Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 606/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-08-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie WSA Maria Zawadzka (spr.) WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 24 stycznia 2024 r. nr SKO-NP-4115-388/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz skarżącej kwotę 480,00 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 stycznia 2024 r. nr SKO-NP-4115-388/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia 4 września 2023 r. nr ŚR-FA-ŚW.524-10/2023 o odmowie przyznania A. K. (zwanej dalej także wnioskodawczynią lub skarżącą) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką H. T.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 4 września 2023 r. nr ŚR-FA-ŚW.524-10/2023 organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. Uzasadniając swoją decyzję organ I instancji wskazał, że matka skarżącej ma 75 lat, mieszka sama, jest wdową i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 17 maja 2023 r. wydanym na stałe. Za bezsporne w sprawie organ uznał, że matka skarżącej jest osobą potrzebującą opieki i pomocy osób trzecich w prawidłowym funkcjonowaniu. Pomocy takiej udziela jej skarżąca, a opieka sprawowana jest przez nią przez około 9 godzin dziennie, a w razie potrzeby także w godzinach nocnych. Jednak zdaniem organu I instancji, w sprawie istnieje wątpliwość co do związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Organ wyjaśnił, że skarżąca pracowała zawodowo od 15 czerwca 2011 r. prowadząc własną działalność gospodarczą, którą z dniem 30 czerwca 2023 r. zawiesiła z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, której stan zdrowia nie pozwala na samodzielne funkcjonowanie. Zdaniem organu, zawieszenie działalności nie jest jednak jednoznaczne z zaprzestaniem jej prowadzenia, tj. wykreśleniem jej z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

Ponadto organ zauważył, że obowiązek alimentacyjny wobec matki ciąży w takim samym stopniu również na jej drugiej córce – B. P. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu organ ustalił, że siostra skarżącej zamieszkuje w L., pracuje zawodowo i wraz z mężem mają na utrzymaniu córkę w wieku 14 lat. Siostra skarżącej leczy się w poradni reumatologicznej, endokrynologicznej i chirurgicznej, jednak nie przedstawiła na to dowodów, kart leczenia. W/w oświadczyła, iż nie jest w stanie sprawować opieki nad matką ze względu na odległość w jakiej zamieszkuje i pracę zawodową, ponadto nie jest też w stanie udzielić pomocy finansowej związanej z opieką nad matką ponieważ dochód jaki posiadają z mężem wystarcza jedynie na zaspokojeniu bieżących potrzeb życiowych.

Organ stwierdził, że nie był w stanie jednoznacznie ustalić stanu faktycznego, czy po stronie drugiej córki zobowiązanej do alimentacji występują rzeczywiście obiektywne przeszkody co do sprawowania opieki wobec matki.

Organ podkreślił, że zgodnie z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice oraz dzieci powinni wspierać się wzajemnie. Obowiązek wzajemnej pomocy dzieci względem rodziców trwa do śmierci jednych i drugich. Obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców istnieje bez względu na to czy mieszkają z rodzicami czy osobno (czy założyli własne rodziny czy nie).

W odwołaniu od powyższej decyzji organu skarżąca wniosła o jej uchylenie i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzji organu I instancji odwołująca zarzuciła:

1) błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz córki.

2) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Decyzją z dnia 24 stycznia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium stwierdziło, że z materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym stwierdzono, że jest ona osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 kwietnia 2023 r. natomiast niepełnosprawność istnieje u niej do 1 stycznia 1997 r.

W ocenie Kolegium, z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych nie można wnioskować, że faktycznie zakres opieki jakiej wymaga matka skarżącej (i jaki faktycznie wykonuje skarżąca) był tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to podjęcie skarżącej jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym. Z zasad doświadczenia życiowego wynika bowiem, że czynności takie jak: przygotowanie posiłków, umawianie wizyt lekarskich, robienie zakupów, realizacja recept, czy pomoc w czynnościach związanych z prowadzeniem szeroko rozumianego gospodarstwa domowego - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo. Zdaniem organu II instancji, czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem, a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie.

Ponadto SKO zauważyło, że z akt sprawy nie wynika, aby matka skarżącej była osobą leżącą, nie kontaktową lub niezdolną do samodzielnego załatwiania swoich potrzeb fizjologicznych, nie wymaga stałego nadzoru ze strony opiekuna. Organ stwierdził, że jak wynika z ustaleń wywiadu skarżąca nie mieszka z matką, przygotowuje posiłki, załatwia sprawy związane ze służbą zdrowia - zawozi na leczenie do lekarza, robi zakupy, sprząta, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej. W opinii Kolegium, czynności wykonywane przez skarżącą w związku ze sprawowaną opieką nie absorbują jej na tyle aby zachodziła definitywna konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej. Trudno bowiem przyjąć, że wnioskodawczyni sprawuje całodobową opiekę nad niepełnosprawną matką. Z dokumentów zawartych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, w dniu 30 czerwca 2023 r. jedynie zawiesiła działalność gospodarczą. Zdaniem organu odwoławczego, okoliczność ta powoduje, iż w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Powołując się na treść art. 3 pkt 22 i pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ II instancji stwierdził, że skarżąca nie wykreśliła swojej działalności z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej, a zawieszenie jej wykonywania nie odbyło się skutecznie w rozumieniu art. 16b ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2021 r. poz. 266, 1535 i 1621) lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.).

W związku z tym Kolegium uznało, że na dzień rozpatrywania sprawy skarżąca nie spełnia podstawowej przesłanki, od której ustawodawca uzależnił przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. rezygnacji lub nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ponieważ nie dokonała wykreślenia działalności gospodarczej jak i na dzień złożenia wniosku oraz rozpatrywania sprawy nie jest pozbawiona dochodów. Jest uprawniona do zasiłku dla bezrobotnych. Wobec przedstawionych okoliczności, trudno uznać, iż występuje związek przyczynowo skutkowy między nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Ponadto organ odwoławczy zauważył, że oprócz skarżącej jest jeszcze jej siostra obciążona - w tym samym stopniu, co skarżąca - ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej matki. Kolegium wskazało, że ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosownie podzielić wykonywaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich.

Kolegium stwierdziło, że nie kwestionuje faktu, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która niewątpliwie ze względu na wiek i stan zdrowia opieki tej wymaga, jednak do akt sprawy nie zostały przedłożone dokumenty świadczące o tym, że w stanie faktycznym sprawy istnieją obiektywne okoliczności wyłączające siostrę skarżącej we współuczestnictwie w opiece nad niepełnosprawną matką np. orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wskazujące, że nie jest ona w stanie świadczyć pomocy czy też trudna sytuacja finansowa rodziny nie pozwalająca na uczestniczenie w pomocy w sposób pośredni.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że okoliczności polegającej na tym, iż osoba zobowiązana do opieki mieszka w innej miejscowości, pracuje i wykonywane przez nią obowiązki zawodowe w jej ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą, w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Niezależnie od powyższego SKO podniosło, iż obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną.

W ocenie Kolegium, przyznanie skarżącej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach H. T.

Podsumowując powyższe wywody oraz odnosząc się do argumentacji zawartej w odwołaniu Kolegium stwierdziło, iż nie kwestionuje faktu, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką jest do tego zobowiązana nie tylko moralnie, ale także prawnie z racji ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego względem rodzica, jednak fakt posiadania przez matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania przez skarżącą tej opieki niejako automatycznie nie powodują powstania po jej stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji wraz z decyzją organu I instancji i orzeczenia co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej wnioskowanego świadczenia, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

1) naruszenia prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

2) rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będąc jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż jej rodzeństwo może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Za bezsporny w sprawie skarżąca uznała fakt, iż jako dziecko niepełnosprawnej mieści się w katalogu podmiotów, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Odnośnie natomiast twierdzenia organu, że winna otrzymać wsparcie od rodzeństwa skarżąca wskazała, że z utrwalonej linii orzeczniczej Wojewódzkich Sądów Administracyjnych wynika, iż nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego argument, iż rodzeństwo wnioskodawcy winno wspierać wnioskodawcę w opiece nad osobą niepełnosprawną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w przypadku gdy jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu nie przewiduje bowiem pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Tym samym jeżeli jest kilka podmiotów zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Skarżąca ma prawo wyboru czy podejmie zatrudnienie i będzie dzieliła się obowiązkiem alimentacyjnym względem matki z pozostałym rodzeństwem czy też będzie czyniła osobiste starania poprzez osobistą opiekę. Organy administracyjne nie mogą decydować za stronę w jaki sposób będzie wywiązywała się ona z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego. W ocenie skarżącej, na uwagę zasługuje również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r., w którym to Trybunał zważył, iż w przypadku kiedy członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków - moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to od opiekuna rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać wsparcie państwa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium w Nowym Sączu utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy L. odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na matkę.

Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390) – dalej u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zdaniem Sądu, organy naruszyły art. 77 § 1 i art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką w zakresie wymaganym jej stanem zdrowia, a w konsekwencji przedwczesne uznanie, że pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a ustaleniem koniecznością opieki brak związku przyczynowo – skutkowego.

Zdaniem Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie uzasadnia stwierdzenie, że fakty i okoliczności mające istotne z punktu widzenia możliwości dokonania prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego nie zostały wyjaśnione. Zgromadzony w aktach postępowania materiał dowodowy jest niekompletny i niewystarczający do oceny stanu faktycznego oraz wydania decyzji w sprawie.

Nie budzi wątpliwości – w świetle regulacji dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych – że samo posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i potrzeba pomocy takiej osobie przez osoby zobowiązane do alimentacji nie oznacza automatycznie konieczności całkowitej rezygnacji z zatrudnienia, która jest warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt, że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej nie oznacza, że osoba ją zapewniająca musi zrezygnować z zatrudnienia. O konieczności rezygnacji z całkowitego zatrudnienia przesądzają przede wszystkim potrzeby osoby niepełnosprawnej wynikające z jej aktualnego stanu zdrowia.

Również takie czynności takie jak np. utrzymywanie porządku w mieszkaniu, robienie zakupów, pranie, prasowanie, przygotowywanie i podawanie posiłków, spacery z osobą niepełnosprawną, pomoc przy toalecie i czynnościach higienicznych nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności. Są to bowiem typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, czy też w dni wolne od pracy. Natomiast czynności polegające na pomocy w utrzymaniu higieny, organizacja wizyt lekarskich i uczestnictwo w nich, wykupywanie i dawkowanie leków, nie są czynnościami uniemożliwiającymi podjęcie zatrudnienia. Ww. czynności opiekuńcze nie wymagają bowiem ciągłej dyspozycyjności i całodziennej opieki, przez co dają realną możliwość podjęcia zatrudnienia.

W przedmiotowej sprawie nie jest znany aktualny (na dzień złożenia i rozpoznania wniosku), stan zdrowia matki skarżącej. Wiadomo jedynie, że w orzeczeniu o znaczymy stopniu niepełnosprawności stwierdzono, że niepełnosprawność istnieje od stycznia 1997 r., a znaczy stopień niepełnosprawności datuje się 5 kwietnia 2023 r. Niesporne jest, że matka skarżącej cierpi na chorobę [...], a w kwietniu 2023 r. rozpoznano u niej [...], na skutek czego zakwalifikowano ją do uzupełniającej chemioterapii. Z karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 29 maja 2023 r. wynika, że chora dobrze znosiła leczenie w oddziale. Nie wiadomo, jak chora w późniejszym okresie znosiła dalsze leczenie, ponieważ nie przedstawiono na tą okoliczność żadnych zaświadczeń lekarskich, nie wynika to również bezpośrednio z wywiadu – oprócz tego, że wymagała opieki.

Nie znając dokładnego stanu zdrowia niepełnosprawnej matki skarżącej, wynikającego z dokumentacji medycznej z ostatnich lat leczenia, nie może organ oprzeć się jedynie na spostrzeżeniach pracownika socjalnego, odnotowanych w protokole z wywiadu środowiskowego, czy też jedynie na oświadczeniach samej skarżącej. Stan zdrowia niepełnosprawnej matki skarżącej wymagający, wg skarżącej, całkowitej rezygnacji przez niego z zatrudnienia, musi zostać wykazany stosownymi dokumentami wystawionymi przez lekarzy.

Jako powód niepełnosprawności wpisano w orzeczeniu symbol 08-T, 11-I, 10-N, w związku z czym, o tym czy matka skarżącego wymaga nieprzerwanej przy niej obecności muszą wypowiedzieć się lekarze, którzy ją stale leczą.

Należy mieć na uwadze, że schorzenia nowotworowe i ich leczenie może mieć różny przebieg u różnych osób. Dlatego tak ważne jest ustalenie stanu zdrowia matki skarżącej, a następnie – zakresu koniecznych czynności opiekuńczych skarżącej względem niej. Te dwie okoliczności z kolei pozwolą na ocenę, czy zakres sprawowanej przez skarżącą opieki w rzeczywistości wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przedmiotem jednoznacznych ustaleń powinno być zatem wyjaśnienie, czy matka skarżącej może samodzielnie, bez opieki, pozostać w domu przez dłuższy okres czasu - tym bardziej, że mieszka sama (więc w nocy i tak jest sama), a skarżąca tylko do niej przyjeżdża na kilka godzin dziennie.

Sąd podziela stanowisko organów, że co do zasady obowiązek alimentacyjny ciąży w równym stopniu na każdym z rodzeństwa, a więc również na siostrze skarżącej. W przedmiotowej sprawie nie wskazano stosownymi dokumentami, aby istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody w odniesieniu do siostry skarżącej w wywiązywaniu się przez nią ze swoich obowiązków alimentacyjnych względem matki. Skarżąca wskazała, jedynie że siostra legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i nie partycypuje finansowo w opiece nad matką, ponieważ jej na to nie stać. Podkreślić jednak należy, ze stosując art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nawet w sytuacji istnienia kilku osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji nie jest wykluczona możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z dzieci w sytuacji gdy inne – z powodów obiektywnych - nie mogą wypełniać obowiązku alimentacyjnego względem rodzica lub też w sytuacji, gdy świadczona przez rodzeństwo pomoc nie pozwala na zapewnienie stałej i pełnej opieki i wymaga jednak rezygnacji z zatrudnienia. Może się okazać, że ze względu na stan zdrowia matki skarżącej, która cierpi na tak wiele poważnych chorób będziemy mieli w przedmiotowej sprawie właśnie z taką sytuacja do czynienia.

Za nieuzasadnionym należy uznać zarzut organów, że skarżąca nie spełniła podstawowej przesłanki, od której ustawodawca uzależnił przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż nie dokonała wykreślenia działalności gospodarczej.

Z akt wynika, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą (taxi osobowe), którą zawiesiła w dniu 30 czerwca 2023 r. z uwagi na konieczność opieki nad matką, która wtedy była w trakcie leczenia chemioterapią. Przy czym nie budzi wątpliwości ani fakt sprawowania opieki nad matką przez skarżącą, ani też istnienie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a świadczeniem opieki.

Skarżąca w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką (tj. w dniu 14 lipca 2023 r.), nie prowadziła już działalności gospodarczej, ponieważ ją zawiesiła (30 czerwca 2023 r.). Tym samym, w ocenie Sądu, już w dacie złożenia wniosku skarżąca wykazała spełnienie przesłanki rezygnacji z innej pracy zarobkowej. Z uwagi na zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej, zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. tj. 2023, poz. 221), w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Z przytoczonego przepisu jasno wynika, że zawieszenie działalności gospodarczej należy uznać za faktyczną rezygnację z zatrudnienia, o której mowa w art.17 ust.1 u.ś.r. Zatem zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej było wystarczające dla uznania, iż skarżąca już w dacie złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego spełniła określoną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłankę rezygnacji z innej pracy zarobkowej (wyrok NSA sygn. akt I OSK 1625/22). Organy jednak, przed ponownym wydaniem decyzji powinny sprawdzić, czy działalność skarżącej nadal ma status zawieszonej (skoro nie została wykreślona z rejestru).

Mając na uwadze powyższe, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ odwoławczy ustali, jaki jest aktualny stan zdrowia matki skarżącego, wzywając skarżącego do przedstawienia stosownych dokumentów lekarskich (z zaznaczeniem w szczególności, w jaki sposób stan zdrowia uległ zmianie w stosunku do lat 2016- 2019) oraz oceni, czy zakres i rozmiar opieki wykonywanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką jest tego rodzaju, aby całkowicie uniemożliwiał mu podjęcie zatrudnienia.

Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku. W pkt II Sąd orzekł zwrot kosztów postępowania.