Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1984/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4, art. 153, art. 156 § 1 i 2, art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 184, art. 193
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skarg kasacyjnych J.S.1, K.S., M.S., B.M., J.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 355/21 w sprawie ze skarg J.S.1, K.S., M.S., B.M. i J.B. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 9 grudnia 2020 r. nr DO.7.7613.561.2019.RG w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargi kasacyjne, 2. oddala wniosek uczestnika Miasta Poznań o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 355/21, oddalił skargi J.S., K.S., M.S., B.M. i J.B. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 9 grudnia 2020 r., nr DO.7.7613.561.2019.RG, w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Powyższe orzeczenie zostało zaskarżone dwiema skargami kasacyjnymi.

Skarżący M.S., B.M. i J.B., reprezentowani przez adwokata, zaskarżyli wyrok w całości, zarzucając sądowi pierwszej instancji naruszenie:

1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 pkt 5, art. 156 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", oraz art. 3 ust. 1, art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. nr 18 poz. 94), powoływanej dalej jako "ustawa z 12 marca 1958 r.", polegające na błędnej ocenie dowodów zebranych w sprawie i uznanie, że część wywłaszczanej nieruchomości podlegająca takiemu wywłaszczeniu została prawidłowo oznaczona, a samo wywłaszczenie było w tym zakresie możliwe i niezbędne, a w konsekwencji wniesiona skarga jest niezasadna i winna zostać oddalona, gdy wadliwość określenia wywłaszczanej części nieruchomości powodowała niemożność przeprowadzenia takiej procedury w ogóle i jako taka uzasadniała uwzględnienie wniesionej skargi,

b) art. 141 § 4 zdanie pierwsze P.p.s.a. poprzez brak odniesienia się do zarzutu strony dotyczącego nieprawidłowego oznaczenia części nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu, wskutek czego zaskarżony wyrok nie zawiera w omawianym przedmiocie w ogóle uzasadnienia;

2. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. polegające na przyjęciu, że część wywłaszczanej nieruchomości podlegająca takiemu wywłaszczeniu może zostać oznaczona przez określenie "ok. 580 m2" bez jednoczesnego sprecyzowania, która część nieruchomości podlega wywłaszczeniu, gdy prawidłowe zastosowanie ww. przepisów winno doprowadzić do wniosku, że brak dokładnego sprecyzowania przedmiotu wywłaszczania powoduje niemożliwość skutecznego wywłaszczenia i nieważność aktu zawierającego tak nieprawidłowe określenie.

Skarżący kasacyjnie, wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej, wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Równocześnie skarżący kasacyjnie wnieśli o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, zrzekając się prawa do przeprowadzenia rozprawy.

Skarżący J.S. i K.S., reprezentowani przez radcę prawnego, złożyli skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia, zaskarżając je w zakresie w jakim oddalono wniesioną przez ww. skargę z dnia 3 lutego 2021 r.

Wyżej wymienieni podnieśli naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny i decydujący wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 153 w związku z art. 151 P.p.s.a., polegające na zastosowaniu tego przepisu jako podstawy do oceny i nieuwzględnienia zarzutów sformułowanych w skardze J. i K.S., a w konsekwencji oddalenia tej skargi, w sytuacji gdy ani te zrzuty ani podnoszone w nich zagadnienia nie były przedmiotem oceny prawnej dokonanej w wydanym w niniejszej sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2018 r. (sygn. akt I OSK 749/16), ani nie naruszały wskazań NSA zawartych w tym wyroku, powtórzonych następnie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2018 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1340/18);

2. art.153 P.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, organ administracji i kontrolujący go sąd administracyjny są ograniczone tylko i wyłącznie do uwzględnienia oraz implementacji wytycznych i ocen prawnych zawartych w poprzednim orzeczeniu sądu i nie mają już obowiązku rozpoznania ponownie całej sprawy ze wszystkimi jej aspektami – czyli na przyjęciu, że wytyczne i oceny prawne zawarte w poprzednim wyroku wyznaczają granice ponownego rozpoznawania sprawy przez organ oraz granice kontroli sądowo-administracyjnej decyzji wydanej przez organ przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, a w konsekwencji, że kontrola sądowo- administracyjna decyzji wydanej po ponownym rozpoznaniu sprawy ogranicza się tylko i wyłącznie do kontroli tego, czy przy wydawaniu decyzji organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne i oceny prawne zawarte w poprzednim wyroku, natomiast zarzuty skargi wniesionej na tę decyzję, odnoszące się do innych kwestii (które były przedmiotem wytycznych i ocen prawnych wyrażonych w poprzednim orzeczeniu) w ogóle nie podlegają merytorycznemu rozpoznaniu;

3. art. 134 § 1 P.p.s.a. polegające na ograniczeniu rozstrzygnięcia sprawy wyłącznie do kontroli tego, czy przy wydawaniu decyzji organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne i oceny prawne zawarte w wyroku NSA (powtórzone w wyroku WSA).

Wobec powyższego skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie w jakim oddalono skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego i przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżących kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Równocześnie wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Następnie pismem z dnia 25 października 2024 r. J.S. i K.S. cofnęli wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, wnosząc jednocześnie o jej rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym.

Odpowiedź na skargę kasacyjną M.S., B.M. i J.B. złożyło Miasto Poznań, wnosząc o jej oddalenie oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skargi kasacyjne nie zasługiwały na uwzględnienie.

Przepis art. 193 zdanie drugie P.p.s.a.. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i sąd pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Na wstępie należy poczynić uwagi w zakresie dotyczącym okoliczności rozpoznawanej sprawy, w której uprzednio zapadły już prawomocne wyroki sądów administracyjnych.

W przedmiotowej sprawie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 1854/15, uchylono decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 9 kwietnia 2015 r., nr DOI-8-7714-175-PK/14, oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 9 lipca 2013 r., nr BOI-8i-787-R-366/12, na mocy której odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia 22 marca 1963 r., nr D.49/KW/62, oraz orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 20 października 1961 r., nr USW.III-52a/9/61, w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej własność K.S.1.

Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 749/16 – po rozpoznaniu skarg kasacyjnych Ministra Infrastruktury i Budownictwa oraz Prezydenta Miasta Poznania – uchylił ww. wyrok w całości przekazując sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że zgromadzona w sprawie dokumentacja archiwalna potwierdza spełnienie przesłanki niezbędności wywłaszczonej nieruchomości do realizacji zadań wynikających z zatwierdzonego planu gospodarczego (art. 3 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r.). Ponadto przesądzono, że w sprawie nie znajduje jednoczesnego zastosowania art. 3 ustawy wywłaszczeniowej, co oznacza bezpodstawność zarzutu dokonania wywłaszczenia na wniosek podmiotu nieposiadającego legitymacji do jego złożenia oraz dokonał wiążącej w sprawie wykładni, że dla przyjęcia spełnienia przesłanki niezbędności nie było konieczne ustalenie, że planowana inwestycja mogła być realizowana tylko na danej nieruchomości objętej wnioskiem wywłaszczeniowym, bowiem w świetle treści art. 20 ust. 2 ustawy z 12 marca 1958 r. wystarczające było ustalenie przez organ wywłaszczeniowy, że lokalizacja inwestycji realizującej cel wywłaszczenia jest w określonym miejscu uzasadniona "na podstawie całokształtu okoliczności sprawy". Sąd zwrócił uwagę, że inwestor, uzasadniając wniosek o wywłaszczenie, podkreślił, że warunkiem szybkiego pozyskania nowych specjalistów, bez których wywiązanie się

z założonych planów nie będzie możliwe, jest zapewnienie im mieszkań zakładowych.

Sąd przesądził, że zarządzenie Ministra Przemysłu Ciężkiego Nr 146 z dnia 6 października 1960 r. (§ 9 pkt 2), nakazujące realizację określonych zadań produkcyjnych przedsiębiorstwu państwowemu będącemu wnioskodawcą wywłaszczeniowym w przedmiotowej sprawie, było zarządzeniem, o którym mowa w art. 8 ust. 2 dekretu z dnia 1 października 1947 r. o planowej gospodarce narodowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dowodem na to, że inwestycja była zadaniem wynikającym z zatwierdzonego planu gospodarczego było również przyznanie przez Ministerstwo Przemysłu Ciężkiego dotacji budżetowej Zjednoczeniu Przemysłu Obrabiarkowego w Warszawie (którego członkiem był wnioskodawca wywłaszczenia) na budowę przez przedsiębiorstwo zakładowych domów mieszkalnych w ramach inwestycji [...].

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że organ wywłaszczeniowy dysponował znaczną swobodą nie tylko w zakresie oceny "niezbędności" nieruchomości na cele wywłaszczenia, lecz także w zakresie ostatecznej lokalizacji przedsięwzięcia. Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 1854/15, uznał, że nie została wyjaśniona tylko jedna kwestia, a mianowicie czy i w jakim zakresie przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej cel wywłaszczenia został zrealizowany. Wskazał, że Sąd pierwszej instancji w toku ponownego postępowania będzie zobowiązany do zajęcia stanowiska w przedmiocie treści pisma nr INW-S/177 z dnia 7 sierpnia 1961 r. o zatwierdzeniu wniosku przedsiębiorstwa o zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, skierowanego przez Ministra Przemysłu Ciężkiego do Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu. W powyższym piśmie Minister stwierdza, że budowa domu mieszkalnego przez przedsiębiorstwo została już "rozpoczęta".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1340/18, wyjaśniając, że ocena okoliczności wskazanej przez Naczelny Sąd Administracyjny wymaga szerszej kwerendy, bowiem w aktach sprawy brak jest stosownych dokumentów, a dokumentacji takiej, pomimo wezwania Sądu, nie przedłożyły strony postępowania, uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 9 kwietnia 2015 r. nr DOI-8-7714-175-PK/14 i zobowiązał organ do dokonania merytorycznej oceny sprawy uwzględniającej ocenę prawną dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz do przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego pozwalającego na zbadanie, czy, i ewentualnie w jakim zakresie, cel wywłaszczenia został zrealizowany przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej.

W kontekście zapadłych wyroków należy odnieść się do treści art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zarówno orzecznictwo, jak i doktryna przyjmuje jednolicie, że w świetle treści art. 153 P.p.s.a. ocena prawna wyrażona w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego wiąże nie tylko ten sąd oraz organ, lecz także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną od kolejnego wyroku wydanego w tej sprawie. Ustanowiona w art. 153 P.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (T. Woś [w:] H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016, art. 153; wyroki NSA: z 16.05.2007 r., I FSK 857/06, OSP 2008/11/119; z 16.10.2014 r., II FSK 2506/12, LEX nr 1598312). W konsekwencji powyższego ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę (wyrok NSA z 25.08.2022 r., III FSK 1531/21, LEX nr 3405433). W orzecznictwie zwraca się również uwagę na konieczność uznania za jedynie słusznej wykładni prawa wyrażonej w uprzednim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpatrywanej sprawie, nawet gdyby organ i sąd orzekający w tej sprawie miały odmienne stanowisko (por. wyroki NSA: z 04.07.2007 r., I GSK 360/06, LEX nr 416239; z 14.12.2005 r., II OSK 342/05, LEX nr 190953; z 03.09.2008 r., I OSK 1311/07, LEX nr 1311/07).

Wobec powyższego wydane w sprawie orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2018 r. oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2018 r. wiązały organ administracyjny na podstawie art. 153 P.p.s.a. Dla organu administracji ponownie rozpatrującego sprawę, jak też każdego innego organu orzekającego w danej sprawie, zawarty w orzeczeniu kasacyjnym pogląd dotyczący wyłożonych i zastosowanych przepisów, jak również ocena co do poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, jest wiążąca. Oznacza to, że skutki wydanego orzeczenia sądowego wykraczają poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, rzutując tak na ponownie prowadzone postępowanie administracyjne w danej sprawie, jak też na ewentualne postępowanie sądowoadministracyjne w razie ponownego zaskarżenia kolejnego rozstrzygnięcia ostatecznego (wyrok NSA z 28.10.2024 r, I OSK 937/23, LEX nr 3780756).

W kontekście zapadłego w sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2018 r. i w jego konsekwencji wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyroku z dnia 12 października 2018 r. należało uznać za bezzasadne zarzuty sformułowane przez skarżących kasacyjnie M.S., B.M. i J.B., które pomimo rozbudowanej struktury wywodzącej naruszenie zarówno szeregu przepisów prawa procesowego, jak i prawa materialnego, koncentrowały się na rzekomo nieprawidłowym oznaczeniu wywłaszczanej części nieruchomości przez zastosowanie zwrotu "ok. 580 m2" bez jednoczesnego sprecyzowania, która część nieruchomości podlega wywłaszczeniu.

Zrzuty dotyczące powyższej kwestii były już formułowane przez skarżących w skardze na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 9 kwietnia 2015 r., która została poddana kontroli sądowoadministracyjnej na mocy powyżej przytoczonych orzeczeń sądów administracyjnych. Kontroli poddano również kwestię oznaczenia nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 lutego 2018 r., uchylającym wyrok sądu pierwszej instancji, dokonał oceny prawnej oraz sformułował zalecenia, które wiązały sąd pierwszej instancji, a wobec uchylenia decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 9 kwietnia 2015 r., wiązały również organ administracji. Minister Rozwoju, Pracy i Technologii przy wydawaniu decyzji z dnia 9 grudnia 2020 r., w toku ponownie prowadzonego postępowania, wypełnił wszystkie wskazania co do dalszego postępowania zawarte w przywołanych powyżej wyrokach, co zostało w sposób właściwy ocenione przez sąd pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w kontrolowanym wyroku zasadnie uznał, że organ drugiej instancji zastosował się do wytycznych zawartych w przytoczonych powyżej wyrokach i podjął wszelkie możliwe próby uzupełnienia materiału dowodowego. W tych warunkach także sformułowane przez skarżących kasacyjnie K.S. i J.S. zarzuty naruszenia art. 153 i 134 § 1 P.p.s.a. nie mogły znaleźć uznania.

Równocześnie dla stwierdzenia niezasadności stawianych przez skarżących kasacyjnie zarzutów istotna jest okoliczność, że kontrola sądowa dotyczyła decyzji administracyjnej wydanej w jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, tj. w trybie art. 156 § 1 K.p.a. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określone są enumeratywnie w powyższym przepisie. W przypadku ich ustalenia organ ma obowiązek stwierdzić nieważność decyzji, chyba że zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 156 § 2 K.p.a. Z uwagi jednak na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 K.p.a.), może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. Należy przy tym podkreślić, że nie każdy – nawet uzasadniony – zarzut naruszenia prawa może być skuteczną podstawą wzruszenia decyzji w tym trybie. O ile bowiem w postępowaniu zwykłym organ rozpatrując odwołanie ponownie merytorycznie rozpoznaje sprawę, o tyle w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, bada jedynie, czy nie ziściła się żadna z przesłanek określonych w art. 156 § 1 K.p.a. W tym kontekście – mając na względzie treść zarzutów podniesionych w skargach kasacyjnych – podkreślić należy, że w postępowaniu tym organ nie rozpoznaje ponownie sprawy, która w postępowaniu zwykłym zakończyła się decyzją ostateczną. Zważywszy na przedstawione różnice pomiędzy trybem zwykłym, a postępowaniem w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, sformułowanie zarzutów skargi kasacyjnej nie może następować w oderwaniu od tego, w jakim trybie zapadła decyzja administracyjna, która była przedmiotem kontroli przez sąd pierwszej instancji (wyrok NSA z 14.12.2023 r., I OSK 558/23, LEX nr 558/23). Przedmiotem niniejszego postępowania jest sprawa procesowa, a nie sprawa administracyjna w ujęciu materialnym. Postępowanie to ma na celu wyjaśnienie kwalifikowanej niezgodności decyzji administracyjnej z prawem, a nie ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy w jej całokształcie, tak jak ma to miejsce w postępowaniu odwoławczym (por. wyrok NSA z 22.11.2012 r., II GSK 1707/11; LEX nr 1291785). W postępowaniu tym organ nie może zatem przejść do merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej materialnej. Natomiast sformułowane w skargach kasacyjnych zarzuty wskazują, że do tego zmierzają skarżący kasacyjnie.

Poczynione powyżej rozważania wykazały niezasadność zarzutu naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 1 pkt 5, 156 § 1 pkt 5 K.p.a. oraz art. 3 ust. 1, art. 5 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r., a także zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r., który wiązał się wprost ze wskazanymi wyżej zarzutami naruszenia prawa procesowego.

W uzupełnieniu powyższych rozważań koniecznym było odniesienie się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Powyższy przepis określa elementy, które powinny się znaleźć w uzasadnieniu wyroku. Zgodnie z dyspozycją przywołanego artykułu uzasadnienie powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 P.p.s.a. jeżeli nie wiadomo jaki stan faktyczny sąd pierwszej instancji przyjął jako podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Podnoszony zarzut prowadził de facto, do omawianego już powyżej, kwestionowania przez skarżących kasacyjnie oznaczenia części wywłaszczanej nieruchomości. W oparciu o powyższy przepis prawny nie jest możliwe skuteczne zwalczanie ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (wyroki NSA: z 26.11.2014 r., II OSK 1131/13, LEX nr 1658325; z 20.01.2015 r., I FSK 2081/13, LEX nr 1768964; z 12.03.2015 r., I OSK 2338/13, LEX nr 1675977). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi określone w art. 141 § 4 P.p.s.a. Został w nim przedstawiony stan faktyczny sprawy, podane zarzuty sformułowane w skardze, stanowisko organu oraz wskazano podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji przedstawił zajęte w sprawie stanowisko wraz z przedstawieniem argumentacji wskazującej dlaczego, w ocenie składu orzekającego, rozstrzygniecie jest nieprawidłowe. Fakt, że strona skarżąca kasacyjnie kwestionuje prawidłowość rozstrzygnięcia WSA nie świadczy o tym, że uzasadnienie wyroku nie zawiera elementów wskazanych w art. 141 § 4 P.p.s.a. Zarzut formułowany względem sądu pierwszej instancji polegający na nie odniesieniu się do zarzutu strony co do nieprawidłowego oznaczenia nieruchomości podlegające wywłaszczeniu nie był zasadny, albowiem sąd wojewódzki w sposób wystarczający przedstawił argumentację stojąca za wydanym orzeczeniem.

Mając powyższe na względzie sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał stanowisko Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii wyrażone w decyzji z dnia 9 grudnia 2020 r., zgodnie z którym brak było podstaw do uznania, że decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia 22 marca 1963 r. oraz poprzedzające ją orzeczenie Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w Poznaniu z dnia 20 października 1961 r., w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] i [...], o powierzchni 5802, zapisanej w KW nr [...], stanowiącej własność K.S.1, są obarczone wadą rażącego naruszenia prawa, a także by badane decyzje naruszały pozostałe przesłanki określone w art. 156 § 1 K.p.a. Postępowanie wyjaśniające w tym zakresie zostało przeprowadzone zgodnie z wytycznymi co do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania sformułowanych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec przedstawionych okoliczności sprawy przeprowadzona przez NSA sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, a wyrok sądu pierwszej instancji odpowiada prawu.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a.