Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 235/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1993
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 151, art. 250 par. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: par. 23 ust. 1 pkt 1 lit. c, par. 4 ust. 3
journal: Dz.U. 2024 poz 763
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu  terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu

SENTENCJA

Dnia 11 lipca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Czerw Sędziowie: Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) Protokolant Pomocnik sekretarza Dominika Jaśkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2024 roku sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 4 stycznia 2024 roku znak SKO.4111.69.2023 w przedmiocie odmowy umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) oddala skargę, 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat K. K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] lok. [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. lp


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 4 stycznia 2024 r. znak: SKO.4111.69.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania M. N., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 16 sierpnia 2023 r. nr SOCIII.522.113385.2023.044567.002.2023.U w przedmiocie odmowy umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z 16 sierpnia 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi orzekł o odmowie umorzenia M. N. pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. N.1, M. N.2 oraz B. N. w wysokości 4934,77 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi na dzień wydania niniejszej decyzji w wysokości 2158,78 zł, co łącznie stanowi kwotę 7093,55 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. N. wniósł o jej uchylenie w całości i orzeczenie o umorzeniu pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem odwołującego, posiadane przezeń orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności jest równoznaczne z orzeczeniem ZUS o całkowitej niezdolności do pracy. Twierdzenie organu o częściowej niezdolności do pracy jest sprzeczne z prawem. Według odwołującego wydana decyzja jest krzywdząca i niesprawiedliwa.

Powołaną na wstępie decyzją z 4 stycznia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 775 - dalej w skrócie "k.p.a."), art. 27 oraz art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1993 - dalej w skrócie "ustawa"), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przytoczył regulacje art. 6 k.p.a., art. 138 § 1 k.p.a., art. 27 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy, a następnie wyjaśnił, że 16 czerwca 2023 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi wpłynęło pismo M. N. z 15 czerwca 2023 r., które z uwagi na jego treść zostało potraktowane jako wniosek o umorzenie pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. N.1, M. N.2 oraz B. N., na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1993).

Po uwzględnieniu wpłat dokonanych na konto organu właściwego wierzyciela ustalono, iż według stanu na dzień 16 sierpnia 2023 r. do zwrotu M. N. pozostaje kwota należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. N.1, M. N.2 oraz B. N. w wysokości 7093,55 zł (z czego 4934,77 zł - kwota główna należności, 2158,78 zł - odsetki ustawowe za opóźnienie naliczone do dnia wydania przez organ I instancji decyzji).

Kolegium stwierdziło następnie, że według ustaleń organu pierwszej instancji M. N. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Korzysta ze świadczeń przyznanych decyzjami Prezydenta Miasta Łodzi w postaci zasiłku stałego w wysokości 560,16 zł miesięcznie oraz zasiłku pielęgnacyjnego, którego miesięczna wysokość to 215,84 zł. Z treści dokumentów załączonych przez M. N. do oświadczenia z 25 lipca 2023 r. wynika, iż do stałych kosztów utrzymania mieszkania należą: opłata za lokal w wysokości 885,67 zł oraz opłata za gaz w wysokości 53,59 zł. Jednakże, co strona podkreśliła w w/w oświadczeniu z 25 lipca 2023 r. nie ma "realnej możliwości wnoszenia wszystkich opłat za mieszkanie". Wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem z 9 lutego 2022 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym do 28 lutego 2025 r. Z treści powyższego orzeczenia wynika, że "M. N. jest osobą o naruszonej sprawności organizmu ograniczającej pełnienie ról społecznych, wymagającą częściowej pomocy w pełnieniu ról społecznych, zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej".

W ocenie organu I instancji, wnioskodawca jest niewątpliwie osobą borykającą się z trudnościami finansowymi i zdrowotnymi. Przedstawiony przez M. N. materiał dowodowy nie stanowi jednak przesłanki do umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sytuacja, w której znajduje się obecnie M. N. nie uzasadnia zastosowania najdalej idącej ulgi w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w postaci umorzenia tych należności. W ocenie organu I instancji, posiadane schorzenia, trudna sytuacja zdrowotna i materialna nie nakłada na organ administracji automatycznego obowiązku umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych. Aby organ mógł podjąć decyzję o umorzeniu długu, sytuacja rodzinna i dochodowa musi wyróżniać osobę spośród innych dłużników alimentacyjnych. Wskazywane przez M. N. okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkowej, a tym samym nie mogą stawiać w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych.

Kwestia możliwości umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych pozostawiona została uznaniu organu administracyjnego. Ustawodawca wskazał jednakże, że organ administracji zobowiązany jest do zbadania sytuacji dochodowej i rodzinnej strony ubiegającej się o umorzenie. Instytucja uznania administracyjnego oznacza, iż organ administracyjny może, ale nie musi umorzyć świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego wraz z należnymi odsetkami, co oznacza możliwość negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia przesłanek. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, iż organ administracji ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, ale wybór ten nie może być dowolny, musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W świetle art. 7 k.p.a. granicą uwzględnienia w postępowaniu administracyjnym słusznego interesu strony jest zaistnienie kolizji z interesem społecznym. Powołując się na interes społeczny, organ administracji winien zarazem wskazać o jaki interes chodzi oraz wskazać jego istnienie i znaczenie.

Kolegium podniosło następnie, że jako przyczyny niełożenia na utrzymanie osób uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego M. N. wskazuje mały dochód i stan zdrowia. Trudna sytuacja finansowa oraz zły stan zdrowia są cechą większości zobowiązanych, za których świadczenia wypłaca fundusz alimentacyjny. W ocenie organu odwoławczego, niewątpliwie obecna sytuacja zdrowotna i dochodowa strony jest trudna, jednak nie pozbawia możliwości podejmowania działań, zmierzających do jej poprawy i dalszej spłaty ciążących na stronie zaległości alimentacyjnych.

M. N. jest osobą w wieku aktywności zawodowej. Legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z 9 lutego 2022 r. wydanym na czas określony do 28 lutego 2025 r., z treści którego wynika, iż jest zdolny do wykonywania pracy ze wskazaniem dotyczącym odpowiedniego zatrudnienia - warunki chronione. W ocenie organu I instancji oraz Kolegium, istnieją więc szanse na to, że M. N. znajdzie zatrudnienie, z którego będzie osiągał dochód, co pozwoli na poprawę jego sytuacji bytowej i wywiązanie się z zobowiązań wobec Skarbu Państwa powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych. Bezspornym jest, iż zadłużenie M. N. powstało na skutek niedopełnienia obowiązku alimentacji na rzecz własnych dzieci. Organ odwoławczy podkreślił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osoby zobowiązanej do alimentacji, a nie zamiast tej osoby. Obowiązek alimentacyjny wobec dzieci spoczywa na rodzicach, a nie na organach państwa, zatem dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w jego zastępstwie. Zważywszy, że załatwienie każdej sprawy administracyjnej wymaga wyważenia słusznego interesu obywatela i interesu społecznego, uwzględnienie prośby M. N. godziłoby w interes społeczny poprzez przyznanie kolejnej ulgi dłużnikowi alimentacyjnemu, który nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, które z różnych powodów nie są w stanie swych zobowiązań regulować samodzielnie. Osoby takie zwykle znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, nie posiadają dostatecznych środków na wywiązywanie się ze swych zobowiązań wobec dzieci, stąd z czasową pomocą dla ich rodzin wychodzą organy państwa. Podkreślić jednak należy, że pomoc ta udzielana jest w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, a nie zamiast tych osób. Wypłata świadczeń alimentacyjnych przez organy państwa stanowi swoisty kredyt udzielany osobom zobowiązanym do alimentacji, który to kredyt winien zostać przez te osoby spłacony. Zwrotność wypłacanych świadczeń stanowi podstawową zasadę pomocy państwa w tym obszarze. Umorzenie kwoty należności M. N. z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osób uprawnionych oznaczałoby obarczenie wszystkich podatników osobistym długiem strony.

Podsumowując Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie w sprawie i nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a wydając rozstrzygnięcie uwzględnił sytuację dochodową i bytową wnioskodawcy. Umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego byłoby sprzeczne z interesem społecznym.

Jednocześnie organ poinformował odwołującego, że istnieje możliwość zwrócenia się do Prezydenta Miasta Łodzi z podaniem o odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się M. N., który w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia lub o zmianę decyzji i umorzenie pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem skarżącego, decyzja Kolegium jest sprzeczna z prawem, pomija całkowicie jego sytuację materialną i zdrowotną oraz stanowisko synów wyrażone wobec wniosku skarżącego w toku postępowania administracyjnego. Według skarżącego, organ pomija fakt, że legitymuje się on orzeczeniem o niepełnosprawności z powodu całkowitej niezdolności do pracy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 18 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SPP/Łd 56/24 referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata i umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Na rozprawie 11 lipca 2024 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oświadczając, że nie zostały one pokryte w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 - dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi odmawiającą M. N. umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych M. N.1, M. N.2 oraz B. N. w wysokości 4934,77 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w wysokości 2158,78 zł, co łącznie stanowi kwotę 7093,55 zł.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy art. 27 i art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1993). Według art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Z kolei, zgodnie z art. 30 ust. 2 i 3 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Tryb umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego określony w art. 30 ust. 2 ustawy, zastrzeżony został do właściwości organu właściwego wierzyciela, w odróżnieniu od trybu przewidzianego w art. 30 ust. 1 ustawy odnoszącego się do organu właściwego dłużnika. Wydanie decyzji na podstawie analizowanego przepisu oparte jest, na uznaniu administracyjnym, o czym świadczy użyty w nim zwrot "może". Organ ma bowiem możliwość wyboru rozstrzygnięcia, co oznacza, że może, choć nie jest do tego zobowiązany, umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności bądź rozłożyć należność na raty albo też w zależności od poczynionych w toku postępowania wyjaśniającego ustaleń odmówić zastosowania ulgi. Przesłankami, które w tym wypadku, organ powinien ustalić i poddać dogłębnej ocenie są sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Niezależnie od podjętego rozstrzygnięcia czy to pozytywnego, czy negatywnego organ ma obowiązek szczegółowo rozważyć wszystkie okoliczności sprawy i przedstawić swoje stanowisko w uzasadnieniu decyzji sporządzonym z poszanowaniem reguł procesowych zdefiniowanych w art. 107 § 3 k.p.a. Wydanie decyzji w ramach tzw. "luzu decyzyjnego", nie oznacza, że taka decyzja nie podlega żadnej kontroli sądu administracyjnego. Kontrola ta jest w tym przypadku dość ograniczona i polega na ocenie, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (vide: wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2429/14). Innymi słowy, sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje jedynie proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu, czy wszechstronność oceny faktów. Dotyczy ona zatem jedynie tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z kryteriami prawnymi a nie obejmuje tej części rozstrzygnięcia, które wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa - rozumienia celowości administracyjnej czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 1375/14).

W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 30 ust. 2 ustawy podkreśla się, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 18 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2269/20, 27 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1015/20, z 14 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 2861/19, 20 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 3150/18, 21 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 346/19, 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 9/19, 14 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 2149/18). Umorzenie ciążącego na dłużniku alimentacyjnym zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz uprawnionego świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do zwrotu których jest on zobligowany z mocy art. 27 ust. 1 ustawy, stanowi bez wątpienia najdalej idącą formę ulgi w ich spłacie, jakiej organ właściwy wierzyciela może temu dłużnikowi udzielić w warunkach uznania administracyjnego. Ma ono zatem charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności, sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku. Co do zasady bowiem każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną - na tle innych dłużników alimentacyjnych. Zatem sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Rzecz jednak w tym, że stan taki powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2017 r. sygn. akt I OSK 3474/15, z 21 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 278/18, z 21 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 3074/19, z 6 października 2020 r. sygn. akt I OSK 2391/19 oraz z 26 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 547/21, z 11 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 777/22 – dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skład orzekający Sądu w sprawie niniejszej w pełni podziela zaprezentowane wyżej poglądy judykatury i czyni je sowimi. Przenosząc zatem poczynione dotychczas uwagi natury ogólnej na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że organy obu instancji zgromadziły kompletny, a zarazem wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy, który poddały wnikliwej i szczegółowej analizie, czemu dały wraz w motywach wydanych rozstrzygnięć. Orzeczona, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, odmowa umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest w realiach kontrolowanej sprawy w pełni i poprawnie uzasadniona. Organom orzekającym nie można postawić skutecznego zarzutu naruszenia granic uznania administracyjnego.

Lektura zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwala stwierdzić, że w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie kontrolowanych decyzji organy prawidłowo ustaliły i udokumentowały sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy. Dokonując aktualnej oceny tej sytuacji prawidłowo wywiodły, że M. N. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymuje się z zasiłku stałego przyznanego decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z 3 października 2022 r. w wysokości 560 zł miesięcznie oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,84 zł miesięcznie. Do stałych kosztów utrzymania mieszkania skarżącego należą: opłata za lokal w wysokości 885,67 zł oraz opłata za gaz w wysokości 53,59 zł. Według oświadczenia z 25 lipca 2023 r., skarżący nie realnej możliwości wnoszenia przez niego wszystkich opłat za mieszkanie. Na mocy orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi z 9 lutego 2022 r. skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie zostało wydane na czas do 28 lutego 2025 r. Zgodnie z pkt 7 orzeczenia skarżący nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast według pkt 1 wskazań dotyczących zatrudnienia określono - warunki chronione. Z uzasadnienia rozważanego dokumentu, posiadającego walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., wynika, że skarżący jest osobą o naruszonej sprawności organizmu ograniczającej pełnienie ról społecznych, wymagającą częściowej pomocy w pełnieniu ról społecznych, zdolną w pracy jedynie w warunkach pracy chronionej. Ferowane zatem w toku postępowania administracyjnego jak i sądowego przekonanie skarżącego jakoby był on całkowicie niezdolny do pracy nie ma żadnego oparcia w materiale aktowym sprawy. Jeśli bowiem, jak twierdzi skarżący stan jego zdrowia wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, to winien on podjąć starania o zmianę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z umiarkowanego na znaczny.

W świetle powyższych okoliczności, których skarżący nie zdołał skutecznie podważyć w toku postępowania administracyjnego zgodzić się trzeba z organami orzekającymi w sprawie, że sytuacja zdrowotna i finansowa skarżącego jest bez wątpienia trudna, niemniej jednak nie jest ona na tyle wyjątkowa, żeby zasadnym było umorzenie dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w całości. W analogicznej sytuacji, jak skarżący, znajduje się zdecydowana większość dłużników alimentacyjnych. W grupie tej nie brakuje osób dotkniętych kryzysem bezdomności, niemających stałych dochodów lub niemogących podjąć pracy z powodu podeszłego wieku lub niepełnosprawności w stopniu znacznym. Gdyby zatem każdemu zgodnie z oczekiwaniami umarzać należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, to jak trafnie argumentowały organy orzekające w sprawie, instytucja umorzenia byłaby martwa, a ciężar utrzymania dzieci spoczywał na Skarbie Państwa, czy też mówiąc inaczej na ogóle podatników, a nie na rodzicach, którzy w pierwszej kolejności obciążeni są obowiązkiem alimentacyjnym względem dzieci (art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy). Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, że orzeczona obecnie odmowa umorzenia należności nie zamyka skarżącemu prawnej możliwości ubiegania się w przyszłości o zastosowanie jednej z ulg, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy. Dłużnik może więc wystąpić o odroczenie spłaty zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie zadłużenia wraz z odsetkami w całości lub w części. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożenia tej spłatę na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności. Podkreślić przy tym należy, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności. Działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie chociażby w wyniku podjęcia płatnej pracy bądź zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem, trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 26 kwietnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 834/12 - Lex nr 1330489 oraz w Poznaniu z 13 listopada 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 894/13 - Lex nr 1396054).

Nie można wobec tego z góry założyć, że sytuacja skarżącego, który jest w wieku aktywności zawodowej (ma bowiem 45 lat), w przyszłości nie ulegnie poprawie choćby poprzez podjęcie zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy w warunkach pracy chronionej, co umożliwiłoby skarżącemu spłacenie o ile nie w całości, to choćby częściowo jego długu alimentacyjnego, który dotychczas został w całości pokryty przez państwo, czyli ogół podatników. Rację ma również Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi podnosząc, że zasadą wynikającą expressis verbis z regulacji art. 27 ust. 1 ustawy, jest obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami. Jednocześnie wyjaśnić trzeba, że w świetle powyższej zasady bez jakiegokolwiek znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej pozostają oświadczenia z 12 grudnia 2023 r., złożone w toku postępowania administracyjnego przez synów skarżącego – B. N. i M. N.2, w których przychylają się oni do wniosku ojca o umorzenie pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, argumentując, że umorzenie zobowiązania jest zasadne i słuszne.

Podsumowując, w rozpatrywanej sprawie organy obu instancji prawidłowo, z poszanowaniem wymogów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. ustaliły i rozważyły aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, dochodząc do trafnej konkluzji o braku podstaw do zastosowania najdalej idącej ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Swoje stanowisko w tym zakresie zaprezentowały w motywach podjętych rozstrzygnięć sporządzonych zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Wyjaśnić nadto trzeba mając na względzie treść skargi, że Sąd nie posiada kompetencji do zmiany zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. To organ, a nie Sąd administracyjny decyduje o tym, czy wniosek o umorzenie zadłużenia dłużnika alimentacyjnego może zostać pozytywnie rozpatrzony czy też nie zasługuje on na uwzględnienie.

Z tych wszystkich względów Sąd nie stwierdziwszy podstaw do usunięcia zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, zobligowany był oddalić skargę.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a w zw. z § 23 ust 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 763).

ds