Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 182/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 maja 2024 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 26 stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Szczecinek z dnia 21 września 2023 r. nr [...]


UZASADNIENIE

W dniu 28 sierpnia 2023 r. P. K., dalej także jako: "strona", "skarżący", złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad matką S. E.. Wnioskodawca po raz pierwszy ubiegał się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponadto nie ubiegał się o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką. Strona wskazała, że nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad matką S. E.. Rodzeństwo nie pomaga w opiece nad matką, gdyż mieszka poza S.. Ponadto wyjaśniła, że regularną i stałą opiekę nad matką sprawuje od około pół roku. Ostatnie zatrudnienie strona podejmowała w formie prac dorywczych, a jej staż pracy wynosi około 10 lat.

W dniu 6 września 2023 r. pracownik socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy w celu ustalenia faktycznego zakresu sprawowania opieki przez P. K. nad matką. Ustalono, że S. E. choruję na skoliozę, która uniemożliwia swobodne poruszanie się. Ponadto cierpi na problemy z oddychaniem (wymaga tlenoterapii) oraz problemy z pamięcią. Nie jest w stanie się schylać czy podnosić rąk do góry. P. K. w trakcie przeprowadzanego wywiadu środowiskowego wskazał, że zazwyczaj przebywa u matki 3 godziny dziennie (gdy stan zdrowia matki jest dobry), ale często bywa także, że przebywa u niej od 6 do 8 godzin dziennie. Zadeklarował, iż udziela matce pomocy przy robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków, sprzątaniu mieszkania, drobnych naprawach, pomocy w czynnościach higienicznych, pomocy z korzystaniu z aparatu tlenowego. Nikt poza nim nie udziela pomocy matce. Wyjaśnił, że w czerwcu 2022 r. na własny wniosek wyrejestrował się z Powiatowego Urzędu Pracy w S., gdyż stan zdrowia matki się pogorszył i wymagała ona obecności i wsparcia ze strony drugiej osoby. Nie był w stanie podjąć zatrudnienia oferowanego przez Urząd Pracy, jedynie podejmował drobne prace dorywcze i jednocześnie opiekował się matką. Aktualnie przez pogorszenie się jej stanu zdrowia, całość uwagi musi poświęcić niepełnosprawnej matce i nie jest w stanie podejmować zatrudnienia ani prac dorywczych.

W toku czynności służbowych organ dokonał weryfikacji historii zatrudnienia strony poprzez Samorządową Elektroniczną Platformę Informacyjną (SEPI) i ustalił, że strona do dnia 12 czerwca 2022 r. była osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. bez prawa do zasiłku. Na własny wniosek od 13 czerwca 2022 r. została wyrejestrowana z ewidencji osób poszukujących zatrudnienie. Ponadto z weryfikacji wynika, że, w okresie od dnia 7 kwietnia 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2015 r. podejmowała ona prace interwencyjne w Przedsiębiorstwie Handlowo-Usługowym "[...]" W. P..

Decyzją z dnia 21 września 2023 r. nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Opiekuńczych, Mieszkaniowych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając z upoważnienia Burmistrza S., dalej także jako: "organ I instancji", odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ czynności, jakie wykonuje przy niepełnosprawnej matce nie wymagają, zdaniem organu, stałej obecności strony. S. E. wymaga pomocy osób drugich ze względu na trudności z oddychaniem oraz trudności w samodzielnym poruszaniu się podczas opuszczania miejsca zamieszkania. Po mieszkaniu porusza się jednak samodzielnie. Organ wskazał, że jakkolwiek z niepełnosprawnością w znacznym stopniu bliskiej osoby w rodzinie wiąże się zawsze konieczność pomagania jej, opiekowania się nią, a więc z poświęceniem tej osobie czasu, uwagi, nierzadko również z dodatkowymi kosztami, to jednak samo niesienie pomocy takiej osobie i wspieranie jej, nie jest wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Opisane w sprawie czynności związane z opieką nad matką nie przekonują organu I instancji, że nie jest możliwe takie zorganizowanie opieki, aby możliwe było podjęcie pracy (choćby dorywczej). Zdaniem organu, brak zatrudnienia jest wyborem wnioskodawcy, niemającym związku z opieką nad matką. Świadczenie pielęgnacyjne w myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Organ zaznaczył również, że zgodnie z art. 17 ust. 1b ww. ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Tymczasem S. E., orzeczeniem wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z dnia 14 marca 2023 r., została zaliczona na stale do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym z ww. orzeczenia wynika, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 27 stycznia 2023 r. tj.: od 78-go roku życia, zatem nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ww. ustawy. Organ zauważył, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstaniu niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jednocześnie, Trybunał jednoznacznie stwierdził, że wykonanie niniejszego wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Organ wskazał, że liczne wyroki sądów administracyjnych wskazują, że wyrok ten powoduje konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Ponadto, zgodnie z zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W związku z powyższym przytoczony wyżej art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostaje obowiązującym przepisem prawa. W ocenie organu I instancji, dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest kumulatywne wystąpienie przesłanek pozytywnych przy jednoczesnym braku którejkolwiek z przesłanek negatywnych określonych przez ustawodawcę. Dlatego też organ I instancji odmówił przyznania P. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, gdyż strona nie spełnia przesłanki wymienionej w 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

P. K. odwołał się od powyższej decyzji zarzucając, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych na skutek ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. został uznany za niekonstytucyjny w części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Ponadto podniósł, że błędne jest ustalenie organu, że może on podjąć zatrudnienie i jednocześnie opiekować się matką, która ma chorobę POCH oraz niewydolność oddychania i krążenia, i że jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Odwołujący nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, bowiem opieka nad matką wypełnia większość godzin dnia, w których wykonuje się zatrudnienie.

Decyzją z dnia 26 stycznia 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, dalej także jako: "Kolegium", "organ II instancji", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775), art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 3, art. 24 ust. 2, ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) oraz art. 1, 2 i 17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r., poz. 570 z późn zm.), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 i ust. 6 oraz art. 24 ust. 2, 2a i 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy został poddany kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdził, że istotnym kryterium przyznania świadczeń pielęgnacyjnych powinna być w każdym wypadku ocena faktycznej sytuacji finansowej ich potencjalnych beneficjentów i uznał, że wykonanie wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych pozostawiając ustawodawcy w tej kwestii pewien margines swobody. Oznacza to, że osoby opiekujące się dorosłymi niepełnosprawnymi, powinny być traktowane w taki sam sposób, niezależnie od wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby zaliczonej do kategorii osób dorosłych w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym, skoro w ocenie Trybunału zróżnicowanie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności najpóźniej przed ukończeniem 25 roku życia jest niezgodne z Konstytucją RP, to nie ulega wątpliwości, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia Trybunału, tj. od dnia 23 października 2014 r.

Powyższe wynika również, zdaniem Kolegium, z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Jeżeli więc ustawodawca dopuścił wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP, to znaczy, że nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, w którym Trybunał uznał dany przepis za niezgodny z Konstytucją RP. Związanie sądów i organów orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu prawa oznacza, że nie mogą one uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia (tak NSA w wyroku z dnia 18 maja 2017 r. I OSK 128/16).

Organ II instancji wyjaśnił, że z powołanego orzeczenia Trybunału wynika, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Należy zatem uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej. Stanowisko Kolegium w niniejszej sprawie jest zgodne z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych.

Przychylając się do aktualnego orzecznictwa sądowego Kolegium stwierdziło zatem, iż organ I instancji dokonał nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednakże, w ocenie Kolegium, przedmiotowe naruszenie przepisów prawa materialnego, nie miało finalnie wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, ponieważ zaważyło o tym niespełnienie innej przesłanki z ww. ustawy.

Kolegium wskazało, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ww. ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w ww. przepisach pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia.

Kolegium zaznaczyło, że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie daje podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podzieliło i przyjęło za własny pogląd wyrażony w wyroku .Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21), zgodnie z którym: "co prawda ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki", tym niemniej z treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie". Przepis art. 17 ust. 1 ww. ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Kolegium jednakże zastrzegło, iż ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego z treści orzeczenia o niepełnosprawności.

Organ II instancji wyjaśnił, że słowo "opieka" oznacza, według Słownika Języka Polskiego, "troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś; strzeżenie, dozór". Opieka, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ma być sprawowana nad osobą niepełnosprawną, która nie jest w stanie samodzielnie egzystować, radzić sobie samodzielnie w życiu codziennym. Opieka ta musi być stała i absorbująca, a nie doraźna albo fikcyjna.

Kolegium podkreśliło, że w niniejszej sprawie czynności opiekuńcze P. K. sprowadzają się do robienia zakupów, sprzątania mieszkania, organizacji wizyt lekarskich. Jak wynika z jego oświadczenia, z samego rana koło godziny 9-10 przyjeżdża do matki (nie mieszkają razem). Następnie udaje się na zakupy, a gdy wróci przygotowuje śniadanie i na późniejszą porę dnia - obiad. Matka jest w stanie samodzielnie spożyć śniadanie, a w późniejszych godzinach samodzielnie podgrzewa sobie posiłek, który wcześniej dla niej przygotował i samodzielnie go spożywa. Gdy sytuacja tego wymaga strona nastawia pranie. W godzinach wieczornych, gdy przyjeżdża, to przygotowuje kąpiel - o ile matka sama tego chce, rozmawia i przygotowuje kolację.

Zdaniem Kolegium, zakres i charakter tych prac mogą świadczyć o tym, że opieka sprawowana przez wnioskodawcę sprowadza się wyłącznie do czynności, które mogą być wykonane w każdym dowolnym czasie i nie są ściśle związane z tzw. opieką nad chorym. Można stanowczo stwierdzić, że zakres i rodzaj opieki nie wyłącza podjęcia przez stronę zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze. Czynności, które wykonuje nie odbiegają od zwykłych czynności w każdej zwykłej przeciętnej rodzinie.

Organ II instancji nadmienił również, że strona nie legitymuje się pokaźnym stażem pracy, stąd jest oczywisty brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy bądź niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością opieki nad matką.

Pismem z dnia 1 marca 2024 r. P. K. wniósł skargę na ww. decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając jej błąd w ocenie materiału dowodowego polegający na przyjęciu, że schorzenie S. E. nie wymaga stałej i świadczonej w różnych godzinach dnia pomocy osoby trzeciej, mimo że decyzją Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 14 marca 2023 r. matce skarżącego ustalono znaczny stopień niepełnosprawności oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji. Tym samym uznać należy, że matka skarżącego nie może samodzielnie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący wskazał, że nie ma możliwości podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, bowiem opieka nad matką wypełnia mu większość godzin dnia - są to godziny ranne, w południe i pod wieczór, a więc takie, w których wykonuje się zatrudnienie. Możliwość zatrudniania się na część etatu jest w realiach rynku pracy jeszcze bardziej utrudniona niż zatrudnienie się na cały etat.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do oceny, czy występuje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a opieką nad jego niepełnosprawną matką.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych sprawy wynika, iż matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z 14 marca 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 stycznia 2023 r. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika także, że matka skarżącego jest niezdolna do pracy oraz wymaga w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika także, że matka skarżącego (urodzona w 1944 r.) na dzień wydania zaskarżonej decyzji miała ponad 79 lat, a obecnie ma 80 lat. Jest wdową, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Mieszka samotnie. Z uwagi na stan zdrowia i wiele schorzeń jest pod stałą opieką lekarską oraz stale zażywa leki. Jest osobą chodzącą, ale wymaga wsparcia z powodu zawrotów głowy. W ocenie pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy, matka skarżącego wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu oraz zaspokajaniu wszystkich potrzeb dnia codziennego. Jej stan zdrowia wymaga sprawowania całodobowej opieki.

Wskazać należy, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy i świadczeniach rodzinnych rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał, aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (vide: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych).

Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie wynika, iż w ramach sprawowanej opieki nad matką skarżący wykonuje następujące czynności (niektóre kilka razy dziennie, a niektóre stosownie do potrzeb): kąpiel, podawanie leków, przygotowanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie i prasowanie, wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, stały kontakt z lekarzem, rehabilitantem, załatwianie spraw urzędowych, spacery po mieszkaniu, podłączanie aparatury. Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący zapewnia matce całodobową opiekę, przez co matka ma poczucie bezpieczeństwa. W związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, nie ma on możliwości podjęcia pracy nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, wbrew stanowisku organu odwoławczego i organu I instancji, należy uznać, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką nie daje sposobności do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym zakresie. Skarżący wykonuje bowiem czynności opiekuńcze nad matką codziennie i regularnie w takim wymiarze, który pozostaje adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Stan zdrowia zaawansowanej wiekowo (obecnie blisko 81 lat) matki skarżącego, osoby niepełnosprawnej, schorowanej i całkowicie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, wymaga podejmowania czynności opiekuńczych w różnych porach, w ciągu całego dnia przez cały rok. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Przy tym opieka ta daje poczucie bezpieczeństwa osobie wymagającej opieki. Uszło uwadze organowi II Instancji, że matka skarżącego z powodu zawrotów głowy wymaga asysty przy używaniu respiratora. Niewątpliwie brak takiej asysty może grozić osobie w tak zaawansowanym wieku poważnymi uszczerbkami na zdrowiu, a nawet śmiercią. Zauważyć też trzeba, że nawet jeśli skarżący nie wykonuje w danym momencie bezpośrednio czynności opiekuńczych, bowiem nie wymaga tego stan i potrzeba matki, to pozostaje w tym czasie do jej dyspozycji, aby w każdej chwili służyć stosowną opieką i pomocą, co także, bez wątpienia, stanowi element sprawowanej opieki. Mając na względzie zakres i charakter sprawowanej opieki nad matką, w pełni zrozumiały jest brak możliwości pogodzenia tej opieki z podjęciem przez stronę zatrudnienia, choćby w niepełnym wymierza czasu pracy.

Z tych względów, zdaniem Sądu, należy uznać, iż w niniejszej sprawie występuje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad niepełnosprawną matką a niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Brak podejmowania przez skarżącego zatrudniania wywołany jest bez wątpienia koniecznością sprawowania opieki nad matką, a zakres i charakter tej opieki uniemożliwia podjęcie przez skarżącego aktywności zawodowej. Naruszenie to dotyczy błędnej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych określających przesłanki przyznania osobom bliskim dla osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności tj. art. 17 ust. 1. Organy I i II instancji niewłaściwie oceniły, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, jaką jest istnienie związku przyczynowego między sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką a niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia, dopuszczając się tym samym naruszenia art. 17 ust. 1 ww. ustawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a orzekł jak w sentencji.

Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.).