Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 975/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 107 par. 1 pkt 6 i  par. 3, art. 79a
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 31zo ust. 2, art. 31zq  ust. 7 i 8
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. K. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, ZUS) z 25 września 2020 r. nr 190000/71/145081-1/2020/ZPWWO utrzymująca w mocy decyzję tego organu z 7 sierpnia 2020 r. nr 190000/71/145081/2020/ZPWWO odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Z akt przedstawionych przez ZUS wraz ze skargą wynika, że decyzją z 7 sierpnia 2020 r. ZUS odmówił skarżącemu prawa do ww. zwolnienia jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nim sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: "ustawa COVID-19") w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.; dalej: "u.s.u.s."). W uzasadnieniu powołał treść art. 31zo ust. 2 oraz art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19 i wskazał, że skarżący w dniu 14 kwietnia 2020 r. złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Powołując się na dokonane ustalenia podał, że skarżący w wymaganym terminie, tj. do dnia 30 czerwca 2020 r., nie przekazał deklaracji rozliczeniowych ani imiennych raportów miesięcznych za wskazany we wniosku okres, wskutek czego ZUS nie mógł zwolnic strony z opłacania należności z tytułu składek zgodnie z wnioskiem. Decyzja ta została doręczona skarżącemu w dniu 17 sierpnia 2020 r.

W dniu 21 sierpnia 2020 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jak wyjaśnił w piśmie, kierując się informacją zamieszczoną na stronie zus.pl (cytując ją we wniosku) uznał, że spełnia warunki zwolnienia ze składania comiesięcznych deklaracji rozliczeniowych i wobec tego służy mu prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek.

Zaskarżoną decyzją ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z 22 czerwca 2020 r.. W uzasadnieniu przywołał treść art. 31zq ust. 8 oraz art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, powtórzył ustalenia zawarte w decyzji z 22 czerwca 2020 r. i wskazał, że w związku z tym skarżącej nie przysługuje prawo do przedmiotowego zwolnienia.

Pismem z 2 września 2020 r. (doręczonym stronie w dniu 7 września 2020 r.) organ poinformował skarżącego o przysługujących mu prawach (czynny udział w sprawie, prawo wglądu w akta sprawy oraz prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów) oraz obowiązków w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Pismem z 10 września 2020 r. (doręczonym stronie w dniu 14 września 2020 r.) ZUS zawiadomił skarżącego o zakończeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz wyznaczył termin do wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji (art. 10 § 1, art. 9 ustawy z 16 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a.").

Zaskarżoną decyzją ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z 7 sierpnia 2020 r. W uzasadnieniu przytoczył treść art. 31zq ust. 8 oraz art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19 i wyjaśnił, że po przeanalizowaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdził, że po zmianie kodu tytułu ubezpieczeń od 1 stycznia 2020 r. skarżący nie przekazał prawidłowych dokumentów rozliczeniowych. Tym samym, wedle organu, deklaracje rozliczeniowe za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., do złożenia których strona była zobowiązana, nie zostały złożone w terminie ustawowym, tj. do dnia 30 czerwca 2020 r. Skutkiem tego strona nie spełniła warunku ww. zwolnienia, a organ nie znalazł podstaw prawnych do zwolnienia strony z opłacania składek za wskazany okres wobec czego utrzymał decyzję z 7 sierpnia 2020 r. w mocy. Zaskarżona decyzja została doręczona stronie w dniu 1 października 2020 r.

W skardze na tę decyzję strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego, tj.:

1) Art. 7 w zw. art. 77 § 1 k.p.a. polegającego na niedokładnym i niewyczerpującym wyjaśnieniu stanu faktycznego, przy tym błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, prowadzących do ustaleń oczywiście sprzecznych i nie wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a co za tym idzie przyjęcie, ze skarżący nie złożył deklaracji rozliczeniowych w terminie, podczas gdy co innego wynika z powszechnie obowiązującego prawa;

2) Art. 107 § 3 k.p.a. polegającego na sporządzeniu wadliwego uzasadnienia decyzji i niewskazaniu podstaw faktycznych, w szczególności faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

3) Art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19 poprzez ich niezastosowanie, a co za tym idzie wydanie decyzji odmownej w przedmiocie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r.;

4) Art. 47 ust. 2a, ust. 2b, ust. 2c u.s.u.s. przez jego niezastosowanie, podczas gdy skarżący dopełnił obowiązków związanych z przekazaniem dokumentacji w myśl przepisów u.s.u.s., a co za tym idzie przysługuje mu prawo do zwolnienia ze składek za miesiące od marca do maja 2020 r.

Na tej podstawie skarżący wniósł o: 1) uchylenie obu decyzji wydanych w okolicznościach niniejszej sprawy; 2) na podstawie art. 119 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym; na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwrot kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; na podstawie art. 61 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – wstrzymanie wykonalności decyzji przez organ odwoławczy, zaś w przypadku nieuwzględnienia wstrzymanie wykonalności decyzji przez Sąd.

W uzasadnieniu skargi uargumentował zarzuty skargi akcentując, że po zmianie kodu z tytułu ubezpieczeń od 1 stycznia 2020 r. skarżący złożył deklarację w dniu 6 lutego 2020 r., co organ zupełnie pominął przy rozpatrywaniu sprawy. Podkreślił też, że wobec treści 47 ust. 2a, ust. 2b i ust. 2c u.s.u.s. skarżący nie stracił prawa do zwolnienia, gdyż wywiązał się z obowiązku przekazywania dokumentów rozliczeniowych, bowiem obowiązek ten dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy złożono dokumenty z podstawą niższą niż obowiązująca (np. z powodu pobierania zasiłku chorobowego lub gdy wznowiono pozarolnicza działalność gospodarczą po okresie zawieszenia).

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący od dnia 1 stycznia 2020 r. zgłosił się do ubezpieczeń jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, korzystająca z ulgi w opłacaniu składek w zależności od uzyskanego dochodu w roku poprzednim. Dlatego w terminie składania dokumentów za styczeń (u płatnika do 10 lutego 2020 r.), płatnik powinien złożyć deklarację o uzyskanym przychodzie za poprzedni rok oraz w terminie składania dokumentów za luty 2020 r. ( u płatnika do 31 marca 2020 r.) powinien ponownie złożyć deklarację wskazując zarówno przychód jak i dochód za poprzedni rok, na podstawie której wyliczona zostanie podstawa wymiaru składki obowiązująca od lutego do grudnia 2020 r. Dokumenty każdorazowo powinny być złożone wraz z deklaracją rozliczeniowa DRA, ponieważ zmienia się podstawa wymiaru składek. Skarżący, jak podał organ w piśmie procesowym, deklarację o uzyskanym dochodzie złożył w dniu 23 września 2020 r., a więc po obowiązujących terminach, a deklaracji za okres od marca do maja 2020 r. w ogóle nie złożył. Wobec tego, zdaniem ZUS, nie wywiązując się z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowej w związku ze zmianą podstawy wymiaru składek nie spełnił jednego z podstawowych warunków przyznania zwolnienia z obowiązku opłacania składek.

Postanowieniem z 28 stycznia 2021 r. o sygn. akt III SA/Wr 679/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 59 § 1 i 2 p.p.s.a. przekazał sprawę ze skargi strony Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie według właściwości. Postanowieniem prawomocnym z 18 czerwca 2021 r. o sygn. akt V SA/Wa 2785/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Zarządzeniem z 2 grudnia 2021 r. sprawa została zarejestrowana w repertoriach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu pod sygnaturą III SA/Wr 975/21.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja ZUS z dnia 25 września 2020 r. została wydana z naruszeniem prawa procesowego w stopniu obligującym do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że w aktach sprawy brak jest wniosku o zwolnienie ze składek, którego dotyczy zaskarżona decyzja. Obie strony potwierdzają jednak, że wniosek taki został złożony w dniu 14 kwietnia 2020 r. Nie jest ponadto sporne, że strona zawnioskowała o zwolnienie ze składek na podstawie art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19 za okres o marca 2020 r. do maja 2020 r. Wątpliwości dotyczą złożenia i samego obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych w kontekście ustawowego warunku zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o którym mowa w art. 31zo ust. 3 ustawy COVID-19.

Wedle organu skarżący nie spełnił warunku tego zwolnienia, bowiem po zmianie kodu tytułu ubezpieczeń od 1 stycznia 2020 r. nie przedłożył prawidłowych dokumentów i w konsekwencji nie złożył w terminie do 30 czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowych za objęty wnioskiem okres.

Z kolei strona wskazuje, że po zmianie kodu tytułu ubezpieczeń, za styczeń 2020 r. złożyła deklarację w dniu 6 lutego 2020 r. Nie była zobowiązana do składania deklaracji za okres marzec-maj 2020 r. z uwagi na treść art. 47 ust. 2a, ust. 2b i ust. 2c u.s.u.s. Wobec tego, zdaniem skarżącego, wywiązał się z obowiązku przekazywania dokumentów rozliczeniowych, a decyzja organu o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek jest nieprawidłowa.

Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19 (w brzmieniu obowiązującym na dzień rozpoznania wniosku przez organ) na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Stosownie do treści art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.

W myśl art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19 za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19).

ZUS zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 2 in fine ustawy COVID-19).

Z przepisów tych wynika zatem, że wniosek o zwolnienie strona winna złożyć w terminie do 30 czerwca 2020 r., zaś samo zwolnienie z opłacania składek (materialnoprawne warunki zwolnienia są wskazane w art. 31zo w powiązaniu z art. 15zzzh ustawy COVID-19) wymaga przesłania deklaracji rozliczeniowych (lub imiennych raportów miesięcznych) należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. także nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik zwolniony jest z obowiązku ich składania. Jest oczywiste, że brak takich deklaracji uniemożliwia organowi ustalenie, m.in. kwoty zwolnienia (art. 31zq ust. 4 w zw. z ust. 2 ustawy COVID-19). Zwolnienie z obowiązku opłacania składki ma również dalsze skutki prawne na gruncie ubezpieczeń (np. art. 31zs ustawy COVID-19).

Zgodnie z art. 31zt ustawy COVID-19 obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. W tym zakresie Sąd zauważa, że umorzenie składek reguluje art. 28 u.s.u.s., który jednak został zasadniczo zmodyfikowany ww. art. 31zo ustawy COVID-19. Ustawodawca wykluczył bowiem tzw. "uznanie administracyjne" przy stosowaniu umorzenia składek. Z art. 31 ust. 1 i 2 ustawy COVID-19 jasno bowiem wynika nakaz zwolnienia z opłacani należności z tytułu składek, gdy zaistnieją warunki takiego zwolnienia. Jednocześnie odesłanie z art. 31zt ustawy COVID-19 do trybu umorzenia składek w u.s.u.s. oznacza, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania spełnienia warunków zwolnienia.

Proceduralnie wniosek o zwolnienie z opłacania składek w ww. trybie może być rozpatrzony przez ZUS dwojako. W oparciu o art. 31zq ust. 5 ustawy COVID-19 organ informuje płatnika składek o zwolnieniu z opłacania należności z tytułu składek, w sytuacji gdy wniosek spełnia warunki udzielenia zwolnienia. W przypadku zaś, gdy warunków nie spełnia - organ wydaje decyzję o odmowie zwolnienia w oparciu o art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19. Na mocy art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach określonych w tym przepisie.

Nie ma wątpliwości, że do postępowania prowadzonego przez ZUS w przedmiocie zwolnienia z opłacania składek mają zastosowanie przepisy k.p.a., co wynika z art. 180 k.p.a., art. 123 u.s.u.s., art. 31zq ust. 8 i art. 31zt ustawy COVID-19.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że jej uzasadnienie faktyczne i prawne nie pozwala na zrozumienie, jakich obowiązków dokumentacyjnych skarżący zaniechał, czy był do nich zobowiązany i na jakiej podstawie faktycznej oraz prawnej oraz jaki wpływ ma to ewentualne zaniechanie na zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie za okres marzec-maj 2020 r. Jak wskazuje bowiem decyzja skarżący zmienił kod tytułu ubezpieczeń od 1 stycznia 2020 r. Zagadnienie to nieco wyjaśniają adnotacje zawarte w aktach sprawy. Okoliczności tam wskazane, zresztą bardzo oszczędne (błędny klon DRA za luty 2020 r.), nie znalazły czytelnego, adekwatnego i zrozumiałego na strony i Sądu odzwierciedlenia w uzasadnieniu decyzji. Tymczasem skarżący uważa, że składając w dniu 6 lutego 2020 r. deklarację rozliczeniową za styczeń 2020 r., nie miał obowiązku składania deklaracji za kolejne miesiące, w tym te objęte przedmiotowym wnioskiem.

Uzasadnienie decyzji z 25 września 2020 r. uchyla się w konsekwencji kontroli legalności pod kątem powodów, dla których została wydana w kontekście zgłoszonych przez stronę argumentów oraz w zestawieniu z adnotacjami organu zawartymi w aktach sprawy.

Wada ta uniemożliwia Sądowi kontrolę legalności zaskarżonej decyzji jako decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy, która ze swej istoty powinna wyjaśnić stronie w sposób czytelny z powołaniem na okoliczności faktyczne i ich ocenę prawną przesłanki rozstrzygnięcia, a także wagę i skutki prawne zarzutów zgłoszonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie. Trzeba przy tym podkreślić, że powodem złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie było wyłącznie niezadowolenie strony. Strona przedstawiła argumenty i okoliczności faktyczne, które wymagały wyjaśnienia przez organ oraz ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czego kompleksowo zabrakło.

Tymczasem prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma kluczowe znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 1 pkt 6) i § 3 k.p.a., a także istoty ponownego rozpatrzenia sprawy w trybie art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19 na zasadach określonych w Dziale II rozdziale 10 "Odwołania" k.p.a. (art. 127-art. 140 k.p.a.).

Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 6) k.p.a. decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Natomiast na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przepis ten określa zatem podstawowe części składowe, jakie powinna decyzja zawierać. Uzasadnienie stanowi integralną cześć decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Klarowne uzasadnienie faktyczne i prawne stanowi zatem integralny składnik decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia z odniesieniem się do konkretnych przepisów prawa (wyrok NSA oz. W Krakowie z 12 maja 2000 r., sygn. akt I SA/Kr 856/98; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych,orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA). Organ jest więc zobowiązany wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać i zrozumieć zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy.

Warunków tych nie może niweczyć okoliczność, którą Sąd dostrzega, że decyzje dotyczące zwolnienia z obowiązku opłacania składek (jako istotny element wsparcia podmiotów dotkniętych skutkami epidemii COVID-19) w zamyśle ustawodawcy mają być podejmowane szybko (art. 31zq ust. 2 ustawy COVID-19). W żadnym stopniu nie uzasadnia to odstąpienia od uzasadnienia decyzji lub sporządzenie go przez organ w sposób, który nie poddaje się kontroli legalności.

Sąd dostrzega przy tym, że organ dopiero w odpowiedzi na skargę dążył do przedstawienia istotnych w sprawie faktów, podstawy prawnej i adekwatnej oceny prawnej. Uzasadnienie odpowiedzi na skargę, nie może jednak zastąpić uzasadnienia decyzji. Przyjęcie odmiennej oceny naruszałoby kardynalne zasady postępowania administracyjnego, szeroko rozumianego prawa do dobrej administracji i prawa strony do rzetelnego procesu (wywodzonych z art. 2, art. 7 i art. 78 Konstytucji RP, art. 41 Karty Praw Podstawowych oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności). Uzasadnienie przyczyn podjęcia zaskarżonej decyzji nie może wynikać dopiero z uzasadnienia odpowiedzi na skargę na tę decyzję. Pismo procesowe, jakim jest odpowiedź na skargę nie może zastąpić czy też uzupełnić uzasadnienia decyzji. Jedynie uzasadnienie decyzji ostatecznej stanowi wyłączną podstawę oceny jej zgodności z prawem. Przytoczenie w odpowiedzi na skargę i wyjaśnienie skutków prawnych okoliczności, uzasadniających – zdaniem organu - wydanie rozstrzygnięcia o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania składek pozbawiło stronę możliwości poznania i zrozumienia przyczyn podjętej decyzji.

Sąd administracyjny nie jest kolejnym organem w administracyjnym toku postępowania, uprawnionym do merytorycznego badania i rozstrzygania sprawy. To na organie spoczywała powinność uzasadnienia w czytelny i weryfikowalny sposób, że skarżącej nie służyło i dlaczego prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania składek na podstawie art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19 mimo zgłoszonych w sprawie zarzutów oraz podanych okoliczności faktycznych.

Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa tak, aby nie było wątpliwości, iż wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (np. wyrok WSA we Wrocławiu z 15 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 693/11, CBOSA).

Zaskarżona decyzja nie spełnia więc wymogów wyrażonych w art. 107 § 1 pkt 6) i § 3 k.p.a. Organ w istocie nie rozpoznał też samego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, bowiem szczątkowo i zupełnie nieczytelnie oraz bez odniesienia do faktów oraz obowiązujących przepisów prawa skutek zmiany kodu tytułu ubezpieczeń powiązał z niespełnieniem warunku zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Działanie takie narusza rażąco art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1, art. 140 i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. W tym stanie rzeczy, jak już Sąd wskazał, organ uniemożliwił stronie poznanie przyczyn odmowy zwolnienia z art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19 i toku rozumowania stanowiącego podstawę tej odmowy w kontekście argumentów sformułowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz okoliczności szczątkowo wynikających z akt sprawy.

Zweryfikowanie stanowiska z zaskarżonej decyzji nie jest możliwe w oparciu o jej uzasadnienie.

Sąd dodatkowo zauważa, że w aktach sprawy znajduje się "Informacja do wniosku RDZ-ODW" sporządzona w dniu 15 września 2020 r. (zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji). Wynikają z niej okoliczności faktyczne, które mogły mieć wpływ na ocenę ewentualnego zaniechania obowiązku złożenia przez skarżącego deklaracji za marzec-maj 2020 r. (jeśli rzeczywiście istniał). Powinno to skłonić organ do dochowania obowiązku informacyjnego, wynikającego z art. 79a k.p.a. Tym bardziej, że dwukrotnie starał się dochować w sprawie zasad procesowych, czego dowodzą pisma z 2 i 10 września 2020 r. Jeśli zatem istniały braki dokumentacyjne, które w dalszej kolejności miały wpływ na spełnienie warunków zwolnienia z art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19, strona winna zostać o nich zawiadomiona. Zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a. organ jest zobowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, których niespełnienie może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem. Nie może być bowiem wątpliwości, że przy rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek organ związany jest stosowaniem obowiązku informacyjnego, o którym mowa art. 79a k.p.a. Jakkolwiek w przypadku umorzenia składek w trybie art. 28 u.s.u.s. ustawodawca odesłał do stosowania Ordynacji podatkowej, lecz tylko niektórych jej przepisów (zaś taki tryb rozpatrywania wniosku o zwolnienie ze składek wynika z art. 31zt ustawy COVID-19). Natomiast zarówno art. 123 u.s.u.s. jak i treść art. 31zq ust. 7 i ust. 8 ustawy COVID-19 wskazują, że prowadzenie tego postępowania ma się odbywać w oparciu o przepisy k.p.a. Ponadto, nadzwyczajny tryb reagowania władz publicznych na przebieg pandemii i jej skutki gospodarcze oraz społeczne, a także dynamiczny proces zmian prawa w pełni uzasadnia czuwanie organu nad tym, by cel tych przepisów nie został zniweczony z powodu nieznajomości tego prawa przez wnioskodawców (płatników) lub też np. z powodu błędnego przekonania co do zakresu obowiązków płatnika. ZUS ma więc obowiązek poinformowania strony o brakach i skutkach niedochowania warunków zwolnienia z art. 31zo ustawy COVID-19 przed wydaniem decyzji odmawiającej zwolnienia i umożliwić ich uzupełnienie.

Sąd dostrzegł wniosek strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 61 § 2 p.p.s.a. Strona zaś – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zażądała rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sytuacji nieuwzględnienia tego wniosku przez organ. Wniosku tego organ w ogóle nie rozpatrzył. Zgodnie z art. 61 § 3 ab initio p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1. Przedmiotem wstrzymania mogą być jednak jedynie takie akty lub czynności, które nadają się do wykonania i wymagają wykonania (Z. Kmieciak, Glosa do postanowienia NSA z 23.01.1997 r., SA/Rz 1382/96, OSP 1998/3, poz. 54, teza 1). Decyzja o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek (art. 31zo ustawy COVID-19) nie nadaje się do wykonania ani nie podlega wykonaniu, zatem nie może być objęta wnioskiem o wstrzymanie wykonania.

Sąd orzekł w sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2) p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku. Zadaniem organu będzie rzeczywiste rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i sporządzenie prawidłowego uzasadnienia decyzji, tj. zgodnie z wymogami ww. przepisów k.p.a. Jeśli okaże się, że strona nie złożyła - mimo obowiązku ustawowego - koniecznych dla rozpatrzenia sprawy deklaracji rozliczeniowych, organ zastosuje art. 79a § 1 k.p.a. i umożliwi uzupełnienie braków wniosku w ten sposób.