Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 401/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 250 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 184, art. 207
journal: Dz.U. 2009 nr 157 poz 1240
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

SENTENCJA

Dnia 3 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Asesor WSA Anna Dębowska, Protokolant asystent sędziego Beata Drożdż, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2023 roku sprawy ze skargi W. B. na decyzję Zarządu Województwa Łódzkiego z dnia 31 marca 2022 roku nr 1/2022/PR w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu B. N., prowadzącej Kancelarię Radcy Prawnego B. N. w Ł. przy ul. [...] kwotę 10 800 (dziesięć tysięcy osiemset) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 31 marca 2022 r., nr 1/2020/PR Zarząd Województwa Łódzkiego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 207 ust. 9 i 12a oraz art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 184 ustawy o finansach publicznych z dnia 27 sierpnia 2009 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 305 ze zm.), art. 2 pkt 11, 12 i 14, art. 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 818) oraz art. 143 w zw. z art. 2 pkt 36 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.U.UE.L.2013.347.320 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 20 października 2021 r., nr 10/RP/2021 w przedmiocie określenia W. B. kwoty przypadającej do zwrotu w wysokości 205 128,00 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania środków, tj. od dnia 31 marca 2020 r. do dnia zwrotu środków, jako środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem oraz z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ustawy o finansach publicznych w związku z realizacją projektu pn. "Rozwój gospodarki turystycznej na terenie N. i Okolic" na podstawie umowy o dofinansowanie nr UDA-RPLD.06.02.01-10-0008/17-00 z dnia 12 lipca 2019 r.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne

Instytucja Zarządzająca Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Łódzkiego (IZ RPO WŁ) na warunkach określonych w umowie o dofinansowanie projektu z dnia 12 lipca 2019 r., nr UDA-RPLD.06.02.01-10-0008/17-00 w ramach RPO WŁ na lata 2014-2020 przyznała W. B. prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą P.P.H.U. W. B. dofinansowanie w kwocie nieprzekraczającej 457 631,48 zł na realizację projektu pn. "Rozwój gospodarki turystycznej na terenie N. i Okolic". Przedmiotem umowy, zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie projektu było wykończenie połowy budynku zlokalizowanego w N. oraz wybudowanie altany, w celu powstania ośrodka wypoczynkowo-turystycznego. Projekt zakładał również zakup rowerów oraz pojazdu elektrycznego. Użytkownikami projektu miał być wnioskodawca, turyści odwiedzający dom gościnny w N. oraz turyści odwiedzający gminę N. i okolice.

W dniu 20 stycznia 2020 r. wnioskodawca zwrócił się do IZ RPO WŁ z prośbą o wydłużenie terminu realizacji projektu do dnia 31 czerwca 2022 r. motywując prośbę przesunięciem robót budowlanych spowodowanych złym stanem zdrowia. Pismem z dnia 25 lutego 2020 r. Marszałek Województwa Łódzkiego wyraził zgodę na przesunięcie terminu zakończenia realizacji projektu do dnia 31 grudnia 2021 r. Z uwagi na fakt, że beneficjent nie przedłożył aktualizacji wniosku o dofinansowanie, aneks nie został zawarty.

W dniu 31 marca 2020 r. beneficjent otrzymał transzę zaliczkową dofinansowania w kwocie 205 128,00 zł. Wniosek o płatność nr RPLD.06.02.01-10-0008/17-004-01 rozliczający otrzymaną zaliczkę został złożony w dniu 25 maja 2020 r., a jego korekta (nr wniosku o płatność: RPLD.06.02.01-10-0008/17-004-02) w dniu 16 lipca 2020 r. W dniu 26 sierpnia 2020 r. przesłano stronie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego SL2014 pismo informujące o konieczności złożenia kolejnego wniosku o płatność. Natomiast, pismem z dnia 31 sierpnia 2020 r. przekazano uwagi do złożonego wcześniej wniosku o płatność nr RPLD.06.02.01-10-0008/17-004-02, w którym określono termin 8 dni roboczych na ustosunkowanie się do wskazanych uwag.

Beneficjent nie dotrzymał 30-dniowego terminu przeznaczonego na wydatkowanie zaliczki i zwrotu pozostałej, niewykorzystanej transzy, a podczas weryfikacji wniosku o płatność stwierdzono liczne nieprawidłowości polegające na wydatkowaniu środków UE niezgodnie z przeznaczeniem, tj.: na wydatki niekwalifikowalne projektu (podatek VAT), wkład własny, a także wydatki nie ujęte w dokumentacji aplikacyjnej. Pismem z dnia 1 września 2020 r. IZ RPO WŁ wezwała beneficjenta do zwrotu przekazanych środków wraz z odsetkami, w terminie 14 dni od dnia otrzymania przedmiotowego pisma lub wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnej transzy dofinansowania. Wezwanie zostało skutecznie doręczone stronie w dniu 4 września 2020 r.

W dniu 2 września 2020 r. beneficjent za pośrednictwem systemu teleinformatycznego SL2014 zwrócił się z prośbą o wydłużenie terminu na poprawę wniosku o płatność o 8 dni roboczych z uwagi na wyjazd zagraniczny oraz dużą liczbę czynności wskazanych w piśmie. W dniu 3 września 2020 r. IZ RPO WŁ wyraziła zgodę wskazując jednocześnie na konieczność złożenia zaległego wniosku o dofinansowanie.

Pismem z dnia 15 września 2020 r. strona za pośrednictwem poczty przesłała skany dokumentów finansowych. Z uwagi na fakt, że przedłożenie kopii dokumentów nie jest równoznaczne ze złożeniem wniosku, ponownie wezwano beneficjenta do złożenia wniosku zgodnie z § 16 ust. 1 i 2 umowy o dofinansowanie (tj. za pośrednictwem systemu teleinformatycznego SL2014). W odpowiedzi na wezwanie do zapłaty z dnia 1 września 2020 r. beneficjent za pośrednictwem systemu SL2014 przekazał pismo z dnia 1 października 2020 r. wyrażające zgodę na pomniejszenie kolejnej transzy. Ze względu jednak na brak kolejnych wniosków o płatność pełniących funkcję zaliczkową, pomniejszenie nie mogło być skuteczne.

Z uwagi na fakt, że beneficjent nie przesłał kolejnego wniosku o płatność (nr RPLD.06.02.01-10-0008/17-005-01), ani korekty wniosku nr RPLD.06.02.01-10-0008/17-004-03 wraz z wyjaśnieniami oraz brakującymi dokumentami, niemożliwe stało się dalsze rozliczanie i ocena prawidłowości wydatkowania przyznanego dofinansowania.

Pismem z dnia 26 listopada 2020 r. IZ RPO WŁ poinformowała beneficjenta, że niewywiązywanie się z obowiązków wynikających z umowy o dofinansowanie (§ 5 ust. 1) skutkować może rozwiązaniem umowy w trybie natychmiastowym i jednocześnie wezwała do złożenia zaległych wniosków o płatność.

Zgodnie z obowiązującym harmonogramem płatności beneficjent w 2020 r. planował wykazać we wnioskach o płatność wydatki ogółem na kwotę 638 313,53 zł (tj. 77,63% kosztów inwestycji). Przedłożone w 2020 r. wnioski o płatność obejmowały wydatki w kwocie 167 320,86 zł, co stanowi 20,35% kosztów inwestycji. Powyższe wskazuje, że realizacja projektu odbiegała od przyjętego planu. Beneficjent nie dokonał aktualizacji harmonogramu płatności. Nie przedłożenie wniosków o płatność z wypełnioną częścią sprawozdawczą oraz brak aktualizacji harmonogramu płatności spowodowało wątpliwości, czy projekt jest w ogóle realizowany i stanowi naruszenie § 4 ust. 1 lit. c umowy o dofinansowanie, tj. beneficjent nie realizuje projektu w oparciu o założenia określone we wniosku o dofinansowanie.

Dodatkowo, w wyniku weryfikacji wniosku o płatność stwierdzono, że beneficjent wydatkował środki UE niezgodnie z przeznaczeniem. W związku z powyższym wezwano do złożenia wyjaśnień, brakujących dokumentów oraz korekty wniosku o płatność, czego beneficjent nie uczynił. Niezłożenie korekty wniosku o płatność w projekcie spełnia przesłanki uchylania się od obowiązku określonego w § 19 ust. 1 umowy o dofinansowanie projektu, tj. przedstawiania na wezwania IZ RPO WŁ wszelkich informacji i wyjaśnień związanych z realizacją projektu, w terminie określonym w wezwaniu.

W wyniku stwierdzonych nieprawidłowości podczas realizacji projektu IZ RPO WŁ podjęła decyzję o rozwiązaniu umowy z beneficjentem, co odzwierciedla Oświadczenie Marszałka Województwa Łódzkiego o rozwiązaniu umowy o dofinansowanie projektu z dnia 11 maja 2021 r. Jako przesłanki do rozwiązania umowy wskazano następujące postanowienia umowy o dofinansowanie:

1) § 25 ust. 2 lit. e, zgodnie z którym IZ RPO WŁ może rozwiązać umowę w przypadku nieprzedkładania zgodnie z umową wniosków o płatność,

2) § 25 ust. 2 lit. b, zgodnie z którym IZ RPO WŁ może rozwiązać umowę w przypadku gdy stwierdzi, iż w zakresie postępu rzeczowego projektu, zadania nie są realizowane lub ich realizacja w znacznym stopniu odbiega od umowy,

3) § 25 ust. 2 lit. d, zgodnie z którym IZ RPO WŁ może rozwiązać umowę w przypadku gdy beneficjent w ustalonym przez IZ terminie nie doprowadzi do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości,

4) § 25 ust. 2 lit. f, zgodnie z którym IZ RPO WŁ może rozwiązać umowę w przypadku gdy beneficjent uchyla się od wykonywania obowiązków, o których mowa w § 19.

W związku z powyższym organ wezwał W. B. do zwrotu całości przekazanego dofinansowania, tj. kwoty 205 128,00 zł, wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania środków. Oświadczenie o rozwiązaniu umowy zawierające jednocześnie wezwanie do zapłaty doręczono stronie w dniu 20 maja 2021 r.

Pismem z dnia 26 maja 2021 r. beneficjent wskazał, że oświadczenia o rozwiązaniu umowy nie przyjmuje wskazując na utrudniony kontaktem z poszczególnymi instytucjami oraz ograniczeniem działalności gospodarczej, spowodowanych pandemią COVID-19. Zwrócił się o umożliwienie uzupełnienia brakującej dokumentacji oraz kontynuowanie projektu finansowanego ze środków UE.

IZ RPO WŁ w piśmie z dnia 17 czerwca 2021 r. podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko. Zawiadomieniem z dnia 19 lipca 2021 r. poinformowano stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków przeznaczonych na realizację programu finansowanego z udziałem środków europejskich.

Decyzją z dnia 20 października 2021 r. Zarząd Województwa Łódzkiego określił kwotę przypadającą do zwrotu w wysokości 205 128,00 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Powyższa decyzja doręczona została beneficjentowi w dniu 25 października 2021 r.

W dniu 8 listopada 2021 r. W. B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniósł, że pandemia COVID-19 znacząco wpłynęła na jego sytuację oraz realizację projektu. Wskazał, że z powodu epidemii miał problemy ze znalezieniem wykonawców do wykonania zaplanowanych w projekcie robót, przez co terminy wykonywania prac oraz rozliczania zaliczki przedłużały się. Utrata natomiast głównego źródła dochodów przyczyniła się do problemów z realizacją projektu, w tym też utrzymania wkładu własnego na założonym poziomie. Wnioskodawca wskazał, że nie wstrzymano prac nad projektem, który jest realizowany ze środków własnych. Wobec powyższego wniósł o możliwość uzupełnienia braków w dokumentacji i złożenia wszelkich wyjaśnień tak aby mógł kontynuować projekt. W przypadku odmowy, w ocenie strony w przedmiotowej sytuacji zaistniała przesłanka określona w art. 27 ustawy z dnia 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych w związku z wystąpieniem COVID-19 (Dz. U. z 2021 r. poz. 986), zgodnie z którym przepisu art. 207 ust. 4 pkt 3 u.f.p. nie stosuje się, jeżeli niedokonanie zwrotu środków przez beneficjenta było skutkiem wystąpienia COVID-19.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 31 marca 2023 r. Zarząd Województwa Łódzkiego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, że w umowie o dofinansowanie z dnia 12 lipca 2019 r. określono szczegółowe zasady dofinansowania projektu oraz prawa i obowiązki beneficjenta z tym związane. IZ RPO WŁ zobowiązała się do dofinansowania części wydatków kwalifikowalnych poniesionych na realizację projektu na podstawie zweryfikowanego przez IZ RPO WŁ poprawnego wniosku o płatność. Natomiast beneficjent zobowiązał się realizować projekt z należytą starannością, w szczególności zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i procedurami w ramach programu oraz w sposób, który zapewni prawidłową i terminową realizację projektu.

Zgodnie z § 4 ust. 1 lit. c umowy o dofinansowanie, beneficjent odpowiada za realizację projektu zgodnie z umową oraz wnioskiem o dofinansowanie i harmonogramem płatności, w tym za realizację projektu w oparciu o założenia realizacji projektu określone we wniosku o dofinansowanie. W myśl § 5 ust. 1 umowy, obowiązki beneficjenta w zakresie sprawozdawczości wypełniane są w oparciu o informacje dotyczące postępu rzeczowo -finansowego w realizacji projektu, zawarte we wniosku o płatność, o którym mowa w § 10. Brak wydatków po stronie beneficjenta nie zwalnia go z obowiązku przedkładania wniosku o płatność z wypełnioną częścią dotyczącą przebiegu realizacji projektu w terminach:

a) 3 miesięcy liczonych od daty złożenia poprzedniego wniosku o płatność, który zawierał wypełnioną część sprawozdawczą,

b) w przypadku pierwszego wniosku o płatność, w ciągu 3 miesięcy liczonych od daty podpisania umowy o dofinansowanie,

c) we wniosku o płatność końcową w terminie określonym w § 10 ust. 7 umowy.

Ponadto podpisując umowę o dofinansowanie beneficjent zobowiązał się do przedstawiania na wezwanie Instytucji Zarządzającej wszelkich informacji i wyjaśnień związanych z realizacją projektu w terminie określonym w wezwaniu, jednak nie krótszym niż 5 dni roboczych (§19 ust. 1 umowy).

Zgodnie z § 8 ust. 9 umowy niedopuszczalne jest przeznaczanie transz na sfinansowanie wydatków niekwalifikowalnych projektu. W przypadku naruszenia tego zakazu stosuje się § 13 (Nieprawidłowości i zwrot środków).

Dodatkowo, beneficjent podpisując umowę o dofinansowanie zobowiązał się w § 16 ust. 1 do wykorzystywania systemu SL2014 w procesie rozliczania projektu oraz komunikowania z IZ RPO WŁ, zgodnie z treścią aktualnie obowiązującego Podręcznika Beneficjenta SL2014, udostępnioną przez IZ. Wykorzystanie SL2014 obejmować winno m.in. przesyłanie: wniosków o płatność, dokumentów potwierdzających kwalifikowalność wydatków ponoszonych w ramach projektu i wykazywanych we wnioskach o płatność, innych dokumentów związanych z realizacją projektu, w tym niezbędnych do przeprowadzenia kontroli projektu.

W myśl § 16 ust. 2 umowy, beneficjent i Instytucja Zarządzająca uznają za prawnie wiążące przyjęte w umowie rozwiązania stosowane w zakresie komunikacji i wymiany danych w SL2014, bez możliwości kwestionowania skutków ich stosowania.

W przedmiotowej sprawie realizując projekt beneficjent naruszył postanowienia umowy o dofinansowanie projektu, a więc doszło do wykorzystania środków przeznaczonych na realizację projektu pn. "Rozwój gospodarki turystycznej na terenie N. i Okolic" z naruszeniem procedur i do wydatkowania środków UE niezgodnie z przeznaczeniem, co skutkowało koniecznością zwrotu całości przekazanego dofinansowania. Zgodnie bowiem z art. 207 ust. 1 u.f.p., w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są:

1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem,

2) wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184,

3) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości

- podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy.

W odniesieniu do wydatkowania środków niezgodnie z przeznaczeniem organ wskazał, że w wyniku weryfikacji wniosku o płatność IZ stwierdziła szereg uchybień, o czym poinformowała beneficjenta za pośrednictwem systemu teleinformatycznego SL2014 w dniu 31 sierpnia 2020 r. W ww. piśmie wskazano m.in., że beneficjent przeznaczył środki z przekazanej transzy dofinansowania na wydatki niezgodne z zakresem rzeczowym projektu, na co wskazują faktury o nr HPC/2020/04/3 oraz nr 012/2019. Wydatki te zostały poniesione na projekt zamienny oraz wytyczenie obiektów budowlanych (obiekt Gmina N., aleja [...] działka [...]). Powyższe wydatki nie zostały ujęte w pkt VIII (Zakres rzeczowy projektu) ostatecznej wersji wniosku o dofinansowanie projektu, stanowiącej załącznik do umowy, a zatem były to wydatki niezwiązane z realizacją projektu i nie mogły zostać sfinansowane z budżetu UE. Wydatki te są niekwalifikowalne, w związku z powyższym kwoty odpowiednio 444,00 zł oraz 1 036,00 zł podlegają zwrotowi wraz z odsetkami. Ponadto, zgodnie z zestawieniem operacji bankowych na rachunku, beneficjent dokonał wypłaty gotówkowej w kwocie 700 zł. Środki te przeznaczono na opłacenie zaliczek do faktur o nr[...]. Kwota dofinansowania w ramach ww. wypłaconych gotówką środków wyniosła 574,22 zł, natomiast pozostała kwota (125,78 zł) została poniesiona przez stronę na część wkładu własnego oraz podatek VAT. Podobna sytuacja dotyczy dokonanych przez beneficjenta przelewów za faktury o nr:[...]. Z historii rachunku prowadzonego na potrzeby realizacji projektu wynika, że wykonane przez stronę operacje bankowe dotyczą całych kwot, na które opiewają faktury (w tym wkład własny i podatek VAT), nie zaś jedynie na kwoty równowartości dofinansowania EFRR.

Zgodnie natomiast z § 8 ust. 9 umowy o dofinansowanie projektu, niedopuszczalne jest przeznaczanie transz na sfinansowanie wydatków niekwalifikowalnych projektu.

W związku z powyższym organ podtrzymał stanowisko, że część przekazanego dofinansowania została przez stronę wydatkowana niezgodnie z przeznaczeniem. Zapisy umowy o dofinansowanie projektu, która łączyła beneficjenta i IZ RPO WŁ zobowiązały W. B. do wniesienia wkładu własnego oraz ponoszenia wydatków niekwalifikowalnych ze środków własnych (§ 2 ust. 5 i 6). Zatem niemożliwym jest sfinansowanie ww. wydatków ze środków przyznanego dofinansowania.

W odniesieniu do naruszenia procedur organ podtrzymując dotychczasowe ustalenia, że IZ RPO WŁ wielokrotnie wzywała beneficjenta do złożenia wyjaśnień odnośnie wniosku o płatność nr: RPLD-06.02.01-10-0008/17-004-02, jak również do złożenia kolejnego wniosku o płatność. Zgodnie z umową o dofinansowanie, beneficjent ma obowiązek udzielenia odpowiedzi na wątpliwości IZ RPO WŁ w terminie przez nią wskazanym. Strona została zobligowana do przedłożenia wyjaśnień, jednakże ich nie złożyła, pomimo wydłużenia przez IZ RPO WŁ terminu na prośbę beneficjenta. Natomiast obowiązek przedkładania wniosków o płatność, nawet pomimo braku poniesienia w danym okresie wydatków, wynika z § 5 ust. 1 umowy. Wniosek taki pełni funkcję sprawozdawczą i wskazuje postępy w realizacji projektu. Brak kolejnych wniosków o płatność spowodował wątpliwości, czy beneficjent w ogóle realizuje projekt. IZ RPO WŁ informowała beneficjenta o wątpliwościach i konsekwencjach nieprzedkładania wniosków o płatność, jakim jest rozwiązanie umowy o dofinansowanie projektu, a zatem strona miała świadomość, że niedopełnienie obowiązków wynikających z zawartej umowy o dofinansowanie może spowodować jej rozwiązanie.

Ponadto, nieprzedkładanie wniosków o płatność spowodowało naruszenie przepisu umowy o dofinansowanie, w którym beneficjent zobowiązał się do realizacji projektu według przyjętego harmonogramu i zgodnie z założeniami zawartymi we wniosku o dofinansowanie. Zgodnie z harmonogramem płatności beneficjent w 2020 r. planował wykazać we wnioskach o płatność wydatki ogółem na kwotę 638 313,53 zł (tj. 77,63% kosztów inwestycji). Przedłożone natomiast w 2020 r. wnioski o płatność obejmowały wydatki w kwocie 167 320,86 zł (tj. 20,35% kosztów inwestycji). Przesłanie przesyłką pocztową przez beneficjenta kopii faktur w załączeniu do pisma z dnia 15 września 2020 r. nie wypełnia obowiązku określonego w § 16 ust. 1 umowy o dofinasowanie (obowiązek składania wniosków o płatność za pośrednictwem systemu SL2014). IZ pismem z dnia 28 września 2020 r. informowała stronę o konieczności komunikacji w ramach projektu za pośrednictwem systemu SL2014 oraz jednoznacznie wskazała, że złożenie kserokopii faktur nie jest równoznaczne ze złożeniem wniosku rozliczającego zaliczkę. Stąd nie można uznać argumentacji strony, że w ramach projektu rozliczono 80% przekazanej przez IZ RPO WŁ zaliczki. Powyższe jednoznacznie wskazuje, że realizacja projektu odbiegała od jego założeń i zasadne były obawy o kolejne etapy jego realizacji.

Naruszenie postanowień umowy w powyższym zakresie stanowiło podstawę do rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym na podstawie art. 25 ust. 2, zgodnie z którym IZ może rozwiązać umowę w trybie natychmiastowym, m.in. w przypadku gdy:

b) w zakresie postępu rzeczowego projektu stwierdzi, że zadania nie są realizowane lub ich realizacja w znacznym stopniu odbiega od umowy,

d) Beneficjent w ustalonym przez Instytucję Zarządzającą terminie nie doprowadzi do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości,

e) Beneficjent nie przedkłada zgodnie z umową wniosków o płatność,

f) Beneficjent uchyla się od wykonywania obowiązków określonych w § 19.

Realizacja projektu zgodnie z postanowieniami umowy stanowi jeden z podstawowych obowiązków ciążących na beneficjencie. Natomiast jednym z istotnych elementów składających się na procedury, których przestrzeganie jest ważne w kontekście możliwości finansowania wydatków z funduszy strukturalnych, jest postępowanie zgodne z procedurami przewidzianymi umową o dofinansowanie, na które, poprzez podpisanie w dniu 12 lipca 2019 r. umowy, beneficjent wyraził zgodę.

Odnosząc się natomiast do stanowiska strony, że zaprzestanie realizacji projektu oraz utrudniony kontakt z beneficjentem spowodowany był epidemią COVID-19 organ wskazał, że jeszcze przed ogłoszeniem stanu epidemii beneficjent wnioskował o wydłużenie terminu zakończenia realizacji projektu, do czego ostatecznie nie doszło, ponieważ nie złożył skorygowanego wniosku o dofinansowanie. Ponadto podpisując umowę o dofinansowanie zapewnił, że posiada odpowiednie środki do wniesienia wkładu własnego, dlatego zdaniem organu nie można podzielić argumentacji, że epidemia COVID-19 spowodowała problemy z utrzymaniem wkładu własnego. Nie można również podzielić stanowiska strony dotyczącego utrudnionego kontaktu z pracownikami IZ RPO WŁ, ponieważ prowadzona korespondencja za pośrednictwem systemu teleinformatycznego SL2014 wskazuje, że pracownicy byli w stałym kontakcie z beneficjentem. Dodatkowo należy wskazać na niespójność w wyjaśnieniach beneficjenta, który z jednej strony problemy z realizacją projektu tłumaczy epidemią COVID-19 i złym stanem zdrowia, z drugiej zaś wskazuje na nieprzedkładanie wniosków o płatność z powodu wyjazdów zagranicznych i urlopu.

Odnosząc się do kwestii zastosowania art. 27 ustawy o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych w związku z wystąpieniem COVID-19 organ wyjaśnił, że zgłaszanie beneficjentów do rejestru podmiotów wykluczonych nie jest przedmiotem decyzji zwrotowych. Ewentualne zgłoszenie następuje po wydaniu przez organ ostatecznej decyzji, ponieważ zgodnie z art. 207 ust. 5 u.f.p. okres wykluczenia, o którym mowa w ust. 4, rozpoczyna się od dnia, kiedy decyzja, o której mowa w ust. 9, stała się ostateczna, zaś kończy się z upływem trzech lat od dnia dokonania zwrotu tych środków. Zatem, organ nie ma możliwości w treści decyzji rozstrzygnięcia o zasadności przedmiotowego wniosku, ponieważ jest to kolejny etap, który ma miejsce po wydaniu decyzji ostatecznej. Organ nie jest także władny do wyrażenia zgody na uzupełnienie dokumentacji, złożenie wyjaśnień i kontynuowanie projektu. Wnioski w tym przedmiocie powinny być kierowane przez beneficjenta do jednostki IZ RPO WŁ odpowiadającej za rozliczanie projektów.

Reasumując organ stwierdził, że wskazane powyżej naruszenia, które miały miejsce w trakcie realizacji projektu wypełniają znamiona nieprawidłowości w rozumieniu art. 2 pkt 36 Rozporządzenia PE i Rady (UE) nr 1303/2013. Zgodnie z tym przepisem "nieprawidłowością" jest każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. Wykrycie naruszenia, czy to prawa unijnego, czy też prawa krajowego i uznanie go za nieprawidłowość, w rozumieniu art. 2 pkt 36 Rozporządzenia PE i Rady (UE) nr 1303/2013, prowadzi do powstania obowiązków ustanowionych prawem unijnym, a wiążących się z wykryciem nieprawidłowości, w tym obowiązku odzyskania przez państwo członkowskie kwot wydatkowanych nieprawidłowo, tj. nałożenia korekty finansowej. Warunkiem nałożenia korekty i wydania decyzji o zwrocie środków jest więc wykazanie związku przyczynowego między stwierdzonym naruszeniem prawa, a rzeczywistą lub potencjalną szkodą w budżecie UE.

Jak wynika z rozdziału 5 pkt 3 Wytycznych w zakresie sposobu korygowania odzyskiwania nieprawidłowych wydatków oraz raportowania nieprawidłowości w ramach programów operacyjnych polityki spójności na lata 2014-2020, wydanych przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju, istotnym elementem definicji nieprawidłowości jest pojęcie szkody dla budżetu UE, która może być szkodą realną (gdy nieprawidłowość ma szkodliwy wpływ na budżet UE, tj. gdy nieprawidłowość została wykryta po sfinansowaniu nieprawidłowego wydatku ze środków polityki spójności), albo tylko potencjalną (gdy nieprawidłowość może mieć szkodliwy wpływ na budżet UE). Zaistnienie szkody potencjalnej jest wystarczające, by można było stwierdzić wystąpienie nieprawidłowości.

W niniejszej sprawie wystąpiła szkoda realna w wysokości środków finansowych wypłaconych beneficjentowi w kwocie 205 128,00 zł poprzez obciążenie budżetu środków europejskich nieuzasadnionym wydatkiem. Część wypłaconej transzy dofinansowania została przez beneficjenta przeznaczona na wydatki, których nie uwzględniał projekt jako wydatki kwalifikowalne. Ponadto realizacja projektu odbiegała od założeń zawartych we wniosku o dofinansowanie, a beneficjent nie wywiązywał się z obowiązków określonych w umowie o dofinansowanie, w związku z powyższym zaistniały przesłanki do jej rozwiązania.

Reasumując, IZ RPO WŁ podtrzymała stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji wskazując, że podstawą do żądania zwrotu wypłaconej beneficjentowi kwoty dofinansowania jest zarówno art. 207 ust. 1 pkt 1, jak i art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. Wydatkowanie dofinansowania na inne zakupy i usługi bez zgody IZ RPO WŁ wypełnia przesłankę określoną w art. 207 ust. 1 pkt 1 u.f.p., tj. wydatkowanie środków niezgodnie z przeznaczeniem. Wydatki poniesione na wkład własny, podatek VAT oraz usługi niewykazane we wniosku o dofinansowanie stanowią wydatki niekwalifikowalne, nieobjęte zakresem rzeczowym projektu, a zatem fakt sfinansowania ich z przekazanej transzy dofinansowania jest równoznaczny z poniesieniem wydatków niezgodnie z przeznaczeniem.

Z koeli art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. ma zastosowanie w przypadku, gdy doszło do wykorzystania środków z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. W myśl art. 184 u.f.p. wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o finansach publicznych, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. Wobec brzmienia art. 184 u.f.p. procedury te należy rozumieć szeroko, tzn. jako ogół wszystkich procedur (unijnych i krajowych), a także postanowień umowy o dofinansowanie projektu, zgodnie z którymi dokonywane jest wydatkowanie środków europejskich. Beneficjent, zawierając w dniu 12 lipca 2019 r. umowę o dofinansowanie projektu przyjął na siebie obowiązki wynikające wprost z zapisów umowy, które stanowią element szeroko pojętej procedury wdrażania, do której odnosi się art. 184 u.f.p. Realizując projekt pn.: "Rozwój gospodarki turystycznej na terenie N. i Okolic", beneficjent naruszył postanowienia umowy o dofinansowanie, na podstawie której zobowiązany był do realizacji projektu zgodnie z harmonogramem i przedkładania na prośbę IZ RPO WŁ wszelkich wyjaśnień związanych z realizacją projektu.

Biorąc natomiast pod uwagę fakt, że udzielone beneficjentowi dofinansowanie stanowi dofinansowanie w formie dotacji udzielonej w rozumieniu u.f.p., przy przyznawaniu, udzielaniu, przekazywaniu i rozliczaniu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, które są środkami publicznymi, towarzyszy szczególnego rodzaju reżim prawny. Tym samym, okoliczność ich przekazania na podstawie zawartej umowy o dofinansowanie projektu nie powoduje, że tracą one swój publiczny charakter i nie podlegają żadnej kontroli związanej z prawidłowością ich wydatkowania.

Beneficjent podpisując umowę o dofinansowanie projektu zaakceptował fakt, że będzie odpowiadał za realizację projektu zgodnie z umową oraz wnioskiem o dofinansowanie i harmonogramem płatności, w tym za realizację projektu w oparciu o założenia określone we wniosku o dofinansowanie. W sytuacji natomiast stwierdzonych nieprawidłowości beneficjent wyraził zgodę na prawo dochodzenia przez IZ RPO WŁ kwot nieprawidłowości na zasadach określonych w art. 207 u.f.p. (§ 13 umowy).

W rozpatrywanej sprawie przesłanki stwierdzenia nieprawidłowości zostały spełnione. Skarżący naruszył zasady określone w umowie o dofinansowanie oraz wydatkował przekazane dofinansowanie na wydatki niekwalifikowalne, tj. niezgodnie z przeznaczeniem. W zaskarżonej decyzji jak również w niniejszej decyzji dowiedziono, że budżet UE poniósł uszczerbek w postaci środków wypłaconych beneficjentowi na projekt, który nie został zrealizowany w terminach określonych we wniosku i umowie o dofinansowanie oraz na środki wydatkowane niezgodnie z przeznaczeniem. W związku z powyższym, w ocenie IZ RPO WŁ, w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie zaistniały przesłanki wskazujące na możliwość uchylenia decyzji I instancji.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi W. B. zaskarżając w całości decyzję Zarządu Województwa Łódzkiego z dnia 31 marca 2022 r., wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zarządu Województwa Łódzkiego z dnia 20 października 2021 r., umożliwienie uzupełnienia braków w dokumentacji i złożenia wyjaśnień w celu kontynuowania realizacji projektu.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a organ pominął wpływ pandemii na możliwość realizacji projektu zgodnie z umową. Podał, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej świadczy usługi gastronomiczne i obsługuje kompleksowo muzyczne wydarzenia plenerowe, a w ostatnich 2 latach działalność objęta była całkowitym zakazem jej wykonywania Wskazał, że pominięta została okoliczność, że wskutek utraty dochodów z powodu pandemii skarżący przeszedł załamanie psychiczne udokumentowane dokumentacją medyczną, co uniemożliwiło bieżącą komunikację z urzędem. Podniósł, że nie był w stanie reagować we wskazanych terminach na wezwania organu, ponieważ nie potrafił samodzielnie obsłużyć programu informatycznego służącego do komunikowania się z organem, nie posiadał natomiast środków finansowych na pokrycie należności za usługi świadczone przez biuro, z którego usług wcześniej korzystał przy obsłudze umowy.

Skarżący podkreślił, że wykorzystał przyznane i wypłacone środki zgodnie z umową, a wydatki uznane za niekwalifikowane stanowią tylko niewielką część wypłaconej i wydatkowanej kwoty i nie jest prawidłowe stanowisko organu aby zwrotowi podlegała cała wypłacona kwota.

Skarżący wskazał również, że z powodu siły wyższej, tj. pandemii, a następnie wojny w Ukrainie, całkowicie załamała się jego działalność gospodarcza i zadłużył się aby utrzymać firmę. Projekt jest w trakcie realizacji, jednak nikt w lipcu 2019 r. nie mógł przewidzieć, że w grudniu 2019 r. pojawi się wirus SARS-Cov-2, w marcu 2020 r. zostanie ogłoszony stan epidemii i wskutek odgórnych decyzji całkowicie utraci możliwość prowadzenia działalności gospodarczej.

Skarżący wskazał również, że doszło do zawarcia aneksu do umowy zgodnie z jego pisemnym wnioskiem, a organ w ogóle tego faktu nie wziął pod uwagę. Zdaniem skarżącego rozwiązanie umowy nastąpiło bezprawnie, wadliwe, niezgodne z zasadami współżycia społecznego i stanowiło naruszenie prawa podmiotowego i jako takie nie może być uznane za skuteczne. Zdaniem skarżącego nawet jeżeli złożył pismo niepodpisane, to obowiązkiem organu było wezwanie do jego podpisania.

Odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych i sądów powszechnych skarżący podkreślił, że w przypadku projektów realizowanych przy udziale środków europejskich niczym nieuzasadniony jest skrajny rygoryzm nakazujący przy nawet niewielkich uchybieniach zwrot całości środków. Natomiast samo nieosiągnięcie celu projektu nie uzasadnia odebrania dofinansowania, bowiem projekt zakłada realizację również innych celów. Zwrot pomocy powinien więc nastąpić tylko w tej w części i w tym zakresie, w jakim beneficjent nie wywiązał się ze swych zobowiązań z przyczyn leżących po jego stronie. Przy ocenie natomiast osiągnięcia celów projektu nie sposób również abstrahować od przyczyn ich nieosiągnięcia. Jeżeli beneficjent prawidłowo wykonywał umowę, a niemożliwość osiągnięcia celów projektu była spowodowana czynnikami obiektywnymi, niezależnymi od niego, na które nie miał wpływu, to nie można w takim wypadku mówić o nienależytym wykonaniu zobowiązania z jego strony. Publiczny zaś charakter środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej nie oznacza, że stron umowy o dofinansowanie nie obowiązują reguły tzw. słuszności kontraktowej. Obie strony umowy mają prawo oczekiwać od swojego kontrahenta lojalnego zachowania, zwłaszcza jeżeli kontrahentem tym jest jednostka administracji publicznej, wyspecjalizowana w zakresie wykorzystywania funduszy unijnych.

W odpowiedzi na skargę Zarząd Województwa Łódzkiego wniósł o oddalenie skargi wskazując, że skarżący nie podniósł w skardze żadnych nowych okoliczności, do których organ nie odniósł się w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia 20 października 2021 r. Nie podważył okoliczności faktycznych, które zdeterminowały fakt rozwiązania umowy. Z racji zaś, że sama umowa o dofinansowanie ma charakter cywilnoprawny o skuteczności jej rozwiązania winien decydować sąd powszechny. Wskazanie powyższych okoliczności związanych z treścią umowy i faktem jej rozwiązania ma w sprawie znaczenie tylko w zakresie związanym z ustaleniami faktycznymi, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji. Wskutek rozwiązania umowy skarżący przestał bowiem być osobą uprawnioną do otrzymywania dofinansowania, a więc utracił status beneficjenta programu. Fakt ten stanowi element stanu faktycznego zaskarżonej decyzji, a przedmiotem kontroli nie jest i nie może być rozwiązanie umowy i towarzyszące temu okoliczności. W konsekwencji nie są zasadne zarzuty skargi dotyczące przesłanek faktycznych i prawnych oraz zasadności rozwiązania umowy.

Wbrew również twierdzeniom skarżącego w zaskarżonej decyzji, zdaniem Zarządu Województwa Łódzkiego w sposób precyzyjny wyjaśniono wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, w uzasadnieniu prawnym przytoczono treść przepisów, które zostały zastosowane, a uzasadnienie faktyczne zawiera wskazanie faktów i dowodów, na których organ oparł się rozstrzygając sprawę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023r. poz.259 ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego ani procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Zarządu Województwa Łódzkiego utrzymująca w mocy własną decyzję określającą wobec W. B. kwotę przypadającą do zwrotu w wysokości 205128 zł.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157 poz.1240 ze zm.) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.U.UE.L.2013.347.320 ze zm.).

Zgodnie z treścią art.207 ust.1 ustawy z 27 sierpnia 2009r. w przypadku w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są:

1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem,

2) wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184,

3) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości

- podlegają zwrotowi przez beneficjenta wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy, z zastrzeżeniem ust. 8 i 10.

W myśl art.184 ust.1 wymienionej ustawy wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu.

Zgodnie z treścią art.2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013 "nieprawidłowość" oznacza każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem;

Zgodnie z treścią § 4 ust.1c.) umowy o dofinansowanie z 12 lipca 2019r. beneficjent odpowiada za realizacje projektu zgodnie z umową oraz wnioskiem o dofinansowanie i harmonogramem płatności w tym za realizację projektu w oparciu o założenia realizacji projektu określone we wniosku i dofinansowanie.

W myśl § 5 ust.1 a.) wymienionej umowy obowiązki beneficjenta w zakresie sprawozdawczości wypełniane są w oparciu o informacje dotyczące postępu rzeczowo-finansowego w realizacji projektu, zawarte we wniosku o płatność, o którym mowa w § 10. Brak wydatków po stronie beneficjenta nie zwalnia go z obowiązku przedkładania wniosku o płatność z wypełnioną częścią dotyczącą przebiegu realizacji projektu w terminach:

a. 3 miesięcy liczonych od daty złożenia poprzedniego wniosku o płatność, który zawierał wypełnioną część sprawozdawczą.

Zgodnie z treścią § 8 ust.9 wymienionej umowy beneficjent nie może przeznaczać otrzymanych transz finansowania na cele inne niż związane z projektem w tym na finansowanie swojej podstawowej, poza projektowej działalności. Niedopuszczalne jest także przeznaczenie transz na sfinansowanie wydatków niekwalifikowalnych projektu. W przypadku naruszenia zakazu stosuje się § 13.

W myśl § 27 ust.1 umowy w przypadku rozwiązania umowy beneficjent jest zobowiązany do zwrotu całości otrzymanego dofinansowania wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych Liczonymi od dnia przekazania środków dofinasowania tj. od dnia obciążenia rachunku bankowego IZ/BGK.

Z treści przepisu art. 207 ust.1 pkt. 1 i 2 w związku z art.184 ust.1 ustawy z 27 sierpnia 2009r. wynika, że wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt.2 i 3 tej ustawy (tj. m.in. pochodzących z budżetu UE) są dokonywane zgodnie z ich przeznaczeniem oraz zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. "Inne procedury" o których mowa w art.184 ust.1 wymienionej ustawy to także procedury określone w umowie między beneficjentem a Instytucją Zarządzającą (IZ) projektem.

Samo naruszenie procedur obowiązujących przy wykorzystaniu środków pochodzących z budżetu UE nie oznacza jednak automatycznie obowiązku stosowania korekt i zwrotu środków unijnych. Konieczna jest bowiem ocena skutków tego naruszenia w kontekście uregulowań określonych w art.2 pkt 36 i art. 143 ust.2 rozporządzenia nr 1303/2013. Środki unijne podlegają zatem zwrotowi tylko wówczas gdy wykorzystano je z naruszeniem procedur, które to naruszenie stanowi "nieprawidłowość" w rozumieniu art.2 pkt 36 cytowanego rozporządzenia. Wymieniona "nieprawidłowość" ma natomiast miejsce w sytuacji gdy wskutek naruszenia procedur doszło do powstania szkody lub mogłoby dojść do jej powstania w budżecie ogólnym UE. Możliwość powstania szkody należy rozumieć jako możliwość uszczuplenia środków unijnych. Dla uznania zatem, że doszło do powstania "nieprawidłowości" w rozumieniu art.2 pkt 36 rozporządzenia wystarczy ustalenie, że wskutek naruszenia procedur obowiązujących przy wydatkowaniu środków unijnych powstała hipotetyczna możliwość powstania szkody w budżecie ogólnym UE.

Reasumując tę część rozważań należy stwierdzić, że dla zaistnienia obowiązku stosowania korekt i zwrotu środków unijnych muszą zostać spełnione dwie następujące przesłanki:

- po pierwsze środki wykorzystano niezgodnie z przeznaczaniem lub naruszono procedury obowiązujące przy wykorzystaniu środków unijnych (określone m.in. w umowie o dofinansowanie);

- po drugie wymienione wykorzystanie środków niezgodnie z przeznaczeniem lub naruszenie procedur spowodowało lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym UE.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że oświadczeniem z dnia 11 maja 2021r. Zarząd Województwa Łódzkiego rozwiązał w trybie natychmiastowym umowę o dofinansowanie projektu z dnia 12 lipca 2019r. zawartą z W. B.. Oświadczenie o wypowiedzeniu umowy ma charakter materialnoprawny. Jeżeli zatem skarżący chciał uchylić się od skutków prawnych tego oświadczenia, mógł wnieść stosowny pozew do sądu cywilnego. Nie należy bowiem do kompetencji sądów administracyjnych ocena oświadczeń woli składanych przez podmioty w związku z łączącym te podmioty stosunkiem cywiloprawnym.

Wskazanie powyższych okoliczności odnoszących się do treści umowy i faktu jej rozwiązania ma w sprawie znaczenie w zakresie związanym z ustaleniami faktycznymi, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji. Na skutek rozwiązania umowy, skarżący przestał bowiem być podmiotem uprawnionym do otrzymywania dofinansowania ze środków Programu Operacyjnego, a więc utracił status beneficjenta Programu. Powyższa okoliczność stanowi istotny element stanu faktycznego zaskarżonej decyzji. Decyzja ta (jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia 20 października 2021r.) wydana została na podstawie art. 207 ust. 1 u.f.p. i jest przedmiotem kontroli sądowej. Przedmiotem tej kontroli nie jest jednak i nie może być rozwiązanie umowy i towarzyszące temu rozwiązaniu okoliczności (vide wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2012r., sygn. akt II GSK 732/11; dostępny w bazie www.orzeczeniansa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie Instytucja Zarządzająca żądała od skarżącego zwrotu kwoty dofinansowania z uwagi na wykorzystanie środków niezgodnie z przeznaczeniem (art.207 ust.1 pkt 1 u.f.p.) oraz z uwagi na wykorzystanie środków z naruszeniem procedur określonych w umowie o dofinansowanie (art.207 ust.1 pkt 2 u.f.p.) W ocenie sądu żądanie Instytucji Zarządzającej należało uznać za uzasadnione.

Jeżeli chodzi o wykorzystanie środków na dofinansowanie niezgodnie z przeznaczaniem to należy zaznaczyć, że skarżący był zobowiązany do przeznaczenia otrzymanych środków na wydatki kwalifikowalne ( § 2 ust.6 umowy), odpowiadał za realizację projektu zgodnie z umową, wnioskiem o dofinansowanie i harmonogramem płatności (§ 4 ust.1 umowy) i nie mógł przeznaczać otrzymanych środków na cele inne niż związane z projektem, w tym na wydatki niekwalifikowalne (§ 8 ust.9 umowy).

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że część otrzymanych środków W. B. przeznaczył na wydatki niezgodne z zakresem rzeczowym projektu. Wynika to z faktur nr [...]. Wydatki te zostały poniesione na projekt zamienny oraz wytyczenie obiektów budowalnych (obiekt Gmina N. aleja [...] działka [...]). Wydatki te nie zostały ujęte w zakresie rzeczowym projektu wniosku o dofinansowanie stanowiącym załącznik do umowy. Były to wydatki niekwalifikowalne gdyż nie były związane z realizacją projekt. Nie mogły zatem zostać sfinansowane ze środków unijnych. W związku z czym wydatkowane kwoty (444zł i 1036zł) w tym przypadku wykorzystano niezgodnie z przeznaczaniem. Nadto W. B. dokonał wypłaty gotówkowej z rachunku bankowego w kwocie 700 zł a środki te przeznaczono na opłacenie zaliczek do faktur nr [...]. Kwota dofinasowania w ramach wypłaconych gotówką środków wyniosła 574,22 zł natomiast pozostał kwota (125,78 zł) został poniesiona na część wkładu własnego oraz podatku VAT. Podobna sytuacja dotyczy dokonanych przez skarżącego przelewów za 15 faktur o numerach [...]. Z historii rachunku bankowego wynika, że wykonane przez skarżącego operacje bankowe dotyczą całych kwot na które opiewają faktury (w tym wkład własny i podatek VAT) nie zaś jedynie kwoty równowartości dofinansowania .

Podkreślić należy, że w świetle § 8 ust.9 umowy o dofinansowanie niedopuszczalne jest przeznaczenie otrzymanych kwot na sfinansowanie wydatków niekwalifikowalnych projektu. Skarżący w umowie zobowiązał się do wniesienia wkładu własnego oraz ponoszenia wydatków niekwalifikowalnych właśnie z tego wkładu (tzn. z wkładu własnego) - § 2 ust.5 i 6 umowy. Nie mógł zatem finansować wydatków niekwalifikowalnych ze środków przyznanego dofinansowania.

Instytucja Zarządzająca trafnie uznała, że część otrzymanych środków skarżący przeznaczył niezgodnie z przeznaczeniem. W. B. nie kwestionował zresztą tej okoliczności.

Odnośne wykorzystania środków na dofinasowanie z naruszaniem procedur określonych w umowie o dofinansowanie to należy podnieść, że skarżący odpowiadał za realizację projektu zgodnie z umową, wnioskiem o dofinasowanie i harmonogramem płatności. (§ 4 ust.1 umowy), był zobowiązany do składania wniosków o dofinasowanie, zawierających informację o postępie rzeczowo-finansowym w realizacji projektu w terminie 3 miesięcy liczonych od daty złożenia poprzedniego wniosku o płatność (§ 5 ust.1a umowy) oraz miał obowiązek przedstawiania na wezwanie Instytucji Zarządzającej wszelkich informacji i wyjaśnień związanych z realizacją projektu w terminie określonym w wezwaniu nie krótszym niż 5 dni roboczych (§ 19 ust.1 umowy).

W. B. w niniejszej sprawie naruszył wymienione obowiązki. Przede wszystkim nie składał on kolejnych wniosków o płatności. Złożył tylko jeden taki wniosek (w dniu 25 maja 2020r.) oraz jego korektę (dniu 16 lipca 2020r.) do której organ miał zresztą szereg uwag lecz mimo wezwania skarżącego do złożenia wyjaśnień W. B. takich wyjaśnień nie udzielił. Żadnych kolejnych wniosków o płatność nie składał mimo, że był kilkakrotnie do tego wzywany przez Instytucję Zarządzającą.

Należy zaznaczyć, że wniosek o płatność pełni funkcję sprawozdawczą gdyż zawiera informację dotyczącą przebiegu realizacji projektu w poszczególnych terminach. Innymi słowy wyjaśnia postępy w realizacji projektu i beneficjent jest zobowiązany do składania takich wniosków w terminach wskazanych w umowie o dofinansowanie. Skarżący nie składał kolejnych wniosków i nie było wiadomo czy w ogóle realizuje on projekt a jeżeli tak to jak przebiega jego realizacja.

Należy zaznaczyć, ze W.B. zobowiązał się do realizacji projektu według przyjętego harmonogramu i zgodnie z założeniami zawartymi we wniosku o dofinansowanie. Zgodnie z harmonogramem płatności w 2020r. skarżący miał wykazać we wnioskach o płatność wydatki ogółem na kwotę 638313,53 zł (77,63% koszt inwestycji). Natomiast przedłożone w tym roku (tzn. w 2020r.) wnioski o płatność obejmowały wydatki w kwocie 167320,86 zł (20,35% kosztów inwestycji). Instytucja Zarządzająca trafnie nie uwzględniła kopii faktur dołączonych do pisma z dnia 15 września 2020r. gdyż przesłano je pocztą tradycyjną podczas gdy umowa o dofinansowanie stanowiła o konieczności komunikacji za pośrednictwem systemu SL 2014 (§ 16 ust.1 umowy). Mimo wezwanie Instytucji Zarządzającej do komunikowania się za pośrednictwem wymienionego systemu skarżący nie wypełnił tego obowiązku. Organ administracji słusznie doszedł do wniosku, że zaliczka otrzymana przez skarżącego nie została przez niego rozliczona.

Podkreślić należy, że jednym z podstawowych obowiązków każdego beneficjenta jest realizacja projektu zgodnie z postanowieniami umowy o dofinansowanie. Beneficjent jest zobowiązany postępować zgodnie z procedurami przewidzianymi w tej umowie. W rozpoznawanej sprawie W. B. nie wywiązał się z tych obowiązków. Nie realizował zadań przewidzianych we wniosku o dofinasowanie, zgodnie z przyjętym harmonogramem, nie składał wniosków o płatność w terminach określonych w umowie o dofinasowanie, zawierających część sprawozdawczą, nie usuwał stwierdzonych nieprawidłowości mimo wezwań Instytucji Zarządzającej, nie udzielał żądanych wyjaśnień a także nie dokonał, mimo wezwań organu, aktualizacji harmonogramu płatności. Instytucja Zarządzająca słusznie doszła do wniosku, że skarżący dopuścił się nieprawidłowości w postaci wykorzystania przez niego środków na dofinasowanie z naruszeniem procedur określnych w umowie o dofinasowanie.

Dodać należy, że wskutek naruszenia przez W.B. szeregu obowiązków określonych w umowie z 12 lipca 2019r. Zarząd Województwa Łódzkiego w dniu 11 maja 2021r. złożył oświadczenie o rozwiązaniu umowy o dofinasowaniu. Jak wynika z wyjaśnień pełnomocnika skarżącego złożonego na rozprawie w dniu 25 października 2023r. W. B. nie występował do sądu cywilnego z żądaniem uchylenia się od skutków prawnych wymienionego oświadczenia.

Naruszenie przez W.B. postanowień umowy o dofinasowanie (wykorzystanie środków niezgodnie z przeznaczeniem oraz z naruszeniem procedur określonych w umowie) skutkowało wystąpieniem szkody w budżecie ogólnym Unii Europejskiej poprzez obciążenie budżetu nieuzasadnionym wydatkiem w kwocie 205128 zł (transza zaliczkowo wypłacona w dniu 31 marca 2020r.). Część wypłaconych środków została bowiem przeznaczona na wydatki nieuwzględnione w projekcie jako kwalifikowalne zaś projekt na który wypłacono te środki nie został zrealizowany w terminach określonych we wniosku o dofinansowanie. Zaprzestanie realizacji projektu zgodnie z wymogami określonymi we wniosku i w umowie oraz zaniechanie rozliczenia wypłaconej zaliczki, w świetle art.207 ust.1 pkt 1 i 2 u.f.p., uzasadnia wydanie decyzji określającej kwotę dofinansowania podlegającą zwrotowi. Należy zaznaczyć, że beneficjent podpisując umowę o dofinansowanie projektu otrzymuje bezzwrotną pomoc pod warunkiem zrealizowania określonych w niej warunków. W przypadku ich niezachowania "sankcją" jest zwrot środków pobranych nienależnie wraz z odsetkami (por. wyrok WSA w Olsztynie z 30 lipca 2020r. w spr. I SA/Ol 121/20, wyrok WSA w Warszawie z 16 listopada 2020r. w spr. V SA/Wa 62920).

Reasumując dotychczasowe rozważania sąd uznał, że skarżący dopuścił się nieprawidłowości w rozumieniu art.2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/13 polegającej na wykorzystaniu środków niezgodnie z przeznaczeniem oraz z naruszeniem procedur obowiązujących przy wykorzystaniu środków unijnych (określonych m.in. w umowie o dofinasowanie) co spowodowało szkodę w budżecie ogólnym UE poprzez obciążenie budżetu nieuzasadnionym wydatkiem. Wobec spełnienia przesłanek określonych w art.207 ust.1 pkt 1 i 2 u.f.p. istniały podstawy do wydania decyzji określającej kwotę przypadającą do zwrotu.

Nieuzasadniony jest zrzut skargi, iż organ pominął wpływ pandemii na realizację projektu. Pandemia, w ocenie skarżącego, uniemożliwiła mu bowiem wykonywanie działalności gospodarczej (usługi gastronomiczne, wydarzenia plenerowe, obsługa muzyczna imprez) co nie pozwalało na wykonanie projektu i skutkowało chorobą W.B..

Przede wszystkim należy podnieść, że umowa o dofinasowanie jest umową celową tj. beneficjent otrzymują środki na realizację konkretnego celu i w razie jego nieosiągnięcia w terminie ponosi za to odpowiedzialność. Przy ocenie spełnienia przesłanek z art.207 u.f.p. organ nie bada winy lub braku winy beneficjenta, jego dobrej lub złej woli czy też udziału osób trzecich w powstaniu sytuacji prowadzącej do zwrotu środków. Beneficjent podpisując umowę o dofinasowanie projektu otrzymuje bezzwrotną pomoc pod warunkiem zrealizowania określonych w nim warunków. W sytuacji gdy warunki te nie realizuje to, zgodnie z art.207 ust.1 u.f.p., jest zobowiązany do zwrotu pobranych środków (por. wyroki WSA w Olsztynie z 30 lipca 2020r. w spr. I SA/Ol 121/20 z z 17 grudnia 2015r. w spr. I SA/Ol 723/15, wyroki WSA w Warszawie z 13 lipca 2023r. w spr. V SA/Wa 1349/22 i z 26 listopada 2020r. w spr. V SA/Wa 629/20).

W rozpoznawanej sprawie W. B. podpisując umowę o dofinansowanie projektu znał jego treść. Wiedział zatem jak powinien realizować projekt i jak wygląda jego harmonogram. Znał również warunki wykonania projektu. Podkreślić należy, iż jeszcze przed rozpoczęciem pandemii skarżący miał problemy z realizacją projektu. Świadczy o tym fakt, że już w dniu 20 stycznia 2020r.( czyli przed pandemią) złożył wniosek o przedłużenie terminu tej realizacji do dnia 30 czerwca 2022r. Marszałek Województwa Łódzkiego wyraził zgodę na przedłużenie tego terminu do dnia 31 grudnia 2021r. ale do tego nie doszło bo W.B. nie złożył skorygowanego wniosku o dofinansowanie.

Zaznaczyć należy, iż skarżący podpisując umowę dofinasowania z 12 lipca 2019r. zapewnił, że posiada odpowiednie środki na wkład własny. W związku z czym nie można się obecnie zgodzić z W.B., że to epidemia Covid – 19 spowodowała problemy z uzyskaniem środków na ten wkład.

Nadto w sytuacji gdy w dniu 16 marca 2020r. rozpoczęła się pandemia i zabroniona była działalność gastronomiczno – rozrywkowa, skarżący winien przewidzieć, że nie będzie w stanie realizować harmonogramu projektu określonego w umowie. Mógł w związku z czym wnioskować o zmianę tego harmonogramu. W.B. nie wnosił jednak o zmianę umowy o dofinansowanie zaś w dniu 31 marca 2020r. (czyli już w okresie pandemii i obowiązywania związanych z tym obostrzeń) pobrał transzę zaliczki (205128 zł). Zdając sobie sprawę z obowiązywania pandemii i w związku z tym trudnościami jakie będą z realizacją projektu mógł nawet zrezygnować z przyjęcia zaliczki bo nie będzie w stanie wykonywać harmonogramu określonego w umowie o dofinasowanie. W.B. jednak tego nie uczynił.

Należy zaznaczyć, ze Instytucja Zarządzająca wykazywała dużą wyrozumiałość dla sytuacji skarżącego. Zgodziła się na przedłużenie realizacji projektu (do czego nie doszło wskutek niezłożenia przez W.B. skorygowanego wniosku o dofinasowanie), wzywała go do złożenia kolejnych wniosków o dofinasowanie oraz udzielenia wyjaśnień do korekty pierwszego wniosku a także końcowo informowała o możliwości rozwiązania umowy. Po złożeniu korekty wniosku o płatność z 16 lipca 2020r. W.B. w zasadzie nie udzielał żadnych wyjaśnień ani informacji (złożył jedynie skany kilku dokumentów finansowych co nie było skuteczne bo nastąpiło z pominięciem systemu SL 2014 - § 16 ust.1 umowy). W efekcie Instytucja Zarządzająca nie wiedziała czy skarżący w ogóle realizuje projekt a jeżeli tak to czy następuje to zgodnie z harmonogramem co skutkowało rozwiązaniem umowy o dofinansowanie w trybie natychmiastowym. Mimo, że organ "szedł na rękę" skarżącemu to wobec bierności W.B. doszło do rozwiązania umowy przez organ.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi, że realizację projektu uniemożliwiły działania wojenne na Ukrainie.

Podnieść należy, że wojna na Ukrainie rozpoczęła się w dniu 22 lutego 2022r. podczas gdy umowa o dofinansowanie została rozwiązana w dniu 11 maja 2021r. czyli przeszło dziewięć miesięcy wcześniej. W związku z czym zarzut skargi w tym zakresie nie jest zasadny.

Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że W.B. dopuścił się nieprawidłowości w rozumieniu art.2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013. Naruszenie przez niego postanowień umowy o dofinasowanie skutkowało wystąpieniem szkody w budżecie ogólnym UE poprzez obciążenie budżetu nieuzasadnionym wydatkiem w kwocie 205128 zł. Wobec spełnienia przesłanek określonych w art.207 ust.1 pkt 1 i 2 u.f.p. Instytucja Zarządzająca trafne określiła wobec skarżącego kwotę przypadającą do zwrotu. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd oddalił skargę W.B..

Na podstawie art.250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018r. poz.265) sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego radcy prawnemu B.N. kwotę 10800 zł obejmującą podatek od towarów i usług tytułem, nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

Przy określeniu wysokości wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu sąd wziął pod uwagę treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023r. w spr. SLK 53/22 zgodnie z którym § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej, niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r., poz. 265, ze zm.), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zdaniem sądu należy się zgodzić z poglądem, że ustalenie wynagrodzenia pełnomocników działających z urzędu – niezależnie od formy wykonywanego przez nich zawodu – w stawkach odmiennych od tych, które są stosowane w odniesieniu do pełnomocników z wyboru, nie znajduje uzasadnienia konstytucyjnego. Prawo do wynagrodzenia za wykonaną usługę nie może być bowiem uzależniane ani od pozycji procesowej pełnomocników, ani od możliwości budżetowych państwa. Zarówno bowiem pełnomocnicy z urzędu, jak i z wyboru, zobowiązania są do podjęcia tożsamych czynności procesowych oraz zachowania analogicznych zasad staranności. Ich wynagrodzenie nie powinno być więc odmienne. Uwzględniając zatem wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego orzekając o wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego z urzędu należało przyznać mu wynagrodzenie na poziomie równym wynagrodzeniu pełnomocnika z wyboru (tj. kwotę 10800 zł obejmującą podatek od towarów i usług), pomijając przy tym dyspozycję § 8 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.

Sąd nie uwzględnił wniosku pełnomocnika skarżącego o odroczenie rozprawy w dniu 25 października 2023r. z powodu choroby W. B.. Do wniosku dołączono zaświadczenie lekarskie stwierdzające, że w dniu 25 października 2023r. skarżący nie może się stawić na rozprawę (k.128-130).

Należy zaznaczyć, że skarżący na rozprawie w dniu 25 października 2023r. był reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego B.N.. Nie został zatem pozbawiony możności obrony swoich praw. Dodać należy, że zaświadczenie lekarskie zostało wystawione przez lekarza psychiatrę a podobne zaświadczenia skarżący przedstawiał już na wcześniejszym etapie postępowania sądowego. Dowodzi to, że schorzenie W.B. nie jest krótkotrwałą niezdolnością lecz jest chorobą długotrwałą ( w swoich pismach skarżący podnosi zresztą, że leczy się psychiatrycznie od dwóch lat). W sytuacji gdy skarżący na rozprawie w dniu 25 października 2023r. był reprezentowany przez swojego pełnomocnika z urzędu sąd nie uwzględnił wniosku o odroczenie rozprawy w tym dniu celem umożliwienia W.B. osobiste uczestniczenie w rozprawie.

a.kr