Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1557/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1,  ust. 3,  ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 1988
law: Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 lutego 2024 r. sprawy ze skargi P. H. (H) na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 26 lipca 2023 r. nr SOI.6233.13.2023 w przedmiocie odmowy dokonania zmiany nazwiska oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda Śląski (dalej – organ odwoławczy, Wojewoda) decyzją z dnia 26 lipca 2023 r. nr SOI.6233.13.2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.) oraz art. 4 ust. 1 i art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1988 – dalej u.z.n.), po rozpoznaniu odwołania P. H.(dalej – Skarżący, Wnioskodawca), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Z. (dalej – organ I instancji, Kierownik USC) z dnia 15 czerwca 2023 r. nr [...] o odmowie dokonania zmiany nazwiska Wnioskodawcy z H. na H1.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z dnia 2 marca 2023 r. Skarżący wystąpił z wnioskiem o zmianę nazwiska z H. na H1. Natomiast w piśmie z dnia 19 marca 2023 r. podtrzymał swoje żądanie, a także je uzasadnił. Wyjaśnił, że rodzina jego matki nie życzy sobie, aby posługiwał się jej nazwiskiem rodowym. Ponadto wskazał, że matka jego ojca była [...] i nazywała się J. S. Zmiana nazwiska – według Wnioskodawcy – ma przyspieszyć nadanie mu obywatelstwa [...], o które się ubiega. Niezależnie od tego, jako przyszły obywatel [...] chce nosić nazwisko babci. Dodatkowo Skarżący podniósł, że wspólnie ze swoją przyszłą małżonką, chcą posługiwać się nazwiskiem H1.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, Kierownik USC decyzją z dnia 15 czerwca 2023 r. odmówił Skarżącemu dokonania zmiany nazwiska. W uzasadnieniu wskazano, że dokonując oceny wniosku Skarżącego pod kątem wystąpienia ważnych powodów, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.z.n., uznano, że takowe nie zachodzą. Według organu I instancji, żądania Skarżącego nie uzasadnia również argument wskazujący, że zmiana nazwiska ma przyspieszyć rozpatrzenie wniosku o nadanie mu obywatelstwa [...]. Otóż Konsul [...] na pytanie Kierownika USC poinformował, że okoliczność ta nie ma żadnego wpływu na czas i wynik procedury opracowania wniosku o ustalenie obywatelstwa [...]. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji zwrócił uwagę, iż nazwisko jest elementem identyfikującym osobę oraz składa się na jej stan cywilny. W związku z tym powinno być stabilne, a jego zmiana jest dopuszczalna tylko z ważnych powodów. Tymczasem biorąc pod uwagę historię zmian nazwiska Wnioskodawcy Kierownik USC dostrzegł, że przychylenie się do wniosku mogłoby spowodować naruszenie zasady względnej stabilizacji nazwiska Skarżącego. Uzasadniono to tym, że Wnioskodawca dwukrotnie zmieniał swoje nazwisko (2007 r. i 2013 r.), każdorazowo powołując się na różne argumenty. Powyższe zachowanie – zdaniem Kierownika USC - potwierdza brak pewności Wnioskodawcy co do nazwiska jakie go identyfikuje i jakim chce się posługiwać oraz świadczy o braku ważnych względów dla takiej zmiany. Organ uznał zatem wyższość zasady względnej stabilizacji imion i nazwisk nad indywidualnym interesem Wnioskodawcy, którego istnienie nie zostało wykazane.

W odwołaniu z dnia 22 czerwca 2023 r. Wnioskodawca zanegował prawidłowość rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego i żądał jego uchylenia i pozytywnego rozpatrzenia jego podania. Jego zdaniem, wniosek oparty został na ważnych powodach, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.z.n. Mianowicie Kierownik USC w 2013 r. bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego uwzględnił wniosek Skarżącego doprowadzając do bezprawnej zmiany jego nazwiska. Otóż – jak twierdzi Wnioskodawca - doszło do tego wbrew woli jego matki. Matka, jak również najbliższa rodzina była przeciwna, aby Skarżący posługiwał się nazwiskiem rodowym matki. Wskutek takiego rozstrzygnięcia utracił kontakt nie tylko ze swoją matką, ale również pozostałymi członkami rodziny. Ponadto z tego powodu został przez matkę wydziedziczony. Zasygnalizował również, że ubiega się o obywatelstwo [...] oraz przeniesienie do zakładu karnego w [...].

Wojewoda nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 26 lipca 2023 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Analiza materiału dowodowego doprowadziła organ odwoławczy – podobnie jak Kierownika USC - do wniosku, że w sprawie nie wystąpiły "ważne powody", o których mowa w art. 4 ust. 1 u.z.n. Zaznaczono bowiem, że zmiana imienia i nazwiska, jest możliwa tylko z ważnych powodów, co oznacza, że potrzeba dokonania takiej zmiany powinna wynikać nie tylko ze względów subiektywnych, ale też z obiektywnej potrzeby, a niekiedy nawet konieczności. Zauważono, że nazwisko, którym dotychczas posługuje się Skarżący nie ma cech nazwiska ośmieszającego lub nielicującego z godnością człowieka. Co więcej zostało zmienione na skutek wcześniej składanych wniosków przez Skarżącego. W tej sytuacji – zdaniem Wojewody - z całą pewnością nie zostało zmienione bezprawnie. Ponadto stwierdzono, że Wnioskodawca nie przedstawił jakichkolwiek ważnych powodów, które uzasadniałyby dokonanie żądanej zmiany. Sam fakt złożenia wniosku o nadanie obywatelstwa [...] i posiadanie obywatelstwa [...] przez babkę Skarżącego nie może świadczyć o spełnieniu ustawowej przesłanki w postaci "ważnego powodu". Dodano przy tym, że nie jest wystarczające samo twierdzenie Skarżącego, że zmiana nazwiska poprzez dodanie członu nazwiska rodowego babki będzie miało wpływ na wynik procedury ustalenia obywatelstwa [...].

W skardze z dnia 6 sierpnia 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Wnioskodawca zanegował decyzję Wojewody wnosząc o jej uchylenie oraz uwzględnienie jego wniosku o zmianę nazwiska. W uzasadnieniu podkreślił, że zmiana drugiego członu nazwiska jest wyrazem szacunku dla narodu [...], którego mentalnie jest częścią. Podkreślił, że ubiega się o obywatelstwo [...], a także przeniesienie do zakładu karnego w [...]. Stwierdził, że planuje resztę życia spędzić w [...] i zrzec się obywatelstwa polskiego. Zaznaczył także, że odmowa zmiany jego drugiej części nazwiska jest dyskryminacją jego osoby. Z tego też względu negatywne ustosunkowanie się do jego żądania skutkować będzie zaskarżeniem decyzji w tym przedmiocie do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, a także wystąpieniem z pozwem o naruszenie dóbr osobistych.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Ustanowiony z urzędu pełnomocnik w piśmie z dnia 13 listopada 2023 r. poparł osobistą skargę Wnioskodawcy, a także wniósł o zawieszenie postępowania sądowego do czasu rozstrzygnięcia postępowania prowadzonego przed [...] Urzędem Administracyjnym w K. ([...] w K.), a także o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych powiększonych o obowiązującą stawkę VAT. Jednocześnie pełnomocnik oświadczył, iż koszty zastępstwa procesowego nie zostały opłacone w całości lub w części. W uzasadnieniu pisma pełnomocnik podniósł, że organy nie dostrzegły, iż motywacją do złożenia przez Skarżącego wniosku o nadanie obywatelstwa [...] jest chęć uporządkowania spraw rodzinnych, jak również ustalenie pierwotnego brzmienia nazwiska rodowego (babci ze strony ojca). Ma to pozwolić Skarżącemu na odzyskanie tożsamości narodowej ([...]), jak również pozwolić zachować ciągłość nazwiska (S.). W dalszej części pisma podkreślono, że Skarżący ubiega się o obywatelstwo [...] i winno mu się umożliwić noszenie nazwiska, do którego miałby prawo zgodnie z tradycją państwa członkowskiego, w tym wypadku państwa [...]. Pełnomocnik podniosła ponadto, że organ badając "ważne powody" winien wziąć pod uwagę także subiektywną ocenę Wnioskodawcy zasadności żądania zmiany nazwiska. W końcowej części pisma wskazano, że Wnioskodawca w skardze wyjaśnił, iż decyzja o przyjęciu nazwiska H. była decyzja pochopną. Zmiana ta naraziła go na daleko idące konsekwencje, w szczególności na wydziedziczenie przez matkę. Zasygnalizowano, że większość rodziny Skarżącego nosząca nazwisko L. zajmuje eksponowane stanowiska państwowe.

Na wezwanie Sądu, pełnomocnik Skarżącego w piśmie z dnia 30 listopada 2023 r. uargumentowała żądnie zawieszenia postępowania sądowego. Podniosła w tym względzie, że postępowanie o uzyskanie obywatelstwa [...] przez Skarżącego trwa od ponad 2 lat. Po jego nadaniu uzasadnionym byłoby umożliwienie mu noszenie nazwiska do którego miałby prawo zgodnie z tradycją [...].

Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2023 r. WSA w Gliwicach odmówił zawieszenia postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Wojewody z dnia 26 lipca 2023 r., którą utrzymano w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w przedmiocie odmowy zmiany drugiego członu nazwiska Skarżącego.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 4 ust. 1 u.z.n. Przepis ten stanowi, że zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany: 1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka; 2) na imię lub nazwisko używane; 3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione; 4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.

Zwrócić należy uwagę, że zamieszczenie w przywołanej regulacji uznania administracyjnego oznacza, że organ administracji obowiązany jest do podjęcia rozstrzygnięcia po przeprowadzeniu analizy obowiązujących przepisów oraz wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy. W przepisie tym uwagę zwracają dwa pojęcia, a mianowicie "ważne powody" oraz "w szczególności". Pierwsze z pojęć odnosi się do sytuacji osoby występującej o zmianę imienia i nazwiska, natomiast drugie z nich wskazuje, że przesłanki ważnych powodów wskazane w przywołanym przepisie nie posiadają charakteru wyczerpującego i ujęte zostały w sposób przykładowy. W świetle takich ustaleń pojęcie "ważne powody" widzieć należy w kontekście sytuacji osoby występującej o zmianę oraz przy występowaniu interesu społecznego w podjęciu takiej decyzji (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 159/21, Lex nr 3214279).

O zaistnieniu ważnych powodów, które dostatecznie uzasadniają zmianę nazwiska lub imienia, mają decydować nie tylko przesłanki subiektywne, ale również obiektywne. W aspekcie ich oceny w każdej jednostkowej sprawie, pożądane jest zrównoważenie pierwiastka subiektywnego i obiektywnego. Oznacza to, że wnioskodawca powinien przekonać organ administracyjny, że wskazany subiektywnie przez niego powód zmiany jest na tyle istotny, by władza dokonała tej zmiany, uznając go za istotny obiektywnie (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Bk 685/19, Lex nr 2752214). Podkreślić jednak należy, że "ważne powody" nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom ich oceny. Granicą rozważań organów administracji państwowej powinno być ustalenie istnienia (lub braku) elementów oczywistej bezzasadności w motywach strony, na przykład cech kaprysu lub przekory (zob. wyrok NSA z dnia 22 września 2017 r. sygn. akt II OSK 69/16, Lex nr 2380907). Pod uwagę należy również wziąć, że obowiązuje zasada względnej stabilizacji imion i nazwisk. Oznacza to, że imię i nazwisko są trwałymi atrybutami człowieka, prawnie mu przypisywanymi poprzez zarejestrowanie w aktach stanu cywilnego. Są to dwa elementy identyfikujące osobę oraz składające się na jej stan cywilny. W związku z czym powinny one być stabilne, a ich zmiana jest dopuszczalna tylko z ważnych powodów (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 16 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 874/22, Lex nr 3518829).

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy podnieść należy, że Wnioskodawca uzasadniał swoje żądanie nade wszystko niezadowoleniem matki oraz tej części rodziny, która nosiła nazwisko L. W drugiej kolejności Skarżący akcentował, że zmiana drugiego członu nazwiska ma być wyrazem szacunku dla babci (matki ojca), a także wyrazem mentalnej przynależności do narodowości [...]. Dodatkowo argumentował, że taka zmiana przyspieszyłaby rozpatrzenie jego podania o nadanie mu obywatelstwa [...].

W zaprezentowanej argumentacji trudno doszukać się "ważnych powodów" dla zmiany drugiego członu obecnego nazwiska Wnioskodawcy. Można domyślać się, że rodzina, która posługuje się tym samym nazwiskiem, co Skarżący, z racji na jego osadzenie w zakładzie karnym może być niezadowolona. Jednak nie można upatrywać wyłącznej przyczyny zerwania kontaktów członków rodziny ze Skarżącym w tym, że przyjął on nazwisko rodowe swojej matki. Doświadczenie życiowe upoważnia do stwierdzenia, że w głównej mierze wiąże się z faktem skazania Skarżącego przez sąd karny za popełnione przestępstwo. W tym miejscu należy również odnieść się do twierdzenia Wnioskodawcy, jakoby wydanie decyzji administracyjnej w 2013 r. było bezprawne, a którą nadano mu nazwisko z członem "L.". Otóż aby można było mówić o wystąpieniu tej przesłanki (tj. z art. 4 ust. 1 pkt 3 u.z.n.) działanie organu administracji musiałoby pozostawać w sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawa. Tymczasem takiego zarzutu nie można postawić Kierownikowi USC, który w 2013 r. dokonał zmiany nazwiska Skarżącego zgodnie z jego wnioskiem. Kwestia niezadowolenia rodziny z takiego rozstrzygnięcia pozostaje bez znaczenia dla oceny tej okoliczności.

Z kolei art. 4 ust. 1 pkt 4 u.z.n. ma umożliwić zmianę nazwiska na tego rodzaju, które jest zgodne z przepisami państwa, którego obywatelem jest wnioskodawca, a pozostaje w sprzeczności z regulacjami polskiego porządku prawnego. Przykładem takiej sytuacji jest wyłączenie stosowania zasady, zgodnie z którą nazwisko może składać się najwyżej z dwóch członów. Oznacza to, że obywatel polski, który jest równocześnie obywatelem obcego państwa i który nabył zgodnie z prawem tego państwa nazwisko złożone np. z trzech członów, niezależnie od zasady wyłączności obywatelstwa polskiego w świetle ustawy o obywatelstwie polskim, może na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 4 u.z.n. nabyć nazwisko noszone za granicą, składające się z trzech członów.

W niniejszym przypadku taka sytuacja nie zachodzi chociażby z tego względu, że Wnioskodawca dopiero ubiega się o obywatelstwo [...]. Również uzasadnianie żądania tym, że ma to być wyraz szacunku dla babci, a także wyraz utożsamiania się z narodem [...], przy uwzględnieniu ubiegania się o obywatelstwo tego kraju, nie stanowi o wystąpieniu "ważnego powodu" w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.z.n. Przede wszystkim zmiana drugiego członu nazwiska na [...] brzmiące pozostaje bez wpływu na procedurę ubiegania się o obywatelstwo [...], o czym poinformował konsul [...]. Ponadto trudno doszukiwać się rzeczywistych motywów takiego działania, skoro już wcześniej Wnioskodawca dwukrotnie dokonywał zmiany swego nazwiska, tj. w 2006 r. i 2013 r. Stanowi to dowód o braku dostatecznego ważenia przez Skarżącego znaczenia zmiany nazwiska w kontekście zasady jego stabilności. Instytucja określona w art. 4 ust. 1 u.z.n. nie służy bowiem realizacji niczym nieuzasadnionych oczekiwań co do brzmienia nazwiska. Znajduje ona wyłącznie zastosowanie tylko w szczególnych wypadkach uzasadnionych "ważnymi powodami". Oznacza to, że brak jest w tej kwestii automatyzmu. Organ administracji nie jest bowiem związany wnioskiem w tym zakresie, a więc nie jest zobligowany uwzględnić żądania zmiany imienia czy nazwiska w każdym przypadku. Tylko wystąpienie "ważnych powodów" może prowadzić do uwzględnienia wniosku.

Z powyższych powodów organy obu instancji prawidłowo uznały, że Skarżący nie wykazał wystąpienia okoliczności, które uzasadniałyby zmianę jego nazwiska w zakresie jego drugiego członu.

W trakcie postępowania sądowego pełnomocnik Skarżącego wniósł o jego zawieszenie na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.). Stanowi on, że sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przywołany przepis znajduje zastosowanie z uwagi na prejudycjalność innego toczącego się postępowania, którego wynik będzie miał wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zatem musi wystąpić związek pomiędzy toczącym się postępowaniem sądowym w danej sprawie a rozstrzygnięciem, jakie ma zapaść w ramach odrębnego postępowania. Odnosząc to do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie zmiany nazwiska nie jest warunkowana uzyskaniem obywatelstwa obcego państwa.

O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżący na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. został zwolniony od kosztów sądowych. Natomiast o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzeknie referendarz sądowy, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.