Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2164/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2023 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 6 lipca 2022 r. nr KOC/3229/Op/22 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

P.K. (dalej, jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 6 lipca 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

W dniu 5 kwietnia 2022 r. do Prezydenta [...] wpłynął wniosek P.K. o udzielenie pomocy finansowej w formie m. in. zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zapłatę czynszu i dopłatę do śmieci. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że jest bez żadnego dochodu i zarejestrowana jest w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Dodała, że jest zapożyczona na kwotę 5000 zł, którą jak najszybciej musi spłacić.

Prezydent [...], w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia 4 maja 2022 r., Nr [...], odmówił przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego.

Od ww. decyzji skarżąca odwołała się.

Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268, dalej, jako: u.p.s.). Kolegium przytoczyło treść art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4 i art. 39 i art. 41 u.p.s. i wskazało, że skarżąca ma [...] lata i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zaś w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym złożyła wniosek o pomoc nie osiągnęła żadnego dochodu. Nie choruje przewlekle i nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Ostatnie wynagrodzenie otrzymała we wrześniu 2021 r., a od tego czasu jest bezrobotna. Skarżąca studiuje psychologię i ma przyznane stypendium socjalne.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż odmowa udzielenia pomocy w niniejszej sprawie jest uzasadniona. Należy bowiem zauważyć, zdaniem organu, że w toku postępowania prowadzonego przez organ I instancji nie udało się ustalić wysokości dochodu skarżącej na skutek wyraźnego braku współpracy leżącego po jej stronie. P.K. podnosi, iż nie osiąga żadnego dochodu, zaś już we wniosku o udzielenie pomocy zaznaczyła, że nie dostarczy decyzji dotyczącej stypendium socjalnego, uważając, że środki z tego źródła nie stanowią dochodu.

Tymczasem, zdaniem organu, świadczenia z tytułu wypłaconego stypendium socjalnego stanowią dochód strony. Przytaczając art. 8 ust. 4 u.p.s. organ wskazał, że skoro skarżąca jest studentką, to ewentualny dochód z tytułu stypendium socjalnego nie mógł zostać jej przyznawany na podstawie przepisów o systemie oświaty, lecz, jak prawidłowo zauważył to organ I instancji, na podstawie odpowiednich przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. Tym samym świadczenie z tego źródła, będą stanowić dochód. Dlatego też wystosowanie do skarżącej wezwania do przedstawienia dokumentu potwierdzającego wysokość stypendium należy uznać, w ocenie Kolegium, za w zupełności uzasadnione. W ocenie organu odwoławczego, postawę P.K., polegającej na braku przedstawienia decyzji o przyznaniu stypendium socjalnego należy traktować jako brak współpracy w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.p.s.

Należy przy tym mieć na względzie również okoliczność, iż przyznanie pomocy z pomocy społecznej jest wyraźnie uzależnione od współdziałania osoby o takie wsparcie się ubiegającej, co wyraźnie zaakcentowano w przepisie art. 4 u.p.s. Niewątpliwie bowiem udzielenie pomocy finansowej ma na celu rozwiązanie trudnej sytuacji osoby, która o taką pomoc się zwraca. W niniejszej sprawie żadnych wątpliwości nie budzi okoliczność, że skarżąca woli takiej współpracy nie przejawia, co w sposób wyraźny ukazuje już sam wniosek o udzielenie pomocy, gdzie wyraźnie zaakcentowała brak woli przekazania żądanego dokumentu. Analiza dalszego przebiegu postępowania twierdzenie o braku współpracy strony tylko potwierdza.

Mając na względzie powyższe Kolegium uznało, że działanie P.K. w niniejszej sprawie świadczy o braku jej współpracy z pracownikiem socjalnym, co stanowi wystarczającą podstawę do odmowy przyznania wnioskowanej przez nią pomocy. Dlatego też koniecznym stało się utrzymanie zaskarżonej decyzji Prezydenta [...].

Z tym rozstrzygnięciem skarżąca nie zgodziła się i wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła m. in., że stypendium socjalne nie jest dochodem w świetle przepisów prawa o pomocy społecznej i nie było obowiązkiem skarżącej dostarczanie decyzji pracownikom OPS. Także pracownicy z OPS z [...] i OPS [...], przez lata nie uznawali stypendium socjalnego jako dochód, nie oczekiwali okazywania decyzji i wypłacali skarżącej zasiłki w maksymalnie możliwej wysokości. Skarżąca podkreśliła, że współpraca z pracownikiem OPS Panią B. jest bardzo dobra, wzajemnie się szanują. Pani B. przychodzi sporządzać wywiady, zawsze odbiera telefony od skarżącej i jej pomaga.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 4 u.p.s., osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Natomiast wobec braku zastosowania się przez korzystającego z pomocy społecznej do wskazanej wyżej powinności organ może odmówić udzielenia tejże pomocy, o czym stanowi art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną - mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca wielokrotnie wnioskowała do organu pomocowego o przyznanie jej świadczeń takich jak zasiłki okresowe, zasiłki celowe czy specjalne zasiłki celowe. Skarżąca przez cały tok postępowania (tak we wniosku o pomoc, jak i w wywiadzie środowiskowym ale także w skardze do sądu) niezmiennie deklaruje, iż nie przedstawi organowi decyzji o przyznaniu stypendium socjalnego albowiem dochód z tego źródła nie jest, zdaniem skarżącej, dochodem w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Z kolei organy obu instancji wywodzą, że stypendium socjalne stanowi dochód skarżącej i niezbędne jest przedstawienie przez skarżącą decyzji to świadczenie przyznającej w celu ustalenia jej sytuacji majątkowej.

Sąd wyjaśnia zatem, że pojęcie dochodu zostało zdefiniowane w art. 8 ust. 3 u.p.s. jako suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Jak stanowi z kolei art. 8 ust. 4 pkt 3 u.p.s., do tak ustalonego dochodu nie wlicza się m.in. pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty.

Zauważyć należy, że składniki dochodu unormowane zostały w katalogu zamkniętym, przy enumeratywnie wskazanych składnikach niebędących składową dochodu (wymienionych w art. 8 ust. 4 pkt 1-8 u.p.s.). Konstrukcja prawna niewliczania do dochodu określonych składników, nie pozwala na rozszerzającą interpretację tego przepisu, bowiem określoną w nim enumerację negatywną uznać należy za zamkniętą (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 lutego 2014 r., sygn. akt II S.A./Łd 1247/13, LEX nr 1429764).

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu na aprobatę zasługuje stanowisko zaprezentowane przez organy obu instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że dochód pochodzący ze stypendium socjalnego, pobierany z uczelni wyższej, nie pomniejsza uzyskiwanych przychodów, ani nie podlega odliczeniu od nich. Należy wyjaśnić, że stypendiów przyznawanych w trybie i na zasadach przewidzianych w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, nie można utożsamiać z wymienioną w art. 8 ust. 4 pkt 3 u.p.s. pomocą materialną mającą charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawaną na podstawie przepisów o systemie oświaty (por. np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 661/13).

Zdaniem Sądu, sformułowanie wymienionych wyżej przepisów, regulujących zasady ustalania wysokości dochodu osoby wnioskującej o udzielenie pomocy społecznej, jest jednoznaczne i prowadzi do wniosku, że pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń, jedynie enumeratywnie wymienionych w katalogu wyłączeń zawartym w art. 8 ust. 4 u.p.s. Ma on charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu. W konsekwencji stwierdzić należy, że sporne stypendium socjalne podlega wliczeniu do dochodu stanowiącego podstawę obliczenia kryterium dochodowego, bowiem nie jest przyznawane na podstawie przepisów o systemie oświaty (jak wymaga tego art. 8 ust. 4 pkt 3 u.p.s.), lecz na podstawie przepisów ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Z powyższych względów za zasadne należało uznać działanie organu polegające na wezwaniu skarżącej do przedstawienia decyzji przyznającej stypendium socjalne albowiem koniecznym było ustalenie dochodu skarżącej w związku ze złożonym przez nią wnioskiem o przyznanie pomocy społecznej.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca bezsprzecznie uniemożliwiała wyjaśnienie jej sytuacji - co warunkuje, zdaniem Sądu, możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Sąd uznał, że organy obu instancji w sposób dostateczny wyjaśniły powody, które legły u podstaw odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Motywy, którymi kierowały się organy, mieszczą się natomiast w celach i zadaniach pomocy społecznej oraz zasadach przyznawania zasiłków celowych/okresowych, przewidzianych przez przepisy ustawy o pomocy społecznej. Skarżąca poprzez brak współpracy doprowadziła do wydania negatywnego dla siebie rozstrzygnięcia. Taka postawa strony uniemożliwia organowi dokonanie koniecznych ustaleń do załatwienia sprawy.

Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd nie dopatrzył się żadnego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. Stanowisko skarżącej, jest całkowicie niezasadne i jako takie nie zasługiwało na uwzględnienie. Jeszcze raz należy wskazać, że stypendia przyznawane na zasadach określonych w ustawie – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, nie stanowią pomocy materialnej przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), orzekł jak w sentencji wyroku.