Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 691/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6460 Znaki towarowe
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3 i 4
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 141 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 169 ust. 1 pkt 1, art. 169 ust. 4 pkt 1, art. 169 ust. 5, art. 253 ust. 1 pkt 3, art. 253 ust. 4, art. 253(1) ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 776
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz(spr.) Protokolant Anna Ważbińska-Dudzińska po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. Sp. z o.o. Sp.k. z siedzibą we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 2425/22 w sprawie ze skargi S. z siedzibą w Z., S. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 grudnia 2017 r. nr Sp.304.2016 w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od H. Sp. z o.o. Sp.k. z siedzibą we W. na rzecz S. z siedzibą w Z., S. 900 (dziewięćset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 listopada 2022r., sygn. akt VI SA/Wa 2425/22 po rozpoznaniu skargi S. z siedzibą w Z., S. (dalej: Uprawniony) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Urząd, UP) z 4 grudnia 2017 r. nr Sp. 304.2016 w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy, uchylił powyższą decyzję i orzekł o kosztach postępowania.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

W dniu 2 sierpnia 2016 r. do Urzędu wpłynął wniosek H. Sp. z o.o. Spółki komandytowej z siedzibą we W. (dalej: Wnioskodawca, Uczestnik postępowania) o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na słowny znak towarowy ACARD nr R.89305, przeznaczony do oznaczania towaru z klasy 5: produkt farmaceutyczny, udzielonego w 1996 r. na rzecz W. (później W. S.A.), a od 2014 r. przysługującego S., co potwierdzała decyzja UP z 29 czerwca 2015 r. o wykreśleniu wcześniejszego oraz wpisie aktualnego Uprawnionego.

Wnioskodawca w postępowaniu spornym przed UP sprecyzował wniosek, określając datę stwierdzenia wygaśnięcia spornego prawa na 29 czerwca 2001 r. i wskazał podstawy prawne: art. 169 ust. 1 pkt 1 ustawy z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2017 r., poz. 776 z późn. zm., dalej: p.w.p.), tj. nieużywanie spornego znaku w sposób rzeczywisty na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 169 ust. 1 pkt 2 p.w.p., tj.utratę przez znak znamion odróżniających.

W odpowiedzi, Uprawniony wniósł o oddalenie wniosku, podnosząc, że sporny znak jest używany dla jednego z najpopularniejszych w Polsce produktów leczniczych, dostępnego w niemal wszystkich aptekach w Polsce za jego zgodą przez powiązane spółki – W. S.A. oraz Z. S.A. Wskazał też na wysoki udział w rynku leku ACARD i na jego wysoką sprzedaż oraz intensywność reklam i promocji, kreujących wysoką rozpoznawalność.

Strony przedstawiły szereg dowodów na poparcie swoich stanowisk, a następnie podtrzymały je na rozprawie przed Urzędem w dniu 20 listopada 2017 r.

Decyzją z 4 grudnia 2017 r. Urząd Patentowy stwierdził wygaśnięcie z dniem 29 czerwca 2001 r. (WSA podał błędnie 2001 r.) prawa ochronnego na sporny znak towarowy ACARD, a także przyznał Uczestnikowi zwrot kosztów postępowania.

Zdaniem Urzędu Uprawniony nie dowiódł rzeczywistego używania słownego znaku ACARD nr R.89305, a przedłożony materiał dowodowy w większości dotyczy innego zarejestrowanego znaku towarowego, tj. słowno-graficznego oznaczenia ACARD Acidum acetylsalicylicum, który nie jest przedmiotem postępowania. Ponadto materiał dowodowy przedłożony przez Skarżącą może dowodzić jedynie przedsięwzięcia działań przygotowawczych, jak kampania reklamowa, sporządzenie ulotek z informacjami o leku czy przygotowanie opakowań mających na celu używanie spornego znaku, ale nie jego rzeczywistego używania.

Wobec uznania zasadności zarzutu opartego o art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p., UP odstąpił od badania drugiego zarzutu zgłoszonego we wniosku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA), po rozpoznaniu skargi Uprawnionego, wyrokiem z 9 października 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 446/18 uchylił zaskarżoną decyzję, wcześniej postanowieniem z 6 czerwca 2018 r. wstrzymując wykonanie wspomnianej decyzji.

Na skutek skarg kasacyjnych Urzędu Patentowego oraz Wnioskodawcy, Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) wyrokiem z 5 lipca 2022 r. o sygn. II GSK 152/19 uchylił ww. wyrok WSA i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd kasacyjny za zasadne uznał zarzuty naruszenia art. 141 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.) przez nieprawidłowe sporządzenie uzasadnienia wyroku, zawierającego wewnętrznie sprzeczne opinie co do oceny stanowiska Urzędu. Z jednej strony WSA podzielał ocenę materiału dowodowego dokonaną przez Urząd, by równocześnie uwzględnić zarzut naruszenia art. 170 ust. 1 p.w.p. bez wyjaśnienia toku rozumowania, ani bez wskazania błędów, jakich dopuścił się Urząd. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Sąd I instancji, aby przy ponownym rozpoznawaniu sprawy uwzględnił konsekwencje wynikające z art. 141 § 4 p.p.s.a. i skontrolował zaskarżoną decyzję w pełnym zakresie.

W dalszych pismach procesowych i na rozprawie przed WSA w dniu 16 listopada 2022 r. Strony podtrzymały swoje argumenty, a Uprawniony także zawarty w skardze wniosek o przeprowadzenie dowodów przedłożonych przy piśmie z 18 września 2018 r.

Sąd I instancji na ww. rozprawie oddalił wniosek Uprawnionego o przeprowadzenie dowodów zawarty w piśmie z 18 września 2018 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyżej opisanym wyrokiem w sprawie VI SA/Wa 2425/22, po ponownym rozpoznaniu sprawy w pełnym zakresie, zgodnie z oceną prawną zawartą Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznał, że skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja bowiem została wydana z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy i na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.s.a. uchylił rozstrzygnięcie Urzędu.

Zgodził się z Urzędem, że w świetle brzmienia art. 169 ust. 2 p.w.p. podmiot wnioskujący o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy nie musi legitymować się posiadaniem interesu prawnego.

Przypomniał, że organ decyzję oparł na podstawie materialnoprawnej z art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p., przyjmując, że Uprawniony nie przedłożył dowodów rzeczywistego używania znaku towarowego ACARD na terenie Polski w ciągu nieprzerwanego okresu pięciu lat, po dniu wydania decyzji o udzieleniu prawa ochronnego, ani też nie wykazał, że istniały ważne powody usprawiedliwiające nieużywanie tego znaku towarowego w zakresie w jakim stwierdzono jego wygaśnięcie. Obowiązek wykazania rzeczywistego używania znaku towarowego lub istnienia ważnych powodów jego nieużywania spoczywa na Uprawnionym z prawa ochronnego na dany znak towarowy, w myśl art. 169 ust. 6 p.w.p.

Zajął też stanowisko, że stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. następuje w razie niewykazania przez uprawnionego z tego prawa rzeczywistego używania znaku w ciągu nieprzerwanego okresu pięciu lat, po dniu wydania decyzji o udzieleniu prawa ochronnego albo wykazania ważnych powodów nieużywania znaku. Zauważył, że Uprawniony z prawa ochronnego przedstawił dowody i argumentację, mające na celu wykazanie, że sporny znak towarowy był rzeczywiście używany, natomiast nie powoływał się na okoliczności, które miałyby świadczyć o ważnych powodach nieużywania znaku towarowego. Wobec tego zastosowanie art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. wymagało oceny, czy przedstawione przez Uprawnionego dowody świadczyły o rzeczywistym używaniu słownego znaku towarowego ACARD nr R.89305.

Sąd I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p., przez używanie znaku, w rozumieniu ust. 1 (czyli rzeczywiste używanie), rozumie się również używanie znaku różniącego się od znaku, na który udzielono prawa ochronnego, w elementach, które nie zmieniają jego odróżniającego charakteru. Oba przywołane przepisy stanowią zaś implementację w polskim porządku prawnym art. 10 ust. 1 i ust. 2 lit. a) pierwszej dyrektywy Rady (89/104/EWG) z 21 grudnia 1988 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz. Urz. WE L 40 z 11 lutego 1989 r., s. 1; dalej: dyrektywa 89/104/EWG) oraz art. 10 ust. 1 lit. a) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/95/WE z 22 października 2008 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz. Urz. UE L 299 z 8 listopada 2008 r., s. 25; dalej: dyrektywa nr 2008/95/WE).

Zauważył, że dokonanie wspomnianej oceny jest determinowane wykładnią zwrotu "używanie zarejestrowanego znaku towarowego w sposób rzeczywisty".

Odwołując się do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) dotyczącego wykładni analogicznej kwestii uregulowanej w powołanych dyrektywach oraz art. 15 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) z 40/94 z 20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz. Urz. WE L 11 z 14 stycznia 1994 r., s. 1; dalej: rozporządzenie 40/94) i art. 15 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 207/2009 z 26 lutego 2009 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz. Urz. UE L 78 z 24 marca 2009 r., s. 1 z późn. zm.; dalej: rozporządzenie 207/2009) oraz orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjął, że przez rzeczywiste używanie znaku towarowego należy rozumieć nakładanie oznaczenia na towar i wprowadzanie tak oznaczonych towarów do obrotu lub oznaczanie świadczonych na rynku usług. Nie chodzi przy tym o jednorazowe, sporadyczne czy też okazjonalne używanie znaku towarowego, jak również pozorne używanie znaku towarowego, podejmowane w celu uniknięcia zarzutu nieużywania znaku, lecz o używanie w celu prowadzenia rzeczywistej działalności gospodarczej, zgodne z podstawową funkcją znaku towarowego, którą jest zapewnienie konsumentowi i końcowemu użytkownikowi możliwości identyfikacji pochodzenia towarów lub usług, przez umożliwienie mu, bez żadnych możliwości pomyłki, odróżnienie towarów lub usług od innych mających odmienne źródło pochodzenia. Zaznaczył też, że rzeczywiste używanie znaku towarowego obejmuje również formę określoną przez art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p., tj. używanie odmiennej postaci znaku, która może być także zarejestrowanym znakiem towarowym, o ile ten drugi znak towarowy (używany) różni się od znaku, którego dotyczy wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego, w elementach, które nie zmieniają jego (pierwszego znaku) charakteru odróżniającego. Używanie znaku słownego może przejawiać się w sposób wybrany przez uprawnionego, co oznacza, że uprawniony może go nakładać na towary w dowolny, choć nienaruszający warunków udzielonego prawa ochronnego, sposób, a zatem może, oznaczając towar, dla którego znak uzyskał ochronę, wykorzystać znak słowny przez wkomponowanie go w zarejestrowane inne znaki, bądź dołączyć do elementów znanych, a należących do niego oznaczeń

Dlatego WSA nie podzielił argumentacji Wnioskodawcy, że używanie określonego znaku towarowego spełnia wymóg używania innego znaku towarowego i zmierza do obejścia przepisów nakazujących usuwanie z rejestrów znaków nieużywanych.

W świetle powyższych argumentów, w ocenie WSA, Urząd prawidłowo przyjął, że: 1) celem instytucji stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego jest eliminowanie praw ochronnych udzielonych na te oznaczenia, które nie są faktycznie używane w obrocie gospodarczym (s. 5 decyzji), 2) rzeczywiste używanie znaku towarowego polega na nakładaniu znaku na towar i wprowadzaniu tak oznaczonych towarów do obrotu w określonym przedziale czasowym (s. 5 decyzji), 3) posługiwanie się znakiem towarowym wyłącznie w reklamie nie świadczy o obecności towaru oznaczanego tym znakiem na rynku (s. 8 i s. 12 decyzji), co wynika z art. 169 ust. 5 pwp, 4) towary, których wprowadzenie do obrotu zostało w jakiś sposób zapowiedziane w reklamie, muszą być następnie możliwe do nabycia przez klientów (s. 14 decyzji), 5) używanie znaku jest ściśle związane dystrybucją i sprzedażą towarów, na których ten znak jest umieszczany, natomiast używaniem znaku nie są czynności przygotowawcze w postaci np. utworzenia strony internetowej produktu, czy zamówienie etykiet lub opakowań (s. 13 decyzji), 6) "rzeczywistym używaniem" nie są czynności okazjonalne, podejmowane z reguły dla pozoru, w celu uniknięcia zarzutu nieużywania znaku, a nie w celu prowadzenia rzeczywistej działalności gospodarczej (s. 13-14 decyzji), 7) ocena rzeczywistego charakteru używania znaku towarowego powinna być oparta na wszystkich faktach i okolicznościach pozwalających na ustalenie, czy znak był faktycznie wykorzystywany handlowo, w szczególności zaś powinna ona uwzględniać sposoby korzystania ze znaku uznawane w danym sektorze gospodarczym za uzasadnione dla zachowania lub wykreowania rynku zbytu dla towarów lub usług chronionych danym znakiem towarowym (s. 15 decyzji), 8) używanie rzeczywiste ma polegać na bezpośrednim udostępnianiu towarów lub usług ich odbiorcom (s. 16 decyzji).

Zdaniem Sądu, Uprawniony trafnie zarzucił organowi, że przy interpretacji zwrotu "rzeczywiste używanie znaku towarowego" dokonał błędnej wykładni art. 169 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p. Następnie dokonując oceny dowodów przedstawionych przez Uprawnionego część z nich uznał za nieprzydatne, gdyż nie można jednoznacznie uznać, którego z należących do Uprawnionego znaków dany dowód dotyczy, w szczególności czy odnosi się do produktu oznaczanego spornym znakiem słownym ACARD (R.89305), czy słowno-graficznym znakiem ACARD Acidum acetylsalicylicum (R.278602).

Błędna wykładnia art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p. przez Urząd zdeterminowała realizację obowiązków wynikających z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zakresie rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego przedstawionego przez Skarżącą w toku postępowania administracyjnego na okoliczność wykazania używania słownego znaku towarowego ACARD w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego udzielonego na ten znak. Z kolei błędna ocena materiału dowodowego doprowadziła do wadliwego (bo co najmniej przedwczesnego) zastosowania art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. i stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na sporny znak towarowy.

Sąd podważył ocenę Urzędu, że dowodu rzeczywistego używania znaku ACARD nie stanowi decyzja Prezesa UOKiK z 26 marca 2012 r., gdyż zawiera ona jedynie ogólne odniesienie do leku Acard, a dowody stanowiące szeroko rozumiane materiały reklamowe w znacznej mierze odnoszą się do znaku słowno-graficznego ACARD Acidum acetylsalicylicum, podczas gdy w decyzji Prezesa UOKiK stwierdzono jednoznacznie na obecność leku Acard na rynku od 1997 r., wraz ze wskazaniem jak prezentował się udział tego leku na krajowym rynku wprowadzania do obrotu leków z kategorii OTC w klasie B01C - leki antyagregacyjne w okresie od 2003 r. do 2011 r. (a zatem częściowo obejmującym także okres 5 lat przed złożeniem przez Uczestniczkę postępowania wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na sporny znak towarowy). W ocenie Sądu, ustalenia poczynione w postępowaniu antymonopolowym jednoznacznie dowodzą, że we wspomnianym okresie w obrocie (i to w znaczącej ilości) znajdował się lek o nazwie Acard, a zatem już w samej nazwie zawierający słowny znak towarowy ACARD. Nadto lek ten nie mógł być w okresie analizowanym przez Prezesa UOKiK oznaczony znakiem towarowym słowno-graficznym "ACARD Acidum acetylsalicylicum" nr R.278602, który nie był jeszcze nawet zgłoszony do ochrony. Natomiast w świetle prawidłowej wykładni art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p. bez znaczenia jest okoliczność, czy towar (lek) został opatrzony spornym słownym znakiem towarowym ACARD, czy też wskazywanym przez Uczestnika postępowania znakiem słownym "ACARD - SERCE W POTRZEBIE!" (zgłoszonym w 2001 r.), o ile zostanie ocenione, że drugi z tych znaków (w który został wpisany sporny znak słowny) różni się od znaku spornego tylko w elementach, które nie zmieniają jego odróżniającego charakteru. Takiej oceny Urząd wadliwie nie dokonał, czym naruszył art. 80 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Przyjęcie, że sporny znak towarowy był używany (samodzielnie lub w sposób wynikający z art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p.) do oznaczania towarów rzeczywiście dostępnych na rynku krajowym, musiałoby z kolei prowadzić do innego spojrzenia na przedstawione przez Uprawnionego dowody na okoliczność rzeczywistego używania znaku w postaci materiałów reklamowych czy oświadczeń członków zarządu poprzedniego Uprawnionego z prawa ochronnego na ten znak. Dowody te nie mogłyby stanowić wyłącznego dowodu rzeczywistego używania znaku, ale już w zestawieniu z innymi dowodami, mogą i powinny być brane pod uwagę przy orzekaniu przez Urząd. Zwłaszcza że przy ocenie, czy używanie znaku towarowego jest rzeczywiste, należy wziąć pod uwagę wszystkie fakty i okoliczności istotne dla ustalenia, czy faktycznie nastąpiło komercyjne wykorzystanie znaku, a w szczególności, czy takie używanie można uznać za uzasadnione w danym sektorze gospodarczym dla utrzymania lub zapewnienia sobie dopiero udziału w rynku towarów lub usług chronionych przez znak towarowy, rodzaj towarów lub usług, cechy konkretnego rynku oraz skalę i częstotliwość używania znaku towarowego.

Sąd podkreślił, że na mocy art. 169 ust. 6 p.w.p. obowiązek wykazania używania znaku towarowego spoczywa na uprawnionym z tytułu prawa ochronnego, a obowiązkiem Urzędu jest kompleksowa, wnikliwa i całościowa ocena przedstawionych przez Uprawnionego dowodów pod względem tego, czy znak towarowy był rzeczywiście używany w rozumieniu art. 169 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p. Taka konstrukcja postępowania dowodowego spowodowała, że Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodów z dokumentów, zawarty w piśmie Uprawnionego z 18 września 2018 r., stwierdzając, że kontrola sądowoadministracyjna odbywa się zasadniczo na podstawie stanu faktycznego ustalonego przez organ administracyjny na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przed wydaniem zaskarżonej decyzji, a zgłoszony materiał przed WSA powinien był zostać przedstawiony przez Skarżącą przed Urzędem.

Sąd I instancji zalecił Urzędowi, aby rozpoznając sprawę uwzględnił wykładnię art. 169 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p., zaprezentowaną w wyroku, jak i przyjął, że w toku postępowania spornego Uprawniony wykazał (przedłożoną decyzją Prezesa UOKiK), że w okresie od 2003 r. do 2011 r. w obrocie gospodarczym na terytorium Polski znajdował się (i to w znaczących ilościach) produkt (lek) o nazwie takiej samej, jak sporny słowny znak towarowy ACARD, nie był jeszcze zgłoszony do ochrony znak towarowy ACARD Acidum Acetylsalicylicum oraz aby ocenił, czy we wspomnianym okresie jakiekolwiek okoliczności lub dowody wskazują, że lek Acard mógł być oznaczany innym niż sporny słowny znak towarowy ACARD znakiem, np. słownym znakiem towarowym "ACARD - SERCE W POTRZEBIE !", na który prawo ochronne przysługiwało w tamtym czasie Uprawnionemu do spornego znaku ACARD. Jeżeli Urząd uznałby, że taka okoliczność jest prawdopodobna, miał dokonać wnikliwej oceny, czy ewentualne używanie znaku "ACARD - SERCE W POTRZEBIE !" dowodzi rzeczywistego używania spornego znaku towarowego w świetle przesłanek wynikających z art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p. Urząd powinien dokonać całościowej oceny materiału dowodowego przedstawionego przez Uprawnionego na okoliczność rzeczywistego używania spornego znaku, z uwzględnieniem, że należy wziąć pod uwagę wszystkie fakty i okoliczności istotne dla ustalenia, czy faktycznie nastąpiło komercyjne wykorzystanie spornego znaku.

W przypadku uznania, że sporny znak towarowy był rzeczywiście używany w rozumieniu art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. Urząd powinien ocenić zasadność drugiej ze wskazanych we wniosku przesłanek stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak, tj. utraty przez ten znak znamion odróżniających (art. 169 ust. 1 pkt 2 p.w.p.).

Z powyższym wyrokiem WSA nie zgodził się Wnioskodawca i wystąpił ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, i zaskarżył to orzeczenie w całości. Na podstawie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

i) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób nieodpowiadający dyspozycjom wynikającym z tego przepisu, w szczególności poprzez sporządzenie uzasadnienia dotyczącego uznania ustaleń wynikających z decyzji Prezesa UOKiK z dnia 26 marca 2012 r. w sposób niejasny, uniemożliwiający w szczególności ustalenie, jakimi motywami kierował się Sąd I Instancji przy wydawaniu zaskarżanego orzeczenia, przyjmując, jako własne ustalenia dokonane przez Prezesa UOKiK w zakresie stanu faktycznego, które były dokonywane w odmiennej rodzajowo sprawie, niedotyczycącej używania znaku towarowego ACARD R.893O5 jako takiego, co w dalszej kolejności nie pozwala na odtworzenie rozumowania Sądu, merytoryczną polemikę i poddanie orzeczenia kontroli instancyjnej, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, ponieważ gdyby uzasadnienie sporządzone zostało prawidłowo, to umożliwiłoby Skarżącej kasacyjnie merytoryczną polemikę z wyrokiem a Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu jego kontrolę instancyjną;

ii) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p poprzez wadliwe przyjęcie, że postępowanie antymonopolowe i analiza decyzji Prezesa UOKiK z dnia 26 marca 2012 r. dowodzą, że w okresie od 2003 r. do 2011 r. w obrocie znajdował się lek o nazwie ACARD, który w samej nazwie zawierał słowny znak towarowy ACARD, podczas gdy w toku postępowania wykazano, że w dacie wydania decyzji UOKiK był chroniony także inny znak z elementem ACARD, tj. ACARD SERCE W POTRZEBIE! R. 156037, który został zgłoszony w dniu 22 maja 2001 r. dla produktów farmaceutycznych, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ Sąd I Instancji uznał, że decyzja wykazała, iż w obrocie gospodarczym znajdował się lek o nazwie ACARD, podczas gdy lek mógł być oznaczony innym znakiem towarowym tj. ACARD-SERCE W POTRZEBIE! nr R.156037;

iii) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p poprzez wadliwe przyjęcie, że lek o nazwie ACARD w okresie analizowanym przez Prezesa UOKiK nie mógł być oznaczony znakiem towarowym ACARD Acidum acetylsalicylicum w sytuacji, gdy z przedłożonych przez S. materiałów dowodowych wynika, że znak był używany przed dokonaniem zgłoszenia przez S., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ Sąd I Instancji uznał, że decyzja Prezesa UOKiK wykazuje, iż w obrocie gospodarczym znajdował się lek o nazwie ACARD, podczas gdy lek mógł być oznaczony innym znakiem, tj. ACARD Acidum acetylsalicylicum.

W oparciu o powyższe zarzuty Autor skargi kasacyjnej wnosił o: uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, zasądzenie od Uprawnionego na rzecz Skarżącego kasacyjnie kosztów zastępstwa procesowego oraz kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Ponadto w trybie art. 179a. p.p.s.a wnosił o: dokonanie przez WSA samokontroli zaskarżonego wyroku, uchylenie zaskarżonego wyroku przez WSA z uwagi na oczywiście usprawiedliwione podstawy skargi kasacyjnej, ponowne rozpoznanie na tym samym posiedzeniu skargi przez WSA.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

Jak wynika z zarządzenia sędziego sprawozdawcy 7 marca 2023 r. w zaskarżonej sprawie nie stwierdzono podstaw do zastosowania art. 179a p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Uprawniony wnosił o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Obecni na rozprawie przed NSA w dniu 25 sierpnia 2023 r. pełnomocnicy: Skarżącego kasacyjnie oraz Uprawnionego podtrzymali dotychczasowe stanowiska.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna Wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, to jest sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której działa Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych i wskazanych w nich wyraźnie przez stronę skarżącą przepisów, które miały zostać naruszone. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować. Jasne i niebudzące wątpliwości) sformułowanie zarzutów kasacyjnych jest warunkiem niezbędnym dla uznania, że zarzut jest usprawiedliwiony.

Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo określać, do jakiego, zdaniem kasatora naruszenia przepisów prawa doszło w postępowaniu przed Sądem I instancji i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ma uzasadnienie za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionej podstawy, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonej podstawy kasacyjnej (por. wyroki NSA z: 5 sierpnia 2004 r. sygn. akt FSK 299/04 z glosą A. Skoczylasa, OSP 2005, nr 3, poz. 36; 9 marca 2005 r. sygn. akt GSK 1423/04; 10 maja 2005 r. sygn. akt FSK 1657/04; 12 października 2005 r. sygn. akt I FSK 155/05; 23 maja 2006 r. sygn. akt II GSK 18/06; 4 października 2006r. sygn. akt I OSK 459/06; 28 stycznia 2020 r., sygn. akt II GSK 3458/17; opubl. podobnie jak dalej cytowane: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skoro nie wystąpiły przypadki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny był związany podstawami skargi kasacyjnej, na mocy art. 183 § 1 w zw. z art. 174 i art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

W pierwszej kolejności oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego objęty został zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., którego zasadność skutkowałaby uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, bez potrzeby badania pozostałych zarzutów. Należy wyjaśnić, że w sprawie wcześniej wyrokiem z 5 lipca 2022 r., sygn. akt II GSK 152/19 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA w sprawie VI SA/Wa 446/18, gdyż uzasadnienie nie spełniało wymogów z art. 141 § 4 p.p.s.a., zawierało sprzeczności w ocenie decyzji Urzędu Patentowego z 4 grudnia 2017 r., nie wyjaśniało przesłanek, które doprowadziły do uchylenia zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie II GSK 152/19 zawarł "uwagi wstępne co do kierunku wykładni i konsekwencji obowiązywania art. 141 p.p.s.a.", którymi także jest związany obecny skład orzekający.

Przypomnieć należy, że ustawodawca w art. 141 § 4 zd. pierwsze p.p.s.a. określił niezbędne elementy uzasadnienia, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jak wyjaśnił NSA w sprawie II GSK 152/19, uzasadnienie powinno być sporządzone w sposób umożliwiający instancyjną kontrolę (zaskarżonego) wyroku. Ta zaś nie jest możliwa – lub istotnie ograniczona – gdy uzasadnienie orzeczenia sądowego nie zawiera określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a. elementów, bądź sformułowane jest w sposób lakoniczny, niejasny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy, stanowiącego podstawę kontrolowanego orzeczenia sądu (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, opubl. ONSAiWSA z 2010 r., z. 3, poz. 39; wyroki NSA z: 12 października 2010r., sygn. akt II OSK 1620/10; 10 maja 2019 r., sygn. akt II GSK 1439/17; 30 maja 2012r., sygn. akt II GSK 620/11; 25 stycznia 2023 r., sygn. akt II GSK 908/22; 28 września 2010 r. sygn. akt II OSK 992/09).

Należy podkreślić, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. kwestionować można jedynie "techniczną kompletność" uzasadnienia, nie zaś prawidłowość merytoryczną, czyli twierdzenia i wnioski sądu I instancji w zakresie poprawności stosowania przepisów procesowych i materialnych, do czego zmierzał Skarżący kasacyjnie. Wszelkie naruszenia w tym obszarze, jakich mógł się dopuścić WSA, mogą być zwalczane zarzutami opartymi na właściwej podstawie kasacyjnej z art. 174 p.p.s.a., a nie jako naruszenia formalnych warunków uzasadnienia

(por. wyroki NSA z: 6 grudnia 2022r., sygn. akt III FSK 1399/21 i II GSK 958/19; 19 czerwca 2020 r., sygn. akt I FSK 658/20; 28 stycznia 2020 r. sygn. akt II GSK 3458/17; 25 września 2018 r., syn akt II OSK 1666/18).

W opisanych warunkach, zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, WSA nie naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie jego wyroku zawiera wyszczególnione w art. 141 § 4 p.p.s.a. elementy, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie w zakresie umożliwiającym kontrolę instancyjną tego orzeczenia, co potwierdziły także dalsze zarzuty skargi kasacyjnej. Okoliczność, że autor skargi kasacyjnej nie podziela stanowiska WSA, czy też jego ocena, iż uzasadnienie wyroku jest dla niego nieprzekonywające, nie stanowi skutecznej przesłanki uwzględnienia tego zarzutu (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 470/14).

Wobec powyższego zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należało uznać za niezasadny.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów, należy zauważyć, że WSA uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. (Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy – lit. a), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy -lit. c).

W rozpoznawanej skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty oparte wyłącznie na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia prawa procesowego wymaga nie tylko wskazania naruszonych przepisów procesowych i uzasadnienia tego naruszenia, a także wykazania jego istotnego wpływu na rozstrzygnięcie, bo tylko w takim przypadku można przyjąć, że naruszenie przepisów postępowania powinno skutkować uwzględnieniem skargi kasacyjnej.

Ponadto, wobec braku zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, Sąd odwoławczy może odnieść się do kwestii prawa materialnego tylko w zakresie koniecznym ze względu na podniesione zarzuty procesowe. W konsekwencji Sąd kasacyjny nie jest uprawniony do kwestionowania wykładni przepisów prawa materialnego poczynionej przez Sąd I instancji, a zakres związania wykładnią prawa materialnego, także NSA, wytycza granice skuteczności wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do tej kwestii należy podnieść, że Sąd I instancji zakwestionował wykładnię przepisu art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p., wskazywanego we wniosku na jako jedną z podstaw stwierdzenia wygaśnięcia spornego prawa ochronnego na słowny znak towarowy ACARD nr 893305, ale przede wszystkim będącego podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji.

Odwołując się do treści art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p., że prawo ochronne na znak towarowy wygasa na skutek nieużywania zarejestrowanego znaku towarowego w sposób rzeczywisty dla towarów objętych prawem ochronnym w ciągu nieprzerwanego okresu pięciu lat, po dniu wydania decyzji o udzieleniu prawa ochronnego, chyba że istnieją ważne powody jego nieużywania, WSA uznał, że kluczowe znaczenie ma interpretacja zwrotu "używanie zarejestrowanego znaku towarowego w sposób rzeczywisty". Mając na uwadze, że kwestia używania spornego znaku ACARD była wiązana także z używaniem znaków towarowych: ACARD-SERCE W POTRZEBIE! (zgłoszonego w 2001 r.) oraz słowno-graficznego ACARD Acidum acetylsalicylicum nr R.278602 w analizowanym okresie niezgłoszonego jeszcze do ochrony, WSA uznał za konieczne przy interpretacji zwrotu "używanie zarejestrowanego znaku towarowego w sposób rzeczywisty" odwołać się do treści art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p., którego brzmienie Urząd przywołał, ale nie znalazł podstaw do jego zastosowania (jak zauważył WSA). Natomiast WSA przywołując brzmienie ww. przepisu, że "przez używanie znaku, w rozumieniu ust. 1, rozumie się również używanie znaku różniącego się od znaku, na który udzielono prawa ochronnego, w elementach, które nie zmieniają jego odróżniającego charakteru", stwierdził; że "rzeczywistym używaniem znaku towarowego jest również używanie odmiennej postaci znaku, która może być także zarejestrowanym znakiem towarowym; istotne jest wyłącznie to, czy ten drugi znak towarowy (używany) różni się od znaku, którego dotyczy wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego, w elementach, które nie zmieniają jego (pierwszego znaku) charakteru odróżniającego". Przy interpretacji omawianego pojęcia odwołał się WSA do przepisów unijnych, stanowiska judykatury (orzeczeń TSUE i NSA) i doktryny.

Przyjęta przez WSA wykładnia art. 169 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p., z zaakceptowaną interpretacją art. 169 ust. 5 p.w.p. przeprowadzoną przez Urząd (nie uważa się za używanie znaku w sposób rzeczywisty używania znaku w reklamie towaru, który nie jest dostępny na rynku krajowym ani nie jest w kraju wytwarzany na potrzeby eksportu), zdaniem Sądu I instancji spowodowała potrzebę rozpatrzenia na nowo zgromadzonego materiału dowodowego według zasad z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w tym decyzji Prezesa UOKiK z 2012 r. przedstawionej przez Uprawnionego jako dowód mający wykazać rzeczywiste używanie spornego znaku towarowego ACARD i z uwzględnieniem pozostałych dowodów, także tych dołączonych przez Uprawnionego, które to dowody należy ocenić kompleksowo.

Z powyższych względów nie mając podstaw do pełnej oceny wykładni przepisów prawa materialnego, dokonanej przez Sąd I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał za zasadne ściśle powiązanych z tą problematyką zarzutów naruszenia przepisów postępowania: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 4 k.p.a., ponieważ zdaniem WSA naruszenie przez organ przepisów postępowania było zdeterminowane przez wykładnię przepisów prawa materialnego Problem ten dostrzegał także autor skargi kasacyjnej wiążąc naruszenie powołanych przepisów postępowania z naruszeniem art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p., ale w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (zarzut z pkt II lit. a) ii) i iii) petitum skargi kasacyjnej w powiązaniu z naruszeniem przepisów postepowania. Skutkiem prezentowanej przez WSA wykładni art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p. (w rezultacie niepodważanej) była konieczność oceny, czy były dowody na rzeczywiste używanie spornego znaku ACARD i czy używanie oznaczeń: ACARD-SERCE W POTRZEBIE! oraz ACARD Acidum acetylsalicylicum dowodziło także rzeczywistego używania spornego znaku towarowego.

Należy podkreślić, że z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. wynika obowiązek wyczerpującej oceny materiału dowodowego, zaś ta ocena powinna znaleźć, w świetle wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. Oczywiście należy uwzględnić specyfikę postępowania spornego przed UP jako postępowania kontradyktoryjnego, którego przedmiotem jest rozpatrzenie przez Urząd wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy o czym poniżej.

Co do naruszenia przepisu art. 7 k.p.a. (W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli) bowiem stosowanie tego przepisu jest w zasadzie wyłączone w postępowaniu spornym przez Urzędem Patentowym. Sprawy o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy w przypadkach określonych w art. 169, Urząd rozstrzyga w trybie postępowania spornego, na mocy art. 253 ust. 1 pkt 3 p.w.p. Oznacza to, że Urząd rozstrzyga te sprawy w granicach wniosku i jest związany podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę (art. 253 ust. 4 p.w.p.), a z mocy art. 2531 ust. 3 p.w.p. wniosek powinien zawierać m.in.: wyraźnie określone żądanie (pkt 3); wskazanie podstawy prawnej (pkt 4); wskazanie środków dowodowych (pkt 5), a przepisy k.p.a. stosuje się odpowiednio w sprawach nieuregulowanych w ustawie (art. 256 ust. 1 p.w.p.).

Konsekwencją dokonanej przez Sąd I instancji wykładni prawa materialnego było dalsze stanowisko WSA, że nie został w pełni wyjaśniony stan faktyczny sprawy, a tym samym nie było podstaw do uznania za zasadne ściśle powiązanych z tą problematyką zarzutów naruszenia ww. przepisów postępowania, ponieważ naruszenie przez Urząd przepisów postępowania administracyjnego było zdeterminowane przez wykładnię przepisów prawa materialnego, co miało zasadniczy wpływ na zakres postępowania, które jest przeprowadzane, ale z inicjatywy stron.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 z późn. zm.) za sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przez pełnomocnika Uprawnionego (skarżącego), który także prowadził sprawę w pierwszej instancji.