Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 470/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 października 2024 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 12 kwietnia 2024 r., znak: SKO.41/1748/OS/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 12 kwietnia 2024 r., znak: SKO.41/1748/OS/2024, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b i art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 (Dz. U z 2014 r., poz. 1443) i w związku z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania Z. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Abramów z 29 lutego 2024 r., znak: SR.4702.31/1.2023.MJ odmawiającą Z. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką T. M..

Kolegium wskazało, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w zakresie przepisów regulujących procedowanie w sprawach związanych ze świadczeniem pielęgnacyjnym została poddana nowelizacji, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r. W myśl art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z uwagi na datę złożenia wniosku o ustalenie prawa do wnioskowanego świadczenia, tj. 20 września 2023 r. zastosowanie w analizowanej sprawie mają przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.

Kolegium wyjaśniło, że Z. M. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką T. M. - wdową, która jest osobą zaliczoną do kręgu osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Powyższe potwierdza wypis z treści orzeczenia z dnia 16 stycznia 1992 r. Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...], z którego wynika, że T. M. (ur. 27 marca 1933 r.) została zaliczona do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia (inwalidztwo istnieje od 1990 r.).

Kolegium podniosło, że w części III wniosku odwołujący oświadczył, że jest rolnikiem oraz że od 1 lipca 2013 r. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego (po korekcie oświadczenia w dniu 6 października 2023 r.). Do akt zostało złożone oświadczenie z dnia 18 września 2023 r., w którym pełnomocnik odwołującego się, w jego imieniu, na podstawie udzielonego pełnomocnictwa oświadczył, że z dniem przyznania Z. M. świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnował on z przysługującego mu prawa do zasiłku dla opiekuna przyznanego decyzją nr [...], kolejno zmienioną decyzją [...] Do wniosku załączył kopię pierwszej strony decyzji organu pierwszej instancji Nr [...] z dnia 21 listopada 2018 r., z której wynika, że Z. M. ma przyznany zasiłek dla opiekuna od 1 listopada 2018 r. bezterminowo w kwocie [...]zł miesięcznie. Odwołujący złożył dwa opisy czynności dotyczących opieki nad osobą niepełnosprawną (k. 12 i k. 13). Z załącznika nr 1 (k.17) wynika, że rodzice i małżonek niepełnosprawnej nie żyją, zaś T. M. ma, poza Z. M., syna K. M., który pracuje i mieszka w B., córkę J. G., która jest na emeryturze i mieszka w B. R. oraz córkę E. Ś., która jest na emeryturze (także choruje) i mieszka w L.. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie z Urzędu Gminy w A. z dnia 25 września 2023 r., Nr [...] z którego wynika, że Z. M. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 5,8379 ha fiz., co stanowi 6,5609 ha przeliczeniowych. Do akt postępowania została złożona umowa dzierżawy z dnia 17 września 2023 r. zawarta pomiędzy odwołującym jako wydzierżawiającym a E. K.-M., zaś przedmiotem dzierżawy są działki nr [...], [...], [...], [...],[...],[...], [...], [...]. Umowa została zawarta na czas nieokreślony i złożona do urzędu gminy.

Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania, celem weryfikacji złożonego wniosku, organ pierwszej instancji przeprowadził w dniu 20 października 2023 r. rodzinny wywiad środowiskowy, z którego wynika, że dziewięćdziesięcioletniej T. M. nieprzerwanie od wielu lat potrzebną pomoc i opiekę zapewnia syn Z. M. zamieszkały w tym samym domu. Z. M. z tego tytułu od ponad 10 lat pobiera zasiłek dla opiekuna. W ostatnich miesiącach stan zdrowia matki pogorszył się (pogłębiła się tzw. demencja starcza) i wymaga ona jeszcze większej niż do tej pory opieki i uwagi. Zmaga się ona z licznymi schorzeniami, m.in. przewlekłymi zespołami bólowymi kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego, zaburzeniem korzeni rdzeniowych i splotów nerwowych, chorobą zwyrodnieniową stawów biodrowych obydwu stawów biodrowych), schorzenia kardiologiczne. Niepełnosprawna porusza się powoli, szurając nogami, przy pomocy dwóch lasek, ma do dyspozycji chodzik i wózek inwalidzki. Większość czasu spędza, siedząc lub leżąc. Nie jest w stanie samodzielnie przygotować czy odgrzać sobie posiłku. Posiłki przygotowuje i podaje syn, niektóre wymagają krojenia na drobne kawałki. Matka nie jest w stanie sama przyjąć leków, które dawkuje i podaje jej syn. Matka wymaga pomocy w ubieraniu się i myciu (syn myje matkę na stojąco lub siedząco pod prysznicem). Z uwagi na problemy z pamięcią niepełnosprawna czasami nie rozpoznaje najbliższych osób z rodziny, czy też gubi się na podwórku, dlatego potrzebuje stałej i całodobowej opieki, którą zapewnia syn. Syn zrezygnował na rzecz tej opieki z pracy i prowadzenia własnego gospodarstwa rolnego już ponad 10 lat temu. Obecnie formalnie zalegalizował ten fakt, oddając ziemię w dzierżawę. Podczas wywiadu ustalono także zakres konkretnych czynności opiekuńczych realizowanych przez syna na rzecz matki, które obejmują czynności związane z pomocą w utrzymaniu higieny i czystości, czynności pielęgnacyjne (smarowanie maściami), dawkowanie leków, przygotowanie posiłków, mierzenie ciśnienia i poziomu cukru, czynności porządkowe (pranie, sprzątanie, wymiana pościeli, gdyż matka ma problemy fizjologiczne), kontakt z lekarzem rodzinnym, czuwanie w nocy, gdyż matka czasem budzi się i wstaje.

Organ uzupełnił materiał dowodowy o informację z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 19 stycznia 2024 r., z której wynika, że Z. M. złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2023 i płatności zostały zrealizowane na rzecz beneficjenta. Organ uzyskał także informację z Urzędu Gminy A. z 11 stycznia 2024 r., z której wynika, że działki nr [...], których właścicielem jest Z. M., stanowią łącznie powierzchnię 5,8379 ha fizycznych co stanowi 6,5609 ha przeliczeniowych. Z informacji z Urzędu Gminy A. wynika także, że Z. M. figuruje w ewidencji zwrotu podatku akcyzowego zawartego z w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, natomiast nie składał w 2023 r. wniosku o zwrot podatku akcyzowego, jak również nie otrzymał zwrotu podatku akcyzowego (k.55-56).

Ponadto pełnomocnik wnioskodawcy złożył pismo z dnia 16 lutego 2024 r., w którym wskazał, że Z. M. w czasie pobierania zasiłku dla opiekuna nie był świadomy, że nie może pobierać dopłat gruntowych, gdyby został poinformowany przez pracownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, że nie może ich pobierać, nie złożyłby ponownie wniosku o dopłaty. W piśmie pełnomocnik poinformował, że w dniu 17 września 2023 r. ziemia została wydzierżawiona, od tego czasu jego mocodawca nie pobiera żadnych dopłat (k. 63).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji dokonał wadliwej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyroki NSA: z dnia 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16: z dnia 7 września 2016 r., 1 OSK 755/16; z dnia 21 października 2016 r., 1 OSK 1853/16; z dnia 4 listopada 2016r., I OSK 1578/16; z dnia 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z dnia 2 marca 2017r., 1 OSK 2407/16; z dnia 29 kwietnia 2019 r., 1 OSK 300/19. z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19. pub. CBOSA).

Kolegium uznało jednak, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Organ odwoławczy stwierdził, że wnioskodawca należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego - jest synem T. M., która jest wdową.

Kolegium wskazało, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Z. M. oświadczył, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od 1 lipca 2013 r. Bezsporne w niniejszej sprawie jest, co wynika zarówno z oświadczenia wnioskodawcy z 8 lutego 2024 r., jak i pisma pełnomocnika z 16 lutego 2024 r., że Z. M. pobierał dopłaty gruntowe. Z kolei z informacji z dnia 19 stycznia 2024 r. z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa L. Oddział Regionalny wynika, że Z. M. złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2023 i płatności zostały zrealizowane na rzecz beneficjenta.

Kolegium wyjaśniło, że prawne przesłanki pobierania płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Dopłaty bezpośrednie przyznawane są, jeżeli rolnik został zakwalifikowany jako aktywny zawodowo, który prowadzi działalność rolniczą. Celem systemu wsparcia bezpośredniego jest bowiem finansowe wspieranie rolników, czyli osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne. Powyższe okoliczności przemawiają zatem, zdaniem Kolegium, za stanowiskiem, że strona nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, pomimo złożonego oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W ocenie Kolegium Z. M. nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad matką, co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Prowadzenie gospodarstwa rolnego to nie tylko bezpośrednio wykonywana praca w tym gospodarstwie, ale również zarządzanie nim, czy też czerpanie jakichkolwiek zysków, w tym przypadku pobieranie dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Niezależnie od powyższego Kolegium podkreśliło, że, jak zasadnie zwrócił uwagę NSA w uchwale 7 sędziów z 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013/3/40), rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

Zdaniem Kolegium, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego i przywołanych uregulowań odwołujący nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania w nim pracy, zarządza gospodarstwem i uzyskuje z niego świadczenie (dopłaty), co stanowi o niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. a w konsekwencji jest przeszkodą (poza wystąpieniem negatywnej przesłanki zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b/ u.ś.r.), do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnośnie do wystąpienia przesłanki negatywnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. polegającej na tym, że odwołujący ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad matką T. M. od dnia 1 listopada 2018 r. na czas nieokreślony (k. 15), to Kolegium stwierdziło, że skarżący (za pośrednictwem pełnomocnika) dokonał wyboru, rezygnując z zasiłku dla opiekuna na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego (oświadczenie z 18 września 2023 r. k. 2 i pełnomocnictwo k. 4). Jak wynika z treści oświadczenia, rezygnacja jest bezwarunkowa i ma nastąpić z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Konsekwencją powyższego winno być, w przypadku przyznania odwołującemu świadczenia pielęgnacyjnego, uchylenie decyzji w przedmiocie zasiłku dla opiekuna. Jednak z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., w ocenie Kolegium, uchylenie z tych względów decyzji jest niecelowe

Skargę na decyzję Kolegium wniósł Z. M., zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu zarzutu skargi podniesiono, że nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece stałej i długoterminowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Powołując się na tezę wyroku WSA w Gdańsku z 1 kwietnia 2022 r. (III SA/Gd 1190/21), skarżący wskazał, że samo posiadanie lub własność gospodarstwa rolnego nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się to z wykonywaniem w nim określonej działalności rolniczej. Domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wynikające z objęcia ubezpieczeniem przysługującym rolnikowi wynika bowiem z zapisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 1 tej ustawy ubezpieczenie społeczne rolników, obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, rolników (...), natomiast w myśl art. 6 pkt 1 tej ustawy, przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się jednak na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lecz wynika ze stanu faktycznego.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sprawa został rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu pierwszej instancji co do podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Argumentacja organu pierwszej instancji, który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r., jest wadliwa ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. zamiast wielu: wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach WSA w Lublinie: z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19; z 10 maja 2022 r., II SA/Lu 174/22; z 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22).

Sąd podziela zatem trafność oceny organu odwoławczego w odniesieniu do wyeliminowania powyższej negatywnej przesłanki odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest jednak zasadna z innej przyczyny, prawidłowo dostrzeżonej przez organ odwoławczy.

W tym miejscu należy podkreślić, że nie ulega wątpliwości stan zdrowia matki skarżącego, która jest niepełnosprawna w znacznym stopniu i w związku z tym wymaga pomocy osób drugich.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie leży natomiast w kwestii spełnienia kluczowej dla uzyskania wnioskowanego świadczenia przesłanki rezygnacji przez skarżącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką.

W ocenie Sądu, w świetle zgromadzonych dowodów zgodne z prawem jest stanowisko Kolegium, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone art. 17b ust. 1

i 2 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ w świetle prawa skarżący nie zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego.

Na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje synowi jako osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny nad matką. Natomiast stosownie do treści art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17, ubiegają się rolnicy, świadczenia te przysługują rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 2 u.ś.r. zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, o którym mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Oświadczenie rolnika podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z niewadliwych ustaleń Kolegium dokonanych w tej kwestii wynika, że w dniu 18 września 2023 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dzień wcześniej zawarł umowę, mocą której oddał w dzierżawę E. K.-M. będące jego własnością gospodarstwo rolne na czas nieokreślony. Skarżący złożył do ARiMR wniosek o dopłaty bezpośrednie na 2023 r. i nie wycofał tego wniosku. Płatności zostały na jego rzecz w całości zrealizowane. W 2023 r. skarżący figurował również w ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (informacja z ARiMR z 19 stycznia 2024 r. według stanu na dzień 18 stycznia 2024 r. – k. 56 akt adm.).

Kluczowym elementem oceny, czy doszło do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego i czy miało to związek z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, jest kwestia pobierania dopłat do gospodarstwa rolnego. W tej kwestii tutejszy Sąd wypowiadał się już kilkakrotnie, m.in. w uzasadnieniu wyroku z 19 września 2023 r., wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 460/23, a także w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 kwietnia 2024 r., wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 100/24.

W ocenie Sądu pobieranie dopłat do gospodarstwa rolnego wyklucza możliwość uznania, że rolnik zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym. Teza przeciwna jest wewnętrznie sprzeczna w świetle przepisów dotyczących przesłanek przyznawania dopłat do gospodarstwa rolnego.

Stosownie do art. 2 pkt 25 ustawy z 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2024 r. poz. 261, dalej: ustawa – Plan Strategiczny), użyte w ustawie określenie "rolnik" oznacza rolnika w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz. Urz. UE, seria L, nr 435, s. 1, ze zm.), którego gospodarstwo jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W świetle definicji zawartej w art. 3 pkt 1 rozporządzenia nr 2021/2115, pojęcie "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą.

W myśl art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 2021/2115 "działalność rolniczą" definiuje się w taki sposób, aby oznaczała działalność umożliwiającą przyczynianie się do dostarczania dóbr prywatnych i publicznych poprzez co najmniej jedno z poniższych działań:

a) wytwarzanie produktów rolnych obejmujące działania takie jak chów zwierząt lub uprawa, w tym w drodze użytkowania torfowisk - przy czym produkty rolne oznaczają produkty wymienione w załączniku I do TFUE, z wyjątkiem produktów rybołówstwa - a także bawełnę i zagajniki o krótkiej rotacji;

b) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy, bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu rolniczego.

Cytowane wyżej rozporządzenie 2021/2115, które weszło w życie co do zasady z dniem 1 stycznia 2023 r., opiera się na założeniu wspierania rolników aktywnych zawodowo. Zgodnie z motywem 19 rozporządzenia: "W celu dalszej poprawy realizacji celów WPR wsparcie dochodu należy ukierunkować na rolników aktywnych zawodowo. Aby zapewnić wspólne podejście na poziomie unijnym, należy ustanowić ramową definicję terminu "rolnik aktywny zawodowo" zawierającą najważniejsze elementy. W swoich planach strategicznych WPR państwa członkowskie powinny na podstawie obiektywnych warunków określić, których rolników uznaje się za rolników aktywnych zawodowo". Na motywie wsparcia rolników aktywnych zawodowo jest oparta najbardziej ogólna forma wsparcia finansowego – roczna płatność obszarowa niezwiązana z wielkością produkcji (motyw 56). Zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia, to państwa członkowskie określają w swoich planach strategicznych WPR definicje m.in. "działalności rolniczej" i "rolnika aktywnego zawodowo". Jednakże prawodawca unijny zawarł wskazania modelowe co do kształtu takiej definicji na poziomie prawodawstwa krajowego, wskazując w art. 4 ust. 5 rozporządzenia, że "rolnika aktywnego zawodowo" definiuje się w taki sposób, aby zagwarantować, że wsparcie będzie przyznawane wyłącznie osobom fizycznym lub prawnym bądź grupom osób fizycznych lub prawnych prowadzącym działalność rolniczą na co najmniej minimalnym poziomie, przy czym niekoniecznie ze wsparcia należy wykluczyć rolników prowadzących działalność rolniczą i nierolniczą lub rolników prowadzących działalność rolniczą w niepełnym wymiarze godzin. Motywy wsparcia wyłącznie rolników aktywnych zawodowo są jednoznacznie wyrażone w dalszych regulacjach dotyczących bardziej szczegółowych warunków przyznawania płatności (zob. w odniesieniu do płatności bezpośrednich – w szczególności – art. 20: państwa członkowskie przyznają rolnikom aktywnym zawodowo płatności bezpośrednie niezwiązane z produkcją na warunkach określonych w niniejszej sekcji i doprecyzowanych w planach strategicznych WPR państw członkowskich; zob. też w zakresie płatności bezpośrednich – art. 18 ust. 1, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 3, art. 27 ust. 1; w odniesieniu do wsparcia w ramach tzw. schematu na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt – art. 31 ust. 1 i 2; w odniesieniu do wsparcia związanego z produkcją – zob. art. 32 ust. 1; w odniesieniu do płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami – dawna płatność ONW – art. 71 ust. 2; w odniesieniu do wsparcia na narzędzia zarządzania ryzykiem na warunkach – art. 76 ust. 2).

Do powyższych regulacji prawa unijnego jako głównego źródła przesłanek materialnoprawnych przyznawania płatności odsyłają obowiązujące od 15 marca 2023 r. przepisy ustawy z 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (zob. art. 15 ust. 1 w zw. z art. 1 pkt 1 ustawy).

Przyznanie płatności w ramach wsparcia rolników jest zatem uwarunkowane prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Nie można w związku z tym pobierać dopłat do gospodarstwa rolnego w sytuacji zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Taka teza pozostaje w sprzeczności z podstawową przesłanką definicji "rolnika aktywnego zawodowego", do którego kierowane są dopłaty w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Innymi słowy, pobieranie dopłat wyklucza spełnienie podstawowej przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17b u.ś.r.

Ponadto, jak wynika z przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2023 r. poz. 885), elementem całego systemu ewidencyjnego jest ewidencja producentów (art. 4 pkt 1). Z definicji ustawowych wynika, że pojęcie producenta obejmuje: producenta rolnego, beneficjenta programów rybackich, posiadacza zwierzęcia, organizację producentów, podmiot prowadzący zakład utylizacyjny oraz potencjalnego beneficjenta (art. 3 pkt 2). Z kolei producentem rolnym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2021/2115 (art. 3 pkt 2 lit. b). Wreszcie art. 3 pkt 1 rozporządzenia nr 2021/2115, do którego odsyła przytoczony przepis krajowy, definiuje rolnika jako: osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów, określonym w art. 52 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 349 i 355 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), oraz które prowadzą działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 niniejszego rozporządzenia. Z powyższych regulacji wynika jednoznacznie, że prowadzenie działalności rolniczej jest niezbędnym elementem posiadania statusu producenta rolnego. Osoba, która zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, powinna wystąpić o wykreślenie z ewidencji producentów w terminie 14 dni od dnia zaistnienia tej zmiany (art. 14 ust. 1 ustawy ewidencyjnej).

Ponieważ system, w tym ewidencję producentów, wykorzystuje się w zakresie przyznawania i wypłaty płatności (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy ewidencyjnej), posiadanie aktualnego statusu producenta rolnego wynikającego z wpisu do ewidencji, wyklucza przyjęcie, że dana osoba zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, bowiem osoba taka, korzystając z aktualnego wpisu, ma możliwość ubiegania się o płatności rolne, oczywiście z zastrzeżeniem spełnienia pozostałych warunków, poza formalnym statusem producenta. Argumentując w przeciwną stronę – wykreślenie z ewidencji producentów usuwa wątpliwości dotyczące prowadzenia gospodarstwa rolnego związane z pobieraniem dopłat, bowiem uniemożliwia ubieganie się o dopłaty.

Potwierdza to treść cytowanych wyżej regulacji krajowych w dziedzinie płatności rolnych, w szczególności art. 15 ust. 1 przepisów ustawy – Plan Strategiczny, z którego wynika, że pomoc jest przyznawana osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, którym został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o daną pomoc, jeżeli są spełnione warunki przyznania tej pomocy określone w przepisach odrębnych. Posiadanie numeru identyfikacyjnego w ewidencji producentów jest zatem formalną przesłanką ubiegania się o płatności rolne, oczywiście z zastrzeżeniem spełnienia pozostałych – materialnych przesłanek uzyskania tej pomocy. W zakresie tych przesłanek ustawa krajowa odsyła do analizowanego wyżej rozporządzenia 2021/2015, które – jak wskazano – opiera się na podstawowym motywie kierowania pomocy do rolników aktywnych zawodowo (art. 15 ust. 1 w zw. z art. 1 pkt 1 ustawy – Plan Strategiczny).

Na powyższą ocenę nie ma wpływu zawarta przez skarżącego umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego. Bezsporne jest bowiem, że w 2023 r. skarżący figurował w ewidencji producentów rolnych, pobierał dopłaty bezpośrednie z ARiMR (pobrał je za cały 2023 r.) i nie cofnął wniosku o dopłaty. Te okoliczności stanowią wystarczającą przesłankę odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego jako osobie, która w świetle prawa nie zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Odnosząc się do uzasadnienia zarzutów skargi, należy wyjaśnić jedynie informacyjnie, że o ile w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej, o tyle, w świetle przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., konieczne jest ustalenie charakteru i wymiaru sprawowanej opieki, czego nie należy utożsamiać z przeprowadzeniem dowodu przeciw treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. także wyrok NSA z 18 maja 2021 r., I OSK 275/21). Posiadanie przez matkę skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie gwarantuje zatem automatycznie uzyskania przez niego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi bowiem być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania.

W niniejszej sprawie ta kwestia pozostaje jednak bez znaczenia, ponieważ uznanie, że skarżący w świetle prawa nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, samo przez się wykluczyło możliwość przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.

W rozpatrywanej sprawie nie doszło zatem do naruszenia zarówno norm materialnych, jak i proceduralnych. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wyczerpującą argumentację zajętego przez organ stanowiska, w tym analizę stanu faktycznego oraz prawnego sprawy.

Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.