Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 366/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2024-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i postanowienie organu I instancji
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 71a § 1 i 9, art. 71b, art. 87 § 1 i 2, art. 89 § 1 i 3
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 124 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 118, art. 123 § pkt 1, art. 124 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1610
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.)
article: art. 39 ust. 1 zd. 1.
journal: Dz.U. 2022 poz 1520
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Brzuzy Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski asesor WSA Anna Janowska (sprawozdawca) Protokolant starszy referent Elżbieta Parda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2024 r. sprawy ze skargi J. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 18 lipca 2023 r., nr 2801-IEE.7192.76.2023 w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanych wierzytelności 1) uchyla zaskarżone postanowienie wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu pierwszej instancji; 2) zasądza na rzecz skarżącego J. C. od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

J. C. (dalej jako: "strona", "skarżący", "dłużnik zajętej wierzytelności", "trzeciodłużnik") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z 18 lipca 2023 r. w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanych wierzytelności.

Z przedłożonych wraz ze skargą akt administracyjnych sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec "B." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w restrukturyzacji (dalej jako: "zobowiązany", "spółka") dokonał zajęcia przysługujących tej spółce wierzytelności od skarżącego jako dłużnika zajętej wierzytelności, w oparciu o doręczone mu zawiadomienia o numerach:

- 848108/IS z 6 sierpnia 2014 r.,

- 969125/R7/TN z 14 kwietnia 2017 r.,

- 2813-SEE2.711.2386885.2018.1.NTP1 z 17 września 2018 r.,

- 2813-SEE2.711.2421514.2019.1.GEW1 z 15 stycznia 2019 r.,

- 2813-SEE2.711.2432973.2019.1.GEW1 z 26 lutego 2019 r.,

- 2813-SEE2.711.2454573.2019.1.GEW1 z 7 maja 2019 r.,

- 2813-SEE2.711.2460690.2019.1.GEW1 z 27 maja 2019 r.,

- 2813-SEE2.711.5900845.2019.1.GEW1 z 17 czerwca 2019 r.,

- 2813-SEE2.711.6666665.2019.1.GEW1 z 5 lipca 2019 r.,

- 2813-SEE2.711.12247492.2019.1.GEW1 z 19 listopada 2019 r.,

- 2813-SEE2.711.13557989.2019.1.GEW1 z 14 grudnia 2020 r.,

- 2813-SEE2.711.17909123.2020.1.GEW1 z 18 marca 2020 r.,

- 2813-SEE2.711.20558948.2020.1.GEW1 z 15 czerwca 2020 r.,

- 2813-SEE2.711.268117522.2020.1.GEW1 z 17 grudnia 2020 r.,

- 2813-SEE2.711.29324953.2021.1.GEW1 z 16 lutego 2021 r.

- 2813-SEE2.711.33719579.2021.1.GEW1 z 29 kwietnia 2021 r.,

- 2813-SEE2.711.34608934.2021.1.GJJ3 z 18 maja 2021 r.,

- 2813-SEE2.711.38914542.2021.1.SII2 z 23 sierpnia 2021 r.,

- 2813-SEE2.711.39913643.2021.1.SII2 z 15 września 2021 r.,

- 2813-SEE2.711.44498473.2021.1.GEW1 z 8 grudnia 2021 r.,

- 2813-SEE2.711.47964153.2022.1.GEW1 z 16 lutego 2022 r.,

- 2813-SEE2.711.51742320.2022.1.GEW1 z 27 kwietnia 2022 r.,

- 2813-SEE2.711.52775290.2022.1.GEW1 z 18 maja 2022 r.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie pismami z 21 czerwca i 28 lipca 2017 r., w związku z brakiem odpowiedzi na zajęcie z 6 sierpnia 2014 r., skierował do skarżącego ponaglenie, który w odpowiedzi uznał zajętą wierzytelność. Pismami z 15 stycznia i 26 lutego 2019 r., w związku z brakiem realizacji zajęcia z 17 września 2018 r., organ skierował wezwania, w odpowiedzi na które skarżący pismami z 30 stycznia i 20 marca 2019 r. poinformował, że przekazuje zobowiązanej spółce, zgodnie z art. 890 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, środki finansowe na poczet wynagrodzeń dla pracowników na podstawie przedłożonych przez spółkę list płac. Pismem z 19 maja 2022 r. organ wezwał skarżącego do przekazania w terminie 7 dni kwot, które bez zgody organu zostały wypłacone zobowiązanemu. Pismem z 31 maja 2022 r. skarżący ponownie wyjaśnił, że środki finansowe zostały przekazane zobowiązanej spółce na poczet wynagrodzeń dla pracowników. Pismem z 28 czerwca 2022 r. organ poinformował stronę, że podane przez nią okoliczności nie uzasadniają przekazywania kwot zobowiązanej spółce z pominięciem organu, zaś pismem z 16 sierpnia 2022 r. poinformował, że prowadzi postępowanie wyjaśniające zmierzające do określenia wysokości nieprzekazanych kwot.

W wyniku przeprowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa-Wola kontroli prawidłowości realizacji środka egzekucyjnego, zakończonej protokołem z 19 stycznia 2023 r., w oparciu o przedstawione przez skarżącego dokumenty finansowe ustalono, że w okresie styczeń 2017 r. - czerwiec 2022 r. dokonał on płatności na rzecz zobowiązanego na łączną kwotę 6.905.064,43 zł. Skarżący nie wniósł do ww. protokołu zastrzeżeń.

W oparciu o powyższe ustalenia kontroli Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie, działając na podstawie art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), postanowieniem z 5 maja 2023 r. określił stronie wysokość nieprzekazanych wierzytelności pieniężnych na łączną kwotę 5.791.336,73 zł. W ocenie organu, strona w okresie od 1 stycznia do 15 grudnia 2017 r. i od 1 października 2018 r. do 30 czerwca 2022 r. wypłaciła na rzecz zobowiązanej spółki łącznie kwotę 5.799.915,97 zł, przy czy przekazała na rzecz organu kwotę 8.579,24 zł, co powodowało, że łączna kwota nieprzekazanych wierzytelności wynosiła 5.791.336,73 zł.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie zaskarżonym postanowieniem z 18 lipca 2023 r. uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w całości i określił wysokość nieprzekazanych wierzytelności pieniężnych w łącznej kwocie 3.256.041,52 zł. Wskazał, że z dokumentów ujawnionych w toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego wynika, że - za wyjątkiem okresów, na które organ egzekucyjny wstrzymał realizację konkretnych zajęć - nie wystąpiły inne przesłanki, które pozwoliłyby stronie skutecznie uchylać się od przekazania zajętych wierzytelności. Zdaniem organu, przeprowadzona kontrola wykazała istnienie oraz wymagalność wierzytelności. Istnienia oraz wymagalności wierzytelności, jak również faktu ich zajęcia, nie kwestionował też skarżący. Ustalono, że w kontrolowanym okresie dłużnik zajętej wierzytelności przekazał na rzecz zobowiązanego łącznie kwotę 6.905.064,43 zł, przy czym tylko raz, tj. 18 listopada 2019 r., przekazał na rachunek organu kwotę 8.579,24 zł, która to kwota została uwzględniona przy określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty.

Zdaniem organu, dłużnik zajętej wierzytelności nie wykazał, aby zaistniały uzasadnione prawnie podstawy do nieprzekazania zajętych kwot. W szczególności nie uprawniała do przekazania środków finansowych zobowiązanej spółce bez zgody organu okoliczność zabezpieczenia środków na wynagrodzenia pracowników spółki. Ustawodawca jedynie w art. 81 § 4 i § 5 u.p.e.a. zawarł regulacje dotyczące wyłączenia z egzekucji z rachunku bankowego środków przeznaczonych na poczet wynagrodzeń za pracę. Nie przewidział natomiast takiej możliwości w odniesieniu do dłużnika zajętej wierzytelności, który nie jest bankiem.

Organ odwoławczy stwierdził natomiast, że określona przez organ egzekucyjny wysokość nieprzekazanej kwoty jest wyższa niż kwota wynikająca z zajęć, jak również przewyższa kwotę należności dochodzonych od zobowiązanego. Wskazał też, że organ pierwszej instancji nie uwzględnił wszystkich przypadków wstrzymania realizacji zajęć. Określając kwotę nieprzekazanych wierzytelności, organ odwoławczy oparł się na wynikach kontroli w zakresie prawidłowości realizacji środka egzekucyjnego, w szczególności na dokumentach finansowych przedstawiających daty oraz wysokość płatności na rzecz zobowiązanego, a ponadto uwzględnił okresy, w których organ egzekucyjny wstrzymał realizację zajęć, tj.:

1) od 21 listopada 2017 r. do 17 grudnia 2018 r., na który wstrzymano realizację zajęcia nr 848108/IS w związku z zawieszeniem postępowania egzekucyjnego na skutek zawarcia przez zobowiązaną spółkę układu ratalnego z ZUS,

2) od 12 sierpnia 2019 r. do 6 lutego 2023 r., na który wstrzymano realizację zajęć o nr: 2813-SEE2.711.2386885.2018.1.NTP1, 2813-SEE2.711.2421514.2019. 1.GEW1, 2813-SEE2.711.2432973.2019.1.GEW1, 2813-SEE2.711.2454573.2019.1.GEW1, 2813-SEE2.711.2460690.2019.1.GEW1, 2813-SEE2.711.5900845.2019.1.GEW, 2813-SEE2. 711.6666665.2019.1.GEW1, w związku z zawieszeniem postępowania egzekucyjnego na czas trwania przyśpieszonego postępowania układowego.

Uwzględniając powyższe, w tabeli na s. 8-9 postanowienia przedstawiono sposób określenia wysokości nieprzekazanych organowi wierzytelności pieniężnych.

Uznając za niezasadne zarzuty zażalenia, organ odwoławczy wskazał, że objęto zajęciami łączną kwotę 3.625.042,28 zł, od której należało naliczyć odsetki za zwłokę do dnia przekazania zajętych wierzytelności. Zatem określona postanowieniem łączna kwota 3.256.041,52 zł jest niższa od kwot wynikających z zawiadomień o zajęciu, jak również od należności dochodzonych od zobowiązanej spółki (4.550.862,76 zł). Organ podniósł, że zajęcia wierzytelności nie były przez skarżącego kwestionowane, również w toku kontroli w zakresie prawidłowości realizacji środka egzekucyjnego, przy czym kontrola ta wykazała, że w okresie styczeń 2017 r. - czerwiec 2022 r. skarżący przekazał na rzecz zobowiązanej spółki łącznie kwotę 6.905.064,43 zł tytułem płatności za faktury VAT. Z treści zawiadomień o zajęciu wynika, że organ egzekucyjny zajął wszystkie wierzytelności przysługujące zobowiązanej spółce, w tym z tytułu świadczonych usług, dostaw i robót, zleceń i ekspektatyw tych wierzytelności. Niezasadny był też zarzut strony, że nie otrzymała tytułów wykonawczych, w sytuacji gdy obowiązek doręczenia tytułu wykonawczego dotyczy wyłącznie zobowiązanego.

W skardze na powyższe postanowienie strona wniosła o jego uchylenie oraz o umorzenie postępowania w sprawie. Zarzuciła naruszenie:

1) przepisów postępowania mające wpływ na rozstrzygnięcie, tj.:

a) art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a."), art. 71b § 9 i art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez brak dokładnego ustalenia kwot objętych zajęciami oraz brak zbadania przesłanki bezpodstawności,

b) art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez brak konkretyzacji zajętych wierzytelności w zawiadomieniach kierowanych do skarżącego,

c) art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm.) poprzez brak zawieszenia egzekucji pomimo wydania zabezpieczenia przez sąd upadłościowy,

2) przepisów prawa materialnego mających wpływ na rozstrzygnięcie, tj.: art. 252 § 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2309 ze zm.) poprzez określenie kwoty nieprzekazanej wierzytelności pomimo objęcia jej układem w postępowaniu restrukturyzacyjnym zobowiązanej spółki.

W uzasadnieniu skargi zarzucono, że w żadnym z zawiadomień o zajęciu nie wskazano tytułu zajętych wierzytelności, co utrudniało skarżącemu ustosunkowanie się co do wysokości zajęcia. Podniesiono, że postanowieniem z [...] lipca 2019 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w Olsztynie V Wydział Gospodarczy otworzył przyśpieszone postępowanie układowe wobec zobowiązanej spółki, w związku z czym postępowania egzekucyjne uległy zawieszeniu. W toku restrukturyzacji skarżący uiszczał należności wobec zobowiązanej spółki, które były objęte układem, oraz sumy potrzebne do opłacenia wynagrodzeń dla pracowników po przedstawieniu przez zobowiązaną spółkę list płac, zaś organ egzekucyjny zawiadamiał o kolejnych zajęciach wierzytelności, które w dalszym ciągu miały bardzo ogólny charakter. Postanowieniem z [...] października 2022 r. Sąd Rejonowy w Olsztynie V Wydział Gospodarczy umorzył postępowanie sanacyjne, a następnie podjęto zawieszone postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości spółki. Postanowieniem z [...] kwietnia 2023 r. sąd upadłościowy zabezpieczył na czas postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości majątek zobowiązanej spółki w ten sposób, że zawiesił postępowania egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Olsztynie. Pomimo umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego, podjęcia postępowania o ogłoszeniu upadłości oraz zawieszenia postępowań egzekucyjnych, organ egzekucyjny nie poinformował skarżącego ani o wznowieniu ani obecnie o zawieszeniu postępowań egzekucyjnych.

W ocenie strony, organy oparły się jedynie na wysokości kwot przekazanych na rzecz zobowiązanej spółki w badanym okresie. Nie przedstawiły natomiast uzasadnienia prawnej przesłanki bezpodstawności, zwłaszcza w zakresie analizy treści zawiadomień o zajęciu wierzytelności. Również w kwestii oceny należnych kwot objętych danym zajęciem, proste zestawienie czasowe nie może być uznane za wystarczające. Zdaniem strony, nie można podzielić poglądu, że zajęcie przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług jest konsekwencją zajęcia istniejącej wierzytelności, co oznacza, że zostaną zajęte wszystkie wierzytelności z tego tytułu, niezależnie od tego, czy w chwili doręczenia zawiadomienia o zajęciu istniał stosunek prawny, z którego wynikałyby owe wierzytelności. Artykuł 89 § 2 u.p.e.a. odnosi się bowiem do konkretnych umów, już zawartych, z których będą powstawać wierzytelności pieniężne. Zajęcie egzekucyjne nie obejmuje natomiast wierzytelności pieniężnych wynikających ze stosunku prawnego, który powstanie po dacie zajęcia egzekucyjnego. Ponadto organ drugiej instancji ograniczył się do dokonania czasowego zestawienia kwot przekazanych, całkowicie pomijając kwestię tytułu prawnego i faktycznego przekazywanych kwot. Brak zbadania tej kwestii skutkował przykładowo błędnym ustaleniem kwoty powiązanej z zawiadomieniem o zajęciu z 6 sierpnia 2014 r. Organ egzekucyjny zajął wierzytelności w kwocie 1.535.566,75 zł, choć na dzień doręczenia zawiadomienia skarżącemu niewymagalny dług wobec zobowiązanego wynosił 152.836,24 zł. Reszta należności została opłacona przed dniem zawiadomienia. W istocie zawiadomienia o zajęciu miały służyć jako podstawa do wyegzekwowania całej kwoty zaległości zobowiązanego, co skutkowałoby przeniesieniem odpowiedzialności na podmiot trzeci. Działanie organu polegające na prewencyjnym zajęciu wszelkich wierzytelności, w których wskazywano kwoty zajętych wierzytelności wyższe niż faktycznie istniejące, miało raczej na celu poszukiwanie majątku zobowiązanej spółki aniżeli wyczerpujące zbadanie stanu sprawy.

Ponadto, w ocenie strony, brak wskazania w zawiadomieniach konkretnych wierzytelności, które zostały zajęte, znacząco utrudniło jej ustosunkowanie się do sprawy. Organ obowiązany był wskazać, z jakiego tytułu pochodzą zajęte wierzytelności. Skarżący i zobowiązana spółka nie podpisały umowy, a zapłata za towary spółki miała charakter świadczenia jednorazowego, w związku z tym każde zajęcie mogło dotyczyć jedynie tych wierzytelności, które istniały w dniu jego dokonania. Zdaniem skarżącego, taka wada zawiadomienia powodowała, że nie zostało ono skutecznie zastosowane wobec niego, a co za tym idzie nie był on zobowiązany do złożenia oświadczenia określonego w art. 89 § 3 u.p.e.a. (wyroki: WSA w Łodzi z 26 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Łd 401/08, Lex nr 686509, WSA w Lublinie z 5 października 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 394/18, Lex nr 2572217). Zdaniem strony, ustalenia faktyczne powinny odnosić się do poszczególnych wierzytelności. Organ zaś wskazał zbiorczo wierzytelności, przy czym nie przyporządkował ich pod odpowiednie zajęcie, co uniemożliwia weryfikację, czy istniały one w dniu dokonania zajęcia. Podniesiono również, że wbrew brzmieniu art. 89 § 3 pkt 3 u.p.e.a. skarżący nie otrzymał odpisu tytułu wykonawczego, w związku z czym organ nie dokonał skutecznego zajęcia wierzytelności.

Skarżący podtrzymał stanowisko, że zajęciu nie powinny podlegać wierzytelności przyszłe. Wskazał, że jeśli jednak częściowo podlegały zajęciu, to jedynie do kwoty ostatniego zajęcia, nie zaś w zakresie zajęć dokonanych w przyszłych okresach. Na takie rozumienie wskazuje chociażby wyjątek od zasady tj. zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, które nie istniały w chwili zajęcia.

Ponadto skarżący podniósł, że organy obu instancji nie zbadały w należyty sposób wpływu zakończonego postępowania restrukturyzacyjnego oraz obecnie trwającego postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości zobowiązanej spółki na zakres obowiązku przekazywania zajętych wierzytelności oraz w szerszym zakresie - możliwości prowadzenia czynności egzekucyjnych wobec skarżącego. Organ odwoławczy powinien był zbadać, czy w ogóle możliwe było wydanie zaskarżonego postanowienia pomimo zawieszenia egzekucji. Odwołując się do treści przepisu art. 252 § 1 Prawa restrukturyzacyjnego, wskazano również, że zajęcia dotyczące wierzytelności powstałych przed dniem wydania postanowienia o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego uległy zawieszeniu z mocy prawa. Wprawdzie organ drugiej instancji uwzględnił, że realizacja zajęć została wstrzymana w związku z przyspieszonym postępowaniem układowym, to jednak wobec zajęć o nr 848108/IS, 969125/R7/TN i 711.2386885.2018.1.NTP1 nie uwzględnił, że w momencie podjęcia postępowania wierzytelności te już dawno utraciły byt prawny.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie z 3 listopada 2023 r. wskazał, jakich tytułów wykonawczych wystawionych wobec zobowiązanej spółki dotyczyło postanowienie Sądu Rejonowego w Olsztynie Wydział V Gospodarczy z [...] kwietnia 2023 r., sygn. akt [...], o zawieszeniu postępowań egzekucyjnych w trybie postępowania zabezpieczającego. Podniósł, że tytuły wykonawcze, co do których Sąd wydał ww. postanowienie, nie stanowią wszystkich tytułów wykonawczych, które zostały wskazane w zawiadomieniach o zajęciu skierowanych do skarżącego. W ocenie organu, zawieszenie postępowań egzekucyjnych pozostaje bez wpływu na treść zaskarżonego postanowienia, gdyż nie miało wpływu na stwierdzone wcześniej w toku kontroli bezpodstawne uchylanie się dłużnika zajętej wierzytelności od realizacji zajęć egzekucyjnych. Organ poinformował też, że postanowieniem z 27 października 2023 r. zawiesił prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne w zakresie tytułów wykonawczych objętych ww. postanowieniem Sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek jedynie częściowo z uwagi na podniesione w niej zarzuty.

Sąd stwierdził, że organy naruszyły przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy {art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej: "p.p.s.a."}.

Zaznaczenia w związku z tym wymaga, że zakres postępowania dowodowego wyznacza norma prawa materialnego. Chodzi więc o ustalenie, czy zapisany w normie prawa materialnego stan występuje w stanie faktycznym sprawy. Organ musi więc ustalić, jakie okoliczności mają znaczenie prawne w sprawie i jakie dowody są niezbędne dla ich ustalenia. Materiał dowodowy musi być wyczerpujący i w tym celu należy jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Następnie organ ma obowiązek wyczerpująco rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co oznacza, że żadnego dowodu pominąć nie może, choć może odmówić dowodom wiarygodności. Tak zebrany materiał podlega swobodnej ocenie (art. 80 k.p.a. w zw. z 18 art. u.p.e.a.).

Uwzględniając powyższe, należy podnieść, że stosownie do treści art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności.

Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług, o czym stanowi przepis art. 87 § 2 u.p.e.a.

Z przepisu art. 89 § 3 u.p.e.a. wynika zaś, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem; 3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1.

Ponadto zgodnie z art. 71a § 1 u.p.e.a. organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. Stosownie do art. 71a § 9 u.p.e.a. jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie.

Zgodnie z art. 71b u.p.e.a., jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności.

Z powyższego wynika, że przepis art. 71a § 9 u.p.e.a. statuuje jako przesłankę określenia kwoty nieprzekazanej wierzytelności bezpodstawne uchylanie się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu w całości bądź w części. Użyty przez ustawodawcę zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" był już wielokrotnie interpretowany w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz literaturze, które zgodnie przyjmują, że należy interpretować go jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Zatem uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych, np. trudnej sytuacji ekonomicznej, będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. O braku bezpodstawności uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności można mówić tylko w tych przypadkach, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, przelewu wierzytelności, itp.). Pojęcie to oznacza tyle, co "bez podstawy prawnej" (wyroki: NSA z 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I FSK 984/06; z 14 czerwca 2007 r., sygn. akt II FSK 751/06; R. Hauser, A. Skoczylas (red), Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2011, s. 370; D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, Komentarz, Wrocław 2011, s. 780).

Odnosząc powyższe uwagi do stanu niniejszej sprawy, należy podnieść, że organ egzekucyjny w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku zobowiązanej spółki, działając na podstawie art. 89 u.p.e.a., dokonał zajęć wierzytelności należnych zobowiązanej spółce od skarżącego w oparciu o 23 zawiadomienia wystosowane do skarżącego w latach 2014-2022. Łączna wysokość zaległości objęta ww. zajęciami wyniosła 3.625.042,28 zł (s. 9 zaskarżonego postanowienia) wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola wydanych w sprawie postanowień organów obu instancji wykazała jednak, że poza badaniem i rozważaniami organów pozostały zasadnicze w sprawie kwestie stojące w punkcie wyjścia u podstaw możliwości przesądzenia o legalności rozstrzygnięć organów.

Po pierwsze, zdaniem Sądu, organy obu instancji zdają się nie rozróżniać pojęcia wierzytelności (zobowiązania) od pojęcia świadczenia. W konsekwencji organy nie rozróżniły w sprawie momentu powstania określonej wierzytelności (powstania zobowiązania) od dokonania rozliczenia między dwoma podmiotami (spełnienia świadczenia), tj. pomiędzy zobowiązaną spółką jako wierzycielem a skarżącym jako jej dłużnikiem. Należy zauważyć, że wierzytelność (zobowiązanie) czyli uprawnienie wierzyciela do żądania spełnienia świadczenia przez dłużnika powstaje na podstawie wiążącego ich stosunku zobowiązaniowego (np. umowy o dostawę towaru czy wykonanie usługi). Świadczeniem natomiast jest takie zachowanie dłużnika, które odpowiada treści wspomnianego stosunku zobowiązaniowego. Powinno ono zostać oznaczone w momencie powstania zobowiązania (p. T. Wiśniewski Komentarz do art. 353 Kodeksu cywilnego, Lex/el.). Wobec powyższego wierzytelność jest wymagalnym świadczeniem dłużnika, określonym w łączącym strony stosunku zobowiązaniowym.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie jest jasne, gdyż nie przedstawiły tego organy w uzasadnieniu wydanych w sprawie rozstrzygnięć, jaka umowa łączyła zobowiązanego z trzeciodłużnikiem i jakim tytułem zostały dokonane płatności na rzecz zobowiązanego. Co istotne, nie ustalono nie tylko charakteru wierzytelności, ale też daty, w której stały się one wymagalne. Nie uwzględniono, że odmiennym od tej kwestii zagadnieniem było samo rozliczenie między stronami stosunku cywilnoprawnego (data płatności), które to rozliczenie organy mylnie uznały za wystarczające dla koniecznych w sprawie ustaleń w zakresie istnienia wierzytelności i daty ich wymagalności, które należało odnieść do daty dokonania zajęcia wierzytelności u trzeciodłużnika. Wskutek nierozpoznania przez organ istotnych dla rozstrzygnięcia elementów stanu faktycznego, nie wyjaśniono, jakim tytułem prawnym zostały dokonane przez skarżącego na rzecz zobowiązanej spółki płatności w latach 2017-2022. Przyjęta w zaskarżonym postanowieniu metodologia opiera się wyłącznie na uwzględnieniu dat przepływów środków pieniężnych pomiędzy trzeciodłużnikiem a zobowiązaną spółką oraz okresów przerw w realizacji zajęć w związku z zawieszeniem postępowania egzekucyjnego na czas trwania przyspieszonego postępowania układowego wobec zobowiązanej spółki oraz realizacji przez spółkę układu ratalnego z ZUS. Pomija natomiast sam tytuł prawny wierzytelności, jak również datę ich wymagalności, tj. okoliczności istotne dla możliwości stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylił się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności.

W ocenie Sądu, zakres wskazanych powyżej ustaleń koniecznych dla rozstrzygnięcia sprawy był również istotny w aspekcie ewentualnego przedawnienia zajętych wierzytelności, któremu w treści motywów zaskarżonego postanowienia w ogóle nie poświęcono uwagi. Zauważenia wymaga, że z treści powołanego już wyżej przepisu art. 89 § 1 u.p.e.a. wynika, że na skutek zajęcia po stronie dłużnika zajętej wierzytelności powstają ściśle określone obowiązki względem organu egzekucyjnego, ale w żaden sposób nie dochodzi do modyfikacji charakteru, czy też treści samej wierzytelności. Istotą dokonanego zajęcia wierzytelności jest, że to organ egzekucyjny, a nie wierzyciel, staje się podmiotem uprawnionym do odbioru zajętej wierzytelności. Żeby jednak było możliwe uznanie danego podmiotu, jako dłużnika zajętej wierzytelności konieczne jest, aby zobowiązanemu przysługiwała wobec niego określona wierzytelność lub prawo majątkowe, które mogłyby być przedmiotem zajęcia dokonanego przez organ egzekucyjny i w dalszej konsekwencji przeprowadzenia z nich egzekucji w ramach postępowania egzekucyjnego w administracji. Powyższe zaś wiąże się z koniecznością ustalenia, jak długo może być dochodzona należność od dłużnika zajętej wierzytelności. Niewątpliwie, w świetle tego, na co już wyżej wskazano, użyty przez ustawodawcę w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Zatem, na co już również wyżej wskazano, skuteczne uchylenie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności ma miejsce w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej, np. przedawnienia, potrącenia, wygaśnięcia, nieistnienia wierzytelności. W ocenie Sądu, treść zobowiązania, z którego wynika zajęta wierzytelność musi być oceniana z perspektywy przepisów właściwych dla tego zobowiązania. Zatem ocena bytu spornej wierzytelności powinna być dokonywana z uwzględnieniem wszystkich właściwych w sprawie przepisów Kodeksu cywilnego, a więc nie tylko przepisów dotyczących okresów, po upływie których następuje przedawnienie zobowiązania ale także przepisów, które mają wpływ na bieg terminu tego przedawnienia.

Zgodnie z art. 118 k.c. jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

Zauważenia ponadto wymaga, że zgodnie z art. 123 § pkt 1 k.c., bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Natomiast w myśl art. 124 § 1 k.c. w razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym albo przez wszczęcie mediacji, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone.

Uwzględniając, że dłużnik zajętej wierzytelności skutecznie może uchylić się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej (przedawnienie, potrącenie, wygaśnięcie, nieistnienie wierzytelności), należy też wskazać, że przepisy u.p.e.a. nie wiążą z postanowieniem wydanym w trybie art. 71 § 9 u.p.e.a. żadnych konsekwencji wpływających na byt, czy charakter prawny zajętej wierzytelności. W szczególności nie można uznać, że zajęta wierzytelność na skutek wydania postanowienia z art. 71a § 9 u.p.e.a. przekształca się w zobowiązanie publicznoprawne dłużnika zajętej wierzytelności, ani tym bardziej, że to postanowienie takie zobowiązanie kreuje, jako niezależne od zajętej wierzytelności. Organ egzekucyjny z chwilą skutecznego zajęcia wierzytelności u trzeciodłużnika staje się jedynie podmiotem uprawnionym do odbioru tej wierzytelności, a z chwilą wystawienia wobec trzeciodłużnika tytułu wykonawczego -podmiotem uprawnionym do zaspokojenia zaległości podatkowych dłużnika podatkowego (spółka) z wierzytelności przysługującej mu od trzeciodłużnika (skarżący). Treść zobowiązania, z którego wynika zajęta wierzytelność, musi być oceniana z perspektywy przepisów właściwych dla tego zobowiązania, a nie według przepisów kształtujących odpowiedzialność zobowiązanego. Dłużnik zajętej wierzytelności nie staje się dłużnikiem podatkowym. Zatem, istnienie obowiązku po stronie dłużnika zajętej wierzytelności musi uwzględniać istnienie samego zobowiązania, zaś ocena bytu wierzytelności powinna być dokonywana z uwzględnieniem wszystkich właściwych przepisów k.c.

O ile oczywiste jest, że od trzeciodłużnika na podstawie wystawionego wobec niego tytułu wykonawczego nie można egzekwować przedawnionego długu podatkowego zobowiązanego, to organom w niniejszej sprawie umknęła okoliczność, że należy też zbadać ewentualne przedawnienie wierzytelności, które zostały przez organ egzekucyjny zajęte u skarżącego jako trzeciodłużnika. Uwzględnić przy tym należało, że względem należności zobowiązanej spółki biegną terminy przedawnienia uregulowane przepisami Ordynacji podatkowej, zaś względem wierzytelności zajętej u trzeciodłużnika będą miały zastosowanie odpowiednie przepisy regulujące przedawnienie w k.c. Wskazania wymaga, że w egzekucji zajętej wierzytelności wniosek trzeciodłużnika o umorzenie tej egzekucji z powołaniem się na przedawnienie zajętej wierzytelności jest dopuszczalny (nie kwestionuje tego uprawnienia orzecznictwo NSA, wręcz przeciwnie - w pełni je podkreśla) i obowiązkiem organu egzekucyjnego jest przeanalizowanie takiego wniosku pod kątem przesłanki przedawnienia (wyroki: NSA z 3 marca 2021 r., sygn. akt III FSK 2444/21; WSA w Poznaniu z 13 października 2021 r., sygn. akt I SA/Po 425/21; WSA w Gdańsku z 23 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 289/23; CBOSA). Jak wskazał NSA w powołanym wyroku z 3 marca 2021 r., przyjęcie innego poglądu prowadziłoby do wniosku, że dłużnik zajętej wierzytelności w istocie odpowiada nie za zaniedbania wynikające z nieprzekazania zajętej wierzytelności, ale za obowiązek (zobowiązania podatkowe) zobowiązanego, o którym mowa w art. 1a pkt 20 u.p.e.a.

Konfrontując powyższe uwagi ze stanem sprawy, należy zauważyć, że w sytuacji gdy w sprawie zastosowanie miałby trzyletni okres przedawnienia, a skutek w postaci przerwania terminu przedawnienia w związku z wydaniem postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. nastąpił dopiero w 2023 r., to powstaje wątpliwość co do zasadności dochodzenia przez organ egzekucyjny szeregu wierzytelności, co do których płatności nastąpiły w okresie od 2017 r., przy czym nie ustalono ani dat wymagalności tych wierzytelności ani ich tytułów prawnych, co jest istotne dla możliwości zbadania kwestii ewentualnego przedawnienia. Poza sferą rozważań organów pozostały zatem okoliczności mające istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu, w sprawie nie dokonano też rozważenia, gdyż w uzasadnieniu skarżonego postanowienia nie przedstawiono w tym zakresie żadnej argumentacji, co do skutków postanowienia Sądu Rejonowego w Olsztynie Wydział V Gospodarczy z [...] kwietnia 2023 r., sygn. akt [...], o zawieszeniu postępowań egzekucyjnych w trybie postępowania zabezpieczającego, na możliwość wydania zaskarżonego postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanych wierzytelności również w części dotyczącej zajęć wierzytelności dokonanych w oparciu o tytuły wykonawcze, których ww. postanowienie sądu upadłościowego dotyczy. Zdaniem Sądu, skoro zaskarżone postanowienie zostało wydane w toku postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec zobowiązanej spółki, to nie można twierdzić, że zawieszenie przez sąd upadłościowy postępowań egzekucyjnych pozostaje bez wpływu na możliwość dochodzenia od trzeciodłużnika kwot zajętych wierzytelności. Stosownie do art. 39 ust. 1 zd. 1 Prawa upadłościowego, sąd na wniosek wnioskodawcy, dłużnika lub tymczasowego nadzorcy sądowego może zawiesić postępowanie egzekucyjne oraz uchylić zajęcie rachunku bankowego, jeżeli jest to niezbędne do osiągnięcia celów postępowania upadłościowego. Zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie powołanego przepisu dokonuje się w celu ochrony majątku dłużnika przed uszczupleniem w wyniku czynności egzekucyjnych prowadzonych z wniosku niektórych wierzycieli, aktywnie szukających ochrony swoich praw (przysługujących względem dłużnika wierzytelności). Zabezpieczenie majątku dłużnika w postaci zawieszenia postępowania egzekucyjnego jest skuteczne zarówno wobec egzekucji sądowej, jak i egzekucji administracyjnej. Ustawodawca daje tu pierwszeństwo wspólnemu dochodzeniu roszczeń na zasadach równouprawnienia wierzycieli. Stąd ograniczeniom mogą podlegać wysiłki wierzycieli w okresie bezpośrednio poprzedzającym ogłoszenie upadłości (p. A.Witosz, Komentarz do art. 39 ustawy - Prawo upadłościowe, Lex/el.). Zawieszenie postępowania egzekucyjnego powoduje niedopuszczalność podejmowania przez organ egzekucyjny jakichkolwiek czynności egzekucyjnych. Oczywiste jest przy tym, że mimo zawieszenia postępowania egzekucyjnego skuteczne pozostają dokonane uprzednio czynności egzekucyjne, w tym zajęcia. Skutkiem zawieszenia postępowania środki wyegzekwowane przez organ egzekucyjny, a nieprzekazane wierzycielom, pozostają w dyspozycji organu egzekucyjnego i co do zasady zostaną przekazane syndykowi w przypadku ogłoszenia upadłości (p. A. Witosz, op.cit.). Zaznaczenia przy tym wymaga, że zgodnie z tym, na co wskazał sam organ odwoławczy, postanowieniem z 27 października 2023 r. organ egzekucyjny zawiesił prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne w zakresie tytułów wykonawczych objętych ww. postanowieniem sądu upadłościowego. Powyższe okoliczności wymagają zatem analizy organu w ponownie prowadzonym postępowaniu.

W takim stanie rzeczy uprawnionym jest wniosek, że sprawa w płaszczyźnie dotyczącej wyjaśnienia kwestii tytułów prawnych wierzytelności, dat ich wymagalności oraz ewentualnego przedawnienia zajętych wierzytelności, a także możliwości wydania wobec trzeciodłużnika postanowienia w trybie art. 771a § 9 u.p.e.a. w okresie zawieszenia postępowań egzekucyjnych wobec zobowiązanego, wymaga dokładnej weryfikacji, a konkluzje organów poczynione w tym zakresie winny znaleźć odpowiednie odzwierciedlenie w wymagającym uzupełnienia materiale dowodowym sprawy, a następnie w motywach ponownie wydanych rozstrzygnięć.

Rozpatrując ponownie niniejszą sprawę, organy uwzględnią powyższą ocenę prawną. Zdaniem Sądu, sprawa wymaga ponownej analizy w zakresie zagadnień o charakterze kluczowym, w punkcie wyjścia rzutującym na możliwości prawne wydania postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności. Zbadanie i przestawienie sposobu wyliczenia kwoty, jaką dłużnik zajętej wierzytelności winien przekazać organowi egzekucyjnemu powinno nastąpić przede wszystkim w oparciu o takie dokumenty źródłowe jak: umowy, faktury (wyrok NSA z 20 października 2016 r., sygn. akt II FSK 283/14, CBOSA). Dopiero wyczerpujące i staranne postępowanie dowodowe odnośnie wskazanych wyżej kwestii pozwoli na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Wszystkie te ustalenia winny być przez organy prawidłowo umotywowane w uzasadnieniach postanowień spełniających wymogi z art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., w szczególności konieczne jest przedstawienie klarownych i weryfikowalnych zestawień zobowiązań skarżącego wobec zobowiązanej spółki, z uwzględnieniem dat ich wymagalności oraz okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia. Organ powinien dokonać również analizy w zakresie wpływu wydanego przez sąd upadłościowy postanowienia zabezpieczającego na możliwość wydania postanowienia określającego wobec trzeciodłużnika. W ocenie Sądu wszystkie istotne dla sprawy okoliczności powinny zostać szerzej zaprezentowane - tak w zakresie zastosowanej metodologii, jak też podstaw materialnych - w warstwie uzasadnienia. Ponadto organy winny skompletować materiał dowodowy w aktach administracyjnych, tak by wszystkie ustalenia będące podstawą rozstrzygnięcia znajdowały w nim oparcie.

W tej sytuacji Sąd uznał, że przedwczesnym jest odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi.

Mając na względzie całokształt przedstawionych rozważań Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1. sentencji wyroku. O kosztach postępowania postanowił w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. jak w pkt 2. sentencji wyroku.