Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 32/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-06-27 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zwolniono od uiszczenia wpisu w części
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 3, 246 par. 1 pkt 2, art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie : Przewodniczący: Sędzia WSA Marzanna Sałuda po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w części przekraczającej kwotę 500,00 zł (słownie: pięćset złotych), a w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 listopada 2015 r. Wojewódzki sad Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. W skardze kasacyjnej o opisanego wyroku skarżący zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że z uwagi na zajęcia jego należności podatkowych objętych zaskarżoną decyzją, utracił wolne środki finansowe i nie ma możliwości zaoszczędzenia kwot niezbędnych na opłaty sądowe. Strona zaznaczyła jednocześnie, że pozostaje ze swoją żoną w separacji fatycznej.

Z oświadczenia skarżącego wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego majątku, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł.

Jego dochód miesięczny zamyka się przeciętnie w kwocie około 1.000 zł netto. Dochód ten strona osiąga z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej.

Wnioskodawca podkreślił, że posiada zadłużenie z tytułu kredytów bankowych na kwotę około 1.000.000 zł, zadłużenie z tytułu decyzji podatkowych w kwocie około 1.400.000 zł oraz "część czynszu przypadająca (po ostatnich uzgodnieniach) na skarżącego ok. 400 zł".

Do wniosku skarżący załączył cały plik zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem – pisma z dnia: 22 sierpnia 2014 r., 3 października 2014 r. i 2 czerwca 2015 r., adresowane do wielu podmiotów oraz wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia [...]r., znoszący między małżonkami K. i J. P. ustawową wspólność małżeńską z dniem 1 stycznia 1996 r.

W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 11 marca 2016 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować rzeczywisty i aktualny stan majątkowy wnioskodawcy i jego małżonki. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy.

W odpowiedzi na to wezwanie, pismem z dnia 29 marca 2016 r., pełnomocnik procesowy strony stwierdził, że skarżący mieszka już od wielu lat w mieszkaniu stanowiącym własność jego żony, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. W takiej sytuacji żona wnioskodawcy nie ustala z nim wspólnych wydatków i nie informuje go o uzyskiwanych dochodach. Z tego względu wnioskodawca nie może przedstawić żądanych dokumentów określających aktualną sytuację finansową jego żony. Skarżący dokłada się do regulowania kosztów utrzymania mieszkania wg swoich możliwości. Odnośnie zajęć komorniczych, wg pełnomocnika skarżącego, ich stan nie uległ żadnej zmianie. Ponadto, z uwagi na zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej wnioskodawca nie jest w stanie regulować zaległości kredytowych (zaciągniętych w związku z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą).

Pełnomocnik strony wniósł o przedłużenie terminu do przedstawienia zaświadczeń z banków o dokonanych zajęciach oraz o aktualnym stanie kredytów.

Jednocześnie do ww. pisma dołączono: zeznanie podatkowe wnioskodawcy PIT-36L za 2015 r.; deklaracje VAT-7 za okres od października 2015 r. do lutego 2016 r.; raport kasowy za październik, listopad i grudzień 2015 r.; tabelę amortyzacyjną środków trwałych (na rok 2016).

Zarządzeniem z dnia 5 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy uwzględnił wniosek skarżącego i przedłużył termin do wykonania powyższego wezwania z dnia 11 marca 2011 r. o siedem dni od dnia otrzymania tego zarządzenia.

Pełnomocnik wnioskodawcy otrzymał powyższe zarządzenie o siedmiodniowym przedłużeniu terminu w dniu 11 kwietnia 2016 r.

Postanowieniem z dnia 4 maja 2016 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego z obowiązku uiszczania wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w części przekraczającej kwotę 1.000 zł. Stwierdził, że opierając się na przedłożonej dokumentacji nie można stwierdzić w sposób przekonujący, aby skarżący znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów.

Od powyższego orzeczenia J. P. wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W uzasadneiu stwierdził,i z jego możliwosci finansowe wyczeropały się, gdyż uiszcił wpis od sakrg w dwóch sprawach na łaczną kwotę 1.000 zł. Do sprzeciwu oprócz potwierdzenia wpłat nie dołączono innej dokumentów wskazanych we wniosku o przedłużenie terminu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 tekst jedn. ze. zm.- zwana dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Złożony przez skarżącego sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej.

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku J. P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Zakamycze 2005 r., str. 592).

Zatem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

Nadto rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody (zob. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2012 r., II FZ 791/11, LEX nr 1116228). W przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej zaznacza się, że obowiązane są one wykazać nie tylko, że nie mają odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, iż nie posiadają ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2012 r., II OZ 123/12, LEX nr 1121252).

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie dołączony do akt materiał dowodowy nie pozwalał na uwzględnienie złożonego wniosku w całości. Należy bowiem zauważyć, że z materiałów, które strona skarżąca dostarczyła, a które obrazują jej sytuację materialną trudno uznać, jakoby ta była na tyle trudna, by skarżąca w ogóle nie była w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego.

Sąd stanął na stanowisku, iż skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych.

W tym miejscu stwierdzić należy, że prawomocnym postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 24 sierpnia 2015 r., skarżący został zwolniony z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w części przekraczającej kwotę 1.000 zł. Wpis sądowy od skargi w przedmiotowej sprawie został uiszczony w kwocie 1.000 zł.

Składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, na etapie wnoszenia skargi kasacyjnej od wyroku tutejszego Sądu, wnioskodawca nie zdołał wykazać, aby jego sytuacja majątkowa uległa jakiejkolwiek zmianie – w tym pogorszeniu – w stosunku do jego kondycji majątkowej z sierpnia 2015 r.

W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że budzi istotne wątpliwości stwierdzenie, że skarżący pozostaje ze swoją żoną w separacji faktycznej. Jednocześnie bowiem, jak to podano przy pierwszym wniosku w tej sprawie, to żona wnioskodawcy uiszcza wszelkie opłaty (m. in. za media) także za wnioskodawcę, który następnie zwraca jej "swoją część". Należy wnioskować, że wnioskodawca tworzy jednak ze swoją żoną wspólne gospodarstwo domowe zamieszkując z nią razem w jednym lokalu mieszkalnym. Z jego oświadczenia wynika, że partycypuje w uiszczaniu czynszu.

Jednocześnie, w aspekcie rozpoznawania kondycji majątkowej skarżącego w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy nie ma znaczenia fakt istnienia w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej (ustrój majątkowej wspólności małżeńskiej został zniesiony dołączonym do akt wyrokiem sądowym).

Konstatacja ta jest o tyle istotna, że ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09).

W tym stanie rzeczy, istotnym mankamentem wniosku jest brak w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów obrazujących sytuację finansową żony skarżącego, z którą, pomimo deklarowanej separacji faktycznej i udokumentowanej rozdzielności majątkowej, w dalszym ciągu zamieszkuje oraz brak jakichkolwiek wyciągów z rachunków bankowych oraz wykazania jakie konkretnie koszty utrzymania wnioskodawca ponosi.

Wątpliwości, które zrodziły się na gruncie akcentowanych wyżej braków materiału źródłowego rozstrzygnięto jednak na korzyść skarżącego, przez pryzmat argumentacji przyjętej przez tutejszy Sąd w cytowanym wyżej postanowieniu. Już wówczas skarżący sygnalizował taką sytuację rodzinną, nadsyłając zupełnie nieczytelne dokumenty źródłowe w tym zakresie, a Sąd uznał wtedy, że J.P. może partycypować w kosztach sądowych uiszczając wpis sądowy od skargi do kwoty 500 zł. W tym stanie rzeczy również obecnie przyjęto, że skarżący będzie w stanie ponieść koszty sądowe do poziomu tej kwoty.

Rozstrzygnięcie to zabezpiecza bowiem jej konstytucyjne prawo do sądu, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego.

Dlatego też, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak na wstępie.