Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SAB/Rz 9/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
658
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 149 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 139 § 3 i 4, art. 140 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Sędzia WSA Tomasz Smoleń, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lutego 2024 r. sprawy ze skargi Ł. S.A. w likwidacji z siedzibą w W. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie w sprawie nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2016 - 2021 1) stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie dopuściło się bezczynności w rozpoznaniu sprawy, 2) stwierdzona bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej Ł. S.A. w likwidacji z siedzibą w W. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Spółka Ł. S.A. w likwidacji z/s w W. (dalej: Spółka) wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie ze skargą na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie w rozpatrzeniu odwołania, jakie wniosła od decyzji Burmistrza Miasta [...] z 11 stycznia 2023 r. nr FN.3120.2.18.2021 w sprawie nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2016 – 2021.

Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynikało, że odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji zostało wniesione przez odwołującą się Spółkę 25 stycznia 2023 r. Burmistrz Miasta [...] przekazał je organowi odwoławczemu 10 lutego 2023 r. (data wpływu).

W piśmie z 28 marca 2023 r. pełnomocnik spółki zgłosił Prezesowi Samorządowego Kolegium Odwoławczego prośbę o interwencję w sprawie rozpatrzenia odwołania.

Postanowieniem z 31 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyznaczyło stronie termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. W postanowieniu tym, z powołaniem się na art. 140 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022r., poz. 2651 ze zm., dalej O.p), poinformowano odwołującą się o braku możliwości załatwienia sprawy w ustawowym terminie ze względu na jej skomplikowany charakter, a nowy termin załatwienia sprawy wyznaczono na 28 kwietnia 2023 r.

W piśmie z 4 maja 2023 r. Kolegium wyznaczyło nowy termin załatwienia sprawy na 31 maja 2023 r., a w piśmie z 11 sierpnia 2023 r. termin ten przedłużono do 15 września 2023 r. W obu powołano się na skomplikowany charakter sprawy uniemożliwiający jej załatwienie w ustawowym terminie. Decyzję w sprawie, Kolegium wydało 4 października 2023 r., uchylając decyzję organu pierwszej instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.

W skardze, wniesionej 5 września 2023 r., Spółka zarzuciła naruszenie przez organ przepisów postępowania:

1. art. 139 § 3 O.p. poprzez niezałatwienie sprawy w ustawowym terminie i ponad trzykrotne przekroczenie ustawowego terminu na załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym,

2. art. 140 § 1 i 2 O.p. poprzez zawiadomienie strony o niemożności załatwienia sprawy w ustawowym terminie, przyczynach jej niezałatwienia dopiero po wcześniejszej interwencji – po skierowaniu pisma z 28 marca 2023 r. do Prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z prośbą o interwencję w sprawie.

Skarżąca domagała się:

1. zobowiązania organu do rozpatrzenia odwołania w terminie 21 dni od daty doręczenia organowi odpisu prawomocnego orzeczenia wraz z aktami sprawy,

2. stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności mającej charakter rażącego naruszenia prawa,

3. wymierzenia organowi grzywny w wysokości wedle uznania Sądu

Skarżąca podniosła, że wniosek o stwierdzenie nadpłaty zgłosiła organowi I instancji 18 października 2021 r. Decyzja w pierwszej instancji została wydana 11 stycznia 2023 r., a odwołanie wniesiono 25 stycznia 2023 r. Sprawa w postępowaniu odwoławczym powinna być załatwiona w terminie 2 miesięcy, stosownie do art. 139 § 3 Ordynacji podatkowej. Termin ten został przekroczony. Niewydanie decyzji w ustawowym terminie, nieskuteczne i opieszałe gromadzenie materiału dowodowego, bez podejmowania jakichkolwiek czynności dyscyplinujących organ oraz poinformowanie o niemożności załatwienia sprawy w ustawowym terminie dopiero po miesiącu od maksymalnego terminu na załatwienie sprawy, brak wyznaczenia konkretnego, sztywnego terminu załatwienia sprawy, wypełniają znamiona rażącego naruszenie prawa. Regulacja art. 140 O.p. nie może być wykorzystywana w sposób dowolny przez organy podatkowe. Powinno to mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach. Przedłużając termin załatwienia sprawy Kolegium powołało się tylko na skomplikowany charakter sprawy, ale nie wzywało strony do złożenia wyjaśnień lub dokumentów w celu uzupełnienia materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Organ odwoławczy podniósł, że sprawa z odwołania Spółki została zakończona decyzją z 4 października 2023 r. Wydanie jej po upływie terminu przewidzianego w art. 139 § 3 O.p. wynikało ze skomplikowanego stanu sprawy, związanego z wykładnią prawa materialnego dotyczącej opodatkowania budowli związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej w kontekście obiektów umiejscowionych w budynku (w tym instalacji i linii technologicznych) oraz opodatkowania gruntów rolnych pozostających w posiadaniu przedsiębiorcy, które w ocenie organu pierwszej instancji były zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej. Należało też ocenić liczne zarzuty procesowe, w tym dotyczące opinii biegłego i naruszania zasady prawdy obiektywnej oraz zbadać kwestię prawidłowości oznaczenia strony i sformułowania części sentencji decyzji. Brak załatwienia sprawy spowodowany był również tym, że 4 lipca 2023 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie o sygn. SK 14/21 orzekający o niekonstytucyjności przepisów definiujących budowlę w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych, który mógł mieć potencjalny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Organ wskazał też, że postanowienie z 31 marca 2023 r., w którym przedłużono po raz pierwszy termin załatwienia sprawy, wydane zostało przed upływem terminu 2 miesięcy od wpływu odwołania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej przywoływanej w skrócie "P.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg, między innymi, na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Skarga na bezczynność może zatem zostać wniesiona w sprawie podatkowej, która podlega rozstrzygnięciu decyzją, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a.

Stosownie do art. 149 § 1 P.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (§ 1b). W przypadku, o którym mowa w § 1, Sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (§ 2).

Jak zwraca się uwagę w literaturze prawniczej oraz orzecznictwie sądów administracyjnych, bezczynność organu administracji publicznej zachodzi, gdy w określonym terminie, wynikającym z ustawy lub określonym przez sam organ, tenże nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadzi postępowanie, ale pomimo ustawowego obowiązku nie kończy go wydaniem stosownego aktu lub podjęciem określonej czynności (por. T. Woś, H. Krysiak-Molczyk i M. Romańska, Komentarz do ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2005, s. 86; wyrok NSA z 11 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 934/14 oraz uchwałę NSA z 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II OPS 5/19). Wniesienie skargi na "milczenie władzy" jest uzasadnione nie tylko w przypadku niedotrzymania terminu załatwienia sprawy, ale także w przypadku odmowy wydania aktu, pomimo istnienia w tym względzie ustawowego obowiązku, choćby organ mylnie sądził, że załatwienie sprawy nie wymaga wydania aktu (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 37). Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, a w szczególności, czy zostało to spowodowane w sposób zawiniony lub nie (por. wyrok NSA z 11 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 934/14).

Dla uznania bezczynności organu administracji publicznej konieczne jest zatem ustalenie, że organ zobowiązany był na podstawie przepisów prawa do wydania decyzji lub innego aktu albo do podjęcia określonych czynności i nie dokonał tego w określonym czasie.

W świetle powyższego Sąd doszedł do przekonania, że skarga Spółki na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie w sprawie rozpatrzenia wniesionego przez nią odwołania od decyzji Burmistrza Miasta [...] z 11 stycznia 2023 r. zasługiwała na uwzględnienie. Tyle, że z uwagi na wydanie decyzji przez organ odwoławczy przed dniem wydania przez Sąd wyroku odpadła podstawa do zobowiązania organu, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a., do wydania decyzji w określonym terminie. Okoliczność ta nie świadczyła jednak o bezprzedmiotowości postępowania sądowego w rozumieniu art. 161 § 1 P.p.s.a. Wymaga bowiem stwierdzenia przez Sąd stanu bezczynności, o którym mowa w art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Ostatnio powołany przepis zobowiązuje sąd administracyjny do stwierdzenia, że w postępowaniu podatkowym (administracyjnym) miała miejsce bezczynność organu niezależnie od tego, że postępowanie przed właściwym organem zakończyło się, przez co nie ma podstawy do zobowiązania organu do wydania aktu lub dokonania czynności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 października 2023 r. sygn. akt III OSK 5432/21, z 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt III OSK 3031/21, z 19 kwietnia 2021 r. sygn. akt III OSK 847/21, z 14 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1450/22, z 18 stycznia 2019 r. sygn. akt II OSK 2401/18).

Wskazać tutaj należy, że wskutek zmiany stanu prawnego dotyczącego art. 149 P.p.s.a. nieaktualne stało się stanowisko NSA wyrażone w uchwale z 26 listopada 2008 r. sygn. akt I OPS 6/08. Wyraźnego zaznaczenia wymaga także to, że okoliczności faktyczne sprawy rozpoznanej pod sygn. I SAB/Rz 9/24 miały inny przebieg, aniżeli stanowiące podstawę faktyczną uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 czerwca 2020 r. sygn. II OPS 5/19. Skarga na bezczynność organu została bowiem wniesiona przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy. Skargę wniesiono 5 września 2023 r. i tego dnia wpłynęła ona do organu. Decyzja została natomiast wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze 4 października 2023 r. Tymczasem uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego odnosiła się do przypadku, w którym skarga na bezczynność organu została wniesiona po zakończeniu postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej. Z tego powodu brak było podstaw do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.

Sąd nie podzielił natomiast stanowiska strony skarżącej, że z powodu braku nad Samorządowym Kolegium Odwoławczym organu wyższego stopnia, o jakim mowa w art. 141 § 1 O.p., przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego na bezczynność tego organu nie zachodziła konieczność wniesienia ponaglenia, o którym mowa w art. 52 § 2 i art. 52 § 2b P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 września 2023 r. sygn. akt III OSK 5184/21). Analiza przepisów art. 52 § 1 i 2 i art. 53 § 2b P.p.s.a. oraz art. 141 § 1 pkt 1, art. 13 § 3 w zw. z § 1 pkt 3 i art. 221 § 1 O.p., przemawia za koniecznością złożenia przed wniesieniem skargi na bezczynność do sądu administracyjnego ponaglenia do organu wyższego stopnia, w danym wypadku był to organ właściwy do rozpatrzenia odwołania.

W okolicznościach niniejszej sprawy skarga spełniała jednak warunki do uznania ją za dopuszczalną, ponieważ z przedłożonych Sądowi materiałów wynikało, że Spółka 28 marca 2023 r. skierowała do Prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego prośbę o interwencję w sprawie terminu rozpatrzenia odwołania. Pismo to Sąd ocenił przez pryzmat ww. przepisów określających warunki formalne skargi na bezczynność organu podatkowego. Oczekiwano w nim bowiem niezwłocznego rozpatrzenia odwołania i wydania decyzji. Zauważyć przy tym należy, że Spółka nie musiała wyczekiwać na rozpatrzenie tego pisma. Wniesienie ponaglenia mogło nastąpić także przed upływem ustawowego terminu przewidzianego dla postępowania odwoławczego, ponieważ obowiązujące przepisy nie określają żadnych w tym zakresie warunków (por. wyrok NSA z 17 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1524/21 oraz z 21 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 189/20).

Opisane czynności stanowią tylko wymagania formalne wniesienia do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu administracji publicznej, które mają stanowić dla organu asumpt do niezwłocznego zakończenia postępowania.

Jak wynika z art. 139 § 3 O.p, załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy, a sprawy, w której przeprowadzono rozprawę lub strona złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy - nie później niż w ciągu 3 miesięcy. Do terminu tego nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa podatkowego dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 139 § 4 O.p.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ podatkowy obowiązany jest zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie podatkowym również w przypadku, gdy niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu (art. 140 § 1 i 2 O.p.).

W przekonaniu Sądu wynik analizy okoliczności sprawy odwoławczej przemawiał za uznaniem zasadności zarzutów skargi. W aktach sprawy organu odwoławczego nie zgromadzono żadnego dodatkowego materiału dowodowego, który wskazywałby na podejmowanie jakichkolwiek czynności procesowych o charakterze wyjaśniającym lub analitycznym. Decyzję wydano 4 października 2023 r., choć odwołanie wpłynęło do organu 10 lutego 2023 r. w tym okresie czynności organu ograniczały się do przedłużania terminu załatwienia sprawy i wyznaczenia stronie terminu na wypowiedzenie się w sprawie. Przeprowadzone postępowanie nie cechowało się więc wymaganą dynamiką i koncentracją czynności procesowych. Istniały zatem uzasadnione powody, aby stwierdzić, że zarówno stan istniejący przed wniesieniem skargi, jak i w dacie jej wniesienia, wyczerpywał warunki do stwierdzenia bezczynności organu. Nie można bowiem przy tej ocenie pominąć tego, że skarga Spółki została wniesiona w toku postępowania odwoławczego, a więc w sytuacji, kiedy została już wydana decyzja w pierwszej instancji i zgromadzono określony materiał dowodowy.

Nie ulegało wątpliwości Sądu, że organ podatkowy w toku postępowania powinien przestrzegać terminów ustawowych do załatwienia sprawy określonych w Ordynacji podatkowej. W razie niemożności ich dotrzymania powinien przed ich upływem dopełnić wobec strony obowiązków informacyjnych o stanie sprawy, ilekroć wymaga tego stan jej rozpoznania, aż do końcowego załatwienia sprawy. Tymczasem wyjaśnienie powodów niezałatwienia sprawy w terminie zaoferowano Spółce dopiero w odpowiedzi na skargę. Wcześniej tylko ogólnie powoływano się na skomplikowany charakter sprawy, ale nie wyjaśniono stronie w żadnym piśmie procesowym, jakie racjonalne przesłanki mogą o tym zaświadczyć. Ponadto, wydane jako pierwsze postanowienie o wyznaczeniu terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji, sporządzono w sposób naruszający istotę dyspozycji art. 123 § 1 i art. 200 § 1 O.p. Zawierało ono bowiem także rozstrzygnięcie oparte na art. 140 § 1 O.p.. Z jednej strony organ odwoławczy poinformował więc stronę, że jest gotowy zakończyć postępowanie i wydać decyzję, a z drugiej, że gotowości takiej nie ma i niezbędne jest przedłużenie postępowania na dalszy czas oznaczony.

Podkreślić należy, że nic nie stało na przeszkodzie, aby organ odwoławczy przekazał spółce informację o faktycznej przyczynie niemożliwości zakończenia postępowania na wcześniejszym etapie postępowania, niż złożenie do sądu administracyjnego odpowiedzi na skargę. Zwłaszcza, jeżeli chodzi o zagadnienie związane z postępowaniem przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie o sygn. akt SK 14/21, które zostało zainicjowane skargą konstytucyjną wniesioną jeszcze w 2020 r. Otrzymując odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, choć obeznane z zagadnieniem prawnym dotyczącym sporów na tle materii związanej z opodatkowaniem podatkiem od nieruchomości budowli lub gruntów rolnych zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej przez przedsiębiorców, nie mogło znać terminu rozpoznania przez Trybunał ww. skargi konstytucyjnej, a przez to wyczekiwać orzeczenia Trybunału bez informowania o tym strony postępowania. Miało zresztą wiedzę o tym, że strona odwołująca się monitoruje stan sprawy i jest zainteresowana w szybkim uzyskaniu rozstrzygnięcia. Jeżeli rozważało wstrzymanie się z rozpatrzeniem sprawy do czasu rozstrzygnięcia tej kwestii prawnej przez Trybunał, to powinno o tym co najmniej zakomunikować stronie. Powinno wykorzystać dostępne instrumenty procesowe, w tym zawiadomić o nierozpatrzeniu odwołania w terminie i podać stronie realną przyczynę tego stanu rzeczy (por. wyrok NSA z 21 grudnia 2021 r. sygn. I FSK 2114/21). Mogło również podjąć próbę zawieszenia postępowania w trybie określonym w art. 201 § 1a pkt 2 lit. a) O.p., po uprzednim uzyskaniu zgody strony, o której mowa w art. 201 ust. 1d pkt 1 O.p.. Przepis ten umożliwia organowi zawieszenie z urzędu postępowania, gdy przepis mający wpływ na treść decyzji wydawanej w zawieszanym postępowaniu jest przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Ale i okoliczność związana z przywołanym wyrokiem nie mogła stanowić dostatecznego usprawiedliwia dla braku czynności procesowych do 4 października 2023 r., skoro Trybunał ogłosił wyrok 4 lipca 2023 r., a z dostępnych na stronie internetowej Trybunału (https://otkzu.trybunal.gov.pl/Wyszukiwanie) informacji wynika, że uzasadnienie tego orzeczenia zostało opublikowane w urzędowym zbiorze orzecznictwa 19 lipca 2023 r. (2023/A/59).

Stwierdzony stan bezczynności nie licował z wyrażoną w art. 121 § 1 i art. 125 § 1 O.p. zasadą szybkości postępowania i budowania zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej, jak również stanowi przykład pozostawania przez organ w stanie bezczynności. Wobec tego, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Sąd stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie dopuściło się w niniejszej sprawie bezczynności w rozpatrzeniu odwołania Spółki.

Stwierdzony przez Sąd stan bezczynności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w rozpatrzeniu odwołania nie nosił jednak znamion rażącego w rozumieniu art. 149 § 1a P.p.s.a.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że rażącym naruszeniem prawa jest ciężkie naruszenie przepisów, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, nie mającej uzasadnionej przyczyny. To zaniechanie, które nie może być akceptowane w demokratycznym państwie prawnym i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Powinien to być stan znacznego opóźnienia, uporczywego, niedającego się pogodzić z zasadami demokratycznego państwa prawnego. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. (por. wyroki NSA z 14 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2051/22, z 18 października 2017 r. sygn. akt II OSK 1769/17, z 26 lutego 2016 r. sygn. akt I OSK 2451/14, z 24 lipca 2015 r. sygn. akt II OSK 3237/14, wyrok z 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 675/12). Środek ten winien być interpretowany ściśle i stosowany w sposób wyważony i ostrożny.

Z okoliczności sprawy wynikało, że Kolegium, na pewnym etapie postępowania odwoławczego miało uzasadniony powód, aby oczekiwać na rozpatrzenie odwołania do czasu wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku wraz z jego uzasadnieniem, tyle że nie wywiązało się z obowiązków informacyjnych wobec strony odwołującej się.

Sąd uznał również argumentację organu, że materia, która była przedmiotem analizy, miała skomplikowany charakter i wymagała pogłębionej, wnikliwej analizy nie tylko stanu prawnego, ale także okoliczności faktycznych odnoszących się do cech budowli oraz gospodarczego wykorzystania gruntów rolnych. Czas rozpatrzenia odwołania mógł być usprawiedliwiony stopniem skomplikowania materii prawnej, tyle że wymagał dopełnienia obowiązków informacyjnych wobec strony postępowania. Kolegium było zatem w stanie wykazać racjonalny powód czasu trwania postępowania ponad podstawowy, określony w Ordynacji podatkowej. Stwierdzona bezczynność nie była rezultatem złej woli organu lub celowej opieszałości.

Sąd uznał, że nałożenie na organ grzywny, o której mowa w art. 149 § 2 P.p.s.a., nie byłoby w przedstawionych wyżej okolicznościach zasadne. Sankcja finansowa, która ma niewątpliwie dla organu charakter represyjny, byłaby zasadna, gdyby czas prowadzenia postępowania był wynikiem złej woli organu, a przekroczenie terminu załatwienia sprawy było szczególnie drastyczne (por. wyrok NSA z 18 października 2017 r. sygn. akt II OSK 1769/17). Takich okoliczności jednak nie stwierdzono. Przede wszystkim nie uznano stwierdzonej bezczynności za rażącą, a zaniechania/zachowania organu nie można było ocenić jako przypadku szczególnie nagannego. Nie istniała przy tym obawa, że bez tego dodatkowego rozstrzygnięcia (środka dyscyplinującego, służącego zwalczaniu bezczynności i mobilizującego do działania) sprawa nie zostanie załatwiona, ponieważ postępowanie odwoławcze zakończyło się wydaniem decyzji kasacyjnej przed dniem rozpoznania skargi przez Sąd. Sama skarga odniosła zatem zamierzony przez spółkę skutek.

O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Złożyły się na nie wpis od skargi ([...]zł; § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi), wynagrodzenia pełnomocnika spółki (480; § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych) oraz opłata skarbowa od dokumentu pełnomocnictwa złożonego do akt sprawy sądowej ([...] zł; część IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej i art. 1 ust. 1 pkt 2 tej ustawy), łącznie [...]zł.