Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1158/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Kara administracyjna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1 pkt 3. art. 13i, art. 13k ust. 1 pkt 2 i ust. 4, art. 13l
journal: Dz.U. 2022 poz 1693
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. S. T. Sp. j. w J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 4030/23 w sprawie ze skargi S. S. T. Sp. j. w J. G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr BP.702.1174.2022.1408.BEPO.404 w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1) uchyla zaskarżony wyrok; 2) uchyla zaskarżoną decyzję ; 3) zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz S. S. T. Sp. j. w J. G. 810 zł (osiemset dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 grudnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 4030/23 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, obecnie Dz.U. z 2024 r., poz. 935 t.j., dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę S. Sp. j. z siedzibą w J. (dalej też: "strona", "skarżąca"," Spółka") na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej też: "GITD") z dnia 20 kwietnia 2023 r., nr BP.702.1174.2022.1408.BEPO.404 w przedmiocie kary pieniężnej za brak uiszczenia opłaty elektronicznej.

Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia:

W dniu 15 września 2021 roku zarejestrowano przejazdy pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...]1 przez:

- urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym [...]1, o godzinie 05:48:57, na odcinku drogi krajowej nr A[...] Z. [...] - węzeł [...]. Przejazd został zapisany pod numerem ewidencyjnym [...]1;

- urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym [...]2, o godzinie 06:03:33, na odcinku drogi krajowej nr A[...] Z. [...] - węzeł [...]. Przejazd został zapisany pod numerem ewidencyjnym [...]2;

- urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym [...]3, o godzinie 06:48:06, na odcinku drogi krajowej nr A[...] Z. [...] - węzeł [...]. Przejazd został zapisany pod numerem ewidencyjnym [...]3;

- urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym [...]4, o godzinie 10:42:13, na odcinku drogi krajowej nr A[...] Z. [...] - węzeł [...]. Przejazd został zapisany pod numerem ewidencyjnym [...]4;

- urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym [...]5, o godzinie 12:57:47, na odcinku drogi krajowej nr A[...] Z. [...] - węzeł [...]. Przejazd został zapisany pod numerem ewidencyjnym [...]5;

- urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym [...]6, o godzinie 13:02:36, na odcinku drogi krajowej nr A[...] Z. [...] - węzeł [...]. Przejazd został zapisany pod numerem ewidencyjnym [...]6.

Przejazdy zostały udokumentowane zdjęciami z urządzeń kontrolnych zainstalowanych na bramownicach zbudowanych w pasie drogowym. Na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat ustalono, że ww. pojazd nie został wyposażony w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 u.d.p. oraz nie został zarejestrowany w krajowym systemie elektronicznego systemu poboru opłat, co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ponadto na podstawie informacji zgromadzonych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) ustalono, że dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego pojazdu przekracza 3,5 tony, a jego właścicielem w chwili powstania naruszenia była S. Spółka jawna. Powyższe ustalono w ramach prowadzonej przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego kontroli stacjonarnej obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ponadto odcinek autostrady A[...], po której ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu w dniu 15 września 2021 roku został wyszczególniony w załączniku 1 pkt 3 lit. A – Z. [...] - węzeł [...], do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 roku w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej.

Pismem z dnia 21 grudnia 2021 roku zawiadomiono stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas ww. przejazdu, pouczając o treści art. 10 § 1 k.p.a.

W dniu 10 stycznia 2022 roku do siedziby organu wpłynęło pismo strony, w którym wskazała, iż w dniu 21 lipca 2021 roku zawarła umowę na dostarczenie usług transmisyjnych poprzez system GPS/GPRS z firmą [...] Sp. z o.o., po czym w dniu 6 sierpnia 2021 roku zamontowała urządzenie ZSL w kontrolowanym pojeździe. Ponadto strona dodała, iż w dniu 2 września 2021 roku zgodnie z instrukcją powiązano urządzenie do pojazdów. Do pisma załączono kopie umowy numer [...] z dnia 27 lipca 2021 roku, protokół odbioru prac z dnia 6 sierpnia 2021 roku dotyczący pojazdu o numerze rejestracyjnym [...]2 oraz protokół odbioru prac z dnia 6 sierpnia 2021 roku dotyczący pojazdu o numerze rejestracyjnym [...]1.

W dniu 22 kwietnia 2022 roku do organu wpłynęło pismo w którym strona poinformowała, że w dniu 18 października 2021 roku odbyła rozmowę telefoniczną z operatorem systemu e-Toll, który wskazał, że wszystko działa bez zarzutu. Wnoszący dodał, że dopiero po przeprowadzonej rozmowie telefonicznej nastąpił pobór opłaty elektronicznej. Do pisma załączono kopię potwierdzenia transakcji z dnia 7 września 2021 roku na kwotę 1000 zł.

W oparciu o dokumentację znaną organowi z urzędu dotyczącą krajowego systemu elektronicznego poboru opłat ustalono, że pojazd o numerze rejestracyjnym [...]1 został zarejestrowany w systemie e-Toll w dniu 23 lipca 2021 roku, jednakże utworzenie relacji urządzenia nr [...]1 do pojazdu o ww. numerze rejestracyjnym, które jest warunkiem umożliwiającym wniesienie opłaty elektronicznej w systemie e-Toll nastąpiło w dniu 18 października 2021 roku, tj. po odnotowanych naruszeniach. W związku z powyższym w chwili przejazdów płatnym odcinkiem drogi nr A[...] urządzenie nie umożliwiało wniesienie opłaty elektronicznej. Na podstawie pisma informacyjnego Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział we Wrocławiu nr [...] z dnia 10 grudnia 2021 r., dotyczącego oznakowania autostrady A[...] na odcinku Z. [...] - węzeł [...], stwierdzono, że na wskazanym odcinku nie stwierdzono uchybień w ustawieniu tabliczek informacyjnych T-34, oznaczających pobór opłaty elektronicznej.

Wobec powyższego za stwierdzone naruszenia decyzją z dnia 6 czerwca 2022 r. GITD nałożył na stronę karę pieniężną w wysokości 1500 zł.

Organ ustalił, że opłata elektroniczna za wskazane wyżej przejazdy po płatnym odcinku drogi nie została uiszczona. W tym dniu nie odnotowano żadnych transakcji dla urządzenia o numerze nr [...]1. Ponadto, z zapisów ewidencyjnych wynika, że powodem zarejestrowania powyższych naruszeń jest: "Brak transakcji wjazdowej MSP" oraz "Brak komunikacji z obu, ważna umowa nie została zidentyfikowana". W oparciu o dokumentację znaną organowi z urzędu dotyczącą krajowego systemu elektronicznego poboru opłat ustalono, że pojazd o wskazanym wyżej numerze rejestracyjnym został zarejestrowany w systemie e-Toll w dniu 23 lipca 2021 r. Konto użytkownika zostało doładowane środkami pieniężnymi w dniu 6 września 2021 r., kwotą 1000 zł. Jednakże utworzenie relacji urządzenia do pojazdu o ww. numerze rejestracyjnym, które jest warunkiem możliwości wniesienia opłaty elektronicznej w systemie e-Toll nastąpiło dopiero w dniu 18 października 2021 r., po odnotowanych naruszeniach. W związku z powyższym, w chwili przejazdów płatnym odcinkiem drogi urządzenie nie umożliwiało wniesienie opłaty elektronicznej. Organ zauważył, że okres w którym opłaty elektroniczne nie były uiszczane trwał co najmniej od dnia 7 września 2021 r., gdy zostało odnotowane pierwsze naruszenie do momentu zarejestrowania ostatniego naruszenia, czyli do dnia 24 września 2021 r.

GITD podkreślił, że użytkownik spostrzegając brak poboru opłaty elektronicznej z konta użytkownika systemu e-Toll powinien niezwłocznie skontaktować się z infolinią systemu lub udać się do najbliższego punktu dystrybucji urządzeń w celu dokonania sprawdzenia posiadanego urządzenia. Poruszając się po drodze krajowej z niefunkcjonalnym urządzeniem mobilnym strona świadomie naraża się na odpowiedzialność administracyjną za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Organ wskazał, że jeżeli strona zgłosiłaby operatorowi systemu fakt niefunkcjonalności urządzenia od razu po zauważeniu pierwszych symptomów nieprawidłowego działania tego urządzenia, wówczas zostałaby nawiązana relacja urządzenia dla pojazdu i udałoby się uniknąć rejestracji naruszenia. Jednakże Strona skontaktowała się z infolinią operatora systemu dopiero w dniu 18 października 2021 roku, a więc dopiero po zarejestrowaniu przedmiotowego naruszenia.

Decyzją z dnia 20 kwietnia 2023 r., nr BP.702.1174.2022.1408.BEPO.404 Główny Inspektor Transportu Drogowego na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: "k.p.a."), art. 13 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 1693 ze zm.; dalej: "u.d.p.") oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2539, dalej: "Rozporządzenie z 22 marca 2011r."), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2201 ze zm; dalej: "u.t.d."), utrzymał w mocy decyzję z 6 czerwca 2022 r.

Organ II instancji podzielił w całości ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji stwierdzając zasadność nałożenia na Spółkę kary pieniężnej w wysokości 1500 zł za brak uiszczenia opłaty elektronicznej. Ponadto, zaznaczył, że jedyna możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej wynika z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednakże w przedmiotowej sprawie organ nie może zastosować instytucji odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu opisanej w art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. Zdaniem organu, jeżeli strona uchybiła podstawowym obowiązkom w zakresie uiszczania opłaty elektronicznej, jakim jest sprawdzenie przed przejazdem czy urządzenie służące do uiszczania opłaty elektronicznej działa prawidłowo, a obowiązek ten dotyczy wszystkich użytkowników systemu, to w żadnym razie nie można mówić o znikomej szkodliwości czynu w rozumieniu art. 189f § 1 k.p.a.

WSA oddalił skargę.

W ocenie Sądu I instancji GITD prawidłowo ustalił, że wykorzystywany przez skarżącą pojazd samochodowy o numerze rejestracyjnym [...]1 w dniu 15 września 2021 roku poruszał się odcinkiem drogi, na którym istniał obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej. Świadczą o tym dane pobrane z elektronicznego systemu poboru opłat odnośnie do naruszenia stwierdzonego przez urządzenie kontrolne o wskazanym numerze identyfikacyjnym. Z opisu tego naruszenia wynika, że poddany kontroli pojazd samochodowy został zarejestrowany w systemie e-Toll, jednak utworzenie relacji urządzenia do pojazdu o ww. numerze rejestracyjnym, które jest warunkiem umożliwiającym wniesienie opłaty elektronicznej w systemie e-Toll nastąpiło w dniu 18 października 2021 roku, tj. po odnotowanych naruszeniach. W związku z powyższym w chwili przejazdów płatnym odcinkiem drogi urządzenie nie umożliwiało wniesienia opłaty elektronicznej. Tymczasem na właścicielu, posiadaczu albo użytkowniku pojazdu ciąży obowiązek wyposażenia pojazdu poruszającego się po płatnym odcinku drogi w takie prawidłowo funkcjonujące urządzenie i zapewnienia przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych z tego urządzenia. Niewyposażenie pojazdu we wspomniane urządzenie (lub równoznaczne z tym niepowiązanie takiego urządzenia w rejestrze z konkretnym pojazdem poruszającym się po płatnym odcinku drogi) uniemożliwiło naliczenie i pobranie opłaty elektronicznej za przedmiotowy przejazd, ponieważ do poboru opłaty elektronicznej niezbędne są dane geolokalizacyjne z takiego urządzenia. W konsekwencji podczas wskazanego przejazdu doszło do naruszenia obowiązku określonego w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Tym samym, w sprawie nie miał również zastosowania art. 13k ust. 8a u.d.p. W ocenie Sądu I instancji wcześniejsze zasilenie konta użytkowania nie ma znaczenia w niniejszej sprawie, skoro wskutek braku powiązania urządzenia z pojazdem, pobranie opłaty elektronicznej za przejazd po płatnym odcinku drogi, nie było możliwe i to właśnie było przyczyną braku uiszczenia opłaty elektronicznej. W ocenie WSA organ wydając zaskarżoną decyzję nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego, które miałyby wpływ na wynik sprawy, ani uchybień formalnoprawnych w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności dostatecznie wyczerpująco zbadał istotne okoliczności faktyczne zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) i ocenił je bez przekraczania granic swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

W skardze kasacyjnej strona zaskarżyła powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości, uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

I. Naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy, t.j.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a., poprzez niesłuszne oddalenie skargi skarżącej ,albowiem zasadne było, w świetle zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, uchylenie zaskarżonej decyzji, w wyniku uwzględnienia okoliczności przemawiających na korzyść strony skarżącej, a polegających na nieustosunkowaniu się przez GIDT do zarzutów podniesionych przez spółkę S. we wniosku z dnia 21 czerwca 2022 roku, w przedmiocie żądania ponownego rozpoznania sprawy w związku z decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego, o numerze BEP0.702.29784. 2021.1287.04, a dotyczących naruszenia przez ten organ przepisów art. 75 k.p.a. i 77 k.p.a;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw z art, 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi skarżącej Spółki, a to na skutek przeprowadzenia przez Sąd dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności poprzez stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że opłata elektroniczna za przejazdy pojazdu o nr rej. [...]1 w dniu 15 września 2021 roku w godzinach: 05:48:57, 06:03:33, 06:48:06, 10:42:13, 12:57:47 oraz 13:02;36 na odcinku drogi krajowej nr A[...], nie została uiszczona przez Spółkę S., podczas gdy konto użytkownika zostało doładowane środkami pieniężnymi w dniu 6 września 2021 roku kwotą 1000. zł., a w konsekwencji powyższego, błędne ustalenie przez Sąd stanu faktycznego, polegające na błędnym uznaniu, że Spółka S. ponosi odpowiedzialność za nieuiszczenie opłaty elektronicznej;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 k.p.a. w zw. art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi skarżącej Spółki, a to na skutek przeprowadzenia przez Sąd dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności poprzez stwierdzenie w zaskarżonym wyroku, że skarżąca Spółka, będąc podmiotem korzystającym z drogi i zobowiązanym do uiszczenia opłaty elektronicznej, nie dokonała prawidłowo utworzenia relacji urządzenia ZSL do pojazdu o numerze rej. [...]1, które jest warunkiem możliwości wniesienia opłaty elektronicznej w systemie e

Toll, albowiem nastąpiło to dopiero 18 października 2021 roku, tj. miesiąc później, podczas gdy skarżąca dopełniła wszelkie czynności, zapewniające pobór opłaty elektronicznej, natomiast fakt, że opłaty te nie zostały pobrane w związku z funkcjonowaniem zupełnie nowego systemu teleinformatycznego e - Toll i początkowym okresem jego wdrażania jest wynikiem okoliczności, za które Spółka S. odpowiedzialności nie ponosi;

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art, 7 k.p.a. w zw. z art.75 k.p.a. w zw. art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na niesłusznym oddaleniu skargi Spółki S. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a to w wyniku błędnego ustalenia przez Sąd stanu faktycznego, jakoby zdaniem Sądu, Skarżąca Spółka będąc podmiotem profesjonalnym, świadczącym usługi w zakresie wykonywania transportu drogowego towarów, zarówno obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej, jak i sposoby jego wykonania, winny jej być znane, podczas gdy skarżąca pismem z dnia 31 maja 2022 roku uzyskała od firmy [...] potwierdzenie, iż urządzenie viaBox, dla którego utworzono relację [...]1 od dnia 1 września 2021 roku do dnia 20 października 2021 roku, działało prawidłowo i miało włączone przesyłanie danych, co potwierdza fakt, iż Spółka S. dołożyła wszystkich niezbędnych starań do prowadzenia swoich spraw, wbrew twierdzeniom organu (GIDT), który uprzednio, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podnosił, że nieuiszczenie opłaty wynikało z "braku należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów..

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Wymaga podkreślenia, iż istota sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 20 kwietnia 2023 r., w przedmiocie kary pieniężnej za brak uiszczenia opłaty elektronicznej, uznał, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły art. 13 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13l u.d.p. oraz załącznik do Rozporządzenia RM z 22 marca 2011 r. Zastosowanie tych przepisów jest możliwe, o ile w sprawie zostanie ustalone, że pojazdem o dmc powyższej 3,5 t (bądź autobusem) został wykonany przejazd płatnym odcinkiem drogi krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej.

W skardze kasacyjnej podniesiono jedynie zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 11, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić należy, że Główny Inspektor Transportu Drogowego przyjął w zaskarżonej decyzji, że podstawą nałożenia kary było ustalenie na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat, że pojazd o numerze rejestracyjnym [...]1 nie został wyposażony w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 u.d.p. oraz nie został zarejestrowany w krajowym systemie elektronicznego systemu poboru opłat, co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

W skardze kasacyjnej skarżąca zasadnie zarzuciła Sądowi I instancji zaakceptowanie niedostatecznego wywiązania się przez organ z obowiązku wszechstronnego i pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia w kontekście możliwości nałożenia na stronę kary pieniężnej za nieuiszczenie opłaty za przejazd.

Należy podkreślić, że wszechstronna ocena całokształtu materiału dowodowego, o której mowa w art. 80 k.p.a. wymaga aby organ administracji publicznej dokonał oceny mocy i wiarygodności dowodu w konfrontacji z pozostałym materiałem dowodowym sprawy a co wiąże się z koniecznością porównania różnych dowodów ze sobą i na tle tak dokonanej oceny powinien następnie ustalić, czy i z jakich względów danemu dowodowi należałoby odmówić mocy dowodowej czy wiarygodności. Zaniechanie powyższego w toku ustalania podstawy faktycznej wydawanego rozstrzygnięcia świadczy o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów. Za dowolne należy bowiem traktować takie ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w części materiału dowodowego ale budzące wątpliwości w świetle innych okoliczności sprawy, w tym tych na które się powołuje strona i przedstawionych przez nią dowodów. Zarzut dowolności wykluczają bowiem dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.). W takim dopiero stanie rzeczy są spełnione warunki niezbędne do wydania decyzji o niewadliwym rozstrzygnięciu. Tym samym proceduralnym warunkiem prawidłowości oceny wyników postępowania dowodowego jest zgromadzenie i przeprowadzenie dowodów zgodnie z przepisami k.p.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że naruszenie przepisów o postępowaniu dowodowym sprawia, że ocena wyników postępowania dowodowego będzie wadliwa z tego powodu, że jest oparta na materiale dowodowym niekompletnym lub nie w pełni rozpatrzonym (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 lutego 2023 r., sygn. akt II GSK 1258/19). W ocenie Sądu dochodzi do tego także wówczas, gdy organ administracji publicznej odmawia wiarygodności twierdzeniom strony postępowania i przedłożonym przez nią dowodom, bez zdobycia i przedstawienia dowodów na poparcie przyjętej przez siebie oceny sprawy, odmiennej od tej postulowanej przez stronę.

Wskazać należy, że zgodnie z 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Z obowiązku tego zwolnione są jedynie pojazdy Sił Zbrojnych, określonych służb państwowych oraz zarządców dróg (art. 13 ust. 3a u.d.p.). Z kolei z art. 13ha ust. 1 u.d.p. wynika, że powyższe opłaty (zwane opłatami elektronicznymi) są pobierane za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów wydanego na podstawie upoważnienia określonego w art. 13ha ust. 6 u.d.p. Rozporządzeniem tym jest Rozporządzenie RM z 22 marca 2011 r., które stosownie do jego § 2 określa w załączniku nr 1 i załączniku nr 2 drogi krajowe lub ich odcinki, na których pobiera się opłatę elektroniczną. Zgodnie natomiast z art. 13i ust. 3 u.d.p., podmioty pobierające opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru opłat powinny oferować urządzenia na potrzeby pobierania tych opłat do instalacji w pojazdach samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.

Zgodnie z art. 13k ust. 1 u.d.p. za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 1) 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy; 2) 1500 zł - w pozostałych przypadkach. Z kolei z art. 13k ust. 4 u.d.p. wynika, że karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, wymierza się właścicielowi albo posiadaczowi albo użytkownikowi pojazdu albo korzystającemu z drogi, który nie jest właścicielem, posiadaczem albo użytkownikiem pojazdu. Z art. 13k ust. 6 pkt 1 u.d.p. wynika, że na określonego adresata nie może zostać nałożona więcej niż jedna kara pieniężna za poszczególne naruszenie, o którym mowa w ust. 1 dotyczące danego pojazdu samochodowego stwierdzone w trakcie jednej doby. Karę tę nakłada się w drodze decyzji administracyjnej (art. 13k ust. 9 u.d.p.). Do jej wymierzenia właściwy jest GITD, co wynika z art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b) u.d.p., który stanowi, że w sprawach związanych z wykonywaniem zadań i kompetencji Inspekcji organem właściwym jest Główny Inspektor Transportu Drogowego w sprawach związanych z kontrolą uiszczania opłaty elektronicznej za przejazd po drogach krajowych, na zasadach określonych w u.d.p.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, dla potrzeb mającego w sprawie zapaść rozstrzygnięcia, Organ winien ustalić w pierwszej kolejności, czy w dniu i o godzinie przyjętej w zaskarżonej decyzji doszło do przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej pomimo spoczywającego na stronie obowiązku jej uiszczenia.

Dokonując ustaleń faktycznych w tym zakresie organ winien je oprzeć na dokumentach złożonych w poczet materiału dowodowego i stosownie do wyników postępowania dowodowego przeprowadzonego w oparciu o już zgromadzone dowody rozważyć, czy wszystkie okoliczności zaistniałego naruszenia, w tym te na które powołuje się Strona, zostały należycie wyjaśnione. W niniejszej sprawie GITD załączył do akt administracyjnych: zapisy ewidencyjne z systemu elektronicznego poboru opłat, dane zawarte w CEPiK, dane pobrane z systemu e-Toll, pismo informacyjnego Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział we W. z 10 grudnia 2021r. dotyczące prawidłowości ustawienia tabliczek informacyjnych T-34 oraz znaków D-39a na wskazanych w tym piśmie odcinkach dróg.

Podkreślić należy, że w dniu 10 stycznia 2022 roku do siedziby organu wpłynęło pismo strony, w którym wskazała, iż w dniu 21 lipca 2021 roku zawarła umowę na dostarczenie usług transmisyjnych poprzez system GPS/GPRS z firmą [...] Sp. z o.o., po czym w dniu 6 sierpnia 2021 roku zamontowała urządzenie ZSL w kontrolowanym pojeździe. Ponadto dodała, iż w dniu 2 września 2021 roku zgodnie z instrukcją powiązano urządzenie do pojazdów. Do pisma załączono kopie umowy numer [...] z dnia 27 lipca 2021 roku, protokół odbioru prac z dnia 6 sierpnia 2021 roku dotyczący pojazdu o numerze rejestracyjnym [...]2 oraz protokół odbioru prac z dnia 6 sierpnia 2021 roku dotyczący pojazdu o numerze rejestracyjnym [...]1. W dniu 22 kwietnia 2022 roku do organu wpłynęło pismo w którym strona poinformowała, że w dniu 18 października 2021 roku odbyła rozmowę telefoniczną z operatorem systemu e-Toll, który wskazał, że wszystko działa bez zarzutu. Wnoszący dodał, że dopiero po przeprowadzonej rozmowie telefonicznej nastąpił pobór opłaty elektronicznej. Do pisma załączono kopię potwierdzenia transakcji z dnia 7 września 2021 roku na kwotę 1000 zł.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji gdy organ wskazuje, na okoliczność braku powiązania urządzenia z pojazdem i to, że nawiązanie nastąpiło dopiero w dniu reklamacji, powinien jednocześnie wyjaśnić, czy okoliczności uniemożliwiąjace ściągnięcie z konta rozliczeniowego skarżącej należnej opłaty elektronicznej były spowodowane zaniechaniem podjęcia przez nią wymaganych w tym zakresie aktów staranności czy też takowe on podjął a do nieuiszczenia opłaty doszło z przyczyn od strony niezależnych.

Należy przyznać rację skarżącej, że data dokonywania spornego przejazdu przypadała w początkowym okresie wprowadzania nowego systemu poboru opłat elektronicznych kiedy współdziałały ze sobą równocześnie dwa systemy, a zatem istniała uzasadniona potrzeba wyjaśnienia, czy w tym czasie nie dochodziło do nieprawidłowości w działaniu systemu. Natomiast materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych powinien potwierdzać, że w dniu wskazanym w zaskarżonej decyzji doszło do przejazdu bez uiszczenia opłaty. Przy uwzględnieniu okoliczności związanej z brakiem nawiązania połączenia oraz w świetle argumentacji Strony i złożonych przez nią dokumentów oraz mając na uwadze okoliczności związane w prowadzaniem nowego systemu poboru opłat elektronicznych organ winien wyjaśnić, czy do nieuiszczenia opłaty elektronicznej mogło dojść z przyczyn niezależnych od strony.

Nie ulega wątpliwości, że o ile strona ma zostać ukarana za nieopłacony przejazd określonego dnia i o określonej godzinie to z akt administracyjnych winno wynikać ponad wszelką wątpliwość, że o tej właśnie konkretnej godzinie taki przejazd nastąpił i, że fakt nieuiszczenia wymaganej opłaty był wynikiem zaniechań ze strony Skarżącego a nie zaistnienia innych okoliczności, na których powstanie nie miał wpływu np. błędu w działaniu nowego systemu poboru opłat (por. np. wyroki WSA w Warszawie z: 11 stycznia 2024 r, sygn. akt VI SA/Wa 4113/23, 29 stycznia 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 4073/23 - dostępne w internecie,

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA przedwcześnie uznał, że organ dostatecznie wyczerpująco zbadał istotne okoliczności faktyczne zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) i ocenił je bez przekraczania granic swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Należy w tym zakresie podkreślić, że przedstawiona przez skarżącą umowa z [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] nie pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a w sprawie istotny jest nie tylko obiektywny fakt stwierdzonego naruszenia, ale też istnienie podstaw do przyjęcia, że skarżąca podjęła wszelkie przewidziane prawem działania mające na celu uiszczenie wymaganej opłaty elektronicznej.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy GITD winien ustalić, czy strona dopełniła, tak jak podnosi wszystkich wymaganych warunków do uiszczenia opłaty elektronicznej za sporny przejazd, a to, że przy przejeździe opłata nie została uiszczona jest wynikiem okoliczności za które odpowiedzialności nie ponosi, w tym m.in. tych, które są związane z potencjalnie nieprawidłowym funkcjonowaniem nowego systemu teleinformatycznego e-Toll, w początkowym okresie jego wdrażania. W dalszej zaś kolejności, zgodnie art. 107 § 3 k.p.a., wyjaśnić w uzasadnieniu decyzji podstawę faktyczną wydawanego rozstrzygnięcia i ustosunkować się do dowodów przedłożonych przez skarżącą i jej twierdzeń, co do rzeczywistego stanu rzeczy. Zauważyć przy tym należy, że w uzasadnieniu decyzji administracyjnej znajdują się sprzeczne ze sobą ustalenia co do tych samych okoliczności mających znaczenie prawne w tej sprawie. Wskazując na ustalony w sprawie stan faktyczny organ na str. 2 uzasadnienia decyzji stwierdza, że "na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat ustalono, że ww. pojazd nie został wyposażony w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 u.d.p., co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej", natomiast na str. 3 decyzji, także w odwołaniu do ustalonego stanu faktycznego GITD podnosi, że w oparciu o dokumentację znaną mu z urzędu ustalono, że pojazd został zarejestrowany w systemie e-Toll w dniu 23 lipca 2021 roku.

Wobec tego, że istotę rozpatrywanej sprawy należało uznać za dostatecznie wyjaśnioną, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a., rozpoznał skargę Spółki na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 20 kwietnia 2023 r., w przedmiocie kary pieniężnej za brak uiszczenia opłaty elektronicznej, która w świetle przedstawionych argumentów była uzasadniona, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji i powoduje, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ administracji będzie zobowiązany uwzględnić przedstawione powyżej oceny prawne i formułowane na ich podstawie wnioski.

Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1) sentencji wyroku.

O kosztach postępowania w pkt 2) sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a), § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).