obracają znacznymi kwotami pieniędzy, natomiast wykazane koszty utrzymania nie przekraczają wpływów, o czym świadczą dobitnie np. salda na firmowym rachunku bankowym żony skarżącego.

Zdaniem NSA zupełnie nietrafne jest stanowisko zażalenia, że badając sytuację majątkową skarżącego, ubiegającego się o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd I instancji nie miał podstaw by badać także sytuację majątkową jego żony, bo małżonkowie zawarli umowę rozdzielności majątkowej. Swoje stanowisko skarżący oparł na poglądzie sądu kasacyjnego wyrażonym w postanowieniu z dnia 18 maja 2010 r. o sygn. akt II GZ 93/10.

NSA w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę wskazanego poglądu nie podziela, a ponadto zauważa, że utracił on aktualność. Z ugruntowanego już orzecznictwa NSA wynika, że w przypadku, gdy skarżący wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można – badając jego sytuację materialną – ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów samego skarżącego. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), dalej: k.r.o. małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego określa status majątkowy małżonków, nie wpływa natomiast na ich wzajemne obowiązki. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Zatem powołanie się skarżącego na rozdzielność majątkową, nie ma znaczenia dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. np. postanowienia NSA: z dnia 10.04.2013 r. o sygn. akt I GZ 108/13, z dnia 13.12.2013 r. o sygn. akt II GZ 722/13, z dnia 20.05.2014 r. o sygn. akt II GZ 207/14, z dnia 18.11.2014 r. o sygn. akt I GZ 512/14; dostępne w Internecie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd I instancji prawidłowo więc stwierdził, że umowa rozdzielności majątkowej wnioskodawcy i jego żony pozostaje bez znaczenia dla przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie, podobnie jak umowa alimentacyjna zawarta przez skarżącego z żoną.

Ponadto wymaga podkreślenia, że opierając się na dokumentacji przedłożonej do akt sprawy, Sąd I instancji rzeczowo i wnikliwie przeanalizował sytuację skarżącego oraz jego żony i na tej podstawie prawidłowo rozstrzygnął o odmowie uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał, aby dofinansowanie kosztów jego procesów sądowych musiało nastąpić z budżetu państwa.

Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.