Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 681/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 września 2023 r. nr [...] w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia 5 września 2023 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 września 2023 r. nr [...], sprostowaną następnie postanowieniem z dnia 4 października 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), w wyniku rozpatrzenia odwołania A. R. (dalej również: skarżąca; strona), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) - dalej: k.p.a., w zw. z art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) - dalej: u.ś.r.:

1. uchyliło pkt II decyzji Burmistrza K. z dnia 5 września 2023 r. nr [...] w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu i w tym zakresie rozstrzygnęło co do istoty sprawy w ten sposób, że orzekło o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń w formie zasiłku pielęgnacyjnego na N. R. w łącznej kwocie [...]zł za okres od 1 lipca 2022 r. do 31 lipca 2023 r. i zobowiązało A. R. do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od poszczególnych kwot [...]zł za każdy miesiąc z powyższego okresu, od dnia wskazanego w tej decyzji;

2. w pozostałym zakresie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Przedmiotowe decyzje zostały wydane w następującym stanie sprawy.

Decyzją z dnia 12 marca 2020 r. nr [...] Burmistrz K. przyznał A. R. zasiłek pielęgnacyjny na N. R. w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2020 r. do 28 lutego 2021 r. W treści tej decyzji organ pouczył stronę o treści art. 25 ust. 1, art. 16 ust. 6 i art. 30 ust. 1 u.ś.r.

Następnie decyzją z dnia 3 marca 2021 r. nr [...] – z uwagi na treść art. 15h ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (aktualnie: Dz.U. z 2023 r., poz. 1327 ze zm.) - dalej: ustawa o COVID-19) – Burmistrz zmienił decyzję z dnia 12 marca 2020 r. w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia w ten sposób, że okres ten został przedłużony do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, bowiem ważność orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 18 lutego 2020 r. [...] wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. - dalej: PZON w K. upływała z dniem 28 lutego 2021 r. W tej decyzji znalazło się pouczenie o treści art. 15h ust. 1 ustawy o COVID-19.

Następnie, decyzją z dnia 5 września 2023 r. Burmistrza K. orzekł o uznaniu zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego na N. R. w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie wypłaconego za okres od 1 lipca 2022 do 31 lipca 2023 r. za świadczenie nienależnie pobrane oraz o zwrocie tego świadczenia w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie do dnia spłaty.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał na to, że 18 sierpnia 2023 r. A. R. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, wraz z którym przedstawiła nowe orzeczenie PZON w K. z dnia 20 czerwca 2022 r. nr [...] W związku z tym organ ustalił, że poprzednie orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 18 lutego 2020 r. w świetle art. 15h ust. 1 ustawy o COVID-19 utraciło ważność w dniu 20 czerwca 2022 r., tj. w dniu, kiedy wydane zostało nowe orzeczenie o niepełnosprawności. Stwierdził w konsekwencji, że z tym samym dniem wygasła również decyzja z dnia 3 marca 2021 r. nr [...], zmieniająca okres przysługiwania zasiłku pielęgnacyjnego.

Następnie organ stwierdził, że o fakcie wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 20 czerwca 2022 r. strona powiadomiła organ dopiero w dniu 18 sierpnia 2023 r., a zatem wbrew dyspozycji art. 25 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o COVID-19, o których treści została prawidłowo pouczona. Organ I instancji uznał, że wypłacony zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1 lipca 2022 r. do 31 lipca 2023 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 16 w zw. z art. 25 i art. 30 u.ś.r. oraz art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID-19, i wniosła o jej uchylenie.

W motywach decyzji z dnia 28 września 2023 r. Kolegium przywołało treść art. 25 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 15h ust. 1 ustawy o CPOVID-19, stwierdzając, że w realiach rozpoznawanej niniejszym sprawy niewątpliwie za "zmianę mającą wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych" w rozumieniu art. 25 ust. 1 u.ś.r. uznać należy fakt wydania N. R. nowego orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 20 czerwca 2022 r., bowiem zgodnie z dyspozycją art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o COVID-19 jego poprzednie orzeczenie o niepełnosprawności – na podstawie którego przyznano zasiłek pielęgnacyjny decyzją z dnia 12 marca 2020 r., a następnie przedłużono okres jego wypłaty decyzją z dnia 3 marca 2021 r. – straciło ważność z chwilą wydania tego nowego orzeczenia. Z uwagi fakt, że orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 18 lutego 2020 r. w świetle art. 15h ust. 1 ustawy o COVID-19 utraciło ważność w dniu 20 czerwca 2022 r., tj. w dniu, kiedy wydane zostało nowe orzeczenie o niepełnosprawności, a tym samym wygasła również decyzja z dnia 3 marca 2021 r. zmieniająca okres przysługiwania zasiłku pielęgnacyjnego.

W takich warunkach organ II instancji stwierdził, że zasiłek w okresie od 1 lipca 2022 r. do 31 lipca 2023 r. w kwocie po [...] zł miesięcznie ([...] x [...] zł), tj. w łącznej kwocie [...]zł, został wypłacony pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do tego świadczenia, w związku z czym stanowi nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Argumentował, że gdyby organ wypłacający świadczenie wiedział o zaistnieniu opisanej wyżej okoliczności, nie wypłaciłby zasiłku pielęgnacyjnego. Wiedzę tę organ powinien był powziąć od skarżącej, gdyż to na niej ciążył wynikający z art. 25 ust. 1 u.ś.r. obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Obowiązek ten skarżąca powinna była wykonać niezwłocznie, a zatem bez zbędnej i niedającej się racjonalnie usprawiedliwić zwłoki. Organ odwoławczy stwierdził, że o "zaistnieniu w czerwcu/lipcu 2022 roku okoliczności powodującej utratę prawa do zasiłku" skarżąca – pomimo braku jakichkolwiek obiektywnych przeszkód – poinformowała organ I instancji dopiero 18 sierpnia 2023 r., a zatem ponad rok po tym zdarzeniu. Z tego względu zaniechanie strony uznać trzeba za nieusprawiedliwione, noszące przy tym znamiona zatajenia przed organem realizującym świadczenie istotnego faktu mającego wpływ na prawo do tego świadczenia.

Kolegium, powołując się na stanowisko orzecznictwa, stwierdziło, że warunkiem koniecznym uznania świadczenia rodzinnego wypłaconego mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do tego świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane jest – w świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 in fine u.ś.r. – wcześniejsze pouczenie osoby pobierającej to świadczenie o braku prawa do jego pobierania. Organ podniósł, że skarżąca została zarówno w decyzji z dnia 12 marca 2020 r., jak i decyzji z dnia 3 marca 2021 r. obszernie pouczona o treści art. 25 ust. 1, art. 16 ust. 6, art. 30 u.ś.r. oraz o treści art. 15h ust. 1 ustawy o COVID-19. Zdaniem organu, formuły pouczeń w okolicznościach rozpoznawanej sprawy wskazują jednoznacznie na świadomość strony co do pobierania nienależnego zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 lipca 2022 r. do dnia 31 lipca 2023 r. Umieszczone w treści obu decyzji pouczenia Kolegium uznało za jasne i czytelne, pozwalające stronie na ocenę jej sytuacji w odniesieniu do zasad realizacji świadczeń rodzinnych. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że A. R. niewątpliwie została przez organ pomocowy prawidłowo i w sposób prawem przewidziany pouczona w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 in fine u.ś.r. i miała (albo przynajmniej powinna była mieć) świadomość o ciążących na niej obowiązkach. W ocenie Kolegium A. R., pomimo posiadania stosownej wiedzy w zakresie zasad przyznawania przedmiotowego świadczenia oraz wiedząc o obowiązku poinformowania organu wypłacającego świadczenie o nowym orzeczeniu, powiadomienia takiego nie uczyniła niezwłocznie, a dopiero w dniu 18 sierpnia 2023 r. W takich warunkach Kolegium stwierdziło, że w sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 2 u.ś.r., pozwalając na zastosowanie art. 30 ust. 1 u.ś.r.

Kolegium, powołując się na zasady naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie (art. 30 ust. 2b i 8 u.ś.r.), wyjaśniło, że organ I instancji w pkt II zaskarżonej decyzji w sposób nieprecyzyjny określił sposób oraz terminy naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot nienależnie pobranych świadczeń (odsetki należy liczyć osobno dla każdego świadczenia wypłacanego co miesiąc). Wobec tego organ II instancji postanowił uchylić zaskarżoną decyzję w tej części, tj. w zakresie jej pkt II i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy w ten sposób, że zobowiązało skarżącą do zwrotu nienależnie pobranej kwoty [...]zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi w sposób wskazany w pkt 1 osnowy decyzji odwoławczej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. R. zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 568) oraz przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w wyniku czego naruszono art. 7, art. 8 § 1 i 2, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Przy tak sformułowanych zarzutach strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że kwestią sporną w niniejszej sprawie staje się orzeczenie o niepełnosprawności wydane w dniu 20 czerwca 2022 r., które organ uznał za nowe orzeczenie i stwierdził, że strona była zobowiązana do przedłożenia tego dokumentu niezwłocznie po jego otrzymaniu, skarżąca zaś przedłożyła nowe orzeczenie w dniu 8 sierpnia 2023r. Podkreśliła, że nie miała świadomości o obowiązku niezwłocznego przedłożenia nowego orzeczenia, zarówno przez fakt braku pouczenia w tym zakresie w decyzji z dnia 3 marca 2021 r. o zasiłku pielęgnacyjnym znak [...] "przedłużonej ustawą covidową", jak i przekonanie, że nowe orzeczenie składa się do 60. dnia. po ogłoszeniu końca stanu zagrożenia epidemicznego.

Skarżąca argumentowała, że wprawdzie Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo pouczył stronę o obowiązku informowania o zmianie liczby członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, lecz w decyzji pierwotnej z dnia 12 marca 2020 r. znak [...] organ II instancji pominął bezsporny fakt, że decyzja zmieniająca z 2021 r. takiego pouczenia nie zawiera, a pouczenie w treści z pierwotnej decyzji jest także nieprawidłowe. W tym względzie strona odwołała się do orzecznictwa sądów administracyjnych.

Skarżąca podniosła, że w przedmiotowej sprawie należy przede wszystkim wziąć pod uwagę bezsporny fakt, że nowe orzeczenie z dnia 20 czerwca 2022 r. uprawnia do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i w tym stanie faktycznym posiada uprawnienia do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 lipca 2022 r. do 31 lipca 2023 r. Dlatego nie można uznać, że pobrała nienależnie zasiłek pielęgnacyjny, a tym bardziej nie uczyniła tak ze swojej winy. Dodała, że w związku z tym faktem strona nie miała świadomości informowania organu o nowym orzeczeniu, gdyż nie nastąpiła zmiana wpływająca na prawo do świadczenia, o którym mowa w art. 25 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 listopada 2023 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs(4) ust. 1 ustawy o COVID-19. O powyższym strony zostały zawiadomione pismami z dnia 9 listopada 2023 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie rozważań należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs(4) ust. 1 ustawy o COVID-19, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału w tym przedmiocie.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja odwoławcza utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu.

Podstawą faktyczną uznania przez organy w niniejszej sprawie pobranego przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 lipca 2022 r. do 31 lipca 2023 r. za świadczenie nienależnie pobrane była okoliczność niepoinformowania niezwłocznie organu I instancji o uzyskaniu w dniu 20 czerwca 2022 r. nowego orzeczenia o niepełnosprawności.

Z całokształtu stanowiska organów należy wywnioskować, że w ich ocenie uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 20 czerwca 2022 r. spowodowało, że decyzja z dnia 3 marca 2021 r. zmieniająca – w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia – decyzję z dnia 12 marca 2020 r. przyznającą zasiłek pielęgnacyjny nie mogła stanowić podstawy do pobierania przedmiotowego świadczenia. Uwzględniając fakt powołania w decyzji zmieniającej z dnia 3 marca 2021 r. przepisu art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o COVID-19, jak i treść osnowy i uzasadnienia tej decyzji, należy przyjąć, że organy uznały, iż wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności spowodowało utratę ważności orzeczenia dotychczasowego, wydanego 18 lutego 2020 r., a to z kolei miało doprowadzić do wygaśnięcia przyznanego wcześniej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (okres przysługiwania tego zasiłku został przedłużony z uwagi na art. 15h ust. 4 ustawy o COVID-19). Aktualnie przepis art. 15h ustawy o COVID-19 już nie obowiązuje, ale – co oczywiste – jest brany pod uwagę przy ocenie skutków okoliczności mających znaczenie prawne, które zaszły w czasie jego obowiązywania.

Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do tego, czy w ustalonych okolicznościach wypłacony skarżącej zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 lipca 2022 r. do 31 lipca 2023 r. był świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Treść przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że warunkiem uznania na jego podstawie świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest świadomość braku prawa do pobierania danego świadczenia, która to świadomość świadczeniobiorcy musi wynikać z uprzedniego pouczenia. W orzecznictwie utrwalił się pogląd – a który Sąd w niniejszym składzie podziela – w myśl którego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter świadczenia nienależnego (por. np. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1392/21; por. też np. orzeczenia przywołane w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 11 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Po 461/21 - dostępne w Internecie pod adresem: http:orzeczenia.nsa.gov.pl).

W okolicznościach niniejszej sprawy jest poza sporem, że w treści decyzji z zmieniającej z dnia 3 marca 2021 r. skarżąca została pouczona, że świadczenie przysługuje jej do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Pouczenie to w tym zakresie odpowiada treści art. 15h ust. 1 ustawy o COVID-19.

Uszło uwadze organów, że skarżąca nie została wprost pouczona o konieczności poinformowania organu o otrzymaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności czy też o obowiązku niezwłocznego dostarczenia organowi pomocy społecznej takiego dokumentu. Ogólne pouczenie o treści art. 25 ust. 1 u.ś.r.(o obowiązku informacyjnym świadczeniobiorcy), zawarte w pierwotnej decyzji z dnia 12 marca 2020 r., za takie uznane być nie może. Ponadto w decyzji tej zostało wskazane ustawowe wyjaśnienie odpowiadające treści art. 30 ust. 1 u.ś.r., dotyczące obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Innego zaś w kolejnej decyzji brak.

W przekonaniu Sądu, tak – łącznie ujmowany – obowiązek informacyjny nałożony na skarżącą nie zawierał pouczenia o utracie prawa do pobierania świadczenia w razie niewywiązania się z tego obowiązku. Samo tylko takie pouczenie nie jest bowiem tożsame z pouczeniem o utracie prawa do pobierania świadczenia w razie niewywiązania się z obowiązku poinformowania organu o otrzymaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Podobnie, rozstrzygnięcie (osnowa) decyzji z dnia 3 marca 2021 r. i jej uzasadnienie, wydłużające okres przysługiwania zasiłku do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie są równoznaczne z omawianym tu pouczeniem.

Zauważyć również należy, że zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r. w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1 u.ś.r., jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. Z przepisu tego wynika zatem, że świadczeniobiorca ma obowiązek informowania organu m.in. o "innych zmianach", ale jedynie takich, które mają wpływ na prawo do świadczenia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 281/22, dostępny jw.).

Tymczasem trzeba podkreślić, że wydane nowe orzeczenie o niepełnosprawności pozostaje w istocie bez wpływu na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w tym sensie, że potwierdza jedynie, iż dziecko, na które przyznano to świadczenie, nadal pozostaje osobą niepełnosprawną. Oczywiście, zasadą z art. 23 ust. 1 u.ś.r. jest przyznawanie świadczeń rodzinnych na wniosek. Niemniej jednak nie ulega wątpliwości, że dla oceny, czy został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., konieczne jest uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek, ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji, pouczenie, o którym mowa w przywołanym przepisie, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2019 r. sygn. akt I OSK 1139/19, dostępny jw.).

Zaznaczania wymaga również to, że przywołany wcześniej przepis art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które się ujawnią w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę zobowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo, a zatem te, z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych. Sam zaś fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie ma takiego charakteru. Przepis ten nie uchyla generalnej normy z art. 7 k.p.a. ustanawiającej zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której organy podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy - a co, najogólniej rzecz ujmując, oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (por. np. orzecznictwo przywołane w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 25 sierpnia 2022 r. sygn. akt IV SA/Po 401/22, dostępnym jw.).

Niezależnie od powyższego warto zauważyć, że sposób sformułowania przepisu art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o COVID-19 (aktualnie przepis uchylony przez art. 10 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. - Dz.U. z 2023 r., poz. 852, zmieniającej powyższą ustawę z dniem 6 sierpnia 2023 r.) nie jest do końca jasny i może stwarzać podstawę do rozbieżnych interpretacji, a tym bardziej nie być oczywisty dla osób korzystających ze świadczeń rodzinnych. Przykładowo, powołany przepis może być rozumiany w taki sposób, że – jak to przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w prawomocnym wyroku z dnia 11 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Po 461/21 (dostępnym jw.) – jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60. dnia, licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia; okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni, tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stanu pandemii. Finalnie Sąd w przywołanej sprawie uznał, że na gruncie takiej interpretacji należałoby przyjąć, że pomimo wydania nowego orzeczenia poprzednie orzeczenie o niepełnosprawności było nadal orzeczeniem ważnym, tj. nie wygasło, mimo wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności.

Wskazana niejednoznaczność analizowanej regulacji jest istotna w kontekście przepisu art. 7a § 1 k.p.a., który stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony (chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ, co w niniejszej sprawie nie zachodzi). Zdaniem Sądu, w rozpatrywanym przypadku, na gruncie stosowania przepisu art. 30 u.ś.r., wątpliwości tego rodzaju rozstrzygane powinny być w sposób analogiczny do przyjętego w przywołanym wyżej wyroku o sygn. akt II SA/Po 461/21.

Wszystko to prowadzi do wniosku, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez stronę w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji, wbrew stanowisku organów obydwu instancji, nie stanowi nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazywało to na naruszenie przez organy przepisów art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. w zw. z art. 7a k.p.a., co niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto świadczyło również o istotnym naruszeniu przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. To z kolei powodować musiało uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. obydwu zakwestionowanych w niniejszej sprawie decyzji, o czym Sąd orzekł w pkt I sentencji wyroku.

Przedstawiona przez Sąd ocena prawna powoduje jednocześnie, że dalsze procedowanie w przedmiocie nienależnie pobranego przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego stało się bezprzedmiotowe. Zatem postępowanie administracyjne wszczęte w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 lipca 2022 r. do 31 lipca 2023 r. i zobowiązania skarżącej do zwrotu tej kwoty (wraz z odsetkami) podlegało umorzeniu – jak też Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a.