Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 807/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 listopada 2023 r. sprawy ze skargi D.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 czerwca 2023 r. nr UP-466/2023, 370000/71/86931/2023 w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 czerwca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), dalej "k.p.a."

w związku z art. 83 ust. 4 z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.) dalej "u.s.u.s." uchylił w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 11 maja 2023 r. nr 945/2023 i odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2018 r. do stycznia 2022 r. w łącznej kwocie 22.963,81 zł (w tym składek

w wysokości 17.436,81 zł oraz odsetek w wysokości 5.527 zł), a także umorzył postępowanie pierwszej instancji w zakresie przedawnionych należności z tytułu składek za okres od listopada 2017 r. do grudnia 2017 r.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy.

Pismem z dnia 7 kwietnia 2022 r. D. G. (dalej "Skarżący") zwrócił się o umorzenie w całości lub w części zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2017 r. do stycznia 2022 r.

W uzasadnieniu wniosku Strona podkreśliła, że zadłużenie powstało z tytułu posiadania udziałów w jednoosobowej spółce B. sp. z o. o. Skarżący nie prowadził jednak działalności gospodarczej, nie uzyskiwał żadnych dochodów i nie wiedział, że jest zobowiązany do wpłat na ubezpieczenie zdrowotne. Był przekonany, że składka zdrowotna została pokryta w ramach przysługującego mu świadczenia emerytalnego. Skarżący wskazał, że mając 71 lat choruje na typowe dla wieku choroby. Od ponad 10 lat leczy się prywatnie: kardiologicznie, gastrologicznie i endokrynologicznie. Choruje również na mikrogruczalaka przysadki mózgowej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, Skarżący podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie pracuje zarobkowo, pobiera emeryturę w wysokości 3.110, 27 zł netto, nie posiada dochodów z innych źródeł. Stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą: 500 zł (z tytułu opłat eksploatacyjnych: energia elektryczna, gaz, woda, węgiel) oraz 600 zł (z tytułu wydatków na leczenie: wykup leków, badania, wizyty lekarskie). Ponadto posiada zobowiązania pieniężne w łącznej miesięcznej kwocie spłaty w wysokości 1.802,28 zł. Strona posiada samochód osobowy rok. produkcji 2004 r. oraz laptop o wartości 500 zł.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia 11 maja 2023 r. odmówił Wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2017 r. do stycznia 2022 r.

W wyniku rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżoną decyzją z dnia 29 czerwca 2023 r. organ odwoławczy uchylił w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 11 maja 2023 r. nr 945/2023 i odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2018 r. do stycznia 2022 r. w łącznej kwocie 22.963,81 zł (w tym składek w wysokości 17.436,81 zł oraz odsetek w wysokości 5.527 zł), a także umorzył postępowanie pierwszej instancji w zakresie przedawnionych należności z tytułu składek za okres od listopada 2017 r. do grudnia 2017 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że należności na ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2017 r. do grudnia 2017 r. uległy przedawnieniu. Dlatego organ uchylił decyzję z 11 maja 2023 r. nr 945/2023 w całości i w części dotyczącej należności przedawnionych umorzył postępowanie pierwszej instancji.

W pozostałym zakresie, tj. należności nieprzedawnionych organ podjął postępowanie w zakresie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie umorzenia.

Z ustaleń poczynionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wynika, że do 31 stycznia 2022 r. Skarżący prowadził działalność gospodarczą w formie jednoosobowej spółki z ograniczona odpowiedzialnością. Od 1 października 2017 r. pobiera świadczenie emerytalne, które aktualnie wynosi 3.591,01 zł netto (świadczenie jest wolne od potrąceń). Strona posiada 43 letnią córkę oraz pozostaje w związku małżeńskim z A. G., która jest zameldowana pod tym samym adresem zamieszkania i posiada własne źródło dochodu z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego. Skarżący posiada samochód osobowy o zbyt niskiej wartości rynkowej na dokonanie zastawu skarbowego.

Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z przyczyn oczywistych nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1, pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. Nie ziściła się również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż Skarżący pobiera świadczenie emerytalne, które jest wolne od potrąceń i posiada następców prawnych. Ponadto, wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 67) które wynoszą 16 zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Dyrektor Oddziału ZUS w Słupsku nie prowadzi obecnie w stosunku do Skarżącego postępowania egzekucyjnego. Na obecną chwilę nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy. Stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne na obecnym etapie byłoby przedwczesne, gdyż Strona posiada dochód z pobieranego świadczenia emerytalnego, którego wysokość pozwala na prowadzenie skutecznego postępowania egzekucyjnego. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały przez organ wyczerpane.

Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych doszedł do przekonania, że

w przedmiotowej sprawie nie występują przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U.

z 2003 r. poz. 1365) dalej "rozporządzenie" oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Zdaniem organu odwoławczego Skarżący, mimo złej sytuacji zdrowotnej, otrzymuje świadczenie emerytalne, które jest stałym dochodem wypłacanym bez względu na stan zdrowia oraz ewentualną konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny i może stanowić źródło sukcesywnej spłaty zadłużenia wobec ZUS. Natomiast ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów wniosku, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie.

W ocenie ZUS ewentualne wdrożenie postępowania egzekucyjnego nie zagrozi egzystencji Strony ze względu na ustawowe ograniczenia w egzekucji, które są wyrazem zasady ochrony dłużnika w procesie dochodzenia należności pieniężnych. Zatem pobierane świadczenie emerytalne nie będzie mogło być przedmiotem zajęcia w całości, lecz jedynie do kwoty pozwalającej na zapewnienie minimum socjalnego, które nie jest progiem ubóstwa, lecz kategorią socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniającą podstawowe potrzeby bytowo- konsumpcyjne. Zaznaczono, że aby uniknąć wdrożenia postępowania egzekucyjnego Strona może złożyć wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty.

Ponadto, wskazane przez Skarżącego wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić i nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Nie można też uznać, że opłaty za energię, gaz czy wodę są nadzwyczajnymi czy nieprzewidzianymi wydatkami, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zauważył także, że Skarżący posiada inne zobowiązania pieniężne, które są spłacane w formie układu ratalnego w łącznej miesięcznej kwocie do spłaty w wysokości 1.802,28 zł. Posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek, gdyż zobowiązania cywilnoprawne zaciągane były świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych. Trudno przy tym zaaprobować stanowisko, że Strona znajduje się w trudnej sytuacji finansowej,

a sukcesywnie spłaca swoje zobowiązania wobec innych podmiotów. Przepisy, na podstawie których ZUS realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika także, że Wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim i posiada córkę. Istniejąca rozdzielność majątkowa miedzy małżonkami nie może mieć wpływu na rozważania związane z analizą sytuacji finansowej rodziny. Przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków

i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny.

Organ II instancji podkreślił, że aktualny dochód w gospodarstwie domowym Strony wynosi 3.591,01 zł netto i kształtuje się na poziomie znacząco wyższym od minimum socjalnego, a więc nie występuje sytuacja ubóstwa. Ponadto Strona otrzymuje jednorazowe trzynaste i czternaste świadczenia emerytalne, co z pewnością wpływa na poprawę sytuacji finansowej prowadzonego gospodarstwa domowego. Biorąc pod uwagę, że Skarżący nie uwzględnił żony we wspólnym gospodarstwie domowym, organ nie mógł poczynić ustaleń dotyczących jej dochodów.

Końcowo Zakład wskazał, że korzystanie z systemu ubezpieczeń (pobieranie świadczeń długoterminowych, pobieranie zasiłków), czy też z ubezpieczenia zdrowotnego (leczenie się w publicznych placówkach służby zdrowia) i jednoczesne nieregulowanie zaległości w odprowadzaniu składek, narusza interes społeczny i uderza w solidarność ubezpieczonych. Z jednej strony Skarżący korzysta ze świadczeń, a z drugiej poprzez zaległości składkowe nie dokłada się w pełni do systemu, z którego mają korzystać pozostali.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący wniósł o umorzenie w całości lub chociażby w części kwoty z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Zdaniem Strony w zakwestionowanej decyzji skrupulatnie przytoczono wszystkie wydarzenia i sumiennie omówiono dotychczasowy tok postępowania w sprawie. Jednak daleko krzywdząca jest subiektywna ocena przesłanek umożliwiająca organowi pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie zaległości. W sprawie niewątpliwe wykazano, że opłacanie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Po opłacaniu wszystkich kosztów leczenia pozostaje kwota, która nie pozwala na uregulowanie zaległych należności. Zdaniem Skarżącego umorzenie należności z tytułu zaległych składek powinno dotyczyć także osób, które przekraczają próg ubóstwa. Dynamiczna sytuacja gospodarcza i inflacja ma ogromny wpływ na sytuację materialną Strony, której nie zmienia dodatkowe świadczenie emerytalne w postaci trzynastej czy czternastej emerytury. Skarżący od 10 lat leczy się prywatnie i nie korzysta z porad lekarzy refundowanych przez NFZ. Nie korzysta również z pobytu w sanatorium, leczenia szpitalnego czy innych kosztownych procedur. Dlatego też nie obciąża nadmiernie systemu ochrony zdrowia, a wręcz go wspiera. Ponadto na świadczenie emerytalne Strona pracowała 40 lat, a więc dłużej niż średnie zatrudnienie osób pobierających emerytury w Polsce. Zdaniem Skarżącego organ rentowy nie odniósł się do podnoszonego na wcześniejszym etapie postępowania zarzutu naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę z uwzględnieniem powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa, które skutkowałoby wadliwością zaskarżonej decyzji i uzasadniałaby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

W zaskarżonej decyzji organ zweryfikował zadłużenie, pod kątem jego ewentualnego przedawnienia. Uznając, że doszło do przedawnienia należności z tytułu składek za okres listopad 2017 - grudzień 2017 r., Zakład umorzył postepowanie organu pierwszej instancji w tym zakresie. Okoliczności te nie były kwestionowane przez Skarżącego.

Przechodząc dalej, należy wskazać, że materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzji art. 28 u.s.u.s. Wskazany przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Ponadto, należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, który stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w następujących przypadkach:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z przywołanych przepisów jednoznacznie wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tego rodzaju ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego, nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, wszystkie powołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega zaś prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję, stwierdzić należy, że ZUS prawidłowo zastosował ww. zasady postępowania. Wydanie decyzji w sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego. ZUS dokonał ustaleń dotyczących sytuacji materialnej Skarżącego, wziął pod uwagę: wszystkie uzyskane i przedłożone do sprawy dokumenty, w szczególności oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej. Ponadto w celu kompleksowego rozpatrzenia sprawy, skorzystano również z danych wygenerowanych z rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Baz Danych Ksiąg Wieczystych. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie oceny sytuacji majątkowej, uznając, że umorzenie należności w badanej sprawie nie jest możliwe z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek.

W pierwszej kolejności podnieść należy, iż Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska organu, iż w przypadku Skarżącego nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W sprawie z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (dłużnik zmarł). Ponadto, jak ustalił organ, nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. W związku z tym nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi Skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie została też spełniona przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., ponieważ nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Prawidłowo również organ ocenił sytuację Skarżącego powołując się na przesłanki opisane w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Podkreślić należy, że w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości.

W sytuacji Skarżącego nie mogła znaleźć zastosowania norma prawna wyrażona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż z akt sprawy nie wynika, aby powstanie zadłużenia Skarżącego było wynikiem klęski żywiołowej lub innego zdarzenia. Zadłużenie powstało bowiem w związku z prowadzoną przez Skarżącego działalnością gospodarczą i brakiem uiszczenia przez niego w ustawowym terminie składek, do których był zobowiązany. Innymi słowy zadłużenie Skarżącego powstało na skutek niewywiązywania się przez niego z ustawowego obowiązku. Podkreślenia Sądu wymaga, że Skarżący podejmując działalność winien liczyć się z okolicznością, że prowadzenie działalności gospodarczej cechuje ryzyko, które bierze na siebie jako przedsiębiorca. Skarżący niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, powinien ponosić (i ponosi) odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Trafnie zatem organ przyjął, że zaległości objęte zaskarżoną decyzją powstały wskutek niewywiązywania się przez Skarżącego z obowiązków nałożonych przepisami prawa, a nie wskutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Opłacanie składek w sytuacji prowadzenia działalności gospodarczej jest ustawowym obowiązkiem, a brak możliwości ich zaspokojenia, nie może być argumentem przemawiającym za ich umorzeniem.

Podobnie należało odnieść się do przesłanki wyrażonej w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W odniesieniu do tej przesłanki ZUS trafnie zauważył, że Skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne. Wnioskodawca nie przedłożył również żadnych dokumentów potwierdzających konieczność sprawowania przez niego opieki nad innymi członkami rodziny. W związku z powyższym należy uznać, za organem, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Odnosząc się natomiast do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, wskazać należy, że w świetle tego przepisu, istotne jest dokonanie oceny, czy spłacenie należności pociągnęłoby dla Skarżącego zbyt ciężkie skutki, gdyż pozbawiłoby go oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W uzasadnieniu wyroku z 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09 NSA podkreślił, że "zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest (...) zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia w przypadku osoby zobowiązanej zagraża jej egzystencji, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. W sprawie organ przeprowadził postępowanie dowodowe w tym zakresie stwierdzając, że nie wystąpiła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Z prawidłowo poczynionych ustaleń Zakładu wynika, że Skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i otrzymuje świadczenie emerytalne wysokości 3.591,01 zł netto miesięcznie i wynosi więcej od ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalnego w IV kwartale 2021 r., które dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.553,84 zł.

Zgodzić należy się z organem, że wskazane przez Skarżącego miesięczne wydatki w kwocie 1.100 zł (koszty leczenia oraz opłaty eksploatacyjne) nie są nadzwyczajnymi kosztami, a Skarżący nie udokumentował, że posiada zaległości w regulowaniu podstawowych wydatków (w tym opłat za prąd). Ograniczone możliwości płatnicze Skarżącego, na które się powołuje, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za jedyną i wystarczającą przesłankę do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną i - co wymaga podkreślenia Sądu - wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny (ubóstwo). W ocenie Sądu konieczność uregulowania zadłużenia stanowi niewątpliwie obciążenie budżetu domowego, jednakże skumulowanie kwoty zaległości jest wynikiem niewywiązywania się przez Skarżącego z obowiązku publicznoprawnego przez dłuższy czas i samo w sobie nie stanowi przesłanki uwolnienia od długu.

Niewątpliwie nie można nie zauważyć złego stanu zdrowia Skarżącego. Przy czym podkreślał on, ze leczy się wyłącznie prywatnie, nie korzystając z refundacji NFZ. Korzystanie z komercyjnych usług kardiologa, gastrologa czy endokrynologa może wręcz świadczyć o dobrej sytuacji majątkowej Skarżącego.

Istotne jest też, iż źródłem utrzymania Skarżącego jest świadczenie emerytalne wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku przewidziana jest jego waloryzacja. Z kwoty świadczenia nie jest dokonywane potrącenie i podlega ono ochronie. Zatem Skarżący osiąga stały dochód. Podeszły wiek Skarżącego, jego stan zdrowia i wysokość zadłużenia w sytuacji ustalenia, że sytuacja życiowa i majątkowa nie ma charakteru nadzwyczajnego, nie stanowi podstawy do umorzenia zaległości publicznoprawnych. Instytucja umorzenia składek zarezerwowana jest dla sytuacji wyjątkowo trudnych a nie takich, jakie typowo występują u ludzi starszych (por. także wyroki: WSA w Krakowie z 7 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 197/23; WSA w Poznaniu z 9 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Po 49/23; WSA w Kielcach z 1 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Ke 408/22).

Odnośnie powołanego przez Stronę zadłużenia w łącznej miesięcznej wysokości 1.802,28 zł , zgodzić się należy z organem, że sam fakt systematycznego regulowania innych zobowiązań cywilnoprawnych nie może stanowić podstawy umorzenia składek. ZUS jako wierzyciel nie może przedkładać interesów innych wierzycieli, nad społeczny interes wynikający z partycypacyjnego systemu ubezpieczeń społecznych, jeżeli nie przemawiają za tym wyjątkowe okoliczności po stronie zobowiązanego. Należności o charakterze prywatnoprawnym nie mają pierwszeństwa przed regulowaniem należności składkowych. Skutkowałoby to

w istocie przerzuceniem ciężaru finansowania świadczeń z ubezpieczeń społecznych, na innych ubezpieczonych. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 czerwca 2019 r., I GSK 573/19, przyznanie priorytetu w zaspokajaniu należnościom prywatnym prowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, gdyż dochodziłoby do nieuprawnionego uprzywilejowywania podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli.

W kontekście powyższego nie można zarzucić organowi, że ustalił stan faktyczny w sposób dowolny oraz w oparciu o okoliczności, które nie wynikały ze zgromadzonego materiału dowodowego. Ocena zgromadzonego materiału dowodowego uprawniała organ do wniosku, że sytuacja materialna Strony nie pozwala na stwierdzenie, że nosi ona znamiona ubóstwa i konieczność zapłaty należności pozbawi ją możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych, skoro m.in. dysponuje dochodem przekraczającym poziom minimum socjalnego.

Zasadą powinno pozostać płacenie składek, nie zaś ich umarzanie,

a konieczność ich spłaty nie powinna być traktowana przez samego dłużnika

w hierarchii jego wszystkich innych zobowiązań, w tym także o charakterze prywatnoprawnym, za obowiązek stojący na samym końcu. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 stycznia 2018 r. sygn. akt II GSK 2937/17 stwierdził, że "Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie sprzeciwia się interpretacji art. 28 ust. 3a i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. prowadzącej do przyjęcia, że przedsiębiorca, który nie wywiązywał się z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne doprowadzając do kumulacji należności, może uniknąć spłaty zaległości z tego tylko powodu, że powołał się na niewysokie dochody i związaną z tym dysproporcję między tymi dochodami,

a zaległościami". Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej Strona skarżąca powinna być świadoma, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy

w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli.

W tych okolicznościach, zdaniem Sądu zasadnie organ stwierdził, że przedstawiona przez Skarżącego w toku postępowania argumentacja nie wypełnia przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie do sytuacji krytycznych, których zaistnienia Strona skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała, to negatywne rozstrzygnięcie zapadłe w tym przedmiocie nie może być uważane za dowolne. Dlatego też podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przez organ prawa poprzez uznanie, że Skarżący nie spełnia wymogów do przyznania ulgi w spłacie zobowiązania wobec ZUS w postaci umorzenia należności, Sąd uznał za bezzasadne. Wobec niespełnienia, zarówno ustawowych jak i zawartych w rozporządzeniu przesłanek umorzenia ZUS był zobligowany odmówić stronie umorzenia należności.

Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu Skarżącego, czy ważnego interesu strony oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Organ wyważył wzajemne relacje pomiędzy ważnym interesem dłużnika, a interesem społecznym, podjął także wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, albowiem stan faktyczny sprawy ustalony został prawidłowo w oparciu o rzetelnie zebrany materiał dowodowy, który poprawnie oceniono w zgodzie z regułami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zapewniono też Skarżącemu możliwość czynnego udziału w sprawie oraz odniesiono się do podnoszonych przez niego argumentów, co oznacza, że uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom przewidzianym w art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd dodaje, że zmiana sytuacji Strony i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.