Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2008/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 156 par. 2,  art. 158
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Marciniak sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz sędzia WSA Monika Sawa (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 marca 2023 r. sprawy ze skargi A.J. i J.J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 czerwca 2022 r. nr GZ.rn.625.367.2002 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 24 czerwca 2022 r. nr GZ.m.625.367.2002 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Minister/ organ) po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 24 czerwca 2002 r., znak: GZ.m-051/625-387/00 i umorzył w całości postępowanie w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 października 1948 r., Nr. UR/2.L2/233.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Orzeczeniem z dnia 16 października 1948 r., Nr. UR/2.1.2/233, Minister Rolnictwa i Reform Rolnych utrzymał w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 28 czerwca 1948 r., znak: UR.I./4/323/47, o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich "[...]" o pow. 44 ha 226 m2 oraz "[...]" o pow. 43 ha 328 m2, stanowiących własność [...] - na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 24 czerwca 2002 r., znak: GZ.m-051/625- 387/00, po rozpatrzeniu wniosku [...], odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 października 1948 r. oraz utrzymanego przez nie w mocy orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z dnia 28 czerwca 1948 r. Zdaniem organu przejęta nieruchomość spełniała warunki obszarowe, wymienione w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Organ wskazał, że z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zwrócił się [...] (po jego śmierci wniosek podtrzymany został przez [...], pismem z dnia 7 września 2011 r.), który podniósł, że organ nie wyjaśnił charakteru nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej.

Rozpatrując niniejszą sprawę ponownie Minister wskazał, że z dniem 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491). Zgodnie z art. 2 ust 2 tej ustawy postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

Zgodnie z art. 104 § 1 Kpa organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Dlatego wystąpienie przyczyny umorzenia postępowania z mocy samego prawa powinno znaleźć odzwierciedlenie w formalnej czynności decyzyjnej organu, jaką jest decyzja administracyjna. Przemawiają za tym także: wzgląd na pewność obrotu prawnego (władcze rozstrzygnięcie w formie decyzji jednoznacznie przesądza o losie i wyniku postępowania) oraz zapewnienie możliwości realizacji prawa do sądu (poprzez kontrolę zajścia przesłanek umorzenia w postępowaniu przed sądem administracyjnym). Określenie daty doręczenia napotykać musi trudności spowodowane obiektywną przeszkodą, jaką jest znaczny upływ czasu. Organ podniósł, że od wydania kwestionowanej decyzji minęło kilkadziesiąt lat. W tym czasie zmieniały się: ustrój organów władzy publicznej, kompetencje i struktura organizacyjna urzędów, podział administracyjny kraju, a także sposób funkcjonowania i zakres działania archiwów państwowych. Wymienione okoliczności sprzyjały rozproszeniu lub zaginięciu dokumentacji. Ponadto tylko część dokumentów urzędowych ma wartość historyczną i jest przechowywana wieczyście, pozostałe materiały po upływie określonego czasu podlegają natomiast zniszczeniu (brakowaniu). Organ podał, że w badanej sprawie zachowała się dokumentacja archiwalna dotycząca m.in. kwestii doręczenia orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 października 1948 n, Nr.UR/2.L2/233. Jak wynika z akt sprawy, poprzedzające orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych decyzja Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z dnia 28 czerwca 1948 r., skierowane zostało do [...], na adres przy ulicy [...]. Zachowała się korespondencja prowadzona pomiędzy Urzędem Wojewódzkim Warszawskim a [...], z której wynika, że był on pełnomocnikiem [...], byłego właściciela przejętej na cele reformy rolnej nieruchomości. Urząd w piśmie z dnia 29 maja 1948 r. wprost zwrócił się do [...] "jako pełnomocnika [...], do złożenia planów nieruchomości [...]". Powyższe tłumaczy dlaczego był on adresatem orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z dnia 28 czerwca 1948 r., znak: UR.I./4/323/47.

Ponadto w aktach sprawy znajduje się datowane na dzień 13 lipca 1948 r. odwołanie od orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z dnia 28 czerwca 1948 r., złożone do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych przez adwokata [...], w imieniu [...]. Do odwołania załączone zostało, sporządzone przed notariuszem [...], w formie aktu notarialnego, Repertorium Nr [...]z dnia [...]sierpnia 1945 r. pełnomocnictwo [...]dla adwokata [...]. Jednocześnie brak jest informacji na temat cofnięcia pełnomocnictwa dla [...]. Organ wskazał, że w sentencji orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 października 1948 r., Nr.UR/2.1.2/233, zawarto informację, że zostało ono wydane w wyniku odwołania adwokata [...], pełnomocnika [...]. Następnie przy piśmie z dnia 19 października 1948 r. Ministerstwo przesłało do Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie akta sprawy wraz z 3 odpisami decyzji "z których jeden egzemplarz należy dostarczyć stronie za pokwitowaniem z odbioru"(doręczenie m.in przez inne organy władzy lub pocztę, przewidywał art. 23, ówcześnie obowiązującego rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. z 1928 r. Nr 36, poz. 341)). Urząd Wojewódzki Warszawski przy piśmie z dnia 27 października 1948 r., wysłał wspomniane orzeczenie do adwokata [...], na adres podany w odwołaniu i w pełnomocnictwie, tj. na ul. [...]. Wobec braku dowodu doręczenia, Urząd Wojewódzki Warszawski zwrócił się w dniu 17 stycznia 1949 r. do Urzędu Pocztowego Warszawa nr [...] z reklamacją. W odpowiedzi otrzymał informację, że Urząd Pocztowy "zwrotnego potwierdzenia listu uzyskać nie może z uwagi na to, że Urząd nie jest w stanie odnaleźć adresata, gdyż pod wskazanym adresem adresat jest nieznany" (pismo z dnia 4 lutego 1949 r.). W związku z powyższym. Urząd Wojewódzki Warszawski przy piśmie z dnia 15 lutego 1949 r., wysłał orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych do innego znanego pełnomocnika – [...], na adres przy ulicy [...]. Orzeczenie to zostało odebrane przez domownika w dniu 16 lutego 1949 r., czego dowodem jest poświadczenie odbioru (możliwość pozostawienia pisma domownikowi, przewidywał art. 25 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem). Zdaniem organu nie ma wątpliwości, że decyzja Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 października 1948 r. została doręczona w dniu 16 lutego 1949 r. i wykonana. Ustalając datę wszczęcia postępowania, organ miał na uwadze art. 61 § 3 Kpa, zgodnie z którym datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Wniosek [...] o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 października 1948 r., wpłynął do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu 31 maja 1993 r. (por. prezentata wpływu na wniosku) i ten dzień należy uznać za dzień wszczęcia postępowania. Skoro, w ocenie organu, wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 października 1948 r., nastąpiło po upływie 30 lat od doręczenia kwestionowanej decyzji, to postępowanie administracyjne z dniem 16 września 2021 r. podlega umorzeniu z mocy prawa. Oznacza to brak możliwości załatwienia sprawy poprzez wydanie merytorycznej decyzji. Tym samym postępowanie jest bezprzedmiotowe, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 czerwca 2002 r., znak: GZ.ni-051/625- 387/00 oraz umorzenie postępowania w całości.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli [...] zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 2, art. 21, art 64 i art 77 w zw. z art. 8 ust 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art 2 ust 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 roku o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego poprzez umorzenie w sprawie postępowania na podstawie przepisów sprzecznych wprost z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, pozbawiających spadkobierców właścicieli nieruchomości bezprawnie znacjonalizowanych w okresie PRL jakiejkolwiek rekompensaty począwszy od stwierdzenia, że decyzje wydane przez organy administracyjne PRL zostały wydane z naruszeniem prawa a skończywszy na możliwości zwrotu bezprawnie odebranych nieruchomości w naturze, jak i możliwość uzyskania odszkodowania w sądowym postępowaniu cywilnym.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa sądowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga nie ma uzasadnionych podstaw.

Sąd w obecnym składzie podtrzymuje wyrażone w orzecznictwie tutejszego Sądu stanowisko dotyczące stosowania ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491), która weszła w życie 16 września 2021 r.. Ustawa ta w art. 1 zmieniła treść art. 156 § 2 k.p.a. Zgodnie z obecnie obowiązującą treścią tego przepisu, nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Ustawa ta, do art. 158 k.p.a. dodała również § 3, zgodnie z którym, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Oznacza to, że po upływie ww. terminów nie jest dopuszczalne wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, a postępowanie wszczęte winno być umorzone. Jak wynika z uzasadnienia do omawianej ustawy ma ona na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w dniu 12 maja 2015 r. w sprawie o sygn. P46/13, w którym stwierdzono niezgodność art. 156 § 2 k.p.a. z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Z treści powołanego orzeczenia wynika, że art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie podniósł, że "brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. po znacznym upływie czasu, skutkuje destabilizacją porządku prawnego, jeśli decyzją przyznano stronie ekspektatywę nabycia prawa, z której zamierza ona skorzystać". W tym kontekście Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawodawca, określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których trzeba zaliczyć możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał zaakcentował także, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca ma wręcz obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności. Niezbędne jest zatem ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo lub ekspektatywę.

Z tego powodu ustawodawca wprowadził cezurę czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło 30 lat. Jest to okres skorelowany z przewidzianym w Kodeksie cywilnym terminem zasiedzenia nieruchomości w złej wierze.

Z brzmienia przepisów przejściowych uregulowanych w art. 2 pkt 2 ustawy zmieniającej wynika, że do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej (16 września 2021 r.), następuje skutek w postaci umorzenia postępowania administracyjnego z mocy prawa.

Trzeba mieć przy tym na uwadze, że każdy system prawa przewiduje ograniczenia czasowe w dochodzeniu roszczeń a także różnego rodzaju skutki prawne, które następują po upływie określonego terminu, dość przywołać skutki zasiedzenia -art. 172 § 2 kodeksu cywilnego – po upływie 30 lat dla posiadacza w złej wierze a w przypadku dobrej wiary posiadacza – po upływie 20 lat – art. 172 § 1 kodeksu cywilnego.

W art. 31 ust. 3 Konstytucji R.P. zawarta została zasada proporcjonalności. Wymaga ona aby ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw były wprowadzane w formie ustawy (aspekt formalny), aby konieczność ustanawiania takich ograniczeń nie naruszała istoty danej wolności lub prawa podmiotowego i tylko wtedy gdy istnieje konieczność ich wprowadzenia w demokratycznym państwie prawa dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Zakres wprowadzonych ograniczeń powinien być zatem proporcjonalny tzn. konieczny dla realizacji określonego celu (wyroki T.K. z 24 stycznia 2006 r., SK 40/04, OTK ZU 1/2006, poz. 5, z 29 września 2008 r., SK 52/05, 28 września 2006 r., K 45/04, OTK ZU 8/A/2006, poz. 111). Jak wskazywał niejednokrotnie Trybunał Konstytucyjny należy w takim kontekście rozważyć czy istnieje rzeczywista potrzeba dokonania danej a z drugiej należy mieć pewność, że podjęte środki prawne będą skuteczne tj. rzeczywiście były służące i niezbędne dla realizacji określonego celu. Chodzi bowiem o stosowanie jak najmniej uciążliwych środków dla podmiotów których prawa będą regulacją ustawową ograniczone (wyrok T.K. z 17 maja 2007 r., K 33/05, OTK ZU nr 5/A/2006, poz. 57, wyrok T.K. z 2 października 2006 r., SK 34/06 OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 118). Zasada proporcjonalności łączy się z zakazem nadmiernej ingerencji w sferę spraw i wolności konstytucyjnych. Test proporcjonalności polega więc na ocenie czy ograniczenia (tu czasowe) są konieczne w demokratycznym państwie prawa, czy wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, czy regulacja ta jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego z którym jest połączona, czy efekty wprowadzonej regulacji pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela.

Wprowadzona regulacja ograniczająca możliwość skutecznego wnioskowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej była konieczna i wynikała z ww. wyroku T.K. P 46/13, doprowadziła do zamierzonych i wskazanych w tym wyroku skutków tj. ograniczenia w czasie możliwości eliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych, służy ochronie interesu publicznego w tym interesu Skarbu Państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, które na skutek decyzji pozbawiających prawa własności nabyły ich prawa przy uwzględnieniu także i tego, że nabycie to z uwagi na upływ terminów zasiedzenia i tak by nastąpiło i nie stanowią nadmiernego ciężaru dla obywatela, który przez 30 lat mógł skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności. Ten okres czasu był wystarczający do podjęcia inicjatywy w celu wyeliminowania decyzji czy postanowienia z obrotu prawnego. Zdaniem Sądu w takim zakresie zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości decyzji administracyjnej przeważa nad zasadami rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów Państwa.

Sumując, na gruncie regulacji stanowiącej obecnie przedmiot kontrowersji pomiędzy organem a stroną istniała jasna i potwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku T.K. P 46/13 pilna potrzeba uregulowania kwestii możliwości eliminacji z obrotu prawnego decyzji wydanych przed wieloma laty w konfrontacji z obowiązującą na gruncie kpa zasadą trwałości decyzji administracyjnych.

W tej sprawie kwestionowane jest orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 października 1948 n, Nr.UR/2.L2/233. Jak ustalił organ i co wynika z akt sprawy, poprzedzająca to orzeczenie decyzja Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z dnia 28 czerwca 1948 r., skierowana została do [...], na adres przy ulicy [...]. Zachowała się korespondencja prowadzona pomiędzy Urzędem Wojewódzkim Warszawskim a [...], z której wynika, że był on pełnomocnikiem [...], byłego właściciela przejętej na cele reformy rolnej nieruchomości. Urząd w piśmie z dnia 29 maja 1948 r. wprost zwrócił się do [...] "jako pełnomocnika [...], do złożenia planów nieruchomości [...]". Powyższe tłumaczy dlaczego był on adresatem orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z dnia 28 czerwca 1948 r., znak: UR.I./4/323/47. Ponadto w aktach sprawy znajduje się datowane na dzień 13 lipca 1948 r. odwołanie od orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z dnia 28 czerwca 1948 r., złożone do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych przez adwokata [...], w imieniu [...]. Do odwołania załączone zostało, sporządzone przed notariuszem [...], w formie aktu notarialnego, Repertorium Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1945 r. pełnomocnictwo [...] dla adwokata [...]. Jednocześnie brak jest informacji na temat cofnięcia pełnomocnictwa dla [...]. Organ trafnie wskazał, że w sentencji orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 października 1948 r., Nr.UR/2.1.2/233, zawarto informację, że zostało ono wydane w wyniku odwołania adwokata [...], pełnomocnika [...]. Następnie przy piśmie z dnia 19 października 1948 r. Ministerstwo przesłało do Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie akta sprawy wraz z 3 odpisami decyzji "z których jeden egzemplarz należy dostarczyć stronie za pokwitowaniem z odbioru"(doręczenie m.in przez inne organy władzy lub pocztę, przewidywał art. 23, ówcześnie obowiązującego rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. z 1928 r. Nr 36, poz. 341)). Urząd Wojewódzki Warszawski przy piśmie z dnia 27 października 1948 r., wysłał wspomniane orzeczenie do adwokata [...], na adres podany w odwołaniu i w pełnomocnictwie, tj. na ul. [...]. Wobec braku dowodu doręczenia, Urząd Wojewódzki Warszawski zwrócił się w dniu 17 stycznia 1949 r. do Urzędu Pocztowego Warszawa nr [...] z reklamacją. W odpowiedzi otrzymał informację, że Urząd Pocztowy "zwrotnego potwierdzenia listu uzyskać nie może z uwagi na to, że Urząd nie jest w stanie odnaleźć adresata, gdyż pod wskazanym adresem adresat jest nieznany" (pismo z dnia 4 lutego 1949 r.). W związku z powyższym. Urząd Wojewódzki Warszawski przy piśmie z dnia 15 lutego 1949 r., wysłał orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych do innego znanego pełnomocnika – [...], na adres przy ulicy [...]. Orzeczenie to zostało odebrane przez domownika w dniu 16 lutego 1949 r., czego dowodem jest poświadczenie odbioru (możliwość pozostawienia pisma domownikowi, przewidywał art. 25 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem). Sąd podziela stanowisko organu, że w świetle powyższych ustaleń nie ma wątpliwości, że decyzja Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 października 1948 r. została doręczona w dniu 16 lutego 1949 r. i wykonana.

Wniosek [...] o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 października 1948 r., wpłynął do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu 31 maja 1993 r., a więc po 30 latach od doręczenia orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych.

Sąd ma także świadomość, że od daty złożenia wniosku przez poprzednika prawnego skarżących o stwierdzenie nieważności orzeczenia do daty wydania kontrolowanej decyzji upłynęło również blisko 30 lat jednak ustawodawca w powołanych przepisach ustawy zmieniającej, art. 2 ust 2 nie dopuścił możliwości odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej wnioskodawców zależnej od daty złożenia wniosku.

Prawodawca z 6 letnim opóźnieniem wykonał wyrok Trybunału Konstytucyjnego, w którym jak wskazano na wstępie zostało stwierdzone, że art. 156 § 2 kpa w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP.

Z kolei skarżącym w toku rozpoznawania sprawy przysługiwały środki prawne w celu ponaglenia organu do wydania decyzji – m.in. skarga na bezczynność czy przewlekłość. Niemniej w toku tego postępowania istniały również przeszkody obiektywne w jego prowadzeniu, nie leżące po stronie organu, w postaci konieczności przeprowadzenia postępowań spadkowych.

Z kolei powoływana często w tych sprawach zasada lex retro non agit również na gruncie procedury administracyjnej doznaje pewnych wyjątków (np. zamknięcie drogi do możliwości wzruszania aktów własności ziemi). W odniesieniu do przyjętej retroaktywności przepisów ustawy, dopuszcza się możliwość wprowadzenia przez ustawodawcę zarówno retroakcji, jak i retrospekcji. Nie sposób abstrakcyjnie wykluczyć istnienia wymagających ochrony konstytucyjnych wartości, które będą uzasadniać odstępstwo od zasady nieretroaktywnego działania prawa. Jednakże tego rodzaju odstępstwo musi być wolne od arbitralności i podlegać ocenie z perspektywy celowości i proporcjonalności (por. orzeczenia o wzajemnym stosunku zasady lex retro non agit i zasady ochrony prawa nabytych: np. wyroki TK z 15 września 1998 r., K 10/98, z 8 grudnia 2009 r., SK 34/08). W ocenie Sądu, racje konstytucyjne w aspekcie zasady praworządności mogły zostać ograniczone przez potrzebę stabilizacji stanów społeczno-gospodarczych ukształtowanych mocą aktu administracyjnego, a ponadto przez zasadę zaufania obywatela do państwa, w tym zasadę pewności prawa, które wynikają z art. 2 Konstytucji RP. Z tego względu przyjęte rozwiązanie normatywne spełnia zasadę proporcjonalności, w zakresie w jakim racje konstytucyjne przemawiające za retroaktywnością równoważą jej negatywne skutki (vide wyrok tut. Sądu w sprawie I SA/Wa 148/22 (LEX nr 3354507) i przywołany tam wyrok ETPCz z 30 sierpnia 2007 r., Wielka Izba, skarga nr 44302/02, § 68).

Nie jest przy tym rzeczą organów i sądu analiza procedury uchwalania aktu normatywnego. Od tego jest Trybunał Konstytucyjny. Jak wskazano kwestia długości trwania postępowania przed organami mogła być przedmiotem skargi na bezczynność czy przewlekłość a długość postępowania nie ma wpływu na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się natomiast to wyrażonego w art. 8 Konstytucji zasady bezpośredniego jej stosowania, podzielając poglądy, że sąd może dokonywać oceny konstytucyjności przepisów mających zastosowanie w sprawie w tym sensie, że będąc przekonany o niekonstytucyjności aktu normatywnego, odmawia jego zastosowania, w tym wypadku Sąd nie widzi podstaw do pominięcia art. 2 ust. 2 w zakresie w jakim umarza się z mocy prawa postępowania w toku. Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego dokonana przepisami ustawy, jak wynika z jej uzasadnienia, miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego z 12 maja 2015 r. w sprawie o sygn. P 46/13. Trybunał wskazał, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawodawca, określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których trzeba zaliczyć możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał zaakcentował także, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie T.K. ustawodawca ma wręcz obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności. Niezbędne jest zatem ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Wskazano przy tym, że trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może bowiem z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo lub ekspektatywę. Z tego powodu ustawodawca wprowadził "przeszkodę" czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenie upłynęło 30 lat. Jest to okres skorelowany z przewidzianym w Kodeksie cywilnym terminem zasiedzenia nieruchomości w złej wierze (art. 172 kc).

Sąd w tym składzie, w nawiązaniu do wyroku T.K. P 46/13, jest zdania i podziela wyrażone przez inne składy stanowisko, że brak do tej pory w procedurze administracyjnej ograniczenia możliwości dochodzenia stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej powodował naruszenie zasady trwałości decyzji administracyjnej a przede wszystkim chaos prawny. Taki stan nie służył ani pewności prawa ani jego stabilności.

Ponieważ przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, sprawa o sygn. 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. w zakresie w jakim uniemożliwia wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji R.P. (dt. przyjętego rozwiązania intertemporalnego), to w sytuacji stwierdzenia niekonstytucyjności, strona będzie uprawniona do żądania wznowienia postępowania administracyjnego w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego – art. 145a k.p.a. Jak na razie, zgodnie z zasadą domniemania konstytucyjności aktu normatywnego, brak jest podstaw do podzielenia przez Sąd naruszenia wskazanych w skardze przepisów Konstytucji (por. m.in. wyrok w sprawie I SA/Wa 555/22, I SA/Wa 687/22, I SA/Wa 808/22).

Z powyższych względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił