Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 750/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 10 lipca 2023 r., nr SKO.421.487.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

FSygn. akt II SA/Gd 750/23

UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 22 listopada 2022 r. Z. L. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") wystąpił do Wójta Gminy Ustka (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji")

o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką G. L.

Decyzją z 28 grudnia 2022 r. Wójt, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że pomiędzy rezygnacją przez Wnioskodawcę z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem)

a sprawowaniem opieki nad matką nie istnieje związek przyczynowy, zaś niepełnosprawność G. L. istnieje od 72. roku życia.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 15 marca

2023 r. uchyliło ją w całości i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Kolegium nie podzieliło stanowiska Wójta w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt

K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło,

że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone

w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Organ odwoławczy wskazał również na braki w zgromadzonym dotychczas materiale dowodowym w zakresie oceny istnienia w sprawie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez Wnioskodawcę z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem)

a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Kolegium zwróciło również uwagę, że Strona pobiera rentę rodzinną po zmarłej żonie, co stanowi negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.).

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wójt, decyzją z 5 maja 2023 r., odmówił Wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 6 kwietnia 2023 r. organ pierwszej instancji podał, że matka Strony wymaga pomocy w następujących czynnościach: podprowadzenie do łazienki i toalety (czynności te wykonują Wnioskodawca i jego córka K. L.), pomoc w ubieraniu się, zmiana pieluchomajtek (wykonuje K. L.), pomoc przy myciu (wykonuje K. L.), pomoc przy wstaniu

z łóżka czy krzesła (wykonują Z. L. i K.L.), przygotowywanie posiłków (śniadania i kolacje przygotowuje Z. L., zaś obiady K. L.), przygotowywanie lekarstw (K. L.), podawanie lekarstw (Z. L.), robienie zakupów (Z. L. i K. L.), załatwianie spraw urzędowych (K. L.), umawianie wizyt lekarskich (K. L.).

Wójt wskazał, że G. L. pomimo niepełnosprawności i podeszłego wieku jest w stanie samodzielnie wykonać niektóre czynności pielęgnacyjne i higieniczne, jednakże wymaga pomocy i nadzoru w wykonywaniu niektórych z nich. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że w pomocy nad niepełnosprawną matką pomaga Wnioskodawcy jego córka K., która pracuje zawodowo, a pomoc świadczy w godzinach przedpołudniowych, tj. od 10.30 do 13.00, oraz od godz. 18.00.

Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Wójt ocenił, że nie istnieje wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia

a podjęciem się opieki nad niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji przyznał,

że G. L. wymaga pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu, a taka opieka zapewniona jest zarówno ze strony Wnioskodawcy, jak i jego córki. Podkreślono,

że stan zdrowia matki Strony nie wymaga karmienia, przewijania, a czynności wykonywane przez Wnioskodawcę i jego córkę, takie jak przygotowywanie posiłków, robienie zakupów wykupowanie recept, pomoc w ubieraniu się, są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym również przez osoby pracujące, a więc nie są czynnościami opiekuńczymi. Zaznaczono, że czym innym są czynności opiekuńcze (np. osoba niepełnosprawna jest osobą leżącą, wymaga pieluch, cewnikowania), a czym innym pomoc świadczona przez część doby. Wójt podniósł, że nie kwestionuje, iż Strona faktycznie sprawuje opiekę nad matką. Za normalną rzecz organ pierwszej instancji uznał pomoc członkowi najbliższej rodziny w podeszłym wieku i osobom chorym w zakupach, praniu, sprzątaniu, prasowaniu, przygotowywaniu posiłków i pomoc w czynnościach higienicznych, a nawet asystowaniu

w czasie wizyt u lekarza. Wskazano, że pomoc taka byłaby zapewne świadczona matce

z racji jej wieku i choroby, nawet w sytuacji, gdyby nie legitymowała się ona orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślono, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje bowiem za samą opiekę nad członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki lub za rezygnację w celu jej sprawowania.

Końcowo organ pierwszej instancji wskazał, że w opinii pracownika socjalnego rozmiar i zakres sprawowanych przez Wnioskodawcę czynności nad matką nie jest przeszkodą w podjęciu aktywności zawodowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Kolegium decyzją z 10 lipca 2023 r. utrzymało ją w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, że G. L. ma 85 lat, jest wdową, przeszła zabieg wszczepienia endoprotez stawów biodrowych, po mieszkaniu porusza się korzystając z kul ortopedycznych, wózka inwalidzkiego lub osoby trzeciej, potrzebuje asekuracji przy korzystaniu z łazienki, samodzielnie spożywa posiłki, zdiagnozowano u niej chorobę zwyrodnieniowa kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze, nietrzymanie moczu.

Kolegium wskazało, że opiekę nad G. L. sprawuje jej syn Z.

i wnuczka K., którzy wraz z nią mieszkają. Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego z 6 kwietnia 2023 r. organ odwoławczy podał, że opieka sprawowana przez Wnioskodawcę obejmuje prowadzenie matki do toalety i łazienki, pomoc przy wstawaniu z łóżka i krzesła, pomoc przy ubieraniu i rozbieraniu, utrzymywanie czystości

w mieszkaniu, robienie zakupów, realizacja recept (czynności te wykonuje również K. L.). Dodatkowo Strona podaje matce leki oraz przygotowuje śniadania

i kolacje, przygotowuje opał i pali w piecu. Z kolei K. L. gotuje obiady, zmienia babci pieluchomajtki, pomaga jej przy myciu, przygotowuje leki, załatwia sprawy urzędowe i organizuje wizyty lekarskie. Kolegium wskazało, że Wnioskodawca pomaga matce

w godzinach porannych i w czasie pobytu córki w pracy, z kolei K. L. sprawuje opiekę nad babcią od godz. 10.30 do 13.00 oraz od godziny 18.00 do 8.00 następnego dnia. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że przeprowadzający wywiad pracownik socjalny stwierdził, że G. L. jest w stanie samodzielnie funkcjonować, nie jest osobą całkowicie leżącą i może sama zostać w domu, zaś zakres i rozmiar czynności wykonywanych przez Wnioskodawcę przy matce nie uniemożliwia mu podjęcia pracy.

W ocenie Kolegium wykonywania przez Stronę (na zmianę z córką) czynności takich jak robienie zakupów, pomocy przy wstawaniu z łóżka i z krzesła, prowadzenia do toalety, podawania leków, podawania posiłków nie można określić jako sprawowania stałej

i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną; jest to raczej doraźna pomoc. Organ odwoławczy podkreślił, że skoro Wnioskodawca mieszka wraz z matką, to jeśli sprząta mieszkanie, robi zakupy, przygotowuje śniadanie i kolację, przygotowuje opał, czy pali

w piecu, to robi to nie tylko dla niepełnosprawnej matki, ale również dla siebie, sam bowiem bezpośrednio korzysta z namacalnych efektów tych czynności. Zaakcentowano, że z natury rzeczy czynności takie jak gruntowne sprzątanie mieszkania, robienie zakupów, nie są wykonywane codziennie. Z kolei przygotowywanie śniadania i kolacji nie zajmuje więcej niż kilkadziesiąt minut dziennie. Mając to na uwadze Kolegium stwierdziło, że deklarowane przez Wnioskodawcę czynności nie wymagają od niego rezygnacji

z zatrudnienia ani niepodejmowania pracy zarobkowej, wszystkie one, z racji pomocniczego charakteru i absorbowania małej ilości czasu, mogą być wykonywane przez osobę pracującą. Organ odwoławczy zauważył przy tym, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż większość czynności opiekuńczych w stosunku do G. L. wykonuje jej wnuczka K., zaś pomoc Wnioskodawcy jest jedynie uzupełnieniem opieki sprawowanej przez jego córkę.

Podsumowując Kolegium oceniło, że obecnie nie ma żadnego związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką. Brak jest zatem podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W skardze na decyzję organu odwoławczego Z. L., reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzucił jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez niego pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Stawiając powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak

i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono również o skierowanie sprawy do rozpoznania

w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazano, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa

w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. W ocenie strony skarżącej nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez Skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej

i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zaznaczono, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpatrzenia w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 10 lipca 2023 r. utrzymująca

w mocy decyzję Wójta Gminy Ustka z 5 maja 2023 r. odmawiającą Z.L. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką G. L.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku

z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie,

a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację

z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r.

sygn. akt I OSK 1148/20 wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy

w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego oceniając, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Oceniając powyższe stanowisko w pierwszej kolejności należy wskazać,

że w sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez G. L. orzeczenia

o stopniu niepełnosprawności wydanego 6 grudnia 2010 r. przez Powiatowy Zespół

ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Słupsku. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej

i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 100 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia matce Skarżącego stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia

w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne (pkt 5) oraz uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku

z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu

o niepełnosprawności.

Przenosząc przytoczone wyżej regulacje i poczynione dotychczas uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd jako prawidłowe ocenia stanowisko organów, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną matką.

Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego

z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).

Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadów środowiskowych z 30 listopada 2022 r. i 6 kwietnia 2023 r. oraz dokumentacji medycznej nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia G. L., jak i zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącego nad matką są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez orzekające w sprawie organy.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 30 listopada 2022 r. wynika m.in., że Z. L. (ur. w 1967 r.) mieszka z matką G. L. (ur. w 1938 r.) oraz swoją córką K. L. (ur. w 1994 r.). Skarżący ma wykształcenie zawodowe, oświadczył, że przez około 20 lat pracował w swoim wyuczonym zawodzie (rzeźnik), od lipca 2005 r. do października 2010 r. przebywał w Irlandii, gdzie podejmował pracę jako rzeźnik (było to jego ostatnie miejsce zatrudnienia). Po powrocie do kraju zarejestrował się jako osoba bezrobotna (od grudnia 2010 r. do marca 2011 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych). Następnie przez około 10 lat pomagał żonie w prowadzeniu działalności gospodarczej (sklep spożywczy), a od śmierci żony (20 grudnia 2021 r.) pobiera rentę rodzinną. Z. L. zajmuje pomieszczenia na piętrze, natomiast jego córka użytkuje pokój na parterze, w sąsiedztwie pokoju babci. Matka Skarżącego przeszła zabieg wszczepienia endoprotez stawów biodrowych (w 2013 r. i w 2014 r.), zdiagnozowano u niej chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze i nietrzymanie moczu. Pracownik socjalny wskazał, że G. L. nie jest osobą leżącą, porusza się po domu korzystając z ortopedycznych kul łokciowych, wózka inwalidzkiego, a czasami lub przy pomocy osoby trzeciej. Matka Skarżącego samodzielnie korzysta z toalety (potrzebuje asekuracji podczas korzystania z łazienki), samodzielnie spożywa posiłki, które przygotowuje jej syn (śniadania i kolacje) oraz wnuczka (obiady). G. L. sama wstaje z łóżka lub krzesła (czasami potrzebuje asekuracji). W ocenie pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy matka Skarżącego jest w stanie samodzielnie funkcjonować, nie wymaga bezwzględnej obsługi (nie jest ona osobą całkowicie leżącą, może sama pozostać w domu na pewien czas), natomiast zakres

i rozmiar czynności, jakie wykonuje Z. L. przy matce umożliwiają mu podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Natomiast podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 6 kwietnia 2023 r. wskazano, że G. L. wymaga pomocy w następujących czynnościach: prowadzenie do łazienki i toalety (czynności te wykonują Skarżący i jego córka), pomoc

w ubieraniu się, zmiana pieluchomajtek (wykonuje K. L.), pomoc przy myciu (wykonuje K. L.), pomoc przy wstaniu z łóżka, krzesła (wykonują Z. L. i K. L.), przygotowywanie posiłków (śniadania i kolacje przygotowuje Z. L., zaś obiady K. L.), przygotowywanie lekarstw (K. L.), podawanie lekarstw (Z. L.), robienie zakupów (Z. L.

i K. L.), załatwianie spraw urzędowych (K. L.), umawianie wizyt lekarskich (K. L.). Pracownik socjalny zaznaczył, że matka Skarżącego pomimo niepełnosprawności i problemów z prawidłowym poruszaniem się jest w stanie samodzielnie wykonać niektóre czynności pielęgnacyjne i higieniczne, tj. samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, sama się czesze, samodzielnie spożywa przygotowane wcześniej posiłki, napoje i lekarstwa. Podkreślono również, że faktyczną opiekę nad G. L. sprawuje zarówno Skarżący, jak i jego córka. W opinii pracownika socjalnego rozmiar i zakres sprawowanej przez Skarżącego opieki nad matką nie jest przeszkodą, aby podjął on aktywność zawodową, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, albowiem wykonywanego przez niego w ramach opieki czynności nie są czasochłonne i nieprzerwane.

Należy zauważyć, że podczas wywiadu środowiskowego w dniu 6 kwietnia 2023 r. pracownik socjalny zastał G. L. w towarzystwie jej wnuczki K., która gotowała obiad, Skarżący był w tym czasie na piętrze domu, gdzie zajmuje pomieszczenia.

Biorąc pod uwagę okoliczności wynikające z przeprowadzonych w sprawie wywiadów środowiskowych Sąd podziela stanowisko organów, że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r.

sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, z 14 września

2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15).

Należy zauważyć, że pomimo stwierdzonej znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia matka Skarżącego wykazuje się samodzielnością - z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby była ona osobą wyłącznie leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Z wywiadu wynika, że G. L. po domu porusza się korzystając z ortopedycznych kul łokciowych, wózka inwalidzkiego,

a czasami przy pomocy osoby trzeciej, samodzielnie korzysta z toalety, samodzielnie spożywa przygotowane wcześniej przez syna i wnuczkę posiłki oraz lekarstwa. Zdaniem Sądu zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez Skarżącego w ramach opieki nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez niego pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Ponadto należy zwrócić uwagę, że z oświadczenia Strony dotyczącego czynności wykonywanych podczas opieki nad matką wynika, iż część z nich składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (palenie w piecu, podawanie posiłków

i leków) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu

(zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). W judykaturze wskazuje się, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Wskazane przez Skarżącego czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich

z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym

(zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 858/21).

Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki Skarżącego i konieczności jej wsparcia, do czego Strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia

25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych.

Podsumowując należy wskazać, że Skarżący może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec matki godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje Strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych,

w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżący - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem matki oraz sprawowanie opieki nad babcią również przez K. L. - ma potencjalną możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącego opieki nad matką.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła zarówno strona skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), jak i organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 6 akt sądowych).[pic]