Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 628/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Kamila Karwatowicz Protokolant st. sekr. sądowy Danuta Chorabik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Pismem z [...] kwietnia 2023 r. A.L. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką J.Z. ur. [...]r.

Decyzją z [...] maja 2023 r., Nr [...] Burmistrz, działając na podstawie art. 1, art. 2, art. 3, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24 ust. 1, ust. 2a-3, ust. 4, art. 25 ust. 1, art. 30, art. 32, art. 33 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej jako u.ś.r.) oraz art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, dalej jako k.p.a.), odmówił wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J.Z., wskazując, że powodem odmowy jest to, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia.

Wyjaśniając podstawę prawną decyzji organ I instancji przywołał brzmienie art. 17 u.ś.r. oraz art. 128-129 i art. 61(7) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego

i wyjaśnił, że wnioskodawczyni A.L. jest córką J.Z. i sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, u której niepełnosprawność istnieje od dnia [...] marca 2014 r., tj. od 67 roku życia. Z przeprowadzonego w dniu [...] maja 2023 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że A.L. mieszka i gospodaruje wspólnie ze swoim mężem, R.L. i swoją matką, J.Z.. A.L. nie pracuje zawodowo, nie jest zarejestrowana

w powiatowym urzędzie pracy, nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej, nie posiada ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie pobiera świadczeń z ZUS, nie prowadzi działalności rolniczej, a od dnia [...] kwietnia 2023 nie prowadzi działalności gospodarczej, jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego przy mężu. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę R.L. oraz świadczenia emerytalnego wraz z dodatkami J.Z., która ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Powyższe orzeczenie zostało wydane na stałe. Matka wnioskodawczyni choruje na schizofrenię paranoidalną, nadciśnienie, stan po złamaniu kości biodrowej (w 2018 roku złamała kość biodrową; nie założono wówczas usztywnienia na miejscu złamania, nie wykonano operacji zespolenia, co spowodowało dalsze pogorszenie zdrowia, wewnętrzne krwawienie). Finalnie operacyjnie zespolono złamaną kość za pomocą szyny, ale J.Z. nie wróciła do sprawności fizycznej, od 5 lat jest osobą leżącą, niesamodzielną, wymagającą wsparcia i pomocy w wykonywaniu wszystkich czynności życia codziennego. Jest pod stałą kontrolą lekarza rodzinnego, systematycznie przyjmuje przepisane leki. Wnioskodawczyni A.L. pomaga matce w zakresie: utrzymania higieny osobistej (pomoc przy myciu głowy, obcinaniu paznokci, zmiana pampersów, zmiana bielizny osobistej i pościelowej), pomocy przy ubieraniu (przygotowywanie odzieży odpowiednio do warunków atmosferycznych, pomoc przy ubieraniu i rozbieraniu), przygotowywania posiłków (szykowanie posiłków, gotowanie obiadów), prowadzenia gospodarstwa domowego (sprzątanie mieszkania, robienie zakupów, regulowanie opłat mieszkaniowych, palenie w piecu, załatwianie spraw urzędowych), dbania o zdrowie (kontakty z lekarzem, ustalanie wizyt lekarskich), realizacja recept, zapobieganie powstawaniu odleżyn, pielęgnacja miejsc zmienionych chorobowo, uklepywanie, układanie w łóżku, zmiana pozycji ciała, podawanie leków, mierzenie ciśnienia. W ocenie organu I instancji A.L. faktycznie sprawuje opiekę i udziela niezbędnego wsparcia swojej niepełnosprawnej matce, J.Z. i jest to pomoc całodobowa, uniemożliwiająca A.L. podjęcie pracy zarobkowej.

Organ I instancji wyjaśnił, że z treści obowiązującego art. 17 ust. 1b u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z posiadanych przez organ dokumentów wynika, iż niepełnosprawność u J.Z. powstała po 67 roku życia. W związku z tym, w świetle powyższego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne dla A.L., nie przysługuje. Jednocześnie organ podkreślił, że ma świadomość istniejącego i zapadłego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygnatura akt K 38/13, orzekającego o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednak zdaniem organu wyrok ten nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy. W ocenie organu I instancji taki stan prawny uniemożliwia skuteczne i właściwe stosowanie prawa, gdyż urzędnicy nie powinni zajmować się interpretacją prawa i wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Organ musi kierować się ściśle określonymi kryteriami ustawowymi i nie działa w ramach uznania administracyjnego, nie posiada także kompetencji do zastępowania ustawodawcy i tworzenia w drodze wykładni nowej normy prawnej lub rozstrzygającej. Ponadto od momentu wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. do dnia wydania przedmiotowej decyzji, przepisów u.ś.r. nadal nie zmieniono. Zgodnie zaś z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Zdaniem organu I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. pozostaje zatem obowiązującym przepisem prawa, który organy właściwe realizujące świadczenia rodzinne, mają obowiązek stosować. Wobec powyższego wnioskodawczyni nie spełnia wyżej wymienionej przesłanki. Decyzja jako akt prawa administracyjnego, powinna być zgodna zarówno z obowiązującym prawem materialnym, jak i proceduralnym. Organ administracji publicznej, rozpatrując konkretną sprawę administracyjną w oparciu o przepisy prawa materialnego regulującego daną dziedzinę życia społecznego, równocześnie ma obowiązek przestrzegania procedury administracyjnej. Decyzja wydana na podstawie powyższych przepisów należy do kategorii decyzji, których treść jest ściśle związana z wyraźnie sformułowanymi przepisami prawa, determinującymi w określonym stanie faktycznym treść rozstrzygnięcia. Organ, wydając decyzję w powyższej sprawie miał bezwzględny obowiązek stosowania obowiązujących przepisów u.ś.r., której przepisy nie przewidują możliwości swobodnej oceny sytuacji życiowej i potrzeb wnioskodawcy przez organ.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A.L. wskazując, że organ błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r., albowiem powinien uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Jej zdaniem data powstania niepełnosprawności nie może stanowić podstawy wydania decyzji odmownej i organ powinien przyznać świadczenie, zwłaszcza, że zachodzą wszelkie podstawy do jego przyznania.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] lipca 2023 r., Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że przy wykładni przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie można obecnie pominąć skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym orzeczono, że

w zakresie, w jakim powyższy przepis różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art 32 ust 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ podkreślił, że dokonując wykładni art 17 ust. 1b u.ś.r. rodzinnych zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału należy więc stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis ten jest zgodny z Konstytucją

i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Utracił on jednak przymiot konstytucyjności w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później i względem nich oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać

z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia. Co prawda Trybunał w uzasadnieniu wydanego wyroku wskazał, że skutkiem jego wejścia w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, to

w aktualnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne, w ocenie organu oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b, której niekonstytucyjność została stwierdzona. Trybunał nie skorzystał bowiem z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej derogowanej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP), co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata domniemania konstytucyjności przez art. 17 ust. 1b we wskazanym zakresie z dniem publikacji

w Dzienniku Ustaw, tj. 23 października 2014 r. Niedokonanie zaś przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Zatem podstawą odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może być powoływanie się na moc obowiązującą przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Kolegium podkreśliło, że w sprawach świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 3 pkt 22 u.ś.r. zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia (prowadzenia działalności gospodarczej) musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Jednakże nie każda rezygnacja zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką, przy czym świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia

z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Kolegium podkreśliło, że J.Z. od wypadku w 2018 roku, tj. od pięciu lat jest osobą całkowicie niesamodzielną oraz wymagającą wsparcia i opieki osób trzecich, z kolei działalność gospodarcza wnioskodawczyni do dnia [...] kwietnia 2023 r. nie stanowiła przeszkody do jednoczesnego prowadzenia i zajmowania się matką. Przesłanką zaś ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja/niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca

w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji

z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku

z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ nie dopatrzył się związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej a wykonywaniem opieki nad niepełnosprawną matką J.Z..

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. A.L. wskazując, że organ II dokonał ustaleń odmiennych od organu I instancji, albowiem stwierdził, że nie widzi związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej, a wykonywaniem opieki nad matką J.Z., w sytuacji gdy organ I instancji ustalił, że faktycznie strona sprawuje opiekę i udziela niezbędnego wsparcia swojej niepełnosprawnej matce i jest to pomoc całodobowa, uniemożliwiająca podjęcie pracy zarobkowej. Oznacza to, że organ odwoławczy poczynił nowe, inne ustalenia, bez przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego w tym zakresie, bez ewentualnego uzupełnienia dowodów o wyjaśnienie przyczyn, z powodu których wcześniej skarżąca była w stanie prowadzić działalność gospodarczą i sprawować jednocześnie opiekę nad matką J.Z., a obecnie nie ma takiej możliwości. Tym samym organ dopuścił się naruszenia m.in. art. 7 k.p.a. przez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, art. 8 § 1 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania, art. 10 § 1 k.p.a. przez dokonanie zmiany ustaleń faktycznych bez wysłuchania skarżącej oraz art. 15 k.p.a. przez naruszenie zasady administracyjności w ten sposób, że organ w wyniku odwołania uwzględnił zarzut w zakresie stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., ale z urzędu zmienił ustalenia faktyczne na niekorzyść skarżącej, nie dając możliwości odniesienia się, czym spowodował, że postępowanie stało się jednoinstancyjne.

Zarzucając powyższe skarżąca wniosła o zmianę decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji

i przeprowadzenie przez organ postępowania dowodowego w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Jednocześnie wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie następujących dowodów z przesłuchania skarżącej, jej męża R.L., wydruku z CEiDG R.L. oraz umowy o pracę R.L..

W uzasadnieniu wskazała, że wcześniejsze sprawowanie opieki nad jej matką J.Z. i jednoczesne prowadzenie działalności gospodarczej było możliwe, ponieważ opiekę tę sprawowała naprzemiennie wraz z mężem R.L., który również prowadził działalność gospodarczą. W opiece pomagał jej również syn P.L.i, który pomimo studiów mógł pomagać z uwagi na ich zdalny charakter i pracę weekendową. Obecnie syn przebywa stale w [...], rozpoczął bowiem studia magisterskie, więc nie ma możliwości częstych przyjazdów i pomocy przy matce, a w lutym 2023 r., mąż zmienił zatrudnienie na umowę o pracę jako kierowca międzynarodowy, przez co większość czasu jest poza domem, a cały ciężar opieki nad niepełnosprawną matką spadł na skarżącą. Ponadto skarżąca podkreśliła, że stan zdrowia jej matki w ostatnim roku uległ pogorszeniu; jest w gorszej kondycji psychicznej, pojawiły się problemy z przełykaniem, wymaga szczególnej uwagi, nie można pozostawić jej samej bez opieki. W związku z czym została zmuszona zakończyć i zamknąć prowadzoną działalność gospodarczą celem zapewnienia całodobowej opieki matce. Dlatego też – zdaniem skarżącej - zostały w sprawie wypełnione przesłanki przyznania świadczenia. W jej ocenie organ II instancji nie badał jednak przyczyn rezygnacji przez nią z prowadzenia działalności gospodarczej i czy nastąpiło to faktycznie w celu sprawowania opieki nad matką J.Z., tylko odgórnie przyjął, że nie to było przyczyną. Ponadto w sposób zupełnie nieprawidłowy i dowolny uznał, że skoro wcześniej mogła opiekować się mamą i pracować, to powinno być tak zawsze, niezależnie od jej sytuacji rodzinnej, która przecież uległa zmianie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] października 2023 r. skarżąca wniosła

o przeprowadzenie dowodu z wniosku do CEiDG z [...] lutego 202 r. i zaświadczenia wydanego przez Biuro Rachunkowe z [...] października 2023 r. na okoliczność formalnego zaprzestania przez nią działalności gospodarczej i faktycznego jej nieprowadzenia.

Na rozprawie w dniu 30 listopada 2023 r. skarżącą podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko, a Sąd postanowieniem oddalił jej wnioski dowodowe zawarte w skardze i piśmie procesowym z [...] października 2023 r. uznając, iż

w świetle art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634; dalej jako p.p.s.a.) dowody te za niedopuszczalne (w części dotyczącej przesłuchania strony i świadka) oraz nie są niezbędne do rozpoznania sprawy (w części dotyczącej dowodów

w postaci dokumentów).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej pod względem legalności była

w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad matką.

Świadczenie pielęgnacyjne, którego domagała się skarżąca, przyznawane jest na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny

i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W przedmiotowej sprawie niesporne jest, iż matka skarżącej J.Z. legitymuje się orzeczeniem stwierdzającym, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Niepełnosprawność w tym stopniu istnieje od [...] marca 2014 r. Jako, iż urodziła się [...] r. miała ona wówczas niespełna 67 lat.

Trafnie organ odwoławczy – w przeciwieństwie do organu I instancji – pominął

w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie czyniąc go podstawą odmowy przyznania świadczenia. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Przepis ten bowiem wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny

z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. wyrok NSA

z 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 11 kwietnia 2018 r.,

II SA/Rz 298/18, wyrok WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, wyrok WSA w Łodzi z 16 czerwca 2020 r., II SA/Łd 303/20).

W związku z tym, że matka skarżącej jest wdową nie zachodziła przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Nie ulega również wątpliwości, iż skarżąca jako córka należy do grona osób zobowiązanych co do zasady do alimentacji wyżej wymienionej stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skarżąca jest krewną osoby niepełnosprawnej w linii prostej w stopniu pierwszym.

Istota sporu w kontrolowanej sprawie, sprowadzała się do oceny czy istnieje związek przyczynowy między zaprzestaniem przez skarżącą prowadzenia działalności gospodarczej a sprawowaniem opieki nad matką.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać

w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Należy przy tym podkreślić, że organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji

z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni

i ścisły (por. B. Chludziński /w/ P. Rączka, Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, t. 4.1 i powołane tamże orzecznictwo).

Zauważyć ponadto należy, że na gruncie u.ś.r. ustawodawca nie wprowadził definicji legalnej wyrażenia "opieka" ani "sprawowanie opieki". Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub jej charakter. Nie chodzi przy tym o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy, przez 24 godziny na dobę (por. np. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 i wyrok NSA z 6 października 2020 r., I OSK 371/20). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej

o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości lub długoterminowości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia (por. wyrok NSA z 22 lipca 2022 r., I OSK 1867/21). Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11). Omawiane świadczenie nie jest więc przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za zaprzestanie lub niepodejmowanie zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W związku z tym świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, lecz jako rekompensata za zaprzestanie zatrudnienia z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Jak wskazuje się w orzecznictwie świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (por. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21, K. Małysa-Sulińska (red), U.ś.r. Komentarz, LEX 2015, t. do art. 17). Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje (por. wyrok NSA

z 8 lutego 2023 r., I OSK 631/22). Obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym jest więc ustalenie związku między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.

Takich ustaleń faktycznych nie można jednak utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia

o niepełnosprawności. Poza sporem oczywiście pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy

w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. O ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika

z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie, czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie, jak w niniejszej sprawie, podejmowanie zatrudnienia. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia (por. wyrok NSA z 9 listopada 2022 r., I OSK 136/22).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że Sąd nie podziela oceny organu odwoławczego co do braku związku przyczynowo-skutkowego między zaprzestaniem przez skarżącą prowadzenia działalności gospodarczej a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką. Organ oparł powyższe stwierdzenie jedynie na tym, że J.Z. od wypadku w 2018 roku, tj. od pięciu lat jest osobą całkowicie niesamodzielną oraz wymagającą wsparcia i opieki osób trzecich, z kolei działalność gospodarcza wnioskodawczyni do dnia [...] kwietnia 2023 r. nie stanowiła przeszkody do jednoczesnego prowadzenia i zajmowania się matką.

Powyższe ustalenie jest – zdaniem Sądu - całkowicie nieuprawnione i nosi cechy dowolności. Nastąpiło ono z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Abstrahuje bowiem od zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazującego, iż matka skarżącej jest osobą leżącą (stan po złamaniu kości biodrowej), nieporuszającą się samodzielnie, pampersowaną, dotkniętą do tego nadciśnieniem i schizofrenią paranoidalną, a w konsekwencji wymagającą wsparcia

i pomocy w wykonywaniu wszystkich czynności życia codziennego. Z wywiadu środowiskowego wynika jednoznacznie, iż skarżąca pomaga matce w zakresie: utrzymania higieny osobistej, pomocy przy ubieraniu, przygotowywania posiłków, prowadzenia gospodarstwa domowego, dbania o zdrowie (kontakty z lekarzem, realizacji recept, zapobiegania powstawaniu odleżyn, pielęgnacja miejsc zmienionych chorobowo, uklepywanie, układanie w łóżku, zmiana pozycji ciała, podawanie leków, mierzenie ciśnienia). Taki zakres wsparcia wskazuje, iż jest to pomoc niemal całodobowa, co prowadzić musi w świetle zasad doświadczania życiowego do wniosku, iż uniemożliwia to skarżącej wykonywanie pracy zarobkowej. Taki też wniosek wynika jednoznacznie z treści wywiadu środowiskowego, stanowiącego jeden z podstawowych dowodów w postępowaniu o przyznane świadczenia pielęgnacyjnego, co całkowicie pominął organ odwoławczy. To, że skarżąca wcześniej łączyła działalność gospodarczą z opieką nad matką, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niewątpliwie zakresie czynności opiekuńczych jest tak wielki, że - obiektywnie rzecz ujmując - uniemożliwia skarżącej wykonywanie pracy zarobkowej. Trzeba również uwzględnić, że zakres opieki zmienia się wraz z postępowaniem chorób u osoby dotkniętej niepełnosprawnością , a także to, że wcześniej istniała możliwość podziału czynnościami opiekuńczymi między członkami rodziny, której nie daje się dalej utrzymywać. Powyższych okoliczności organ odwoławczy zupełnie nie wziął pod uwagę w swych rozważaniach, na co trafnie zwróciła uwagę skarżąca w skardze.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art.77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę – stosownie do art. 153 p.p.s.a.- organ uwzględni zawartą w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną.