Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 91/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 129 ust. 5, art. 136 ust. 3, art. 216 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 9 maja 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski, Asesor WSA Beata Czyżewska, , Protokolant Asystent sędziego Izabela Lewandowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2024 roku sprawy ze skargi W. G., M.W., S.W., D. W., E. W., M. W. i A. W. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 22 listopada 2023 roku znak: GN-III.7581.461.2022.KR w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot lub wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 listopada 2023 r. Wojewoda Łódzki, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), powołanej dalej jako: "k.p.a.", utrzymał w mocy decyzję Starosty [...], wykonującego zdanie z zakresu administracji rządowej, z dnia 29 listopada 2022 r. nr GG.I.6821.2.3.2020.ML.MS umarzającą w całości jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie o zwrot lub wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną O.G. nieruchomość, tj. działkę oznaczoną w ewidencji gruntów i budynków numerem [...] o pow. 0,1355 ha, położoną w obrębie N. w gminie B., dla której w Sądzie Rejonowym w R. prowadzona jest księga wieczysta [...] .

Jak wynika z akt sprawy organ I instancji wskazaną powyżej decyzją z dnia 29 listopada 2022 r. nr GG.I.6821.2.3.2020.ML.MS, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 136 ust. 3 i art. 129 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.) umorzył w całości jako bezprzedmiotowe wskazane powyżej postępowanie.

W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 11 maja 2020 r. do Starostwa Powiatowego w R. wpłynął wniosek w sprawie zwrotu-odszkodowania za nieruchomość (działkę), na której obecnie stoi budynek mleczarni, położonej w miejscowości N. nr [...] gm. B.. Nieruchomość ta została zakupiona od G. przez O.G., która nabyła ją przed II wojną światową, a utraciła po II wojnie światowej i płaciła podatki.

W nagłówku pisma wymieniono jako spadkobierców O.G.: I.W., W.G., J.J. oraz J. W., oznaczoną jako osoba zmarła, przy czym wniosek podpisany został wyłącznie przez I.W.. Starosta podniósł, że do wniosku nie załączono pełnomocnictw, czy dokumentów potwierdzających prawo własności i wywłaszczenia działki od O.G. oraz następstwa prawnego wnioskodawców. Jedyny załącznik stanowił wydruk z portalu internetowego Mapy Google nieoznaczonej działki.

Ustalając stan faktyczny i prawny sprawy organ I instancji stwierdził, że według ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę (wypis z dnia [...] maja 2020 r.) właścicielem działki nr [...] o pow. 0,1355 ha w N. w udziale po 1/2 części są: Gmina B. i W. K. (jednostka rejestrowa [...] ). W tej jednostce rejestrowej [...] zaewidencjonowana jest również działka nr [...] o powierzchni 0,1356 ha. Łączna powierzchnia nieruchomości wynosi 0,2711 ha.

Dla nieruchomości prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w R. księga wieczysta numer [...]. W dziale pierwszym KW ujawniona jest działka o numerze ewidencyjnym [...] i powierzchni 0,2700 ha. W dziale drugim KW ujawniony jest właściciel nieruchomości, którym jest w udziale po 1/2 części prawa własności jednostka samorządu terytorialnego - Gmina B. i osoba fizyczna – K. W..

Starosta stwierdził, że decyzją Burmistrza [...] z dnia 4 października 2017 r., znak: rRG.II.6831.28.2017, dokonano podziału działki nr [...] w celu zniesienia współwłasności. Decyzja ta została ujawniona w operacie ewidencyjnym, ale nie została ujawniona w księdze wieczystej.

Następnie organ I instancji pismem z dnia 19 maja 2020 r. wezwał wnioskodawców do doręczenia dokumentów potwierdzających zasadność roszczenia o zwrot lub odszkodowanie za wywłaszczoną działkę, a także status strony w postępowaniu administracyjnym. Ponadto wezwał do doprecyzowania wniosku poprzez wskazanie właściwego aktualnego numeru ewidencyjnego działki objętej postępowaniem. W odpowiedzi I.W. doręczyła w dniu 8 czerwca 2020 r. pismo, do którego załączyła m.in. wniosek (tej samej treści, co cytowana wyżej) podpisany przez W.G., K.W. i I.W. (działającą również jako pełnomocnik M.W. i J.J.) oraz kopie notarialnie potwierdzonych dokumentów z lat 1932-1942.

Organ I instancji pismem z dnia 9 lipca 2022 r. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie.

Analizując sprawę organ I instancji zwrócił uwagę, że:

1) w dniu [...] stycznia 1935 r. w N., została zawarta dobrowolna umowa, między A.G. zamieszkałym we wsi N. gm. G. a O. G. zamieszkałą w tejże wsi i gminie, której treścią było m.in. cyt.: "A.G. oświadcza, że po zmarłym A.G. pozostało się gospodarstwo rolne w N. rozpołożone, które w drodze spadku przeszło na własność spadkobierców, między innemi i do mnie A. G. jako syna i że między innemi ma w swoim posiadaniu i użytkowaniu i jest właścicielem części ogrodu. Po takim wyjaśnieniu mocą niniejszej umowy swoją wymienioną cześć ogrodu, od granicy J. B. do granicy sukcesorów po M. G., ciągnącą się od drogi do granicy [...], wszystkiego o przestrzeni około siedemdziesięciu pięciu kwadratowych piętów. Ze wszystkiem co się na tym placu znajduje, skład i przynależytość z natury i przeznaczenia, bez żadnego na rzecz swą wyłączenia sprzedaje i odstępuje tytułem długoletniej na dziewięćdziesiąt dziewięć lat dzierżawy O.G. za umówioną cenę szacunkową w sumie sto pięćdziesiąt złotych 150 zł (...)",

2) w dniu 5 lipca 1935 r. Wójt Gminy G. powiat Skierniewicki udzielił G. O., zamieszkałej we wsi N., gminy G. powiatu Skierniewickiego, pozwolenia na budowę domu mieszkalnego na parceli Nr ....(bez numeru) stanowiącej jej własność. G. opłacała podatki gruntowe i obowiązkowe ubezpieczenia budowli od ognia, na dowód czego załączono m.in. dowody ubezpieczeniowe z dnia 29.08.1932, 7.10.1936 r., 21.08.1942 r. i 11.03.1946 r.,

3) od założenia ewidencji gruntów, tj. od roku 1967 w Operacie Ewidencji Gruntów dla województwa łódzkiego, powiatu Skierniewickiego, gromady D. (obecnie gmina B.), obręb N. dla działki nr [...] , w jednostce rejestrowej [...] w rejestrze gruntów wpisano, jako władających w udziale po 1/2 G. A. i Ś.M.,

4) w dniu [...] stycznia 1974 r. został wydany przez Naczelnika Powiatu [...] w R. Akt Własności Ziemi Nr [...] , w którym stwierdzono, że J. G. (córka J. i H.) i M. Ś. zd. B. (córka A. i B.) stali się z mocy samego prawa współwłaścicielami nieruchomości (działki) o numerze ewidencyjnym [...] i powierzchni 0,25 ha położonej w N., powiat [...] , zarejestrowanej pod pozycją [...] w ewidencji gruntów. Dokument ten był podstawą wpisu prawa własności w operacie ewidencji gruntów,

5) w dniu 2 listopada 1984 r. Naczelnik Miasta i Gminy w [...], decyzją znak: 7015/5/84, orzekł w punkcie 1 decyzji, o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, w zamian za emeryturę, bez budynków gospodarstwo rolne, stanowiące własność J.G. o pow. 2,09 ha położone we wsi N., oznaczone w ewidencji gruntów działkami nr [...] i [...]. (Jak wynika z uzasadnienia decyzji na działki te wydany był AWZ ON.451/273/74 z dnia 19 stycznia 1974 r.). W punkcie 2 decyzji orzekł o pozostawieniu na współwłasność G. J. i M.Ś. zabudowaną działkę gruntu o pow. 0,25 ha położoną we wsi N. oznaczoną w ewidencji gruntów numerem [...] ,

6) w dniu 3 listopada 1988 r. Sąd Rejonowy w Ż., postanowieniem o sygn. akt [...] stwierdził, że spadek po M. Ś., nabył Skarb Państwa w całości,

7) w dniu 14 października 2004 r. Wojewoda Łódzki decyzją, znak: SP.VII.7723/N/2004/AM, stwierdził nieodpłatne nabycie z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę B., własności udziału Skarbu Państwa wynoszącego 1/2 części w nieruchomości położonej w obrębie N., oznaczonej w rejestrze ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 2700 m2, zabudowana, uregulowanej w księdze wieczystej KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w R. Wydział Ksiąg Wieczystych, zgodnie ze sporządzonym spisem inwentaryzacyjnym i opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr 2 - stanowiącej integralną część decyzji,

8) w dniu [...] października 2005 r. J.G. (córka J. i H.) wdowa przekazała córce K.W. umową darowizny rep. [...] nr [...], udział w wysokości 1/2 części prawa własności działki [...] w N..

Organ I instancji stwierdził, że ww. dokumenty były podstawą nie tylko wpisów w ewidencji gruntów i budynków, ale również do założenia księgi wieczystej (pierwotnie numer [...] po jej zamknięciu numer [...] ) dla nieruchomości i ujawnienia w niej prawa własności.

Następnie, na wniosek I.W. z dnia 23 lipca 2020 r., Starosta [...] postanowieniem z dnia 15 września 2020 r. zawiesił postępowanie administracyjne do czasu przeprowadzenia postępowań spadkowych.

Postanowieniem z dnia 16 lipca 2021 r., organ podjął zawieszone postępowanie, bowiem na podstawie doręczonych dokumentów ustalił, iż spadek po O.G. z domu K., nabyły jej dzieci: L. J. oraz M. L. po 1/2 części każde z nich (zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z dnia 20 maja 2021 r., sygn. akt [...] ). Spadek po L.J. w całości nabył jej syn J.J. (zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z dnia 20 maja 2021 r., sygn. akt [...] ), zaś po J.J. w całości nabyła jego córka A. W. (zgodnie z Aktem Poświadczenia Dziedziczenia z dnia 23 lutego 2021 r. rep. A nr [...] sporządzonym przez I. B. w Kancelarii Notarialnej w L.). Z kolei spadek po M. L. nabyli żona W. L. i dzieci I.W. i W.G. po 1/3 części każde z nich oraz wnuki K. W. i M. W. po 1/6 części każde z nich - postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dn. 24 października 2003 r., sygn. akt [...]. Następnie spadek po W.L. nabyły dzieci I.W. i W. G. po 1/3 części każda z nich oraz wnuki K.W. i M. W. po 1/6 części każde z nich - postanowienie Sądu Rejonowego w G.. z dn. 24 października 2003 r., sygn. akt [...].

W dniu 6 września 2021 r. Starosta [...] ponownie wezwał wnioskodawców m.in. do dostarczenia dokumentów potwierdzających własność O.G. do nieruchomości objętej wnioskiem, oraz dokumentów wywłaszczeniowych, ponieważ z dotychczas złożonego materiału dokumentacyjnego sprawy nie wynikało, że O.G. posiadała tytuł własności do nieruchomości. W ocenie organu I instancji, złożony odpis dobrowolnej umowy z 1934 r. dotyczy jedynie wydzierżawienia przez nią na okres 99 lat rzeczonego gruntu.

W odpowiedzi z dnia [...] października 2021 r. W. G. poinformowała: "według mojej wiedzy i obecnego prawa dokumenty, które dostarczyłam są wystarczające aby ubiegać się o odszkodowanie i zadośćuczynienie za zajęty majątek po mojej babci O.G.".

Następnie postanowieniem z dnia 8 grudnia 2021 r. Starosta z urzędu zawiesił postępowanie do czasu ustanowienia następców prawnych stron postępowania, tj. I.W. i K.W.. Podjęcie postępowania przez Starostę [...] nastąpiło postanowieniem z dnia 20 lipca 2022 r., o czym zawiadomino strony, w tym D.W. i S. W., którzy nabyli spadek po K.W.- postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt [...], a także M.W. i E. W., którzy nabyli spadek po I.W. - postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia 14 stycznia 2022 r. sygn. akt [...].

Rozpatrując odwołanie od wskazanej wyżej decyzji organu I instancji z dnia 29 listopada 2022 r. nr GG.I.6821.2.3.2020.ML.MS, złożone przez S. W., A.W., M.W., E.W., W.G., M.W. i D.W., Wojewoda Łódzki w pierwszej kolejności wskazał, że w myśl art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344 ze zm.), powołanej dalej jako: "u.g.n.", poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Jednocześnie organ II instancji wyjaśnił, że zwrot nieruchomości co do zasady jest możliwy, kiedy nieruchomość została wywłaszczona w sensie stricto, tzn. na podstawie decyzji administracyjnej. Organ odwoławczy dodał przy tym, że art. 216 u.g.n., jako przepis szczególny, rozszerza możliwość stosowania instytucji zwrotu w odniesieniu do nieruchomości nabytych w trybach enumeratywnie wymienionych w tym przepisie. I tak w myśl art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy dotyczące zwrotu stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie: art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami [...] Parku Narodowego.

Z kolei w myśl ust. 2 cytowanego artykułu, przepisy dotyczące zwrotu stosuje się w odniesieniu do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie:

1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172);

2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31);

3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.).

W ocenie Wojewody Łódzkiego, z analizy zebranego materiału dowodowego nie wynika, żeby przedmiotowa nieruchomość został wywłaszczona na podstawie decyzji administracyjnej czy też nabyta lub przejęta, w którymś z trybów wymienionych w art. 216 u.g.n. Również strony postępowania nie przedstawiły dowodu na przywołaną okoliczność. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, że akt własności ziemi z dnia [...] stycznia 1974 r. nr [...] , obejmujący działkę nr [...] w N., został wydany na rzecz innych osób, a nie spadkodawcy wnioskodawców.

W tym stanie rzeczy, zdaniem organu odwoławczego, Starosta [...] słusznie stwierdził, że brak jest podstaw do zastosowania przepisów o zwrocie w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości i umorzył postępowanie.

Zdaniem organu II instancji, brak jest również podstaw do orzeczenia w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość.

Odwołując się do art. 129 ust. 5 u.g.n.- w odniesieniu do żądania skarżących - Wojewoda Łódzki stwierdził, że z akt sprawy nie wynika, aby w stosunku do przedmiotowej nieruchomości spełniona została którakolwiek z przesłanek wydania decyzji w przedmiocie odszkodowania. Jednocześnie, jak wskazano wcześniej, akt własności przedmiotowej nieruchomości obejmujący działkę nr [...] w N., został wydany na rzecz innych osób niż spadkodawca wnioskodawców.

Reasumując organ II instancji ocenił, że brak jest podstaw prawnych do orzekania w przedmiocie zwrotu nieruchomości oraz odszkodowania, a zatem Starosta słusznie stwierdził, że postępowanie jest bezprzedmiotowe i należy je umorzyć.

Jedynie na marginesie organ odwoławczy wskazał, że decyzja organu I instancji została skierowana do M.W., zaś odwołanie zostało złożone m.in. przez A. W.. W toku postępowania odwoławczego wyjaśniono, że pierwsze imię strony to A., zaś drugie - M. W toku postępowania przed Starostą [...] m użyto drugiego imienia, pomimo tego, że strona posługuje się pierwszym. Rzeczone uchybienie zostało konwalidowane w toku postępowania przed organem odwoławczym. Jednocześnie Wojewoda Łódzki stwierdził, że nie miało to wpływu na wynik sprawy, a decyzja została stronie doręczona prawidłowo i w rezultacie A.W. skorzystała z prawa do wniesienia odwołania.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyli W. G., M. W., S. W., D.W., E.W., M. W., A.W., jako spadkobiercy O.G., podnosząc, że przedmiotowa działka zgodnie z prawem jest umiejscowiona w Dobrowolnej Umowie Kupna - Sprzedaży podpisanej przez O.G..

Skarżący wskazali, że po 1946 r., tj. po wypędzeniu z prawidłowo nabytego majątku według ówczesnego prawa, O.G. została usunięta przez funkcjonariuszy MO z Posterunku Milicji Obywatelskiej w R. Dodali, że zgodnie z twierdzeniem żyjącego świadka na miejsce O.G. na jej własności ulokowano jednego z tych funkcjonariuszy wraz z rodziną i wobec tego O.G. została bezdomna.

W odniesieniu do powyższego skarżący dodali również, że O.G. została wywieziona wbrew swojej woli kilka wsi dalej do pracy w obcym gospodarstwie i minęło kilka miesięcy zanim została odnaleziona przez rodzinę. Skarżący wyjaśnili także, że O. G. była osobą [...] i [...], stąd jej trudności z komunikacją.

W dalszej kolejności skarżący wskazali, że przedmiotowa działka od 1946 r. była wielokrotnie dzielona przez urzędy i osoby postronne. Obecnie na gruncie odebranym O.G. stoi postawiona za "Unijne pieniądze" świetlica wiejska, zrujnowany budynek sklepu i drewniany dom postawiony przez O.G. (na który są dokumenty i pozwolenie w aktach) reszta działki jest w prywatnych rękach.

Do skargi skarżący załączyli dokument z roku 1991 r., z którego - ich zdaniem - wynika, że organy miały informacje o istniejących spadkobiercach do danej nieruchomości a mimo to wydawały decyzje i pozwolenia niezgodne z prawem.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Łódzki wniósł o jej oddalenie oraz wyjaśnił, że opisana przez skarżących historia w zestawieniu ze zgromadzoną w sprawie dokumentacją nie tworzą stanu faktycznego i prawnego, z którym ustawa łączy powstanie roszczenia o zwrot nieruchomości. Organ odwoławczy podniósł przy tym, że z akt sprawy nie wynika również, żeby była spełniona którakolwiek z przesłanek wydania decyzji w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość.

Zdaniem organu odwoławczego, załączona do skargi kopia pisma, przedstawiona jako dokument świadczący o tym, że urzędy miały informację o istniejących spadkobiercach do danej nieruchomości, a mimo to wydawały decyzje i pozwolenia niezgodne z prawem, nie może przynieść oczekiwanego skutku. W przywołanym piśmie z dnia [...] czerwca 1991 r. Urząd Rejonowy w R. informuje, że z prowadzonej dokumentacji nie wynika, aby O. G. była właścicielką jakiejkolwiek nieruchomości położonej we wsi N.. Jednocześnie stwierdza, że na powyższą okoliczność brak jest również zapisów w księgach wieczystych lub zbiorze dokumentów w Państwowym Biurze Notarialnym w R. i Archiwum Państwowym. W ocenie zatem organ II instancji, wnioski wyprowadzone w załączonym piśmie jedynie potwierdzają słuszność zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę Sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody Łódzkiego z dnia 22 listopada 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...], wykonującego zdanie z zakresu administracji rządowej, z dnia 29 listopada 2022 r. nr GG.I.6821.2.3.2020.ML.MS umarzającą w całości jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie o zwrot lub wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną O.G. nieruchomość, tj. działkę oznaczoną w ewidencji gruntów i budynków numerem [...] o pow. 0,1355 ha, położoną w obrębie N. w gminie B., dla której w Sądzie Rejonowym w R. prowadzona jest księga wieczysta [...] .

Mając na uwadze wskazaną powyżej kognicję sądów administracyjnych, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, odpowiadają prawu, a co za tym idzie skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.

Słusznie organy obu instancji - rozpatrujące żądanie skarżących dotyczące zwrotu lub wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną O.G. nieruchomość, tj. wskazaną powyżej działkę nr [...] – stwierdziły, że jest brak podstaw prawnych do orzekania w przedmiocie zwrotu wskazanej nieruchomości oraz związanego z nią odszkodowania. Zasadnie zatem postępowanie w tej sprawie zostało umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., jako bezprzedmiotowe. Zgodnie z powołanym art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Mając na uwadze wspomniany brak podstaw prawnych do rozpatrzenia żądania skarżących należy w pierwszej kolejności wskazać art. 136 ust. 3 u.g.n., zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Ponadto stosownie do art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami [...] Parku Narodowego.

Natomiast zgodnie z ust. 2 art. 216 u.g.n. przepisy dotyczące zwrotu stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie:

1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172);

2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31);

3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.).

Nie ulega zatem wątpliwości, że zwrot danej nieruchomości jest możliwy, gdy nieruchomość ta została wywłaszczona na podstawie decyzji administracyjnej czy też nabyta lub przejęta w jednym z trybów wskazanych w art. 216 u.g.n. Tymczasem z zebranego w sprawie materiału dowodowego – jak słusznie wskazał organ II instancji - nie wynika, aby wspomniane powyżej okoliczności miały miejsce w stosunku do przedmiotowej nieruchomości.

Z ustaleń organów wynika natomiast, że przedmiotowa działka nr [...] położona w obrębie N. w gminie B. powstała w wyniku podziału działki [...] , na podstawie decyzji Burmistrza [...] z dnia 4 października 2017 r., znak: rRG.II.6831.28.2017. Decyzja ta nie została ujawniona w księdze wieczystej, a celem podziału było zniesienie współwłasności.

W księdze wieczystej nr [...] prowadzonej dla wspomnianej nieruchomości – działka nr [...] , jako właściciel nieruchomości zostali ujawnieni Gmina B. w udziale ½ i K.W. w udziale ½. Ponadto z Aktu Własności Ziemi z dnia [...] stycznia 1974 r. Nr [...] , wydanego przez Naczelnika Powiatu [...] w R. wynika, że J.G. (córka J. i H.) i M. Ś. z domu B. (córka A. i B.) stały się z mocy samego prawa współwłaścicielami nieruchomości (działki) o numerze ewidencyjnym [...] i powierzchni 0,25 ha położonej w N., powiat [...] , zarejestrowanej pod pozycją [...] w ewidencji gruntów. Następnie decyzją z dnia 2 listopada 1984 r., znak: 7015/5/84, wydaną przez Naczelnika Miasta i Gminy w [...] orzeczono w punkcie 1 o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, w zamian za emeryturę, bez budynków gospodarstwo rolne, stanowiące własność J.G. o pow. 2,09 ha położone we wsi N., oznaczone w ewidencji gruntów działkami nr [...] i [...]. W punkcie 2 tej decyzji pozostawiono na współwłasność G. J. i M.Ś. zabudowaną działkę gruntu o pow. 0,25 ha położoną we wsi N. oznaczoną w ewidencji gruntów numerem [...] . W dalszej kolejności w dniu 3 listopada 1988 r. Sąd Rejonowy w Ż. postanowieniem, sygn. akt [...], stwierdził, że spadek po M. Ś., nabył Skarb Państwa w całości. A w dniu 14 października 2004 r. Wojewoda Łódzki decyzją, znak: SP.VII.7723/N/2/7/2004/AM, stwierdził nieodpłatne nabycie z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę B., własności udziału Skarbu Państwa wynoszącego ½ części w nieruchomości położonej w obrębie N., oznaczonej w rejestrze ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 2700 m2, zabudowana, uregulowanej w księdze wieczystej KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w R. Wydział Ksiąg Wieczystych, zgodnie ze sporządzonym spisem inwentaryzacyjnym i opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr 2 - stanowiącej integralną część decyzji. Natomiast w dniu 5 października 2005 r. J. G. (córka J. i H.) wdowa przekazała córce K.W. umową darowizny rep. [...] nr [...], udział w wysokości ½ części prawa własności działki [...] w N..

Z powyższych zebranych w sprawie dokumentów nie wynika, aby sporna nieruchomość została wywłaszczona albo nabyta czy też przejęta w jednym z trybów wymienionych w art. 216 u.g.n. Skarżący również nie przedstawili żadnych dokumentów, z których wynikałaby powyżej wskazana okoliczność.

Ponadto należy zauważyć, że z przedstawionych wyżej dokumentów nie wynika, aby właścicielem działki nr [...] była O.G.. Skarżący jako następcy prawni po O.G. powołują się na umowę z dnia [...] stycznia 1935 r., zatytułowaną: "Dobrowolna umowa", zawartą pomiędzy A.G. a O. G.. Umowa została zawarta w formie pisemnej i opatrzona urzędowym poświadczeniem daty oraz urzędową adnotacją o wymierzeniu opłaty i opłaceniu podatku komunalnego. Skarżący z tej umowy wywodzą swoje prawo własności do spornej działki. Jednak zauważyć należy, że kwestia ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa może być przedmiotem postępowania przed sądem powszechnym (art. 189 kodeksu postępowania cywilnego). Sprawa ta nie może być przedmiotem niniejszego postępowania.

Niemniej kwestia własności przedmiotowej nieruchomości ma jednak drugorzędne znaczenie wobec stwierdzenia, iż nie doszło do jej wywłaszczenia.

Odnosząc się do wskazanego żądania skarżących dotyczącego odszkodowania za wywłaszczoną działkę, należy zwrócić uwagę na art. 129 ust. 5 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu:

1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126;

2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości;

3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Analiza powyżej przedstawionych przesłanek, warunkujących orzekanie w sprawie odszkodowania, w kontekście poczynionych przez organy ustaleń w sprawie wskazuje, że bezprzedmiotowe jest orzekanie w sprawie żądania przez skarżących odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Nie ziściła się w sprawie żadna z ww. przesłanek.

Z powyższych względów, Sąd, nie podzielając zarzutów skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.