Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 238/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Tomasz Szmydt Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] stycznia 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania J. T., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] listopada 2015 r. nr [...] o odmowie przyznania odwołującemu się zasiłku stałego. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wnioskiem z [...] września 2015 r. J. T. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie mu zasiłku stałego w związku z trudną sytuacją materialną i zdrowotną w jakiej się znajduje.

Wyżej wymieniony jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, co potwierdza orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] września 2015 r., wydane na okres do 30 września 2017 r. W toku postępowania ustalono, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku uzyskał on dochód z pożyczki prywatnej w wymiarze [...] złotych (udzielonej przez D. M.) oraz [...] złotych z tytułu umowy z [...] kwietnia 2015 r. o udzieleniu przedłużonego wsparcia pomostowego, wypłaconego przez Wojewódzki Urząd Pracy w [...]. Przy czym ten ostatni dochód i jego kwotę ustalono na etapie postępowania odwoławczego, gdyż w toku wywiadu środowiskowego wnioskodawca nie podał tych informacji, podnosząc jedynie, że prowadzi działalność gospodarcza, która nie przynosi żadnych dochodów. Wyżej wymieniony zobowiązany jest przy tym do uiszczania alimentów na rzecz syna w wymiarze [...] złotych miesięcznie. Za sierpień 2015 r. opłacił składki na ubezpieczenie społeczne w wymiarze [...] złotych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w wymiarze [...] złotych. Tym samym jego dochód po odliczeniu składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz kwoty alimentów wyniósł wówczas [...]złotych.

W tym stanie rzeczy Wójt Gminy [...] decyzją z [...] listopada 2015 r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] stycznia 2015 r. odmówił wnioskodawcy przyznania zasiłku stałego. Przy czym w pierwszej instancji, powodem odmowy było zakwestionowanie wiarygodności przedstawianych przez stronę informacji co do jego sytuacji dochodowej, z uwagi na stwierdzenie wydatkowania przezeń większych środków niż deklarowane dochody. W drugiej natomiast instancji wskazano na niespełnienie kryterium dochodowego uprawniającego, w myśl art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. – o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.), do uzyskania świadczenia. Przywołany przepis stanowi bowiem, że zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Dla takiej osoby kryterium to ustalone było w dacie składania wniosku na poziomie 542 złotych, a aktualnie wynosi ono 634 złote.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] J. T. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia. W motywach skargi podnosił, że przyznane mu fundusze w ramach przedłużonego wsparcia pomostowego stanowiły szczególną dotację, która można było przeznaczać na ściśle określone cele związane z działalnością firmy. Nie powinny więc one być w jego ocenie uwzględniane przy ustalaniu jego dochodu. Ponadto zwracał uwagę, że zakończenie wypłacania środków w oparciu o ww. umowę nastąpiło we wrześniu 2015 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest niezasadna.

Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.); przywoływana dalej jako: "u.p.s.", które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków stałych. Tego rodzaju zasiłek, w myśl art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z powyższego unormowania wynikają zatem dwie przesłanki, które musza być spełnione łącznie aby osoba pełnoletnia samodzielnie gospodarująca uzyskała omawiane świadczenie, które co istotne nie jest przyznawane w ramach uznania administracyjnego, jak ma to miejsce w przypadku większości świadczeń z pomocy społecznej. Po pierwsze musi być osobą niezdolną do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolną do pracy, a po drugie jej dochód musi być niższy od ustalonego ustawa kryterium dochodowego..

W rozpoznawanej sprawie okolicznością niesporną jest spełnienie przez skarżącego pierwszej z wymienionych przesłanek. Niekwestionowaną okolicznością jest bowiem, że jako osoba niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym spełnia warunek całkowitej niezdolności do pracy (por. art. 6 pkt 1 u.p.s.). Istota sporu sprowadza się natomiast do kwestii spełnienia drugiej z wymienionych w przepisie przesłanek, dotyczącej przekroczenia ustalonego ustawa kryterium dochodowego, a dokładniej rzecz ujmując zasadności wliczenia do dochodu, kwoty uzyskiwanej do września 2015 r. (tj. miesiąca wystąpienia o zasiłek stały pomocy publicznoprawnej w ramach umowy z dnia 27 kwietnia 2015 r. o udzieleniu przedłużonego wsparcia pomostowego w wysokości [...] złotych miesięcznie. Uwzględnienie bowiem owego dochodu przez Kolegium wraz z dochodem z pożyczki prywatnej w kwocie [...] złotych, uzyskanej w sierpniu 2015 r., przy pomniejszeniu o kwotę alimentów ([...] złotych) oraz opłaconych w tym okresie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (w łącznej wysokości [...]złotych), powodowało, że dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku przewyższał ustanowione w art. 8 ust. 1 pkt 1 kryterium dochodowe – wynoszące w dacie rozstrzygania sprawy [...] złote. To z kolei powodowało, że zasiłek stały nie mógł być skarżącemu przyznany. Tymczasem, zdaniem skarżącego świadczenia otrzymywane w ramach przedłużonego finansowego wsparcia pomostowego, ze względu na konieczność ich wydatkowania na ściśle określone cele związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, jak również fakt, że ostatnia transza wsparcia wypłacona została we wrześniu 2015 r. do jego dochodu nie powinny być wliczane.

Stanowisko skarżącego uznać należy jednak za nieuprawnione.

Zgodnie bowiem z definicja dochodu zamieszczoną w art. 8 ust. 3 u.p.s., w brzmieniu obowiązującym w dacie rozstrzygania sprawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Sformułowanie powyższego przepisu jest jednoznaczne i nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Wynika z niego generalnie zatem, iż za dochód miesięczny uważane są wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszone jedynie o miesięczne obciążenia podatkiem dochodowym, składką na ubezpieczenie zdrowotne i świadczone alimenty, a obciążenia pomniejszające dochód są wymienione enumeratywnie.

Z kolei katalog źródeł przychodów, których nie wlicza się do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 ww. artykułu zawarty został w jego ust. 4 i obejmuje on: 1) jednorazowe pieniężne świadczenie socjalne; 2) zasiłek celowy; 3) pomoc materialną mającą charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawaną na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartość świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługujące osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 5a) świadczenie pieniężne i pomoc pieniężną, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015 r. poz. 693); 6) dochód z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego.

Również to wyliczenie – jak trafnie zauważało Kolegium, odwołując się w tym względzie do poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych - ma charakter zamknięty co oznacza, iż zgodnie z wolą ustawodawcy niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jak też ich wysokości. Takim niewymienionym przez ustawodawcę przychodem jest więc m.in. pomoc publiczna udzielana przedsiębiorcy w ramach przedłużonego wsparcia finansowego przeznaczonego na wspomaganie w pierwszym okresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. W konsekwencji podlegają one obligatoryjnemu zaliczeniu do dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Bez znaczenie prawnego jest akcentowana przez skarżącego konieczność wydatkowania ww. środków na ściśle określone cele związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Ustawodawca nie uzależniał bowiem, poza ściśle określonymi w art. 8 ust. 3 wyjątkami, możliwości pomniejszenia dochodu osoby ubiegającej się o pomoc społeczną, w zależności od rodzaju wydatków jakie dochodem tym są finansowane. Niezależnie od powyższego nie sposób nie dostrzec, że ww. dochód z pomocy publicznej nie pozostaje bez wpływu na sytuację ekonomiczną osoby go uzyskującej. Zmniejszają wszak jej obciążenia finansowe związane z działalnością gospodarczą, które musiałaby ona pokryć także bez owego wsparcia.

Okolicznością irrelewantną w sprawie jest również to, że ostatnim miesiącem ich uzyskiwania był wrzesień 2015 r. Był to bowiem miesiąc złożenia wniosku, a tym samym nie ma podstaw do traktowania ich jako dochód utracony w rozumieniu art. 8 ust. 1 u.p.s. Wprawdzie w samej ustawie o pomocy społecznej nie zawarto definicji utraty dochodu, co jest odmiennym rozwiązaniem niż to, które obowiązuje w ustawie o świadczeniach rodzinnych, niemniej nie budzi wątpliwości sądu, że przez "utratę dochodu", o której mowa w ww. przepisie, należy rozumieć sytuacje w której dana osoba czy rodzina w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie świadczenia uzyskiwała jakiś dochód, natomiast w miesiącu jego złożenia już go nie uzyskuje. Tak też interpretowane jest to pojęcie w judykaturze (por. wyroki: WSA w Gliwicach z 28 kwietnia sygn. akt IV SA/Gl 1390/13, Lex nr 1535124; WSA w Rzeszowie z 8 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 110/14 Lex nr 1471320).

Podobnie w katalogu przychodów odliczanych od dochodu (art. 8 ust. 4), jak też w katalogu obciążeń pomniejszających dochód (art. 8 ust. 3) ustawodawca nie wymienił środków pochodzących z pożyczki lub kredytu, co powoduje, że podlegają one obligatoryjnemu uwzględnieniu przy ocenie sytuacji dochodowej osoby ubiegającej się o świadczenia (por. wyroki NSA z: 9 stycznia 2015 r. sygn. akt I OSK 1542/13, Lex nr 1769207; z 3 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1117/12, Lex nr 1341423 ).

Mając zatem na względzie poprawność ustalonego przez organ dochodu uzyskanego przez skarżącego w sierpniu 2015 r. (miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku), jak też uwzględniając fakt, że przewyższał on przewidziane art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, uprawniające po myśli art. 37 ust. 1 pkt 1 do uzyskania zasiłku stałego, uznać należy, że odmowa przyznania w takich okolicznościach faktycznych owego świadczenia odpowiada prawu.

To zaś powoduje, że skarga wniesiona na wydaną w tym przedmiocie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw i podlegać musi oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).