Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 249/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183 § 1, art. 189, art. 183 § 1, art. 182 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 33 § 2 pkt 6 lit. c, art. 34 § 4 pkt 3 lit. b, art. 1a pkt 20, art. 27 § 1 pkt 3.
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 października 2022 r. sygn. akt I SA/Ol 416/22 w sprawie ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 5 lipca 2022 r. nr SKO.55.4.2022 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie na rzecz P. S.A. z siedzibą w W. kwotę 440 (słownie: czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 października 2022 r. sygn. I SA/Ol 416/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę P. Spółka Akcyjna z siedzibą w W. (dalej jako: skarżąca) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 5 lipca 2022 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.

W uzasadnieniu wyroku, sąd pierwszej instancji wskazał, że zagadnieniem spornym pomiędzy stronami była kwestia wymagalności obowiązku wynikającego z decyzji wymiarowej, która stanowiła podstawę prawną wystawienia tytułu wykonawczego z 15 grudnia 2021 r. nr [...]. W okolicznościach kontrolowanej sprawy WSA w Olsztynie za prawidłowe uznał stanowisko organu odwoławczego o niezasadności podniesionego przez skarżącą zarzutu braku wymagalności egzekwowanego obowiązku z innej przyczyny niż odroczenie terminu jego wykonania oraz rozłożenie na raty należności pieniężnej - art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427, tj. ze zm.) - dalej "u.p.e.a.". Podkreślił, że niepełne uzasadnienie zaskarżonego postanowienia pozostało bez wpływu na wynik sprawy. Dodał, że sąd był stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, tj. ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.", zobowiązany do wydania rozstrzygnięcia w granicach tej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że kontroli z mocy art. 135 p.p.s.a., podlegało zarówno zaskarżone postanowienie Kolegium, jak i poprzedzające je postanowienie wierzyciela o oddaleniu zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Sąd ten stwierdził, że wszczęcie postępowania w kontrolowanej sprawie nastąpiło po doręczeniu decyzji Kolegium i nie może budzić wątpliwości, że w momencie rozpatrywania zasadności zgłoszonego zarzutu, egzekwowany obowiązek był wymagalny. W obrocie prawnym funkcjonowała bowiem decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję wymiarową, stanowiącą podstawę prawną prowadzonej egzekucji administracyjnej. Wyrok ten w całości dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie CBOSA).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku na podstawie art. 173 § 1 p.p.s.a. złożył pełnomocnik skarżącej zaskarżając go w całości. Jako podstawę kasacyjną wskazał art. 174 ust. 1 p.p.s.a. z powodu naruszenia prawa materialnego przez:

1. błędną wykładnię przepisu art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. przez wadliwe przyjęcie przez sąd administracyjny I instancji, że:

- brak wymagalności obowiązku z innej przyczyny niż określona w lit. a i b, musi mieć charakter tego rodzaju co wymienione w tym przepisie,

- zarzut z tytułu przedwczesnego wystawienia tytułu wykonawczego przed doręczeniem skarżącej decyzji Kolegium nie mieści się w kategorii zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej,

2. niezastosowanie art. 7a u.p.e.a. ponieważ wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło na podstawie wadliwie wystawionego tytułu wykonawczego z racji przedwczesności oraz wskazania daty wydania decyzji pierwszoinstancyjnej bez nałożonego rygoru natychmiastowej wykonalności.

Mając na uwadze powyższe, pełnomocnik skarżącej wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania w tym z tytułu zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Oświadczył również, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, t.j. ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się zasadna.

Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż organ zrzekł się rozprawy, a skarżący nie zażądał jej przeprowadzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny za zasadny uznał zarzut naruszenia przez błędną wykładnię przepisu art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a., zgodnie z którym podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo zdefiniował wymagalność obowiązku jako prawo do jego egzekwowania. Przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. W sprawie mamy do czynienia z postępowaniem egzekucyjnym, które jest prowadzone w oparciu o decyzję wymiarową w podatku od nieruchomości. W literaturze wskazuje się, że obecnie brak wymagalności obowiązku z jakiejkolwiek przyczyny może być podstawą zarzutu w sprawie egzekucji (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.). Ustawa nie zawiera przy tym zastrzeżenia, że mają to być przyczyny, które nastąpiły po wystawieniu tytułu wykonawczego. Z art. 34 § 4 pkt 3 lit. b u.p.e.a. wynika wprost, że przyczyna braku wymagalności obowiązku może wystąpić przed wszczęciem egzekucji administracyjnej. Wymagalność natomiast jest konieczna do prowadzenia egzekucji, co potwierdza również ustawodawca np. określając samego zobowiązanego (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.), wymaganą treść tytułu wykonawczego (art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a.) czy w przypadku regulacji zarzutów (art. 33 § 2 pkt 6 czy art. 34 § 4 pkt 3 u.p.e.a.). Złożenie przez zobowiązanego zarzutu z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. nakłada na organ przeprowadzenie postępowania w sprawie ustalenia czy obowiązek był wymagalny na moment wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zarzut w obecnym stanie prawnym jest środkiem prawnym o jednolitym charakterze. Zobowiązany, wnosząc zarzut, kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji, podważając prawidłowość tytułu wykonawczego. Z tytułu wykonawczego wynika domniemanie istnienia obowiązku oraz spełnienia wszystkich przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, dlatego zobowiązany, wnosząc zarzut, zamierza wykazać, że: a) nie jest prawdziwe twierdzenie wierzyciela, że obowiązek istnieje (art. 33 § 2 pkt 1) albo b) wprawdzie obowiązek został nałożony na zobowiązanego wskazanego w tytule wykonawczym, ale określenie obowiązku w tytule wykonawczym odbiega od treści nałożonego obowiązku (art. 33 § 2 pkt 2), albo c) obowiązek został nałożony na inną osobę niż wskazana w tytule wykonawczym jako zobowiązany (art. 33 § 2 pkt 3), albo d) tytuł wykonawczy został wystawiony przedwcześnie, bo przed doręczeniem zobowiązanemu upomnienia, które było wymagane (art. 33 § 2 pkt 4), albo e) obowiązek wygasł w całości lub w części, dlatego nie było podstaw do wystawienia tytułu wykonawczego (art. 33 § 2 pkt 5), albo e) obowiązek nie jest wymagalny, dlatego nie było podstaw do wystawienia tytułu wykonawczego (art. 33 § 2 pkt 6). (por. Przybysz Piotr Marek, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz eLEX 2023).

Zatem nie ma racji WSA ostatecznie pozbawiając skuteczności zarzut skarżącego co do braku wymagalności obowiązku istniejącej już na moment wystawienia tytułu wykonawczego. Błędną jest wykładnia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. prowadząca do wniosku, że dla uznania wykonalności obowiązku wystarczającym jest uprawomocnienie się decyzji stanowiącej podstawę prawną tego obowiązku przed złożeniem zarzutu, nawet jeśli za prawomocną nie można było uznać decyzji w dacie wystawienia tytułu wykonawczego. Błędna wykładnia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. przyjęta w zaskarżonym wyroku prowadzi do wniosku, że wyrok ten należało uchylić, a sprawa wraca do ponownego rozpatrzenia przy przyjęciu wykładni, jaką przedstawia obecnie NSA.

Mając na względzie powyższe oraz art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a., art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).

Mirella Łent Jolanta Sokołowska Wojciech Stachurski