Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 866/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 20; art. 18; art. 26 § 1; art. 27 § 1; art. 29 § 1; art. 59 § 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 527; art. 532
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: art. 240 § 1 pkt 8.
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. sp. z o.o. z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Po 597/21 w sprawie ze skargi R. sp. z o.o. z siedzibą w L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2021 r. nr 3001-IEE.711.130.2021 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od R. sp. z o.o. z siedzibą w L. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 2 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Po 597/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, oddalił skargę R. sp. z o.o. w L. (dalej: Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: Dyrektor) z 28 kwietnia 2021 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego (wyrok ten dostępny jest na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Spółka w złożonej skardze kasacyjnej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1/ art. 59 § 1 pkt 1, 2 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm. - dalej: u.p.e.a.), wobec odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo wystąpienia przesłanek ku temu tj. pomimo braku istnienia podstaw prowadzonej przez organ egzekucji, z uwagi na brak tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę prowadzonego postępowania egzekucyjnego z majątku spółki F. Sp. z o.o., a dotyczącego zobowiązań dłużnika osobistego - Spółki;

2/ art. 110c § 2 w zw. z art. 26 § 1 i § 5 pkt 1 u.p.e.a., wobec jego niezastosowania, przez wzgląd na brak doręczenia zobowiązanemu, wraz z zaskarżoną czynnością, kompletu tytułów wykonawczych obejmujących zarówno tytuły o nr [...], [...], [...], [...] jak również tytuł, który umożliwiałby organowi prowadzenie egzekucji z majątku spółki F. Sp. z o. o. w związku z zobowiązaniami Spółki; która to okoliczność stanowi ponadto bezpośrednią przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie przepisu art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.;

3/ art. 29 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 527 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm. – dalej: k.c.), wobec braku zastosowania przez organ egzekucyjny powyższego przepisu, pomimo niedopuszczalności prowadzonej egzekucji, przez wzgląd na wadę formalną czynności organu egzekucyjnego, z uwagi na brak uwzględnienia przez organ egzekucyjny okoliczności, iż tytuły wykonawcze o nr [...], [...], [...], [...], powołane, jako podstawa czynności egzekucyjnej organu egzekucyjnego z dnia 16 lipca 2020 r,, skierowanej przeciwko Spółce; nie może stanowić samoistnej podstawy prowadzenia egzekucji z nieruchomości o nr [...], stanowiącej majątek spółki F. sp. z o.o.

4/ 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., wobec braku umorzenia postępowania egzekucyjnego, pomimo zaistnienia przesłanki umorzenia egzekucji, przez wzgląd na osobę zobowiązanego, wobec okoliczności, iż stroną postępowania powinna być spółka będąca właścicielem nieruchomości, z której egzekucja jest prowadzona tj. spółka F. Sp. z o. o., bowiem to ta spółka musi znosić ciężar prowadzonej egzekucji; 5/ art. 29 § 1 u.p.e.a., wobec braku zastosowania, przez wzgląd na brak zbadania przez organ egzekucyjny dopuszczalności prowadzonej egzekucji, skutkujące prowadzeniem egzekucji administracyjnej, z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 110c § 2 w zw. z art. 26 u.p.e.a.; z uwagi na wadę formalną czynności Organu egzekucyjnego, wobec braku doręczenia Spółce wraz z zaskarżoną czynnością egzekucyjną z dnia 16 lipca 2020 r. o nr [...], dokumentu stanowiącego podstawę egzekucji prowadzonej z nieruchomości o nr [...], stanowiącej własność F. Sp. o.o., jak również brak powołania w treści zaskarżonej czynności egzekucyjnej dokumentów stanowiących podstawę prowadzenia egzekucji z nieruchomości o nr [...], stanowiącej własność F. Sp. o.o., skutkującej wadliwością czynności egzekucyjnej;

6/ art. 240 § pkt 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm. – dalej: O.p.), wobec jego niezastosowania, z uwagi na brak uwzględnienia okoliczności, że postępowania podatkowe za okres 2010-2015 r., tj. za okres uwzględniony w wyroku Sądu Okręgowego w O. I Wydziału Cywilnego z dnia 20 lipca 2017 r., sygn. IC 768/16, stanowią przedmiot wszczętego i niezakończonego postępowania o wznowienie, w trybie przepisu art. 240 § 1 pkt 8 O.p., złożonego na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 lutego 2021 r. wydanego w sprawie o sygn. akt: SK 39/19 uznającego przepis art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1170 ze zm.); na podstawie którego zostały wydane powyższe decyzje podatkowe, za niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z powyższym, przedmiot ochrony określony w wyroku Sądu Okręgowego w O. I Wydziału Cywilnego z dnia 20 lipca 2017 r., sygn. I C 768/16, tj. wierzytelność Wójta Gminy L. z tytułu podatków od nieruchomości za lata 2010-2015, może zostać wyeliminowana z porządku prawnego. Tym samym, niewykluczone, że w związku z powyższym postępowaniem, odpadną tytuły wykonawcze stanowiące przedmiot prowadzonej przez organ egzekucyjny egzekucji.

W oparciu o tak postawione zarzuty, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości.

Dyrektor odpowiadając na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie Zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, działającego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki po długim okresie oczekiwania spowodowanym ograniczeniami związanymi z sytuacją pandemiczną oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione oraz jednocześnie pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegała oddaleniu.

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że Spółka jest zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. i prowadzona jest w stosunku do niej egzekucja administracyjna na podstawie wystawionych przez wierzyciela tytułów wykonawczych. W toku postępowania egzekucyjnego, zastosowano środek egzekucyjny w postaci egzekucji z przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej własność podmiotu na rzecz którego Spółka przeniosła jej własność. Czynność cywilnoprawna przeniesienia własności nieruchomości, została uznana za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela na podstawie art. 527 k.c. wyrokiem sądu powszechnego. Spółka wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wskazała, że brak jest podstaw prawnych do prowadzenia egzekucji z nieruchomości, której nie jest właścicielem, zaś tytuły wykonawcze powinny zostać wystawione na aktualnego właściciela nieruchomości.

Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska takiego nie podziela, gdyż możliwość prowadzenia egzekucji z nieruchomości stanowiących własność innego podmiotu w realiach rozpatrywanej sprawy wynika z wyroku sądu powszechnego, jak również z regulacji normujących realizację uprawnienia wynikającego z uwzględnienia skargi pauliańskiej, które zawarte zostały w art. 527 i nast. k.c. W dorobku orzeczniczym Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych na tle tych regulacji jednoznacznie wskazuje się, że możliwość zaspokojenia się z przedmiotów, które wyszły z majątku dłużnika osobistego i weszły do majątku osoby trzeciej, nie wymaga wystawienia tytułu wykonawczego przeciwko osobie trzeciej. Wskazane w art. 532 k.c. uprawnienie, któremu odpowiada obowiązek pozwanej osoby trzeciej, realizuje się poprzez wszczęcie egzekucji przeciwko dłużnikowi osobistemu i skierowanie jej do składnika majątkowego należącego do pozwanej osoby trzeciej, który wyszedł z majątku dłużnika osobistego powoda lub do niego nie wszedł wskutek zakwestionowanej skargą pauliańską krzywdzącej wierzyciela czynności prawnej. "Dochodzenie zaspokojenia" oznacza więc możliwość egzekwowania wierzytelności z tego przedmiotu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12 listopada 2020r., sygn. akt III CSK 32/18 – LEX nr 3080069). W wyniku uwzględnienia skargi pauliańskiej pokrzywdzony wierzyciel uzyskuje zatem uprawnienie do zaspokojenia wierzytelności pieniężnej stwierdzonej tytułem wykonawczym wydanym przeciwko dłużnikowi osobistemu, z przedmiotu majątkowego, który był przedmiotem ubezskutecznionej czynności prawnej przedsięwziętej przez dłużnika i osobę trzecią z pokrzywdzeniem wierzyciela. Wierzyciel dysponujący tytułem wykonawczym przeciwko dłużnikowi zasądzającym wierzytelność pieniężną oraz prawomocnym wyrokiem ze skargi pauliańskiej może wszcząć egzekucję tej wierzytelności pieniężnej tylko przeciwko dłużnikowi osobistemu, nie zaś przeciwko osobie trzeciej, która nie jest dłużnikiem pokrzywdzonego wierzyciela. Wskazane w art. 532 k.c. uprawnienie, któremu odpowiada obowiązek pozwanej osoby trzeciej, realizuje się poprzez wszczęcie egzekucji przeciwko dłużnikowi osobistemu i skierowanie jej do składnika majątkowego należącego do pozwanej osoby trzeciej, który wyszedł z majątku dłużnika osobistego powoda lub do niego nie wszedł wskutek zakwestionowanej skargą pauliańską krzywdzącej wierzyciela czynności prawnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2019 r., sygn. akt V CSK 152/18 – LEX nr 2687810).

Zaprezentowane stanowisko odnieść należy również do zaspokojenia się wierzyciela dysponującego wyrokiem ze skargi pauliańskiej na gruncie przepisów odnoszących się do egzekucji administracyjnej i to pomimo istniejących różnic z egzekucją prowadzoną przez komornika sądowego. Egzekucja administracyjna może zostać wszczęta na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela, sporządzonego według ustalonego wzoru (art. 26 § 1 u.p.e.a.). Wszczynana jest ona w stosunku do zobowiązanego, przez którego rozumie się osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym – również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). Podmiotu, będącego pozwanym w toku postępowania z roszczenia pauliańskiego (osobę trzecią) nie można zatem uznać zobowiązanego, gdyż nie ma ona wobec wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym żadnego obowiązku o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym, którego ten wierzyciel mógłby dochodzić w postępowaniu egzekucyjnym. Nie może on zatem wystawić tytułu wykonawczego przeciwko osobie trzeciej o jakiej mowa w art. 527 i nast. k.c. Świadczy o tym również treść art. 27 § 1 u.p.e.a., w którym nie przewidziano miejsca na wskazanie takiej osoby trzeciej. Osoba trzecia jest w związku z tym jedynie zobowiązana do znoszenia zaspokojenia się ze składników majątkowych, które wyszły z majątku zobowiązanego i weszły do jej majątku.

Wynika to bezpośrednio z art. 532 k.c., który przyznaje wierzycielowi uprawnienie do zaspokojenia się "z pierwszeństwem przed wierzycielami osoby trzeciej" z przedmiotów majątkowych, które wskutek czynności uznanej za bezskuteczną wyszły z majątku zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Powyższe uprawnienie przysługuje wierzycielowi, który wystawił tytuł wykonawczy przeciwko zobowiązanemu i posiada wyrok orzekający bezskuteczność względną czynności, którą w rozpatrywanej sprawie jest umowa zbycia przedmiotowej nieruchomości.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela także stanowiska Spółki, że wyrok sądu powszechnego był wadliwy, gdyż nie określono w nim kwotowo, w złotych polskich, wysokości wierzytelności, która przysługuje wierzycielowi. Mogłoby ono ewentualnie zostać uwzględnione wówczas, gdyby przedmiotem sporu była wierzytelność powstała na gruncie prawa cywilnego. W takim przypadku skoro jej wysokość wynika ze stosunku prywatnoprawnego, powinna zostać szczegółowo określona. W niniejszej sprawie mamy jednak do czynienia z należnością publicznoprawną, której podstawą są decyzje organu podatkowego i z których bezpośrednio wynika wysokość zaległości podatkowych Spółki. W takim przypadku sąd cywilny orzekając w przedmiocie roszczenia pauliańskiego, nie miał podstaw do wskazywania konkretnych należności, gdyż zostały one skonkretyzowane w innym postępowaniu do którego przepisy cywilnoprawne nie mają zastosowania. Nie można zatem w tym zakresie bezpośrednio przenosić dorobku judykatury wypracowanego na gruncie prawa prywatnego (cywilnego) do stosunków wykreowanych prawem publicznym (podatkowym). W rozpatrywanej sprawie nie ma wątpliwości w jakim zakresie uwzględnione zostało roszczenie pauliańskie i jakich skonkretyzowanych w decyzjach podatkowych zaległości podatkowych dotyczyło.

Z tych wszystkich powodów zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. oraz art. 29 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 527 k.c., uznać należało za bezzasadny.

Nie wiadomo natomiast w czym Spółka upatruje naruszenia art. 59 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a., gdyż w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w ogóle się do naruszenia tych przepisów nie odniosła. Nie wiadomo zatem na podstawie jakich okoliczności można twierdzić, że obowiązek ciążący na Spółce został wykonany przed wszczęciem postępowania, bądź też nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo obowiązek nie istniał. Wskazać w związku z tym należy, że pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej czy odniesienie się do nich w sposób wybiórczy i ogólnikowy skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy administracyjne. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega bowiem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie. Dodać również należy, że zgodnie z art. 176 p.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 18 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2702/16 – orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny do zarzutu naruszenia powyższych przepisów nie mógł się odnieść merytorycznie.

Dyrektor odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego nie mógł także naruszyć art. 240 § 1 pkt 8 O.p., gdyż przepisy tej ustawy nie mają zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym. Jak wynika z art. 18 u.p.e.a., w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto z powołanego jako naruszony przepisu nie wynika, aby stanowił on podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wskazano w nim jedynie przesłankę wznowienia postępowania podatkowego. Spółka twierdząc, że wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną, której określony obowiązek jest przedmiotem egzekucji administracyjnej, prowadzi do umorzenia postępowania egzekucyjnego, powinna wskazać z jakiego przepisu jej twierdzenie wynika.

Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej nie odnoszą się do realiów niniejszej sprawy, gdyż Spółka usiłuje kwestionować przy ich pomocy czynność egzekucyjną, jaką było zajęcie nieruchomości. Przedmiotem rozpoznania jest jednak na obecnym etapie postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji zarzuty kwestionujące czynność niezaskarżoną (skarga na czynność egzekucyjną) w ogóle w złożonej skardze kasacyjnej nie powinny się znaleźć.

Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Paweł Dąbek Paweł Borszowski Bogusław Dauter