Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1041/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Sprostowano zaskarżony wyrok
Powołane przepisy: article: art. 154 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del) Anna Juszczyk-Wiśniewska, Protokolant Marta Koźlik, po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 137/23 w sprawie ze skargi A.T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 19 stycznia 2023 r., nr 0601-IEW.712.17.2022 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1. oddala skargę kasacyjną, 2. postanawia sprostować oczywistą omyłkę pisarską w sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 137/23 w ten sposób, że zamiast wpisanego sformułowania "na decyzję" wpisać "na postanowienie".


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 137/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę A.T. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: "Dyrektor" lub "organ II instancji") z 19 stycznia 2023 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

Skarżący reprezentowany przez radcę prawnego zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w całości, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy i przepisy postępowania w sposób, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. nr 78 poz. 483; dalej: ,,Konstytucja RP’’) w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 119 pkt 3 i art. 122 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a."), przez niewłaściwe zastosowanie, które polegało na braku wyznaczenia rozprawy, mimo stosownego wniosku w skardze, w sytuacji gdy przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej była zasadność wszczęcia postępowania zabezpieczającego, a nie kwestia incydentalna czy mniejszej wagi, przez co naruszone zostało konstytucyjne prawo Skarżącego do jawnego rozpoznania sprawy, gdyż powołane przepisy p.p.s.a. wykraczają w takiej sytuacji poza dopuszczalne granice ograniczenia konstytucyjnego prawa Skarżącego;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) w związku z art. 154 § 1 i 2, art. 155a § 1 pkt 1 oraz art. 166b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm.; dalej: "u.p.e.a."), poprzez nieuwzględnienie skargi w sytuacji, gdy bezzasadnie oddalono ostatecznie zgłoszony przez Skarżącego zarzut do postępowania zabezpieczającego, który w okolicznościach tej sprawy zasługiwał na uwzględnienie z powodu braku zaistnienia ustawowych przesłanek zabezpieczenia niewymagalnego obowiązku określonego wobec Skarżącego nieostateczną decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. (dalej: "Naczelnik") z 22 września 2022 r., nr 0616-SPV.4103.40.2022.5, w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od września 2017 r. do grudnia 2018 r.;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 4 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") w związku z art. 18 i art. 166b u.p.e.a., poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo że organ II instancji dokonał dowolnej oceny dowodów dotyczących istnienia przesłanek wszczęcia postępowania zabezpieczającego, tj. obawy utrudnienia lub udaremnienia egzekucji, która polegała na (1) pominięciu faktów wykazanych przez Skarżącego dotyczących jego postawy w trakcie kontroli podatkowej i postępowania podatkowego, jego majątku, (2) nieuwzględnieniu oceny przesłanek zabezpieczenia dokonanej przez wierzyciela w trakcie kontroli podatkowej oraz przed wydaniem decyzji wymiarowej, (3) oparciu się na treści decyzji, które nie mają przymiotu prawomocności, pomimo (4) świadomości, że spór dotyczy stosowania zwolnień podatkowych, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że w dacie wydania zarządzeń zabezpieczenia istniała obawa niewykonania zobowiązania przez Skarżącego.

W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz o uchylenie zaskarżonego postanowienia organu II instancji, a także poprzedzającego je postanowienie Naczelnika z 23 listopada 2022 r. w całości. Skarżący wniósł również o zasądzenie od Dyrektora na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W zakreślonym ustawowo terminie Dyrektor nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), jak również naruszenie przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 119 pkt 3 i art. 122 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie, które polegało na braku wyznaczenia rozprawy, mimo stosownego wniosku w skardze, zauważa, iż zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. ustawodawca wskazał sytuacje, kiedy sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym. Stosownie do tego unormowania sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Trzeba zatem zauważyć, iż zgodnie z tą regulacją ustawodawca określił sytuacje umożliwiające rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa przy tym, iż trafnie wskazał Sąd I instancji, że przedmiot skargi kwalifikował sprawę do jednej z kategorii wymienionych w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Stąd też w ramach realizacji uprawnienia Sądu pozostaje ocena, czy sprawę należy rozpoznać w trybie uproszczonym, czy też stosownie do art. 122 p.p.s.a. na rozprawie. Sąd I instancji nie był więc związany wnioskiem o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Nie sposób zatem uznać zasadności pierwszego ze sformułowanych zarzutów skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do drugiego z zarzutów, tj. dotyczącego braku zaistnienia ustawowych przesłanek zabezpieczenia niewymagalnego obowiązku określonego wobec Skarżącego nieostateczną decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z 22 września 2022 r., stwierdza, iż zasadne staje się w ślad za Sądem I instancji przywołanie treści art. 155a §1 pkt 1 u.p.e.a. Zgodnie z tą regulacją organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia. Dla wydania zarządzenia zabezpieczenia nie jest wymagane istnienie ostatecznej i podlegającej wykonaniu decyzji podatkowej. Zabezpieczenie może więc dotyczyć należności wynikającej z nieostatecznej i niewykonalnej decyzji organu podatkowego I instancji. Dlatego też wierzyciel jako podstawę prawną wydanych w sprawie zarządzeń zabezpieczenia z 20 października 2022 r. wskazał art. 154 § 2 u.p.e.a., zaś jako podstawę istnienia należności pieniężnej wskazał nieostateczną, niewykonalną decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z 22 września 2022 r. Zgodnie bowiem z przywołanym art. 154 § 2 u.p.e.a., zabezpieczenie może być dokonane także przed terminem płatności należności pieniężnej lub przed terminem wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym. W orzecznictwie wskazuje się, iż ,,Zgodnie z treścią art. 154 § 2 u.p.e.a. zabezpieczenie może być dokonane także przed terminem płatności należności pieniężnej, a więc może ono dotyczyć należności wynikającej z nieostatecznej, niewykonalnej decyzji organu podatkowego I instancji’’ – wyrok WSA w Krakowie z 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 227/16.

Prawidłowo również zaprezentował stanowisko Sąd I instancji w zakresie okoliczności potwierdzających spełnienie przesłanek zabezpieczenia na podstawie art. 154 §1 u.p.e.a. Godzi się więc zauważyć, że prawodawca, wprowadzając regulację na podstawie której organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia należności pieniężnej lub wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, sformułował przesłankę poprzez ogólne stwierdzenie, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję, a w dalszej kolejności wskazuje na konieczność stwierdzenia konkretnej sytuacji, przy czym wymienia je w sposób przykładowy. Uwzględniając powyższe, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego trzeba uznać, iż trafna jest ocena WSA, w zakresie okoliczności potwierdzających wystąpienie możliwości utrudnienia lub udaremnienia egzekucji, gdzie opierając się na zarządzeniach zabezpieczenia przywołano ,,pkt 2, tj. unikanie wykonania przez zobowiązanego obowiązku przez nieujawnienie zobowiązań powstających z mocy prawa lub nierzetelne prowadzenie ksiąg podatkowych oraz pkt 5, tj. inne okoliczności’’. Sąd I instancji wskazał także w sposób szczegółowy stanowisko organu dla opisania powyższych okoliczności.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zatem uznać zasadności zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) w związku z art. 154 § 1 i 2, art. 155a § 1 pkt 1 oraz art. 166b u.p.e.a.

W ramach ostatniego z zarzutów skargi kasacyjnej Skarżący podnosi nieuwzględnienie skargi w sytuacji, gdy organ II instancji dokonał dowolnej oceny dowodów, które dotyczyły istnienia przesłanek wszczęcia postępowania zabezpieczającego, a zatem obawy utrudnienia lub udaremnienia egzekucji. Naczelny Sąd Administracyjny również w tym względzie uznaje za trafne stanowisko zaprezentowane przez Sąd I instancji, iż organ odwoławczy wydał zaskarżone postanowienie zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, po uprzednim dokonaniu oceny stanu faktycznego na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Należy więc powtórzyć za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, iż wierzyciel na każdym etapie postępowania ma obowiązek przeprowadzania ponownej oceny zasadności zabezpieczenia należności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 4 i art. 80 "k.p.a. w związku z art. 18 i art. 166b u.p.e.a.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 156 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. postanowił sprostować oczywistą omyłkę pisarską w sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 137/23 w ten sposób, że zamiast wpisanego sformułowania "na decyzję" wpisać "na postanowienie".

Anna Juszczyk-Wiśniewska Jacek Brolik Paweł Borszowski (spr.)