Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 153/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Protokolant: Karolina Sdzuj, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 17 stycznia 2023 r. nr SKO 4103/1173/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

W dniu 3 listopada 2022 r. S. C. złożył do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ząbkowicach wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem J. C. Do wniosku strona załączyła decyzję Burmistrza Ząbkowic Śląskich z dnia 19 października 2021 r. nr ZRODZ/000247/519A/10/2021 o przyznaniu wnioskodawcy specjalnego zasiłku opiekuńczego w kwocie 620 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. z tytułu opieki nad niepełnosprawnym bratem.

Decyzją z dnia 28 listopada 2022 r. nr ZRODZ/000344/SP/11/2022 Burmistrz Ząbkowic Śląskich odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem. Organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawca od 1 lutego 2019 r. do 31 października 2022 r. pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad bratem. Jednakże niezdolność brata wnioskodawcy do samodzielnej egzystencji istnieje od 45 roku życia. Niepełnosprawność nie powstała więc przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole.

W odwołaniu od decyzji strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, wyjaśniając że od kilku lat opiekuje się chorym bratem i pomaga mu w codziennych sprawach, ponieważ z uwagi na schorzenia brat wymaga stałej pomocy w codziennym funkcjonowaniu. W okresie 1 lutego 2019 r. do 31 października 2022 r. odwołujący się pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad bratem. Zapewnia bratu opiekę i pomoc w zakupie leków, zrobieniu zakupów, przywozi obiady, w zimie pali w piecu, kupuje opał, sprząta mieszkanie, pierze ubrania.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu decyzją z dnia 17 stycznia 2023 r. nr SKO 4103/1173/2022 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wyjaśniło, że wniosek strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien być rozpoznany z pominięciem niekonstytucyjnej normy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a to pociąga za sobą konieczność oceny warunków spełnienia kryteriów ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego bez odwoływania się do kryterium daty powstania niepełnosprawności.

Wnioskodawca nie spełnia jednak przesłanki niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Opieka nad rodzeństwem w razie choroby lub wieku starczego jest rzeczą naturalną i obowiązkiem rodzeństwa, gdy nie żyją rodzice lub nie ma dzieci rodzeństwa. Opieka uzasadniająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter osobisty, trwały i ciągły i powinna całodobowo zaspokajać potrzeby życiowe osoby niepełnosprawnej. Nie chodzi tu o czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, zapewnieniem leków i zapewnieniem opieki lekarskiej, bowiem tego typu obowiązki można pogodzić z praca zawodową. Wnioskodawca mieszka w odległości około 4 km od mieszkania brata i sprawuje nad bratem opiekę, polegająca na pomocy w czynnościach życia codziennego. Sprząta mieszkanie, pierze rzezy brata, wykupuje lekarstwa i dawkuje je bratu, umawia wizyty lekarskie, przywozi bratu obiady, a w soboty i niedziele gotuje bratu w jego mieszkaniu. Robi zakupy, załatwia drewno i węgiel. Z akt sprawy wynika, że opieka nie jest i nie musi być świadczona ciągle w sposób nieprzerwany, wyłączający możliwość podjęcia zatrudnienia w takim wymiarze i zakresie, który umożliwi wnioskodawcy codzienne wykonywanie niezbędnych czynności opiekuńczych wobec brata. Rozmiar sprawowanej opieki nie uniemożliwia wnioskodawcy podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając:

- błąd w ustaleniach faktycznych, ponieważ opieka nad bratem wymaga poświęcenia całego dnia i rezygnacji z życia zawodowego oraz poświęcenia swoich sił na stałe sprawowanie opieki,

- naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a, ponieważ organ nie zebrał całego materiału dowodowego, odnośnie sytuacji życiowej i zdrowia brata, który jest osobą chorą na schizofrenię od wielu lat i wymaga całodobowej opieki,.

Według skarżącego organy wybiórczo przeanalizowały sytuację życiową i zdrowotną brata, który utracił zdolność do pracy i do samodzielnego funkcjonowania. Po śmierci rodziców opiekę nad bratem przejął skarżący. Brat nie utrzymuje kontaktów społecznych i reaguje lękiem na wizyty innych osób, nie potrafi zadbać o siebie, nie potrafi palić w piecu, przygotować samodzielnie posiłków, dbać o higienę, nie dba o zażywanie leków. Leki musi przyjmować trzy razy dziennie, o stałej porze. Nie jest zdolny do załatwiania jakichkolwiek spraw urzędowych, pilnowania opłat i rachunków. Wszystkie czynności wykonuje i dozoruje skarżący, który poświęca cały swój czas na opiekę nad bratem. Brak stałego nadzoru nad bratem może doprowadzić do opuszczenia domu i narażenia się na niebezpieczeństwo. Organy nie przeprowadziły jednak wyczerpującego postępowania dowodowego, które ustaliłoby zakres potrzeb i opieki nad bratem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak też decyzja ją poprzedzająca, naruszają przepisy prawa, w stopniu dającym podstawę do ich uchylenia.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji ustalił, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem, który jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Organy obu instancji nie kwestionują, że skarżący jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Jednakże organ odwoławczy odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt, że według organu brak jest związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaną opieką nad bratem. Zdaniem organu, opieka nad bratem sprowadza się do wykonywania czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a wykonywanie tego rodzaju czynności nie stanowi przeszkody do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Należy jednak zauważyć, że w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem skarżący pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy od 1 lutego 2019 r. do 31 października 2022 r. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, na okres zasiłkowy 2021/2022 organ pierwszej instancji decyzją z dnia 19 października 2021 r. nr ZRODZ/000247/519A/10/2021 przyznał wnioskodawcy specjalny zasiłek opiekuńczy w kwocie 620 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że fakt sprawowania opieki został potwierdzony w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 10 października 2021 r.

Po upływie okresu pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, skarżący w dniu 3 listopada 2022 r. złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem.

Istotne jest, że zasadniczo przesłanki przyznania obu świadczeń są tożsame, z tym że przy przyznawaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego należy badać także wysokość dochodów rodziny. Zgodnie bowiem z art. 16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1539) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zatem organ pierwszej instancji, w prowadzonych postępowaniach administracyjnych w sprawach przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego uznawał, że skarżący spełniał warunki do otrzymania tego świadczenia, a więc nie podejmował zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym od 2014 r. i niezdolnym do samodzielnej egzystencji bratem. Natomiast w obecnie prowadzonym postępowaniu w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy poczynił odmienne ustalenia w tym zakresie, pozostające w sprzeczności z wcześniej poczynionymi ustaleniami dokonanymi przez organ pierwszej instancji. Organy nie wskazały przy tym, jakie okoliczności stanu faktycznego dotyczące stanu zdrowia brata, zakresu sprawowanej opieki, sytuacji zawodowej skarżącego uległy zmianie i jaki miały wpływ na podjęcie rozstrzygnięcia w zakresie odmowy przyznania obecnie świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestia ta powoduje konieczność wyjaśnienia rozbieżności w ustaleniach faktycznych poczynionych przez organy obu instancji.

Ponadto, mając na uwadze zarzuty skarżącego dotyczące zakresu sprawowanej opieki nad bratem, w ponownie prowadzonym postępowaniu, organ winien ustalić, ile czasu dziennie zajmuje skarżącemu opieka nad bratem, ile razy dziennie przyjeżdża do domu brata, jak długo przebywa w domu brata, jakie w tym czasie wykonuje czynności, kto udziela bratu pomocy w czasie nieobecności skarżącego i w nocy (skarżący podniósł w skardze, że brat może wyjść sam z domu i narazić się na niebezpieczeństwo).

Poza tym należy dołączyć do akt administracyjnych sprawy orzeczenie o niezdolności brata do samodzielnej egzystencji z dnia 13 sierpnia 2014 r. i dokumenty potwierdzające okresy zatrudnienia skarżącego (dokumenty te wymienia organ pierwszej instancji w części wstępnej uzasadnienia decyzji jako załączone do wniosku skarżącego, ale brak ich w aktach sprawy).

W ocenie Sądu w prowadzonym postępowaniu organy naruszyły art. 7, art. 8, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadząc postępowanie dowodowe, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z uwagi na zasadę swobodnej oceny dowodów, przewidzianej w art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Poza tym, zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, przewidzianą w art. 8 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

W tej sytuacji organ powinien wyjaśnić rozbieżności w ustaleniach faktycznych poczynionych przez organy w prowadzonych postępowaniach, dokładnie ustalić zakres i rozmiar sprawowanej opieki, dołączyć do akt sprawy brakujące dokumenty, a następnie dokonać ponownej oceny zaistnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie całokształtu materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.