Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2701/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Protokolant starszy referent Agnieszka Stefańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2023 r. sprawy ze skarg T. W., A. W., J. S., M. M., J. P., J. W., M. M. i A. M. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz T. W., A. W., J. S., M. M. solidarnie kwotę 531 (pięćset trzydzieści jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz J. P., J. W., M. M. solidarnie kwotę 731 (siedemset trzydzieści jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz T. W., A. W., J. S., M. M. i A. M. solidarnie 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu wpisu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2021 r. Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich, po rozpoznaniu sprawy w przedmiocie decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] zmieniającej decyzję z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] ustanawiającą prawo użytkowania wieczystego do niezabudowanej nieruchomości o powierzchni [...] m2, położonej w [...] przy ul. [...] (dawna ul. [...]) opisanej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...] dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz.U. z 2021, poz. 795, dalej "ustawa z dnia 9 marca 2017 r.") w zw. z art. 132 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej "k.p.a.") oraz art. 133 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w całości.

Stan sprawy ustalony przez Komisję przedstawiał się w sposób następujący.

Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej: Komisja), działając na podstawie art. 15 ust. 2 i 3, art. 16 ust. 1 w zw. z art. 16a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. postanowieniem z dnia 7 lipca 2021 r. wszczęła z urzędu postępowanie rozpoznawcze w sprawie o sygn. akt [...], w sprawie decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...]. Postanowienie to zostało ogłoszone na stronie podmiotowej urzędu obsługującego Ministra Sprawiedliwości (www.gov.pl/sprawiedliwosc) w zakładce Komisja Weryfikacyjna w dniu [...] lipca 2021 r.

Zawiadomieniem z dnia 8 lipca 2021 r. Przewodniczący Komisji zawiadomił o wszczęciu postępowania rozpoznawczego przez Komisję strony: M., P. w [...], J. P., J. S., M. M., A. M., J. W., M. M., A. W., T. W. Zawiadomienie to zostało ogłoszone na stronie podmiotowej urzędu obsługującego Ministra Sprawiedliwości (www.gov.pl/sprawiedliwosc) w zakładce Komisja Weryfikacyjna w dniu [...] lipca 202 Ir.

Postanowieniem z dnia 7 lipca 2021 r. właściwe organy administracji oraz sądy zostały zawiadomione o wszczęciu postępowania rozpoznawczego przez Komisję w trybie art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. Postanowienie to zostało ogłoszone na stronie podmiotowej urzędu obsługującego Ministra Sprawiedliwości (www.gov.pl/sprawiedliwosc) w zakładce Komisja Weryfikacyjna w dniu [...] lipca 2021 r.

Pismem z 13 sierpnia 2021 r. zawiadomiono wszystkie strony postępowania o zakończeniu postępowania dowodowego oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zawiadomienie to zostało ogłoszone na stronie podmiotowej urzędu obsługującego Ministra Sprawiedliwości (www.gov.pl/sprawiedliwosc) w zakładce Komisja Weryfikacyjna w dniu [...] sierpnia 2021r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] Prezydent m.st. Warszawy w pkt 1 ustanowił na lat 99 prawo użytkowania wieczystego w udziale wynoszącym [...] części do niezabudowanego gruntu o powierzchni [...] m2, położonego w [...] przy ul. [...] opisanego w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] na rzecz:

A. M. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

J. P. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

M. S. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

A. M. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

M. M. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

J. S. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

J. W. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

T. W. w udziale wynoszącym [...] części gruntu.

W punkcie drugim decyzji ustanowiono czynsz symboliczny z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego w wysokości [...] zł netto.

W jej uzasadnieniu wskazano, że działka [...] objęta jest miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego otoczenia P. w [...] wprowadzonym uchwałą Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...] marca 2006 r. nr [...]. Zgodnie zapisami powyższej uchwały przedmiotowa nieruchomość znajduje się na terenie przeznaczonym pod zieleń urządzoną (park) z dopuszczeniem usług sezonowe ogródki gastronomiczne. Organ stwierdził, że korzystanie z gruntu przez spadkobierców dawnego właściciela da się pogodzić z jego przeznaczeniem w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

W dniu 9 lutego 2010 r. (data wpływu do Kancelarii [...]) wpłynęło odwołanie A. M. od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...]. W odwołaniu A. M. wniósł zmianę ww. decyzji poprzez ustalenie stronom należnych udziałów w następujący sposób:

A. M. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

J. P. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

M. S. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

J. W. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

A. W. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

T. W. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

A. M. w udziale wynoszącym części gruntu;

M. M. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

J. S. w udziale wynoszącym [...] części gruntu.

Organ wskazał, że w zaskarżonej decyzji pominięto A. W., żyjącą wdowę po R. W., której udział w użytkowaniu wieczystym wynosi [...].

Pismem opatrzonym datą [...] lutego 2010 r. adwokat R. N. reprezentujący wnioskodawców: A. M., J. P., M. S., J. W., J. S., A. W., T. W., M. M. poparł w całości odwołanie A. M. i wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w sposób wskazany przez niego w treści odwołania. Ponadto wniósł o rozważenie zastosowania w pierwszej kolejności przepisu art. 132 k.p.a. Powyższe pismo wpłynęło do Kancelarii Urzędu m.st. Warszawy drogą pocztową w dniu [...] lutego 2010 r.

Po rozpatrzeniu wniesionych przez strony odwołań decyzją z dnia [...] marca 2010r. nr [...] Prezydent m. st. Warszawy, zmienił decyzję z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w ten sposób, że ustanowił na lat 99 prawo użytkowania wieczystego do niezabudowanego gruntu w udziale wynoszącym [...] części o powierzchni [...] m2, położonego w [...] przy ul. [...] opisanego w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...] dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], na rzecz:

A. M. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

J. P. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

M. S. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

A. M. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

M. M. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

J. S. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

J. W. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

A. W. w udziale wynoszącym [...] części gruntu;

T. W. w udziale wynoszącym [...] części gruntu.

W punkcie drugim decyzji postanowił, iż pozostałe punkty decyzji Prezydenta m.st. Warszawy nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 roku pozostają bez zmian.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2010 r. Prezydent m.st. Warszawy jako podstawę prawną wskazał art. 132 § k.p.a. Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie przy ustalaniu udziałów w użytkowaniu wieczystym pominięto jedną ze stron postępowania, A. W. W sprawie występowały dwie osoby o tym samym imieniu i nazwisku. Organ pominął A. W., która była spadkobiercą zmarłego R. W. Z kolei druga osoba o tym samym imieniu i nazwisku zmarła, a spadek po niej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 199 r. sygn. akt [...] nabyła M. S. W tych okolicznościach organ uznał, iż zmiana decyzji w trybie art. 132 k.p.a. znajdowała swoje uzasadnienie.

W dniu [...] września 2010 r., w wykonaniu decyzji z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] zmienionej następnie decyzją [...] marca 2010 r. nr [...] aktem notarialnym Rep. [...] sporządzonym w Kancelarii Notarialnej przy ul. [...] przed notariuszem A. S. oddano: A. M., J. P., A. M., J. S., A. W., T. W., M. M., J. W. oraz M. S. w użytkowanie wieczyste działkę ewidencyjną nr [...].

W dniu 20 grudnia 2010 r. dokonano protokolarnego przekazania działki [...] A. M., który działał w imieniu własnym oraz w imieniu pozostałych uprawnionych.

Pismem z [...] lipca 2019 r., sygn. akt [...], Prokurator wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie sprzeciw od ostatecznej decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] zmienionej następnie decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...].

Powyższy stan faktyczny Komisja ustaliła na podstawie: akt zgromadzonych w sprawach sygn. [...] (1 tom), akt udostępnionych przez Urząd m.st. Warszawy dot. nieruchomości położonej przy ul. [...] (segregator), płyty CD zawierającej skan księgi hip nr [...] i księgi meldunkowej, [...] nr [...] (2 tomy), akt [...] nr [...] (I tom), akt Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie o sygn. [...] (1 teczka), akt udostępnionych przez Zarząd Dzielnicy [...] znak: [...] (1 tom) oraz na podstawie akt Prokuratury Regionalnej w [...] sygn. akt [...] (12 tomów), akt sądowych o sygn. [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].

Komisja stwierdziła, że wydanie decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] marca 2010 r. zmieniającej decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] stycznia 2010r. nastąpiło, zdaniem Komisji z rażącym naruszeniem przepisów art. 132 § 1 i § 2 k.p.a. oraz art. 133 k.p.a.

Zgodnie z art. 132 § 1 k.p.a. jeżeli odwołanie wniosły wszystkie strony, a organ administracji publicznej, który wydał decyzję, uzna, że to odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie, może wydać nową decyzję, w której uchyli lub zmieni zaskarżoną decyzję. Powyższy przepis stosuje się także w przypadku, gdy odwołanie wniosła jedna ze stron, a pozostałe strony wyraziły zgodę na uchylenie lub zmianę decyzji zgodnie z żądaniem odwołania (§2).

Możliwość zastosowania przez organ I instancji kompetencji samokontrolnych jest uzależniona od łącznego spełnienia dwóch przesłanek: podmiotowej (formalnej) i przedmiotowej (materialnej). Po pierwsze, organ jest władny ponownie rozpoznać sprawę, jeżeli odwołanie wniosły wszystkie strony lub odwołanie wniosła jedna strona, a pozostałe strony wyraziły zgodę na uchylenie lub zmianę decyzji zgodnie z żądaniem odwołania. Po drugie, organ musi uznać, iż odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie. Jeżeli organ ustali, że przesłanki określone w art. 132 § 1 k.p.a. nie zostały spełnione, to w terminie siedmiu dni powinien przekazać odwołanie wraz z aktami sprawy organowi II instancji. Obliguje go do tego przepis art. 133 k.p.a. który nakłada na organ administracji, wydający decyzję, obowiązek przesłania odwołania strony wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu w terminie siedmiu dni od dnia, w którym je otrzymał, jeżeli w tym terminie nie wydał nowej decyzji w myśl art. 132 k.p.a.

Termin siedmiodniowy wskazany w art. 133 k.p.a. jest terminem zawitym; Po jego upływie organ może jedynie podjąć czynność materialno-techniczną polegającą na przekazaniu odwołania wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu.

Wzruszenie decyzji w trybie samokontroli przez organ administracji publicznej bez zaistnienia warunków określonych w art. 132 § 1 i § 2 k.p.a. oraz w art. 133 k.p.a. stanowi rażące naruszenie prawa.

W ocenie Komisji w niniejszej sprawie doszło do wydania decyzji administracyjnej z rażącym naruszeniem prawa, co skutkuje koniecznością stwierdzenia jej nieważności w całości. Siedmiodniowy termin określony w art.133 k.p.a jest terminem ustawowym, po upływie którego wygasa uprawnienie .organu I instancji do dokonania autoweryfikacji decyzji. W przedmiotowej sprawie Prezydent m.st. Warszawy otrzymał odwołanie A. M. w dniu [...] lutego 2010 r. zaś pozostałe strony postępowania wyraziły zgodę na zmianę decyzji pismem z dnia 17 lutego 2010 r. Nie ulega wątpliwości, że zgoda ta powinna być przedłożona organowi w terminie o którym mowa w art. 133 k.p.a. W doktrynie przyjęto, że zgoda może być wyrażona przez pozostałe strony po upływie terminu do wniesienia odwołania jednak nie później niż przed przekazaniem odwołania organowi odwoławczemu, które zgodnie z art. 133 k.p.a. powinno nastąpić w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania odwołania przez organ pierwszej instancji, ponieważ wyrażenie zgody, o której mowa w art. 132 k.p.a. po przekazaniu odwołania organowi odwoławczemu stanowić będzie czynność bezprzedmiotową. W ocenie Komisji wyrażenie zgody po upływie terminu określonego w art. 133 k.p.a. nie stwarzało podstaw do wydania decyzji w trybie art. 132 k.p.a., na co wskazuje jednoznaczne brzmienie przepisów art. 132 k.p.a. i art. 133 k.p.a., które pozostają z sobą we wzajemnej łączności i zależności.

W niniejszej sprawie siedmiodniowy termin określony w art. 133 k.p.a. upłynął w dniu 16 lutego 2010 r. i z tym dniem organ stracił kompetencję do stosowania tego przepisu. Tymczasem Prezydent m.st. Warszawy na skutek rozpoznania odwołania dokonał autoweryfikacji w dniu [...] marca 2010 r. a zatem dopuścił się rażącego naruszenia art. 132 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 133 k.p.a., czym wypełnił przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji o której mowa w art. 156 §1 pkt 2 k.p.a.

W orzecznictwie przyjmuje się, że niedopełnienie warunku określonego w przepisie art. 132 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 133 k.p.a. stanowi rażące naruszenie prawa.

Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie termin określony w art. 133 k.p.a. został rażąco przekroczony, bowiem Prezydent m.st. Warszawy dopiero w dniu [...] marca 2010r. wydał decyzję zmieniającą, podczas gdy siedmiodniowy termin uprawniający do jej wydania upłynął 16 lutego 2010 r. Zatem najpóźniej w dniu 16 lutego 2010 r. organ powinien wydać decyzję uwzględniającą odwołanie bądź przesłać akta sprawy wraz z odwołaniem do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie. Upływ terminu z art. 133 k.p.a. bowiem powoduje, że organ administracji nie może już swojej decyzji zmienić, ani uchylić w trybie art. 132 k.p.a.

Prezydent m.st. Warszawy nieprawidłowo zakwalifikował pismo adw. R. N. z dnia 17 lutego 2010 r. jako odwołanie. W przedmiotowej sprawie termin do złożenia odwołania dla stron reprezentowanych przez adw. R. N. upłynął w dniu 11 lutego 2010 r. i po upływie tego terminu pismo to mogło stanowić wyłącznie zgodę o której mowa w art. 132§2 k.p.a. Fakt błędnego zakwalifikowania pisma z dnia 17 lutego 2010 r. jako odwołanie nie mógł skutkować przyjęciem przez Prezydenta m.st. Warszawy, że siedmiodniowy termin do wydania decyzji zmieniającej rozpoczął bieg od dnia jego faktycznego wpływu do urzędu m.st. Warszawy tj. w dniu 22 lutego 2010 r. Wprawdzie treść uzasadnienia decyzji jest w tym zakresie ogólnikowa i ogranicza się jedynie do przywołania treści art. 132 k.p.a. niemniej jednak koincydencja dat tj.: dzień wpływu pisma popierającego odwołanie adw. R. N. (22 lutego 2010 r.) i data wydania decyzji zmieniającej (1 marca 2010 r.) wskazywałaby, że takie właśnie rozumowanie zostało przez organ przyjęte.

W ocenie Komisji uznać należy, że odwołanie od decyzji z dnia 25 stycznia 2010r. wniósł A. M. zaś pozostałe strony postępowania wyraziły jedynie zgodę na jej zmianę, w kształcie wskazanym w odwołaniu, przy czym zgoda ta nie została wyrażona w terminie uprawniającym organ do autoweryfikacji decyzji. Okoliczność ta powoduje, że Prezydent m.st. Warszawy nie mógł wydać decyzji zmieniającej w trybie art. 132 k.p.a., co obligowało go do przekazania akt sprawy wraz z odwołaniem organowi odwoławczemu.

Mając na względzie powyższe Komisja uznała, że Prezydent m. st. Warszawy wydał decyzję zmieniającą decyzję reprywatyzacyjną z rażącym naruszeniem art. 132 § 1 i § 2 k.p.a. oraz art. 133 k.p.a., czym wypełnił przesłankę do stwierdzenia nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 3 a ustawy z dnia 9 marca 2017 r. w wyniku postępowania rozpoznawczego Komisja m.in. wydaje decyzję, w której stwierdza nieważność decyzji reprywatyzacyjnej lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego lub w przepisach szczególnych.

W myśl zaś art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. Komisja wydaje m.in. decyzję, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2 jeżeli: decyzja reprywatyzacyjna została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiedli Skarżący: J. P., J. W. M. M., reprezentowani przez pełnomocnika adwokata K. J.

Zaskarżyli decyzję w całości i zarzucili:

-rażące naruszenie art. 16 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 marca 2017 roku w zw. z art. 49 § 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP poprzez uznanie, że Komisja jest uprawniona do zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania, decyzjach i innych jej czynnościach poprzez ogłoszenie w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronie podmiotowej urzędu obsługującego Ministra Sprawiedliwości, w sytuacji, gdy ten sposób komunikacji ze stronami został przewidziany na wypadek udziału znacznej liczby osób w postępowaniu administracyjnym, jak również w sytuacji, gdy z góry nie można ustalić kręgu podmiotów, które powinny wziąć udział w całym postępowaniu lub w niektórych jego czynnościach (zob. D. A. (red.), Szczególne zasady usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa. a w niniejszej sprawie krąg współwłaścicieli nieruchomości jest niewątpliwy, jest tych osób 9 (dziewięcioro) i adresy tych osób są znane;

-naruszenie art. 29 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 16 w zw. z art. 156 § 1 i 2 k.p.a. art. 2 Konstytucji RP poprzez uznanie, że dopuszczalne jest w demokratycznym państwie prawa wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji z dnia 1 marca 2010 roku nawet po ponad jedenastu latach od jej wydania (gdy została wydana już w XXI wieku a nie za PRL-u), w sytuacji, gdy pewność co do. prawa wymaga pozostawienie w obrocie prawnym orzeczeń administracyjnych, które były podstawą nabycia prawa, jeżeli ich wydanie nastąpiło dawniej niż 10 lat przed datą orzekania, a w obecnym stanie prawnym takie orzeczenie jest wykluczone na podstawie art. 156 § 2 k.p.a. i w dacie wydawania decyzji Komisji uzasadnienie projektu nowelizującej k.p.a. było znane, ustawa była już opublikowana w Dzienniku Ustaw, oczekiwała na wejście w życie z dniem 16.09.2021 r. i była wyrazem implementacji wyroku TK z dn. 12.05.2015 r., P 46/13 w wyroku w sprawie P 46/13, LEX nr 1682732, uznał, że art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm.) w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;

-naruszenie art. 29 ust 1 pkt 3a oraz art. 30 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 roku w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 132 i art. 133 k.p.a. poprzez bezzasadne uznanie, że zachodzą w niniejszej sprawie przesłanki do stwierdzenia, że doszło do rażącego naruszenia prawa przy wydaniu decyzji z dnia [...] marca 2010 roku, w sytuacji, gdy decyzja ta w pełni odpowiadała prawu i doprowadziła do usunięcia wadliwości decyzji pierwotnej z dnia 25 stycznia 2010 roku, która pomijała jedną ze stron postępowania, a przekroczenie terminu do wydania decyzji zmieniającej w rozumieniu art. 132 k.p,a. nie wynosi więcej niż 14 dni ;

-naruszenie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny i zgodnie z tzw. zasadą proporcjonalności (wyrażoną w art. 7 k.p.a. i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP — zob. artykuł H. I. "Zasada proporcjonalności a władzą dyskrecjonalna administracji publicznej w świetle polskiego orzecznictwa sądowego" : Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 1 (28/2010) wszystkich okoliczności sprawy oraz brak uwzględnienia słusznego interesu stron.

Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, zwrot kosztów postępowania, wstrzymanie jej wykonania.

Drugą skargą wnieśli T. W., A. W., J. S. M. M. reprezentowani przez adw. A M. oraz A. M. działający we własnym imieniu.

Zaskarżonej decyzji zarzucili:

-naruszenie art. 29 ust. 1. pkt. 3a przez nieuzasadnione przyjęcie, iż procedowanie z naruszeniem art. 132 § 1 i 133 k.p.a. przy wydaniu przez Prezydenta Miasta Warszawy decyzji z [...] marca 2010 r. stanowiło naruszenie prawa w stopniu rażącym w rozumieniu art. 156 §1 pkt. 2 k.p.a.;

-naruszenie art. 16 ust. 2. ustawy poprzez nieznajdujące usprawiedliwionej przyczyny skorzystanie ze wskazanej w art. 16 ust. 3. możliwości zawiadamiania o wszczęciu postępowania, decyzjach i innych czynnościach Komisji poprzez ogłoszenie w Biuletynie Informacji Publicznej, a w konsekwencji naruszenie przepisów rozdziału 8 k.p.a.;

-naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie w korespondencji kierowanej do stron (M. M., J. S.) pouczenia o zastosowaniu art. 16 ust. 3 ustawy i w tym zakresie także naruszenie art. 8 § 1 k.p.a., gdyż skierowanie korespondencji do stron powodowało, iż miały podstawy ufać, że taki tryb procedowania będzie zachowany.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie podtrzymując argumenty jak w zaskarżonej decyzji.

W toku rozpoznawania sprawy zostało dopuszczone do udziału w postępowaniu S. z siedzibą w [...], które wnosiło o oddalenie skarg.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skargi zasługują na uwzględnienie choć z innych przyczyn niż w nich wskazane.

W trakcie rozpoznawania sprawy przed sądem administracyjnym okazało się, że postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...], sygn. akt [...] z 24 lutego 2021 r. w sprawie z wniosku A. M., M. M., J. S., A. W., T. W., M. S., J. W. z udziałem [...] oraz J. P. zniesiono współwłasność stanowiącej niezabudowaną działkę gruntu oznaczoną nr ew. [...] w ten sposób, że przyznano ją na własność miasta st. Warszawy ze spłatami na rzecz właścicieli. Postanowienie stało się prawomocne z dniem [...] marca 2021 r. (k 838 v akt sądu powszechnego). Jak wynika z uzasadnienia do postanowienia sądu rejonowego postępowanie zostało wszczęte na wniosek z 19 czerwca 2015 r. Postanowieniem z [...] grudnia 2021 r. Sąd Rejonowy dla [...] w [...] w sprawie o sygn. akt [...] o wznowienie postępowania wstrzymał wykonanie postanowienia z [...] lutego 2021 r. – co było powodem odmowy nadania klauzuli wykonalności postanowieniu o zniesieniu współwłasności. Postanowieniem z 10 stycznia 2022 r. skarga o wznowienie została odrzucona. Jest ono prawomocne z dniem 7 czerwca 2022r.

Jak wynika z akt Komisji postępowanie zostało wszczęte postanowieniem z 8 lipca 2021 r. a więc po wydaniu postanowienia o zniesieniu współwłasności, które uprawomocniło się 31 marca 2021 r. Decyzja Komisji została wydana 31 sierpnia 2021r. a więc gdy postanowienie o zniesieniu współwłasności było prawomocne.

Komisja działała co prawda w zaufaniu do ksiąg wieczystych to jednak nie zmienia tego faktu, że w świetle treści postanowienia o zniesieniu współwłasności istniała niezgodność pomiędzy stwierdzonym a wynikającym z księgi wieczystej stanem prawnym a rzeczywistym stanem prawnym. W ocenie Sądu okoliczność ta ma istotne znaczenie przy ocenie skutków prawnych jakie zaistniały w tej sprawie w aspekcie nie tylko możliwości odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego osobom, które utraciły prawo do nieruchomości na skutek postanowienia o zniesienie współwłasności ale i stwierdzenia nieważności decyzji zmieniającej.

Sąd w pełni akceptuje wywody Komisji co do braku możliwości wydania przez organ I instancji decyzji w trybie art. 132 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 133 k.p.a. po upływie terminu o jakim mowa w art. 133 k.p.a. Termin ten wynosi 7 dni od dnia w którym organ I instancji otrzymał odwołanie. Z przepisu tego jasno wynika, że tylko w tym terminie organ może wydać decyzję w ramach samokontroli. Po jego upływie, jeżeli wpłynęło odwołanie, organ I instancji traci kompetencję do zmiany rozstrzygnięcia w trybie art. 132 § 1 i 2 k.p.a. Siedmiodniowy termin określony w art. 133 k.p.a. jest terminem ustawowym, po upływie którego wygasa uprawnienie organu I instancji do dokonania autoweryfikacji decyzji. Oznacza to, iż tylko i wyłącznie do dnia upływu terminu ustanowionego w art. 133 k.p.a. organ jest wyposażony w kompetencje do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie NSA z 22 października 2019 r., I OSK 1382/18, wyrok WSA w Łodzi z 23 stycznia 2020 r, III SAB/Łd 4/19, wyrok WSA w Warszawie z 10 stycznia 2017 r., VII SA/Wa 2969/15). W tej sprawie Prezydent m. st. Warszawy wydał decyzję po upływie 7 dniowego terminu o jakim mowa w tym przepisie. W związku z tym nie ma więc znaczenia, że w istocie wydanie rozstrzygnięcia przez Prezydenta m. st. Warszawy, w istocie "naprawiło" wadliwą decyzję wydaną z pominięciem jednej z uprawnionych osób (zarzut nr 3 ze skargi J. P. i innych), skoro organ nie miał już kompetencji do działania. W takich ramach prawnych, jak wskazuje Sąd, nie może mieć zastosowania zasada uwzględnienia słusznego interesu strony ponieważ ten jest uwzględniany gdy powstają wątpliwości co do zasadności wydawanego przez organ rozstrzygnięcia w prawidłowo i zgodnie z prawem ustalonym stanie faktycznym. W tej sprawie, zdaniem Sądu, nie ma podstaw do uznania, że Prezydent m. st. Warszawy mógł wydać decyzję na podstawie art.- 132 § 2 k.p.a.

Zgodnie z art. 29 pkt 3a ustawy Komisja wydaje decyzję o stwierdzeniu nieważności gdy zachodzą przesłanki określone w art. 156 § 1 k.p.a, lub w przepisach szczególnych a więc gdy decyzja została wydana: z naruszeniem przepisów o właściwości, bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, niewykonalnej w dniu jej wydania przy stwierdzeniu trwałości niewykonalności, w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą, zawierająca wadę wywołując jej nieważność z mocy prawa. Komisja w podstawie prawnej powołała art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. a więc wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Generalnie koncepcja ta jest niewadliwa.

Orzeczenie w przedmiocie stwierdzenia nieważności powoduje skutek ex tunc a więc sytuację w której decyzja od momentu jej wydania nie wywołuje żadnych skutków, a te, które powstały, muszą zostać unieważnione.

Zgodnie z art. 29 ust. 4 ustawy gdy decyzja wywołała skutki prawne o jakich mowa w art. 2 pkt 4, Komisja stwierdza jej wydanie z naruszeniem prawa i wskazuje okoliczności z powodu których nie można jej uchylić albo stwierdzić jej nieważności. Chodzi o nieodwracalne skutki prawne.

Ustawa w art. 2 pkt 4 określa te skutki jako "stan prawny powstały wskutek przeniesienia prawa własności albo prawa użytkowania wieczystego nieruchomości warszawskiej na osobę trzecią, o ile nie nastąpiło ono nieodpłatnie lub na rzecz nabywcy działającego w złej wierze, lub zagospodarowania nieruchomości warszawskiej na cele publiczne, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 oraz z 2021 r. poz. 11 i 234)".

Zmiana stanu prawnego nieruchomości nie była w ogóle brana pod uwagę, co stanowi o naruszeniu przez Komisję art. 29 ust. 4 ustawy, mogące mieć wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutów skargi co do naruszenia przepisów proceduralnych – wadliwe sposób zawiadamiania stron o podejmowanych rozstrzygnięciach, sąd tego zarzutu nie podziela. Jak wynika z art. 16 ust. 3 ustawy o Komisji strony mogą być zawiadamiane o czynnościach poprzez ogłoszenia w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronie urzędu obsługującego Ministra Sprawiedliwości. Żaden z przepisów ustawy o Komisji, wbrew wywodom wszystkich Skarżących, nie precyzuje aby tego rodzaju sposób informowana stron o wszczęciu postępowania czy wydanych decyzjach był zastrzeżony do spraw w których mamy do czynienia z większą liczbą uczestników postępowania. Nawet przyjmując, że Komisja powinna zawiadomić strony bezpośrednio, czego nie uczyniła, to biorąc pod uwagę fakt, że Skarżący brali udział w postępowaniu, zaskarżyli decyzję Komisji, okoliczność związana ze sposobem zawiadamiania nie miała wpływu na prawa stron postępowania.

W związku z tym brak podstaw prawnych do zarzucenia organowi naruszenia art. 16 ust. 3 ustawy. Skoro przepisy ustawy, która jest aktem szczególnym w stosunku do k.p.a., nie obligują organu do dokonywania wyłącznie zawiadomień o wszczęciu postępowania poprzez bezpośrednie skierowanie korespondencji do strony czy jej pełnomocnika a dopuszczają alternatywny sposób informowania stron o tych czynnościach, brak jest podstaw prawnych do wywodzenia, że tylko alternatywny sposób doręczania korespondencji, stanowi rażące naruszenie prawa (skarga J. P. i innych).

Niezasadny jest zarzut powoływany w skardze J. P. i innych naruszenia art. 16 kpa w zw. z art. 2 i 7 Konstytucji R.P. Jak się wydaje pełnomocnik Skarżących zarzut ten oparł na wyroku T.K. 46/13 o niezgodności art. 156 § 2 k.p.a. z Konstytucją R.P. w zakresie w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu.

Trybunał Konstytucyjny w tym wyroku wskazał, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie podniósł, że "brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa po znacznym upływie czasu, skutkuje destabilizacją porządku prawnego, jeśli decyzją przyznano stronie ekspektatywę nabycia prawa, z której zamierza ona skorzystać". W tym kontekście Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawodawca, określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których trzeba zaliczyć możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał zaakcentował także, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca ma wręcz obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności. Niezbędne jest zatem ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo lub ekspektatywę. Z tego powodu ustawodawca wprowadził cezurę czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenie upłynęło 30 lat. Jest to okres skorelowany z przewidzianym w Kodeksie cywilnym terminem zasiedzenia nieruchomości w złej wierze.

Zdaniem skarżących, stwierdzenie nieważności decyzji po ponad 10 latach narusza słuszny interes strony i elementarne poczucie sprawiedliwości. Wywodzą, że spadkobiercy dawnego właściciela nieruchomości warszawskiej nie powinni ponosić konsekwencji odmiennej oceny przesłanki z art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego.

Zdaniem Sądu, tak sformułowany zarzut w świetle uregulowań ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków decyzji reprywatyzacyjnych, nie może odnieść zamierzonego skutku skoro wolą ustawodawcy było doprowadzenie wprowadzonymi regulacjami prawnymi do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji reprywatyzacyjnych wydanych z naruszeniem prawa. Ustawodawca celowo wyłączył ze stosowania przepis art. 156 § 2 k.p.a., na co wskazuje projekt tej ustawy. Przepis ten wyłącza możliwość stwierdzenia nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w jego § 1 gdy od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło 10 lat albo gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. W niniejszej sprawie powołany przepis, z uwagi na wyłączenie go od stosowania ustawą o komisji – art. 38 ust. 1 ustawy, nie ma zastosowania.

Rozmiar wadliwych decyzji reprywatyzacyjnych, co Sądowi wiadomo z urzędu, uzasadniał wprowadzenie aktu mocą którego byłaby możliwość usunięcia skutków wadliwie podejmowanych rozstrzygnięć przez organy reprywatyzacyjnej. Biorąc pod uwagę, że większość z nich miała miejsce w latach 90 -tych XX wieku, ograniczenie możliwości wzruszania tego rodzaju decyzji, poprzez stwierdzenie ich nieważności, nie mogła się ograniczać wyłącznie do lat 10 od daty ich wydania. W takim wypadku w obrocie pozostałaby większość wadliwych rozstrzygnięć reprywatyzacyjnych.

Także odnosząca się do kwestii nieważności, zasada trwałości decyzji administracyjnych – art. 16 k.p.a. nie została naruszona. Postępowanie przed Komisją jest podstępowaniem nadzwyczajnym a ustawa nadała Komisji bardzo szeroki zakres uprawnień służących ustaleniu stanu faktycznego i dający możliwość wyeliminowania wadliwej decyzji z obrotu prawnego. Oznacza to, że Komisja jest swego rodzaju nadzwyczajnym organem, którego celem jest podejmowanie rozstrzygnięć służących przede wszystkim ochronie interesu publicznego gdyż ten naruszały decyzje reprywatyzacyjne przyznające prawo użytkowania wieczystego określonym podmiotom mimo istnienia przeszkód prawnych do takiego rozstrzygnięcia. Co istotne, jak wynika z art. 2 pkt 3 ustawy komisja ma uprawnienie do oceny nie tylko decyzji reprywatyzacyjnej ostatecznej ale i nieostatecznej. W stosunku do decyzji ostatecznym nie mamy zatem do czynienia z zasadą trwałości decyzji administracyjnych, co wspiera niezasadność zarzutu naruszenia art. 16 k.p.a.

Odnosząc się szczegółowiej do norm konstytucyjnych i zarzutów skargi z tym związanych należy wskazać, że w art. 31 ust. 3 Konstytucji R.P. zawarta została zasada proporcjonalności. Wymaga ona aby ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw były wprowadzane w formie ustawy (aspekt formalny), aby konieczność ustanawiania takich ograniczeń nie naruszała istoty danej wolności lub prawa podmiotowego i tylko wtedy gdy istnieje konieczność ich wprowadzania w demokratycznym państwie prawa dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Zakres wprowadzonych ograniczeń powinien być zatem proporcjonalny tzn. konieczny do realizacji określonego celu (wyrok T.K.: z 24 stycznia 2006 r., SK 40/04, OTK ZU 1/2006, poz. 5; z 29 września 2008 r., SK 52/05, z 28 września 2006 r., K 45/04 w OTK ZU 8/A/2006, poz. 111). Jak wielokrotnie wskazywał Trybunał Konstytucyjny należy w takim kontekście rozważyć czy istnieje rzeczywista potrzeba uchwalenia danej regulacji prawnej a z drugiej strony należy mieć pewność, że podjęte środki prawne rzeczywiście służyć będą określonemu celowi i będą niezbędne dla jego realizacji. Środki muszą być jak najmniej uciążliwe dla podmiotów prawa, które będą daną regulacją ograniczone. (wyrok T.K. z 17 maja 2007 r., K 33/05 w OTK ZU nr 5/A/2006, poz. 57; wyrok TK z 2 października 2006 r., SK 34/06 w OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 118). Zasada proporcjonalności łączy się z zakazem nadmiernej ingerencji w sferę praw i wolności konstytucyjnych. Test proporcjonalności polega więc na ocenie czy zaproponowane ograniczenia są konieczne w demokratycznym państwie prawa, czy wprowadzona regulacja jest niezbędna i czy doprowadzi do zamierzonych przez nią skutków i czy jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego z którym jest połączona oraz czy efekty wprowadzonej regulacji pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela.

Zasada ta, w odniesieniu do aktu jakim jest ustawa, nie została naruszona. Rozmiar wadliwych decyzji reprywatyzacyjnych, co Sądowi wiadomo z urzędu, uzasadniał wprowadzenie aktu mocą którego byłaby możliwość usunięcia skutków wadliwie podejmowanych rozstrzygnięć przez organy reprywatyzacyjnej.

Sumując, ustalony na chwilę wydawania merytorycznego rozstrzygnięcia stan faktyczny był wadliwy, co ma wpływ na ocenę przesłanki do stwierdzenia nieważności i stanowi o naruszeniu przez Komisję art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.

Nie ulega wątpliwości, że w dacie wydawania przez Komisję decyzji o zmianie decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego nie byli oni ani użytkownikami wieczystymi ani właścicielami tej nieruchomości. W wyniku postanowienia o zniesieniu współwłasności tytuł prawny do nieruchomości jako całości przysługiwał M. st. Warszawa a beneficjentom decyzji reprywatyzacyjnej należne były spłaty. Orzeczenie o zniesieniu współwłasności było prawomocne. Zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (t.j.Dz.U.2021.1805), orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Oznacza to, że Komisja będąca organem administracji publicznej nie może treści orzeczenia sądu powszechnego pominąć.

Ponadto, zdaniem Sądu, Komisja orzekając w przedmiocie wszystkich wydanych w sprawie decyzji administracyjnych uchyliła decyzję pierwotną przyznającą prawo użytkowania wieczystego, orzekła o istocie sprawy a następnie w pkt 3 uchyliła decyzję przekształceniową. Odrębną decyzją ale późniejszą o czym świadczy jej nr 13 b, uchyliła decyzję wydaną w ramach samokontroli a więc na podstawie art. 132 § 1 i 2 k.p.a.

Uchylając w pierwszej kolejności decyzję przyznającą prawo użytkowania wieczystego a następnie orzekając co do istoty sprawy Komisja pozostawiła w obrocie prawnym decyzję zmieniającą – a dopiero potem stwierdziła jej nieważność. Takie procedowanie przez Komisję jest wadliwe ponieważ orzeczenie o istocie sprawy nie mogło nastąpić wcześniej niż przed wyeliminowaniem wszystkich zapadłych w procesie reprywatyzacyjnym decyzji.

W ocenie Sądu okoliczność związana ze skutkami prawnym decyzji reprywatyzacyjnej musi być przedmiotem ponownej analizy Komisji, chyba że Komisja uzna, że istnieją przesłanki do umorzenia postępowania przed Komisją (art. 29 pkt 1 ppkt 5 ustawy).

Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ppsa Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200, 202 § 2, 205 § 1 i 2 p.p.s.a. Na koszty składa się wpis (2x2 – w dwóch połączonych sprawach po [...] zł), wynagrodzenie pełnomocników w 2 sprawach – [...] zł – na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (D.U. poz. 1800) - § 14 pkt 1.2.c.) oraz koszty opłat skarbowych od pełnomocnictw. Pełnomocnik A M. reprezentował 4 osoby z tym, że opłata od pełnomocnictwa nie dotyczyła M. M. – jego matki. W drugiej ze spraw adw. J. reprezentował 3 osoby. Ponadto w sprawie jako strona – osoba fizyczna występował A. M.