Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 30/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-08-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: art. 3 par. 1, art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 i art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (sprawozdawca), Sędzia WSA Cezary Kosterna, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Jeromin, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2024 r. w Radomiu sprawy ze skargi B. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B. J. (dalej: "skarżąca", "strona" lub "wnioskodawczyni") jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ", "ZUS") z 17 października 2023 r., znak [...] Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję własną z 25 lipca 2023 r. nr [...], w sprawie odmowy umorzenia odsetek od zaległych składek.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z 21 kwietnia 2023 r., w związku z otrzymanym z ZUS wezwaniem do zapłaty z 24 marca 2023 r., skarżąca zwróciła się z prośbą m. in. o zawarcie nowego porozumienia w zakresie rozłożenia na raty należności z tytułu składek i umorzenia w całości naliczonych odsetek za zwłokę. Prośbę motywowała dużym uszczerbkiem zdrowia wywołanym oszustwem sądowym i bezprawną eksmisją wobec skarżącej zakładu, w tym wyrządzonymi olbrzymimi szkodami materialnymi i niematerialnymi. Skarżąca wskazała, że jest to związane z przeciągającym się, trwającym 10 rok, procesem odszkodowawczym z powództwa skarżącej w Sądzie Okręgowym w R. (sygn. akt [...]) z tytułu przeprowadzenia wobec zakładu skarżącej bezprawnej eksmisji, bezprawnego przejęcia jej majątku, w tym nakładów modernizacyjnych, na które zaciągnęła kredyt, zablokowania działalności gospodarczej, a ostatecznie upadku działalności prowadzonej przez skarżącą. Oświadczyła ponadto, że w konsekwencji tych przestępczych działań powstało mnóstwo zobowiązań wobec jej osoby/firmy, gdyż dochody z prowadzonej pod tym adresem działalności pokrywały wszystkie zaciągnięte na ten cel zobowiązania kredytowe. Dodatkowo wnioskodawczyni poinformowała, że w związku z tym oszustwem sądowym toczy się postępowanie wyjaśniające pod nadzorem Prokuratury Krajowej z zawiadomienia męża skarżącej. Skarżąca nie jest w stanie określić czasu przewidywanego zakończenia ww. procesu, jak też wysokości zasądzonej kwoty odszkodowania, z której mogłaby natychmiast pokryć zobowiązanie wobec ZUS i innych wierzycieli, gdzie wartość przedmiotu sporu w/w pozwu początkowo określona była na poziomie 250.000 zł, a w trakcie toczącego się procesu została podniesiona kilkukrotnie o utracone dochody w wysokości 350.000 zł jak i uszczerbek na zdrowiu. Skarżąca wskazała na zmianę sytuacji ekonomiczno-finansowej rodziny, co ma związek z faktem zdiagnozowania w 2021 r. [...] u najmłodszej córki Z.. Wskazała także na wymaganą spłatę pozostałych wierzycieli.

ZUS decyzją nr [...] z 25 lipca 2023 r., działając na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022r. poz. 1009, dalej: u.s.u.s.), odmówił umorzenia odsetek od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 19.822 zł, w tym:

a. ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 12.338 zł, w tym z tytułu:

- odsetek w kwocie 7.209zł naliczonych na 21 kwietnia 2023r. przypadających od składek w części finansowanej przez płatnika za okres 05.2012-02.2013,04.2013,07-12.2013, 04.2014-06.2016,05.2017,12.2021-03.2023,

- odsetek w kwocie 5.129 zł naliczonych na 21 kwietnia 2023r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 05.2012-02.2013,04.2013,07-12.2013,04.2014-06.2016, 05.2017,12.2021-03.2023,

b. ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 7.484zł, w tym z tytułu:

- odsetek w kwocie 6.877 zł naliczonych na 21 kwietnia 2023r. przypadających od składek w części finansowanej przez płatnika za okres 04-12.2013,04.2014-04.2015,06.2015,04.2016,06.2016,05.2017,02.2022-03.2023,

- odsetek w kwocie 607 zł naliczonych na 21 kwietnia 2023r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za 04-11.2013,

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", odmówił umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych na 21 kwietnia 2023r. w łącznej kwocie 6.877 zł, przypadających od zaległych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, na ubezpieczenie zdrowotne za okres 04-12.2013,04.2014-04.2015,06.2015,04.2016,06.2016,05.2017,02.2022-03.2023.

W uzasadnieniu wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust, 2 i 3 u.s.u.s. oraz nie wykazano zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącej gospodarstwa domowego. ZUS podniósł również, że nie wskazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz nie wykazano, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły skarżącą możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W wyniku złożenia przez skarżącą wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes ZUS wskazaną na wstępie zaskarżoną decyzją z 17 października 2023 r., utrzymał w mocy decyzję własną.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Prezes ZUS po zapoznaniu się z treścią składanych wniosków oraz z faktami w nich przytoczonymi, biorąc pod uwagę analizę materiału dowodowego i jednocześnie ustosunkowując się do argumentacji skarżącej uznał, że w decyzji z 25 lipca 2023 r. nr [...] prawidłowo organ stwierdził, że należności figurujące na koncie skarżącej jako płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Podniósł, iż ponowna analiza sprawy pod względem przepisów ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 702) doprowadziła do wniosku, iż organ prawidłowo ustalił także, że w sprawie skarżącej spełnione zostały wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, a ewentualne umorzenie zadłużenia stanowiłoby pomoc de minimis.

Wskazał, iż w związku z wnioskiem skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS i rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, a także wszystkich dokumentów uzyskanych i przedłożonych do sprawy z wniosku o umorzenie z 21 kwietnia 2023 r., dostarczonej do akt niniejszego postępowania karty informacyjnej z leczenia szpitalnego z R. Szpitala Specjalistycznego z 23 sierpnia 2023 r. oraz przedstawionej do akt sprawy zakwestionowania sposobu rozpatrzenia wniosku o rozłożenie na raty należności z tytułu składek karty informacyjnej z M. Szpitala Specjalistycznego w R. z 2 września 2023 r.

Dalej organ ponownie ocenił przesłanki z art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. wskazując, iż stanowią one zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalił, że:

• przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

• nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust, 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s,u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art, 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym czy też ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

• nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - działalność gospodarcza jest przez skarżącą prowadzona, więc może stanowić źródło pozyskania środków finansowych niezbędnych do spłaty zadłużenia wobec ZUS;

• nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s,, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16 zł;

• nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

• nie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - w związku z nieopłaceniem składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, zgodnie z uprawnieniami wynikającymi z art. 19 § 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.).

Organ zwrócił uwagę również na fakt, że Dyrektor ZUS Oddziału w R. wszczął wobec skarżącej przymusowe dochodzenie należności, w ramach którego dokonano zajęcia skarżącej wynagrodzenia za pracę. Do wskazanego składnika majątkowego nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej, a organem wyznaczonym do łącznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego został Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w R. M. W.. Przymusowe dochodzenie zaległości pozostaje w toku, gdyż do dnia dzisiejszego organ egzekucyjny nie wydał wiążącego dla stron postanowienia o umorzeniu postępowania w zakresie egzekucji zobowiązań składkowych, którego powodem byłby całkowity brak majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Skoro więc zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, to tym samym nie można uznać ich za całkowicie nieściągalne. Nie jest zatem oczywiste, że w toku postępowania windykacyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, skoro w okresie ostatnich miesięcy (6/2023 - 9/2023) wyegzekwowano i przekazano na poczet zaległych składek wpłaty w łącznej wysokości 1.665,88 zł.

Ponadto organ podniósł, że posiadany przez skarżącą majątek nieruchomy może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania go za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia. Jak wskazał ZUS, z ustaleń własnych wynika, że skarżąca jest właścicielką nieruchomości gruntowej o powierzchni 3,3600 ha położonej w miejscowości D. [...] (gmina Z.), dla której Sąd Rejonowy w R. prowadzi KW nr [...]. Na przedmiotowej nieruchomości celem zabezpieczenia należności z tytułu składek ZUS dokonał wpisu hipoteki na kwotę 71.669,31 zł.

Dalej Prezes ZUS powołując się na orzecznictwo Wojewódzkich Sądów Administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego podniósł, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji, bowiem jeżeli istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, to jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. ZUS podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek bowiem związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

W związku z powyższym, organ uznał, że nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Bowiem w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek, w tym nawet samych tylko odsetek za zwłokę.

Dalej, Prezes ZUS odniósł się do art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wyjaśnił, iż ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wskazał, że podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie powstanie zadłużenia nie jest wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia, tylko jest skutkiem nieopłacenia przez skarżącą w ustawowym terminie płatności składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Rozpatrując sprawy ze względu na zdarzenia losowe organ bada je w kontekście zdarzeń, na które osoba zobowiązana nie miała wpływu i jednocześnie bezpośrednio pozbawiły ją możliwości spłaty zadłużenia lub prowadzenia działalności gospodarczej, a taka sytuacja zdaniem organu, nie miała miejsca. Prezes ZUS wskazał, że pomimo powoływanych problemów, skarżąca czynnie prowadzi działalność gospodarczą.

Organ wyjaśnił, że okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w poczynionych rozważaniach. Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne lub samych należnych od nich odsetek za zwłokę wykorzystywane jest w bardzo wyjątkowych przypadkach i każda sytuacja jest oceniana indywidualnie. Dla kwestii umorzenia zaległości nie mają znaczenia okoliczności związane z jej powstaniem - na które zwróciła skarżąca uwagę w składanych pismach - nie stanowią one przesłanek umorzenia wymienionych w sposób wyczerpujący w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzeniu, W postępowaniu, w sprawach o umorzenie należności, analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach.

Następnie ZUS podniósł, iż z wykładni funkcjonalnej i celowościowej przepisów ustawy o sus wynika, że podjęcie działalności gospodarczej skutkuje powstaniem obowiązku ubezpieczenia. Bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy osoba, która podjęła się prowadzenia działalności faktycznie ją wykonuje i w jakim zakresie. Na każdym etapie prowadzenia działalności przedsiębiorca winien oceniać celowość jej kontynuacji, a także skutki niewywiązywania się z obowiązku opłacania składek. Racjonalnym zachowaniem przedsiębiorcy, którego działalność nie dostarcza wystarczających dochodów do pokrycia składek jest przemyślenie jej zawieszenia, zamknięcia bądź restrukturyzacji, a nie rezygnacja z opłacania wszelkich składek i dalsze prowadzenie działalności. Promowanie tak nagannych postaw poprzez umorzenie części długu w ZUS stałoby w sprzeczności z interesem społecznym i byłoby nieuczciwe w stosunku do innych przedsiębiorców, którzy w owym czasie także prowadzili działalność i terminowo opłacali swoje składki. Jeżeli więc w danym okresie skarżąca nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest Ona zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżąca powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów, Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Organ odniósł się również do przesłanki dotyczącej stanu zdrowia. Wystąpienie jej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości. Organ wskazał, że z dokumentacji medycznej wynika, iż u skarżącej rozpoznano samoistne nadciśnienie i inne określone zespoły bólu głowy. Odnosząc się do powyższego i do oświadczenia skarżącej o jej stanie zdrowia organ uznał, że w toku prowadzonego postępowania skarżąca nie dostarczyła żadnych dokumentów medycznych potwierdzających lub orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania. Podkreślił, że skarżąca nie legitymuje się orzeczoną niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Sytuacja zdrowotna skarżącej i jej córki nie przełożyła się także na aktywność zawodową skarżącej, bowiem pracuje ona w pełnym wymiarze czasu pracy i równocześnie prowadzi własną działalność gospodarczą. Fakt ten w ocenie organu wskazuje, że nie ma przeciwskazań do podejmowania przez skarżącą pracy na etat lub dodatkowej pracy zarobkowej. Nie bez znaczenia jest i to, że skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że jest niezdolna do pracy. Tym samym, według organu, skarżąca nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia skarżącej uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności względem ZUS wraz z odsetkami za zwłokę. Organ ustalił, że skarżąca jest mężatką, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem I.. Skarżąca oświadczyła, ze pracuje na podstawie umowy o pracę od 9.01.2006 r. w [...] S.A. ([...]) i osiąga wynagrodzenie w wysokości 1900 zł netto. Organ ustalił, ze skarżąca jest zgłoszona do ubezpieczeń jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu w w/w firmie, a podstawy wymiaru składek z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy wynosiły kolejno: 7/2023 r. – 4402,47 zł; 8/2023 r. – 4426,09 zł; 9/2023 r. – 3099,51 zł (+ wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy w okresie od 24 do 31.08.2023 r. – 750,80 zł), przy czym wynagrodzenie to jest pomniejszone w z prowadzonym postepowaniem egzekucyjnym. Mąż skarżącej od 1.11.2018 r. zgłoszony jest do ubezpieczeń społecznych jako pracownik prowadzonej przez skarżącą firmy [...], jednak brak miesięcznych imiennych raportów rozliczeniowych od 5/2023 r. uniemożliwia ustalenie podstawy wymiaru składek na te ubezpieczenia. Ponadto I. J. od 1.07.2023 r. podlega ubezpieczeniu społecznemu jako pracownik [...] J. B., a wykazane z tego tytułu podstawy wymiaru składek za 8/2023 r. wyniosły 6720 zł, zatem sytuacja zdrowotna małoletniej córki Z. wbrew twierdzeniom skarżącej nie wyklucza go z możliwości uzyskiwania dochodów. Aczkolwiek mąż skarżącej nie ponosi odpowiedzialności za powstałe zadłużenie jednak wobec faktu prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego w analizie sytuacji materialnej rodziny konieczne jest uwzględnienie wszystkich dochodów, w tym i I. J.. Skarżąca wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą z której w 2020 r. przychód wyniósł 42867,71 zł (strata 15479,62 zł), w 2021 r. przychód wyniósł 54225 zł (dochód 8579 zł), w 2022 r. przychód wyniósł 27304 zł (dochód 8647 zł), przy czym wyniki finansowe nie zostały przez skarżąca udokumentowane, zatem organ nie miał możliwości przeprowadzenia rzetelnej analizy obecnej sytuacji finansowej gospodarstwa domowego skarżącej. Skarżąca nie wskazała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają dzieci, jednak organ ustalił, że skarżąca ma córkę Z. J. (lat [...]), syna D. (lat [...]), syna I. (lat [...]) i córkę Z. (lat [...]). W związku z czym rodzina skarżącej ma możliwość pobierania świadczenia 500+ w kwocie 1000 zł, którego nie wlicza się do dochodu, ale jest to systematyczny przypływ gotówki w celu częściowego pokrycia kosztów związanych z wychowaniem dzieci, zaspakajaniem ich potrzeb. W ocenie organu fakt, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą przynosząca dochody wystarczające by z środkami z wynagrodzenia swojego i męża pokryć wskazane stałe wydatki miesięczne w łącznej kwocie ok. 1500 zł (w tym czynsz 100 zł, opłaty eksploatacyjne ok. 1000 zł, koszty związane z leczeniem ok. 100 zł i inne ok. 300 zł), a także by dobrowolnie spłacać istniejące zobowiązania pieniężne w bankach po 800 zł miesięcznie, co świadczy o tym, że egzystencja rodziny skarżącej nie jest zagrożona. Skarżąca nie przedstawiła pozostałych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym tj. zakupu wyżywienia, artykułów higienicznych, ubrań. Wspomniane wydatki nie są w ocenie organu nadzwyczajnymi kosztami jakie skarżąca musi ponosić, a ZUS nie może umarzać należności każdej osobie która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Skarżąca wskazała, że poza zadłużeniem z tytułu składek ma zadłużenie u osób fizycznych w wysokości 60000 zł, w bankach za okres 2011-2014 w kwocie ok. 200000 zł (kredyt wypowiedziany), które są egzekwowane w ramach egzekucji sądowej z wynagrodzenia za pracę.

Organ wskazał, że skarżąca ma [...] lat, czyli do osiągnięcia wieku emerytalnego zostało skarżącej [...] lat aktywności zawodowej, co daje podstawę do przypuszczeń, że będzie jeszcze czynna zawodowo. Zatem będzie osiągała dochody, które pozwolą na stopniową, ale sukcesywną spłatę całości zadłużenia wobec ZUS. Organ uznał również, że bardzo ograniczone możliwości płatnicze skarżącej, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną i wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie i w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Według organu, ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z tych faktów wywodzi skutki prawne. A zatem to skarżąca musi udowodnić fakty, które przemawiałyby za umorzeniem zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania. Jedynie fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają przedłożenia dowodu.

Według organu skarżąca nie udowodniła, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych.

Organ wskazał, że analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie prowadzi do wniosku, że sytuacja skarżącej nosi znamiona ubóstwa, a przedstawione argumenty nie znalazły odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. Sytuacja materialna gospodarstwa domowego jest na tyle stabilna, że regulowane są bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby skarżącej rodzina zalegała z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu, wody itp. Dodatkowo podniesione okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi.

Według organu, okoliczności na jakie powołała się skarżąca we wniosku winny być należycie udokumentowane. W niniejszej sprawie, wnioskodawczyni nie wyjaśniła i nie udokumentowała wielu istotnych okoliczności. W szczególności w odniesieniu do swojej aktualnej sytuacji materialnej poza deklarowaniem wysokości ponoszonych kosztów skarżąca nie przedstawiła dokumentów potwierdzających lub chociażby je uprawdopodabniających, nie udokumentowała też aktualnej kwoty dochodów osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Jednocześnie ZUS podniósł, że nie kwestionuje się możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości wraz z odsetkami za zwłokę, ale jest to niewystarczające do umorzenia. Podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika}.

Pismem z 7 grudnia 2023 r. skarżąca wniosła do tutejszego Sądu skargę na ostateczne w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięcie organu z 17 października 2023 r. W uzasadnieniu skargi wskazała, że materiał do przedmiotowej decyzji został powielony na zasadzie kopiuj - wklej. Według skarżącej, w taki sposób nie rozwiązuje się problemów i działanie to jest sprzeczne z podstawowymi zasadami współżycia społecznego, co pozbawia skarżącą prawa do sądu i prawa do obrony. Dalej skarżąca podniosła, że nie zgadza się z materiałem zgromadzonym przez organ, gdyż nie jest on kompletny. Skarżąca wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej. W związku z powyższym wniosła o ponowne rozpoznanie jej skargi oraz umożliwienie jej uzupełnienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując co do zasady dotychczasową argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 t.j. - dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z kolei w myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz postępowania poprzedzającego jej wydanie, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa, które skutkowałoby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej.

Decyzją z 17 października 2023 r., znak [...] Nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 25 lipca 2023 r. o odmowie umorzenia skarżącej odsetek od zaległych składek.

Zgodnie z przepisem art. 28 ust. 1 u.s.u.s, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez organ z uwzględnieniem treści ust. 2-4. Jest to regulacja określająca prawo wierzyciela do zwolnienia dłużnika z długu podobna do regulacji funkcjonującej w obrocie cywilnym, określonej w art. 508 Kodeksu cywilnego. Zwolnienie z długu uzależnione jest wyłącznie od woli wierzyciela, natomiast dłużnik nie ma możliwości prawnych pozwalających na uzyskanie od wierzyciela oświadczenia w tym przedmiocie. Jednak w przypadku wierzycieli, będących podmiotami dysponującymi środkami publicznymi, do których należy ZUS, nie występuje dowolność w tym zakresie. W takim bowiem przypadku, ustawodawca - zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności - wprowadza daleko idące ograniczenia prawne.

Przepis art. 28 ust. 2 ww. ustawy stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a w ust. 3 wymienione są w punktach sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy. Są to takie sytuacje, jak: śmierć dłużnika i brak następców prawnych (pkt 1), oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości (pkt 2), zaprzestanie prowadzenia działalności przy braku majątku, następców prawnych i podstaw do odpowiedzialności osób trzecich (pkt 3), nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym (pkt 4), wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (pkt 4a), nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym (pkt 4b), ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (pkt 4c), stwierdzenie przez organ egzekucyjny braku majątku (pkt 5), oraz brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne( pkt 6). Z zestawienia tych sytuacji wynika, że ZUS może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tzn. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tych składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami tych składek, ustawa ta przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytuł składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wytyczne, którymi powinien się kierować organ podejmujący decyzję w takim przypadku, wskazane zostały w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którego § 3 ust. 1 przewidziano, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne, opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2). Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, jest kolejną przesłanką wymienioną w tym rozporządzeniu wykonawczym (pkt 3).

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego, wynikające z przepisów k.p.a., reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa powyżej.

W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania administracyjnego organ ustalił, że w stosunku do skarżącej nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z ustaleń organu wynika, że skarżąca jest właścicielką nieruchomości gruntowej o powierzchni 3,3600 ha położonej w miejscowości D. [...] (gmina Z.), dla której Sąd Rejonowy w R. prowadzi KW nr [...]. Nadto, skarżąca oświadczyła, że od 9 stycznia 2006 r. pracuje na podstawie umowy o pracę w [...] S.A. ([...]) i osiąga w ten sposób wynagrodzenie w wysokości 1.900 zł netto. Jednocześnie skarżąca wskazała, że prowadzi również działalność gospodarczą, z której w 2020 r. - przychód wyniósł 42.867,71 zł / strata wyniosła 15.479,62 zł, w 2021 r. - przychód wyniósł 54.225,00 zł / dochód wyniósł 8.579,94 zł, w 2022 r. - przychód wyniósł 27.304,00 zł / dochód wyniósł 8.647,98 zł. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem, który od 1 listopada 2018 r. zgłoszony jest do ubezpieczeń społecznych jako pracownik prowadzonej przez Skarżącą firmy [...], jednakże brak imiennych miesięcznych raportów rozliczeniowych od maja 2023r. uniemożliwia ustalenie podstawy wymiaru składek na te ubezpieczenia. Dodatkowo mąż skarżącej od 1 lipca 2023 r. podlega do ubezpieczeń społecznych jako pracownik [...] J. B., a wykazane z tego tytułu podstawy wymiaru składek za sierpień 2023r. wyniosły 6.720 zł.

Jak prawidłowo ustalił organ istnieje zatem majątek, na którym ZUS może dokonać zabezpieczenia swojej wierzytelności oraz prowadzić egzekucję. Wobec tego, uprawnionym było przyjęcie przez skarżony organ, iż na dzień wydania zaskarżonej decyzji w stosunku do skarżącej nie było podstaw do umorzenia zobowiązań z powodu całkowitej nieściągalności.

Poprawnie, w ocenie sądu, organ rozpoznał sprawę także pod kątem wystąpienia okoliczności o których mowa w powołanym wyżej rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Skarżąca posiada zatem majątek (nieruchomości i wynagrodzenie), na których organ może zabezpieczyć swoje wierzytelności oraz z których może egzekwować wymagalną należność (ponad kwotę wolną od potrąceń). Poprawność wniosków organu potwierdza również fakt, iż zobowiązania zaciągnięte w bankach są regularnie spłacane, co wskazuje na istnienie pewnej płynności finansowej.

W ocenie Sądu, powyższe okoliczności nie dają podstaw do przyjęcia, że sytuacja w jakiej znajduje się skarżąca jest sytuacją szczególną o której mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów świadczących o poniesieniu przez skarżącą bądź jego rodzinę, strat materialnych związanych z nadzwyczajnym zdarzeniem losowym. Należy podzielić ocenę organu, że sytuacja skarżącej jest ciężka, jednakże po szczegółowej analizie stanu faktycznego sprawy, oceny sytuacji materialnej, istnienia pozytywnych prognoz na spłatę zadłużenia w przyszłości zasadnym jest rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia odsetek od zaległych składek.

Mając na uwadze zatem podniesione wyżej okoliczności i uznając, że skoro ww. przepisy określające przesłanki umorzenia zaległości, uzależniają zastosowanie tego rodzaju ulgi od stanowiska organu a w tej sprawie organ po rozważeniu zaistnienia w sprawie tych przesłanek i należytego ich uzasadnienia, podjął decyzję o odmowie ich umorzenia, to nie ma podstaw do uznania, że w spawie naruszone zostały przepisy regulujące zasady umarzania tych zaległości.

W ocenie Sądu, organ wyczerpująco zbadał wszystkie istotne okoliczności faktyczne oraz przeprowadził dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej i oficjalności (art. 7 i art. 77 K.p.a.). Organ odwoławczy nie dopuścił się również obrazy zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.), albowiem oparł się na materiale prawidłowo zebranym w toku postępowania, dokonując jego wszechstronnej i jasnej oceny.

Według Sądu, taka ocena, jaką wyżej przedstawił organ w zaskarżonej decyzji, mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej. To, że skarżąca odmiennie ocenia materiał dowodowy nie znaczy, że ocena dowodów została dokonana przez organ z przekroczeniem granic zasady swobodnej oceny dowodów.

Również sposób uzasadnienia decyzji nie budzi zastrzeżeń, bowiem wynika z niego podstawa faktyczna i prawna rozstrzygnięcia. Organ przedstawił ustalony stan faktyczny oraz wyjaśnił przesłanki, którymi kierował się odmawiając umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek.

Odnosząc się do zarzutów ze skargi wskazać należy, iż skarżąca zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej od 24.10.2023 r., zatem w dacie wydawania kontrolowanej decyzji tj. 17.10.2023 r. taką działalność prowadziła, co prawidłowo uwzględnił organ. Skarżąca decydując się na złożenie wniosku o umorzenie winna liczyć się z koniecznością przedstawienia swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na wykazanie braku stosownych środków finansowych nie tylko przez złożenia oświadczenia ale i poparcie go stosownymi dokumentami. W sprawie niniejszej organ wzywał skarżącą do złożenia stosownych dokumentów wezwaniem z 4.05.2023 r., 21.06.2023 r., a następnie wezwaniami z 12.09.2023 r. które to wezwania były doręczane skarżącej odpowiednio: 16.05.2023 r., 11.07.2023 r., 29.09.2023 r. i pozostały przez skarżącą zignorowane. Nie zasługują zatem na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące nieaktualnego czy nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego.

Nie znajdując, w tych warunkach, podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja ostateczna nie odpowiada prawu materialnemu, względnie że wydana została z mającym, co najmniej istotny wpływ na wynik sprawy, naruszeniem przepisów postępowania, stosownie do przepisu art. 151 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji wyroku