Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1420/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del. NSA Anna Apollo (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 1221/21 w sprawie ze skargi E. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lipca 2021 r. nr UP-604/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 23 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 1221/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę E. P. (dalej określanej jako Skarżąca) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 lipca 2021 r. nr UP-604/2021 odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od grudnia 2013 r. do lipca 2014 r. w łącznej kwocie 2.925,80 zł.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Spółka. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła mu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 :

I. Naruszenie przepisów postępowania w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej określanej skrótem P.p.s.a.), które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego(tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 735, dalej określanej skrótem K.p.a.) w zw. z art. 28 ust. 3 pkt. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, dalej: "u.s.u.s." w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z art. 32 u.s.u.s i 5 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie MGPiPS." poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy Organ Il instancji błędnie uznał, że ZUS w decyzji z dnia 12 kwietnia 2021, nr 865/2021 prawidłowo zastosował ww. przepis, podczas gdy prawidłowa analiza sytuacji życiowej, w jakiej znajduje się Skarżąca uzasadniała wydanie decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne;

2. art. 151 P.p.s.a. w zw. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy Organ Il utrzymał w mocy decyzję Organu I Instancji oraz poparł dodatkową, niewłaściwą argumentacją decyzji ZUS z dnia 12 kwietnia 2021;

3. art. 151 P.p.s.a. w zw. art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. oraz 107 K.p.a, poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy zarówno Organ I jak i Il instancji nie wypełnił obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całokształtu materiału dowodowego i nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy;

4. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 8 K.p.a., 9 K.p.a., 11 K.p.a. poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy Organy prowadzące postępowanie dopuściły się naruszenia przy wydawaniu decyzji zasady pogłębiania zaufania, co skutkowało przekroczeniem granic uznaniowości przez ZUS, iw konsekwencji odmową umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, mimo istnienia przesłanek do umorzenia przedmiotowych należności.

W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylnie zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z 15 lipca 2021 roku o numerze UP 604/2021, w całości i poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Łodzi z 12 kwietnia 2021r. nr 865/2021 ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Jednocześnie zrzekła się przeprowadzenia rozprawy.

Argumenty na poparcie zarzutów przytoczono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Organ nie udzielił odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 P.p.s.a.. Naczelny Sąd Administracyjny, kontrolując zaskarżony wyrok, zobowiązany jest ograniczyć się do zbadania, czy wyrok ten uchybia przepisom wskazanym w skardze kasacyjnej w ramach podstaw z art. 174 P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.

Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należy wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji.

Dalej należy podkreślić, że zarzuty skargi kasacyjnej należy oprzeć, zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Opierając zarzuty na drugiej podstawie kasacyjnej, strona zobowiązana jest nie tylko wykazać, na czym polegało to naruszenie, lecz również jaki mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 446).

Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 P.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała Pełnego Składu NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09).

Aby Naczelny Sąd Administracyjny mógł uczynić zadość temu obowiązkowi, wnoszący skargę kasacyjną musi poprawnie określić, jakie przepisy jego zdaniem naruszył wojewódzki sąd administracyjny i na czym owo naruszenie polegało (por. podobnie wyrok NSA: z 7 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1289/08, wyrok NSA z 22 września 2010 r., sygn. akt II FSK 764/09, wyrok NSA z 16 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2208/11). Przedstawienie warunków materialnych skargi kasacyjnej jest w niniejszej sprawie o tyle istotne, że zarzuty naruszenia przepisów o postępowaniu Skarżąca połączyła z naruszeniem art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. oraz z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Przemawia za tym sformułowanie zarzutu z pkt 1 petitum skargi kasacyjnej a także jego uzasadnienie. Skarżąca upatruje naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez ich niezastosowanie przez organ.

W ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania i ich uzasadnienia Skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji wydanie zaskarżonego w wyroku w sytuacji, gdy organ wadliwie ocenił zgromadzony w sprawie materiał uznając, że w sprawie nie wystąpiła całkowita niewypłacalność Skarżącej, a jej sytuacja osobista nie pozwala na spłacenie zaległych składek. W konsekwencji przekroczył granice uznania administracyjnego.

Na wstępie należy przypomnieć, że swoboda wyboru rozstrzygnięcia przez organ zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. W wyroku z dnia 20 marca 2007 r. (sygn. akt II GSK 345/06) NSA wyjaśnił, że ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia MGPiPS. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i stan finansów ubezpieczeń społecznych. Prawidłowość tego działania podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym. Pamiętać także należy, iż w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Należy wskazać, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak swobody decyzji dla organu administracji i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 czerwca 2003 r. sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) - ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi, tak w ustawie, jak i rozporządzeniu. Zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. określone są granice przedmiotowe możliwego umorzenia, zaś w ust. 2 i ust. 3 sprecyzowana jest zasadnicza przesłanka umożliwiająca umorzenie. Jest nią nieściągalność należności, która występuje w okolicznościach wymienionych w ustawie. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana jest dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Dotyczy ona tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników, do których zalicza się również skarżąca, potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej i zaległe należności mogą być umarzane, mimo braku całkowitej nieściągalności, w sytuacjach określonych w rozporządzeniu MGPiPS.

Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Podejmując decyzję uznaniową organ musi zatem wyważyć oba wskazane interesy, zaś aby to uczynić musi dokładnie ustalić sytuację osoby zobowiązanej. Zgodnie z § 3 rozporządzenia MGPiPS, ZUS może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Przytoczone wyżej przepisy prawa materialnego zakreślając także granice postępowania zmierzającego do ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia możliwości zastosowania przytoczonych regulacji praw amaterialnego.

Odnosząc się do postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. należy wskazać, ze art. 151 P.p.s.a jest przepisem wynikowym. Do jego naruszenia mogłoby dojść, gdyby sąd uznając, ze zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonego aktu oddalił skargę. Skarżąca jego naruszenie powiązała z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.

W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, iż realizując konstytucyjną zasadę dwuinstancyjności postępowania przepis art. 138 K.p.a. ukształtował postępowanie przed organem odwoławczym - co do zasady jako postępowanie merytoryczne. Administracyjne postępowanie odwoławcze - w przeciwieństwie do postępowania przed sądem administracyjnym - ma bowiem charakter apelacyjny, a nie kasacyjny. Odwołanie uruchamiające administracyjny tok instancji nie ma jedynie charakteru zaskarżenia, ale jest wnioskiem o działanie merytoryczne. Zwrot z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. "utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję" oznacza, że nowe, powtórne rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest identyczne (pokrywa się) z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji. Oznacza to, że organ odwoławczy doszedł w wyniku swojego postępowania w sprawie do takiej samej konkluzji, jak organ pierwszej instancji (zob. J. Zimmerman, glosa do wyroku NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt IV SA 846/95 - OSP 1997, z 4, poz. 83). Decyzja o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji jest więc tzw. "prostym rozstrzygnięciem organu odwoławczego", bowiem wyczerpuje się w unormowaniu jednego, tego właśnie zagadnienia prawnego. Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji oznacza w szczególności utrzymanie w mocy jej podstawowego koniecznego elementu, jakim jest rozstrzygnięcie. Powyższy zarzut jest ściśle powiązany z zarzutem z pkt 3 petitum skargi tj. zarzutu zaakceptowania decyzji organu wydanej z naruszeniem art. 7 K.p.a. wskazać trzeba, że ustanowiona w art. 7 K.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 K.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

W oceni Naczelnego Sądu Administracyjnego, w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności składkowych na podstawie przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest co do zasady obciążony obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia wspomnianych w tych przepisach przesłanek (por. wyrok NSA z 17 lutego 2015 r. sygn. akt II GSK 2317/13, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia MGPiPS będących podstawą dla organu do wydania decyzji o umorzeniu składek to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy (wyroki NSA: z 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; z 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11, tamże). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (wyrok NSA z 14 marca 2012 r., sygn. II GSK 149/11, tamże). Na organie zaś, zgodnie z art. 80 K.p.a., spoczywa obowiązek dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym dostarczonego przez wnioskującego o umorzenie. Rozważania zawarte w powyższych wyrokach są adekwatne z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięcia na gruncie niniejszej sprawy, dotyczącego umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne.

Oceniając zatem stanowisko Sądu pierwszej instancji pod kątem ocenienia przez niego poprawności zgromadzenia przez organ materiału dowodowego i jego rozważenia, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że Skarżąca tak w zarzutach skargi kasacyjne jaki i w ich lakonicznym uzasadnieniu, nawiązującym do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, skutecznie nie podważyła ustaleń faktycznych i nie wykazała dowolności ich oceny. Organ rozważył wszystkie argumenty podniesione w skardze kasacyjnej, dotyczące zaprzestania prowadzenia przez Skarżącą działalności gospodarczej, jej sytuacji majątkowej i zdrowotnej. W szczególności wziął pod uwagę uzyskanie przez Skarżącą świadczenia emerytalnego i dodatku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości netto 1. 393,23 zł., fakt bycia wdową, zamieszkującą w lokalu mieszkalnym mieszczącym się w domu, który darowała uprzednio (w 2010 r.) córce i prowadzenie przez nią jednoosobowego gospodarstwa domowego.

Jak wskazała Skarżąca w oświadczeniu złożonym na etapie postępowania umorzeniowego, jej stałe koszty utrzymania w skali miesiąca zamykają się kwotą około 900,00 zł, w tym opłaty - 300,00 zł, koszty leczenia - 200,00 zł oraz inne - 400,00 zł.

Trafnie także ZUS odniósł, a Sąd pierwszej instancji zaakceptował, dochody Skarżącej do minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego w IV kwartale 2020 r. wynoszącego kwotę 1.253,13 zł netto (na wartość tą składają się wydatki na: żywność 298,69 zł, mieszkanie 447,44 zł, kulturę i rekreację 127,29 zł, odzież i obuwie 44,37 zł, ochronę zdrowia 89,19 zł, higienę osobistą 33,12 zł, transport i łączność 120,21 zł oraz pozostałe wydatki 92,82 zł).

Zatem budżet gospodarstwa domowego Skarżącej był wyższy o ok. 140,00 zł od minimum socjalnego, określonego w kwietniu 2021 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych.

Organ uwzględnił także to, że Skarżąca w ratach spłaca koszty sądowe oraz, że rozłożono jej na 60 rat spłatę zaległych składek. Odniósł się również do wieku i stanu zdrowia Skarżącej. Uznał, że mimo zaawansowanego wieku i szeregu schorzeń (których znaczna część jest dosyć typowa dla osób w wieku Skarżącej), zgodnie z treścią oświadczenia Skarżąca nie wymaga opieki osób trzecich. Nie negując złej sytuacji zdrowotnej Skarżącej (w tym wymagającej rehabilitacji ręki) zauważył, że nie ma ona wpływu na wysokość obecnie uzyskiwanych dochodów, ponieważ pobiera ona świadczenie emerytalne wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Dlatego też podnoszone przez Skarżącą okoliczności, że jest bezrobotna i faktycznie niezdolna do pracy, nie mogły przynieść automatycznego skutku uznania, że egzekucja należności okaże się nieskuteczna.

Ponadto należy również zwrócić uwagę na uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r., P 2/18, w który słusznie zauważono, że istnieje zasadnicza różnica między podatkiem a składką na ubezpieczenie społeczne. To, co odróżnia składki od podatków, to przede wszystkim ich celowy i wzajemny charakter. Podatki, choć stanowią dochody budżetowe (samorządowe), z których realizowane są zadania i funkcje publiczne, nie mają charakteru ekwiwalentnego. Podatnik w zamian za uiszczany podatek nie uzyskuje bezpośrednio żadnego świadczenia wzajemnego. Co do zasady, całość dochodów budżetowych, niezależnie od tytułu stanowiącego podstawę ich poboru, przeznaczana jest na ogół wydatków planowanych w danym roku.

Składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, których cała suma dochodów przeznaczana jest na wydatki, lecz wpływają bezpośrednio na konto Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowią jeden z zasadniczych przychodów tego funduszu. Wywierają znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych, uprawnionych do wypłaty świadczeń. Natomiast ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nie jest to pełna ekwiwalentność o charakterze kapitałowym, lecz ustalona w ustawie z uwzględnieniem zasad równości i solidarności.

W związku z tym nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucenie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków.

Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na swobodną jego ocenę oraz podjęcie decyzji w granicach uznania administracyjnego. Przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentacja wskazuje, że organ przed wydaniem decyzji dokonał wnikliwej analizy sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej strony, a tym samym wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku - wszechstronnego rozważenia przesłanek umorzenia należności. To, że wynik tego postępowania nie dał oczekiwanego przez Skarżącą rezultatu nie świadczy jeszcze o tym, że doszło do naruszenia przepisów prawa. Umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. jest możliwe jedynie wówczas, gdy ziści się przesłanka "całkowitej nieściągalności". Na dzień orzekania przez Sąd I instancji nie wystąpiła żadna z przesłanek "całkowitej nieściągalności". Wprawdzie Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej [...] lipca 2018 r, to jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych oraz nie zaszła przesłanka braku majątku, ponieważ otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.357,77 zł brutto, pozwalającej na skuteczne prowadzenie egzekucji.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 107 K.p.a zaznaczyć należy, że powołany artykuł ma kilka jednostek redakcyjnych. Skarżąca nie wskazała, który konkretnie przepis został, w jej ocenie, naruszony. Uzasadnienie skargi kasacyjnej pozwala na doprecyzowanie tego zarzutu, bowiem powołano się w nim na art. 107 § 3 K.p.a. Naruszenie miało polegać na niepodniesieniu się organu do zarzutów sformułowanych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, błędnie określanemu jako odwołanie. Przy czym Skarżąca nie wskazała, jakich to zarzutów nie rozważył ZUS, ponownie rozpoznając sprawę. Zarzutu tego nie powiązano ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, który do tej kwestii, zgłoszonej już w skardze, odniósł się w zaskarżonym wyroku. Zatem zarzut ten wymyka się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Podobnie niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Przywołany przepis reguluje kwestie prawa strony postępowania przez ZUS, którego przedmiotem jest. m. in. kwestia umorzenia zaległych składek, do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Z tego trybu skorzystała Skarżąca. Zarzut ten został powiązany z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Jednak sam fakt, ze w ponownie prowadzonym postępowaniu organ utrzymał w mocy decyzję nie świadczy o naruszeniu prawa strony do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Kwestia naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a został już wyżej omówiona.

Podsumowując, za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W konsekwencji, wobec nieuznania zarzutu procesowego, za niezasadny należało również uznać zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez niezastosowanie przez Sąd I instancji art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS.

Biorąc powyższe pod uwagę należało skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, oddalić na podstawie art. 184 P.p.s.a.