Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 473/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 116 par. 1-4, art. 122, art. 187 par. 1, art. 191
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Radosław Teresiak, Sędziowie sędzia WSA Monika Barszcz (sprawozdawca), sędzia WSA Anna Zaorska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Staniszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2019 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za czerwiec 2011 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz A.K. kwotę 997 zł (słownie: dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października [...] r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "Prezes Zarządu PFRON" lub "organ I instancji") ustalił, że odpowiedzialność za zaległości MK. sp. z o.o. z siedzibą w Wałbrzychu (dalej: "Spółka") z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "PFRON") za czerwiec 2011 w należności głównej i odsetkach naliczonych na dzień przed ogłoszeniem upadłości, tj. 20 września 2011 r. ponosi A. K.(dalej: "Skarżący lub "Strona").

Od ww. decyzji Skarżący złożył odwołanie zarzucając naruszenie przepisów:

1. prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to treści art. 116 § 1 pkt 1 ppkt a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm., dalej: "O.p."), polegające na przyjęciu niewypłacalności Spółki, mimo istniejących w okresie od 20 lipca 2011 r. co najmniej do daty złożenia przez stronę wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki środków majątkowych, w tym pieniężnych, z których organ I instancji mógł przeprowadzić skuteczną egzekucję, co wyklucza obciążenie strony jakimikolwiek negatywnymi konsekwencjami stanu tak wyrażonej bierności organu;

2. prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to treści art. 116 § 1 pkt 1 ppkt a O.p., polegające na wadliwej wykładni "właściwego czasu zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości", pomijającej odrębność regulacji z art. 116 § 1 pkt 1 ppkt a O.p. od regulacji z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2015 r., poz. 233, dalej: "P.u.n") i prawidłowe założenia wykładni, iż termin "właściwy" może być dłuższy od terminów prawa upadłościowego;

3. prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to treści art. 187 § 1 O.p. i art. 122 O.p. w zw. z art. 116 § 1 pkt 1 ppkt a) O.p. polegające na braku zbadania przez organ I instancji terminowego zgłoszenia wniosku o upadłość przez Spółkę;

4. prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to treści art. 210 § 4 O.p. i art. 124 O.p., polegające na wewnętrznej sprzeczności uzasadnienia decyzji sprowadzającego się z jednej strony do stwierdzenia braku znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy właściwego momentu złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, a następnie wskazaniu istotności ustalenia przez członka zarządu osoby prawnej, że stan finansowy Spółki uzasadnia złożenie wniosku o upadłość i w efekcie pominięcie znaczenia kondycji finansowej Spółki na zasadność i terminowość złożenia przez Stronę wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki;

5. prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to treści art. 122 O.p. w zw. z art. 187 § 1 O.p. w zw. z art. 197 § 1 O.p., polegające na nieuzyskaniu opinii biegłego z zakresu rachunkowości, mimo istotności tego dowodu dla oceny dochowania należytej staranności i terminowości w ramach wykonania obowiązków strony w kontekście weryfikacji stanu Spółki dla celów złożenia wniosku o ogłoszenie jej upadłości, jak również określenia właściwego czasu złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, w tym czasu właściwego dla strony oraz dla oceny braku zawinienia strony analizowanej sytuacji finansowej Spółki, jak i braku zawinienia przez Skarżącego terminowi złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości tej Spółki;

6. postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie treści art. 122 i art. 187 § 1 O.p. polegające na braku wykazania przez Stronę braku winy w złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki z dniem 30 sierpnia 2011 r., co nastąpiło wskutek pominięcia przez Prezesa Zarządu PFRON licznych ujawnionych w sprawie dowodów, tj. materiałów uzyskanych w ramach postępowania karnego toczącego się przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu (sygn. akt II Aka 123/13), w tym zeznań świadka K. K., świadka T. B. i opinii biegłego rewidenta – biegłego sądowego J. C. oraz opinii z badania sprawozdań finansowych Spółki przez biegłych rewidentów, jak również wyroku skazującego Ireneusza Zarzeckiego z tytułu działań na szkodę Spółki, których prawidłowa wymowa wyklucza możliwość przypisania winy Stronie w złożeniu z dniem 30 sierpnia 2011 r. wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki.

W odwołaniu Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zarządu PFRON z 7 października 2016 r. w całości i umorzenie postępowania w sprawie jako bezprzedmiotowego, względnie wydanie decyzji stwierdzającej, że Skarżący jako członek zarządu Spółki nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania Spółki obejmujące należności na PFRON za czerwiec 2011 r., ewentualnie o uchylenie ww. decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Ponadto Skarżący w odwołaniu wniósł o przeprowadzenie dowodów, których uzyskania zaniechał Prezes Zarządu PFRON tj. dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości i księgowości, na okoliczność należytej staranności jakiej dochowanie jest spodziewane od członku zarządu spółki kapitałowej w ramach podejmowania decyzji o złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, w tym czasu wymaganego od nowego członka zarządu na poznanie sytuacji finansowej Spółki i podjęcie właściwej decyzji o złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki kapitałowej oraz spełnienia tych wymogów przez Skarżącego, jak również dowodu z przesłuchania Strony, na okoliczność prawidłowości i podstaw złożenia przez Stronę wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki z dniem 30 sierpnia 2011 r., właściwości tego terminu oraz wynikania tego terminu z okoliczności nieobciążających Strony.

Decyzją z [...] grudnia 2018 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "MRPiPS" lub "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON z [...] października 2016 r.

Organ odwoławczy uznał, że w przedmiotowym przypadku zostały spełnione pozytywne przesłanki solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania podatkowe Spółki wskazane w art. 116 O.p. tj. bezskuteczność egzekucji zaległości podatkowej oraz powstanie zobowiązania w okresie pełnienia przez członka zarządu tej funkcji.

MRPiPS zauważył, że na podstawie pełnego odpisu z rejestru przedsiębiorców KRS (stan na 30 września 2015 r.) ustalono, że Skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu Spółki w okresie od dnia 20 lipca 2011 r. do dnia 30 stycznia 2015 r., w związku z powyższym ponosi odpowiedzialność za zobowiązania powstałe w czasie sprawowania funkcji w zarządzie.

W zakresie kwestii bezskuteczności egzekucji organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie pismem z 30 sierpnia 2011 r. Spółka złożyła do Sądu Rejonowego VI Wydział Gospodarczy w Wałbrzychu wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku.

Następnie pismem z dnia 17 października 2011 r. Prezes Zarządu PFRON zgłosił do prowadzącego sprawę Sądu Rejonowego wierzytelność wobec Spółki, jednak pismem z dnia 17 lipca 2014 r. Sąd Rejonowy poinformował PFRON, że Fundusz nie został ujęty w ostatecznym planie podziału funduszów masy upadłości Spółki.

Postanowieniem z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w W. ogłosił upadłość Spółki.

Postanowieniem dnia 12 listopada 2014 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w W. [...] Wydział Gospodarczy zakończył postępowanie upadłościowe Spółki. Ww. postanowienie, uprawomocniło się w dniu 2 grudnia 2014 r.

W ocenie MRPiPS ww. Okoliczności potwierdzają, że przesłanka bezskuteczności egzekucji w niniejszej sprawie została zachowana.

W zakresie przesłanek wyłączających odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania podatkowe Spółki wskazano, że Skarżący nie wykazał, że we właściwym czasie złożył wniosek o ogłoszenie upadłości, ani nie przedstawił dowodów potwierdzających, że nie ponosi winy za niezgłoszenie we właściwym czasie takiego wniosku.

MRPiPS podał, że w niniejszej sprawie wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony pismem z dnia 30 sierpnia 2011 r. Tymczasem zaległość z tytułu wpłat na PFRON dotyczy czerwca 2011 r., w związku z powyższym, terminem wpłaty na PFRON był dzień 20 lipca 2010 r., zgodnie z art. 49 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 511 ze zm.). W związku z powyższym zgodnie z art. 21 P.u.n. Skarżący był zobowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Wobec niedokonania ww. wpłaty wniosek o upadłość w niniejszym stanie faktycznym winien więc zostać złożony do dnia 4 sierpnia 2010 r.

Organ odwoławczy uznał, że pierwsza przesłanka, wynikająca z art. 11 P.u.n. tj. nie wykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań, świadcząca o niewypłacalności Spółki obligująca Spółkę do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości zaistniała z chwilą, gdy podmiot ten przestał regulować kolejne zobowiązania wobec PFRON. Podkreślił, że przepisy P.u.n. nie uzależniają obowiązku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości od jednoczesnego ziszczenia się obu przesłanek, o których mowa w powołanym art. 11 tej ustawy. Oznacza to, że nawet dysponujący majątkiem dłużnik będzie uznany za upadłego, jeżeli zaprzestał wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań. W związku z powyższym twierdzenie strony, że Spółka posiadała tylko jedno zobowiązanie na rzecz PFRON, a także fakt, że posiadała tylko jednego wierzyciela, tj. PFRON nie zasługuje na uwzględnienie.

MRPiPS stwierdził, że w niniejszym stanie faktycznym Strona nie złożyła wniosku o upadłość we wskazanym powyżej, właściwym czasie, choć w ocenie organu odwoławczego były do tego podstawy, ani nie przedstawiła dowodów potwierdzających, że nie ponosi winy za niezgłoszenie we właściwym czasie takiego wniosku. Nie wskazała też mienia Spółki, z którego skuteczna egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ I instancji art. 116 §1 pkt 1 ppkt a Ordynacji podatkowej organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia 201 1 r. sygn. akt II UK 7/11 uznanie egzekucji za bezskuteczną może nastąpić także wówczas, gdy wierzyciel nie uzyskał pełnego zaspokojenia w wyniku zakończenia postępowania upadłościowego, co miało miejsce w niniejszej sprawie, w związku z czym powyższy zarzut nie zasługuje na uwzględnienie.

Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej odpowiedzialność strony za zaległości Spółki za czerwiec 2011 r. DIAS zauważył, że organ I instancji wydał decyzję w dniu [...] października 2016 r. czyli zgodnie z art. 118 § 1 O.p. przed upływem 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa. Wskazał, iż "wydanie decyzji" należy rozumieć jako jej sporządzenie i podpisanie przez osobę upoważnioną do jej wydania, tym samym data wydania decyzji, a nie jej doręczenia decyduje o przedawnieniu prawa do wydania decyzji o odpowiedzialności osób trzecich. Jeśli zatem organ I instancji orzekł o odpowiedzialności osoby trzeciej, tak jak w niniejszej sprawie, zachowując termin na wydanie decyzji określony w art. 118 § 1 O.p., to organ odwoławczy, wbrew twierdzeniom strony, może orzekać w zakresie objętym tą decyzją także po upływie tego terminu.

W zakresie zarzutu przedawnienia zawartego w odwołaniu wskazano, że zgodnie z art. 70 § 3 O.p. bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego. Jak wynika z akt sprawy postanowienie Sądu Rejonowego w W. [...] Wydz. Gospodarczego z dnia 12 listopada 2014 r. sygn. akt [...] w przedmiocie zakończenia postępowania upadłościowego spółki, przerwało bieg terminu przedawnienia i termin ten biegnie na nowo.

W ocenie MRPiPS wniosek strony o przeprowadzenie dowodów wskazanych w treści odwołania nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ stan faktyczny sprawy został dostatecznie wyjaśniony, a rozpoznanie sprawy nie wymaga wiadomości specjalnych, do których niezbędne jest wydanie opinii przez biegłego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca Strona zarzuciła ww. decyzji MRPiPS naruszenie przepisów prawa:

1. materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 116 § 1 pkt 1) ppkt a) O.p., polegające na wadliwej wykładni "właściwego czasu zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości", pomijającej odrębność regulacji z art. 116 § 1 pkt 1) ppkt a) O.p. od regulacji z art. 21 ust. 1 P.u.n. i prawidłowe założenia wykładni, iż termin "właściwy" może być dłuższy od terminów prawa upadłościowego;

2. procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 187 § 1 O.p. i art. 122 O.p. w zw. z art. 116 § 1 pkt 1) ppkt a) O.p., polegające na braku zbadania przez organ I instancji przesłanki terminowego zgłoszenia wniosku o upadłość Spółki przez Stronę;

3. postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 121 O.p., art. 180 § 1 O.p. i art. 187 § 1 O.p. oraz art. 229 O.p., polegające na nierozpoznaniu istoty tej sprawy, poprzez brak rozważenia całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i całkowity brak takowej analizy, w tym odniesienia się do poszczególnych dowodów przedstawionych przez Stronę na okoliczność momentu sposobu uzyskania przez nią całokształtu wiedzy o stanie finansowym i majątkowym Spółki oraz zachowania przez Stronę należytej staranności w wykonywaniu obowiązków zarządczych w tej spółce w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji;

4. postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 122 i art. 180 § 1 oraz art. 187 § 1 i art. 229 oraz art. 210 § 4 O.p. polegające na pominięciu przez organ odwoławczy uzyskania dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości i księgowości przedsiębiorstw, na okoliczności, mogące - także w ocenie organu odwoławczego - mieć istotne znaczenie dla prawidłowego rozpoznania tej sprawy, w tym wydanie zaskarżonej opinii bez zasięgnięcia informacji fachowych i bez procesowego zweryfikowania ich znaczenia za pomocą opinii biegłego.

Mając na względzie powyższe Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ewentualnie oraz uchylenie także poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zarządu PFRON i orzeczenie przez Sąd, że decyzje te nie podlegają wykonaniu, a także zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego - według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę MRPiPS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do badania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa. W wyniku kontroli sądu administracyjnego decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.; dalej: "P.p.s.a.") lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Stosownie zaś do treści art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu, a skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż organ nie odniósł się i nie zweryfikował okoliczności wskazywanych przez Skarżącego pomimo tego, że były one istotne dla sprawy, tj. dotyczyły braku winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłość Spółki w terminie.

Wyjaśniając podstawy prawne wyroku należy wskazać, że istotą postępowania w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu spółek kapitałowych jest badanie przesłanek pozytywnych i negatywnych mających znaczenie dla określenia istnienia odpowiedzialności konkretnego członka zarządu. Przesłanki odpowiedzialności osób trzecich - członków zarządu spółek z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe tych spółek określa art. 116 § 1 O.p. Według postanowień tego przepisu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy we właściwym czasie złożono wniosek o głoszenie upadłości Spółki.

Przed przystąpieniem do rozważenia sporu wyjaśnić należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż ocena, czy zgłoszenie upadłości nastąpiło we "właściwym czasie", o którym mowa w art. 116 § 1 O.p., powinna być dokonywana w świetle przepisów dotyczących postępowania upadłościowego i układowego, które obecnie regulowane jest przepisami ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze.

Aby członkowi zarządu spółki kapitałowej można było przypisać odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki powstałe w okresie pełnienia przez niego funkcji, spółka w okresie tym musi znajdować się w stanie uzasadniającym wystąpienie o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego. Wynika to z treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 sierpnia 2009 r., II FPS 3/09, w świetle której członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może również po zakończeniu pełnienia tej funkcji uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe powstałe w tym czasie, jeżeli wykaże w postępowaniu podatkowym, że w okresie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu nie było podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub postępowania zapobiegającego upadłości (postępowanie układowe).

W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "zgodnie z art. 5 § 1 Prawa upadłościowego przedsiębiorca zobowiązany jest nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zaprzestania płacenia długów zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Wszczęcie postępowania upadłościowego lub układowego może nastąpić wtedy, gdy wystąpią ustawowe przesłanki. Czasem właściwym do podjęcia tych czynności jest czas, w jakim zarząd spółki, niebędący w stanie zrealizować zobowiązań względem jej wierzycieli, powinien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego, aby w ten sposób chronić zagrożone interesy wierzycieli. Celem postępowania upadłościowego jest ochrona praw wierzycieli oraz zaspokojenie roszczeń wobec upadłego w sposób przewidziany przepisami. Termin 14 dni na złożenie przez przedsiębiorcę wniosku o ogłoszenie upadłości, liczony od dnia, w którym majątek nie wystarcza na zaspokojenie długów, ma na celu ograniczenie do niezbędnego minimum okresu, w którym dłużnik może rozporządzać swoim majątkiem w sposób odmienny, niż czyniłby to syndyk po ogłoszeniu upadłości. Członkowie zarządu dłużnika będącego osobą prawną, nie dochowując tego terminu i rozporządzając majątkiem przedsiębiorcy, narażają prawa wierzycieli. W związku z powyższym należy zaznaczyć, że rygor zawarty w art. 5 § 1 Prawa upadłościowego jest emanacją naczelnej zasady tego rozporządzenia (tj. ochrony praw wierzycieli) i jako taki powinien być interpretowany w świetle art. 116 Ordynacji podatkowej".

W świetle powołanych przepisów, jeżeli dłużnik nie wykonuje ciążących na nim wymagalnych zobowiązań, wówczas jest niewypłacalny, co stwarza podstawę ogłoszenia w stosunku do niego upadłości. Dla określenia stanu niewypłacalności nieistotne jest, czy dłużnik nie wykonuje wszystkich swoich zobowiązań, czy też tylko niektórych z nich, jak też, jaka jest przyczyna niewykonywania zobowiązań. Niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn (por. A. Jakubecki, F. Zedler, Prawo upadłościowe i naprawcze, Kraków 2003, s. 41 i 42).

W powołanej wyżej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził też, że:

1) w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 O.p.;

2) odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłości;

3) z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, że ponosi winę za jego niewypełnienie; w każdym przypadku należy zatem ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony;

4) jeśli w okresie pełnienia funkcji przez członka zarządu nie zachodziły przesłanki do ogłoszenia upadłości, to późniejsze pogorszenie się sytuacji finansowej spółki w okresie, kiedy już tej funkcji nie pełnił, powoduje uwolnienie tego członka zarządu od odpowiedzialności ukształtowanej w art. 116 § 1 O.p.;

5) w decyzji podjętej na podstawie art. 116 § 1 O.p. organ podatkowy zobowiązany jest wskazać istnienie przesłanek odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zaległości podatkowe oraz zbadać, czy nie zachodziły przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność. W przypadku orzeczenia odpowiedzialności byłych członków zarządu tych spółek, badanie przesłanek wyłączających tę odpowiedzialność z uwagi na podstawy ogłoszenia upadłości, lub wszczęcia postępowania układowego może dotyczyć wyłącznie okresu, w którym osoby te pełniły obowiązki członka zarządu i dotyczyć zobowiązań podatkowych powstałych w tym okresie (art. 116 § 2 O.p.);

6) badanie przez organ podatkowy "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustaloną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 kwietnia 2011 r., I GSK 1033/12, ciężar wykazania istnienia przesłanek negatywnych odpowiedzialności członka zarządu spółki spoczywa na osobie, która zmierza do uwolnienia się od odpowiedzialności. Istnienie lub nieistnienie przesłanek wyłączających odpowiedzialność członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 pkt 1 i 2 O.p. nie ma charakteru okoliczności uzupełniającej, lecz jest okolicznością zasadniczą, która podlega badaniu na etapie postępowania zakończonego decyzją organu, a następnie jest w postępowaniu sądowym kontrolowana, zaś ciężar dowodu ich istnienia spoczywa wyłącznie na członku zarządu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 grudnia 2009 r., III UK 51/09, LEX nr 578159; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 515/12).

Z powyższego wynika m.in., że organ tylko wtedy może wydać decyzję o odpowiedzialności członka zarządu, gdy wykaże, że wystąpiły okoliczności uzasadniające złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości i z winy członka zarządu taki wniosek nie został złożony w terminie. Dlatego też, określając zakres obowiązków dowodowych organów w rozpoznanej sprawie, których niespełnienie zarzucał Skarżący, Sąd wziął również pod uwagę konieczność wykazania istnienia przesłanek upadłości Spółki w okresie pełnienia przez Skarżącego funkcji w zarządzie.

Członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, który objął tę funkcję wtedy, gdy spółka była niewypłacalna, ponosi odpowiedzialność przewidzianą w art. 299 K.s.h. za długi spółki powstałe po objęciu przezeń funkcji, także wtedy, gdy zgłoszony przez niego wniosek o ogłoszenie upadłości spółki zostałby oddalony na tej podstawie, że majątek spółki nie wystarczyłby na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego lub wystarczyłby jedynie na zaspokojenie tych kosztów (uchwała Sądu Najwyższego z 1 grudnia 2017 r., III CZP 65/17).

Na podstawie art. 208 § 2 Kodeksu spółek handlowych każdy członek zarządu spółki posiada prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki, co jednocześnie oznacza, że odpowiada za wszystkie istotne sprawy spółki, w tym również związane z jej sytuacją ekonomiczno-finansową. Natomiast zgodnie z art. 293 § 2 K.s.h., członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przy wykonywaniu swoich obowiązków powinien dołożyć szczególnej staranności będącej wynikiem zawodowego charakteru i w czasie trwania mandatu stale monitorować dokumentację spółki i stan jej finansów.

Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 16 czerwca 2009 r., III SA/GI 1513/08, członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości spółki jedynie wtedy, gdy wykaże, że nie przewidywał i nie mógł w żaden sposób z przyczyn obiektywnych - przewidzieć, że zaistniała w Spółce sytuacja finansowa wymagała zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wszczęcia postępowania układowego w celu zapewnienia ochrony interesów jej wierzycieli przed niewypłacalnością. Profesjonalizm wymagany od członka zarządu spółki kapitałowej, a także wynikająca z niego podwyższona staranność, pozwala na przyjęcie, że jest on obowiązany kontrolować sytuację w spółce przynajmniej z taką uwagą, która pozwala na zorientowanie się, że jest ona niewypłacalna i że należy wystąpić z wnioskiem o ogłoszenie upadłości (wyrok Sądu Najwyższego z 16 września 2008 r., sygn. akt II UK 381/07). To na zarządzie spoczywa obowiązek monitorowania stanu finansów spółki i oceny, czy dochodzi do krótkotrwałego wstrzymania płacenia długów na skutek przejściowych trudności, czy też dochodzi do zaprzestania płacenia długów w sposób trwały (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2015 r., III UK 39/15, LEX nr 1946412 i powołane tam orzecznictwo).

Sąd wyjaśnia, że brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość może być odnoszony jedynie do wyjątkowych sytuacji, w których członek zarządu nie ma wiedzy co do rzeczywistej sytuacji w zakresie płacenia zobowiązań przez spółkę z uzasadnionych (obiektywnie) przyczyn i przy dołożeniu należytej staranności nie może tej wiedzy uzyskać albo podjąć stosownych działań (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 lutego 2011 r., sygn. akt II UK 265/10).

Zwolnieni od odpowiedzialności będą ci członkowie zarządu, którzy po objęciu swojej funkcji i ustaleniu stanu interesów spółki, we właściwym czasie złożyli odpowiedni wniosek. Podobnie członek zarządu, który sprawuje tę funkcję krócej niż przez okres przewidziany na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania spółki, o której mowa w art. 299 § 1 Kodeksu spółek handlowych, ponieważ nie można mu przypisać winy za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości (tak: Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 11 kwietnia 2017 r., VI ACa 79/16). Przywołać należy tezę uchwały Sądu Najwyższego z 25 listopada 2003 r., III CZP 75/03 dotyczącej art. 299 Kodeksu spółek handlowych: "Odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przewidziana w art. 299 § 1 K.s.h. obejmuje także jej zobowiązania powstałe dopiero po spełnieniu się przesłanek do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości".

Jakkolwiek powyższe tezy w części dotyczą art. 299 Kodeksu spółek handlowych to jednak wskazują też na sposób wykładni art. 116 O.p., poprzez podobieństwa normatywne między tymi przepisami. Wskazane orzecznictwo ma zastosowanie nie tylko w zakresie zaległości podatkowych, ale też co do odpowiedzialności z tytułu zobowiązań wobec PFRON.

Przenosząc na grunt rozpatrywanej sprawy powyższe poglądy odnośnie do prawa materialnego, które Sąd podziela i przyjmuje za własne, podkreślenia wymaga to, że postępowanie w sprawie odpowiedzialności członków zarządu spółek kapitałowych toczy się z uwzględnieniem zasad ogólnych Ordynacji podatkowej. Oznacza, to, że organ prowadzący postępowanie obowiązany jest do podjęcia wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 O.p.), a także do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 187 § 1 O.p.). Dotyczy to także ustalenia przesłanki bezskuteczności egzekucji w całości lub w części, z uwzględnieniem oceny dowodów stwierdzających lub podważających tę przesłankę oraz okoliczności "właściwego czasu" na wystąpienie o ogłoszenie upadłości (art. 191 O.p.).

W ocenie Sądu organ nie wywiązał się z tych obowiązków odnośnie do kwestii braku winy za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Sąd stwierdza, że zasadne są tu podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przepisów procesowych.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżący pełnił funkcję członka zarządu w okresie, w którym upływał termin płatności zobowiązań przez Spółkę. Zobowiązania, za które Skarżący ma odpowiadać były wymagalne w dacie wydawania zaskarżonej decyzji.

Organowi nie udało się obalić twierdzenia Skarżącego co do braku jego winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie. Organ nie badał wnikliwie tej okoliczności, przyjmując schematycznie, że każdy członek zarządu musi znać kondycję zarządzanej Spółki.

Skarżący twierdzi, że organ nie uwzględnia faktu objęcia przez Stronę funkcji członka zarządu Spółki jako kolejny skład osobowy zarządu tej spółki oraz okoliczności temu towarzyszących, ani też związku tego faktu ze złożeniem przez Stronę wniosku o ogłoszenie upadłości w/w spółki z dniem 30 sierpnia 2011 r., czyli po niespełna 6 tygodniach od objęcia funkcji i nie wywodzi z takiego stanu żadnych wniosków ani ocen.

Sąd podziela powyższe stanowisko Strony.

Organy nie powiązały okoliczności, na które powołuje się Skarżący, tj. nieznajomość kondycji finansowej Spółki na skutek działań osób poprzednio zarządzających Spółką oraz brak dostępu do dokumentacji finansowej i majątkowej przedstawiającej rzeczywisty jej obraz, z nie złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie.

Sąd zauważa, że winę za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości można przypisać Skarżącemu np. gdyby obejmując funkcję w zarządzie przez własne zaniedbania zaniechał zapoznawania się z kondycją finansową Spółki, chociaż mógł i powinien to zrobić. Trudno jednak przypisywać taką winę, gdy Skarżący nie ma dostępu do rzetelnej dokumentacji finansowej, skutkiem nielegalnego działania innych osób oraz podejmuje działania, aby taką sytuację poznać. Przebieg postępowania w sprawie oraz analiza zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ nie przywiązuje dostatecznej wagi do argumentacji Skarżącego w tej kwestii.

Organowi umknęło dogłębne ustalenie tej okoliczności faktycznej, mimo że przekłada się ona wprost na dopuszczalność orzekania odpowiedzialności podatkowej. Nie wykazano, że wbrew temu co twierdzi Skarżący, w momencie objęcia funkcji w zarządzie oraz później, Skarżący mógł rozeznać się w kondycji finansowej Spółki. W szczególności nie obalono twierdzenia Strony, że nie miał możliwości zapoznania się z rzeczywistą sytuacją finansową Spółki, bo obraz ten był zniekształcony i ukrywany przez poprzednie osoby zarządzające Spółką. Pominięto i nie odniesiono się do szeregu dowodów wskazanych przez Stronę, a istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

W ponownym postępowaniu organ ustali, czy przeszkody w złożeniu wniosku o upadłość we właściwym czasie miały charakter obiektywny i trudny do przezwyciężenia przez Skarżącego, czy też były to przeszkody subiektywne wynikające z zaniechań lub zaniedbań samego Skarżącego, przy czym uwzględni w tym zakresie dowody wskazane przez Stronę, w tym w szczególności: aktu oskarżenia przeciwko członowi zarządu poprzedniej kadencji Spółki, wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 5 listopada 2010 r., wyceny rzeczowych aktywów trwałych, sprawozdania Tymczasowego Nadzorcy Sądowego, opinii i raportu z badania biegłych rewidentów itp.

W powyższym kontekście organ powinien dokonać ponownego ustalenia terminu właściwego na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości.

W odniesieniu do zarzutów skargi w zakresie konieczności powołania biegłego Sąd zauważa, ze w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, iż ustalenie okoliczności faktycznej, kiedy w spółce wystąpił stan niewypłacalności, należy do ustaleń, które samodzielnie powinny przeprowadzić organy podatkowe i z reguły, nie wymaga to wiadomości specjalnych. Również badanie sprawozdań finansowych jednostki nie zawsze wymaga posiadania wiadomości specjalnych, zwłaszcza w zakresie analizy bilansu oraz rachunku zysków i strat za poszczególne okresy sprawozdawcze. Organy podatkowe mogą samodzielnie, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ocenić, który moment był właściwym dla zgłoszenia przez członka zarządu wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego spółki (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 3638/15, podobnie Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Łodzi w wyroku z dnia 12 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Łd 539/18, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 7 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 545/18).

Wobec okoliczności, na które powołuje się Skarżący organ powinien rozważyć jednak wniosek zgłoszony przez Stronę oraz szczegółowo ustosunkować się do niego w wydanym rozstrzygnięciu.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia prawa materialnego Sąd uważa, że w niniejszej sprawie kluczowym błędem organu było naruszenie przepisów prawa procesowego w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego, które wpłynęło na niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego w sprawie.

Ponownie rozpatrując sprawę organ zbada kwestię możliwości przypisania Skarżącemu winy za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku.

Uwzględniając zatem całokształt okoliczności sprawy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., skargę uwzględnił i uchylił zaskarżoną decyzję jako wydaną z naruszeniem prawa procesowego (tj. art. 122, art. 187 oraz art. 191 O.p.). Jak wyżej wykazano, naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Odnośnie do kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.