Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1114/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28, art. 61a § 1, art. 157 § 2, art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i 2, art. 158 § 1, art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 69 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 1 zd. 2
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.), Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk, Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik, Protokolant sekretarz sądowy Julia Chudzyńska, po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2015r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 1723/12 w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego mienie komunalne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 1723/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie tego samego organu; II. zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz skarżącego kwotę 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Dnia [...] stycznia 2012 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu (dalej Kolegium) wpłynął wniosek A. M. (dalej skarżący bądź wnioskodawca) o stwierdzenie nieważności decyzji Zarządu Miasta Sz. z dnia [...] grudnia 1997 r. znak [...] (dalej decyzja z [...] grudnia 1997 r.) w sprawie stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jest jednym z następców prawnych A. S., będącego poprzednim właścicielem gruntów położonych w Sz., których dotyczy zaskarżona decyzja, objętych księgą wieczystą Kw nr [...]. Wnioskodawca opisywał zmiany dokonywane w sferze praw rzeczowych w odniesieniu do wyżej wymienionej nieruchomości. Wyjaśniał, że m.in. z inicjatywy wnioskodawcy stwierdzona została nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1948 r. o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] kwietnia 1948 r. w przedmiocie ustalenia składników majątkowych przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Sz., a także decyzji Wojewody Nowosądeckiego z dnia [...] kwietnia 1992 r. znak [...], stwierdzającej nabycie przez Miasto Sz. z mocy prawa, nieodpłatnie, własności nieruchomości położonej w Sz., oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...], uregulowanej w księdze wieczystej Kw nr [...] zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr 115 stanowiącej integralną część tej decyzji. W świetle powyższych okoliczności dotyczących stwierdzenia nieważności orzeczeń wnioskodawca stwierdził, że doszło do restytucji poprzedniego stanu prawnorzeczowego, a zatem "(...) w dniu wydania przez Zarząd Miasta Sz. decyzji administracyjnej w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez spółkę PKP Państwowe Koleje Linowe z siedzibą w Z. użytkowania wieczystego gruntu położonego w obrębie 1, w Sz., grunt ten w rzeczywistości nie stanowił ani własności gminy ani własności Skarbu Państwa. W związku z tym ustanowienie na tym gruncie prawa użytkowania wieczystego było niemożliwe. (...) Z natury bowiem tego stosunku prawnego oraz z treści art. 232 kodeksu cywilnego wynika, iż może ono zostać ustanowione jedynie na gruntach należących do Skarbu Państwa lub do jednostki samorządu terytorialnego."

Postanowieniem z [...] lipca 2012 r. znak [...] (dalej postanowienie z [...] lipca 2012 r.), [na podstawie art. 61a w zw. z art. 28 i art. 157 § 2 kpa] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] grudnia 1997 r.

W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia Kolegium wskazało, że wnioskodawca swój interes prawny w sprawie wywodzi z tego, że w jego ocenie przysługuje mu prawo własności (wspówłasności) nieruchomości, dla której prowadzona jest Kw nr [...]. Faktu tego nie potwierdzają wpisy w księdze wieczystej, lecz wnioskodawca stara się go wykazać za pomocą wykładni prawnej, wskazując na niezgodność stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W ocenie składu orzekającego Kolegium, wykładnia ta nie może być przedmiotem weryfikacji przez organ administracji publicznej, bowiem jest to kompetencja sądu powszechnego, realizowana w trybie art. 10 [ust. 1] ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece [j.t. Dz. U. z 2001 r. nr 124, poz. 1361 ze zm., dalej kwh]. Wykładnia prawna zaprezentowana przez wnioskodawcę w odniesieniu do stanu prawnorzeczowego nieruchomości objętej Kw nr [...] może budzić wątpliwości co do jej prawidłowości, mając na uwadze, że w świetle aktualnej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywcę użytkowania wieczystego także w razie wadliwego wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela nieruchomości. Tym samym należało przyjąć, że wnioskodawca nie posiada interesu prawnego w rozumieniu art. 28 w związku z art. 157 § 2 kpa, który legitymowałby go do skutecznego zainicjowania postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Zarządu Miasta Sz. z dnia [...] grudnia 1997 r. znak [...], w sprawie stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu. To uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie na podstawie art. 61a § 1 kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania m.in. wówczas, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną. Powyższe postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi wnioskodawcy [...] sierpnia 2012 r.

Postanowieniem z [...] października 2012 r. znak [...] Kolegium, po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 28, art. 61a, 144, 157 § 2 kpa i art. 17-19, art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 856 ze zm.) utrzymało w mocy postanowienie z [...] lipca 2012 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożono z zachowaniem ustawowego terminu, w związku z czym podlega on merytorycznemu rozpatrzeniu, jednak nie zasługuje on na uwzględnienie. Kolegium w składzie orzekającym podzieliło w całości argumentację prawną wyrażoną w uzasadnieniu postanowienia z "[...]" [winno być "[...]"] lipca 2012 r. Niewątpliwie osoba trzecia dysponująca prawem do nieruchomości, o której mowa w art. 2 ust. 1 zd. 2 ustawy z dnia 28 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości [Dz. U. nr 79, poz. 464 ze zm., dalej uzmugg bądź ustawa z 29 września 1990 r.], ma interes prawny w zainicjowaniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w trybie tego przepisu. Interes ten, a tym samym status strony, warunkowany jest aktualnym posiadaniem "prawa do nieruchomości". W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że "prawem do nieruchomości", o którym mowa w tym przepisie, może być albo prawo rzeczowe, albo prawo do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, przysługujące na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości [j.t. Dz. U. z 1991 r. nr 30, poz. 127 ze zm., dalej ugg] o ile wniosek o zwrot został złożony przed dniem 5 grudnia 1990 r. Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy należy stwierdzić, że interes prawny wnioskodawcy może być oceniany jedynie przez pryzmat ewentualnego dysponowania prawem rzeczowym do nieruchomości objętej Kw nr [...]. Jednakże w świetle treści wpisów w tej księdze wieczystej brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca dysponuje aktualnie jakimkolwiek prawem rzeczowym do tej nieruchomości. Formułowana teza o istnieniu takiego prawa - wbrew treści wpisów w księdze wieczystej - nie może być weryfikowana przez organ administracji publicznej, gdyż zasada wyrażona w art. 3 kwh wyklucza jakakolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym dotyczącą treści wpisów w tychże księgach. Sytuacja ta musi prowadzić do konkluzji, że wnioskodawca nie dysponuje aktualnie interesem prawnym w rozumieniu art. 28 w związku z art. 157 § 2 kpa, który legitymowałby go do skutecznego zainicjowania postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Zarządu Miasta Sz. z [...] grudnia 1997 r. w sprawie stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego, co z kolei uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania w tym przedmiocie na podstawie art. 61a § 1 kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania m.in. wówczas, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną.

W przypadku, gdy w wyniku postępowania sądowego o uzgodnienie treści księgi wieczystej [...] z rzeczywistym stanem prawnym, prowadzonego w trybie art. 10 kwh zapadnie prawomocny wyrok uwzględniający powództwo, a tym samym stwierdzający, że wnioskodawca dysponuje prawem rzeczowym do przedmiotowej nieruchomości, będzie on wówczas legitymowany do wystąpienia z wnioskiem o twierdzenie nieważności decyzji z [...] grudnia 1997 r. Niniejsze postanowienie nie będzie wówczas rodziło stanu "res iudicata" z uwagi na zmianę stanu faktycznego sprawy. Kolegium podziela stanowisko wyrażone przez poprzedni skład orzekający, że stwierdzenie nieważności decyzji oraz wznowienie postępowania administracyjnego są trybami niekonkurencyjnymi, co oznacza, że przesłanka wznowieniowa nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 8 kpa, sytuacja, w której dowody, na których podstawie ustalono istotne dla okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe albo decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie, następnie uchylone lub zmienione, jest przesłanką wznowienia postępowania, a tym samym nie może być uznana za podstawę uzasadniającą stwierdzenie nieważności decyzji.

Skargę na niniejsze postanowienie wywiódł skarżący, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i utrzymanego nim w mocy postanowienia z [...] lipca 2012 r., i zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W skardze wskazał na naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 61a § 1 w zw. z art. 157 § 2 i z art. 28 kpa, i z art. 64 "pkt" [winno być "ust."] 1 i 2 Konstytucji, polegające na przyjęciu, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] grudnia 1997 r. skarżącemu nie przysługuje przymiot strony z uwagi na brak po jego stronie interesu prawnego w rozpoznaniu sprawy, a w konsekwencji niezasadne odmówienie skarżącemu uprawnienia do zainicjowania postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji i niezasadne wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie, podczas gdy z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że skarżącemu w chwili wydania zaskarżonej decyzji przysługiwało prawo własności do nieruchomości, co do której nastąpiło stwierdzenie nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego, i to właśnie potrzeba ochrony prawa własności skarżącego, stanowi o istnieniu po stronie skarżącego interesu prawnego w rozpoznaniu sprawy, bowiem rozstrzygnięcie może mieć wpływ na sferę jego uprawnień i obowiązków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200 i 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa) orzekł jak w sentencji.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w kwestii badania interesu prawnego istotne są skutki, jakie dla określonego podmiotu w sferze jego indywidualnych praw może wywrzeć stwierdzenie nieważności decyzji.

Ta ostatnia uwaga ma zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie.

Kolegium nie zakwestionowało, przez dokonanie stosownych ustaleń, że skarżący jest jednym ze spadkobierców A. S., będącego poprzednim właścicielem gruntów położonych w Sz., co do których stwierdzono nieważność wszystkich wydanych w latach poprzednich aktów administracyjnych będących podstawą przejścia ich własności na rzecz Skarbu Państwa, a następnie w drodze komunalizacji na rzecz Miasta Sz., jak również, że tych właśnie, a nie innych gruntów dotyczy decyzja z [...] grudnia 1997 r. Kolegium nie kwestionowało wiarogodności i mocy dowodowej przedłożonej przez skarżącego kserokopii postanowienia Sądu Rejonowego w Nowym Targu z [...] października 2011 r., [...], wydanego w sprawie z powództwa m.in. A. M. przeciwko Miastu Sz. i Polskim Kolejom Liniowym Sp. z o.o. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, którym orzeczono o zabezpieczeniu powództwa przez wpis w dziale III księgi wieczystej [...] ostrzeżenia o roszczeniu o usunięcie niezgodności w zakresie dotyczącym działki nr [...] przeciwko prawu własności Miasta Sz. - użytkowania wieczystego Polskich Kolei Liniowych sp. z o.o. na rzecz powodów. W uzasadnieniu tego postanowienia powołano jako podstawę prawną art. 10 ust. 2 kwh i przepisy proceduralne, stwierdzając że powodowie uprawdopodobnili roszczenie [k. 58 akt administracyjnych].

Kolegium ustaliło, że zgodnie z treścią księgi wieczystej [...], według stanu na [...] października 2012 r., jest ona założona dla gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste i budynku stanowiącego odrębną nieruchomość. Z wpisów w dziale II tej księgi wynika, że grunt nią objęty stanowi własność Miasta Sz., a jego użytkownikiem wieczystym, a tym samym również właścicielem budynku na nim posadowionego, jest osoba prawna - Polskie Koleje Linowe Sp. z o.o., która prawo to nabyła na podstawie umowy przeniesienia własności i użytkowania wieczystego z [...] września 2001 r., sporządzonej przez notariusza M. R. Rep. A nr [...]. Te ustalenia nie były przez skarżącego kwestionowane w toku postępowania administracyjnego i sądowego, przy czym stosownego dowodu w aktach administracyjnych brak.

Stosownie do art. 1 ust. 1 i art. 2 kwh, księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości, księgi wieczyste są jawne i nie można zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej ani wniosków, o których uczyniono w niej wzmiankę.

Stan prawny ujawniony w księgach wieczystych jest ustalany w postępowaniu administracyjnym na podstawie odpisów albo wypisów, będących dokumentami urzędowymi. Stosownie do art. 76 § 1 kpa, dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. W myśl art. 76 § 3 kpa, przepisy § 1 i 2 nie wyłączają możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów wymienionych w tych przepisach.

Uwzględniając powyższe, brak podstaw do uznania, że organy administracji publicznej nie mają uprawnienia do prowadzenia postępowania zmierzającego do obalenia domniemania z art. 3 kwh wtedy, gdy powyższe ma służyć nie wiążącemu stwierdzeniu albo ukształtowaniu stanu prawnego pomiędzy podmiotami prowadzącymi spór należący do drogi cywilnoprawnej, lecz jedynie ustaleniu jednej z przesłanek, która umożliwia uzyskanie rozstrzygnięcia na drodze administracyjnoprawnej, mającego wpływ na sytuację prawną, a nie faktyczną danego podmiotu.

Sąd I instancji zaznaczył, że w sprawie niniejszej przy ocenie kwestii interesu prawnego skarżącego należało uwzględnić fakty, które wynikają z ostatecznych decyzji administracyjnych stwierdzających nieważność aktów administracyjnych będących podstawą nabycia własności przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa, a następnie przez Miasto Sz. i z nich płynące skutki w zakresie prawa własności gruntów na datę 5 grudnia 1990 r., istotną dla stosowania art. 2 ust. 1 i 3 uzmugg, na podstawie których wydano decyzję z [...] grudnia 1997 r. O ile z tych dokumentów miałoby wynikać, że A. M. albo osobom po których dziedziczy służyło wtedy prawo własności lub współwłasności przedmiotowych gruntów, należało uznać, że wyżej wymieniony, jako ówcześnie uprawniony rzeczowo – względnie następca prawny (spadkobierca) takich osób, w związku z treścią art. 140 i art. 232 kc ma interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności powyższej decyzji, która aktualnie obrazuje stan prawny w księdze wieczystej nieruchomości. Jeżeli obecnie skarżący nie figuruje w księgach wieczystych, jako właściciel lub współwłaściciel nieruchomości, ma jednak obiektywną, realnie istniejąca potrzebę uzyskania ochrony prawnej przez domaganie się stwierdzenia nieważności decyzji z [...] grudnia 1997 r., i jego właśnie bezpośrednio mogą dotyczyć skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności tej decyzji.

W tym zakresie należy dostrzegać zarówno wzajemne relacje [między] decyzjami wyeliminowanymi z obrotu prawnego z mocą wsteczną, a decyzją, która takie akty administracyjne uwzględnia, jak i między postępowaniem o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a decyzją administracyjną będąc podstawą wpisu w księdze wieczystej, która tworzy – względnie wraz z aktem notarialnym współtworzy - stan prawny uznawany za rzeczywisty. Niewątpliwie jest tak, że domniemanie zgodności prawa użytkowania wieczystego z rzeczywistym stanem prawnym może być obalone wyłącznie w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej wszczętym na podstawie art. 10 kwh (uchwała SN z 13.1.2011 r., III CZP 123/10, Lex 688471, Biul. SN 2011/1/6). Nie można jednak nie dostrzegać, że stwierdzenie nieważności takiej decyzji może mieć istotne znaczenie dla wyrokowania w sprawy cywilnej, choćby z tego powodu, że dochodzi do eliminacji z obrotu prawnego z mocą wsteczną aktu administracyjnego, którym sąd powszechny jest związany. Zgodnie z zasadą autonomii orzecznictwa administracyjnego, ostateczna decyzja administracyjna jest wiążąca dla sądu powszechnego. Wyjątek w tym zakresie dopuszczany jest jedynie w przypadku określanym mianem bezwzględnej nieważności decyzji, tj. decyzji wydanej przez organ oczywiście niewłaściwy lub bez zachowania jakiejkolwiek procedury, która nie obejmuje wszelkich sytuacji, które przewiduje hipoteza art. 156 § 1 kpa (uchwały SN: z 27.11.1984 r., III CZP 70/84, OSNCP 1985/8/108; 28.1.1993 r., III CZP 167/92, OSNCP 1993/6/105; orzeczenie SN z 11.7.2000 r., II CKN 435/99, niepubl.).

Prezentowana wyżej ocena prawna wskazuje na dokonaną przez Kolegium błędną wykładnię art. 28 kpa i niewłaściwe zastosowanie art. 76 § 1 i 3 kpa, nie mniej jednak powodem do uchylenia obu kontrolowanych postanowień, jako wydanych z naruszeniem art. 61a § 1 i art. 157 § 2 kpa, jest także uchybienie wymogom wynikającym z art. 7, 77 § 1, art. 80, 124 § 2 i art. 107 "i" [winno być §"] 3 w zw. z art. 126 kpa w zakresie uzasadnienia faktycznego. Kolegium orzekało w zasadzie na twierdzeniach wniosku popartych w szeregu wypadków kserokopiami dokumentów, nie czyniąc własnych ustaleń, zgodnie z wymogami wynikającymi z powyższych przepisów, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Nie jest rzeczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zastępowanie organów administracji publicznej [w] wykonywaniu ich kompetencji orzeczniczych. Wszystkie wskazane wyżej uchybienia przepisom prawa materialnego i przepisom postępowania stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego jego wydanie postanowienia z 12 lipca 2012 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego, do której zmierzają pozostałe zarzuty skargi. Taka kontrola następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu (wyrok NSA z 10.2.1981r. , SA 910/80, ONSA 1981/1/7 i red. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, LexisNexis 2005 s. 145 t. 14 ), a w sprawie niniejszej z uwagi na uprzednio wskazane wady obu postanowień jest ona niemożliwa, podobnie jak wiążące przesądzenie o legitymacji skarżącego.

Skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, reprezentowane przez radcę prawnego A.K., zarzucając naruszenie:

I. prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie:

- art. 28 w zw. z art. 61a § 1 i art. 157 § 2 kpa w zw. z art. 2 ust. 1 zd. 2 ustawy z dnia 28 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 79, poz. 464 ze zm.) polegające na przyjęciu, że skarżący może posiadać interes prawny we wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] grudnia 1997 r. w sytuacji, gdy:

a) z treści działów II-IV księgi wieczystej nr [...], założonej dla nieruchomości, której dotyczy decyzja z [...] grudnia 1997 r. wynika, że skarżącemu nie przysługują do niej jakiekolwiek prawa rzeczowe, a nieruchomość ta jest obecnie w użytkowaniu wieczystym innego podmiotu, niż ten, który był adresatem tej decyzji, w związku ze zbyciem prawa użytkowania wieczystego w drodze umowy cywilnoprawnej, z którym wiąże się ochrona wynikająca z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych;

b) przed dniem 5 grudnia 1990 r. ani skarżący, ani jego poprzednik prawny, nie złożył wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w trybie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1991 r. nr 30, poz. 127 ze. zm.);

c) wynik postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] grudnia 1997 r. nie może wywrzeć żadnego wpływu na sytuację prawną A. M. o, w tym także na wynik procesu cywilnego o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, mając na uwadze fakt, że ujawnione w treści księgi wieczystej nr [...] zbycie prawa użytkowania nieruchomości, którego dotyczy decyzja z [...] grudnia 1997 r., w drodze umowy cywilnoprawnej na rzecz podmiotu trzeciego (tj. Polskie Koleje Linowe Sp. z o.o.) stworzyło stan "nieodwracalności skutków prawnych" w rozumieniu art. 156 § 2 kpa, w którym możliwe byłoby co najwyżej stwierdzenie wydania inkryminowanej decyzji z naruszeniem prawa, co z kolei - przy zaistnieniu takiej hipotetycznej sytuacji - w żaden sposób nie zmieniłoby sytuacji prawnej skarżącego w stosunku do stanu obecnie istniejącego;

II. przepisów postępowania w sposób istotny wpływający na wynik sprawy, przez bezpodstawne zastosowanie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, w wyniku błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że Kolegium uchybiło obowiązkowi wynikającemu z art. 76 § 3 kpa przez brak przeprowadzenia dowodu przeciwko treści księgi wieczystej nr [...] - podczas gdy organ administracji publicznej jest związany treścią księgi wieczystej i nie jest uprawniony do przeprowadzania dowodów przeciwko jej treści, a "ewentualna niezgodność, istniejąca między stanem prawnym nieruchomości, a jej rzeczywistym stanem prawnym, może być usunięta tylko w drodze orzeczenia sądu powszechnego zgodnie z dyspozycją art. 10 ust. 1 w zw. z art. 5 kwh" (wyrok NSA z 22.12.2011 r., I OSK 1823/11, Lex 1149253);

2. bezpodstawnym zastosowaniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, w wyniku błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że Kolegium uchybiło obowiązkowi wynikającemu z art. 7, 77 § 1, art. 80, 124 § 2 i art. 107 § 3 w zw. z art. 61a § 1 kpa przez orzekanie "w zasadzie na twierdzeniach wniosku popartych w szeregu wypadków kserokopiami dokumentów, nie czyniąc własnych ustaleń" - podczas gdy:

a) w ramach wstępnego badania wniosku skarżącego Kolegium dokonało analizy treści księgi wieczystej, założonej dla nieruchomości, której dotyczył ten wniosek, do której z kolei istnieje powszechny dostęp za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, wyciągając z niej wnioski istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i dając temu wyraz w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć;

b) weryfikacja autentyczności kserokopii dokumentów przedstawionych przez wnioskodawcę była zbędna z uwagi na fakt, że Kolegium nie uznało ich za źródło wykazania interesu prawnego wnioskodawcy w przedmiotowej sprawie;

- art. 106 § 3 ppsa w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 sierpnia 2003 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie informatycznym (Dz. U. nr 162, poz. 1575 ze zm.) przez zaniechanie przeprowadzenia przez Sąd I instancji dowodu z treści księgi wieczystej nr [...], prowadzonej w systemie teleinformatycznym, do którego istnieje powszechny dostęp za pośrednictwem strony internetowej.

Wskazując na powyższe naruszenia Kolegium wniosło o:

- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi (art. 188 ppsa);

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania;

- zasądzenie na rzecz Kolegium zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.

W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 ppsa. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 ppsa) stanowią pochodną zarzutu naruszenia prawa materialnego, stąd ocena zarzutu odnoszącego się do naruszenia prawa materialnego determinowała ocenę zarzutów procesowych.

Zarzut naruszenia art. 28 w zw. z art. 61a § 1 i art. 157 § 2 kpa w zw. z art. 2 ust. 1 zd. 2 uzmugg okazał się nieusprawiedliwiony. Kluczowym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy jest norma wywiedziona ze zdania 2 ustępu 1 art. 2 uzmugg, zgodnie z którą nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarb Państwa lub własność gminy, z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, nie narusza praw osób trzecich.

Skarżący wprost odwołuje się do tytułu prawnorzeczowego, który przysługiwał do nieruchomości jego poprzednikowi prawnemu i do praw skarżącego jako osoby trzeciej, które to prawa chronione były na podstawie art. 2 ust. 1 zd. 2 uzmugg. Po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, takie samo zastrzeżenie zawarto w art. 200 ust. 4 ugn; stwierdzenie, zawarte w art. 200 ust. 4., że "nabycie własności oraz prawa użytkowania wieczystego [...] nie może naruszać praw osób trzecich" oznacza, że ustawodawca dał pierwszeństwo uprawnieniom osób trzecich (G. Bieniek w: G. Bieniek, S. Kalus, Z. Marmaj, E. Mzyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, LexisNexis 2008, s. 650-651, uw. 33, 34; dalej G. Bieniek, UGN. Komentarz), co czyni dorobek orzecznictwa i piśmiennictwa na tle art. 200 ust. 4 ugn użytecznym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy.

Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że w postępowaniu uwłaszczeniowym jego stronami – prócz Skarbu Państwa bądź gminy jako właściciela nieruchomości i państwowej osoby prawnej legitymującej się prawem zarządu do tego gruntu, może być tylko podmiot, który wykaże, że to jemu, a nie osobie prawnej, która domagała się uwłaszczenia, przysługuje prawo do gruntu, bądź osoba, która podważa uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa [gminy] do gruntu obciążonego prawem zarządu, a także osoba legitymująca się prawem rzeczowym do części nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu (wyrok WSA w Warszawie z 23.5.2007 r., I SA/Wa 237/07; postanowienie NSA z 18.11.1999 r., I SA 1750/98; wyrok NSA z 19.12.2003 r., I SA 2521/02, cbosa, akceptowane przez A. Prusaczyka w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, C.H. Beck 2011, s. 1448, nb 29).

W orzecznictwie wskazuje się na szereg sytuacji, w których osobą trzecią w rozumieniu art. 2 ust. 1 zd. 2 uzmugg bądź art. 200 ust. 4 ugn jest podmiot, który wykazuje, że to jemu, a nie osobie prawnej, która domagała się uwłaszczenia, przysługuje prawo do gruntu, bądź podmiot, który podważa uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa (gminy) do gruntu obciążonego prawem zarządu – w szczególności stwierdzenie nieważności orzeczenia o odmowie przyznania prawa do nieruchomości warszawskiej, pociąga za sobą ten skutek, że były właściciel tej nieruchomości lub jego następca prawny uzyskuje status osoby trzeciej w rozumieniu art. 2 ust. 1 uzmugg staje się stroną postępowania uwłaszczeniowego (wyrok NSA z 11.8.2011 r., I OSK 1408/10, Lex 964435). Prawa majątkowe osób trzecich do nieruchomości stanowią przeszkodę w nabyciu przez państwową osobę prawną użytkowania wieczystego nieruchomości pozostającej w jej zarządzie (wyrok SN z 6.4.1995 r., III ARN 8/95, OSNP 1995/18/23). W uchwale 7 Sędziów Sądu Najwyższego z 27.1.2000 r., III ZP 14/99, OSNP 2000/8/294 wskazano, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy..., nie stają się przedmiotem praw określonych w art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z 29 września 1990 r. ..., jeżeli w tym dniu były zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (art. 69 ust. 1 ugg), a uprawniony złożył wniosek o zwrot nieruchomości (akceptowane przez G. Bieńka, UGN. Komentarz, s. 651, uw. 33 i A. Prusaczyka – op. cit. s. 1447, nb 26, 27). Przed stwierdzeniem dotychczasowego prawa zarządu w toku powadzonego postępowania należy zbadać i dokonać ustaleń, czy nie zostały zgłoszone roszczenia poprzednich właścicieli w stosunku do nieruchomości będących przedmiotem uwłaszczenia i czy uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich (A. Prusaczyk – op. cit. s. 1432, nb 4).

W sposób nieuprawniony organ nadzoru przyjął, że wobec skarżącego zachodzą negatywne przesłanki podmiotowe (art. 61a § 1 kpa) dla wszczęcia postępowania o stwierdzenia nieważności decyzji z [...] grudnia 1997 r.

Zastosowanie art. 61a § 1 kpa (do dnia 10 kwietnia 2011 r. art. 157 § 3 kpa) winno być ograniczone zasadniczo do sytuacji gdy żądanie wszczęcia postępowania zgłoszone zostało przez podmiot oczywiście nieuprawniony, a stwierdzenie tego nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego (wyrok NSA z: 17.6.2005 r., OSK 1534/04; 5.4.2006 r., I OSK 725/05; 2.10.2009 r., II OSK 1501/08; 10.3.2010 r., II GSK 433/09; 28.3.2013 r., II GSK 321/11; 25.2.2014 r. II OSK 2271/12; wyrok WSA w Warszawie z 7.3.2013 r., VII SA/Wa 1771/12, cbosa). Pogląd ten w pełni aprobuje doktryna (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz 2014, s. 316-317, nb 6; J. Chmielewski, Art. 61a kpa jako podstawa odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, Mo. Pr. 2014/2/83-84, 85; G. Łaszczyca, Postanowienie administracyjne w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2011, s. 188). Oczywisty brak przymiotu strony będzie miał np. miejsce, gdy np. z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją stwierdzającą nabycie przez gminę z mocy prawa nieodpłatnie nieruchomości gruntowej (na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i pracownikach samorządowych – Dz. U. nr 32, poz. 191 ze zm. – o zbliżonej konstrukcji normatywnej) wystąpią osoby, które są właścicielami sąsiednich nieruchomości względem nieruchomości podlegającej komunalizacji, a nie mają tytułu prawnorzeczowego do tej nieruchomości (odpowiednio – wyrok NSA z 19.9.2014 r., I OSK 245/13, cbosa). W kontrolowanej sprawie oczywisty brak przymiotu strony po stronie skarżącego nie zachodził.

Błędnie skarżący kasacyjnie wywodzi, że samo zbadanie treści działów II-IV księgi wieczystej nr [...] mogło prowadzić do wniosku, że "A. M. nie przysługują do niej [przedmiotowej nieruchomości] jakiekolwiek prawa rzeczowe". Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy konieczne jest zbadanie stanu prawnego przedmiotowej (przedmiotowych) nieruchomości w dacie wydania przez Ministra Zdrowia orzeczenia z [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych R.-Z., Sz. i Ż.-Z. na własność Państwa (Monitor Polski nr 30, poz. 111; dalej orzeczenie z [...] marca 1948 r.), bowiem tytuł prawny do przedmiotowych nieruchomości, w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy, Skarb Państwa wywodził z orzeczenia z [...]marca 1948 r. i z orzeczenia Ministra Zdrowia z [...] października 1948 r. o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego w przedmiocie ustalenia składników majątkowych przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Sz.. Konieczne w tym celu było zbadanie ksiąg wieczystych, prowadzonych dla przedmiotowych nieruchomości, według stanu prawnego istniejącego w dniu wydania orzeczeń z [...] marca 1948 r. i [...] października 1948 r., i ewentualnie dokumentów, mogących być podstawą wpisów do ksiąg wieczystych (np. postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po osobach wpisanych jako właściciel (współwłaściciele) w tych księgach wieczystych, bądź aktów notarialnych, dotyczących przedmiotowych nieruchomości). W szczególności Sąd I instancji trafnie wskazał, że Kolegium nie zakwestionowało, przez dokonanie stosownych ustaleń, że A. M. jest jednym ze spadkobierców A. S., będącego poprzednim właścicielem (współwłaścicielem) gruntów położonych Sz., co do których stwierdzono nieważność wydanych w poprzednich latach aktów administracyjnych będących podstawą przejścia ich własności na rzecz Skarbu Państwa, a następnie w drodze komunalizacji na rzecz Miasta Sz., ani że tych właśnie, a nie innych gruntów dotyczy decyzja z [...] grudnia 1997 r. (s. 10 uzasadnienia wyroku II SA/Kr 1723/12). Obowiązkiem Kolegium jest bowiem ustalenie, w drodze nieprzerwanego łańcuszka dokumentów wydanych we właściwej formie, kto był właścicielem (bądź współwłaścicielami) przedmiotowych nieruchomości – z odpisu protokołu zdawczo-odbiorczego zdaje się wynikać, że "Przedsiębiorstwa Uzdrowiskowego Sz., przejętego na własność Państwa orzeczenie[m] Ministerstwa Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. ... w odniesieniu do majątku stanowiącego własność A. S., S. S., M. ze S. S., M. Z. z M. M. P. i J. M., H. z M. D. i H. z P. D., P. S. i N.S." (k. 79 akt administracyjnych; co może przemawiać za tym, że w dacie [...]marca 1948 r. A. S. był jedynie jednym ze współwłaścicieli przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Sz.), przy czym nie wiadomo, w oparciu o jakie dokumenty autor protokołu zdawczo-odbiorczego ustalił, że osoby te były współwłaścicielami przedmiotowych nieruchomości. Gdyby ustalenia te okazały się prawidłowymi, obowiązkiem organu nadzoru byłoby zapewnienie udziału tym osobom bądź wszystkim ich następcom prawnym działu w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] grudnia 1997 r. w charakterze stron (art. 28 kpa). Dopiero prawidłowe ustalenie, w oparciu o dokumenty, wydane we właściwej formie, że brak nieprzerwanego łańcuszka dokumentów, wskazujących że A. M. jest jednym ze spadkobierców osób będących w dniu [...] marca 1948 właścicielem (bądź współwłaścicielami) przedmiotowych nieruchomości, skutkowałby odmową uznania, że A. M.ma przymiot strony w przedmiotowym postępowaniu (art. 28 kpa). W aktach administracyjnych brak jakiegokolwiek odpisu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po A. S. bądź po innych współwłaścicielach nieruchomości, choć przeprowadzenie dowodów z prawomocnych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku bądź zarejestrowanych aktów poświadczenia dziedziczenia (art. 1025 § 1 i 2, art. 1027 kc), było obowiązkiem organu nadzoru (art. 7 i 77 § 1 kpa).

Konieczne jest również zbadanie, na podstawie wpisów w dawnych księgach wieczystych prowadzonych dla przedmiotowych nieruchomości w dniu [...] marca 1948 r., ówczesnego katastru nieruchomości i porównawczego wykazu zmian dla działek ewidencyjnych nr: [...],[...],[...],[...], położonych w obrębie 1 Miasta Sz. (k. 25-21, 11 akt administracyjnych), by ustalić, czy skarżący wywodzi swe prawa do nieruchomości objętych decyzją z [...] grudnia 1997 r. od osób, które w dniu [...] marca 1948 r. były właścicielem (współwłaścicielami) przedmiotowych nieruchomości.

Skarżący we wniosku z [...] stycznia 2012 r. o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] grudnia 2012 r. wskazał w szczególności, że "Minister Zdrowia wydał decyzję z dnia [...] 3 września 2001 r., [...], w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych R.-Z., Sz. i Ż.-Z. na własność Państwa w zakresie przejęcia na własność państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego w Szczawnicy stanowiącego własność A. S. z uwagi na to, że wydanie ww orzeczenia nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa" (s. 3 wniosku z [...] stycznia 2012 r.; k. 23, 18-14, 13-12 akt administracyjnych). Z załączonej do wniosku z [...] stycznia 2012 r. kserokopii powołanej decyzji wynika, że po rozpatrzeniu wniosku pełnomocnika T. S.j, K. S., M. S. i P. S., na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i 2 art. 158 § 1 kpa, Minister Zdrowia stwierdził nieważność orzeczenia z [...] marca 1948 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Sz. stanowiącego własność A.S.. Z kserokopii decyzji z [...] października 2007 r. nr [...] wynika, że Minister Zdrowia stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z [...] października 1948 r. w przedmiocie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] kwietnia 1948 r. w przedmiocie ustalenia składników majątkowych przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Sz/. Z kserokopii decyzji z [...] lutego 2008 r. nr [...], znak [...] Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej decyzja z [...] lutego 2008 r.) wynika, że ostateczną decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...] Minister Zdrowia stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z [...] października 1948 r. w przedmiocie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] kwietnia 1948 r. w przedmiocie ustalenia składników majątkowych przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Sz.. Powołaną decyzją z [...] lutego 2008 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i art. 158 § 1 kpa, po rozpatrzeniu wniosku A. M., występującego w imieniu własnym oraz J. M., J. T. Cz., P. S., Z. S. i A. S. o, stwierdził nieważność decyzji z [...] kwietnia 1992 r. znak [...] Wojewody Nowosądeckiego stwierdzającej nabycie przez Miasto Sz. z mocy prawa, nieodpłatnie, własności nieruchomości położonej w Sz., oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie 10, uregulowanej w księdze wieczystej KW [...] zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr 115 stanowiącej integralną część tej decyzji. Powołane kserokopie decyzji uprawdopodobniają, że skarżący może mieć interes prawny w stwierdzeniu nieważności decyzji z [...] grudnia 1997 r., co wykluczało zastosowanie w kontrolowanej sprawie art. 61a § 1 kpa, bowiem ocena zasadności żądania jednostki może być dokonana wyłącznie w formach procesowych, których wynikiem może być stwierdzenie o bezprzedmiotowości żądania w formie decyzji o umorzeniu postępowania (B. Adamiak – op. cit. s. 316, nb 6).

Kolegium nie przeprowadziło ustaleń, czy wnioskodawca bądź inny z następców prawnych współwłaścicieli przedmiotowych nieruchomości nie złożył wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości w trybie art. 69 ust. 1 ugg (badanie zbadanie treści działów II-IV księgi wieczystej nr [...] nie spełniało wymogów z art. 7 i 77 § 1 kpa). Organ nadzoru błędnie postrzega przesłankę wydania decyzji w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu które zostało następnie uchylone lub zmienione jako nie mogącą uzasadnić stwierdzenia nieważności decyzji (s. 5 postanowienia z: [...] lipca 2012 r. i [...] października 2012 r.). Stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą wydano inną przedmiotowo zależną decyzję, może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji zależnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, a nie do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 kpa (uchwała 7 Sędziów NSA z 13.11.2012 r., I OPS 2/12, ONSAiWSA 2013/1/1).

Całkowicie nietrafny jest zarzut, że wynik postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] grudnia 1997 r. nie może wywrzeć żadnego wpływu na sytuację prawną A. M.. W uchwale Sądu Najwyższego z 28.5.1992 r., III AZP 4/92, stwierdzono, że: Jeśli obrót nieruchomościami poprzedzony był wydaniem decyzji administracyjnej lub przeniesienie własności nastąpiło w drodze decyzji administracyjnej, a decyzja obarczona jest wadą wymienioną w art. 156 § 1 kpa, zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji. Systematyka kpa wskazuje, że organ w postępowaniu nieważnościowym w pierwszej kolejności ma obowiązek ustalić, czy zachodzą przesłanki pozytywne nieważności (art. 156 § 1 kpa), a dopiero po ich stwierdzeniu, ma obowiązek ustalić, czy i ewentualnie wobec całości bądź części decyzji (odpowiednio – wyrok NSA z 21.1.1988 r., IV SA 859/87, ONSA 1990/2-3/25, akceptowany przez Zespół pod red. A. Wróbla w: Kodeks postępowania administracyjnego orzecznictwo, piśmiennictwo, Zakamycze 2002 s. 7670768, uw. 13), zachodzą przesłanki negatywne, o których mowa w art. 156 § 2 kpa. Dopiero w merytorycznej fazie postępowania nieważnościowego z udziałem stron (art. 28 kpa), możliwe jest rozstrzyganie, czy zachodzą przesłanki negatywne (w tym w postaci nieodwracalnych skutków prawnych – art. 156 § 2 in fine kpa). W takiej sytuacji organ ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 kpa). Nawet w przypadku stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa, sytuacja prawna strony zmienia się w sposób radykalny w stosunku do stanu istniejącego w dniu wydania zaskarżonego postanowienia – miast zwrotu nieruchomości, strona może ubiegać się o odszkodowanie.

Skarżący kasacyjnie przeinacza stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – Sąd I instancji nie wskazywał, że organ nadzoru jest uprawniony do prowadzenia dowodów przeciwko treści księgi wieczystej. Wojewódzki Sąd trafnie wskazał, że organ nadzoru nie mógł dokonywać ustaleń na podstawie twierdzeń wniosku i kserokopii dokumentów (s. 14 uzasadnienia wyroku II SA/Kr 1723/12), bowiem organ administracji publicznej (podobnie jak sąd) winien opierać się na oryginałach dokumentów urzędowych (T. Ereciński w: Komentarz do kpc, LexisNexis 2006, t. 1, s. 562, uw. 32 i 33; B. Adamiak – op. cit. nb 2, 5-7 do art. 76). Tym samym zarzuty z punktu II podpunktu 1 i 2 okazały się nieusprawiedliwione. Zarzut z punktu II podpunktu 3 w ogóle jest chybiony, bowiem – jak wyżej wskazano – prowadzenie dowodu z elektronicznej księgi wieczystej nr [...] nie mogło prowadzić do oddalenia zaskarżonym wyrokiem skargi.

Wszcząwszy postępowanie na wniosek skarżącego (art. 157 § 2 kpa) organ nadzoru ustali, czy skarżący jest następcą prawnym dawnego właściciela (współwłaściciela) przedmiotowej nieruchomości, czy i jaki jest wynik sprawy z art. 10 ust. 1 kwh i z dokumentów, wyżej wskazanych przez Naczelny Sąd Administracyjny. W tego typu sprawie konieczne będzie zobowiązanie pełnomocnika procesowego do złożenia pełnomocnictwa z notarialnie potwierdzonym podpisem A. M. i Ch. M. – w szczególności parafa Ch. M. nie spełnia wymogów podpisu i jest całkowicie nieweryfikowalna (k. 19, 20 akt administracyjnych; art. 33 § 3 zd. 3 kpa). Profesjonalny pełnomocnik nie może w postępowaniu regulowanym ustawą podnosić, że nie ma informacji co do faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy – przebiegu postępowania o uzgodnienie księgi wieczystej (k. 29, 80-81v akt sądowych). W zależności od ustaleń co do istnienia interesu prawnego po stronie skarżącego w kontrolowanym postępowaniu, Kolegium bądź umorzy postępowanie (art. 105 § 1 kpa), bądź rozstrzygnie merytorycznie w przedmiocie nieważności decyzji z [...] grudnia 1997 r. (w szczególności badając przesłanki z art. 156 § 1 kpa i art. 2 ust. 1 – w tym zd. 2 uzmugg).

Mimo częściowo błędnego uzasadnienia, zaskarżony wyrok odpowiada prawu, co skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej (art. 184 ppsa).