Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 211/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 2a
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 19 stycznia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta Cieszyna o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Cieszyna a Wójtem Gminy Z. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku M. R. o przyznanie zasiłku stałego postanawia: wskazać Wójta Gminy Z. jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 30 czerwca 2023 r. M.R. (dalej także: "wnioskodawca") zwrócił się o przyznanie zasiłku stałego. Pismem z 31 lipca 2023 r. Wójt Gminy Z. (dalej także: "wójt"), działając na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "kpa") w zw. z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej "ups"), przekazał wniosek według właściwości miejscowej do Burmistrza Miasta Cieszyna (dalej także: "burmistrz"). Przy piśmie z 8 sierpnia 2023 r. burmistrz zwrócił dokumenty do wójta w celu rozpatrzenia zgodnie z właściwością. Pismem z 23 sierpnia 2023 r. wójt ponownie wskazał, że nie jest organem właściwym w sprawie.

Wnioskiem z 25 września 2023 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Cieszynie, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta Cieszyna, wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, pomiędzy Burmistrzem Miasta Cieszyna a Wójtem Gminy Z. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.R. z 30 czerwca 2023 r.

W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że z art. 101 ust. 1 ups właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, zaś zgodnie z ust. 2a powyższego przepisu, w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej, właściwa jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w placówce tego typu. Burmistrz wskazał, że jak ustalono w sprawie, M.R. od 5 maja 2023 r. przebywa w Uzdrowiskowym Centrum Aktywnego Seniora (...) w U. W ocenie burmistrza właściwość organu należy ustalić według miejsca, gdzie znajdowało się miejsce zamieszkania wymienionego w okresie przed 5 maja 2023 r., tj. na terenie Gminy Z.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 kpa, spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa).

Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W rozpoznawanej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 19 ups, do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy przyznawanie i wypłacanie zasiłków stałych. Stosownie do 101 ust. 1 ups, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, przy czym jednak zgodnie z ust. 2a powyższego przepisu, w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu.

Przepisy ups nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". Wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1963 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r., poz. 1610, dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Do przyjęcia, że dana osoba zamieszkuje w określonej miejscowości konieczne jest zaistnienie dwóch przesłanek: przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lutego 2009 r., sygn. akt OW 164/08 oraz z 26 czerwca 2013 r., sygn. akt I OW 41/13). W orzecznictwie podkreśla się także, że miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, bez względu na adres jej zameldowania (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 września 2009 r., sygn. akt I OW 85/09).

Jak wynika z akt sprawy, M.R. od 5 maja 2023 r. przebywa w prywatnym ośrodku - Uzdrowiskowym Centrum Aktywnego Seniora (...) w U. ul. (...) na podstawie umowy o pobyt na czas nieokreślony. Z akt sprawy wynika ponadto, że wymieniony posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz o niezdolności do samodzielnej egzystencji od 9 lutego 2023 r. Zgodnie z powyższymi orzeczeniami M.R. jest osobą niezdolną do pracy, wymaga w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z akt sprawy wynika ponadto, że przed 9 lutego 2023 r., w okresie studiów, M.R. zamieszkiwał pod adresem: (...) C., ul. (...) - na terenie domu studenckiego. W przywołanych okolicznościach sprawy nie można przyjąć, aby bezpośrednio przed rozpoczęciem pobytu w placówce w U. tj. w okresie pomiędzy 9 lutego 2023 r. a 5 maja 2023 r., miejscem zamieszkania M.R. był dom studencki w C. albowiem pobyt w tym miejscu związany był z nauką w okresie studiów, których wymieniony po 9 lutego 2023 r. w oczywisty sposób nie mógł kontynuować. Mając na uwadze treść orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz o niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie można również przyjąć aby M.R. po 9 lutego 2023 r. był w stanie prowadzić samodzielne gospodarstwo domowe na terenie domu studenckiego. Powyższe prowadzi do wniosku, że w okresie bezpośrednio przed rozpoczęciem pobytu w placówce w Ustroniu, tj. od 9 lutego 2023 r. do 5 maja 2023 r. miejsce zamieszkania wymienionego musiało znajdować się przy osobie zobowiązanej wobec niego do alimentacji. Jedyną zidentyfikowaną osobą, na której ciąży wobec M.R. obowiązek alimentacyjny oraz mającą jednocześnie miejsce zamieszkania na terenie Rzeczpospolitej Polskiej jest jego matka – A.W-R - zamieszkała na terenie Gminy Z. i takie miejsce zamieszkania M.R. należy przyjąć.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 ppsa w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji,