Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 8/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Rozgraniczenie nieruchomości
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 262 § 1 pkt 2, art. 264 § 1, art. 267
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 152
journal: Dz.U. 2023 poz 1610
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 czerwca 2024 r. sprawy ze skarg A. B., E. M. i J. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 17 listopada 2023 r. nr SKO.4161/53/2023 w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego – skargi oddala – `


UZASADNIENIE

Przedmiotem skarg A.B., E.M. oraz J.P. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 17 listopada 2023 r. nr SKO.4161/53/2023 utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy Ż. (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") z dnia 8 września 2023 r. nr KS.6830.4.2022 w sprawie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego, wydane w następującym stanie sprawy.

Postanowieniem z dnia [...] września 2022 r. nr [...], Wójt wszczął postępowanie w sprawie rozgraniczenia działek położonych w obrębie Ż., gmina Ż., nr ewid. [...] z działkami sąsiednimi.

W sprawie tej w dniu [...] września 2023 r. została wydana decyzja nr [...] o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego.

W tym samym dniu, Wójt działając na podstawie art. 262 § 1 pkt 2, art. 264 art. 123 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 152 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1610 z późn. zm.; dalej: "K.c."), wydał wymienione na wstępie postanowienie nr KS.6830.4.2022, którym:

- w pkt 1, ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego na kwotę 9 900,00 zł;

- w pkt 2, określił, że do kosztów postępowania zalicza się koszt dokonania czynności rozgraniczeniowej w terenie oraz sporządzenie dokumentacji rozgraniczeniowej przez geodetę uprawnionego A.T. w wysokości 9 900,00 zł;

- w pkt 3, ustalił, że do pokrycia ww. kosztów zobowiązani są: A.B., J.P., C.M. i E.M., G.Ż., Podkarpacki Zarząd Dróg Wojewódzkich w R. oraz Zarząd Dróg Powiatowych w Ł.;

- w pkt 4, zobowiązał do zapłaty tytułem kosztów postępowania rozgraniczeniowego: A.B. - w wysokości 4725,00 zł; E. i C.M. - w wysokości 3262,50 zł; J.P. w wysokości 562,50 zł; G.Ż. - w wysokości 900,00 zł; Podkarpacki Zarząd Dróg Wojewódzkich w R. – w wysokości 225 zł; Zarząd Dróg Powiatowych w Ł. - w wysokości 225 zł;

- w pkt 5, ustalił termin płatności na 14 dni od kiedy postanowienie stanie się ostateczne.

W uzasadnieniu wydanego postanowienia Wójt podał, że czynności ustalenia przebiegu granic przez upoważnionego geodetę generują koszty, których pokrycie obciąża strony tego postępowania. Organ wskazał, że zgodnie z art. 262 § 1 ust. 2 k.p.a., stronę obciążają te koszty postępowania, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. W przypadku kosztów rozgraniczenia obciążają one strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, według zasady wyrażonej w przepisie art. 152 Kodeksu cywilnego - właściciele gruntów sąsiadujących obowiązani są do współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych; koszty rozgraniczenia oraz koszty urządzenia i utrzymywania stałych znaków granicznych ponoszą po połowie.

Kolejno organ podał, że w dniu 6 marca 2023 r. została zawarta umowa pomiędzy Gminą Ż. a geodetą A.T., w której całkowita wysokość wynagrodzenia z tytułu wykonania czynności rozgraniczeniowych została określona na kwotę 9 900,00 zł. Upoważniony geodeta po przeprowadzeniu czynności rozgraniczeniowych, przekazał Wójtowi operat techniczny dotyczący przedmiotowego rozgraniczenia i przedłożył rachunek za wykonanie przedmiotu umowy.

Wyjaśniając sposób wyliczenia kosztów rozgraniczenia dla poszczególnych właścicieli, organ wskazał, że granice działek [...] z działkami sąsiednimi składają się z dwudziestu dwóch odcinków, w związku z czym koszty rozgraniczenia, tj. 9 900 zł podzielono przez ilość tych odcinków, co dało kwotę 450 zł za jeden odcinek. Następnie kwotę należną za każdy odcinek dzielono na dwóch właścicieli graniczących działek, co daje 225 zł, a jeżeli działka stanowi przedmiot współwłasności, to kwotę 225 zł dzielono dalej na dwóch współwłaścicieli, co daje 112,50 zł. Dla każdego z właścicieli uwzględniono stosowną ilość odcinków granicznych wchodzących w skład granicy poszczególnych działek.

Zażalenia na powyższe postanowienie wnieśli: A.B., J.P., E.M., C.M. oraz Podkarpacki Zarząd Dróg Wojewódzkich w R. A.B. zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 262 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 267 k.p.a poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. Natomiast pozostali skarżący zakwestionowali zasadność przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego i obciążanie ich jego kosztami.

Opisanym na wstępie postanowieniem z dnia 17 listopada 2023 r., Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 264 § 1 i 2 i art. 144 k.p.a., utrzymało postanowienie Wójta w mocy.

W uzasadnieniu wydanego postanowienia SKO wskazało, że koszty związane z rozgraniczeniem nieruchomości są kosztami postępowania administracyjnego, a podstawą prawną umożliwiającą obciążenie stron kosztami administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego jest art. 264 k.p.a. Kolegium zaznaczyło, że w świetle przepisów k.p.a., stronę obciążają tylko te koszty, które wynikły z jej winy oraz zostały poniesione w związku z czynnościami prowadzonymi w jej interesie i na jej żądanie, a nie wynikającymi z ustawowego obowiązku organu prowadzącego postępowanie. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że zasad ponoszenia kosztów rozgraniczania nieruchomości nie określają przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne. W tym przypadku zastosowanie mają przepisy działu IX k.p.a., a także należy uwzględniać przepisy zawarte w art. 152-153 Kodeksu cywilnego.

Kolegium wskazało następnie, że orzeczenie o kosztach postępowania następuje zawsze na podstawie oceny stanu faktycznego sprawy i zgromadzonego w jej toku materiału dowodowego. Postanowienie dotyczące kosztów postępowania powinno zatem uwzględniać rozstrzygnięcie organu co do meritum sprawy. W rezultacie, wydając orzeczenie w przedmiocie kosztów postępowania, organ musi zawsze brać pod uwagę, czy zachowanie strony uzasadnia obciążenie kosztami postępowania tylko jedną z nich czy wszystkie, a w tym ostatnim przypadku - w jakim stosunku. W kontekście powyższego SKO wskazało, że decyzją Wójta z dnia [...] września 2023 r. postępowanie rozgraniczeniowe zostało umorzone, a sprawę przekazano z urzędu do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w Ł. Orzeczenie to zapadło na skutek braku możliwości ustalenia przebiegu granicy na podstawie zebranych dowodów. W ocenie Kolegium, w okolicznościach przedmiotowej sprawy organ I instancji prawidłowo ustalił wysokość kosztów dla poszczególnych stron postępowania, tj. po połowie w stosunku do każdej z granic z ich właścicieli, gdyż postępowanie jest skomplikowane i toczy się z uwzględnieniem interesów wszystkich właścicieli. Końcowo organ nadmienił, że wniosek A.B. o zwolnienie z kosztów postępowania będzie podlegał rozpatrzeniu przez organ I instancji w osobnym postępowaniu zgodnie z art. 267 k.p.a.

E.M. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosła o uchylenie ww. postanowienia Kolegium oraz poprzedzającego je postanowienia Wójta. Podniosła, że zaskarżone postanowienie jest przedwczesne, ponieważ decyzja w sprawie rozgraniczenia nieruchomości została również zaskarżona do SKO, a następnie do WSA w Rzeszowie i wniosła o przeprowadzenie dowodu z akt tego postępowania, tj. decyzji o nr [...]. Zdaniem Skarżącej, postępowanie o rozgraniczenie powinno zostać umorzone, a wniosek o rozgraniczenie odrzucony, gdyż zmierza on do obejścia prawa i dokonywania rozgraniczenia, w sytuacji kiedy granica w części dotyczącej działek należących do niej oraz działek należących do A.B. jest prawomocnie ustalona w drodze ugody administracyjnej utrzymanej w mocy przez Kierownika Urzędu Rejonowego w L., co miało miejsce jeszcze w 1994 r. i od tego czasu nic nie uległo zmianie. Zdaniem Skarżącej koszty postępowania rozgraniczeniowego powinny w całości obciążać wnioskodawczynię A.B. W jej ocenie, dopóki sprawa o rozgraniczenie nie zostanie prawomocnie rozstrzygnięta nie ma żadnych podstaw do ustalania i rozdzielania kosztów postępowania administracyjnego.

J.P. w swojej skardze podniósł, że zgodnie z ustawą Prawo geodezyjne i kartograficzne, w tym przypadku nie powinno być prowadzone postępowanie rozgraniczeniowe, a ewentualnie wznowienie znaków granicznych. Granica ta została już ustalona w postępowaniu rozgraniczeniowym zatwierdzonym ostateczną decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w L. z dnia [...] czerwca 1994 r. nr [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. nr [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. i nadal pozostaje w obrocie prawnym. W ocenie Skarżącego rozgraniczenie zostało wówczas przeprowadzone prawidłowo, doszło do ugody w tamtym postępowaniu w 1994 r., a granice zostały zastabilizowane i zgodnie przyjęte poprzez podpisanie aktu ugody przez wszystkie strony. Zdaniem Skarżącego całymi kosztami aktualnego postępowania rozgraniczeniowego powinna być obciążona A.B., ponieważ to na jej żądanie i w jej interesie było prowadzone to postępowanie.

Z kolei A.B. w złożonej skardze zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 262 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a. oraz art. 267 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie oraz art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie i nierozpoznanie istoty sprawy. Na tej podstawie wniosła o uchylenie postanowienia SKO i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Skarżąca podtrzymała swoje dotychczasowe zarzuty sformułowane w zażaleniu. Podniosła, że uprawniony geodeta nie wykonał synchronizacji działek, a tym samym nie wykonał pełnego zakresu ciążących na nim obowiązków, a więc ustalone koszty postępowania powinny zostać określone w innej wysokości. Ponadto zaznaczyła, że w toku postępowania złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów postępowania, który organ całkowicie pominął. W ocenie Skarżącej to strony nieobecne podczas czynności rozgraniczenia winny zostać obciążone odpowiednio wyższym udziałem w kosztach postępowania.

W odpowiedzi na skargi Kolegium wniosło o ich oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w tej sprawie.

Postanowieniami z dnia 22 kwietnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zarządził połączenie do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia spraw o sygn. II SA/Rz 9/24 i II SA/Rz 10/24 ze sprawą o sygn. II SA/Rz 8/24 i dalsze ich prowadzenie pod sygn. II SA/Rz 8/24.

W pismach procesowych z dnia 29 kwietnia 2024 r. oraz z dnia 9 maja 2024 r. A.B. wniosła dodatkowo o oddalenie skarg E.M. i J.P., jako w jej ocenie bezzasadnych i podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd doszedł do przekonania, że skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Przedmiot kontroli Sądu stanowią postanowienia Wójta Gminy Ż. oraz SKO w Rzeszowie w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego.

Zgodnie z art. 264 § 1 k.p.a., jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia.

Stosownie do art. 152 k.c. właściciele nieruchomości ponoszą koszty rozgraniczenia po połowie, co wynika z zasady, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych. Mający zastosowanie w postępowaniu administracyjnym art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi, że stronę obciążają te koszty postępowania rozgraniczeniowego, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Przepis ten ustala zasady rozdziału kosztów postępowania pomiędzy strony a organ administracji, co oznacza, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony, a więc w przypadku rozgraniczenia koszty te obciążają strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, według zasady wyrażonej w powołanym wyżej art. 152 k.c.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I OPS 5/06 podkreślił, że udział w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczny ze stwierdzeniem, że postępowanie to toczy się w interesie każdej ze stron postępowania. Interes prawny jest bowiem kategorią obiektywną. Twierdzenie, że posiada go jedynie strona, która żąda wszczęcia postępowania, gdyż to ona domaga się konkretyzacji swojego interesu prawnego w sprawie, pozostawałoby w sprzeczności z pojęciem legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej wyżej uchwale wywiódł, że organ administracji publicznej orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości (art. 152 k.c.), a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że nadal istnieje rzeczywisty spór co do przebiegu granic, czego dowodzą liczne postępowania administracyjne oraz sądowe, toczące się również przed tut. Sądem. Powyższego stanowiska nie zmienia fakt, że w 1994r. zakończyło się postępowanie rozgraniczeniowe na skutek wydania przez Kierownika Urzędu Rejonowego w L. decyzji z [...] czerwca 1994r. znak: [...] w sprawie rozgraniczenia działek o nr [...] obecnie stanowiących własność A.B. z działkami nr [...].

Koszty powstałe w niniejszym postępowaniu dotyczą rozgraniczenia działek o nr: [...] z działkami sąsiednimi: [...]. Postępowanie, jakie toczyło się obecnie pod nr [...] dotyczyło rozgraniczenia przebiegu całego szlaku drożnego na działkach nr [...], aż do granicy z drogą wojewódzką na dz. nr [...], podczas gdy postępowanie zakończone w 1994r. nie obejmowało działek o nr [...]. Zakres postępowania, jakie toczyło się pod nr [...] jest szerszy pod względem przedmiotowym, gdyż obejmuje cały odcinek szlaku od drogi na dz. nr [...] do drogi wojewódzkiej na dz. nr [...].

Sąd podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych, że ustalenie stanu prawnego granicy i jej utrwalenie w terenie nie eliminuje na przyszłość sporów o przebieg granicy, jeżeli decydujący o niej stan władania ulegnie zmianie w stosunku do tytułu prawnego. Z tego względu w takim wypadku może być dopuszczalne ponowne rozgraniczenie, w którym przedmiotem ustaleń jest aktualny stan rzeczy, a nie stan faktyczny będący podstawą orzeczenia o rozgraniczeniu w poprzednim postępowaniu (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 6.11.2019 r., IV SA/Po 601/19, LEX nr 2743342). W niniejszej sprawie należy wziąć pod uwagę, że poprzednie postępowanie rozgraniczeniowe toczyło się 30 lat temu w związku z powyższym stan prawny i faktyczny związany z użytkowaniem szlaku mógł ulec zmianie. Należy również wziąć pod uwagę, że obecne postępowanie rozgraniczeniowe dotyczy całego odcinka szlaku a nie jego fragmentu. Zatem sam fakt, że toczyło się uprzednio postępowanie rozgraniczeniowe na gruncie niniejszej sprawy nie może przemawiać za wyłączeniem skarżących J.P. oraz E.M. z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego.

Przepis art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. nakazuje uwzględnić interes strony przy ustaleniu zakresu obciążenia kosztami postępowania. Pod pojęciem interesu strony, o którym mowa w art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. należy - w przypadku postępowania rozgraniczeniowego - rozumieć obiektywną korzyść prawną w postaci prawnej, stabilnej i należycie udokumentowanej granicy, której beneficjentem są w równym stopniu właściciele nieruchomości po obu stronach tak ustalonej granicy. W niniejszej sprawie postępowanie rozgraniczeniowe zostało umorzone decyzją z [...] września 2023r. Należy jednak wziąć pod uwagę, że skarżący J.P. i E.M. nie stawili się na gruncie (zgodnie ze sprawozdaniem technicznym znajdującym się w aktach sprawy). Wobec udokumentowanego stanu bezczynności ww. właścicieli działek biorących udział w rozgraniczeniu należało stwierdzić, że nie podejmowali oni czynności w celu wyjaśnienia sporu co do przebiegu granicy. Tym bardziej więc nie zachodzą podstawy do wyłączenia ich z obowiązku udziału w ponoszeniu kosztów postępowania rozgraniczeniowego.

Sąd jako prawidłowy ocenił sposób rozdzielenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Organ I instancji ustalił liczbę odcinków granicznych objętych postępowaniem i ogólną kwotę kosztów postępowania rozgraniczeniowego podzielił przez tą liczbę, ustalając koszt rozgraniczenia za jeden odcinek graniczny. Organ kwotę należną za każdy odcinek dzielił na dwóch właścicieli graniczących działek, jak również uwzględnił przypadki, gdy dana działka stanowiła współwłasność. Ustalając w ten sposób kwotę należną za dany odcinek graniczny ustalił koszt postępowania rozgraniczeniowego względem każdego z właścicieli w oparciu o ilość odcinków granicznych wchodzących w skład granicy poszczególnych działek pomnożoną przez koszt rozgraniczenia pojedynczego odcinka granicy. Przyjęta metodologia jest zdaniem Sądu właściwa z uwagi na liczbę granic do ustalenia i odpowiada dyspozycji, wynikającej z przepisu art. 262 § 1 k.p.a. w zw. z art. 152 k.c. Należy bowiem pamiętać, że obciążenie kosztami postępowania rozgraniczeniowego może dotyczyć zarówno jednego właściciela rozgraniczanych nieruchomości, jak i wszystkich właścicieli sąsiadujących ze sobą i objętych rozgraniczeniem nieruchomości. Kogo to obciążenie dotknie i w jakim zakresie zależy od wyważenia interesów poszczególnych stron, a w szczególności od tego, w czyim interesie rozgraniczenie jest dokonywane. Zauważyć jednak należy, że ustalenie interesu prawnego poszczególnych właścicieli nieruchomości objętych procedurą rozgraniczeniową odbywa się nie na podstawie ich indywidualnego, subiektywnego podejścia do kwestii konieczności rozgraniczenia, ale jest oparte na okolicznościach obiektywnych, towarzyszących rozgraniczeniu. Ustalając interes poszczególnych stron postępowania rozgraniczeniowego należy mieć też na uwadze, że właściciele nieruchomości sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczaniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych; koszty rozgraniczenia oraz koszty utrzymania stałych znaków granicznych ponoszą po połowie (art. 152 k.c.) Dlatego właśnie można obciążyć kosztami właścicieli sąsiadujących nieruchomości objętych rozgraniczeniem, a nie tylko stronę wnioskującą o rozgraniczenie (zob. wyrok WSA w Białymstoku z 23.01.2024 r., II SA/Bk 816/23, LEX nr 3689649).

Odnośnie zarzutu A.B., że nie został rozpoznany jej wniosek o zwolnienie z kosztów postępowania wskazać należy, że zgodnie z art. 267 k.p.a. w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ich ponoszenia. W pierwszej kolejności organ powinien ustalić wysokość kosztów i osoby zobowiązane do ich poniesienia, stosownie do art. 264 k.p.a., a dopiero później gdy postanowienie to stanie się ostateczne rozstrzygać na podstawie art. 267 k.p.a. o zwolnieniu od obowiązku ich ponoszenia. Za takim stanowiskiem przemawiają między innymi okoliczności sprawy, tj. przedmiot zwolnienia ma dotyczyć kosztów postępowania rozgraniczeniowego, wysokość tych kosztów nie ma charakteru stałego (jak np. opłaty), ale zależy od szeregu czynników między innymi takich jak: zakres prowadzonych prac rozgraniczeniowych, czy też wyboru wykonawcy tych prac. Ponadto jeżeli w postępowaniu administracyjnym uczestniczy wiele stron, a tak było w okolicznościach niniejszej sprawy, to konieczne staje się rozdzielenie tych kosztów, tj. ustalenie w jakiej wysokości każda ze stron postępowania będzie ponosiła koszty postępowania rozgraniczeniowego. Ten rozdział kosztów postępowania i ustalenie dla każdej ze stron w jakiej wysokości będzie zobowiązana do ich poniesienia, niejednokrotnie jest przedmiotem sporu pomiędzy stronami. Stąd też bez wcześniejszego ustalenia kosztów postępowania i osób zobowiązanych do ich poniesienia w ustalonych kwotach, nie można porównać ich wysokości z możliwościami finansowymi i majątkowymi osoby zobowiązanej do ich poniesienia. Przepis art. 267 k.p.a., który dopuszcza zwolnienie w całości lub w części z poniesienia kosztów postępowania stanowi, że zwolnienie takie może mieć miejsce w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę tych kosztów. Aby można było ustalić tę niewątpliwą niemożność poniesienia kosztów przez stronę konieczne jest wcześniejsze ustalenie wysokości tych kosztów, które ma ponieść strona a następnie skonfrontowanie ich z sytuacją osobistą i majątkową strony. Mając na względzie powyższe Kolegium prawidłowo wskazało, że wniosek A.B. o zwolnienie z kosztów będzie podlegał rozpatrzeniu w odrębnym postępowaniu zgodnie z art. 267 k.p.a. Orzekanie w tej sprawie winno być poprzedzone szczególnie starannie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym. Właściwość organu w sprawie zwolnienia od kosztów postępowania pozostaje w ścisłym związku z wszczęciem postępowania administracyjnego w sprawie merytorycznej, bowiem w świetle art. 267 k.p.a. organ, który pozostaje właściwy do prowadzenia postępowania w sprawie, jest właściwy również do rozstrzygnięcia wymienionej kwestii procesowej. Przepis art. 267 k.p.a. nie określa wyraźnie w jakiej formie ma orzekać organ, stąd też powinien mieć tu odpowiednie zastosowanie art. 264 § 2 k.p.a., albowiem rozstrzygniecie w sprawie zwolnienia od kosztów postępowania jest orzeczeniem w sprawie kosztów postępowania. Stąd też rozstrzygniecie w sprawie zwolnienia od kosztów postępowania następuje w formie postanowienia na które służy zażalenie. Oznacza to, że wniosek o zwolnienie od kosztów w całości lub w części może zostać złożony przez stronę do organu I instancji po ostatecznym ustaleniu wysokości tych kosztów, a na wydane w przedmiocie zwolnienia od kosztów postanowienie przysługiwało będzie stronie zażalenie do organu wyższego stopnia (tak wyrok NSA z 9.09.2022 r., I OSK 2322/19, LEX nr 3591483).

Mając na względzie powyższe, uznając, że koszty postępowania rozgraniczeniowego zostały prawidłowo ustalone względem Skarżących, Sąd skargi oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana w trybie uroszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a.