Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 818/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek – Sienkiewicz (spr.) Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Aleksandra Głowacka po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 2 sierpnia 2023 r. nr SKO Gd/4860/22 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarżąca M. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 2 sierpnia 2023 r. nr SKO Gd/4860/22 utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 29 lipca 2022 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 10 września 2021 r. M. T. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gdyni wniosek o przyznanie pomocy m.in. w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków, żywności, środków higienicznych, rachunki za gaz, prąd oraz zakup posiłku. Podała, iż nie otrzymuje dochodu. Wniosła, z uwagi na pandemię, o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w formie telefonicznej.

Po rozpatrzeniu wniosku decyzją z dnia 10 grudnia 2021r. nr [...] Prezydent Miasta Gdyni odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

Wskutek złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku w dniu 27 kwietnia 2022 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji w celu ustalenia aktualnej sytuacji osobistej, materialno-bytowej oraz zdrowotnej skarżącej (sygn. akt SKO Gd/390/22).

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego oraz środowiskowego wywiadu rodzinnego, decyzją z dnia 29 lipca 2022 r. Prezydent Miasta Gdyni, odmówił przyznania zasiłku celowego.

W uzasadnieniu organ wskazał, że po stronie skarżącej zachodzi brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu sytuacji, w której się ona znalazła. W dniu 14 września 2021 r. przeprowadzono ze skarżącą rozmowę telefoniczną podczas której pracownik socjalny ustalił, iż skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego dochodu, utrzymuje się z pakietu żywnościowego z MOPS. Skarżąca oświadczyła, że nie wie czy jest chora, ponieważ nie była u lekarza. Była w szpitalu psychiatrycznym w G. od czerwca do lipca 2021r. Nie ma orzeczenia o niepełnosprawności. Oświadczyła również, że została zobowiązana do ustalenia terminu wizyty u lekarza psychiatry do 28 września 2021r.

Wezwaniem z dnia 25 września 2021r. zobowiązano skarżącą do dostarczenia m.in zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia, potwierdzonego wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności do ZUS bądź Powiatowego Centrum Orzekania o Niepełnosprawności.

Rozmowa telefoniczna została przez pracownika socjalnego uznana za niewystarczającą. Pracownik nie mógł zobaczyć w jakich warunkach skarżąca żyje, nie miał zatem możliwości wdrożyć jakiejkolwiek pomocy adekwatnej do sytuacji.

Organ ustalił, że skarżąca nie złożyła deklaracji wyboru lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, nie były realizowane żadne recepty na jej numer PESEL. Do dnia dzisiejszego skarżąca nie podejmuje leczenia, nie zażywa leków.

Taki stan rzeczy miał miejsce we wrześniu 2021 r. W dniu 18 maja 2022r. skarżąca została umieszczona w Szpitalu Psychiatrycznym w G., a jej matka w Gdyńskim Ośrodku Wsparcia. W dniu 20 czerwca 2022 r. przeprowadzono ze skarżącą wywiad środowiskowy.

Organ stwierdził, że skarżąca prowadzi w dalszym ciągu wspólne gospodarstwo domowe z matką, choć obydwie podczas przeprowadzania wywiadu umieszczone były w miejscach gdzie były zabezpieczone wszelkie potrzeby. Obecnie na dochód rodziny składa się zasiłek pielęgnacyjny i zasiłek stały oraz zasiłek okresowy I. T., który był przyznany do maja 2022r. w łącznej kwocie 953,96 zł. Ponadto do 31 maja 2022 roku była wydana decyzja przyznająca zasiłek okresowy w kwocie 246,04 zł. Podczas umieszczania matki skarżącej w Ośrodku Wsparcia złożyła ona w depozycie posiadaną przy sobie kwotę 19.900 złotych, którą jak później oświadczyła - uzbierała z drobnych wpłat ojca (gdy jeszcze żył) oraz innych otrzymywanych świadczeń. Jak wynika z art. 2 u.p.s., powyższa kwota stanowi zasób rodziny (pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości).

Organ podkreślił, że ani skarżąca ani jej matka nie podejmują dobrowolnego leczenia się, nie przyjmują zalecanych leków. Pobyty w szpitalu czy ośrodku są pobytami interwencyjnymi inicjowanymi przez Prokuraturę Rejonową z Gdyni. Analogiczna sytuacja miała miejsce w 2021 roku, gdzie po opuszczeniu placówek sytuacja pozostawała bez zmian. Podczas wielokrotnych rozmów telefonicznych skarżąca nie deklarowała, że rodzina posiada własne zasoby.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca. Podniosła, iż decyzja jest z wniosku z 10 września 2021 r., a organ bierze pod uwagę obecną sytuację. Jej zdaniem decyzja powinny być wydana w oparciu sytuację z czasu złożenia wniosku, gdzie samodzielnie gospodarowała bez mamy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazało, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Decyzja ta jest decyzją uznaniową, przy czym jednocześnie konieczne jest spełnienie kryterium dochodowego.

Organ wskazał, że matka wnioskodawczyni przebywając w GOW w 2021 r. złożyła w depozycie ok. 11.000 zł. Obecnie skarżąca deklaruje, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która ponownie przebywa czasowo w GOW w Gdyni. Dochód rodziny stanowią zasiłek stały matki, zasiłek pielęgnacyjny matki oraz zasiłek okresowy wnioskodawczyni przyznany do maja 2022 r. W depozycie została złożona przez matkę wnioskodawczyni kwota 19.900 zł. W ocenie organu środki te stanowią zasoby rodziny w rozumieniu art. 2 u.p.s.

Ponadto ani skarżąca ani jej matka nie podejmują dobrowolnego leczenia, nie chodzą do lekarza, odmawiają jakiejkolwiek pomocy poza finansową (np. usługi opiekuńcze, tak aby skarżąca mogła pójść do pracy), nie przyjmują zalecanych leków. Pobyty w szpitalu czy ośrodku są pobytami interwencyjnymi inicjowanymi przez Prokuraturę Rejonową w Gdyni. Skarżąca nie deklarowała, że rodzina posiada własne zasoby. Zatem z uwagi na ujawnione zasoby pieniężne rodziny, skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania zasiłku okresowego.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Podniosła, że we wrześniu 2021 r. nie mieszkała z matką, zatem jej dochody nie powinny być wliczane do kryterium dochodowego.

Na rozprawie w dniu 19 czerwca 2024 r. pełnomocnik skarżącej podniósł, że decyzją z dnia 10 grudnia 2021 r. skarżącej przyznano zasiłek celowy wskazując w uzasadnieniu, że spełnia ona wszystkie przesłanki do otrzymania świadczenia, w szczególności, że jej dochód wynosi 0 zł.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wnosi o jej oddalenie.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) - dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023r., poz. 901), zwanej dalej u.p.s. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności - a więc mamy tutaj do czynienia z wyliczeniem otwartym - na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W oparciu o art. 8 u.p.s. świadczenie to zależne jest od kryterium dochodowego, choć przepis art. 39 u.p.s., w którym uregulowano zasiłek celowy tego wprost nie przewiduje.

Jednocześnie należy mieć na względzie, że zgodnie z art. 2 ust. 1, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 przywołanej ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Zgodnie z art. 4 u.p.s., osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Z ustaleń organów wynikało, że we wrześniu 2021 r. skarżąca prowadziła samodzielnie gospodarstwo domowe, jej matka bowiem przebywała w Gdyńskim Ośrodku Wsparcia w Gdyni (GOW). Matka skarżącej złożyła wówczas w depozycie 11.000 zł. Ponownie przebywając w Gdyńskim Ośrodku Wsparcia matka skarżącej złożyła w depozycie 19.900 zł. Zdaniem Kolegium kwoty te stanowią zasoby pieniężne rodziny, wobec czego skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania zasiłku celowego. Ponadto wskazano, że ani skarżąca ani jej matka nie podejmują żadnych starań w celu poprawy swojej sytuacji życiowej.

Zgodzić należy się z organami, że pomoc społeczna przysługuje dopiero wówczas, gdy osoba mimo wykorzystania wszystkich swoich możliwości poprawy swej sytuacji, nadal pozostaje w niedostatku uniemożliwiającym zaspokajanie potrzeb o charakterze elementarnym. Co do zasady bowiem ustawa o pomocy społecznej jest ukierunkowana na udzielanie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym. Nie dopuszcza ona wykorzystywana środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, nie czynią tego jednak z własnej woli i wyboru. Taka sytuacja zaś występuje w niniejszej sprawie. Rodzina skarżącej bowiem dysponuje zasobami finansowymi, które w pierwszej kolejności powinny zostać wykorzystane do zaspokojenia potrzeb rodziny. Zasoby te to kwoty, które matka skarżącej składała w depozycie Gdyńskiego Ośrodka Wsparcia. We wrześniu 2021 r. była to kwota 11.000 zł. Kwota ta stanowiła zasób rodziny w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s., w skład której skarżąca wchodziła. Zgodnie z powołanym przepisem, rodzinę stanowią osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Środki powyższe zgromadzone zostały w czasie, w którym zarówno skarżąca jak i jej matka wspólnie mieszkały i gospodarowały, stanowią zatem zasób rodziny, czego nie zmienia fakt, że środki te zostały złożone do depozytu przez matkę skarżącej i skarżąca fizycznie dysponować nimi nie mogła.

Należy też podkreślić, że zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy sytuacji bytowej określonej osoby. Przepis art. 3 u.p.s. nie dopuszcza możliwości uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów, ani nie pozwala na udzielenie tej pomocy osobom, które dysponują możliwościami samodzielnego przezwyciężenia trudności na jakie napotkały lub też realizowania tylko takiej formy pomocy jakiej strona subiektywnie oczekuje. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. W niniejszej sprawie natomiast słusznie organ stwierdził brak współdziałania ze strony członków rodziny skarżącej w przezwyciężeniu ich trudnej sytuacji życiowej. Skarżąca bowiem, podobnie jak jej matka, nie podejmuje leczenia, nie chodzi do lekarza, nie przyjmuje leków. Uznać to należy za brak starań w celu poprawy swojej trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu art. 4 u.p.s.

Reasumując, w ustalonym stanie faktycznym i prawnym brak jest w ocenie Sądu orzekającego podstaw prawnych do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącej i przerzucania ciężaru pomocy w utrzymaniu jej na Państwo, czyli w gruncie rzeczy na pozostałych obywateli.

Na rozprawie w dniu 19 czerwca 2024 r. pełnomocnik skarżącej podniósł, że decyzją z dnia 10 grudnia 2021 r. nr [...] skarżąca otrzymała zasiłek celowy na zakup żywności, gdzie w uzasadnieniu wskazano, że spełnia wszystkie przesłanki do otrzymania świadczenia, w szczególności, że jej dochód wynosił 0 zł. Natomiast w tej samej dacie wydane zostały się decyzji odmawiające przyznania zasiłku okresowego i celowego z uzasadnieniem, że rodzina posiada zasoby umożliwiające funkcjonowanie.

Wnikliwa analiza akt sprawy zarzutu tego nie potwierdza. Otóż decyzją z dnia 10 grudnia 2021 r. nr [...] skarżącej przyznana została pomoc w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na miesiąc grudzień 2021 r. (k. 66). W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że dochód skarżącej wyniósł 0 zł. Decyzja ta nie została zaskarżona.

W tej samej dacie wydane zostały decyzje: nr [...] o odmowie przyznania pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków, żywność, środki higieniczne, rachunki za gaz, prąd oraz zakup posiłku (k. 63) i nr [...] o odmowie przyznania pomocy w postaci zasiłku okresowego (k. 56). Decyzje te nie zawierały ustaleń dotyczących dochodu skarżącej, obie natomiast opierały się na przesłance braku współpracy skarżącej z organami w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej. Obie też wskazane decyzje, właśnie z uwagi na brak ustaleń dotyczących aktualnej sytuacji osobistej, materialno-bytowej i zdrowotnej skarżącej, zostały przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku uchylone z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, decyzjami z dnia 27 kwietnia 2022 r. o numerach odpowiednio: SKO Gd/390/22 (k. 28 akt SKO) i SKO Gd/388/22 (k. 21 akt SKO).

W związku z zaleceniami SKO co do dalszego postępowania, organ I instancji przeprowadził w dniu 20 czerwca 2022 r. wywiad środowiskowy (w szpitalu psychiatrycznym). W załączonym opisie sytuacji wskazano, że wnioskując o pomoc skarżąca deklarowała brak dochodu. Przyznano jej wówczas pomoc finansową w postaci programu rządowego na żywność w wysokości 200 zł oraz otrzymała skrócony wywiad na pomoc rzeczową (m.in. środki czystości, higieny, inne w miarę potrzeb) do Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej w Gdyni. Skarżąca odwołała się natomiast od decyzji odmownych dotyczących przyznania jej zasiłku okresowego oraz zasiłków celowych. Skarżąca we wszystkich podaniach o pomoc – a pisze je regularnie co miesiąc – składa wnioski o cały wachlarz świadczeń z pomocy społecznej. Skarżąca złożyła wnioski o przyznanie pomocy finansowej na opłacenie rachunków, jednak matka Irena przebywająca w GOW złożyła w depozycie ok. 11 tys. zł, co stanowi zasób rodziny. Obecnie klientka prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, które jednak ponownie przebywa w GOW. W depozycie złożona została kwota 19.900 zł, można zatem uznać, że rodzina ma swoje zasoby aby regulować zobowiązania, których finansowania oczekuje od OPS.

Z powyższego wynika, że w toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ poczynił nowe ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji materialno-bytowej skarżącej, które uzasadniały wydane w tej sprawie rozstrzygnięcie. Ustalenie co do środków złożonych w depozycie przez matkę skarżącej zostało dokonane zatem po wydaniu decyzji z dnia 10 grudnia 2021 r., nie można zatem czynić organowi zarzutu, że niekonsekwentnie ocenia ten sam materiał dowodowy.

Konkludując, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).