Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 268/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 104
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz Sędziowie : Sędzia WSA Piotr Fronc Asesor WSA Anna Kopeć (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Cyganik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2023 r. sprawy ze skargi M. W. i I. G. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 20 grudnia 2022 r. znak: WS-VI.7534.2.32.2022.BK w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 29 lipca 2022 r. znak: [...], Prezydent Miasta Krakowa orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz M. W. i I. G. ustalonego w decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z 1 października 1980 r. nr [...] na rzecz Z. N. z tytułu wywłaszczenia działki nr [...] o pow. 333 m2 obj. Lwh 455 W. i działki nr [...] o pow. 623 m2 obj. Lwh 450 W. .

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli M. W. i I. G..

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 20 grudnia 2022 r., znak WS- VI.7534.2.32.2022.BK na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że pismem z 20 grudnia 2021 r. M. W. i I. G. wystąpili z wnioskiem o ustalenie-wypłatę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia działki nr [...], obr. 53, jedn. ewid. [...] na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z 1 października 1980 r. nr DZGT [...]. Pismem z 9 lutego 2022 r. wnioskodawcy oświadczyli, że modyfikują wniosek i wnoszą o wypłatę zwaloryzowanego w trybie art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami odszkodowania ustalonego w decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z 1 października 1980 r. nr DZGT [...].

Decyzją, o której mowa wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położone w b. gm. kat. W. i P. obr. 50 i 53 na cele budowy węzła drogowego ulic: W. , N. , K. , w tym działkę nr [...] o pow. 333 m2 obj. Lwh 455 W. stanowiącą własność, m. in. Z. N. w 3/7 części za odszkodowaniem w łącznej kwocie 11 214 zł (w tym na rzecz ww. osoby w kwocie 4806 zł) i działkę nr [...] o pow. 623 m2 obj. Lwh 450 W. stanowiącą własność Z. N. w całości za odszkodowaniem w kwocie 5994 zł. W decyzji wskazano, że podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowania jest Dyrekcja Rozbudowy Miasta Krakowa II w Krakowie i stwierdzono, iż Z. N. zmarła. Powyższa decyzja stała się ostateczna z dniem 15 października 1980 r.

Jak wskazał Prezydent Miasta Krakowa, z uwagi na zaistniały w lutym 2021 r. pożar budynku Archiwum Urzędu Miasta Krakowa nie jest obecnie możliwe ustalenie, czy akta Naczelnika Dzielnicy [...] nr DZGT [...] uległy zniszczeniu, a tym samym nie jest możliwa kwerenda tych akt.

Organ I instancji do akt sprawy pozyskał pismo Sądu Okręgowego w Krakowie Oddział Administracyjny z 24 lutego 2022 r. nr Adm. [...], w którym wskazano, że w wyniku kwerendy w zespole I Ns [...] Sądu Rejonowego dla Krakowa- [...] w Krakowie odnaleziono akta I Ns [...] oraz I Ns [...] dotyczące złożenia do depozytu sądowego odszkodowania na rzecz Z. N. przez Dyrekcję Rozbudowy Miasta Krakowa II w Krakowie. Akta sprawy przekazano na makulaturę.

Pismami z 20 kwietnia 2022 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa - [...] w Krakowie poinformował, że akta spraw I Ns [...] oraz. I Ns [...] zostały wybrakowane za zgodą Archiwum Narodowego w Krakowie. Natomiast pismami z 25 kwietnia 2022 r. ww. Sąd przekazał kopie wypisu z rejestru spraw dotyczących spraw o sygn. I Ns [...] oraz I Ns [...] Z ww. kopii nie wynika, jakie kwoty zostały w płacone do depozytu.

Następnie Prezydent Miasta Krakowa ustalił, że w latach ubiegłych toczyły się postępowania dotyczące zwrotu nieruchomości wywłaszczonych tą samą decyzją tj. decyzją Naczelnika Dzielnicy Kraków-[...] z 1 października 1980 r. nr DZGT [...]. W postępowaniu powadzonym pod sygnatura [...] [...] osoba wywłaszczona oświadczyła, ze otrzymała odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Ponadto z kwerendy akt ww. spraw wynika, że na wniosek osób wywłaszczonych lub ich spadkobierców doszło do zwrotu nieruchomości w granicach wywłaszczonych decyzją Naczelnika Dzielnicy Kraków-[...] z I października 1980 r. nr [...] działek za zobowiązaniem wnioskodawców do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości.

W dalszej części uzasadnienia powołano kolejne postanowienia o stwierdzeniu nabyciu spadku, z których wynika, że M. W. i I. G. są następcami prawnymi Z. N..

Mając na uwadze powyższe organ I instancji uznał, że przedmiotowa decyzja Naczelnika Dzielnicy Kraków-[...] z 1 października 1980 r. w zakresie odszkodowania przyznanego na rzecz Z. N. została wykonana przez złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Biorąc bowiem pod uwagę powyższe okoliczności (ustalenie przez organ prowadzący sprawę DZGT [...], iż Z. N. zmarła; ustawowy obowiązek złożenia kwoty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości do depozytu sądowego w przypadku ustalenia, że osoba uprawniona do jego otrzymania zmarła; tożsamość podmiotu zobowiązanego do zapłaty odszkodowania z podmiotem, który wnioskował o przyjęcie odszkodowania ustalonego na rzecz Z. N. do depozytu sądowego; tożsamość roku wydania przedmiotowej decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej z rokiem złożenia wniosku o przyjęcie do depozytu sądowego odszkodowania na rzecz Z. N.) - pomimo wybrakowania akt spraw I Ns [...] oraz I Ns [...], Prezydent Miasta Krakowa przyjął, ze dotyczyły one kwot odszkodowania przyznanego na rzecz Z. N. decyzją Naczelnika Dzielnicy Kraków-[...] z 1 października 1980 r. nr [...].

Organ I instancji zwrócił również uwagę na fakt, iż z akt spraw dotyczących zwrotu nieruchomości wywłaszczonych decyzja Naczelnika Dzielnicy Kraków-[...] z 1 października 1980 r. wynika, ze dyrekcja Rozbudowy Miasta Krakowa II w Krakowie nie uchylała się od wypłaty odszkodowań przyznanych ww. decyzją na rzecz osób uprawnionych. W związku z tym trudno uznać, że w przypadku Z. N. postąpiła inaczej i wbrew przepisom ustawy zaniechała złożenia odszkodowania przyznanego na jej rzecz do depozytu sądowego.

Organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem Prezydenta [...], iż przedmiotowe postępowanie należało umorzyć, podzielając powołany przez organ I instancji wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 12 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/GI 1038/17 o dopuszczalności ustaleniu stanu faktycznego sprawy no podstawie całokształtu materiału dowodowego, wobec braku dowodów bezpośrednio potwierdzających wypłatę odszkodowania.

Odnosząc się jednocześnie w tym miejscu do zarzutu odwołania, iż: "Nie zgadzamy się także na argumentacje strony urzędu Miasta że nie mogli dowieść czy odszkodowanie za wywłaszczenie zostało zrealizowane czy też nie w związku z pożarem budynku Archiwum Urzędu Miasta Krakowa, argument ten nijak ma się do odpowiedzialności co do zadośćuczynienia za wynikłą z tego tytułu stratę tj. odszkodowania za wywłaszczone gruntu. (...) Nie rozumiemy argumentu że dokumenty związane z naszą sprawa zostały przekazane na makulaturę (to nie zamyka biegu sprawy) przez Sąd Rejonowy dla Krakowa - [...], który stwierdził że nie wynika jakie kwoty zostały wpłacone do depozycji ale potwierdza aktami I Ns [...] oraz I Ns [...], że zostało dokonane złożenie do depozytu sądowego odszkodowania za wywłaszczenie" - stwierdzono, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Wykonanie zobowiązania odszkodowawczego (realizacja decyzji odszkodowawczej) mogła polegać także na złożeniu przez dłużnika (podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania), kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Organ odwoławczy podkreślił, że odnaleziono dwa postępowania dotyczące złożenia do depozytu sądowego odszkodowania na rzecz Z. N., a decyzją Naczelnika Dzielnicy Kraków-[...] z 1 października 1980 r. nr DZGT [...] wywłaszczono dwie nieruchomości - co również wskazuje, iż ww. postępowania dotyczące złożenia do depozytu sądowego dotyczyły ww. nieruchomości.

Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego własności działki nr [...] zwrócono uwagę, iż przedmiotowe postępowanie dotyczy kwestii wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Prawidłowość natomiast samego postępowania wywłaszczeniowo-odszkodowawczego, a tym samym podniesiona przez odwołujących kwestia: "Dlaczego cały czas powołuje się że osobą do otrzymania odszkodowania jest pani Z. N. a nie jej spadkobierca czyli córka M. W.", nie leży zatem ani w kompetencji organu i instancji, ani organu odwoławczego. Brak zatem podstaw do kwestionowania prawidłowości decyzji Naczelnika Dzielnicy Kraków-[...] z 1 października 1980 r. nr DZGT [...].

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut, iż: "nie mogło dojść do zwrotu nieruchomości w granicach wywłaszczonych ani wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie. Jeżeli nastąpiła takie zadośćuczynienie to nie spadkobiercom po P. Z. Nazim i jej córce M. W., która to była właścicielem wywłaszczonych nieruchomości to jakim cudem te odszkodowania przekazano osobom do tego nieuprawnionym." Przywołanie przez Prezydenta Miasta Krakowa postępowania prowadzonego pod sygnaturą [...] miało jedynie służyć wskazaniu, że osoba, która również została pozbawiona własności nieruchomości tą samą decyzją co Z. N., tj. decyzją Naczelnika Dzielnicy Kraków-[...] z 1 października 1980 r. nr DZGT [...] oświadczyła, że otrzymała odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Powyższe świadczy również o tym, iż dyrekcja Rozbudowy Miasta Krakowa II w Krakowie nie uchylała się od wypłaty odszkodowań przyznanych ww. decyzją na rzecz osób uprawnionych.

Odnosząc się do zarzutu: "Nie rozumiemy także zapisu że tylko dwie osoby występują o waloryzacje odszkodowania a nie wszyscy spadkobiercy'" Wojewoda zauważył, iż złożenie wniosku o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości wymaga stosownego wniosku strony w tym zakresie. Złożenie wniosku przez jednego z uprawnionych nie powoduje automatycznie wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania na rzecz pozostałych uprawnionych. W przedmiotowej sprawie z wnioskiem o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania wystąpili jedynie M. W. i I. G., natomiast pozostali spadkobiercy nie wystąpili z takim wnioskiem Niemniej, pozostali spadkobiercy mogą obecnie wystąpić z takim wnioskiem do Prezydenta Miasta Krakowa.

Co zaś do zarzutu odwołania: "nie rozumiemy takiej argumentacji że sprawa została załatwiona pozytywnie jak wiadomo właściciele i spadkobierca już nie żyły więc nie mogły odebrać tego odszkodowania zaś nie byli znani spadkobiercy" wskazać należy, iż dotyczy on postępowania sądowego dotyczącego złożenia świadczenia do depozytu sądowego i pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

Opisaną wyżej decyzję zaskarżyli do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie M. W. i I. G., nie zgadzając się na umorzenie sprawy. Podnieśli, że w sprawie działają w imieniu własnym, jak również innych spadkobierców zmarłej Z. N.. Do skargi dołączyli odwołania, podtrzymując argumenty w nim podniesione.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie skarżący podtrzymali swoje dotychczasowe stanowisko.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) - dalej określanej, jako "p.p.s.a." - kontrola sądowa działalności administracji publicznej sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji lub postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego, jak i przepisami proceduralnymi. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Dokonując kontroli zaskarżone decyzji według tak określonych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że jest ona prawidłowa, a zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Przedmiotem postępowania jest ocena prawidłowości decyzji umarzającej postępowanie w przedmiocie wypłaty zwaloryzowanego w trybie art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości ustalonego na rzecz Z. N. decyzją Naczelnika Dzielnicy Kraków-Podgórze z 1 października 1980 r. nr DZGT [...].

Jak wskazał WSA w Krakowie w wyroku z dnia 6 czerwca 2019 r., sygn. II SA/Kr 1535/18 (LEX nr 2689376) wykonanie ostatecznej decyzji administracyjnej o ustaleniu odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości określonego w formie pieniężnej następuje przede wszystkim poprzez wypłatę kwoty odszkodowania osobie uprawnionej. Wykonanie zobowiązania odszkodowawczego (realizacja decyzji odszkodowawczej) może polegać także na złożeniu przez dłużnika (podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania) kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, bowiem skuteczne (ważne) złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia.

Podstawą żądania skarżących, które zainicjowało kontrolowane postępowanie administracyjne, jest twierdzenie, że żaden z następców prawnych Z. N. nie otrzymał należnego świadczenia odszkodowawczego stanowiącego rekompensatę za wywłaszczone działki nr [...] o pow. 333 m2 obj. Lwh 455 W. i działki nr [...] o pow. 623 m2 obj. Lwh 450 W. .

Zgodnie z art. 132 ust. 3 u.g.n. wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania.

Oczywistym warunkiem zastosowania tego przepisu jest istnienie zobowiązania tj. brak wcześniejszej wypłaty odszkodowania bądź też brak wygaśnięcia zobowiązania odszkodowawczego w inny sposób - w tym, jak już wskazano, przez złożenie do depozytu sądowego.

Wywłaszczenie dokonane decyzją Naczelnika Dzielnicy Kraków-[...] z 1 października 1980 r. nr DZGT [...] nastąpiło w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.). W myśl art. 27 ust. 2 tej ustawy sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należy również złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne. Zgodnie z ust. 3 tego przepisu suma odszkodowania złożona do depozytu sądowego przechodzi na własność Państwa, jeżeli osoby uprawnione do odbioru nie podejmą jej w ciągu 5 lat od dnia doręczenia im wezwania do odbioru ze wskazaniem skutków niepodjęcia.

W okolicznościach niniejszej sprawy organy obu instancji podjęły starania celem ustalenia, czy doszło do wygaśnięcia zobowiązania, w szczególności poprzez złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Bezpośrednich dowodów, jednoznacznie potwierdzających tę okoliczność nie udało się odnaleźć, jednakże zgromadzono wiele dowodów pośrednich, które pozwoliły na potwierdzenie tej okoliczności, a które szczegółowo omówiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu w kontrolowanym postępowaniu prawidłowo zebrano i zgromadzono materiał dowodowy, zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego wyznaczającymi granice swobodnej oceny dowodów.

Słusznie zwrócono uwagę, że wskazane w piśmie Sądu Okręgowego w Krakowie oraz Sądu Rejonowego dla Krakowa - [...] w Krakowie sygnatury spraw związanych ze złożeniem do depozytu sądowego kwoty należnych Z. N. wykazują korelację czasową z wydaną decyzją wywłaszczeniową, stwierdzono również tożsamość podmiotową (odszkodowanie zostało przekazane dla Z. N. przez Dyrekcję Rozbudowy Miasta Krakowa II w Krakowie), a dwie sygnatury wskazują na odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia dwóch nieruchomości. W decyzji wywłaszczeniowej znalazła się adnotacja, źe Z. N. zmarła, zatem - stosownie do przywołanego wyżej art. 27 ust. 2 ustawy z 1958 r. - wypłata odszkodowania na jej rzecz "natrafiła na przeszkody prawne".

Dodatkowym argumentem, potwierdzającym ustalenia co do wpłaty odszkodowania do depozytu sądowego jest również analiza decyzji wydawanych w sprawach zwrotów nieruchomości wywłaszczonych tą samą decyzją tj. decyzją 1 października 1980 r. nr DZGT [...]. W aktach postępowania znajdują się kopie takich decyzji, w których zobowiązano byłych właścicieli do zwrotu wypłaconego im za wywłaszczenie odszkodowania. Należy się zgodzić, źe trudno uznać, by w przypadku Z. N. podmiot zobowiązany decyzją do wypłaty odszkodowania wszystkim podmiotom wywłaszczonym postąpił inaczej i wbrew przepisom ustawy zaniechał złożenia odszkodowania przyznanego na jej rzecz do depozytu sądowego.

Jak wskazał WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 16 czerwca 2021 r., sygn. II SA/Gd 147/21 (LEX nr 3196422) nie można skutecznie zarzucić organowi niewyjaśnienia okoliczności sprawy w sytuacji, gdy pomimo dołożenia daleko idących starań, organ nie jest w stanie uzyskać bezpośredniego dowodu z dokumentu księgowego lub bankowego, potwierdzającego wypłatę odszkodowania.

Jednakże - mimo braku takiego dowodu - w okolicznościach niniejszej sprawy istniały podstawy do ustalenia, że decyzja Naczelnika Dzielnicy Kraków-[...] z 1 października 1980 r. w zakresie odszkodowania przyznanego na rzecz Z. N. została wykonana przez złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Tym samym roszczenie odszkodowawcze wygasło i nie jest możliwa ani waloryzacja, ani wypłata tego odszkodowania.

W kwestii kręgu osób uprawnionych do wystąpienia o odszkodowanie jako następcy prawni Z. N. - wskazać należy, że skarżący nie przedstawili pełnomocnictw od osób wymienionych w skardze, w imieniu których mieliby występować. Każda z tych osób może wystąpić we własnym imieniu z analogicznym żądaniem jak skarżący.

W zaskarżonej decyzji Wojewoda Małopolski szczegółowo wyjaśnił jej podstawy faktyczne i prawne, a także odniósł się do zarzutów podniesionych w odwołaniu. Rozważania te Sąd całkowicie podziela.

Prawdą jest, że osoba wymieniona w decyzji wywłaszczeniowej jako właściciel nieruchomości nie żyła od niemal 40 lat i w trakcie postępowania wywłaszczeniowego nie ustalono jej następców prawnych, zatem nie mieli oni możliwości uzyskania stosownej rekompensaty za odebrany im teren. Nie ma to jednak wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji, bowiem - jak już wyjaśniono - z chwilą wpłaty kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, roszczenie w tym zakresie wygasło, a zatem nie było możliwości orzekania w zakresie objętym wnioskiem.

W świetle powyższego skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.