Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 838/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: Art. 234
journal: Dz.U. 2022 poz 2625
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
article: Art 7, art. 75 par. 1 zd. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 84, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: Art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 6 czerwca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski Asesor WSA Marcin Olejniczak Protokolant St. sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2023 roku sprawy ze skargi K. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 22 lipca 2022 r. nr KO.4113.16.2022 w przedmiocie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Rawa Mazowiecka z dnia 24 marca 2022 roku znak: Oś.6331.8.21.2020.2021.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach na rzecz skarżącej K. Ż. kwotę 780 (siedemset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. MR


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach decyzją z dnia 22 lipca 2022 r., nr KO.4113.16.2022 - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), dalej jako: "k.p.a." - po rozpoznaniu odwołania D.P. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Rawa Mazowiecka z dnia 24 marca 2022 r., nr Oś.6331.8.21.2020.2021.2022 w sprawie przywrócenia stanu poprzedniego stosunków wodnych na gruncie .

Jak wynika z akt administracyjnych, Wójt Gminy Rawa Mazowiecka, po ponownym rozpatrzeniu wniosku K.Ż. (właścicielki działki nr ewid. [...]) z dnia 4 sierpnia 2020 r. dotyczącego zakłócenia stosunków wodnych, działając na podstawie art. 234 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 310) oraz art. 104 i 107 k.p.a., decyzją z dnia 24 marca 2022 r.:

1) odmówił nakazania D.P. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom na działce nr ewid. [...]w miejscowości S., gm. R., wobec niewystępowania zmian stosunków wodnych na gruncie ze strony istniejącego na działce stawu;

2) nakazał D.P. przywrócenie stanu poprzedniego na działce nr ewid. [...]w m. S., gm. R., na fragmencie oznaczonym kolorem czerwonym, na mapie stanowiącej załącznik nr 4 do opinii biegłego T.W. z dnia 29 grudnia 2021 r. przez wykonanie robót ziemnych polegających na likwidacji nasypu ziemnego przylegającego do ściany letniówki znajdującej się na działce nr ewid. [...]w m. S., gm. R. oraz wskazującej, że po usunięciu nasypu, teren powinien zostać zniwelowany do poziomu podwórka w ten sposób, że nie naruszy to stabilności podmurówki ściany letniówki znajdującej się na działce nr ewid. [...] w m. S., gm. R. i nie naruszy istniejącego betonowego parkanu; powyższe roboty winny być wykonane w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu decyzji organ ustalił na podstawie pisemnych informacji złożonych przez K.Ż. z dnia 12 października 2021 r., że stała się ona właścicielką działki nr [...]w 2017 r. i w tych okolicznościach organ uznał, że art. 234 ust. 5 Prawa wodnego, nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ między nabyciem przez stronę prawa własności nieruchomości a wszczęciem postępowania nie upłynęło 5 lat. W toku postępowania organ dopuścił dowód z opinii biegłego w specjalności melioracji wodnych – T.W., który miał ocenić spływ wód powierzchniowych i gruntowych na działkach nr ewid. [...] i [...]poprzez - po pierwsze - ustalenie kierunków spływu wód powierzchniowych na wskazanych działkach na podstawie mapy zasadniczej oraz map sytuacyjno-wysokościowych i - po drugie - ocenę zmiany stanu wód na ww. działkach na skutek wniosku K.Ż. o rozstrzygnięcie sprawy na podstawie art. 234 Prawa wodnego. Oceniając opinię biegłego T.W. z dnia 29 grudnia 2021 r. organ wskazał, iż poziom wody w stawie odpowiada poziomowi wody gruntowej; do podtopień na działce nr ewid. [...]dochodzi podczas większych opadów deszczu, kiedy to woda zalewa wszystkie niżej położone tereny, nie tylko działki nr [...]i [...], ale także tereny przyległe, ponieważ woda spływając z wyższych partii terenów zalewa niższe tereny; po ustąpieniu opadów woda wsiąka w grunt lub w części odparowuje; natomiast woda kumuluje się na działce nr [...], ponieważ nie ma swobodnego odpływu. Z tego powodu organ przyjął, że nie występują zmiany stosunków wodnych na gruncie ze strony istniejącego na działce nr [...]stawu, dlatego orzekł jak w punkcie pierwszym decyzji. W zakresie nasypu ziemnego przylegającego do ściany letniówki na działce nr [...]organ wskazał, że D.P. wsypał rodzimy grunt i zagospodarował działkę w ten sposób, że posadził na tym terenie tuje, które od czasu do czasu podlewa, zatem woda z działki o nr [...]należącej do D.P. zostaje częściowo wchłonięta przez ściankę letniówki znajdującej się na działce nr [...]; w ten sposób ściana letniówki staje się nadmiernie zawilgocona, co prowadzi do jej uszkodzeń od strony mieszkalnej i widać to na ścianie w postaci zacieków. W ocenie organu, takie zagospodarowanie nieruchomości powodujące powstanie szkody na działce sąsiedniej jest niedopuszczalne.

We wskazanych zakresach organ uznał, że opinia biegłego została sporządzona merytorycznie w sposób rzetelny. W ocenie organu, spowodowane przez D.P. zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, czyli grunty K.Ż., czym została spełniona przesłanka wskazana w art. 234 ust. 3 Prawa wodnego. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że istnieje adekwatny związek przyczynowy pomiędzy szkodą, a działaniem D.P. Nadto, w ocenie organu, opis czynności niezbędnych do przywrócenia stanu poprzedniego, wskazany w opinii biegłego jest przejrzysty, nie budzi wątpliwości i nadaje się do wykonania. W takiej sytuacji organ orzekł o sposobie przywrócenia stanu poprzedniego, jak w opinii. W kwestii terminu na przywrócenie stanu poprzedniego organ nadmienił, że wszelkie czynności w tym zakresie ograniczają się głównie do prac ziemnych, wobec czego termin 30 dni uznał za wystarczający. Organ podkreślił, że obie strony postępowania wniosły zastrzeżenia do opinii, a uzupełniająco biegły podtrzymał swoje stanowisko. Organ uznał, że w zakresie warstwy merytorycznej sporządzona opinia wraz z uzupełnieniem jest spójna i kompletna.

W odwołaniu od punktu drugiego powyższej decyzji D.P. wskazał, że nie zgadza się z nakazem przywrócenia stanu poprzedniego, gdyż poszerzony został spływ wody z 15 cm przed 2013 r. do szerokości 85 cm po 2013 r. W pasie terenu o szerokości 85 cm i długości 10 m poprzez ukształtowanie terenu woda opadowa spływa na działkę nr [...]. Świadkowie K.Ż., D.Ż. i S.G. zeznali, że ściana budynku letniówki jest wyizolowana, budynek gospodarczy został odizolowany od gruntu poprzez położenie papy izolacyjnej, ściana budynku od strony zewnętrznej została posmarowana środkiem izolacyjnym. Ponadto ww. świadkowie wskazali, że budynek na działce nr [...]jest odizolowany od ziemi działki nr [...], papa izolacyjna i środek izolacyjny, którym jest zabezpieczony budynek letniówki od strony działki nr [...]skutecznie zatrzymuje wilgoć i wodę. Brak izolacji pod ścianą budynku. Zdaniem odwołującego, błędy powstałe przy budowaniu ściany doprowadzają do przenikania wilgoci z gruntu pod ścianą (brak papy czy izolacji pod ścianą budynku). Nadto budynek jest nie ogrzewany, nie ocieplony styropianem, brak w nim wentylacji. Ściany letniówki przemarzają. Ściana letniówki jest domurowana do kamiennej ściany, a obie one inaczej absorbują zimno i, zdaniem odwołującego, być może połączenie tego typu materiałów może doprowadzić do zawilgocenia ścian letniówki. Kolejna ewentualność zawilgocenia ściany letniówki, to w ocenie odwołującego, przenikanie wody przez dach, nieszczelne pokrycie dachu, niestarannie wykonana izolacja dachu, źle zrobiony dach. W ocenie odwołującego, obróbki blacharskie mogą doprowadzić do tego, że przy opadach deszczu woda przedostaje się na ścianę, która jest zakończona tzw. ogniomurem. Zarzuca, że w decyzji brak jest konkretnego wskazania, do którego poziomu podwórka ma być teren zniwelowany, czy do wysokości północnej, czy do wysokości południowej podwórka. Odwołujący zarzucił także brak podstawy prawnej określenia w decyzji terminu 30 dni na wykonania robót, bowiem dłuższy termin byłby bardziej zasadny. W związku z tym odwołujący uważa, że należy wziąć pod uwagę błędy powstałe w trakcie przebudowywania ściany letniówki, które teraz skutkują zawilgoconą ścianą. Odwołujący kwestionuje nakaz wyrównania ziemi na działce nr [...]po przebudowie ściany przez sąsiadów. Jego zdaniem, przez wyrównanie ziemi powstał równy teren, po którym woda spływa swobodnie, a wcześniej były tam doły i pozostałości gruzów, które blokowały wodę lub ją gromadziły.

W piśmie z dnia 10 czerwca 2022 r. K.Ż. nie zgodziła się z argumentami przedstawionymi w odwołaniu, a ich bezpodstawność potwierdził również biegły w uzupełnieniu swej opinii. To nie odwołujący poszerzył lukę z 15 cm do ok. 86 cm, aby woda spływała swobodnie lecz taka odległość powstała po przesunięciu ściany budynku gospodarczego oraz ogrodzenia betonowego. Zdjęcia wykonane przez pracowników urzędu gminy oraz przez nią pokazują sytuację, jak wyglądał teren przed wywyższeniem i zasypaniem luki na wysokość ok. 1 m, tj. na pasie tym nie było gruzów, dołów, itp. Przed zasypaniem i wywyższeniem całej luki na długości ok. 10 m działki nr [...] i [...]były na podobnym poziomie. Po przesunięciu ściany oraz ogrodzenia woda spływała swobodnie i nie podtapiała działki nr [...]. Obecnie na wysokości zasypanej luki ściana jej budynku jest zawilgocona i zagrzybiała, w rogu odpryskuje farba, na dole powstała dziura przez którą przy większych opadach sączy się woda do środka budynku. Na wysokości nasypu powstały pęknięcia, z których również sączy się woda. Ogrodzenie, na którego całej długości jest usypany wał ziemi jest zagrzybiałe i zniszczone, dolna jego część przechyla się na działkę nr [...], nie wytrzymuje naporu ziemi. K.Ż. uważa, że decyzja powinna zawierać konkretne pomiary, na jaką długość, szerokość oraz głębokość powinna być odsypana luka oraz usunięte tuje. Zarzuca, że w decyzji nie ma informacji o odszkodowaniu na podstawie art. 186 Prawa wodnego. Odnosząc się do stawu na działce nr [...] zarzuciła, że opinia jest oparta na wyjaśnieniach odwołującego, których biegły i organ nie zweryfikowali. Nie sprawdzono skąd jest zasilany staw i czy są do niego wprowadzane nieczystości.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i wskazując na treść art. 234 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i ust. 5 Prawa wodnego dokonał wykładni tych przepisów. Następnie Kolegium wyjaśniło, że w sprawie wszczęcie postępowania nastąpiło na wniosek K.Ż. z dnia 4 sierpnia 2020 r., w którym podniosła ona, że na działce nr [...]sąsiadującej z jej działką o nr [...]zostały zakłócone przez D.P. w 2014 r. stosunki wodne, poprzez rozbudowę piwnic i usypanie skarpy ziemi tuż przy jej budynku gospodarczym. W jej ocenie, teren został wywyższony na wysokość 1,20 m ze spadkiem na jej działkę, jak również rynny zostały skierowane na jej stronę, tak że cała woda zlatuje na jej działkę. Wnioskodawczyni wyjaśnia, że została zasypana przestrzeń, po której wcześniej spływała woda, tym samym zmienił się jej naturalny spływ, a obok zostały posadzone tuje, które są podlewane wodą przelewająca się na jej działkę. W wyniku tego ściana jej budynku gospodarczego postawiona w 2013 r. jest zagrzybiała i zawilgocona, w rogu budynku odpryskuje farba. Ponadto, staw jest bezpośrednio przy granicy, a gdy są większe opady woda z niego przelewa się na działkę nr [...], co powoduje podtapianie i niszczenie upraw, zaś skarpa przy stawie ciągle się obsuwa i odległość stawu od granicy w niektórych miejscach wynosi 70 cm.

W ponownym postępowaniu wyjaśniającym organ I instancji powołał biegłego w specjalności wodnych melioracji, który wydał opinię dotyczącą oceny związanej ze zmianą stanu wód na działkach nr ewid. [...] i [...]. Biegły wyjaśnił, iż podczas nawalnych opadów deszczu lub burzy, a także z topniejącego śniegu powstają i płyną po tym terenie wody powierzchniowe, które kumulują się w najniższych miejscach i spływają większą lub mniejszą strugą po terenie w zależności od wielkości i natężenia opadów oraz spadków terenu. Kierunek spływu wód powierzchniowych w takiej sytuacji następuje po najniżej położonym terenie, a wód tych nie wolno zatrzymywać ze szkodą dla sąsiadów, o czym stanowi art. 234 Prawa wodnego. Dalej biegły wskazał, że spływ wód gruntowych (wgłębnych) jest utrudniony z uwagi na ich występowanie w gruncie i zależny jest od porowatości, przepuszczalności, zwięzłości gruntu (im grunt jest bardziej zwięzły, tym trudniejszy jest przepływ w nim wody). Jeżeli jest wysoka temperatura otoczenia, woda z gruntu może częściowo wyparować. Woda gruntowa jest wykorzystana także przez rośliny. Poziom wód gruntowych jest zmienny i zależny głównie od opadów deszczu. Jeżeli nie ma opadów poziom wód gruntowych jest niski, jeżeli nie ma opadów przez dłuższy czas w okresie wieloletnim, następuje susza hydrologiczna, co nastąpiło w ostatnich latach i wtedy poziom wody gruntowej jest najniższy. Natomiast przy dużych i długotrwałych opadach, pozom wody gruntowej jest wysoki i może nawet być równy z terenem, wtedy występują podtopienia i powodzie. Jeżeli grunt jest zwięzły, pozom wysokiej wody gruntowej może utrzymywać się przez długi okres, przy gruntach przepuszczalnych, woda gruntowa szybko obniża swój poziom. Sporadycznie mogą być różne chwilowe poziomy, przy dużych opadach, w gruntach zwięzłych i przepuszczanych, ale ogólnie woda dąży do wyrównanego poziomu wody gruntowej w dłuższym okresie czasu zgodnie z prawem grawitacji.

Biegły zaznaczył, że w 2013 r. wykonał opinię wodno-prawną dotyczącą sadzawki bezodpływowej (oczko wodne) na działce nr [...], której właścicielem jest D.P. oraz spływu wody z podwórka z działki nr [...], której właścicielem był J.G. oraz z podwórka działki nr [...], której nadal właścicielem jest D.P. Biegły stwierdził, że do chwili obecnej spływ wód jest taki sam, jaki był w roku 2013, tj. spadki terenowe są bardzo duże, a główny kierunek spływu wody powierzchniowej jest południowo-północny. Zmienił się właściciel działki nr [...], którym obecnie jest K.Ż. - córka J.G. Biegły podkreślił, że przedłożone przez K.Ż. pismo z Wód Polskich ze Skierniewic, w którym napisano, że woda z oczka wodnego podtopiła jej grunty nie oznacza - jego zdaniem - że zostały zakłócone stosunki wodne. Biegły zauważa, że w tym piśmie nie zostało napisane, że wszystkie opisane tam zdarzenia miały miejsce podczas wielkich opadów deszczu i woda zalewała wszystkie niżej położone tereny, nie tylko były zalane po części działki nr [...]i [...], ale także tereny przyległe, bo woda spływając z wyższych partii terenów musiała zalewać niższe tereny. W związku z tym D.P. nie miał wpływu na poziom wody w oczku wodnym i nie wystąpiło naruszenie przez niego stosunków wodnych. Biegły nadmienił, iż gdy nie ma opadów, poziom wody gruntowej obniża się i nie dochodzi do podtopień gruntów sąsiednich. Poziom wody w oczku wodnym wskazuje, jaki jest poziom wody gruntowej. Jednocześnie biegły wyjaśnił, że podczas nawalnych deszczów woda spływała ze znacznej zlewni terenu, gdzie są gospodarstwa rolne i wtedy z tych gruntów woda mogła porwać różne barwniki zarówno z powierzchni terenu, jak i z gleby, bo takie są warunki terenowe, tzn. występują bardzo duże spadki terenowe. Podczas oględzin woda nie była zabarwiona, a poziom wody w oczku wodnym nie podtapiał przyległego terenu. Wyższy poziom wody w oczku wodnym może, zdaniem biegłego, występować tylko podczas ulewnych deszczów. Biegły wskazał, że D.P. zademonstrował, że jest to działanie pompy wodnej, która działa jak fontanna wodna, a woda pobierana z oczka wodnego służy do napowietrzania w nim wody, aby ryby miały dużo tlenu w wodzie. W ocenie biegłego, nie doszło do zakłóceniu stosunków wodnych z powodu podwyższenia grobli przy oczku wodnym, ponieważ teren przy granicy ma poziom wysokościowy taki, jak od strony D.P. na szerokości grobli 80 cm. Biegły stwierdził, że nie ma tutaj żadnego nasypu przy miedzy, jak również od strony działki K.Ż., gdzie miedza ma szerokość 50 cm. Dopiero za tą miedzą jest obniżenie terenowe, odcięte skibą płużną na szerokości 4 m i długości 20 m o obniżeniu 15-20 cm w stosunku do miedzy. To właśnie ten fragment terenu jest sporny, a jest to naturalne obniżenie terenowe, na którym wcześniej była łąka. W ocenie biegłego, normalnym zjawiskiem jest, że woda po opadach koncentruje się na obniżeniach terenowych, a po kilku dniach wsiąka w grunt lub w części wyparowuje dążąc do wyrównania poziomu wody gruntowej. W ocenie biegłego, woda we wskazanym miejscu się kumuluje, bo nie ma swobodnego odpływu, a przyczyną tego jest usypanie przed wielu laty wału ziemnego o wysokości 50 cm pomiędzy wsiami S. i N., który to wał istnieje do chwili obecnej. Zdaniem biegłego, należy zlikwidować ten wał, aby woda mogła swobodnie odpłynąć z obniżonego terenu lub wykonać rów melioracyjny w połączeniu z rowem, który biegnie we wsi N. w odległości 70 m od granicy S.. Można też zasiać na tym terenie trawę, w celu ponownego utworzenia łąki lub zasypać to obniżenie terenowe gruntem z nadaniem odpowiedniego spadku, aby woda mogła swobodnie odpływać (w tym wariancie również jest rozbiórka wału ziemnego). Kolejnym wariantem jest wykonanie oczka wodnego w tym miejscu po zgłoszeniu do Wód Polskich w Skierniewicach. Wybór wariantu ww. obniżenia terenowego lub pozostawienie tego terenu w stanie pierwotnym, należy do właścicielki.

Biegły wyjaśnił, że do zakłócenia stosunków dochodzi wtedy, gdy sąsiad sąsiadowi zatrzymuje spływ wody powierzchniowej, która musi spłynąć na jego grunt, przy naturalnych warunkach terenowych (tzw. naturalne spływy wody powierzchniowej). Jeśli chodzi o spór dotyczący spływu wody z podwórka D.P., to w tej sprawie zdaniem biegłego, od roku 2013 nic się nie zmieniło, woda powierzchniowa odpływa z podwórka prawidłowo i nie występuje w tym zakresie zakłócenie stosunków wodnych. Zmieniły się tylko warunki przy budynku gospodarczym, w części eksploatowanym jako mieszkalny (tzw. letniówka). Biegły wskazał, że ściana letniówki została przesunięta z działki nr [...]należącej do D.P. do granicy działki K.Ż.. Natomiast, w tę lukę pomiędzy ścianą letniówki, a istniejącą piwnicą, D.P. wsypał rodzimy grunt i zagospodarował w ten sposób, że posadził na tym terenie tuje, które od czasu do czasu podlewa, tym samym woda zostaje częściowo wchłonięta przez ściankę letniówki, która została nadmiernie zawilgocona. Z tego powodu została uszkodzona ściana letniówki od strony mieszkalnej i widać to na ścianie w postaci zacieków. W ocenie biegłego, przedstawione zagospodarowanie luki przy ścianie jest niedopuszczalne i nie powinno mieć miejsca. W tym przypadku (co wynika z interpolacji), nastąpiło zakłócenie stosunków wodnych w rozumieniu art. 234 pkt 3 Prawa wodnego i dotyczy to ściany sąsiada. W czasie oględzin D.P. zobowiązał się do tego, że na wiosnę doprowadzi do zlikwidowania drzewek, a grunt zostanie usunięty z luki i terenu przy betonowym parkanie oraz obniżony do wysokości podwórka, co będzie powrotem do stanu pierwotnego. Biegły zastrzegł, że podczas robót rozbiórkowych luki nie zostanie naruszona stabilności podmurówki ściany letniówki oraz nie zostanie naruszony istniejący betonowy parkan.

Następnie Kolegium pozytywnie oceniło wartość dowodową opinii biegłego, a sam biegły jest osobą mającą specjalistyczną wiedzę, sporządzona przez niego opinia posiada istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie. W ocenie organu odwoławczego, opinia jest jasna, logiczna, spójna, wyczerpująca oraz zawiera klarowne, jednoznaczne wnioski, jak też przesłanki, z których wnioski te wywiedziono. Biegły dokonał określonych w opinii ustaleń dlatego należy przyjąć, iż opinia ta stanowi istotny i wiarygodny dowód w sprawie. Organ odwoławczy przyjął za wiarygodne stwierdzenia biegłego, iż doszło do naruszenia stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli w toku postępowania administracyjnego strony nie zgadzają się z opinią biegłego, to mogą zlecić wykonanie kontropinii we własnym zakresie i przedłożyć ją jako dowód w sprawie, czego w sprawie nie uczyniła żadna ze stron postępowania.

Kolegium podzieliło pogląd biegłego, że istniejąca sadzawka (oczko wodne, staw) bezodpływowa na działce nr [...], należąca do D.P. jest legalna i nie powoduje zakłócenia stosunków wodnych w rozumieniu art. 234 Prawa wodnego. Co do obniżonego terenu znajdującego się na działce K.Ż. biegły wskazał kilka alternatyw zmiany jego zagospodarowania poprzez między innymi: zlikwidowanie istniejącego wału we wsi, wykonanie rowu melioracyjnego, zmianę użytkowania rolnego, zasypanie obniżonego terenu lub wykonanie oczka wodnego, co jego zdaniem jest najlepszym rozwiązaniem. W związku z tym Kolegium podzieliło opinię biegłego, iż w opisanym przypadku odwołujący musi wykonać roboty ziemne, w celu przywrócenia stanu pierwotnego, polegające na likwidacji nasypu ziemnego przylegającego do ściany letniówki. Po usunięciu nasypu, teren powinien zostać zniwelowany do poziomu podwórka w ten sposób, że nie naruszy to stabilności podmurówki ściany letniówki i nie naruszy istniejącego betonowego parkanu. Wskazane roboty winny być wykonane bez zbędnej zwłoki i w jak najkrótszym terminie, a określony w decyzji termin 30-dniowy jest - zdaniem Kolegium - adekwatny do zakresu ww. robót. Kolegium wyraziło stanowiska, że organ I instancji prawidłowo sformułował treść obowiązków nałożonych na stronę postępowania. W szczególności jasno wskazał, w jakim terminie i na czym ma polegać wykonywanie prac zapobiegających szkodom, aby ich efekt spełniał swoją rolę oraz doprowadził do usunięcia stanu niezgodnego z prawem.

W konkluzji Kolegium napisało, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa i zgodna z przepisami prawa, w tym przede wszystkim z art. 234 Prawa wodnego.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze K.Ż., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata zarzuciła naruszenie:

- art. 7 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny stanu sprawy, dokonanie oceny dowodów w dowolny a nie swobodny sposób, co doprowadziło do błędnego rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez zaniechanie powołania dowodu z opinii innego biegłego ds. stosunków wodnych oraz biegłego z zakresu geologii lub hydrologii, w sytuacji gdy z treści opinii, która stanowi podstawę rozstrzygnięcia obu organów wynika, że biegły oparł się na swoich ustaleniach z wcześniej wydawanej opinii z 2013 r., przy czym pominął w niej fakt, że staw w 2013 r. znajdował się w odległości 2,7 m i posiadał wał wzmocniony workami z piaskiem od strony działki nr [...], a obecnie jest on w odległości 80 cm bez żadnych wzmocnień;

- art. 8 § 1 i 2 k.p.a., poprzez niezachowanie przy wydaniu rozstrzygnięcia w sprawie zasad bezstronności i równego traktowania stron w szczególności oparcie rozstrzygnięcia na treści opinii, która jest nierzetelna, subiektywna i wydana bez przeprowadzenia odpowiednich badań gruntu czy faktów potwierdzających wnioski w niej zawarte a także poprzez niewyjaśnienie w opinii dlaczego odstąpiono od nakazania przywrócenia stanu poprzedniego na całości parkanu;

- art. 77 § 1 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nierozpatrzenie całego materiału zgromadzonego w sprawie, w szczególności informacji złożonej przez skarżąca, iż we wcześniejszej opinii z 2013 r. biegły wydający również opinię dotyczącą obu działek, stwierdzał że staw znajdował się w odległości 2,7 m. od granicy z działką [...], a obecnie ta odległość zmniejszyła się do 80 cm,

- art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i niezlecenie wydania opinii innemu biegłemu o specjalności wodnych melioracji oraz z zakresu geologii lub hydrologii, w sytuacji gdy biegły w sposób ogólnikowy wskazuje na przyczynę zalewania działki nr [...]na wysokości stawu, nie podpierając się żadnymi badaniami gruntów i ich przepuszczalności oraz ich wód gruntowych, analizami opadów atmosferycznych, a także pomiarami spadków gruntów a przede wszystkim pomija okoliczność, iż staw (oczko wodne), co do którego już wcześniej wydawał opinię w 2013 r. został powiększony o ponad 2 m od strony działki nr [...];

- art. 89 k.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z treści opinii geologa lub hydrologa, który w oparciu o swoją wiedzę, doświadczenie i wykonane badania gruntu potwierdził lub wykluczył tezę biegłego, że do podtapiania działki nr [...]dochodzi na skutek obfitych opadów atmosferycznych oraz ukształtowania terenu czy też że słuszna jest teza skarżącej, że dochodzi do tego na skutek rozkopania stawu i przybliżenia jego lustra do granicy działki na odległość 80 cm;

- art. 234 ust. 3 Prawa wodnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie uniemożliwiające precyzyjne wykonanie nałożonego na D.P. nakazu przywrócenia do stanu poprzedniego, w szczególności przez niewskazanie w decyzji w jakich jednostkach miary i na jakiej długości oraz szerokości ma zostać usunięty nasyp ziemny, podczas gdy w decyzji mowa jest o nasypie na wysokości "letniówki" natomiast na mapie kolorem czerwonym zaznaczony jest obszar który wykracza poza obrys budynku "letniówki";

- art. 234 ust. 1 i 2 Prawa wodnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że na skutek powiększenia stawu (oczka wodnego) na działce nr [...]nie dochodzi do odprowadzania wód oraz zmiany kierunku odpływu wód ze źródeł z działki nr [...]na działkę nr [...], w sytuacji gdy wydana w sprawie opinia jest niekompletna, nierzetelna i stronnicza oraz nie odnosi się w merytoryczny sposób do opinii wydanej na zlecenie Wód Polskich ze Skierniewic, a w której to stwierdzono, że zakłócono stosunki wodne na działce nr [...];

- art. 234 ust. 1 i 2 Prawa wodnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i niewskazanie w decyzji, iż właściciel działki nr [...]winien usunąć nasyp ziemny za całej długości pasa gruntu na wysokości parkanu, który został przez niego zasypany, nie tylko na wysokości "letniówki".

Opierając się na wskazanych zarzutach autor skargi wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jak i o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej wszelkich kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W motywach skargi jej autor wskazał, że decyzje obu instancji są wadliwe i winny zostać uchylone. Wydana w sprawie opinia jest stronnicza w zakresie w jakim biegły odnosi się do kwestii zalewania działki nr [...]poprzez staw (oczko wodne) znajdujące się na działce nr [...]. Już z samej opinii wynika, że biegły wydawał opinię odnośnie ww. działek w 2013 r., ale pomija on, że w 2013 r. staw znajdował się w odległości 2,7 m od granicy z działką nr [...] i był dodatkowo zabezpieczony workami z piaskiem. Taka forma zabezpieczenia już 2013 r. wskazywała, że dochodziło do wylewania się wody ze stawu. Staw został powiększony i odrębną kwestią, nie będącą oczywiście przedmiotem sprawy, jest to czy właściciel działki nr [...]otrzymał na to stosowne pozwolenie wodnoprawne. Biegły w opinii nie wskazał, czy D.P. otrzymał na powiększenie stawu zgodę, a skoro wydawał już w tej sprawie opinie to musiał wiedzieć, że staw uległ powiększeniu o czym milczy. Biegły stwierdził, że staw jest legalny, ale brak jest dowodu na uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego czy zgłoszenia. Brak jest również w opinii potwierdzenia legalizacji wykopania stawu, mimo to biegły stwierdził, że jest on legalny. Biegły nie wyjaśnił z czego to wynika, a ponadto w żaden merytoryczny sposób nie odnosi się do treści opinii Wód Polskich, złożonej przez skarżącą, w której stwierdzono, że zakłócono stosunki wodne na gruncie. Biegły próbował bagatelizować wnioski tej opinii, ogólnikowym stwierdzeniem, że miało dojść do zakłócenia stosunków wodnych na skutek obfitych opadów i najprawdopodobniej wyniku spływu wody z innych terenów. Są to jedynie przypuszczenia biegłego, które nie zostały wsparte badaniami czy danymi meteorologicznymi z tego okresu. Biegły nie przedstawił na to, żadnych danych hydrologicznych lub atmosferycznych czy też zeznań świadków, które miałby potwierdzać jego tezę. Biegły w swojej opinii powołał się na suszę hydrologiczną, również nie przedstawiając na to żadnych danych. W opinii mowa jest o spadkach gruntu, które tak jak w przypadku suszy również nie znajdują oparcia w przeprowadzonych pomiarach. Brak jest również badania gruntów czy są one zwięzłe i przepuszczalne czy też nie. Biegły natomiast skupił swoją uwagę na sporze jaki istnieje od dłuższego czasu pomiędzy stronami, stwierdzając że sprawa nie byłaby zatargiem gdyby pomiędzy stronami były odpowiednie relacje. Rolą biegłego nie jest ocena zachowania stron, a wydanie merytorycznej opinii w oparciu o wiedzę, doświadczenie, naukę, badania, pomiary i oględziny. Stwierdzenie biegłego, że skarżącej nic do tego co odwołujący robi ze swoim oczkiem wodnym wskazują na jego brak obiektywizmu w opinii. Biegły nie wyjaśnił czy fakt przybliżenia stawu na odległość 80 cm do granicy z działką nr [...] w stosunku do wcześniejszej odległości 2,7 m ma wpływ na zakłócenie stosunków wodnych na gruntach sąsiednich. W ocenie autora skargi, nie można mówić o nieznacznym powiększeniu stawu, w szczególności gdy z opinii Wód Polskich wysnuć można inny wniosek.

Następnie autor skargi wskazał, że decyzja w zakresie punku 2 nie pozwala na jej skuteczne wykonanie, bowiem odesłanie w decyzji do jej załącznika poprzez określenie obszaru jaki ma zostać przywrócony do stanu poprzedniego jest nieprecyzyjne. W samej decyzji organ stwierdził, że usunięcie nasypu powinno dotyczyć obszaru na wysokości "letniówki" natomiast kolorem czerwonym zaznaczony jest obszar, który wykracza poza obrys budynku "letniówki". Taki sposób sformułowania decyzji skutkować będzie dalszym pogłębianiem się konfliktu pomiędzy stronami a także uniemożliwi prawidłowe wykonanie decyzji. Dodatkowo skarżąca podniosła, że obszar nasypu jaki powinien zostać usunięty nie obejmuje w całości ogrodzenia/parkanu. Na mapie zaznaczono tylko jego cześć, a sam biegły oraz organy obu instancji nie wyjaśniły motywów takiego rozwiązania. Zgodnie z art. 234 ust. 3 Prawa wodnego zaproponowane w decyzji rozwiązanie powinno zapewniać jego skuteczne wykonanie. Przyjęte rozwiązanie powinno zapewniać realizację interesu właściciela, na którego grunt szkodliwie wpłynęła zmiana. Kwestionowana decyzja nie obejmuje swoim zakresem przywrócenia stanu poprzedniego na długości parkanu mimo, że podczas oględzin D.P. zadeklarował się, że usunie drzewka oraz grunt z luki i terenu przy betonowym ogrodzeniu. Brak rozstrzygnięcia co do przywrócenia stanu poprzedniego na wysokości parkanu może skutkować dalszym podtapianiem terenu przy "letniówce" od strony niegraniczącej z działką nr [...]. Dodatkowo brak zalecenia zastosowania odpowiednich urządzeń melioracyjnych, przy zachowaniu stanu obecnego może doprowadzić do osłabienia fundamentów budynku "letniówki". W decyzji organu nie znajduje się uzasadnienie, które wskazywałoby dlaczego organ zaniechał przywrócenia stanu poprzedniego na wysokości parkanu, w szczególności, że obszar zaznaczony kolorem czerwonym, do którego odsyła decyzja w części obejmuje parkan. Brak jest pomiarów stąd też nie jest wiadomym czy usunięcie nasypu ma dotyczyć 1, 2 czy może 5 m parkanu.

Końcowo autor skargi wskazując na treść art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. podkreślił, że organ prowadzący postępowanie musi dążyć do ustalenia prawdy materialnej i według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenić wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych oraz wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności, czego w sprawie zabrakło.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.

W toku rozprawy przeprowadzonej w dniu 23 maja 2023 r. pełnomocnik strony skarżącej oświadczył, iż popiera skargę, złożył do akt sprawy jako materiał dowodowy dwa zdjęcia obrazujące sporny staw w jakiej odległości jest lustro wody od działki skarżącej. Natomiast skarżąca oświadczyła, że w 2013 r. była wydana decyzja administracyjna regulująca stosunki wodne z ówczesnymi właścicielami tych działek. Po wydaniu tej decyzji staw został przez uczestnika postępowania powiększony jednak nie wróciły już worki z piachem, które stanowiły wał okalający staw od jej strony.

Na mocy zarządzenia z dnia 23 maja 2023 r. Sąd zobowiązał pełnomocnika skarżącej do złożenia decyzji administracyjnej z 2013 r. regulującej stosunki wodne na nieruchomości, w ciągu 3 dni.

W wykonaniu ww. zarządzenia pełnomocnik w dniu 26 maja 2023 r. złożył kserokopię decyzji Wójta Gminy Rawa Mazowiecka z dnia 24 października 2013 r., na mocy której organ w sprawie z J.G. i S.G. odmówił nakazania D.P. przywrócenia stanu poprzedniego, dotyczącego stawu, na działce nr [...] w miejscowości S. gm. R. (pkt 1 decyzji) oraz odmówił nakazania D.P. przywrócenia stanu poprzedniego i wykonania urządzeń, na działce nr [...] w miejscowości S. gm. R., zapobiegających szkodom, w związku z odpływem z rynien dachowych budynku mieszkalnego i wód powierzchniowych z wykonanej wylewki betonowej, wobec nie wystąpienia zmian stosunków wodnych na gruncie (pkt 2 decyzji).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie natomiast do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Kontrolując zaskarżoną w tej sprawie decyzję, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, organy dopuściły się bowiem istotnego naruszenia przepisów prawa procesowego, które uzasadnia usunięcie z obrotu prawnego decyzji obu instancji.

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 234 Prawa wodnego. Zgodnie z jego treścią:

1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane.

5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zmiana stanu wody na gruncie, to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Zmiana ta może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej i roztopowej bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np. wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu, nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu, zasypanie istniejącego rowu, utwardzenie powierzchni działki kostką brukową, wzniesienie murowanego ogrodzenia, czy wykopanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która spowoduje obniżenie poziomu lustra wody na gruntach sąsiednich. Przy czym nie ma znaczenia, czy szkoda nastąpiła w wyniku działania legalnego czy nielegalnego (vide: wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 stycznia 2017 r., sygn. II SAB/Kr 191/16; wyrok WSA w Lublinie z dnia 23 maja 2017 r., sygn. II SA/Lu 1134/16; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich, tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody. Zwrócić również należy uwagę, że hipoteza przepisu art. 234 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego odnosi się do rzeczywistego szkodliwego oddziaływania na nieruchomości sąsiednie, a nie hipotetycznego (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. II OSK 1002/20). Zastosowanie cytowanego przepisu uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo skutkowy.

Wydanie decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 Prawa wodnego wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego istniejącego przed badaną zmianą, charakteru i sposobu dokonanej zmiany i jej szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Nie jest możliwe stwierdzenie takiego wpływu bez uprzedniego, wyraźnego ustalenia, że przed zmianą stan na gruntach sąsiednich był korzystniejszy. W razie ustalenia, że nie doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie organ zwolniony jest od badania pozostałej przesłanki, czyli szkodliwego oddziaływania na nieruchomości sąsiednie. Nadto, zwrócić należy uwagę, że przepis art. 234 Prawa wodnego nie zobowiązuje organu orzekającego w sprawie do ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie. Innymi słowy, postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie art. 234 Prawa wodnego ma wykazać jedynie zasadność nakazania właścicielowi danego gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, o których mowa w tym przepisie.

Sprawy z zakresu stosunków wodnych, co do zasady, wymagają dla stosowania art. 234 ust. 1 Prawa wodnego wiadomości specjalnych, przekraczających wiedzę wynikającą z doświadczenia życiowego organów administracji o właściwości ogólnej. Są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodno-prawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak oględziny, czy zeznania świadków nie posiadających fachowej wiedzy nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy pozwalających na ustalenie czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz czy istnieje związek przyczynowo skutkowy między dokonaną zmianą, a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zmianą, a szkodą (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. II OSK 1495/16; wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. II SA/Kr 407/15; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2014 r., sygn. II SA/Bk 138/14; wyrok WSA w Kielcach z dnia 18 czerwca 2014 r., sygn. II SA/Ke 373/14).

W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 234 Prawa wodnego, tak jak w każdym postępowaniu administracyjnym, organ orzekający musi kierować się ogólnymi zasadami postępowania określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 7 k.p.a. w toku postępowania obowiązkiem organu jest stanie na straży praworządności i podejmowanie z urzędu lub na wniosek stron wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. obliguje zaś do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zebrane przez organ administracji dowody podlegają ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, która nakazuje jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a.) oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu skonstruowanym stosownie do wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

W związku z tym podkreślenia wymaga, że opinia biegłego jest dowodem (art. 84 k.p.a., który podlega ocenie tak jak każdy inny dowód w sprawie. Organ, co prawda, nie może wkraczać w merytoryczną treść opinii (ponieważ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną jaką posiada biegły), nie oznacza to jednak, że jest zwolniony z obowiązku oceny wartości dowodowej opinii, jej wiarygodności i przydatności dla rozstrzygnięcia sprawy. To bowiem na organie spoczywa obowiązek dokładnego i pełnego wyjaśnienia sprawy. W szczególności organ winien dokonać oceny, czy opinia biegłego zawiera ustosunkowanie się do wszystkich aspektów sprawy istotnych do jej rozstrzygnięcia. W razie dostrzeżenia braków organ winien rozważyć zadanie biegłemu dodatkowych pytań. Organ ma również obowiązek ustosunkowania się i udzielenia odpowiedzi na zarzuty sformułowane także przez stronę. Sama zaś opinia podlegać musi ocenie w powiązaniu z pozostałym materiałem dowodowym, który ma być kompleksowo zgromadzony. Dopiero po zebraniu pełnego materiału dowodowego oraz wyjaśnieniu zastrzeżeń strony do opinii, może organ dokonać ustaleń i ocen potrzebnych do podjęcia rozstrzygnięcia. Obowiązkiem organu jest zatem weryfikacja opinii pod kątem jej kompletności, rzetelności, logiczności i zrozumiałości.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że postępowanie wyjaśniające w sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie, co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W ocenie Sądu w sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

W sprawie organy ustaliły stan faktyczny sprawy przede wszystkim na podstawie opinii biegłego, którą organy obu instancji uznały za rzetelną zatem taką, która może stanowić podstawę rozstrzygnięcia w sprawie. Skład orzekający w sprawie niniejszej nie podziela tego stanowiska, dostrzegając liczne nieścisłości i kwestie wymagające wyjaśnienia.

Po lekturze załączonej do akt administracyjnych pomijając okoliczność, że biegły został powołany do oceny czy doszło do naruszenia stosunków wodnych na gruncie, a nie do wypowiadania się w sprawie konfliktu między sąsiadami, bądź jakie rozstrzygnięcie może wydać w sprawie organ, o czym stanowi art. 234 Prawa wodnego, to należy w pierwszej kolejności zauważyć, że w treści opinii znajdują się odesłania do załączników, które nie wiadomo gdzie się znajdują. Owszem do opinii są dołączone jakieś dokumenty, czyli np. mapa, wypisy z ewidencji gruntów, zdjęcia itp. Jednak trudno ustalić który z tych dokumentów jakim jest załącznikiem. Załączniki na pewno nie są ułożone zgodnie z spisem na pierwszej stronie. Uchybienie w tym zakresie choć ma charakter porządkowy podważa rzetelność sporządzonej opinii.

Ponadto należy dostrzec, że na załączonej do opinii biegłego mapie, na wysokości sadzawki bezodpływowej, jest pokazany obniżony teren na działce skarżącej. Żaden z organów w toku postępowania, ani biegły sporządzając opinię, nie ustalili kiedy doszło do obniżenia terenu i jaki to ma wpływ na stosunki wodne na gruncie. W sprawie wyjaśnienia wymaga kiedy doszło do obniżenia terenu i czy na to wpływ na grunt skarżącej, czy przez swoje własne działanie skarżąca nie zaszkodziła swoim gruntom.

Skarżąca w toku postępowania, jak i poprzedni właściciele nieruchomości (rodzice skarżącej) podnosili, że oczko wodne (czyli sadzawka bezodpływowa) na działce D.P. "zbliżyło się" do granicy z działką skarżącej. Aktualnie wskazane oczko wodne jest oddalone od granicy o odległość od ok. 50 do 85 cm. W opinii biegłego, tenże wspomniał o wcześniejszej opinii z 2013 r. i o prowadzonym wówczas postępowaniu. Jednak żaden z organów nie dołączył do akt sprawy decyzji kończącej tamto postępowania i akt wówczas prowadzonego postępowania celem oceny czy stan faktyczny między sprawami uległ zmianie, innymi słowy czy istotnie zmieniła się odległość oczka wodnego od granicy z nieruchomością skarżącej i kiedy ewentualnie miało to miejsce. Bez znaczenia w tym zakresie pozostaje kwestia, że prowadzone w 2013 r. postępowanie odnosiło się do innych stron postępowania (ówczesnym właścicielem nieruchomości skarżącej byli jej rodzice, S. i J.G.), bowiem ówcześnie prowadzone postępowanie, jak i aktualnie prowadzone, odnoszą się do tych samych nieruchomości i istniejących między nimi stosunków wodnych. Do akt postępowania odwoławczego została dołączona opinia i jej uzupełnienie z 2013 r., jednak jest to tylko fragment zgormadzonych w prowadzonym ówcześnie postępowaniu.

W sprawie - zdaniem skarżącej - szkoda, która wystąpiła to zalewanie letniówki. Z twierdzeń skarżącej wynika, że powodem jest woda z gruntu D.P., który usypał ziemię, posadził tuje, które podlewa i tym samym zalewa należący do skarżącej budynek letniówki. Jednak w odwołaniu D.P. podnosi kwestię stanu technicznego letniówki. W sprawie nie wiadomo jaki jest powód stanu technicznego letniówki, szczególnie że - jak wynika z decyzji Wójta Gminy Rawa Mazowiecka z dnia 24 października 2013 r. - już wówczas w budynku gospodarczym (letniówka) należącym do J.G. od strony granicy z działką D.P. znajdowały się zacieki i odpryski farby, podmurówka przylegającego do letniówki płotu betonowego była zmurszała i pokruszona. W aktualnie prowadzonym postępowaniu niezbędnym jest ustalenie jak na przestrzeni czasu (między rokiem 2013, a chwilą obecną) zmianie uległ stan techniczny letniówki. Szczególnie wobec tego, że z treści załączonej do akt sądowych decyzji Wójta Gminy Rawa Mazowiecka z dnia 24 października 2013 r. wynika, że nie stwierdził on naruszenia przez D.P. stosunków wodnych na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Ponadto, w aktualnie sporządzonej opinii biegłego jest mowa o tym, że po przesunięciu ściany letniówki z działki nr [...](D.P.), właściciel tejże działki w tym miejscu wykonał nasyp ziemi, gdzie posadził tuje, które podlewa, a ściana letniówki tą wodę wchłania, stąd zawilgocenie. Tymczasem na jednym ze zdjęć załączonych do akt administracyjnych widać, że między nasypem, a ścianą letniówki, po posadzeniu tui, D. P. ulokował płyty eternitu, które odseparowują nasyp od ściany letniówki. Biegły nic nie wspomina o eternicie, nie dokonuje oceny jaki ma on wpływ na ewentualne zalewanie letniówki.

Wskazane uchybienia, w ocenie Sądu, są tym bardziej istotne, bowiem to na organie ciąży obowiązek zgromadzenia koniecznego dla rozstrzygnięcia sprawy materiału dowodowego, w szczególności odpowiednich dokumentów, map, dowodów z przesłuchania świadków i stron, na podstawie którego biegły sporządziłby opinię specjalistyczną. Rolą biegłego jest bowiem wyjaśnić, z punktu widzenia wiedzy specjalistycznej, zagadnienia pojawiające się na tle konkretnie ustalonego stanu faktycznego.

Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie nieprawidłowo został ustalony stan faktyczny, a sporządzona w sprawie opinia biegłego była niepełna. Przede wszystkim wytknąć należy, że organy nie ustaliły, jak uległ zmianie stan wody na gruncie między rokiem 2013, a chwilą obecną. Nie mógł tego organ uczynić, gdyż zaniechał zgromadzenia odpowiedniego materiału dowodowego. Jeżeli zaniecha się ustalenia takich faktów, to niemożliwym staje się ustalenie, czy stan wody na gruncie uległ zmianie. Oceny w tym zakresie nie zmienia przyjęta przez organ odrębność postępowania prowadzonego w 2013 r. i postępowania aktualnie prowadzonego.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rzeczą organu będzie uwzględnienie powyższych uwag, przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, celem ustalenia prawnie relewantnego stanu faktycznego, a to: stanu wody na gruncie przed 2013 r., porównanie stanu tych wód ze stanem aktualnym oraz ustalenie, czy doszło do jego zmiany. W razie pozytywnej odpowiedzi na to pytanie - dokonanie ustaleń, czy zmiana ta szkodliwie wpłynęła na nieruchomość skarżącej. Ustalenia, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie organ dokona dopuszczając dowód z opinii biegłego, dbając o to, by przed powołaniem biegłego zgromadzony został cały niezbędny materiał dowodowy oraz by właściwie sformułować odezwę do biegłego. Rzeczą organu będzie również dokonanie wnikliwej i rzeczowej oceny sporządzonej przez biegłego opinii pod względem jej zrozumiałości, kompletności i logiczności.

Skarga w niniejszej sprawie została uwzględniona z powodu stwierdzonych przez Sąd uchybień organów obu instancji w zakresie ustalania okoliczności faktycznych niezbędnych do zastosowania wobec strony norm prawa materialnego, co mogło mieć istotny wpływ na ustalony wynik sprawy. Innymi słowy, doszło do określonego w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. konstytuujących zasadę prawdy obiektywnej, jak i art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd, orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

k.ż.