Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 654/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 35
journal: Dz.U. 2022 poz 1191
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie: Sędzia WSA Adam Habuda Asesor WSA Marta Pawłowska (spr.) Protokolant: asystent sędziego Grzegorz Dubaniowski po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 14 sierpnia 2023 r., nr SOC-OP.621.1.59.2023.DT w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Postępowanie w sprawie wymeldowania A. D. (dalej: skarżąca) z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] we W. wszczęte zostało na wniosek Wydziału Lokali Mieszkalnych Urzędu Miasta W., który pismem z dnia 13 grudnia 2022 r. zwrócił się z wnioskiem wymeldowanie wskazując, że skarżąca od wielu lat nie mieszka w przedmiotowym lokalu. Najemcą lokalu do dnia 14 stycznia 2016 r. była matka skarżącej, I. D. O jej zgonie poinformowała druga z jej córek, Pani G. D., przesyłając w kopercie klucze od mieszkania. We wniosku o wymeldowanie wskazano ponadto, że zameldowana w lokalu na pobyt stały skarżąca, wystąpiła do sądu powszechnego z powództwem o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu po zmarłej marce, a powództwo to zostało prawomocnie oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego we W. (oddalającym apelacje powódki) z dnia 6 czerwca 2018 r. Podano również, że lokal jest zadłużony na kwotę 39 191, 71 złotych.

Pismem z dnia 21 grudnia 2022 r. Prezydent W. zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie. Ponowne zawiadomienie skierowano do skarżącej w dniu 21 marca 203 r. na adres zamieszkania skarżącej, pozyskany podczas postępowania.

Skarżąca została w toku postępowanie przed organem pierwszej instancji przesłuchana. Oświadczyła, że od 2016 r. nie zamieszkuje w spornym lokalu, jednak do opuszczenia go została zmuszona złymi warunkami mieszkaniowymi, tj. odebraniem dostępu do [...] i brakiem możliwości przeprowadzenia remontu lokalu.

Wskazała również, że bywa w lokalu przy ulicy [...] i ma nadzieję tam wrócić. Poza próbą sadowego ustalenia wstąpienia w stosunek najmu po zmarłej matce nie podejmowała innych prób mających na celu powrót do lokalu.

Decyzją z dnia 26 maja 2023 r. Prezydent W. orzekł o wymeldowaniu skarżącej z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ulicy [...] we W. Organ przytoczył w uzasadnieniu decyzji art. 36 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm.) i wskazał, że w rozpatrywanej sprawie stan faktyczny odpowiada wskazanej normie prawnej, albowiem bezsprzecznie skarżąca opuściła miejsce pobytu stałego w 2016 r., nie dopełniając obowiązku wymeldowania. W takiej sytuacji organ ewidencyjny zobowiązany był do wydania decyzji o wymeldowaniu.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji opiera się na orzeczeniu sądu powszechnego w sprawie ustalenia w stosunek najmu, której jest dla niej krzywdzące. Do odwołania skarżąca dołączyła pozew i pisma procesowe z postępowania sądowego.

Po rozpoznaniu odwołania, decyzja z dnia 14 sierpnia 2023 r. Wojewoda Dolnośląski utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 25 ustawy o ewidencji pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zatem w celu potwierdzenia takiego miejsca niezbędne jest ustalenie dwóch elementów: zewnętrznego - stałego przebywania w określonym miejscu oraz wewnętrznego - zamiaru stałego tam przebywania. Przy czym zamiar przebywania organy ewidencyjne muszą oceniać na podstawie całokształtu okoliczności towarzyszących sprawie.

W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy uznał, że udowodniony został fakt, że skarżąca nie zamieszkuje w lokalu w którym jest zameldowana na pobyt stały podkreślając, że sama strona fakt ten potwierdza. Organ zwrócił uwagę na znajdującą się w aktach sprawy umowę najmu mieszkania przy ulicy [...] we W., podpisaną przez skarżącą w 2013 r., w której treści znajduje się zapis, że skarżąca najmuje lokal na cele mieszkalne. Wojewoda zwrócił również uwagę na fakt, że w prawomocnie zakończonym postępowaniu przed sądem powszechnym ustalono, że skarżąca nie zamieszkiwała w lokalu w chwili śmierci matki (styczeń 2016 r.). Organ odwoławczy nie dał wiary twierdzeniom skarżącej, że została zmuszona do opuszczenia mieszkania. Odnosząc się do jego stanu technicznego wskazał, że matka skarżącej mieszkała tam do momentu śmierci, a nawet nie widziała potrzeby jego przeprowadzenia (brak zgody na wykonanie remontu przez córkę) zatem wbrew stanowisku wyrażonym w odwołaniu, nadawało się ono do zamieszkania. Skarżąca opuściła zatem miejsce stałego pobytu z własnej woli. Skoro zaś to opuszczenia miało miejsce co najmniej w 2016 r., to uznać należy że ma ono charakter trwały. Bez znaczenie dla oceny tej trwałości pozostaje fakt, że skarżąca bywa w lokalu raz na 2-3 tygodnie, skoro swoje codzienne czynności życiowe koncentruje w innym mieszkaniu. Odnosząc się zaś do sformułowanych zarzutów odwołania organ odwoławczy podkreślił, że decyzja o wymeldowaniu nie spowoduje bezdomności skarżącej, albowiem zameldowanie nie jest emanacją uprawnienia do lokalu, a ma cel wyłącznie rejestrowy, ewidencyjny.

Nie godząc się z takim stanowiskiem A. D. wniosła skargę do tutejszego sądu, domagając się jego uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła potraktowanie sprawy powierzchniowo, tendencyjnie, zaniechanie wszechstronnego rozważenia całości zgromadzonego materiału. Wskazała na celowe działania pracowników Urzędu Miejskiego przeciwko niej, w celu odebrania jej prawa do mieszkania. Podniosła celowe uniemożliwianie jej przez Urząd zamieszkania, zabranie podstaw do życia w nim, dostępu do [...] w łazience i możliwości wykonania remontu. Powołując się treść art. 135 p.p.s.a. wniosła o uchylenie również decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi wskazała dodatkowo na chorobę siostry i ich trudne, wzajemne stosunki, które również utrudniały jej spokojne zamieszkiwanie w lokalu przy ulicy [...]. Zarzuciła, że nigdy nie miała zamiaru opuszczania tego mieszkania na stałe. Podniosła, że zmusiła ją do tego choroba [...] siostry i częste, wywoływane przez nią awantury oraz [...] mamy, przez którą nie mogła malować i przeprowadzać renowacji mebli.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Dolnośląski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając rozpoznawaną sprawę w granicach tak zakreślonej kognicji, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które zgodnie z przywołanymi wyżej przepisami skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego było rozstrzygnięcie co do tego, czy skarżąca opuściła miejsce zameldowania na pobyt stały nie dopełniając obowiązku wymeldowania się, co stanowiłoby przesłankę do orzeczenia o takim wymeldowaniu z urzędu.

Materialnoprawną podstawą podjętego przez Wojewodę Dolnośląskiego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 ze zm.) - dalej jako "u.e.l.", a konkretnie przepisy rozdziału 4 ustawy (art. 24 – 39) regulujące zasady wykonywania obowiązku meldunkowego. Z przepisów tych wynika, że obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie (art. 24 ust.1 u.e.l.). Obowiązek meldunkowy polega m.in. na: 1) zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego; 2) wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego (art. 24 ust.2 u.e.l.). Zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała (art.28 ust.4 u.e.l.). Obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu, obowiązany jest wymeldować się (art.33 ust.1 u.e.l.). Organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się (art.35 u.e.l.).

Dalej wyjaśnić należy, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 u.e.l.). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l. - jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym - jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. m.in. wyrok NSA z dnia 14 maja 2010r., sygn. akt II OSK 851/09). Istotą poglądu wskazującego na konieczność badania przesłanki dobrowolności jest bowiem zagwarantowanie, aby nie odchodziło do wymeldowania osób, które nie miały zamiaru opuszczać miejsca dotychczasowego pobytu, a którym wbrew ich woli uniemożliwiono do niego dostęp lub które wbrew ich woli przymuszono do opuszczenia lokalu.

W świetle przedstawionych unormowań niewątpliwym jest, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie o wymeldowanie jest wyjaśnienie nie tylko, czy osoba wymeldowana przebywa w danym miejscu ale także - jeśli w lokalu nie przebywa, to jakie były przyczyny jej wyprowadzenia się i czy całokształt okoliczności wskazuje, że wyprowadzenie to ma charakter trwały i było dobrowolne.

Przesłanka dobrowolności opuszczenia lokalu występuje wówczas, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym w którym miała zorganizowane centrum życiowe a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby (por. np. NSA w wyroku z dnia 16 czerwca 2020 r. II OSK 32/19, CBOSA). Jak słusznie zauważa organ odwoławczy, w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że o dobrowolności opuszczenia lokalu decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, niewywołana przymusem fizycznym albo psychicznym innej osoby. W sytuacji gdy dana osoba opuściła lokal w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego (bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu np. przez wymianę zamków w drzwiach) to nie można uznać tego za dobrowolne opuszczenie miejsca pobytu stałego (por. NSA w wyroku z dnia 13 marca 2018 r. II OSK 2189/17, z dnia 30 grudnia 2017 r. II OSK 720/17, CBOSA). Jak wyjaśnił NSA w wyroku z dnia 5 października 2022 r. II OSK 3185/19 (CBOSA), pogląd ten stanowi przejaw realizacji jednej z powszechnie przyjętych w demokratycznych porządkach prawnych zasady prawa polegającej na założeniu, że strona nie może czerpać korzyści z własnego bezprawia (ex iniuria ius non oritur ).

W tego typu sprawach istotną okolicznością wymagającą ustalenia jest zatem istnienie po stronie osoby której wniosek o wymeldowanie dotyczy zamiaru opuszczenia lokalu. Celem prowadzonego postępowania winno być udowodnienie, że okoliczności sprawy wskazują na istnienie po stronie takiej osoby zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżąca nie mieszka w mieszkaniu w którym była zameldowana na pobyt stały co najmniej od 2016 r. Sama skarżąca jako przyczynę opuszczenia lokalu konsekwentnie wskazuje zły stan techniczny mieszkania i niemożność przeprowadzenia w nim remontu z powodu braku zgody matki - najemczyni lokalu, problemy sąsiedzkie, trudne stosunki z siostrą, która mieszka w sąsiedztwie oraz stan zdrowia zamieszkującej tam mamy, z powodu którego nie mogła w mieszkaniu wykonywać pracy zarobowej (malowanie, renowacja mebli). Z tego powodu, jak wskazuje, zamieszkała w lokalu, który wynajmuje od 2013 roku na pracownię. Okoliczności te, poza przyznaniem przez samą skarżącą, potwierdzają dokumenty zgromadzone w toku postępowania, tj. umowa najmu z 2013 r., protokoły wizji przeprowadzonej w miejscu zameldowania skarżącej, sporządzone przez pracowników urzędu miasta oraz dokumenty z postępowania sądowego o ustalenie wstąpienia przez skarżącą w stosunek najmu.

Wobec niespornego faktu niezamieszkiwania przez skarżącą w mieszkaniu przy ulicy [...] w we W., ustaleniu przez organy podlegały okoliczności jego opuszczenia, tj. wola skarżącej, towarzysząca opuszczeniu miejsca pobyt stałego. W ocenie Sadu, prawidłowo organy obu instancji dokonały tej oceny, stwierdzając, że wbrew wyrażanemu teraz stanowisku strony, nie doszło do niego pod wpływem przymusu.

Odnosząc się kolejno do zarzutów skarżącej wyjaśnić trzeba, że kwestia remontu lokalu jest zawsze przedmiotem decyzji jego właściciela i głównego najemcy. Matka skarżącej nie wyrażała na to zgody i jako osoba legitymująca się tytułem prawnym do lokalu, miała do tego prawo. Skoro jednak, jak słusznie zauważył Wojewoda, zamieszkiwała w nim do śmierci, to lokal w istocie nadawał się do zamieszkiwania, jego stan techniczny musiał więc być do tego wystraczający. Natomiast odnośnie do niemożliwości wykonywania w nim pracy, w ocenie Sądu, jeżeli wolą skarżącej nie byłoby opuszczenie miejsca pobytu stałego, to mogła w mieszkaniu wynajmowanym na potrzeby pracowni wykonywać pracę, natomiast po jej zakończeniu, na czas wolny, noce i weekendy, powracać do domu. Jednakże to skarżąca sama zdecydowała się przenieść tam swoje centrum życiowe, spędzać tam nie tylko czas pracując ale i mieszkając. O woli opuszczenia mieszkania przy [...] świadczy również okoliczność, że jak podała skarżąca w trakcie rozprawy przed tutejszym sądem, pracownię wynajęła blisko miejsca zameldowania, aby móc często odwiedzać matkę. Cały czas dysponowała kluczami do lokalu i miała do niego wolny dostęp. Nikt zatem nie utrudniał jej ani wejścia do mieszkania, ani zamieszkania w nim, do czasu zakończenia postępowania sądowego o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu. Pomimo tego, strona nie zdecydowała się na taki model – pracy poza miejscem zamieszkania, z własnej woli decydując o zamieszkaniu w pracowni przy ulicy [...].

W realiach niniejszej sprawy okoliczności te stanowią więc dowód na dobrowolne i trwałe opuszczenie przez skarżącą miejsca pobytu stałego.

W ocenie Sądu nie jest prawdziwy zarzut, że organy administracji orzekając o wymeldowaniu oparły się na ustaleniach prawomocnego orzeczenia w sprawie ustalenia wstąpienia w stosunek najmu. W zaskarżonej decyzji Wojewoda wyczerpująco opisał okoliczności na podstawie których ustalił, że skarżącą opuściła miejsce pobytu stałego i nie dokonała wymeldowania się i ustalając datę tego opuszczenia na 2016 rok, a zatem przed postępowaniem toczącym się przed sądem.

Organy administracji wydając decyzje w kontrolowanej sprawie nie oparły się wyłącznie na wspomnianym wyroku, który stanowił jedynie jeden z wielu dowodów w sprawie. Stan faktyczny ustalony w sprawie na podstawie pozostałych dowodów pozwalał na wymeldowanie skarżącej, która dobrowolnie wyprowadziła się ze spornego lokalu i nie podjęła żadnych prób powrotu do niego. Orzekający w sprawie Sąd orzekając w niniejszej sprawie również wydał wyrok w oparciu o materiały zgromadzone w sprawie, które pozwoliły jednoznacznie przyjąć, że wymeldowanie skarżącej było uprawnione.

Kontrolowana decyzja organu II instancji została wydana po upływie kilku lat od opuszczenia przez skarżącą lokalu przy ulicy [...]. Zgodnie z art. 33 ust. 1 u.e.l. obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązany jest wymeldować się.

Organy administracji przeprowadziły wystarczające postępowanie wyjaśniające, w oparciu o które ustalono istotne dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy i niebudzące wątpliwości okoliczności faktyczne. Fakt, że skarżąca nie zgadza się z przeprowadzoną oceną dowodów i dokonanymi ustaleniami faktycznymi nie oznacza, że doszło w tym względzie do istotnego naruszenia przepisów postępowania.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji – oddalił skargę na podstawie 151 p.p.s.a.