Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1141/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 3 kwietnia 2023 r. nr SKO.NP/4115/76/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

E. W. (dalej "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 3 kwietnia 2023 r. (znak SKO.NP/4115/76/2023) utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Tarnów z 8 lutego 2023 r. (znak [...]) o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Organ l instancji w wyniku rozpoznania wniosku skarżącej z 28.12.2022 r., decyzją z 8.02.2023 r. odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia (z innej pracy zarobkowej) spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad matką, R. R. Matka skarżącej dysponuje orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z 8.06.2021 r. stwierdzającym znaczny stopień jej niepełnosprawności z ustaleniem, że niepełnosprawność istnieje od 43. roku życia, a znaczny jej stopień od marca 2013 r. Przyczyną niepełnosprawności tej osoby są tzw. inne choroby (symbol niepełnosprawności 11-l). Organ I instancji przywołał wcześniejsze orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej, które – w przeciwieństwie do orzeczenia wskazanego powyżej – były orzeczeniami wydanymi na czas określony. Organ akcentował, iż wypowiadał się już odnośnie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (złożonego w lipcu 2021 r.). Postępowanie w tamtej sprawie zakończyło się decyzją z 6.09.2021 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, a decyzja ta została utrzyma w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 2.11.2021 r. (SKO.NP/4115/410/2021). Skarga wniesiona od tej decyzji została oddalona prawomocnym wyrokiem WSA w Krakowie z 28.04.2022 r. (sygn. akt III SA/Kr 64/22).

Dalej organ I instancji zwrócił uwagę na ustalenia wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w tej sprawie. Pracownik socjalny ustalił, że skarżąca mieszka z matką, mężem oraz córką. Druga, starsza córka skarżącej, mieszka w K. Skarżąca ma umiarkowany stopień niepełnosprawności i leczy się na epilepsję oraz nadciśnienie. Rodzina utrzymuje się z dochodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez męża skarżącej. Zwrócono uwagę, że skarżąca była zatrudniona w firmie R., jako pracownik biurowy, w okresie od 2.11.2022 r. do 7.11.2022 r. (tj. przez 5 dni), a zakończenie tej pracy nastąpiło za porozumieniem stron. W kwestionariuszu wywiadu zapisano również, iż skarżąca pełni całodobową opiekę nad matką i pomaga jej w podstawowych czynnościach życia codziennego. W zakresie schorzeń niepełnosprawnej matki skarżącej pracownik socjalny zapisał, iż osoba ta jest diagnozowana pod kątem sclerodermii, ma zmiany w płucach, zespoły sercowo-płucne, nie ma jednej kończyny dolnej, ma skórne zmiany wrzodziejące oraz jest diagnozowana pod kątem nowotworu.

Organ I instancji w oparciu o oświadczenie skarżącej ustalił zakres opieki świadczonej przez nią matce, a zakres ten obejmuje: przygotowanie ubrań i posiłków, zakupy, higienę osobistą, czesanie, ubieranie, zakup leków i ich podanie, opatrunek nogi, spacery, sprzątanie, pranie, prasowanie.

Na żądanie organu pomocowego skarżąca w piśmie z 26.01.2023 r. wyjaśniła, że próbowała podjąć pracę w pełnym wymiarze ale musiała z niej zrezygnować ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki. W związku z powyższym, organ I instancji wskazał, że zawodowy pełnomocnik reprezentujący skarżącą w postępowaniu – nie przedłożył żadnej dokumentacji medycznej obrazującej pogorszenie stanu zdrowia matki skarżącej jako dowodów na poparcie podnoszonych twierdzeń (w wyżej wskazanym piśmie).

Następnie organ zwrócił uwagę na staż pracy skarżącej, który łącznie wynosi 2 lata 10 miesięcy i 9 dni (od 3.06.2019 r. do 1.08.2019 r. – skarżąca była specjalistą d.s. obsługi szkoleń, od 7.10.2019 r. do 6.04.2020 r. odbywała staż w urzędzie gminy w charakterze pomocy administracyjnej). Wójt zwrócił uwagę, że pomiędzy okresami zatrudnienia skarżąca była osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z urzędu pracy otrzymywała ona wiele ofert zatrudnienia, z których jednak nie skorzystała. Organ wskazał, że od 1.04.2020 r. do 31.10.2022 r. skarżąca pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany na matkę. Z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, od listopada 2022 r. skarżąca zasiłku tego nie pobiera. Nadto, matka skarżącej oraz jej mąż, w 2021 r. brali udział w programie opieki wytchnieniowej polegającym na odciążeniu skarżącej w czynnościach opiekuńczych nad matką i ojcem (ten zmarł 12.12.2021 r.). Program ten obejmował wsparcie opiekuna w wymiarze 36 godzin miesięcznie. W edycji tego programu na 2022 r., skarżąca odmówiła brania udziału.

Odmawiając przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji zwrócił uwagę na ubogą historię zatrudnienia (wyżej opisaną) akcentując zarazem fakt pięciodniowej pracy skarżącej w firmie R. (od 2.11 do 7.11.2022 r.). Choć skarżąca podała, że zrezygnowała z tej pracy z powodu pogarszającego się stanu zdrowia matki, to jednak organ podał, że skarżąca nie przedłożyła na tę okoliczność żadnej dokumentacji medycznej. Nadto, wątpliwości organu budził bardzo krótki czas tej pracy. W ocenie organu, skoro podnoszone przez skarżącą pogorszenie się stanu zdrowia matki miało być powodem zakończenia tej pracy, to powyższe pogorszenie, musiało mieć charakter nagły, tj. musiało nastąpić w okresie 5-o dniowego zatrudnienia i musiało przebiegać bardzo gwałtowanie, skoro skutkowało zakończeniem pracy. Organ sygnalizował, że skarżąca nie wyjaśniła, co takiego konkretnego zmieniło się w stanie zdrowia jej matki, w okresie pięciodniowego zatrudnienia skarżącej w firmie R. Zwrócił też uwagę, że w dacie zawarcia tej umowy o pracę, stan zdrowia matki skarżącej umożliwiał jej jednak podjęcie zatrudnienia. Brak zaoferowania dokumentacji medycznej, która potwierdzałaby drastyczne i nagłe pogorszenie się zdrowia matki skarżącej, sprawił wątpliwości organu co do tego, czy powodem rozwiązania stosunku pracy i niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą było w istocie sprawowanie opieki nad matką.

Dalej organ wskazał na niepełnosprawność skarżącej (od 2013 r.), która czasowo pokrywa się z zasiłkiem stałym pobieranym z pomocy społecznej oraz ze stażem realizowanym w urzędzie gminy i zarejestrowaniem w urzędzie pracy. Z uwagi na powyższe organ zadał pytanie o potrzebę (konieczność) sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, skoro skarżąca, w powyższych okresach, mogła jednak pracować (odbywać staż).

Organ zwrócił też uwagę na opisane przez skarżącą czynności opiekuńcze nad matką Czynności te obejmują: pobudkę, przygotowanie ubrań, "ogarnięcie" po obiedzie, spacer, kawa, deser, pranie, prasowanie, czynności ogrodnicze w sezonie, ćwiczenia fizyczne, higienę dnia codziennego, podanie leków, spacery. W ocenie organu, czynności te nie wymagają całodobowej obecności opiekuna. Podał Wójt Gminy Tarnów, że także na starszej córce skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem jej babci. Końcowo organ podniósł, że dostrzega trudną sytuację skarżącej w związku z opieką nad matką. O dostrzeżeniu powyższego świadczą umowy zlecenia zawarte na rzecz skarżącej na realizację usług opieki wytchnieniowej oraz propozycje zawarcia nowych umów (udzielenia wsparcia) w tym przedmiocie. Organ podsumował, że z uwagi na przedstawione wcześniej okoliczności, skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uprawniającej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od opisanej decyzji wskazano na naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz na brak kompleksowych ustaleń wszystkich okoliczności faktycznych tej sprawy. W tym ostatnio wskazanym aspekcie podano, iż wnioskodawczyni musiała zrezygnować z zatrudnienia w firmie R. z uwagi na niemożność pogodzenia tej pracy z opieką nad matką. Zwrócono uwagę, że organ nie miał wątpliwości co do potrzeby opieki nad matką, skoro wcześniej przyznawał jej specjalny zasiłek opiekuńczy i zawierał umowy na realizację usług opieki wytchnieniowej. Wskazano, że wnuczka niepełnosprawnej matki skarżącej nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji w linii prostej w pierwszym stopniu względem babci.

Organ odwoławczy decyzją z 3.04.2023 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Stwierdził, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Skarżąca – wg SKO w Tarnowie – nie wykazała, że zakres opieki uniemożliwia jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia. W tym aspekcie SKO zwróciło uwagę na staż pracy skarżącej, który wynosi 2 lata i 10 miesięcy. Zaznaczyło Kolegium Odwoławcze, że w okresie 2007-2020 r. urząd pracy składał skarżącej szereg ofert pracy. Organ odwoławczy wskazał na ostatnie pięciodniowe zatrudnienie skarżącej w firmie R. akcentując, że nie przedstawiła ona żadnych dowodów potwierdzających ewentualne pogorszenie stanu zdrowia matki (dokumentów medycznych). Organ zwrócił też uwagę na orzeczenie z 2021 r. o niepełnosprawności skarżącej (z uwagi na epilepsję i nadciśnienie), a w treści tego orzeczenia, w zakresie dotyczącym zatrudnienia wskazano, iż takiego zatrudnienia skarżąca wymaga, jednak może się ono odbywać w warunkach pracy chronionej. W wywiadzie środowiskowym zapisano, że skarżąca pozostaje w stałym leczeniu. Organ zestawił powyższe dane z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącej (istnieje ten stan od 2013 r., a sama niepełnosprawność od 43 roku życia) i stwierdził, że zaprzestanie i niepodejmowanie aktywności zawodowej nie pozostaje w bezpośrednim związku z koniecznością opieki nad matką. Skarżąca podejmując decyzję o zaprzestaniu aktywności zawodowej przewidywała konieczność opieki nad matką najwyraźniej ze względów moralnych. Decyzja skarżącej, zdaniem SKO, nie odnosi skutku przewidzianego w ustawie o świadczeniach rodzinnych, z uwagi na wymagania matki jako osoby niepełnosprawnej i zakres realizowanych czynności opiekuńczych. Nie bez znaczenia jest stan zdrowia skarżącej (wyżej opisany). Badając natomiast kwestię zakresu opieki Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę na choroby niepełnosprawnej (sclerodermia, zmiany w płucach, zespoły sercowo-płucne, brak nogi, wrzodziejące zmiany skórne, diagnozowanie pod kątem nowotworu). Nadto, SKO zwróciło uwagę na czynności pomocowe, które wg oświadczania skarżącej z 8.12.2022 r obejmują: wsparcie przy ubraniu matki, pranie, sprzątanie, prasowanie, zakupy, czynności higieniczne, przygotowanie posiłków. Do akt załączone zostało zestawienie czynności skarżącej: prowadzenie do toalety – kilka razy dziennie, podanie posiłków – 4 razy dziennie, przygotowanie ubrań, smarowanie kremami, zakupy, realizacja recept, porządki, spacery, czuwanie podczas snu, pomiar ciśnienia – sporadycznie, ćwiczenia fizyczne, organizacja wizyt lekarskich – wg potrzeb, opłacanie rachunków (1 raz w miesiącu) przygotowanie i przyniesienie opału, palenie w piecu, odśnieżanie, prace w ogrodzie. Kolegium przedstawiło też, podany przez skarżącą wykaz czynności opiekuńczych z rozbiciem na poszczególne pory dnia. W ocenie SKO w Tarnowie ogół tych czynności, choć koniecznych - nie wymaga nieprzerwanej obecności opiekuna. Organ odwoławczy wskazał na odmowę skarżącej kontynuowania uczestnictwa w programie opieki wytchnieniowej.

W skardze na opisaną wyżej decyzję wniesionej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 7, art. 8, art. 77, art. 78, art. 80, art. 107 par. 3, art. 108 k.p.a. – poprzez brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, prowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy, niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego, nieprawidłowe uzasadnienie decyzji;

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą mogą być pogodzone z pracą oraz że nie zachodzi związek przyczynowy między niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością opieki nad matką;

- art. 10 par. 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 12 par. 1 k.p.a. poprzez uniemożliwianie wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów zgromadzonych w aktach.

W uzasadnieniu skargi podano, że skarżąca starała się pogodzić opiekę nad matką z pracą ale okazało się to niemożliwe, przez co musiała z pracy zrezygnować z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki. Skarga podawała, że organ nie wykazał, aby skarżąca nie sprawowała opieki nad matką. Skarżąca złożyła oświadczenie o przyczynach rezygnacji z pracy, a organ nie przedstawił dowodu przeciwnego. Fakt, że matka skarżącej nie jest osobą leżącą nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia. Dalej podano, że matka skarżącej "może zostać sam w domu, nie porusza się samodzielnie, byłaby uwięziona w domu, gdyby nie pomoc córki albowiem nie może samodzielnie opuszczać mieszkania." Nadto, nie wykonuje czynności higienicznych sama, "nie może sam przygotować sobie posiłków", potrzebuje pomocy w ubieraniu, prowadzeniu do toalety, jak też w czynnościach poza domem (załatwianiu spraw urzędowych, wyjazdach do lekarza). Według skargi, nie są to zwykłe czynności dnia codziennego.

Skarga domagała się uchylenia zaskarżonych decyzji oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Analizę kontrolowanej sprawy poprzedzić należy spostrzeżeniem, że objęte skargą akty, są kolejnymi, odmownie załatwiającymi żądanie skarżącej dotyczące ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację z zatrudnienia spowodowaną sprawowaniem opieki nad matką. Skarga do sądu administracyjnego wywiedziona na uprzednio wydaną w sprawie decyzję SKO w Tarnowie (z 2.11.2021 r.) utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Tarnów z 6.09.2021 r. o odmowie ustalenia skarżącej żądanego prawa – została oddalona prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z 28.04.2022 r. (sygn. akt III SA/Kr 64/22). Zatem, złożenie przez skarżącą nowego wniosku z 8.12.2022 r. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nakazywało ocenić, czy nowa sprawa nie nosi cechy tożsamości względem uprzednio już zakończonej (rozstrzygniętej), gdyż stanowiłoby to przeszkodę do wszczęcia kolejnego postępowania w tym samym przedmiocie i do wydania ponownego rozstrzygnięcia. O tożsamości sprawy można mówić wówczas, gdy występują te same podmioty, sprawa dotyczy tego samego przedmiotu, tego samego stanu prawnego i wreszcie - tego samego, niezmienionego stanu faktycznego (por. np. wyrok NSA z 6.07.2020 r., sygn. akt I OSK 3032/19). Analiza akt kontrolowanej sprawy oraz akt sprawy wcześniej zakończonej (o sygnaturze III SA/Kr 64/22) pozwala jednak uznać, że stan faktyczny obu tych spraw wykazywał odmienności. Cecha ta wynikała m.in. z odmiennie ukształtowanej podstawy rozstrzygnięcia, a obejmującej okres zatrudnienia skarżącej (5 dni w listopadzie 2022 r.) przypadający już po wydanym w jej sprawie wyroku. W toku bowiem nowego postępowania (zainicjowanego wnioskiem z 8.12.2022 r.) skarżąca przedłożyła nowy dowód (świadectwo pracy z 10.11.2022 r.) oraz przywołała nowe twierdzenia (dotyczące rezygnacji z zatrudnienia podjętego w listopadzie 2022 r.) – na okoliczności rzutujące na spełnienie przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro więc, z uwagi na powyższe, stan faktyczny obu tych spraw (aktualnie kontrolowanej i wcześniej zakończonej) przedstawiał się odmiennie, to uznać w efekcie należało, iż nie zachodziła tożsamość tychże spraw. Konstatacja ta skutkowała więc przyjęciem, iż nie istniały również przeszkody do merytorycznego rozpoznania (załatwienia) przez orzekające organy administracji publicznej kolejnego żądania skarżącej o ustalenie oczekiwanego prawa, skoro zmianie uległa podstawa faktyczna mogąca rzutować na spełnienie przez skarżącą (jednej z kilku) przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała natomiast, że decyzja ta nie narusza przepisów postępowania oraz nie narusza prawa materialnego - w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Skarga zatem, jako niezasadna, podlegała oddaleniu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny publikator Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.) Przepis ten mówi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Podkreślić trzeba, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki.

Przedstawione wyżej, ustawowe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazują, że nieuprawnione jest utożsamianie dopuszczalności nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze stwierdzeniem jedynie faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, bez uwzględniania przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania pracy) – spowodowanej tą opieką. Jak przy tym akcentuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), że wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Trafnie też zauważył NSA w wyroku z 12.10.2021 r. (sygn. akt I OSK 493/21), że o tym, czy istnieje związek przyczynowy w rozumieniu wyżej wskazanym, decydować winien zakres wymaganych czynności opiekuńczych i konieczny na to czas wykluczający - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - aktywność zarobkową i zawodową opiekuna. Zatem, dysponowanie przez niepełnosprawnego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności samo przez się nie wyklucza, ani nie znosi powinności badania – w kontekście sygnalizowanego wyżej związku przyczynowego – jaki jest zakres czynności opiekuńczych faktycznie wykonywanych przez wnioskodawcę i czy w okolicznościach danej sprawy rzeczywiście zakres ten uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zasadniczą kwestią sporną w kontrolowanej sprawie było to, czy występował związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją przez skarżącą z zatrudniania (pracy zarobkowej), a opieką sprawowaną nad matką.

W toku postępowania organ administracji, w oparciu o uzyskane od skarżącej informacje ustalił stan zdrowia jej niepełnosprawnej matki. Jak stwierdzono, osoba ta diagnozowana jest pod kątem sclerodermii oraz bliżej niesprecyzowanego nowotworu, ma zmiany w płucach, zespoły sercowo-płucne, nie ma jednej kończyny dolnej, a nadto ma skórne zmiany wrzodziejące. Z uwagi na wskazany wyżej stan zdrowia niepełnosprawnej, skarżąca – jak podała (k. 4v akt adm.) – realizuje czynności, które polegają na: zmianie opatrunku nogi (ok. godz. 11-13), a nadto, na pomocy w higienie osobistej (ok. godz. 7.00 i ok. 19.00), podaniu leków (ok. 19.00), jak też przygotowaniu ubrań z rana oraz posiłków w ciągu dnia. Dodatkowo skarżąca robi zakupy, "ogarnia po posiłkach", chodzi z matką na spacer (w godz. 15-17.00), robi pranie oraz prasuje (w godz. 17-19.00).

W ocenie Sądu, opisany stan zdrowia niepełnosprawnej matki skarżącej pozwalał stwierdzić, iż osoba ta nie jest leżąca, ani pampersowana, samodzielnie spożywa przygotowane jej posiłki, a nadto codziennie uczestniczy w spacerach, będąc zdolną do opuszczania domu. Uwzględniając więc prezentowany wyżej stan zdrowia tej osoby stwierdzić też trzeba, że nie jest ona zależna od innych osób w określonych sferach życia codziennego, (np. toaleta, czy spożywanie posiłków). Konfrontując zaś wskazany stan zdrowia matki skarżącej z deklarowanym zakresem czynności opiekuńczych (opisanych wyżej) – Sąd uznał, iż trafnie przyjęło orzekające SKO w Tarnowie, iż brak było podstaw, aby opiekę realizowaną przez skarżącą względem matki oceniać jako na tyle absorbującą, aby musiała być czyniona przez osobę, która właśnie w tym konkretnym celu - całkowicie musiała zrezygnować z jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Udzielana bowiem matce przez skarżącą pomoc, tak w czynnościach higienicznych, jak i przy ubieraniu się, czy przy opatrywaniu nogi – nie mogła zostać oceniona jako realizująca definicję opieki w znaczeniu na wstępie przedstawionym. Pomoc ta bowiem jest bez wątpienia możliwa w określonych porach dnia (rano i wieczorem – co zresztą podała sama skarżąca w wykazie czynności na k. 4v akt adm.), a w ocenie Sądu, pomoc ta nie wymaga stałej obecności (ciągłej dyspozycyjności) opiekuna w ciągu dnia. Z akt sprawy, w oparciu o które orzeka Sąd (por. art. 133 par. 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. 2023 r., poz. 1634; dalej p.p.s.a.) nie wynikają przy tym jakiekolwiek okoliczności naprowadzające na to, iż stała, całodniowa obecność skarżącej przy matce jest nieodzowna celem np. uchronienia od mogącego jej grozić niebezpieczeństwa. Na takie okoliczności, warunkowane np. schorzeniami neurologicznymi, skarżąca (reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika), nie zwracała uwagi na żadnym etapie postępowania, ani ich nie dowodziła. Nie było więc podstaw aby przyjmować istnienia takich, wskazanych przykładowo uwarunkowań zdrowotnych niepełnosprawnej i związanych z tym jej potrzeb opiekuńczych. Pozostałe natomiast (poza wyżej wymienionymi) czynności realizowane przez skarżącą (pranie, sprzątanie, prasowanie, gotowanie, zakupy), odnoszą się w istocie do prowadzenia gospodarstwa domowego, stanowiąc przy tym typowe czynności dnia codziennego wykonywane również przez osoby aktywne zawodowo. Oznacza to, że czynności te, i tak wykonuje skarżąca w ramach zaspokajania potrzeb gospodarstwa domowego, w którym sama przecież mieszka. Pozwala to zasadnie przyjmować, że zakupy dla niepełnosprawnej matki, czy przygotowywanie jej posiłków, mogą być wykonywane przy okazji robienia własnych zakupów i przygotowywania własnych posiłków. Powyższe prowadzi w konsekwencji do wniosku, że przedstawione wyżej czynności skarżącej, nie angażują specjalnie dodatkowego czasu opiekuna (por. wyroki WSA w Gdańsku z 15 kwietnia 2021 r. sygn. III SA/Gd 71/21 oraz WSA we Wrocławiu z 18 marca 2021 r. sygn. IV SA/Wr 39/21), a w szczególności nie stanowią takiego czasowego zaabsorbowania, który uzasadniałby potrzebę całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej. Zaprezentowanego wyżej zapatrywania i oceny nie zmienia także treść wykazu na k. 4 a.a., wskazująca na rodzaj i częstotliwość wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych względem matki. Analiza bowiem treści tego dokumentu utwierdza jedynie w przekonaniu, że szereg wymienionych w tym dokumencie, a kluczowych zdaniem skarżącej dla tej sprawy czynności opiekuńczych – stanowią w istocie czynności dnia codziennego, czy prowadzenia gospodarstwa domowego, których zakres – co wyżej wskazano – nie uzasadnia rezygnacji z pracy (np. wg potrzeb opłacanie rachunków, czy ćwiczenia fizyczne matki – także wg niesprecyzowanych potrzeb lub sporadyczny pomiar ciśnienia). Analiza tego wykazu pozwala też przyjąć, że skarżąca niezasadnie utożsamia jako czynności opiekuńcze nad matką - wszelką swoją aktywność, którą realizować może w ciągu dnia, np. odśnieżanie, czy prace w ogródku. Nie są to bowiem czynności mające jakikolwiek związek z opieką nad niepełnosprawną w rozumieniu przedstawionym na wstępie uzasadnienia. Nie jest przy tym zrozumiała celowość wykonywania względem matki takich czynności jak codzienne smarowanie kremami przeciw odparzeniom, skoro potrzeba ich użycia wcale nie wynika z akt sprawy, a matka nie jest przecież osobą stale leżącą. Nadto, przygotowanie i przynoszenie przez skarżącą opału jawi się także jako niezrozumiałe, skoro rodzina skarżącej obejmuje także jej męża, który wskazane wyżej czynności niewątpliwie może wykonać w ramach podziału prac domowych, odciążając tym samym żonę od potrzeby dźwigania opału.

W przedstawionych więc realiach kontrolowanej sprawy, nie sposób było podzielić twierdzeń skarżącej, iż opiekę nad matką sprawuje ona w takim zakresie, że opieka ta wyklucza jakąkolwiek jej aktywność zawodową. Stwierdzony bowiem w tej sprawie stan zdrowia matki skarżącej nie pozwalał przyjmować, aby była to osoba, która nie może przez pewien czas w ciągu dnia funkcjonować sama, bez udziału opiekuna. Także ustalony zakres świadczonej przez skarżącą opieki (czynności dnia codziennego, prowadzenie gospodarstwa domowego oraz ograniczone czasowo czynności pielęgnacyjne względem matki np. zmiana opatrunku nogi) nakazywały uznać, że czynności względem tej osoby, mogą być realizowane zarówno przed rozpoczęciem pracy, jak też i po jej zakończeniu. Brak było więc podstaw by twierdzić, że opieka nad matką nakazywała skarżącej zrezygnować z zatrudnienia lub kontynuować pracę w ograniczonym choćby zakresie (czasie). W istocie potwierdzeniem tego wniosku było podjęcie przez skarżącą w listopadzie 2022 r. pracy w firmie R. (przez 5 dni). Celnie dostrzegł organ I instancji, iż w dacie nawiązania tego stosunku pracy, stan zdrowia matki skarżącej musiał nie stać na przeszkodzie (tj. nie uniemożliwiał) podjęciu tego zatrudnienia, skoro w ogóle skarżąca podjęła taką pracę. Rezygnacji zaś z tej pracy, uwarunkowanej właśnie względami zdrowotnymi matki, w ogóle nie dowodzą akta sprawy, które nie obrazują tego, że stan zdrowia matki skarżącej uległ jakiemuś nagłemu pogorszeniu w trakcie wskazanego wyżej zatrudnienia skutkując potrzebą rezygnacji z niego. O nieodzowności wykazania tej właśnie okoliczności wiedziała skarżąca (jej pełnomocnik) tak z pisma organu I instancji z 4.01.2023 r., jak też z treści wydanej przez ten organ decyzji. Mimo powyższego, zarówno przy odwołaniu, jak i w ramach postępowania prowadzonego przed SKO w Tarnowie – skarżąca nie zaoferowała orzekającemu organowi administracji publicznej dowodów pozwalających wykazać tę kluczową dla sprawy okoliczność, prezentując w to miejsce nieadekwatne dla stanu sprawy wywody o naruszeniu przez organ I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. przepisu, którego organ ten w ogóle nie stosował.

Przedstawione rozważania stanowią ustosunkowanie się do zarzutu skargi naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r., które to zarzuty Sąd uznał za nietrafne. Także pozostałe zarzuty sformułowane w skardze uznane zostały jako niezasługujące na uwzględnienie.

Nie sposób bowiem było podzielić zarzutu naruszenia wskazanych w skardze, szeregu przepisów procedury administracyjnej, a mającego przejawiać się w prowadzeniu przez organ postępowania dowodowego w sposób stronniczy, tudzież w niewyczerpującym zebraniu materiału dowodowego. Wskazać bowiem trzeba, iż skarżąca w toku postępowania nie przejawiała żadnej w istocie inicjatywny dowodowej. Nie zaoferowała organom administracji jakichkolwiek dowodów mogących uzupełnić ustalaną podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. Mimo naprowadzenia skarżącej przez organ I instancji na te kluczowe dla sprawy okoliczności, które organ słusznie kwaflifikował jako niewykazane (por. wyżej), skarżąca zaniechała nawet odniesienia się do nich. Podkreślić należy, iż strona, inicjując postępowanie w przedmiocie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zwolniona od współpracy (współdziałania) z organem administracji publicznej w kształtowaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a zaniechania w tym względzie nie sposób skutecznie sanować ogólnie sformułowanymi zarzutami skargi wskazującymi na braki postępowania dowodowego.

W uzasadnieniu skargi wywodzono przy tym także, iż organ nie wykazał, aby skarżąca nie sprawowała opieki nad matką. Podnoszono, iż skarżąca złożyła oświadczenie o przyczynach rezygnacji z pracy, a organ nie przedstawił dowodu przeciwnego. Podkreślić jednak należy, iż samo złożenie przez opiekuna oświadczenia o przyczynach rezygnacji z pracy nie stanowi wystarczającej przesłanki dla możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Spełnienie normatywnych przesłanek do przyznania tego prawa winno zostać wykazane, co w tej sprawie jednak nie miało miejsca. Jak wynika przy tym z wypowiedzi organów obu instancji, nie kwestionowały one tego, iż skarżąca sprawuje opiekę nad matką, podkreślały jednakże, iż zakres tej opieki, w kontekście ustalonych (w oparciu o twierdzenia skarżącej) potrzeb matki, warunkowanych stanem jej zdrowia, nie uzasadniał całkowitej rezygnacji z pracy przez skarżącą.

Nietrafny okazał się też zarzut naruszenia art. 10 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 12 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów. Zajmując stanowisko względem tego zarzutu należy wskazać, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się uwagę, że strona stawiająca zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. powinna wykazać, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tzn. że uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych, mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (por. np. wyrok NSA z 16.01.2019 r. sygn. akt II OSK 326/17). Tymczasem analiza skargi dowodzi, że pismo to nie prezentuje sygnalizowanych powyżej okoliczności, czy faktów, poprzestając na ogólnie tylko sformułowanym zarzucie.

Mając na uwadze ogół okoliczności kontrolowanej sprawy Sąd, w oparciu o art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.