Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 41/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 3, art. 145
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: Art. 99, art. 169, art. 189, art. 207
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
article: Art. 107, art. 111
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Bożenna Blitek NSA Krystyna Kutzner (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 12 listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za powtarzanie przedmiotu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącego kwotę 524,- ( pięćset dwadzieścia cztery złote ) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 29.10.2008 r. skarżący W. C. zwrócił się do Prodziekana Wydziału [...] Uniwersytetu, o wyrażenie zgody na ponowne umieszczenie przedmiotu - Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne - w deklaracji, bez konieczności uiszczania opłaty za powtarzanie roku. Skarżący podniósł, że w roku akademickim 2007/2008 umieścił w deklaracji ww. przedmiot, ale nie zarejestrował się w Uniwersyteckim Systemie Obsługi Studentów (usos) ani na ćwiczenia , ani na egzamin.

Skarżący zarzucił , że obowiązek uiszczenia opłaty za powtarzanie przedmiotu został na niego nałożony Zarządzeniem nr [...] Prodziekana Wydziału [...] Uniwersytetu d.s. studiów [...] z dnia [...] 2008 r., które – jego zdaniem – " nie ma wystarczającej podstawy prawnej".

Skarżący wskazując na art. 70 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 99 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 r. (Dz.U. z 2005 r, Nr 164, poz.1365 ze zm.) stwierdził , że uczelnia publiczna może pobierać opłaty za świadczone usługi edukacyjne związane z powtarzaniem określonych zająć na m.in. studiach stacjonarnych z powodu " niezadowalających wyników w nauce ".

W przypadku skarżącego, jego zdaniem, nie zostało spełnione kryterium "niezadowalających wyników w nauce ", gdyż nie przystąpił on do egzaminu z tego przedmiotu , natomiast zaliczył wszystkie obowiązkowe przedmioty przewidziane w programie studiów i ukończył trzeci rok prawa uzyskawszy nadwyżkę punktową.

W ocenie skarżącego, w przypadku kursu Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne , nie można nawet użyć określenia " wyniki w nauce", gdyż przy nieobowiązkowych wykładach i ćwiczeniach, jedynie egzamin może być miarą wyników w nauce , a on do egzaminu nie przystąpił.

Zdaniem skarżącego, w Regulaminie studiów w sposób rażący zostało rozszerzone ustawowe określenie " niezadowalających wyników w nauce". Ani wykładnia celowościowa, ani funkcjonalna, ani w szczególności językowa nie wskazują, że przypadek, gdy dany przedmiot jest objęty deklaracją lub innym systemem rejestracji , można zakwalifikować jako "niezadowalające wyniki w nauce".

Skarżący stwierdził , że nie może zaakceptować obowiązku uiszczenia opłaty za powtarzanie przedmiotu w sytuacji , gdy w istocie chce jedynie ponownie umieścić ten przedmiot w deklaracji.

W dniu 30 października 2008 r. Prodziekan Wydziału [...] ds. studiów [...] odmówił skarżącemu udzielania wnioskowanej zgody, czyniąc na wniosku skarżącego odręczną adnotację. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał § 14 Regulaminu Uniwersytetu z [...] 2006 r. ze zmianami, w związku z § 2 Uchwały Senatu nr [...] z [...] 2008 r.

Od powyższej decyzji skarżący odwołał się wnosząc o jej uchylenie; w uzasadnieniu odwołania skarżący powtórzył dotychczasową argumentację.

Prorektor Uniwersytetu do spraw dydaktyki Wydziału [...] (działający z upoważnienia Rektora) , decyzją z dnia 12 listopada 2008 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania skarżącego, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie .

Odnosząc się do zarzutów odwołania , organ wskazał na art. 70 ust.5 Konstytucji RP, który zapewnia autonomię szkół wyższych na zasadach określonych w ustawie. Owa autonomia szkół wyższych, zdaniem organu, została dookreślona przez ustawodawcę w ww. ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym .

Organ podniósł, że art. 99 ust. 1 tej ustawy , przewidujący uprawnienie uczelni publicznej do pobierania opłat za powtarzanie przedmiotów na studiach stacjonarnych, nie precyzuje zakresu tych opłat, nie określa też , na czym owo powtarzanie zajęć z powodu " niezadowalających wyników w nauce" ma polegać.

W związku z powyższym senat uczelni , działając na podstawie art. 99 ust. 3 tej ustawy był władny określić szczegółowe zasady pobierania opłat za usługi edukacyjne, w tym tryb i warunki zwalniania - w całości lub w części - z tych opłat studentów lub doktorantów, w szczególności osiągających wybitne wyniki w nauce, a także tych, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej.

Senat Uniwersytetu część zapisów dotyczących tej materii umieścił w regulaminie studiów, a część - została doprecyzowana w uchwale nr [...] Senatu Uniwersytetu z dnia [...] 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne w Uniwersytecie.

I tak , w rozumieniu § 14 ust. 1 Regulaminu studiów , powtórzeniem przedmiotu jest ponowny udział w zajęciach lub ponowne przystąpienie do zaliczenia lub egzaminu z tego samego przedmiotu.

Przypadek powtarzania przedmiotu jest oczywisty .

Mogą się jednak zdarzyć przypadki, gdy student rezygnuje ze zdawania egzaminu określonego przedmiotu, pomimo, iż brał udział w zajęciach, czy też złożył stosowną deklarację udziału. Regulamin studiów w takim przypadku nie dopuszcza możliwości tzw. dwói dziekańskiej z uwagi na § 12 ust. 8 Regulaminu studiów, który przewiduje, że niespełnienie przez studenta warunków dopuszczenia do egzaminu lub nie przystąpienie do egzaminu z innych przyczyn nie stanowi podstawy do wpisania oceny niedostatecznej z tego egzaminu.

W związku z powyższym Senat Uniwersytetu rozstrzygnął wątpliwości , co należy rozumieć pod pojęciem " powtarzania przedmiotu" . Zgodnie z § 14 ust. 2 i 3 Regulaminu studiów , przez ponowny udział w zajęciach rozumie się także przypadek, gdy na wcześniejszym roku studiów lub roku akademickim, udział studenta w zajęciach z tego samego przedmiotu był już objęty jego deklaracją lub innym systemem rejestracji , określonym przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej, zaś przez ponowne przystąpienie do egzaminu lub zaliczenia rozumie się także przypadek, gdy na wcześniejszym roku studiów lub roku akademickim student bez usprawiedliwienia nie przystąpił do egzaminu lub zaliczenia z tego samego przedmiotu , w ustalonym lub zadeklarowanym terminie.

Warunkiem dopuszczenia do ponownego udziału w zajęciach lub przystąpienia do egzaminu lub zaliczenia z tego samego przedmiotu jest , zgodnie z § 14 ust. 4 Regulaminu studiów, uiszczenie opłaty określonej w odrębnych przepisach obowiązujących w Uniwersytecie w danym roku akademickim.

Organ podniósł , że dodatkowo § 2 ust. 2 pkt 1 uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu z dnia [...] 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne w Uniwersytecie, przewiduje, że opłatę za powtarzanie określonych zajęć przez studentów na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych z powodu niezadowalających wyników w nauce pobiera się w przypadku ponownego udziału w zajęciach lub ponownego przystąpienia do zaliczenia lub egzaminu z tego samego przedmiotu. Przez ponowny udział w zajęciach rozumie się także przypadek, gdy na wcześniejszym roku studiów lub roku akademickim, udział studenta w zajęciach z tego samego przedmiotu był już objęty jego deklaracją lub innym systemem rejestracji określonym przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej.

Organ wskazał również na § 4 ust. 5 in fine Regulaminu studiów, który stanowi, że plan studiów i program nauczania może przewidywać obowiązek składania przez studentów w wyznaczonym terminie deklaracji dotyczących wyboru przedmiotów realizowanych w danym roku studiów. Z kolei § 14 ust. 2 zd. 2 Regulaminu stanowi ,że możliwość i warunki złożenia oświadczenia o rezygnacji z udziału z zajęć określa kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej.

Zgodnie z § 13 uchwały Rady Wydziału [...] Uniwersytetu z dnia [...] 2006 r., w sprawie planu studiów i programu nauczania na Wydziale [...] (ze zmianami) , w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2008 r., studenci mieli obowiązek dokonania zapisów na zajęcia wyłącznie drogą elektroniczną poprzez system usosweb w terminie do 30 listopada 2007 r. - na wykłady w semestrze zimowym, do 30 kwietnia 2008 r. na wykłady w semestrze letnim i całoroczne, zaś po tych terminach zmiany deklarowanych przedmiotów nie były dopuszczalne.

W związku z powyższym , zdaniem organu, należy przyjąć, że uczelnia publiczna na podstawie przyznanej jej autonomii, chcąc uniknąć licznych wątpliwości związanych z obowiązkiem ponoszenia opłat za powtarzanie przedmiotów, może dookreślić zakres nieostrego ustawowego pojęcia "niezadowalające wyniki w nauce" oraz " powtarzanie przedmiotów".

Studenci, znając zarówno treść Regulaminu studiów, jak i wówczas obowiązującej uchwały Rady Wydziału [...], mieli wystarczająco dużo czasu, aby, chcąc uniknąć opłaty za powtarzanie przedmiotu, zrezygnować z przedmiotu postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne.

Organ podniósł, iż zarządzenie nr [...] Prodziekana Wydziału [...] Uniwersytetu d.s. studiów [...] z dnia [...] 2008 r. w sprawie procedur związanych z opłatami za usługi edukacyjne na Wydziale [...] w roku akademickim 2008/09, nie stanowi podstawy pobierania opłat za usługi edukacyjne i nie nakłada obowiązku jej uiszczenia, lecz ma charakter jedynie techniczno-organizacyjny z uwagi na treść § 5 ust. 2 ww.. uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu, zgodnie z którym zasadą jest jednorazowe uiszczanie przez studenta opłaty, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 2) i ust. 2 uchwały, przed rozpoczęciem przez studenta korzystania z tej usługi.

Obowiązek uiszczenia opłaty za usługę edukacyjną w postaci powtarzania zajęć świadczoną przez uczelnię publiczną wynika z art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz wydanych na podstawie art. 99 ust. 3 ustawy uchwał Senatu Uniwersytetu, zaś wysokość tej opłaty została określona na podstawie art. 99 ust. 2 ustawy zarządzeniem nr [...] Rektora Uniwersytetu z [...] 2008 roku w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne w roku akademickim 2008/2009.

Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , w której skarżący podniósł , że zaskarżoną decyzją nałożono na niego obowiązek uiszczenia opłaty za powtarzanie przedmiotu , chociaż w rzeczywistości przedmiotu skarżący nie powtarzał. Skarżący zarzucił, że przedmiotowa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a w szczególności art. 70 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz art. 99 ww. ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i wniósł o stwierdzenie jej nieważności.

Skarżący wyjaśnił, że na początku roku akademickiego 2007/2008 zadeklarował w Uniwersyteckim Systemie Obsługi Studentów kurs " Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjn " z zamiarem zaliczenia ćwiczeń z tego przedmiotu i zdania egzaminu , jednak nie udało mu się zapisać na ćwiczenia w ww. systemie z powodu braku miejsc. Między innymi z tej przyczyny nie zapisał się na egzamin, co było równoznaczne z rezygnacją ze zdawania przedmiotu w roku akademickim 2007/2008. Ponieważ regulamin nie przewiduje obowiązku zaliczenia egzaminu z tego przedmiotu na III roku studiów, postanowił zapisać się na ćwiczenia i zdać egzamin w następnym roku.

W ocenie władz uczelni ponowna rejestracja wiąże się z obowiązkiem uiszczenia opłaty w kwocie 440 zł.

Zdaniem skarżącego, w świetle art. 70 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej , odpłatność za świadczenie niektórych usług edukacyjnych przez publiczne szkoły wyższe jest wyjątkiem od konstytucyjnej zasady bezpłatnej edukacji w szkołach publicznych i musi być precyzyjnie wskazana w akcie normatywnym rzędu ustawy. Art. 99 ust 1 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym stwarza możliwość pobierania opłaty za świadczone usługi edukacyjne związane z powtarzaniem określonych zajęć na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich z powodu niezadowalających wyników w nauce. Z przepisu tego wynika, iż dla zrealizowania jego dyspozycji niezbędne jest jednoczesne spełnienie dwóch przesłanek : po pierwsze - uzyskanie niezadowalających wyników w nauce i po drugie - powtarzanie z tego powodu określonych zajęć.

W ocenie skarżącego , powtarzanie musi być konsekwencją "niezadowalającego wyniku ". W sytuacji skarżącego, ponieważ do egzaminu nie przystąpił, to nie sposób mówić o uzyskaniu "niezadowalającego wyniku".

Według definicji "Uniwersalnego słownika języka polskiego PWN" za wynik należy uważać "to, co zostało osiągnięte na skutek jakichś działań". Nie sposób mówić o powtarzaniu zajęć w sytuacji , gdy zajęcia pierwotne nigdy nie miały miejsca.

Skarżący zarzucił , że Regulamin studiów Uniwersytetu, który został wydany na podstawie ww. ustawy , nie powinien być z nią sprzeczny. Tymczasem § 14 ust. 2 ww. Regulaminu jest sprzeczny z ww. ustawą i trudno zgodzić się ze stanowiskiem, że w spornym przepisie jedynie doprecyzowano pojęcie "powtarzania". Samo zapisanie się w systemie nie wiąże się z jakimikolwiek zajęciami; ma zatem charakter formalny i jest tylko deklaracją przystąpienia do egzaminu. Zdaniem skarżącego , niespełnienie takiej deklaracji nie można interpretować jako powtarzania zajęć, których de facto nie było.

Żadna wykładnia prawa nie uzasadnia złamania fundamentalnej reguły, w myśl której nie wolno na poziomie aktów niższego rzędu samowolnie rozszerzać wyjątków od stosowania zasad konstytucyjnych (exceptiones non sunt extendendae).

Jednocześnie skarżący podniósł, że regulamin, na podstawie którego został nałożony na niego obowiązek opłaty, w definicji powtarzania przedmiotu nie uwzględnia drugiej przesłanki ustawowej, mianowicie "niezadowalających wyników w nauce". Tym samym Senat Uniwersytetu rozszerzył ustawową instytucję "powtarzania przedmiotu z powodu niezadowalających wyników w nauce" na każdą okoliczność "powtarzania przedmiotu".

Zdaniem skarżącego, utożsamianie pojęcia "powtarzanie" z niewykonaniem deklaracji przystąpienia do egzaminu , rozszerza w sposób nieuprawniony przypadki przewidziane przez ustawę.

Ponadto, skarżący zarzucił , że zgodnie z art. 99 ust. 2 ww. ustawy o szkolnictwie wyższym , opłaty nie mogą przekraczać kosztów ponoszonych w zakresie niezbędnym do uruchomienia i prowadzenia w danej uczelni zajęć na studiach lub studiach doktoranckich z uwzględnieniem kosztów amortyzacji i remontów. Natomiast Uniwersytet przyjął metodę szacunkową ustalania opłat (wyznaczenie określonej stawki za 1 punkt ECTS), która nie spełnia wymogów ustawowych, gdyż nie odzwierciedla w pełni niezbędnych kosztów poniesionych przez tę uczelnię .

W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu wniósł o jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podnosząc, iż zaskarżony akt nie podlega właściwości sądów administracyjnych i nie ma charakteru decyzji.

W przedmiotowej sprawie , zdaniem organu , nie doszło do wydania postanowienia, ani tym bardziej decyzji. Zaskarżony akt jest aktem kierownictwa wewnętrznego i w żadnej mierze nie może stanowić podstawy do zastosowania wobec niego przepisów o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego.

Ustosunkowując się do powyższego stanowiska , skarżący stwierdził , że " akt skarżony do sądu administracyjnego jest aktem administracyjnym i stosuje się do niego przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego" . Odmowna decyzja Prodziekana Wydziału [...], utrzymana w mocy przez Prorektora Uniwersytetu, spowodowało powstanie obowiązku uiszczenia opłaty w wysokości 440,00 zł , zagrożonego sankcją administracyjna w postaci skreślenia z listy studentów. Wskazane okoliczności potwierdzają , iż została wydana decyzja administracyjna o charakterze majątkowym w indywidualnej sprawie. Warunkiem uznania aktu za akt administracyjny jest : 1/ indywidualne oznaczenie adresata, 2/ konkretne oznaczenie sprawy, 3/ rozstrzygnięcie władcze i jednostronne, a dodatkowo 4/ zagrożenie sankcją.

W ocenie skarżącego , wszystkie te warunki zostały spełnione w niniejszej sprawie i zaskarżony decyzja spełnia przesłanki określone w art. 207 § 1 ww. ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym.

Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu , że w niniejszej sprawie chodzi o akt kierownictwa wewnętrznego, bowiem w sprawie tej nie zachodzi stosunek kierownictwa między organem zakładu administracyjnego, a użytkownikiem zakładu. Gdyby nawet przyjąć, że jest to akt władczy, jednostronny, to jednak rozstrzyga o majątkowym, zindywidualizowanym obowiązku administracyjnym. Decyzja o której mowa w art. 207 ww. ustawy , jest inna formą działania niż decyzja administracyjna, stosuje się jednak do niej odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Postanowieniem z dnia 29 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę jako wniesioną po terminie.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 stycznia 2010 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie nakazując , aby w pierwszej kolejności Sąd zajął się kwestią dopuszczalności skargi, a następnie , czy skarga została wniesiona w ustawowym terminie .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje :

Zgodnie z art.3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r, Nr 153, poz.1270 ze zm.) sądy administracyjne orzekają ( poza zakresem określonym w § 2 ) także w sprawach , w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądowa kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należy podnieść , że takim przepisem szczególnym jest art. 207 ww. ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym , który stanowi , że do decyzji , o których mowa w art. 169 ust.7 i 8 , decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów , a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego , stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 200r , Nr 98, poz.1071 z póżn.zm) oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego.

W rozpatrywanej sprawie podstawowe znaczenie dla jej rozstrzygnięcia ma zatem kwestia dopuszczalności skargi , to jest czy sprawa , której przedmiotem jest opłata za powtarzanie przedmiotu należy do właściwości sądu administracyjnego . Zarzut taki został podniesiony w odpowiedzi na skargę , w której wniesiono o jej odrzucenie z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego. Ze stanowiskiem tym nie zgodził się skarżący.

Sąd w tej kwestii podzielił stanowisko skarżącego jako zgodne z prawem.

Art. 207 ww. ustawy o szkolnictwie wyższym przewiduje możliwość odpowiedniego zastosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i zaskarżania decyzji do sądu administracyjnego m.in. w stosunku do " decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów". Zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego zawartym w wyroku z dnia 08.11.2000r, sygn. akt SK I 18/99 , zważywszy na autonomię szkół wyższych, decyzja organów uczelni to nie w pełni to samo , co decyzja organu administracyjnego i tut. Sąd podziela ten pogląd.

Na marginesie należy zauważyć, że ww. orzeczenie sądowe zapadło na tle poprzednio obowiązującej ustawy o szkolnictwie wyższym, ale obecnie obowiązująca ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym w art.99 zawiera treść uchylonego art.23 ust.2 pkt.2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 12 września 1990r (Dz.U z 1990r, Nr 65,poz.385 ze zm.). , a zatem norma o tej samej treści obowiązuje , co pozwala na odniesienie się w niniejszej sprawie do ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 08.11.2000r.

Wracając do sprawy , skoro ustawodawca świadomie przyjął model zbliżony do administracyjnoprawnego , jak i realizację prawa studenta do sądu , to zaskarżona decyzja Prorektora Uniwersytetu z dnia 12 listopada 2008r (podjęta z upoważnienia Rektora) jako akt podjęty przez organ uczelni w indywidualnej sprawie skarżącego studenta, należy traktować jak decyzję administracyjną. Akt ten ma bowiem charakter władczy, jednostronny i nakierowany jest na wywołanie konkretnych, indywidualnie oznaczonych skutków. Dla porównania jako przykład aktu władztwa zakładowego o charakterze abstrakcyjnym można wskazać na regulamin studiów, wobec którego to aktu nie ma bezpośredniej kontroli sądowej. Droga sądowa jest możliwa dopiero po wydaniu indywidualnej decyzji w sprawie konkretnego studenta. W przypadku dotyczącym opłat , taką indywidualną decyzją jest m.in. decyzja o odmowie zwolnienia z obowiązku jej uiszczenia.

Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku z dnia 08.11.2000r stwierdził , że nakaz odpowiedniego stosowania Kodeksu postępowania administracyjnego należy rozumieć w ten sposób , że wszystkie gwarancje , jakie przysługują adresatowi decyzji administracyjnej na podstawie Kpa , winny mieć zastosowanie także do adresata decyzji rektora, chyba że szczególne cechy sprawy wprost to uniemożliwiają.

Uznając zatem , że skarga w niniejszej sprawie podlega kontroli sądu administracyjnego , należy ustalić , czy została ona wniesiona w terminie .

Rozstrzygnięcie Prorektora Uniwersytetu ds. dydaktyki zostało doręczone skarżącemu w dniu 18 listopada 2008r.

Skarżący pismem z dnia 01 grudnia 2008r zwrócił się o uzupełnienie otrzymanej decyzji " co do prawa odwołania , wniesienia w stosunku do decyzji powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego " .

W odpowiedzi organ pismem z dnia 18 grudnia 2008r poinformował skarżącego o braku podstaw do uzupełnienia ww. rozstrzygnięcia. Pismo to zostało doręczone w dniu 22 grudnia 2008r.

Jeśli zatem rozstrzygnięcie Prorektora Uniwersytetu jest aktem indywidualnym, traktowanym przez ustawodawcę tak jak decyzja administracyjna, to brak pouczenia o środkach zaskarżenia tego rozstrzygnięcia narusza art. 107 § 1 Kpa , a w konsekwencji termin do wniesienia skargi , stosownie do art. 111 § 2 Kpa biegnie od dnia doręczenia stronie odpowiedzi.

W niniejszej sprawie początek terminu do złożenia skargi należało liczyć od dnia 23 grudnia 2008r tj. od dnia następnego po dniu otrzymania odpowiedzi o niedopuszczalności zaskarżenia decyzji Prorektora .

W niniejszej sprawie skarga została złożona w dniu 21 stycznia 2009r , a zatem w terminie.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi podnieść należy , że skarżący w istocie nie kwestionuje dopuszczalności pobierania opłat za studia w uczelniach państwowych . Konstytucyjna zasada bezpłatności nauczania w szkołach publicznych , wyrażona w art. 70 ust. 2 Konstytucji RP doznaje ograniczenia poprzez to , że ustawodawca postanowił , że ustawa może dopuścić świadczenie niektórych usług edukacyjnych przez publiczne szkoły wyższe za odpłatnością.

Z przepisu tego wynika, że jakkolwiek zasadą jest bezpłatność nauczania, to odpłatność za niektóre świadczenia edukacyjne ma charakter wyjątku od zasady, co oznacza, iż wyjątku tego nie można interpretować rozszerzająco.

Ustawa o szkolnictwie wyższym w art. 99 określa , za jakie usługi edukacyjne uczelnia publiczna może pobierać opłaty. I tak w ust. 1 pkt. 2 tego przepisu ustawodawca dopuścił możliwość pobierania opłaty za powtarzanie określonych zajęć na studiach stacjonarnych z powodu niezadowalających wyników w nauce . Zauważyć należy , że ustawa nie definiuje i nie precyzuje pojęcia "niezadowalających wyników w nauce" .

Z kolei ust. 3 stanowi , że senat uczelni określa szczegółowe zasady pobierania opłat, o których mowa w ust.1.

Z powyższych rozważań wynika, że poza ustawą , aktem określającym zasady pobierania opłat jest uchwała senatu uczelni.

Senat Uniwersytetu, działając na podstawie delegacji zawartej w art. 99 ust. 3 ww. ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym , uchwalił Uchwałę nr [...] z dnia [...] 2008r w sprawie szczegółowych zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne w Uniwersytecie. Zgodnie z § 2 ust.1 pkt.2 uczelnia pobiera opłaty za świadczone usługi edukacyjne związane z "powtarzaniem określonych zajęć przez studentów na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych z powodu niezadowalających wyników w nauce, zwane dalej opłata za powtarzanie przedmiotów ".

W związku z tym , że – jak wyżej podniesiono - ustawa nie definiuje pojęcia "niezadowalających wyników w nauce" , w § 2 ust. 2 ww. Uchwały Senat uchwalił , że " przez ponowny udział w zajęciach rozumie się t a k ż e " przypadek , gdy na wcześniejszym roku studiów lub roku akademickim , udział studenta w zajęciach z tego samego przedmiotu był już objęty jego deklaracją lub innym systemem rejestracji określonym przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej".

Użyte w tym przepisie słowo " także" oznacza, iż chodzi o inny przypadek, niż wymienione w ust.1 pkt.1 – 6 . Zauważyć należy , że ust.1 powiela treść art.99 ust.1 . Tak więc ust. 2 ww. uchwały wprowadza opłatę za usługę edukacyjną , nie wymienioną w art. 99 ust.1 ww. ustawy.

Ta sama regulacja została powtórzona w § 14 ust. 2 Regulaminu studiów I stopnia , II stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich, obowiązującego od dnia 1 października 2006r.

Zgodnie z § 14 ust.4 ww. Regulaminu, warunkiem dopuszczenia do ponownego udziału w zajęciach lub przystąpienia do egzaminu lub zaliczenia z tego samego przedmiotu jest uiszczenie opłaty określonej w odrębnych przepisach obowiązujących w Uniwersytecie w danym roku akademickim. Warunek ten nie dotyczy pierwszego egzaminu poprawkowego oraz egzaminu komisyjnego.

W ocenie skarżącego , Regulamin jest sprzeczny z ww. ustawa o szkolnictwie wyższym, bowiem rozszerzył ustawową instytucje "powtarzania przedmiotu z powodu niezadowalających wyników w nauce".

W ustalonych i niespornych okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy , że skarżący zaliczył rok akademicki , mimo że nie przystąpił do egzaminu z określonego przedmiotu, w ocenie skarżącego, pozostaje w sprzeczności z art. 99 oraz podstawowymi regułami praworządności.

Reasumując dotychczasowe rozważania należy zauważyć , że kwestię opłat za usługi edukacyjne reguluje :

1/ ustawa o szkolnictwie wyższych ,

2/ Uchwała nr [...] Senatu Uniwersytetu z dnia [...] 2008r wydana w oparciu o delegację z art. 99 ust. 3 ww. ustawy oraz

3/ Regulaminu studiów I stopnia , II stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich ,

obowiązującego od dnia 1 października 2006r , uchwalony na podstawie

art. 160 ust.1 i art.161 ust.1 ww. ustawy przez Senat Uniwersytetu.

Czy regulamin jest rzeczywiście sprzeczne z ustawą , jak zarzuca skarżący , czy ww. uchwała jest też sprzeczna z tą ustawą ?

W ocenie tut. Sądu , Senat Uniwersytetu, wydając ww. Uchwałę nr [...] z dnia [...] 2008r w zakresie uregulowanym w § 2 ust.1 pkt.2 w związku z ust.2 tej uchwały , przekroczył zakres delegacji ustawowej zawartej w art. 99 ust. 3 ww. ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. Senat był upoważniony do określenia szczegółowych zasad pobierania opłat , ale tylko za usługi edukacyjne wymienione w art.99 ust.1 tej ustawy. , w tym m.in. za powtarzanie określonych zajęć na studiach stacjonarnych "z powodu niezadowalających wyników w nauce ". To określenie "niezadowalających wyników w nauce" nie może być interpretowane w oderwaniu od Regulaminu studiów , uchwalonego przez Senat Uniwersytetu.

Wynik w nauce, zgodnie z § 12 ww. regulaminem , to zaliczenie danego przedmiotu według określonych dla niego wymogów , bądź jego nie zaliczenie. Zaliczenie oznacza zadawalający wynik w nauce w rozumieniu art. 99 ww. ustawy , natomiast nie zaliczenie danego przedmiotu oznacza wynik niezadowalający w rozumieniu tej ustawy.

Stosownie do § 12 ust.1 Regulaminu , warunkiem zaliczenia danego przedmiotu jest uzyskanie co najmniej oceny dostatecznej. Logicznym jest więc wniosek, że nie zaliczeniem danego przedmiotu jest uzyskanie oceny niedostatecznej, zgodnie ze skalą ocen z egzaminu i zaliczeń określoną w § 5 ww. regulaminu.

Skoro Regulamin studiów w § 12 ust. 8 stanowi , że niespełnienie przez studenta warunków dopuszczenia do egzaminu lub nie przystąpienie do egzaminu z innych przyczyn , nie stanowi podstawy do wpisania oceny niedostatecznej z tego egzaminu , to oczywistym jest , że w przypadku opisanym w tym przepisie student nie uzyskując oceny niedostatecznej , nie uzyskuje tym samym zaliczenia danego przedmiotu , a zatem nie ma wyniku w nauce z tego konkretnego przedmiotu.

W związku z powyższym należy stwierdzić , że nie przystąpienie studenta do egzaminu zgodnie ze złożoną deklaracją i ponowne jego zadeklarowanie nie może stanowić podstawy do pobrania opłaty na podstawie § 14 ust. 4 ww. Regulaminu w związku z art. 99 ust.1 ww. ustawy.

Należy jednak zauważyć , że zgodnie z art.189 ww. ustawy , student jest obowiązany postępować zgodnie z treścią złożonego ślubowania i regulaminem studiów. Student jest obowiązany w szczególności do uczestniczenia w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów oraz do składania egzaminów , odbywania praktyki i spełniania innych wymogów przewidzianych w planie studiów , a ponadto do przestrzegania przepisów obowiązujących w uczelni.

Odnosząc powyższe ustalenia do niniejszej sprawy należy podnieść , że wbrew zarzutom skargi , umieszczenie w deklaracji przedmiotowej w systemie rejestracji określonego przedmiotu wywołuje skutek w postaci :

1/ nabycia przez studenta uprawnia do uczestnictwa w zajęciach i do przystąpienia do egzaminu w ustalonym lub zadeklarowanym terminie,

2/ takiej organizacji zajęć i egzaminów na uczelni , by uprawnienia studentów były realizowane zgodnie z powyższą deklaracją.

Deklaracja , o której mowa wyżej , nie jest bezwzględnie wiążąca i § 14 ust.2 ww. regulaminu przewidywał możliwość złożenia oświadczenia o rezygnacji z udziału z zajęć . Jeżeli chodzi o egzamin , to jak wynika z ust.3 omawianego przepisu , tylko nie usprawiedliwione nie przystąpienie do egzaminu w ustalonym lub zadeklarowanym terminie rodzi obowiązek " ponownego przystąpienia do egzaminu" , a w konsekwencji do uiszczenia z tego tytułu stosownej opłaty.

W związku z powyższym , jeżeli skarżący zrezygnował z uczestnictwa w zajęciach i nie przystąpił do egzaminu, zgodnie z deklaracją, to powinien złożyć stosowne oświadczenie .

Wskazane powyższej okoliczności nie mają jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Reasumując należy stwierdzić , że § 14 ust.2 Regulaminu studiów I stopnia, II stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich, uchwalony przez Senat Uniwersytetu, obowiązujący od dnia 1 października 2006r , oraz § 2 ust.1 pkt.2 i ust.2 Uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu z dnia [...] 2008r są nie zgodne z prawem, a w konsekwencji zaskarżona decyzja Prorektora Uniwersytetu z dnia [...] 2008r , wydana w oparciu o ww. akty władztwa zakładowego , także jest z prawem nie zgodna.

Zawarte w zakwestionowanych aktach uczelnianych postanowienia mają charakter samoistny i można przypisać im normatywny charakter, wykraczający poza zakres delegacji ustawowej.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego wysokości opłat za usługi edukacyjne , należy zauważyć , że zgłoszenie tego zarzutu na etapie postępowania sądowego uniemożliwiło stronie przeciwnej ustosunkowania się do jego treści. To z kolei uniemożliwia kontrolę sądu w tym zakresie, bowiem poza ogólnikowym stwierdzeniem skarżącego , że " przyjęta przez uczelnię metoda szacunkowa nie spełnia wymogów ustawowych , gdyż nie odzwierciedla w pełni niezbędnych kosztów poniesionych przez Uniwersytet " , skarżący nie wykazał , w jakim zakresie upatruje " przekroczenie" tych kosztów.

Nadmienić należy , że dokonywana przez sądy administracyjne kontrola opłat za usługi edukacyjne w uczelniach państwowych nie jest zabiegiem czysto rachunkowym , raczej nakierowana jest na czytelność zasad i kryteriów określania opłat za studia , tym bardziej , że ustawodawca nie wytyczył sztywnych zasad ustalania owych opłat , pozostawiając w tym zakresie znaczną swobodę uczelniom.

Mając powyższe na uwadze , Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt.1a ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 ww. ustawy.