Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 680/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Asesor WSA Wojciech Wycichowski, , po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 10 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 czerwca 2023 r., Sygn. akt SKO Gd/184/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Skarga S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 6 czerwca 2023 r. nr SKO Gd/184/23 utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy S. z 14 grudnia 2022 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem B. G. została wniesiona w następującym stanie sprawy:

Organ I instancji w dniu 14 grudnia 2022 r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia powołując się na niespełnienie kryterium wieku, w którym powstała u jej męża niepełnosprawność, jako negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazaną w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390), dalej przywoływanej jako u.ś.r..

Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie Kolegium nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13). Odwołując się do judykatury organ odwoławczy podniósł, że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Organ odwoławczy uznał, że decyzja odmowna jest zasadna, jednak z powodu braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżąca opieki a rezygnacją/niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia.

Ustalony przez Kolegium stan faktyczny jest następujący:

S. G. ma 56 lat, zamieszkuje razem z małżonkiem – B. G., który ma 79 lat. Legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem z 4 lutego 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazano w nim, że znaczny stopień niepełnosprawności istnieje u niego od dnia 2 grudnia 2021 r. Nie da się natomiast ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność. W orzeczeniu stwierdzono, że B. G. wymaga stałej lub długotrwałej pomocy lub opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W aktach zawarte są dokumenty medyczne, wedle których w 2014 r. mąż skarżącej zachorował na nowotwór prostaty. W grudniu 2021 r. trafił do szpitala z powodu urazu głowy spowodowanego napadem drgawek lub omdlenia. Stwierdzono u niego nadciśnienie tętnicze, naczyniopochodne uszkodzenie mózgowia, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa oraz zespół zależności alkoholowej. Skarżąca podała również w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 4 maja 2022 r., że jej małżonek przeszedł udar, w wyniku którego doznał częściowego niedowładu. Ma także doznawać silnych zawrotów głowy oraz napadów padaczkowych. W ocenie skarżącej jej małżonek nie może zostać sam w domu z uwagi na zagrożenie napadami padaczkowymi.

W trakcie wywiadu ustalono także, że Pan G. nie jest osobą całkowicie leżącą, potrzebuje pomocy przy wstawaniu i siadaniu, potrzebuje pomocy przy ubieraniu i rozbieraniu. Chodzi przy pomocy kijków lub przy wsparciu drugiej osoby. Porusza się bardzo wolno, powłócząc nogami. Nie jest pampersowany. Do toalety chodzi sam przy pomocy kijków, albo z pomocą drugiej osoby. W nocy nie chodzi do toalety, tylko korzysta z kaczki. Ma problemy z połykaniem, dlatego posiłki muszą być rozdrobnione. Spożywa je sam, jednak skarżąca twierdzi, że musi być obecna przy spożywaniu przez męża posiłków. Podała również, że musi przygotowywać mężowi leki do zażycia, gdyż on sam nie potrafiłby zażyć ich prawidłowo. Wedle skarżącej mąż może zostać bez opieki około godziny. Jako powód tego stanu rzeczy wskazała ryzyko napadów padaczkowych.

W opisie czynności opiekuńczych skarżąca podała, że budzi męża co 2 godziny, codziennie myje męża, 2 razy dziennie myje mu zęby, 2 razy dziennie moczy mu nogi, strzyże mu włosy raz na miesiąc. Kilkanaście razy na dzień i w nocy prowadzi męża do toalety i podmywa go. Dwa razy dziennie ubiera męża. Raz dziennie wykonuje z nim ćwiczenia fizyczne. Również dwa razy dziennie wykonuje masaże oraz oklepywania. Dwa razy dziennie mierzy mu ciśnienie, cztery razy dziennie podaje mu leki, cztery razy dziennie przygotowuje posiłki i podaje je. Wychodzi z mężem na krótkie spacery. Układa męża do snu i czuwa w nocy. Dwa razy dziennie sprząta, pierze i prasuje. Organizuje wizyty lekarskie w formie teleporad. Opłaca rachunki. Codziennie robi zakupy. Codziennie przynosi opał i pali w piecu oraz odśnieża. Zajmuje się również ogrodem. Czyta mężowi gazety i pisma urzędowe oraz rozwiązuje z nim krzyżówki. Pani G. opisała także, jak wygląda jej dzień. Otóż pomiędzy godz.7.00 a 9.00 pomaga mężowi przy myciu i ubieraniu, robi śniadanie, podaje leki oraz prowadzi męża do toalety. Pomiędzy godz.9.00 a 11.00 pomaga w ćwiczeniach prawej ręki i prawej nogi oraz prowadzi męża do toalety. Pomiędzy godzinami 11.00 a 13.00 podaje leki i witaminy oraz prowadzi męża do toalety, mierzy ciśnienie. Między godz. 13.00 a 15.00 podaje mężowi obiad, wykonuje z nim ćwiczenia, prowadzi go do toalety. Między godz. 15.00 a 17.00 wychodzi z mężem na krótki spacer po podwórku, a następnie pomaga mu położyć się. Między godz. 17.00 a 19.00 podaje mężowi leki i posiłek oraz witaminy oraz prowadzi męża do toalety. Między godz. 19.00 a 21.00 rozwiązuje z mężem krzyżówki i ćwiczy z nim pamięć. Między godz. 21.00 a 23.00 podaje mężowi posiłek i leki, pomaga w wieczornym myciu, przebiera męża do snu. W nocy bardzo często wstaje, żeby zaprowadzić męża do toalety oraz mierzyć mu ciśnienie. Skarżąca podała także, że w czasie, kiedy wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia, zabierała męża ze sobą, gdyż nie miała z kim go zostawić.

Do wniosku o przyznanie świadczenia skarżąca załączyła kopię umowy zlecenia dystrybucji plakatów reklamowych zawartej przez nią w dniu 22 lutego 2022 r. na czas nieokreślony. Podała, że nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego podała, że ma wykształcenie podstawowe. Po skończeniu szkoły miała przez około 20 lat pracować w gospodarstwie rolnym brata. Nie zostało to jednak udokumentowane. Podała, że od 15 lat nie pracuje z powodu konieczności sprawowania opieki nad mężem. Wskazała, że gdyby mogła podjąć zatrudnienie, pracowałaby w ogrodnictwie lub jako sprzątaczka. Z danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że skarżąca była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia w okresie od dnia 22 lutego do dnia 1 kwietnia 2022 r. - praca polegała na roznoszeniu i rozklejaniu ulotek w miejscowościach wskazanych przez pracodawcę (N., S.), do których dojeżdżała we własnym zakresie. Praca trwała od godziny do półtorej.

Zgodnie z oświadczeniem skarżącej, Pan G. ma czwórkę dzieci: V. C. pracuje, M. L. nie pracuje, P. G. pracuje, D. G. jest na rencie chorobowej. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że V. C. zamieszkuje wraz ze swoim mężem w tym samym domu, co Państwo G. V. C. w razie konieczności zawozi Pana G. do lekarza oraz wykupuje leki. Zaangażowanie Pani C. w pomoc niepełnosprawnemu potwierdza karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 28 grudnia 2021 r., zgodnie z którą Pan G. został wypisany do domu pod opieką córki. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 10 listopada 2022 r. Pani V.C. podała, że pracuje w sklepie w godzinach 5.30 - 22.00 w systemie zmianowym. Często bierze nadgodziny. Pracownik socjalny uzyskał informację, że M. L. zamieszkuje w miejscowości W. w woj. kujawsko - pomorskim i sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, P. G. ma nie utrzymywać kontaktu z ojcem, zaś D. G. miał być po raz ostatni u ojca 9 lat wcześniej. Ponadto D. G. ma problemy zdrowotne (schizofrenia paranoidalna).

Oceniając decyzję organu I instancji w świetle opisanych wyżej ustaleń, Kolegium doszło do wniosku, że organ I instancji prawidłowo odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem w sprawie nie zaistniała przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który wymaga, by wnioskujący o świadczenie zrezygnował z pracy zarobkowej i nie podejmował jej w celu sprawowania opieki nad członkiem rodziny legitymującym się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności. Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które zmuszone zostały do zrezygnowania z pracy zarobkowej, jak również nie są w stanie jej podjąć, ponieważ zakres sprawowanej przez nie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest tak rozległy, że pogodzenie pracy zarobkowej ze sprawowaniem opieki jest całkowicie niemożliwe. Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje nie w związku ze sprawowaniem opieki, ale w związku z koniecznością rezygnacji z aktywności zawodowej z uwagi na sprawowaną opiekę. O bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a rezygnacją z aktywności zawodowej można zatem mówić wówczas, gdy zachodzi korelacja czasowa pomiędzy rezygnacją opiekuna z pracy zarobkowej, ewentualnie z poszukiwania zatrudnienia, a datą uznania członka rodziny za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, względnie datą, od której nastąpiło znaczące pogorszenie się stanu zdrowia członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako alternatywny sposób uzyskiwania dochodu w stosunku do pracy zarobkowej. W rezultacie może zostać przyznane jedynie w tych wypadkach, w których wnioskodawca nie jest w stanie zapewnić niepełnosprawnemu członkowi rodziny właściwej pomocy i opieki w inny sposób, jak tylko poprzez całkowita rezygnację z własnej aktywności zawodowej.

W niniejszej sprawie bezpośredni i ścisły związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem zdaniem organu odwoławczego nie wystąpił. Wedle dokonanych ustaleń, Pan G. od grudnia 2021 r. uznany został za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, co związane było najprawdopodobniej z doznanym wówczas uszkodzeniem mózgowia. W dniu 4 lutego 2022 r. Zespół d/s Orzekania o Niepełnosprawności wydał stosowne orzeczenie. Pomimo to, skarżąca w dniu 22 lutego 2022 r. podpisała umowę zlecenia na realizację usług polegających na dystrybucji plakatów reklamowych w miejscowościach wskazanych przez zleceniodawcę, gdzie dojeżdżała we własnym zakresie. Usługi te wykonywała do dnia 1 kwietnia 2022 r. Wyjaśniła, że nie mając z kim zostawić męża, zabierała go ze sobą. W ocenie Kolegium okoliczność ta świadczy o tym, że skarżąca była w stanie pogodzić zarobkowanie z opieką nad małżonkiem w czasie, gdy ten dotknięty był już schorzeniami skutkującymi powstaniem u niego niepełnosprawności znacznego stopnia. Zdaniem Kolegium skarżąca byłaby w stanie w dalszym ciągu podejmować się wspomnianej lub podobnej pracy, w szczególności dlatego, że praca nie zajmowała jej w ciągu dnia wiele czasu. Mogłaby, jak wcześniej, zabierać męża ze sobą, albo umówić się z Panią C. (która pracuje w systemie zmianowym), by na czas wykonywania zlecenia doglądała męża, albo też mogłaby wystąpić o przyznanie usług opiekuńczych, których wymiar nie musiałby być duży, skoro praca zajmowała skarżącej do 1,5 godziny. Ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest uzasadnione jedynie wówczas, gdy praca zarobkowa wnioskującego w ogóle nie jest możliwa. Skoro natomiast wnioskujący jest w stanie podejmować pracę zarobkową, opiekując się jednocześnie niepełnosprawnym, to przesłanka ustalenia prawa do świadczenia wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zachodzi.

Kolegium dodało, że wspomniane zatrudnienie na umowę zlecenie jest jedynym przejawem aktywności zawodowej skarżącej w całym jej dorosłym życiu (aktualnie ma 56 lat). Deklarowana przez nią praca w gospodarstwie rolnym brata nie została w żaden sposób potwierdzona. Nadto brak jest jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że skarżąca już od 15 lat musi sprawować opiekę nad mężem i dlatego pozostaje bierna zawodowo. Konieczności sprawowania opieki w wymiarze uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia już 15 lat temu nie potwierdzają bowiem żadne dokumenty. Zachorowanie przez małżonka na raka prostaty w 2014 r. nie stanowi powodu, dla jakiego skarżąca nie byłaby w stanie pracować zarobkowo. Za niepełnosprawnego w stopniu znacznym Pan G. został natomiast uznany dopiero od grudnia 2021 r. skarżąca, twierdząc, że już od wielu lat musi sprawować nad mężem opiekę i dlatego nie pracuje, podejmuje się jednak pomimo to pracy zarobkowej tuż po tym jak jej mąż został uznany za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Kolegium można z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że podjęcie przez skarżącą pracy w lutym 2022 r. miało charakter pozorny, tzn. miało na celu sztuczne stworzenie przesłanki przyznania świadczenia, o jakiej mowa w ar. 17 ust. 1 u.ś.r.. Biorąc więc pod uwagę okoliczność, że praca na umowę zlecenie stanowi jedyny przejaw aktywności zawodowej skarżącej i została podjęta tuż przed wystąpieniem z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne, Kolegium uznało, że w sprawie nie miała miejsca rezygnacja z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Jednocześnie brak jest podstaw dla stwierdzenia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowaną opiekę. Poprzednio bowiem była w stanie godzić pracę ze sprawowaniem opieki, a poza tym żadne okoliczności sprawy nie przemawiają za tym, że skarżąca, która zbliża się do osiągnięcia wieku emerytalnego, a przez całe dorosłe życie nie przejawiała zachowań świadczących o chęci podjęcia aktywności zawodowej, aktualnie podjęłaby się pracy, gdyby nie opiekowała się małżonkiem. Na podstawie przywołanych wyżej okoliczności faktycznych, Kolegium stwierdziło brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym a rezygnacją z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem przez skarżącą.

W skardze na decyzję organu odwoławczego S. G., reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie decyzji, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż dzieci skarżącej mogą partycypować w opiece nad niepełnosprawnym ojcem, podczas gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia oraz przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Stawiając te zarzuty wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że skarżąca jako współmałżonka niepełnosprawnego mieści się w katalogu podmiotów, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast w ocenie organów administracyjnych, skarżąca winna liczyć na pomoc ze strony dzieci. Tymczasem podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową

Odwołując się do orzecznictwa sądowego strona skarżąca podniosła, że wykładni zawartej w art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r., a spornej w tej sprawie przesłanki wyrażonej sformułowaniem "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności", należy dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań. Podkreślono, że wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji RP może stanowić w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji. Celem tej regulacji jest natomiast udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 6 czerwca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy S. z 14 grudnia 2022 r. odmawiającą S. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem B. G.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, lecz analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem odmiennych przesłanek negatywnych.

Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona m.in. przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność męża skarżącej, zgodnie z wydanym względem niego orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie.

Organ odwoławczy ocenił natomiast, że w rozpoznawanej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Wójta w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia TK upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.

Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organu odwoławczego, a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Oceniając powyższe stanowisko w pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez B. G. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego 4 lutego 2022 r., z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia mężowi skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7).

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności oraz czy zakres tej opieki pozostaje bezpośrednią przyczyną braku zatrudnienia skarżącej.

Przenosząc przytoczone wyżej regulacje i poczynione dotychczas uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd jako prawidłowe ocenia stanowisko organu odwoławczego, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).

Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadów środowiskowych z 4 maja 2022 r. i 10 listopada 2022 r. nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia B.G., jak i zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez organ odwoławczy. Nie ma w sprawie wątpliwości, że mąż skarżącej wymaga opieki z uwagi na stan zdrowia oraz że opiekę te zapewnia skarżąca. Sporadycznie tylko córka mieszkająca z rodziną w tym samym domu pomaga w tej opiece i nie ma Sąd wątpliwości, że ciężar tej opieki spoczywa w głównej mierze na skarżącej.

Z akt sprawy również, że skarżąca ma wykształcenie podstawowe, nie okazała żadnego dowodu zatrudnienia do roku 2022, co prawda twierdzi, że pomagała w gospodarstwie rolnym brata, jednak poza jej oświadczeniem, brak jest dowodów potwierdzających tę okoliczność. Pierwszą umowę zatrudnienia, umowę zlecenia, zawarła w lutym 2022 r., dotyczyła ona roznoszenia ulotek w sąsiednich do miejsca zamieszkania miejscowościach i wedle oświadczenia skarżącej praca ta zajmowała do półtorej godziny dziennie. W tym czasie już mąż skarżącej legitymował się orzeczeniem o niepełnosprawności i jego stan zdrowia nie odbiegał od aktualnego.

Skarżąca w toku postępowania oświadczyła, że gdyby mąż był zdrowy to ona podjęłaby zatrudnienie jako sprzątaczka albo w ogrodnictwie, ale nie może go podjąć, gdyż sprawowana przez nią opieka ma charakter całodobowy.

Organ odwoławczy nie dał wiary oświadczeniu skarżącej uznał bowiem, że skoro skarżąca przez niemal 36 lat dorosłego życia (dziś skarżąca ma 56 lat) nie była aktywna zawodowo w żaden sposób, to także i teraz nie podjęłaby pracy. A ponadto roznoszenia ulotek podjęła się skarżąca, gdy jej mąż był już niepełnosprawny i wymagał opieki, wówczas jak twierdzi zabierała go ze sobą na czas roznoszenia ulotek. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby także dziś tak czyniła.

Biorąc pod uwagę okoliczności wynikające zarówno z przeprowadzonych w sprawie rodzinnych wywiadów środowiskowych, jak i z opisanych wyżej dokumentów, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Należy zauważyć, że pomimo stwierdzonej znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia mąż skarżącej wykazuje się dużą samodzielnością - z wywiadów środowiskowych nie wynika, aby był on osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Wręcz przeciwnie, z wywiadów wynika, że jest w stanie samodzielnie przemieścić się po mieszkaniu, skorzystać z toalety, nie wymaga noszenia pieluch. Zdaniem Sądu zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez stronę w ramach opieki nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez nią pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności wsparcia go, do czego strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Podsumowując należy wskazać, że skarżąca może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec męża godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że skarżąca - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem męża - ma potencjalną możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.