Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2113/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust 3 i art 137 ust 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Dnia 20 marca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia NSA Zygmunt Zgierski po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. B. i J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2273/21 w sprawie ze skargi W. B. i J. B. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 19 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 maja 2022 r. (sygn. akt I SA/Wa 2273/21), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") – oddalił skargę W. B. i J.B. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 19 lipca 2021 r. nr [...], którą organ ten uchylił pkt 1 decyzji Starosty [...] z dnia 16 listopada 2018 nr [...] i odmówił zwrotu nieruchomości położonej w [...], w [...] przy ul. [...], aktualnie oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...]z obrębu 1[...] o powierzchni [...] m2 ([...]), stanowiącej własność Miasta [...].

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, W. B. i J.B. zarzucili Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie:

1. (na podstawie art. 174 ust. 1 p.p.s.a.) obrazę prawa materialnego, a mianowicie: art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami - poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na zwrot nieruchomości opisanych w zaskarżonej do WSA decyzji Wojewody Mazowieckiego na rzecz spadkobierców właścicieli, podczas gdy prawidłowo oceniony materiał zgromadzony w sprawie wskazuje na okoliczność przeciwną, tj. że w sprawie zaszły przesłanki pozwalające na zwrot ww. nieruchomości na rzecz spadkobierców właścicieli,

2. (na podstawie art. 174 ust. 2 p.p.s.a.) naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie:

-) art. 141 §4 p.p.s.a. w zw. z art. 133 §1 p.p.s.a. - poprzez przedstawienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku błędnych ustaleń i niewłaściwej oceny dowodów zgromadzonych w aktach sprawy, co z kolei doprowadziło do błędnego przyjęcia, iż na nieruchomości zrealizowano cel określony w wywłaszczeniu,

-) art. 145 §1 pkt 1c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. - poprzez oddalenie skargi, kiedy należało ją uwzględnić ze względu na uzasadnione podstawy skargi oraz niezgodne z prawem orzeczenie organu,

-) art. 151 oraz art. 145 §1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. w powiązaniu z art. 7, 77 §1 i art. 80 k.p.a. - poprzez oddalenie skargi i wadliwe nieuchylenie zaskarżonej decyzji i zaakceptowanie przez WSA stanu faktycznego nieprawidłowo ustalonego przez organ administracyjny, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosili o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiego Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Ponadto skarżący oświadczyli, że zrzekają się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, uczestnik postępowania – [...] wnosiło o jej oddalenie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze. Zarzuty te zaś nie tylko okazały się nieuzasadnione, ale – w części dotyczącej zarzutów materialnoprawnych – nie zostały one również prawidłowo sformułowane. Tymczasem po to w przypadku sporządzania skargi kasacyjnej ustawodawca ustanowił przymus adwokacko-radcowski ( art. 175 § 1 p.p.s.a.), by zapewnić m. in. formalną poprawność konstrukcji tego rodzaju pisma procesowego. Skarga kasacyjna jest bowiem środkiem odwoławczym, który cechuje wysoki stopień sformalizowania (vide: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" pod red. Prof. Romana Hausera i prof. Marka Wierzbowskiego, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2011 r. str. 595).

W rozpoznawanej zaś sprawie, mimo, że zarzuty obrazy prawa materialnego zostały oparte na przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami a więc ustawie, która była kilkanaście razy nowelizowana i doczekała się szeregu tekstów jednolitych, autor skargi kasacyjnej nie podał ani daty tej ustawy ani miejsca publikacji tej wersji ustawy, którą uczynił przedmiotem zarzutów. Ponadto nie wskazano także precyzyjnie jednostki redakcyjnej art. 137 w/w ustawy, którą skarżący objęli zarzutem kasacyjnym (art. 137 dzieli się bowiem na dwa ustępy, z których pierwszy podlega także dalszemu podziałowi na dwa punkty). Zgodnie natomiast z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna zawierać m. in. przytoczenie podstaw kasacyjnych a przez co należy rozumieć dokładne określenie przepisów, objętych ta skargą oraz wskazanie: nazwy aktu prawnego, w którym przepisy te się znajdują, jego daty oraz miejsca publikacji. Jak wyżej bowiem wskazano, Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany zarzutami skargi kasacyjnej, nie ma możliwości rozpoznawania sprawy w jej całokształcie a jedynie w granicach zawartych w zarzutach skargi kasacyjnej. To zatem oznacza, że zarzuty kasacyjne muszą być określone w sposób dokładny. Sąd Kasacyjny nie może bowiem sam skargi kasacyjnej ani poprawiać, ani orzekać na zasadzie domyślania się.

Przechodząc natomiast już do analizy zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów, należy wyjaśnić, że przepisy art. 145 §1 pkt 1c p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. mają jedynie charakter wynikowy a zatem ich zastosowanie lub niezastosowanie w danym przypadku jest uzależnione tylko od wyników kontroli zaskarżonego aktu, którą przeprowadził sąd administracyjny. Innymi słowy przepisy te stanowią jedynie procesową podstawę prawną dla wydania wyroku określonej treści.

Zgodnie natomiast z treścią art. 131 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (...). Natomiast po myśli art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie (...).

W ocenie składu orzekającego nie można zatem było zgodzić się ze stroną skarżącą, iż w/w przepisy zostały naruszone przez Sąd I instancji, a zwłaszcza w sposób istotny.

Z uzasadnienia wyroku Sądu Wojewódzkiego wynikało, że zaskarżona decyzja Wojewody Mazowieckiego z dnia 19 lipca 2021 r. została wydana w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem H.B. (działającej w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik I. B.) z dnia 5 kwietnia 1996 r. a także wnioskiem W. B.z dnia 9 maja 1997 r. Decyzją tą zaś Wojewoda Mazowiecki, orzekając w ramach związania wyrokami sądów obu instancji (to jest: wyrokiem NSA z dnia 27 marca 2003 r. sygn. akt I SA 2203/01, wyrokiem WSA z dnia 11 sierpnia 2011 r. sygn. akt 1 SA/Wa 541/11, wyrokiem NSA z dnia 28 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 2200/11, wyrokiem NSA z dnia 28 maja 2013 r. wyrokiem NSA z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt I OSK 1012/14 i wyrokiem WSA z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 285/15) odmówił zwrotu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], aktualnie oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...]z obrębu [...]o powierzchni [...] m2 ([...]), stanowiącej własność Miasta [...].

Organ wojewódzki ustalił bowiem, że na podstawie umowy sprzedaży z dnia 26 czerwca 1975 r. Rep. [...]- zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jednolity tekst Dz. U. Nr 10 z 1074 r. poz. 64, dalej: ustawa gruntowa z 1958 r.) - Skarb Państwa nabył od B. i I. małż. B.nieruchomość o powierzchni [...] m2, położoną w [...] przy ul. [...], pochodzącą z części osady włościańskiej zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi [...] pod nr [...], oznaczoną na mapie sytuacyjnej do celów wywłaszczeniowych nr [...], i w rejestrze pomiarowym w pozycji 160 jako działka nr 4-cz. w obrębie [...]. Nabycia tego dokonano zaś z uwagi na przeznaczenie w/w nieruchomości pod budowę osiedla mieszkaniowego z usługami [...] na terenie położonym w rejonie ulic: [...], zgodnie z decyzją o lokalizacji inwestycji z dnia 26 stycznia 1974 r.nr [...].

Powołując się zatem na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczące wywłaszczeń dokonywanych na cele budowy osiedli mieszkaniowych, Wojewoda Mazowiecki podkreślił, że budowa dużego osiedla mieszkaniowego - z natury rzeczy - jest rozłożona w czasie i przebiega etapami. Na wybudowanie tego rodzaju osiedla składa się bowiem wybudowanie nie tylko budynków mieszkalnych i usługowych oraz urządzeń im towarzyszących, ale także ciągów komunikacyjnych, parkingów, terenów rekreacyjnych, oświatowych, sportowych jak zieleni osiedlowej. Ich łączne istnienie stanowi przy tym integralną całość, której funkcjonowanie z wyłączeniem, któregoś z wymienionych elementów, nie byłoby możliwe. Skoro zatem inwestycja, w postaci budowy osiedla mieszkaniowego, ma charakter złożony i wieloetapowy, to jej realizacja może trwać niejednokrotnie dłuższy okres czasu zaś teren zajęty przez osiedle mieszkaniowe nie musi być w całości pokryty różnymi inwestycjami budowlanymi. W szczególności mogą na nim występować również obszary tzw. zielone, czy rekreacyjne lub strefy ochronne. Osiedle mieszkaniowe jest bowiem mikroorganizmem urbanizacyjnym, który rządzi się zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców.

Jednocześnie organ wojewódzki zwrócił przy tym uwagę, że wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia, wskazywanego w decyzji wywłaszczeniowej, winny być - przy jej kontroli – oceniane proporcjonalne do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty dokonywania rzeczonej kontroli.

Odnosząc powyższe do stanu niniejszej sprawy, Wojewoda podniósł zatem, że w analizowanym przypadku nie udało się pozyskać żadnych dokumentów, powstałych jeszcze przed wywłaszczeniem (to jest przed dniem 26 czerwca 1975 r.) a z których wynikałoby, jakie konkretne obiekty miały powstać na terenie będącym przedmiotem wniosku zwrotowego. Wg zaś decyzji lokalizacyjnej z dnia 26 stycznia 1974 r. nr [...] wraz z załącznikiem graficznym, celem wywłaszczenia aktualnej działki ew. nr [...] z obrębu [...] była zatem budowa osiedla mieszkaniowego pn. "[...]". Budowa szkoły środowiskowej wraz z obiektami sportowymi została bowiem przewidziana dopiero w planie realizacyjnym, zatwierdzonym decyzją z dnia 22 stycznia 1976 r. nr [...], czyli decyzją wydaną po dokonaniu wywłaszczenia. W tej więc sytuacji, zredagowanie aktu wywłaszczeniowego w sposób ogólny uniemożliwiało w niniejszej sprawie precyzyjne ustalenie katalogu form zagospodarowania przedmiotowego terenu, których zrealizowanie odpowiadałoby celom wywłaszczenia.

Ponadto, zdaniem organu, przy ocenie realizacji budowy osiedla mieszkaniowego należało też uwzględnić nie tylko budowę typowych budynków (bloków) mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych, składających się na infrastrukturę tego osiedla. Do takich obiektów należały zaś urządzenia towarzyszące, umożliwiające korzystanie z zabudowy mieszkaniowej takie, jak: ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa, trawniki, różnorakie miejsca wypoczynku, czy ciągi piesze (chodniki), jak i obiekty towarzyszące zabudowie mieszkaniowej, a które - co prawda - nie są urządzeniami umożliwiającymi korzystanie z zabudowy mieszkaniowej, ale jednak służą mieszkańcom osiedla mieszkaniowego, np. sklepy osiedlowe, szkoły, przedszkola, domy kultury.

Z tych powodów organ wojewódzki ostatecznie przyjął, że jedynym, konkretnym, weryfikowalnym i zamierzonym celem nabycia, będącej przedmiotem niniejszego postępowania nieruchomości, była budowa osiedla mieszkaniowego z usługami i że cel ten został zrealizowany przed złożeniem wniosku o zwrot tj. przed 1996 r. Poza tym wskazał, że określona planem realizacyjnym osiedla [...], zatwierdzonym w dniu 22 stycznia 1976 r., budowa szkoły środowiskowej, stanowiła element osiedla mieszkaniowego, a istniejące aktualnie na spornej działce korty (jako jej zaplecze sportowe obok innych boisk i terenów rekreacji sportowej) tylko uzupełniały tę inwestycję jako zorganizowaną całość.

Pogląd ten następnie podzielił Sąd Wojewódzki, stwierdzając, że skoro celem wywłaszczenia była w tym przypadku ogólnie określona budowa osiedla mieszkaniowego [...], to jakiekolwiek zmiany lokalizacyjne czy też doprecyzowanie lokalizacji poszczególnych elementów osiedla, dokonywane w późniejszym okresie czasu (tu w 1976 r.) co do przeznaczenia i wykorzystania spornego terenu w stosunku do przewidzianej w założeniu bardzo ogólnej inwestycji z połowy lat 70-tych XX wieku, powinny być uznane co najwyżej za doprecyzowanie sposobu zagospodarowania terenu, a nie traktowane jako modyfikacja celu wywłaszczenia, ten bowiem nadal pozostał i pozostaje ten sam.

W związku z tym, jak wskazał Sąd Wojewódzki, teren kortów tenisowych, stanowiących część sportową (zaplecze) szkoły publicznej, a wcześniej teren wykorzystywany na potrzeby budowy tejże szkoły - jako elementu zorganizowanego ogromnego osiedla mieszkaniowego - stanowił niewątpliwie część zagospodarowania osiedla mieszkaniowego, która wraz z innymi elementami infrastruktury stanowiła zorganizowaną całość. Jednocześnie Sąd podkreślił, że z ustaleń dokonanych w postępowaniu administracyjnym wynikało, iż osiedle mieszkaniowe [...], jako inwestycja złożona i wielopłaszczyznowa, powstawała etapami od 1975 r. i niewątpliwie zaistniała już przed 1996 rokiem, a zatem terminy ustawowe zostały zachowane.

W świetle określonego ogólnie celu wywłaszczenia nie budziło też wątpliwości Sądu, że fakt budowy szkoły etapami – nie mógł być uznany za przekroczenie celu wywłaszczenia, gdyż wpisywał się on w całokształt infrastruktury i oświatowo-dydaktycznego "zaplecza" osiedla mieszkaniowego. Zwłaszcza, jak podkreślił Sąd, że w niniejszej sprawie nie miała miejsca zmiana planowanego zagospodarowania tej czy innej działki gruntu, pochodzącej z wielkiego areału przeznaczonego na tę ogromną inwestycję. Stąd budowa szkoły, zaplanowana w 1976 r., nie mogła być traktowana jako niezgodna z pierwotnym i głównym celem wywłaszczenia, którym - w tym wypadku - była ogólnie zakreślona "budowa osiedla mieszkaniowego". Skoro bowiem brak było ma dokumentów określających w 1975 r. szczegółowe przeznaczenie ww. terenu, to realizacja jakiegokolwiek elementu osiedla mieszkaniowego w jego granicach administracyjnych, każdorazowo musiała być uważana za realizację celu wywłaszczenia.

W rezultacie zatem Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że (cyt.): "Dla wyniku sprawy bez znaczenia pozostaje, że ww. działka została finalnie zagospodarowana na teren kortów szkolnych, gdyż nawet gdyby w ogóle teren ten nie został dotychczas "zabudowany" czy "zagospodarowany" to i tak jako element jednej wielkiej i zorganizowanej całości – ewoluującej i zmienianej dynamicznie w związku z rozwojem cywilizacyjnym miasta – w ocenie Sądu zostałby uznany za wykorzystany na część wciąż realizowanego osiedla mieszkaniowego. W dacie złożenia wniosku zwrotowego teren ten stanowił rodzaj boiska szkolnego, dla oddanej do użytkowania szkoły publicznej. Nie ma więc żadnych wątpliwości co do tego, że wpisywał się w infrastrukturę osiedlową."

Finalnie Sąd Wojewódzki przyjął także, iż (cyt.): " organ nie naruszył prawa. Zaskarżona decyzja została punkt po punkcie szeroko i bardzo rzeczowo uzasadniona – z odniesieniem się do poszczególnych aspektów sprawy, jej stanu faktycznego a także z szerokim odwołaniem się do ugruntowanego i aktualnego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym w szczególności do zapadłego ostatnio WSA – w ramach związania z art. 153 ppsa. Obszerne uzasadnienie zaskarżonej decyzji modelowo przedstawia sporne zagadnienie, powołuje wiążące regulacje i przywołuje

bardzo szczegółowo szereg orzeczeń dotyczących oceny ram realizacji tego rodzaju dużych założeń inwestycyjnych, także tych wieloletnich i wieloetapowych.

W tym stanie rzeczy nie można przyjąć, iż stanowiąca sportowe zaplecze szkoły publicznej część ogromnego zorganizowanego osiedla - nie odpowiada celowi wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego. Jedynie precyzyjnie określony przez organ cel wywłaszczenia daje możliwość badania i ustalenia, czy cel ten został zrealizowany ściśle wg założenia inwestycyjnego. Istotny jest przy tym pierwotny cel wywłaszczenia, bez znaczenia jest natomiast stan nieruchomości w dacie orzekania przez organ (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2016 roku sygn. akt I OSK 3237/14). W tym kontekście niezasadne są zarzuty skargi wywodzące, iż organ nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w odpowiednim zakresie oraz że naruszył art. 7, 77 i 80 kpa. W sprawie dokonano analizy zdjęć lotniczych, powołano biegłego z zakresu fotogrametrii, bezprzedmiotowe wydaje się zatem pozyskanie kolejnej opinii (np. geodezyjnej), skoro lokalizacja wywłaszczonej w 1975r. nieruchomości nie budzi wątpliwości.

Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że nie doszło do naruszenia art. 80 kpa ani do naruszenia przepisów prawa materialnego w postaci art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 i 2 ugn. Organ wyłożył aspekty faktyczne i aspekty prawne sprawy w taki sposób, że Sąd przyjmuje je jak własne."

Z tym stanowiskiem nie zgadzali się skarżący, którzy w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w szczególności podnosili, że jakkolwiek cel wywłaszczenia należy wykładać ściśle, to jednak nie oznacza to, że trzeba czynić to wąsko, bez uwzględnienia okoliczności towarzyszących planowanej inwestycji i oceny jej całokształtu. Zwłaszcza, gdy to jest inwestycja duża, wieloetapowa, a więc rozległa przedmiotowo i czasowo.

Z zebranego zaś materiału dowodowego wynikało, że cel wywłaszczenia realizowany był stopniowo i że ostatnim jego etapem była budowa szkoły i infrastruktury szkolnej. Budowa szkoły została zaś zakończona pod koniec lat 80-tych a zatem działka [...] pozostawała niezagospodarowana do 1997 r. czyli do daty złożenia wniosku o jej zwrot. Podkreślano też, że przedmiotowa działka znajduje się na skraju wywłaszczonego terenu a zatem jej położenie nie było strategiczne z punktu widzenia osiedla mieszkaniowego, czy szkoły i infrastruktury szkolnej. Co więcej, pozwolenie na budowę kortu wydano w dniu 13 czerwca 1996 r., czyli już po złożeniu wniosku o zwrot, a co mogło oznaczać, że było to działanie podjęte jedynie w celu uniemożliwienia zwrotu nieruchomości.

W ocenie skarżących, poglądy zawarte w orzecznictwie nie powinny być też stosowane do każdego przypadku, w którym celem wywłaszczenia była budowa osiedla mieszkaniowego. Każda sprawa ma bowiem charakter indywidualny. W niniejszej zaś sprawie z materiału dowodowego wynikało, że budowa osiedla mieszkaniowego [...] i budowa szkoły zakończyły się przed złożeniem wniosku o zwrot, a więc że w dacie tego wniosku działka 60/4 pozostawała niezagospodarowana. Tym samym zaistniały przesłanki do jej zwrotu.

W ocenie składu orzekającego, przedstawione wyżej obszerne fragmenty uzasadnienia zaskarżonego wyroku ewidentnie dowodzą, że uzasadnienie to spełnia wymagania przewidziane art. 141 § 1 p.p.s.a. Nic nie wskazuje również na to by Sąd Wojewódzki wyrok swój oparł na materiale wykraczającym poza granice rozpoznawanej sprawy, albo nie uwzględnił w całości materiału zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym.

W szczególności nie można było zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, iż Sąd Wojewódzki przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku błędne ustalenia faktyczne i dokonał niewłaściwej oceny dowodów zgromadzonych w aktach sprawy. Z materiałów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym ewidentnie wynikało bowiem, że celem wywłaszczenia była w tym przypadku nie budowa szkoły a budowa osiedla mieszkaniowego [...] z usługami. Osiedle takie, jako przedsięwzięcie złożone powstawało etapami a czego dowodem są choćby zdjęcia lotnicze, pochodzące z różnych okresów czasu. I tak na zdjęciu z dnia 15 maja 1982 r. (jak wynika z materiałów zawartych w aktach administracyjnych) ukazana została budowa osiedla mieszkaniowego. Nie był jeszcze realizowany projekt budowy szkoły a teren działki ewidencyjnej numer 60/4 stanowił wówczas jedynie teren porośnięty w naturalny sposób darnią z kilkoma drzewami. Z kolei zdjęcie z dnia 22 sierpnia 1987 r. pokazywało już trwającą budowę budynku dydaktycznego szkoły przy czym na terenie działki ewidencyjnej 60/4 znajdowała się wówczas część baraku wchodzącego w zaplecze tej budowy. Fragment czarno-białego zdjęcia z 1990 r. pokazuje natomiast, że zostały już wybudowane budynki dydaktyczne szkoły, choć nie została jeszcze ukończona budowa pływalni. Nie zmieniło się przy tym zagospodarowanie działki ewidencyjnej nr 60/4 w stosunku do roku 1987 r. i nadal znajdowała się na niej część baraku i prowadzącej do niego drogi dojazdowej. Zgodnie zaś z sytuacją odfotografowaną na zdjęciu z dnia 17 maja 1997 r., na ww. gruncie powstała już znacząca część obiektów sportowych przy czym na terenie działki ewidencyjnej numer [...] znajdowała się wówczas część boiska wraz z częścią okalającego go trawnika a także część bieżni i przylegającej do niej ścieżki.

Jak z powyższego zatem wynika, teren spornej nieruchomości był potrzebny na realizację celu wywłaszczenia przy czym funkcja, którą spełniał była zmienna. Początkowo działka ta służyła jako zaplecze budowy osiedla a następnie została zagospodarowana pod obiekty sportowe dla szkoły publicznej, wybudowanej na tym osiedlu. W tej sytuacji należało uznać, że materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego a w związku z tym, zarzuty kasacyjne oparte także na art. 151 oraz art. 145 §1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. w powiązaniu z art. 7, 77 §1 i art. 80 k.p.a. nie były usprawiedliwione a towarzysząca im argumentacja stanowiła jedynie polemikę z poglądem Sądu I instancji.

Przechodząc do kwestii materialnoprawnych, wyjaśnić należy, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły (jak wynika to z jej treści) przepisy art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm., dalej: "u.g.n.") a zatem tę wersję w/w ustawy skład orzekający stosował przy ocenie zarzutów prawnomaterialnych. Zgodnie zatem z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Po myśli zaś art. 137 ust. 1 u.g.n. , nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Podkreślenia jednocześnie przy tym wymaga, że w wyroku z dnia 13 marca 2014 r. (sygn. akt P 38/11) Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, Nr 106, poz. 675, Nr 143, poz. 963, Nr 155, poz. 1043, Nr 197, poz. 1307 i Nr 200, poz. 1323, z 2011 r. Nr 64, poz. 341, Nr 106, poz. 622, Nr 115, poz. 673, Nr 129, poz. 732, Nr 130, poz. 762, Nr 135, poz. 789, Nr 163, poz. 981, Nr 187, poz. 1110 i Nr 224, poz. 1337, z 2012 r. poz. 908, 951, 1256, 1429 i 1529, z 2013 r. poz. 829 i 1238 oraz z 2014 r. poz. 40) w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z tej zatem przyczyny w niniejszej sprawie istotne było tylko to, czy na dzień 5 kwietnia 1996 r. i na dzień 9 maja 1997 (daty złożenia wniosków) a nie później niż przed dniem 22 września 2004 r. został zrealizowany cel wywłaszczenia. Jak z powyższych zaś ustaleń faktycznych wynikało w dacie wnoszenia wniosków trwała budowa osiedla [...] a teren spornej działki był wykorzystywany jako zaplecze budowlane. Osiedle mieszkaniowe zostało zaś wybudowane przed 2004 r. a który to fakt nie był kwestionowany. Fakt zaś oddania w użytkowanie w szczególności szkoły środowiskowej na Osiedlu [...] (obecnie Szkoły Podstawowej nr [...] im. [...] przy ul. [...]) nastąpił pod koniec 1987 r. Świadczył o tym protokół odbioru obiektów z dnia 11 września 1987 r. (część dydaktyczna) a część żywieniowa została oddana w użytkowanie pod koniec 1988 r. Ponadto w aktach sprawy znajdowała się także kopia poświadczenia z dnia 12 września 1997 r. nr [...] w sprawie przyjęcia zgłoszenia użytkowania obiektu budowlanego: boisk sportowych (do koszykówki, siatkówki oraz kortów tenisowych), bieżni 4-torowej, rzutni kulą wraz z utwardzonymi drogami i przejściami, elementami małej architektury, wewn. ogrodzeniami, oświetleniem terenu i zielenią na terenie m. in. działki objętej żądaniem zwrotu oraz kopia protokołu przekazania-przyjęcia PT zespołu boisk sportowych na majątek szkoły.

W związku z tym, słuszne było stanowisko Sądu Wojewódzkiego, iż skoro teren spornej nieruchomości stanowił rodzaj boiska szkolnego dla oddanej do użytkowania szkoły publicznej to nie było wątpliwości, że boisko to wpisywało się w infrastrukturę osiedlową. Poza tym skoro boisko to istniało w dacie złożenia wniosku zwrotowego, to – w ocenie składu orzekającego - tym samym należało uznać, iż cel wywłaszczenia został w tym przypadku zrealizowany.

Powyższe zatem oznaczało, że zarzuty kasacyjne oparte na przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami były nieuprawnione. Skoro też cała, objęta wnioskami zwrotowymi nieruchomość, została zbyta - w trybie art. 6 ustawy gruntowej z 1958 r.- na potrzeby budowy osiedla mieszkaniowego, to nie miało wpływu na rozstrzygnięcie miejsce jej położenia na tym osiedlu.

Nie miała także żadnego znaczenia okoliczność, iż w zaskarżonym wyroku Sąd Wojewódzki wyraził również swój pogląd dotyczący rozumienia realizacji celu wywłaszczenia w sytuacji, gdy cel ten został określony w sposób ogólny, gdyż rozważania te miały charakter hipotetyczny. Sąd przedstawiając ten pogląd stosował bowiem tryb przypuszczający (cyt. "nawet gdyby w ogóle teren ten nie został dotychczas <> czy << zagospodarowany>>...").

Biorąc zatem powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieuzasadnioną i – z mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Sąd nie uwzględnił wniosku uczestnika postępowania o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania z powodu braku ku temu podstaw prawnych.