Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 438/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne: Siły zbrojne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 628 ust. 5, art. 630
journal: Dz.U. 2022 poz 2305
law: Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t. j.)
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c  w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Asesor WSA Maja Pietrasik (spr.), Protokolant: Asystent sędziego Joanna Karpińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 31 maja 2023 r. nr BZK-III.654.9.2023.AK w przedmiocie nałożenia obowiązku świadczeń rzeczowych na rzecz obrony uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Pruszcz Gdański z dnia 27 marca 2023 r. nr 46/Rz/2023.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 2 marca 2023 r. Szef Wojskowego Centrum Rekrutacji w Gdańsku zwrócił się do Wójta Gminy Pruszcz Gdański o nałożenie na podstawie ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t.j.: Dz. U. z 2022, poz. 2305 ze zm.) obowiązku świadczeń rzeczowych na rzecz wskazanej we wniosku jednostki wojskowej. We wniosku wskazano, ze obowiązkiem świadczeń objętych mają być "działki w m. W. wraz z umieszoną na nich infrastrukturą magazynową, warsztatową, halami wielkopowierzchniowymi i szkołą". Wyszczególnienie przedmiotów świadczeń rzeczowych przywidzianych do oddania w używanie w razie mobilizacji i w czasie wojny przyjęło formę tabeli. W tabeli wymieniono 33 numery geodezyjne działek.

Wójt Gminy Pruszcz Gdański, realizując wniosek Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w Gdańsku, decyzją z dnia 27 marca 2023 r. (nr 46/Rz/2023) zobowiązał V. Sp. z o.o. z siedzibą we W. do oddania w używanie na rzecz [...] Bazy Lotniczej w P. działki o numerze geodezyjnym [...], obręb J. Określając miejsce przedmiotu świadczenia wskazano na działkę w miejscowości W. wraz z infrastrukturą magazynową, warsztatową, halami wielkopowierzchniowymi oraz szkołą.

Z treści sentencji decyzji wynika, że obowiązek nałożono "na posiadacza" oraz że używanie nieruchomości przewidziano na okres "zabezpieczenia osiągania gotowości do podjęcia działań jednostki wojskowej. Użytkowanie do czasu ustania potrzeb".

W podstawie prawnej wydania decyzji wskazano art. 628 ust. 1 i art. 630 ust. 1 i 5 ustawy o obronie Ojczyzny, bez przytoczenia ich treści.

Uzasadniając decyzję organ ograniczył się do wskazania, że "na wniosek Wojskowego Centrum Rekrutacji [...] zgodnie z cyt. przepisami przeznaczam wymienioną nieruchomość do wykonania obowiązku świadczeń na rzecz obrony wyłącznie w razie ogłoszenia mobilizacji lub wybuchu wojny, co nie powoduje żadnych ograniczeń w wykorzystaniu sprzętu w czasie pokoju przez właściciela".

W odwołaniu od powyższej decyzji spółka V. Sp. z o.o. z siedzibą we W. (dalej również jako "odwołująca" lub "strona skarżąca") wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania, podnosząc zarzuty naruszenia przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 11 oraz art. 77 § 1 w zw. z art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., powoływanej dalej jako "k.p.a.").

W uzasadnieniu podniesiono, że z treści decyzji nie sposób wywnioskować jakie motywy i argumenty legły u podstaw podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Podkreślono, że uznaniowy charakter decyzji nie może powodować jej dowolności. Organ nie uzasadnił dlaczego akurat ta konkretnie nieruchomość ma być w razie ogłoszenia mobilizacji bądź w razie wojny przeznaczona na cele świadczeń na potrzeby Sił Zbrojnych (w tym nie wskazano cech nieruchomości, które przemawiałyby za jej przydatnością dla obronności kraju). Uzasadnienie decyzji uznano za rażąco niewystarczające. Ponadto stronie nie zapewniono czynnego udziału w postępowaniu.

Wojewoda Pomorski, rozpatrując odwołanie strony skarżącej, decyzją z dnia 31 maja 2023 r. (nr BZK-III.654.9.2023.AK) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy Pruszcz Gdański.

Organ odwoławczy wskazał, odnosząc się do zarzutu braku przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organ pierwszej instancji, a więc zarzutu naruszenia art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., że rozpoznanie sprawy opiera na poglądach wyrażanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, które, jak niżej, zacytował.

"Wykonywanie świadczeń rzeczowych odbywa się na rzecz Sił Zbrojnych, jednostek stanowiących bazy formowania specjalnie tworzonych jednostek zmilitaryzowanych, jednostek organizacyjnych obrony cywilnej oraz jednostek organizacyjnych wykonujących zadania na potrzeby obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków. Wymienione podmioty uprawnione są do wyrażania swoich potrzeb w sposób zabezpieczający realizację celów nałożonych na nie przepisami ustawy o obronie Ojczyzny. Wnioskodawca jako podmiot obciążony koniecznością odpowiedniego zabezpieczenia i przygotowania na cele obrony Państwa jest najlepiej zorientowany, co jest istotne i w jakim zakresie do realizacji swoich obowiązków. Organ, do którego wpływa taki wniosek nie jest uprawniony do weryfikacji pod kątem jego celowości i zasadności. [...] W rozpatrywanej sprawie organy były związane wnioskiem Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Ł., bowiem to wojskowy komendant uzupełnień wskazuje konkretne obiekty i sprzęt potrzebne na cele obronności. Zatem ocena celowości wniosku wojskowego komendanta uzupełnień jest oceną polegającą na sprawdzeniu czy dany sprzęt jest we władaniu danego podmiotu i czy wniosek spełnia prawem wymagane wymogi. Ocena przez organy przydatności ciągnika i naczepy na rzecz obrony ma zatem charakter ograniczony, gdyż to wnioskodawca wskazuje sprzęt i jego właściciela." (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 8 listopada 2016, II SA/Bk 616/16).

Powyższe w ocenie Wojewody Pomorskiego wskazuje, że działania organu pierwszej instancji mogły ograniczać się przy wydawaniu decyzji li tylko do ustalenia, czy dany przedmiot świadczenia jest w posiadaniu odwołującego się, bez konieczności, czy wręcz kompetencji do weryfikacji zasadności takiego wniosku (sam wzorzec wniosku - stanowiący załącznik do rozporządzenia - nie wskazuje także, by powstawała konieczność uzasadnienia przez podmiot wnioskujący szczegółowego przeznaczenia danego przedmiotu świadczenia). W tym zakresie zacytowano, że "Sąd podzielił stanowisko Wojewody, że w rozpatrywanej sprawie Wójt Gminy nie posiadał kompetencji do oceny wniosku Wojskowego Komendanta Uzupełnień w powyższym zakresie, natomiast zobligowany był do zbadania możliwości jego realizacji przez skarżącego." (Wyrok WSA w Krakowie, III SA/Kr 141/12).

O ile więc rzeczywiście decyzja wydawana w niniejszej sprawie ma charakter uznaniowy, to zakres tej uznaniowości pozostaje znacznie skrępowany przez niezwykle silną autonomię tzw. organów wojskowych, którym ustawodawca przyznał daleko idącą kompetencję w suwerennym określaniu zakresów świadczeń, które mają być przeznaczone na rzecz obronności. Z tego też powodu odwołującemu się może się wydawać, że dochodzi do arbitralności w działaniu organów - jako że w typowej sprawie administracyjnej opis zasadności nałożenia obowiązku, mający źródło w stanie faktycznym, winien się oczywiście znaleźć. W przypadku jednak świadczeń rzeczowych na rzecz obrony RP uznać należy, że zakres kompetencji rozpoznawczych (kognicji) zarówno organu I instancji, jak i organu odwoławczego, został zawężony do kontroli poprawności procedury, a w zakresie stanu faktycznego - faktu posiadania przedmiotu świadczenia przez adresata decyzji administracyjnej, ewentualnie sprawności przedmiotu świadczenia. W ocenie Wojewody Pomorskiego potwierdza to wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 marca 2012 r., IV SA/Wr 780/11, gdzie wskazano, że "Przydatność, w rozważanej sprawie środków transportowych, na potrzeby jednostek wojskowych ustala organ wojskowy biorąc pod uwagę, na co wskazywano w toku postępowania administracyjnego, m.in. spełnienie przez nie wymogów technicznych. W przypadku ustalenia przez organy orzekające, zgodnie z regułami nałożonymi przez obowiązujące w tym względzie przepisy prawa, że podmiot, na który ma zostać nałożony obowiązek świadczenia, jest w stanie je realizować, nie ma w zasadzie podstaw do tego aby kwestionować zakres zgłoszonego przez jednostki Sił Zbrojnych zapotrzebowania. To wnioskodawca, jako podmiot obciążony koniecznością odpowiedniego zabezpieczenia i przygotowania obiektów na cele obrony Państwa jest najlepiej zorientowany, co jest istotne i w jakim rozmiarze, aby mógł należycie wypełnić swoje obowiązki.".

Organ odwoławczy ocenił, że w toku postępowania ustalono, że odwołujący jest w posiadaniu żądanego przedmiotu świadczenia (wskazując, że jest to okoliczność przyznana przez niego w odwołaniu, opisana w decyzji), ale też - oczywiście - doszło do zbadania proceduralnej poprawności wydania decyzji. Trudno więc w świetle powyższego, zdaniem organu odwoławczego, uznać, że zaskarżona decyzja winna być uchylona lub w jakikolwiek sposób zmieniona.

W ocenie organu odwoławczego w szczególności nie zachodzi konieczność wskazywania, "jakie motywy i argumenty legły u podstaw podjętego przez organ rozstrzygnięcia". Organ odwoławczy przyznał, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest wręcz skrajnie lakoniczne, biorąc jednak pod uwagę powyższe okoliczności prawne – nie można uznać, że powoduje to dotknięcie decyzji wadliwością tego typu, że mogłaby ona powodować konieczność uchylenia decyzji.

Organ odwoławczy przyznał, że stronie nie wyznaczono terminu do zapoznania się z materiałem dowodowym. O naruszeniu art. 10 k.p.a. nie można jednak mówić, gdy uchybienie w tym zakresie nie miało rzeczywistego wpływu na wynik rozstrzygnięcia. W tej sprawie odwołujący nie wykazał, jakiej czynności procesowej nie mógł dokonać, jakiego dowodu istotnego dla sprawy nie mógł przedstawić. Nadto pełnomocnik odwołującego uzyskał dostęp do całości akt sprawy w dniu 7 kwietnia 2023 r.

Organ odwoławczy pokreślił końcowo, że rozumie, że obowiązek świadczeń rzeczowych zawsze stanowi potencjalną dolegliwość dla adresata decyzji. Nie oznacza to jednak, że sama uciążliwość może unicestwić rozwiązania prawne mające na celu zapewnienie ochrony Państwa. Podkreślono jednocześnie, że decyzja nakładająca obowiązek ma charakter warunkowy, a nawet hipotetyczny. Obowiązek świadczenia jest bowiem uzależniony od mogącego się nigdy nie spełnić warunku (ogłoszenie mobilizacji lub wybuch wojny). Zaznaczono, że w sprawie nie zachodzą żadne okoliczności wyłączające możliwość nałożenia obowiązku świadczeń rzeczowych, ani sytuacja faktycznej niewykonalności decyzji.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody Pomorskiego V. Sp. z o.o. z siedzibą we W., wnioskując o uchylenie decyzji obu instancji, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik postępowania, tj. naruszenie:

1) art. 7 k.p.a. - naruszenie zasady prawdy obiektywnej - poprzez brak wyjaśnienia, dlaczego akurat ta konkretna nieruchomość przeznaczona ma zostać na cele świadczeń rzeczowych na rzecz obrony co przedkłada się na brak należytego uzasadnienia wydanego przez organ rozstrzygnięcia;

2) art. 8 k.p.a. - naruszenie pogłębiania zaufania obywateli - poprzez wydanie rozstrzygnięcia bez jego właściwego uzasadnienia i wykazania motywów towarzyszących jego wydaniu;

3) art. 10 § 1 k.p.a. - naruszenie zasady czynnego udziału stron w postępowaniu - poprzez brak zawiadomienia strony skarżącej przez oba organy o możliwości zapoznania się z całością zgromadzonego w sprawie materiału i zajęcia przez stronę skarżącą stanowiska bezpośrednio przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie;

4) art. 11 k.p.a. - naruszenie zasady przekonywania - poprzez działanie organu administracyjnego polegające na braku odniesienia się do kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i braku wyjaśnienia przesłanek wydanego rozstrzygnięcia, tj. wykazania, dlaczego akurat ta konkretna nieruchomość przeznaczona ma zostać na cele świadczeń rzeczowych na rzecz obrony;

5) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego co skutkowało brakiem ustalenia jakie konkretne cechy nieruchomości przemawiają za jej przydatnością na cele świadczeń rzeczowych na rzecz obrony.

6) art. 138 §1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez odniesienie się w zaskarżonej decyzji wyłącznie do zarzutów odwołania, bez poczynienia własnych ustaleń faktycznych i prawnych.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów. Zwrócono uwagę, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania datowane na 13 marca 2023 r. doręczone zostało stronie skarżącej 20 marca 2023 r. Zanim strona skarżąca zdążyła zapoznać się z aktami postępowania, organ pierwszej instancji już - 27 marca 2023 r. - wydał decyzję. Tymczasem pełnomocnik strony skarżącej zapoznał się z aktami sprawy dopiero w dniu 7 kwietnia 2023 r., już po wydaniu decyzji. Czyni to, w ocenie strony skarżącej, instytucję czynnego udziału strony w postępowaniu pozorną. Ponadto organ drugiej instancji w ogóle nie podjął jakiejkolwiek komunikacji ze stroną skarżącą.

Zwrócono także uwagę, że z treści obu decyzji administracyjnych nie sposób wywnioskować jakie motywy i argumenty legły u podstaw podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Strona skarżąca stoi na stanowisku, że organ powinien w sposób wyczerpujący uzasadnić to, dlaczego akurat ta konkretna nieruchomość ma być w razie ogłoszenia mobilizacji bądź w razie wojny przeznaczona na cele świadczeń na potrzeby Sił Zbrojnych. Tymczasem organ nie sprecyzował, ani nawet w sposób ogólnikowy nie wskazał, że strona skarżąca w istocie posiada tę nieruchomość, że nieruchomość ta może być przeznaczona na cele obrony oraz jakie cechy typu militarnego posiada przedmiotowa nieruchomość - że to akurat ona, a nie szereg nieruchomości sąsiednich nadaje się do realizacji ewentualnych celów militarnych.

Strona nie podzieliła stanowiska, że organy administracji są w tego rodzaju sprawach związane wnioskiem organów wojskowych, który w tym przypadku sam w sobie również nie zawierał nawet rozsądnego opisu nieruchomości. Zdaniem skarżącej akta sprawy świadczą o tym, że organ w ogóle nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego. Nie zweryfikował, czy naprawdę przedmiot świadczeń jest w posiadaniu spółkę V., czy ma cechy podane przez wnioskodawcę oraz nawet czy może być rzeczywiście przedmiotem świadczeń.

Odnotowano ponadto, że decyzja Wojewody Pomorskiego nie ma charakteru decyzji administracyjnej w tym względzie, że nie zawiera uzasadnienia faktycznego i prawnego w kontekście dotyczącym meritum sprawy administracyjnej, czyli przeznaczenia nieruchomości na cele świadczeń na rzecz obronności. Decyzja ta, zdaniem strony skarżącej, stanowi wyłącznie polemikę ze złożonym odwołaniem. Decyzja organu pierwszej instancji była obarczona tak istotnymi wadami proceduralnymi, nie wypełniając choćby w minimalnym stopniu dyspozycji art.107 § 3 k.p.a., że brak było podstaw do utrzymania jej w mocy.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalanie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. dalej jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze powyższe kryterium zgodności z prawem, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak nie z wszystkich powodów w niej wskazanych.

Przedmiotem oceny Sądu strona skarżąca uczyniła decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 31 maja 2023 r., utrzymującą w mocy w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. decyzję Wójta Gminy Pruszcz Gdański z dnia 27 marca 2023 r., nakładającą na V. Sp. z o.o. z siedzibą we W. obowiązek świadczeń rzeczowych na rzecz określonej jednostki wojskowej, to jest [...] Bazy Lotniczej w P., aktualizujący się w razie ogłoszenia mobilizacji lub wybuchu wojny.

Podstawą prawną wydania decyzji była ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t.j.: Dz. U. z 2022, poz. 2305 ze zm.), w tym w szczególności jej art. 630 ust. 1, zgodnie z którym wójt (burmistrz, prezydent miasta), na wniosek organów i kierowników jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 620 ust. 1, wydaje decyzję administracyjną o przeznaczeniu nieruchomości lub rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Decyzję doręcza się posiadaczowi nieruchomości lub rzeczy ruchomej oraz wnioskodawcy na piśmie wraz z uzasadnieniem (art. 630 ust. 3 cyt. ustawy). Natomiast przepis art. 632 ust. 1 cyt. ustawy stanowi, że posiadacze nieruchomości i rzeczy ruchomych, wobec których wydano ostateczną decyzję o przeznaczeniu tych nieruchomości i rzeczy ruchomych na cele świadczeń rzeczowych, są obowiązani informować wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o rozporządzeniu tą nieruchomością lub rzeczą ruchomą, w terminie 30 dni od dnia tego rozporządzenia.

Obowiązek świadczeń rzeczowych może być nałożony na urzędy i instytucje państwowe, przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne, a także osoby fizyczne na cele przygotowania obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych, likwidacji ich skutków oraz zarządzania kryzysowego (art. 628 ust. 1 cyt. ustawy). Świadczenia rzeczowe mogą być wykonywane na rzecz Sił Zbrojnych, jednostek przewidzianych do militaryzacji oraz jednostek organizacyjnych wykonujących zadania na potrzeby obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych, likwidacji ich skutków oraz zarządzania kryzysowego (art. 628 ust. 2 cyt. ustawy).

Od decyzji organu pierwszej instancji posiadaczowi nieruchomości lub rzeczy ruchomej oraz wnioskodawcy przysługuje odwołanie do wojewody, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Decyzja ta może być zmieniona przez wojewodę również z urzędu, jeżeli została wydana z naruszeniem przepisów prawa (art. 630 ust. 4 cyt. ustawy).

Postępowanie w przedmiotowej sprawie zainicjował wniosek skierowany do Wójta Gminy Pruszcz Gdański przez Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w Gdańsku z prośbą o przeznaczenie w opisanym trybie oznaczonych we wniosku nieruchomości na uzupełnienie doraźnych potrzeb wojska, to jest wspomnianej [...] Bazy Lotniczej w P. - na wypadek mobilizacji lub wojny.

Istota świadczeń rzeczowych, których orzeczenia przez organ administracji domagał się Szef Wojskowego Centrum Rekrutacji w Gdańsku polega, na tym, że gdyby zaistniał warunek pod jakim są one nakładane - to jest ogłoszono stan mobilizacji lub nastąpił wybuch wojny - określony w decyzji podmiot ma obowiązek oddać jednostce wojskowej określoną w decyzji rzecz lub rzeczy do używania. W czasie pokoju obowiązek się nie aktualizuje i nie może być źródłem ograniczeń dla użytkowania rzeczy ruchomej lub nieruchomej.

Z tych względów niezwykle istotne pozostaje aby przy wydaniu decyzji precyzyjne określić kto jest jej adresatem. W tym celu kończenie jest zaś ustalenie i wykazanie, że określony podmiot jest aktualnym posiadaczem wskazywanej we wniosku rzeczy. Ustawodawca przewidział, że stan posiadania może ulec zmianie - w tym wypadku adresat decyzji jest obowiązany poinformować o rozporządzeniu rzeczą. Zmiana stanu posiadania niewątpliwie powinna w takim wypadku przełożyć się na zmianę określonego przez organ obowiązku. W ustawie przewidziano tym samym mechanizmy, których treść wskazuje jak istotne jest aby zawarte w decyzji informacje i dane były sprawdzone i aktualne.

Nade wszystko wątpliwości nie może zaś budzić sposób określenia przedmiotu świadczenia. Z decyzji musi jasno wynikać jaka konkretnie rzecz zostaje objęta obowiązkiem świadczeń rzeczowych.

Zdaniem Sądu tym obowiązkom, w szczególności obowiązkowi precyzyjnego określania przedmiotu świadczenia, organy w tej sprawie nie sprostały.

Wyjaśnienie wskazanych kwestii - dotyczących podmiotu i przedmiotu sprawy - jest kluczowe dla zapewnienia aby podejmowane w odniesieniu do obowiązku świadczeń rzeczowych decyzje były wykonalne w przypadku ziszczenia się warunku, pod jakim zostały ustalone. Waga tych rozstrzygnięć jest niewątpliwie znaczna. Szczególnie w czasie, gdy zagrożenie mobilizacją, a nawet wybuchem wojny, stanowi realne zagrożenie z uwagi na bliskość konfliktu zbrojnego przy granicach naszego kraju.

W toku postępowania administracyjnego na organach obu instancji spoczywa wynikający z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek jednoznacznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W tym celu, uwzględniając treść przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie o określonym przedmiocie, organ administracji - jako dysponent postepowania dowodowego - określa jakie okoliczności faktyczne pozostają istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i postanawia o przeprowadzeniu w sprawie określonych dowodów.

Sąd przyjął, że choć z samego charakteru sprawy dotyczącej obowiązku świadczeń na rzecz Sił Zbrojnych można wnioskować, że postępowanie dowodowe ma w tym wypadku zakres ograniczony, nie uprawnia to jednak do rezygnacji z przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów w sprawie.

Jako generalną zasadę Sąd podzielił przytoczone w zaskarżonej decyzji stanowisko orzecznictwa, to jest że w sprawach z zakresu świadczeń rzeczowych organ administracji nie ma kompetencji do oceny zasadności kierowanego do niego wniosku organu wojskowego. W znaczeniu braku merytorycznej kompetencji do oceny, czy dana rzecz ruchoma lub nieruchoma, co do samego jej rodzaju, jest przydatna dla celów obrony Państwa i dlaczego. W tym zakresie w sprawie nie prowadzi się zatem postępowania dowodowego.

Wbrew argumentacji skargi, w wydanych w sprawie decyzjach organy nie miały zatem obowiązku uzasadniać dlaczego akurat ta, a nie inna rzecz została wybrana jako przedmiot świadczeń na rzecz danej jednostki wojskowej i jakie potrzeby militarne o tym przesądziły. Przedmiot tego rodzaju spraw istotnie determinuje, że to organ wojskowy pozostaje najlepiej zorientowany jakiego rodzaju sprzętu, czy też jakiego rodzaju nieruchomości potrzebuje dla zagwarantowania gotowości do obrony kraju na wypadek mobilizacji i wojny. Organ wojskowy, w odróżnieniu od organu administracji, wie jakie posiada w tym zakresie braki, a zatem jakiego rodzaju ruchomości i nieruchomości potrzebuje i chce objąć obowiązkiem świadczeń rzeczowych.

Tym niemniej (co przyznał w uzasadnieniu także Wojewoda Pomorski odwołując się do orzecznictwa) choć Wójt Gminy Pruszcz Gdański nie miał kompetencji do oceny zasadności wniosku, był jednak zobligowany do zbadania możliwości realizacji tego wniosku przez adresata decyzji. Organ odwoławczy nie kwestionował też, że w sprawie konieczne było ustalenie w czyim posiadaniu jest dany przedmiot świadczenia oraz ewentualnie czy skierowany do organu wniosek jest poprawny, to jest czy sama procedura wystąpienia z wnioskiem i dalsze działania były prawidłowe pod względem formalnym. Pomimo tego kwestii tych nie wyjaśniono.

Lakoniczny sposób uzasadniania decyzji organu pierwszej instancji nie pozwala, zdaniem Sądu, na przyjęcie aby w sprawie przeprowadzono postępowanie dowodowe nawet w tak minimalnie zakreślonym, koniecznym zakresie. Z tych względów doszło do istotnego naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Decyzja organu pierwszej instancji jest objęta tak istotnymi brakami, że z jej treści nie da się w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, jaki jest faktycznie przedmiot świadczenia, w tym przyjąć, aby przedmiot opisany w decyzji faktycznie odpowiadał nieruchomości, o którą wystąpiono we wniosku. Z akt sprawy nie wynika aby organ pierwszej instancji ustalił, o jaką konkretnie działkę wnioskował w tym przypadku podmiot wojskowy, a w konsekwencji kto jest jej posiadaczem, co się faktycznie na niej znajduje i pod jakim adresem.

W pierwszej kolejności zadaniem organu pierwszej instancji było ustalenie przedmiotu świadczenia. Dopiero bowiem to ustalenie - skoro we wniosku nie wskazano podmiotów, do których mają być skierowane decyzje - mogłoby prowadzić do przeprowadzenia postępowania w celu ustalenia kto jest posiadaczem nieruchomości oraz czy może on zrealizować świadczenie. W tym czy stan lub rodzaj nieruchomości w jakiś sposób nie wyklucza możliwości wykorzystania jej do zakładanych przez wojsko celów.

W tym zakresie dostrzec trzeba, że przepisy określają jakiego rodzaju rzeczy, w tym nieruchomości, nie mogą być przedmiotem świadczeń rzeczowych. Wyłączenia te zawarte zostały m.in. w art. 628 ust. 5 ustawy o obronie Ojczyzny i mają charakter podmiotowy (wyłączenie nieruchomości z uwagi na rodzaj podmiotu, który jest w posiadaniu nieruchomości) albo przedmiotowy (wyłączenie z uwagi na rodzaj nieruchomości, w tym także rodzaj znajdującej się na nieruchomości zabudowy). Tak też wyłączeniu podlegają np. określonej kategorii biblioteki, muzea, archiwa i zabytki, świątynie, domy modlitwy oraz pomieszczenia kościołów, parki narodowe i rezerwaty przyrody, przedszkola, domy dziecka, zakłady opiekuńczo-wychowawcze, szkoły specjalne i internaty tych szkół, specjalne ośrodki wychowawcze i szkolno-wychowawcze oraz poradnie psychologiczno-pedagogiczne.

Obowiązkiem organu jest zatem m.in. ustalenie co znajduje się na nieruchomości. W tym celu dostępne organowi są dowody z dokumentów oraz oględziny nieruchomości.

W ocenie Sądu przeprowadzenie oględzin nieruchomości powinno stanowić standard postępowania przy wydawaniu decyzji w przedmiocie świadczeń rzeczowych, o których mowa w art. 628 ustawy o obronie Ojczyzny. Dowodu tego nie powinno się pomijać w szczególności, gdy przedmiotem wniosku organu wojskowego jest nieruchomość ze wskazaniem określonego rodzaju zabudowy, która ma się na tej nieruchomości się znajdować. Nie można bowiem wykluczyć, że pomimo ciążącego na organach administracji obowiązku aktualizacji danych w zakresie ewidencji gruntów i budynków, stan faktyczny nieruchomości może okazać się odmienny od wynikającego z dokumentacji (np. na działce nie istnieje zabudowa). Przyjąć zaś należy, że to m.in. rodzaj określonej zabudowy jest jednym z czynników, które decydują o wyselekcjonowaniu przez organ wojskowy danej nieruchomości i uznaniu jej przydatności dla celów wojskowych, które chce zabezpieczyć.

Punktem wyjaśnia dla ustalenia przedmiotu świadczenia jest zatem treść wniosku organu wojskowego. Jeżeli wniosek organu wojskowego zwiera braki i nieścisłości, rzeczą organu administracji jest wystąpienie o sprecyzowanie wniosku.

W przedmiotowej sprawie, pomimo tego, że wniosek organu wojskowego pozostawał nieprecyzyjny co do przedmiotu świadczenia, z akt sprawy nie wynika aby Wójt Gminy Pruszcz Gdański wystąpił o jego uściślenie. W sprawie nie skorzystano także z możliwości przeprowadzenia oględzin nieruchomości. Organ naruszając art. 7 oraz art. art. 77 § 1 k.p.a. nie ustalił gdzie znajduje się nieruchomość, jaki jest jej adres i co się na tej nieruchomości znajduje. W konsekwencji przedmiot objęty obowiązkiem świadczeń został określony w sposób uniemożliwiający jego jednoznaczną identyfikację.

Skierowany do Wójta Gminy Pruszcz Gdański wniosek z dnia 2 marca 2023 r był skonturowany w taki sposób, że wnioskodawca wymienił w nim 33 nieruchomości, które chciałby pozyskać do użytkowania, określając je poprzez numer geodezyjny i wskazanie że są to działki w miejscowości W. W tabeli wymieniono m.in. działkę o numerze geodezyjnym [...]. Szef Wojskowego Centrum Rekrutacji w Gdańsku zbiorczo wskazał w tabeli, to jest w odniesieniu do wszystkich oznaczonych ww. sposób działek, że przedmiotem świadczeń rzeczowych jest "istniejąca zabudowa, infrastruktura magazynowa, warsztaty, hale wielkopowierzchniowe, szkoła". Jako miejsce przedmiotu świadczeń wskazano we wniosku "działki w m. W. wraz z umieszoną na nich infrastrukturą magazynową, warsztatową, halami wielkopowierzchniowymi i szkołą".

W decyzji skierowanej do strony skarżącej jako przedmiot objęty obowiązkiem wskazano więc - w oparciu o ww. wniosek - działkę o numerze geodezyjnym [...] w miejscowości W. wraz z infrastrukturą magazynową, warsztatową, halami wielkopowierzchniowymi i szkołą.

Przedmiot świadczenia, nie został tym samym wskazany w sposób jednoznaczny i niewątpliwy.

Po pierwsze, zawarte w decyzji sformułowanie, że przedmiotem jest działka ze znajdującą się na niej infrastrukturą w postaci m.in. szkoły, hal, warsztatów, jest mylące. Tego rodzaju sformułowanie - mając na uwadze treść wniosku, gdzie ww. rodzaje zabudowy odniesiono do całego zbioru działek - budzi uzasadnione wątpliwości, czy istotnie wszystkie tego rodzaju zabudowania znajdują się na działce oznaczonej numerem [...]. Istotnym elementem żądnego przez organ świadczenia jest natomiast również to, co się na określonej działce znajduje.

Po drugie, wątpliwości te pogłębia określenie działki jedynie numerem geodezyjnym, bez wskazania jej kompletnego adresu. Szczególnie, że według ogólnie dostępnych map geodezyjnych (Geoportal 2) w miejscowości W. nie ma działki o oznaczonym numerze.

Sąd w oparciu o ww. ogólnodostępne mapy geodezyjne dostrzegł natomiast, że działka o numerze [...] znajduje się w innej pobliskiej miejscowości, to jest w B. Wątpliwości co do przedmiotu świadczenia wzmacnia w tej sytuacji fakt, że z informacji dostępnych w Internecie, w tym również z ww. map, wynika, że w B. funkcjonują dwa obiekty określone jako "V. Maszyny Budowlane Oddział Gdańsk - [...]" oraz "V. - serwis samochodów [...]". W takiej sytuacji nie można z oczywistych względów przyjąć, aby doszło do wystarczającego sprecyzowania przedmiotu świadczenia. W sentencji decyzji organu pierwszej instancji dla oznaczenia przedmiotu świadczenia posłużono się bowiem wskazaniem działki jako noszącej numer [...], w obrębie J., w miejscowości W. Taka działka natomiast nie istnieje.

Określenie przedmiotu obowiązku, a więc nieruchomości lub jej części musi być precyzyjne i umożliwiać realizację nałożonego obowiązku świadczenia.

Jeżeli wniosek został sformułowany w sposób nieprecyzyjny lub niewykonalny, organ winien zobowiązać wnioskodawcę do jego prawidłowego sformułowania. Bez zwrócenia się do wnioskodacy nie można było z góry założyć, że poprzez "działkę nr [...] w miejscowości W.", z całą pewnością chciał on objąć świadczeniem inną działkę o nr [...]. Szczególnie, że we wniosku nie wskazano podmiotów, co do których miały zostać skierowane decyzje o nałożeniu obowiązku świadczeń. Oznaczenie przedmiotu świadczenia nie powinno się zatem odbywać poprzez nieformalne "dopasowywanie" jaka działka prawdopodobnie była objęta zainteresowaniem organu wojskowego, ale precyzyjne ustalenie powyższego w porozumieniu z tym organem, jeżeli wniosek budzi wątpliwości.

Ponieważ takich ustaleń nie poczyniono, decyzja organu pierwszej instancji nie spełniała wymogu precyzyjnego określenia przedmiotu świadczenia. Jej wadliwość w tym zakresie nie została dostrzeżona przez organ odwoławczy, który utrzymał w mocy decyzję obarczoną istotnymi brakami, wynikającymi z naruszenia podstawowych przepisów procedury administracyjnej, to jest art. 7 i art. art. 77 § 1 k.p.a.

W okolicznościach tej sprawy za istotne naruszenie przepisów postępowania Sąd uznał ponadto zaistniałe w efekcie ww. uchybień niewywiązanie się przez organy z obowiązków ciążących na nich z mocy art. 107 § 3 k.p.a.

Zgodnie ze wskazanym przepisem uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W decyzji organu pierwszej instancji w zakresie uzasadnienia prawnego ograniczono się do wskazania, że "zgodnie z cytowanymi przepisami przeznaczam wymienioną nieruchomość do wykonania obowiązku świadczeń". W decyzji nie zacytowano jednak żadnych przepisów prawnych, ani ich nie wyjaśniono. Wskazanie, że podstawę działań organu stanowi art. 628 ust. 1 i 630 ust. 1 i 5 ustawy o obronie Ojczyzny, biorąc jednocześnie biorąc pod wagę lakoniczność uzasadnienia faktycznego decyzji, jest naruszeniem rażącym i istotnym. Z decyzji nie wynika, na jakich dowodach organ oparł (wynikające wyłącznie z sentencji decyzji) ustalenie, że spółka V. Sp. z o.o. z siedzibą we W. jest posiadaczem działki o numerze geodezyjnym [...] w miejscowości W. wraz z infrastrukturą magazynową, warsztatową, halami wielkopowierzchniowymi i szkołą.

W uzasadnieniu decyzji odwoławczej, także nie wskazano jakie dowody, zdaniem Wojewody Pomorskiego, przesądzały, że obowiązek świadczeń został nałożony przez organ pierwszej instancji w prawidłowym zakresie przedmiotowym i wobec właściwego podmiotu, to jest jakie w tym zakresie ustalono fakty. Powoływanie się na to, że w ramach odwołania podmiot, do którego skierowana została decyzja, nie zaprzeczył aby użytkował działkę, nie może mieć rozstrzygającego znaczenia. W tej sprawie, jak podkreślono wyżej, w ramach postępowania prowadzonego przez organ pierwszej instancji w ogóle nie ustalono bowiem jaką konkretnie nieruchomość miał na myśli organ wojskowy wskazując we wniosku działkę [...], która w takim kształcie jak wskazany we wniosku, a następnie w decyzji, zwyczajnie nie istnieje. W zakresie uzasadnienia prawnego organ odwoławczy, podobnie jak organ pierwszej instancji, także nie przytoczył mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa, poprzestając na wskazaniu, że podstawą prawną decyzji jest art. 628 ust. 1 oraz art. 630 ust. 4 ustawy o obronie Ojczyzny. Uzasadnienie prawne decyzji skoncentrowano na zacytowaniu treści wybranych wyroków sądów administracyjnych, bez wystarczającego wyjaśnienia ich znaczenia i co do zasady bez odniesienia do okoliczności faktycznych tej konkretnej sprawy.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Pruszcz Gdański.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Organ uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię prawa i przed rozpoznaniem wniosku Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w Gdańsku z dnia 2 marca 2023 r. w zakresie dotyczącym działki określonej we wniosku jako "działka o numerze geodezyjnym [...] w miejscowości W." przeprowadzi prawidłowe postępowanie wyjaśniające w tej sprawie, w tym jednoczenie ustali przedmiot żądanego przez wnioskodawcę świadczenia rzeczowego.