Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 103/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6540
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 153,  art. 145 par. 1  pkt 1 lit. c i a,  art. 135,  art. 200,  art. 205 par. 1,  art. 209
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2024 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia dokumentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] z [...] września 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz skarżącego M. L. kwotę 355 (słownie: trzysta pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (zwany dalej "Prezesem IPN") decyzją z [...] listopada 2023r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. L. (zwany dalej "Skarżącym"), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] (zwany dalej "Dyrektorem Oddziału IPN") z [...] września 2023r. nr [...] o udostępnieniu M. L. w formie kopii:

1) dwóch kart E-14 z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW w [...] (zwany dalej "WUSW") sygn. [...];

2) karty E-16 z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW, sygn. [...];

3) karty EO-4/77 z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW, sygn. [...];

4) karty EO-4/73 z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW, sygn. [...];

5) karty DE-14/O z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW, sygn. [...];

6) karty EO-4-A/77 z kartoteki odtworzeniowej b. Biura "[...]" MSW, sygn. [...];

7) zapisu w dzienniku rejestracyjnym WUSW, sygn. [...];

8) zapisu w dzienniku rejestracyjnym WUSW w [...], sygn. [...];

9) zapisu w dzienniku rejestracyjnym WUSW, sygn. [...].

Prezes IPN w uzasadnieniu decyzji wskazał, że [...] lutego 2023r. do Oddziału IPN wpłynął wniosek Skarżącego o udostępnienie do wglądu dokumentów na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z 18 grudnia 1998r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2023r., poz. 102, zwana dalej "ustawą o IPN").

Dyrektor Oddziału IPN [...] czerwca 2023r. wydał decyzję nr [...] o udostępnieniu Skarżącemu w formie kopii: 1) karty E-16 z Kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW, sygn. [...] 2) karty EO-4/77 z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW, sygn. [...]; 3) karty EO-4/73 z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW, sygn [...]; 4) karty DE-14/0 z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW, sygn. [...]; 5) karty EO-4-A/77 z kartoteki odtworzeniowej b. Biura "[...]" MSW, sygn. [...]; 6) zapisu z dziennika rejestracyjnego WUSW sygn. [...] t. 2; 7) zapisu z dziennika rejestracyjnego WUSW w [...], sygn. [...]; 8) zapisu z dziennika rejestracyjnego WUSW, sygn. [...] t. 3. Dyrektor Oddziału IPN w uzasadnieniu ww. decyzji wskazał, że w wyniku analizy odnalezionych w zasobie archiwalnym dokumentów dotyczących Skarżącego ustalono, że ww. dokumenty zostały wytworzone przy udziale Skarżącego w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, co spełnia warunki zawarte w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN i skutkuje udostępnieniem ww. dokumentów w formie kopii.

Skarżący w odwołaniu z [...] sierpnia 2023r. od ww. decyzji Dyrektora Oddziału IPN z [...] czerwca 2023r. m.in. oświadczył, że nigdy świadomie nie podpisał, z własnej woli oświadczenia, że zgadza się na udzielanie w sposób tajny i świadomy informacji interesujących takie instytucje, jak Milicja Obywatelska, Urząd Bezpieczeństwa, Służba Bezpieczeństwa, służby wojskowe, organy celno-finansowe. Nigdy pisemnie nie przekazywał ww. organom wytworzonych przez siebie pism, notatek czy innych informacji, podpisanych własnym imieniem czy nazwiskiem ani pseudonimem bowiem takiego nie miał.

Prezes IPN w decyzji z [...] września 2023r. nr [...] uchylił ww. decyzję Dyrektora Oddziału IPN z [...] czerwca 2023r., kwestionując udostępnienie Skarżącemu w formie kopii zapisu z dziennika rejestracyjnego WUSW sygn. [...] t. 2.

Dyrektor Oddziału IPN w związku z tym wydał [...] września 2023r. decyzję nr [...] o udostępnieniu Skarżącemu w formie kopii: 1) dwóch kart E-14 z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW sygn. [...]; 2) karty E-16 z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW sygn. [...]; 3) karty EO-4/77 z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW sygn. [...]; 4) karty EO-4/73 z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW sygn. [...]; 5) karty DE-14/0 z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW sygn. [...]; 6) karty EO-4-A/77 z kartoteki odtworzeniowej b. Biura "[...]" MSW sygn. [...]; 7) zapisu w dzienniku rejestracyjnym WUSW sygn. [...] t. 2; 8) zapisu w dzienniku rejestracyjnym WUSW w [...] sygn. [...]; 9) zapisu w dzienniku rejestracyjnym WUSW sygn. [...] t. 3.

Dyrektor Oddziału IPN wskazał, że w wyniku analizy, odnalezionych w zasobie archiwalnym dokumentów dotyczących Skarżącego ustalono, że ww. dokumenty zostały wytworzone przy udziale Skarżącego w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, co spełnia warunki zawarte w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN i skutkuje to ich udostępnieniem w formie kopii.

Skarżący w odwołaniu z [...] października 2023r. od ww. decyzji stwierdził, że funkcjonariusze SB rejestrowali jako swoich informatorów lub współpracowników osoby, które nie miały "zielonego pojęcia" o tym, że zostały zakwalifikowane jako osobowe źródła informacji i tak też było w jego przypadku. W zasobie IPN nie ma ani jednego dokumentu świadczącego, że był On świadomym, dobrowolnym, tajnym informatorem czy współpracownikiem SB.

Prezes IPN wskazał, na treść art. 32 ust. 1 ustawy o IPN, który daje Prezesowi IPN po rozpatrzeniu odwołania, o którym mowa w art. 31 ust. 2 możliwość wydania decyzji, w której:

1) utrzymuje w mocy decyzję, o której mowa w art. 31 ust. 1,

2) uchyla decyzję, o której mowa w art. 31 ust. 1, i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN do wydania decyzji o udostępnieniu Skarżącemu dotyczących go dokumentów w formie kopii konieczne jest łączne spełnienie przesłanek:

1) dokumenty muszą dotyczyć wnioskodawcy;

2) dokumenty muszą być wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 2a ustawy o IPN przez dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawcy przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji go w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa.

W wyniku kwerendy w zasobie archiwalnym IPN odnaleziono dokumenty dotyczące Skarżącego, wskazane w sentencji decyzji Dyrektora Oddziału IPN. Zdaniem Prezesa IPN organ pierwszej instancji prawidłowo udostępnił je Skarżącemu w formie kopii. Prezes IPN uznając za prawidłową decyzję Dyrektora Oddziału IPN zgodził się też z oceną organu pierwszej instancji, że na kartach o symbolu E-14 (dwie), E-16, EO-4/77, EO-4/73, DE-14/O z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW, na karcie EO-4-A/77 z kartoteki odtworzeniowej b. Biura "[...]" MSW, a także w dzienniku rejestracyjnym WUSW do nr [...], dzienniku rejestracyjnym WUSW w [...] do nr [...] oraz dzienniku rejestracyjnym WUSW do nr [...] znajdują się zapisy potwierdzające fakt rejestracji Skarżącego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. W związku z tym dokumenty te spełniają warunki określone art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. Dotyczą one informatora o pseudonimie "[...]", czyli Skarżącego, a w związku z tym, że zawierają potwierdzenie rejestracji Skarżącego w charakterze informatora, to treść dokumentów została wytworzona przy udziale Skarżącego w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, co spełnia warunki zawarte w art. 30 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 30 ust. 2 pkt 2a ustawy o IPN.

Prezes IPN, odnosząc się do pisma Skarżącego z [...] października 2023r. wskazał, że rolą organu wyznaczoną przez art. 30 ust. 1 ustawy o IPN nie jest ani ocena prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty. W postępowaniu o udostępnienie dokumentów IPN nie jest możliwe dokonywanie pogłębionej weryfikacji dokumentów pod kątem ich prawdziwości materialnej w oparciu o rozbudowane postępowanie dowodowe, wykraczające poza udostępnioną dokumentację. W postępowaniu tym Prezes IPN nie jest uprawniony do ustalenia, czy współpraca Skarżącego z organami bezpieczeństwa w charakterze tajnego informatora miała miejsce, czy była świadoma, a więc czy wypełniała definicję współpracy określoną w art. 3a ust. 1 ustawy z 18 października 2006r. o ujawnieniu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz.U. z 2023 r. poz. 342 ze zm.). Na poparcie tej tezy przywołano wyrok NSA z 22 czerwca 2022r. sygn. I OSK 1568/21, w którym wskazano, że w świetle art. 30 ust 1 i 2 ustawy o IPN, obowiązkiem organu było odnalezienie i udostępnienie skarżącemu dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych IPN, a nie ustalanie, czy był on tajnym współpracownikiem, tajnym informatorem lub pomocnikiem przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Organ w postępowaniu o udostępnienie dokumentów, na podstawie ich treści ocenia jedynie, czy dotyczyły one skarżącego oraz czy wynika z tych dokumentów, że zostały one wytworzone przez niego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. W tym postępowaniu organ nie bada oryginalności i prawdziwości stwierdzeń zawartych w tych dokumentach.

Prezes IPN, mając to na względzie ocenił, że organ pierwszej instancji prawidłowo udostępnił w formie kopii dokumenty objęte zaskarżoną decyzją, gdyż spełniają one przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN.

2. Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł o uchylenie ww. decyzji Prezesa IPN [...] listopada 2023r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia i wskazanie organowi wytycznych w celu prawidłowego postępowania w sprawie. Skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 30 ust. 2 pkt 1 ust. 2a ustawy o IPN - przez przyjęcie, że dokumenty w postaci kart z kartoteki WUSW, oraz zapisy w dzienniku rejestracyjnym tego organu wskazują na Skarżącego jako informatora, choć takiej roli nie spełniał, a wynikać to ma jedynie z faktu, że był w tej dokumentacji zarejestrowany, bez własnej woli;

- art. 30 ustawy o IPN - wskazując, że nie zgadza się z dokonaną przez organ wykładnią przepisu, że sam fakt rejestracji w charakterze informatora przesądza o tym, że istotnie był takim informatorem, choć nie przekazywał wytworzonych przez siebie pism, notatek itp. Wykładnia zaprezentowana przez IPN jest dla niego wygodna, bo zwalnia od poszukiwania materialnych dowodów faktycznej współpracy w charakterze informatora, przyjmując że sam fakt rejestracji jest już równoznaczny z taką współpracą. IPN nie poczynił w tym zakresie ustaleń, a oparcie się jedynie na kartotekach i zapisach wytworzonych przez SB, wielokrotnie powtarzanych i przetwarzanych, kreując absurdalną rzeczywistość, pozwalającą na uznanie Skarżącego za informatora, którym nigdy faktycznie nie był;

- art. 7, 77 i art. 80 k.p.a. - polegającego na braku wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

Skarżący w uzasadnieniu skargi wyjaśnił m.in., że od wielu lat jest emerytem i nie zachodziła potrzeba wykazywania się brakiem ww. współpracy w postaci zaświadczeń dokumentów, itp. Jednakże z powodu działania i długoletniej pracy w okresie PRL w środowisku katolików świeckich miał świadomość wzmożonej inwigilacji tego środowiska przez SB, więc powodowany ciekawością zdecydował się na kwerendę dokumentów wytworzonych przez SB na jego temat. Skarżący podkreślił, że nie miał wpływu na zarejestrowanie go, jako informatora, bo nie miał świadomych kontaktów ze służbami specjalnymi, lub nie był świadomy kto w jego towarzystwie przebywa w tym charakterze i jakie miałoby to ewentualne dla niego skutki. W środowisku, w którym działał i pracował przez wiele lat, nigdy nie spotkał się z zarzutem współpracy z SB w roli informatora tej służby, co po 1990r. było nagminne i powodowało różne dramatyczne sytuacje u ludzi, których tego rodzaju zarzuty dotyczyły.

3. Prezes IPN w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz powołując na jego prawidłowość wyrok WSA w Warszawie z 24 września 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 31/21.

4. Skarżący w piśmie procesowym z 17 października 2024r., które wpłynęło do Sądu 23 października 2024r., wyraził swój sprzeciw na odpowiedź na skargę, wskazując, z jakich powodów jest mu trudno zaakceptować wykładnię art. 30 ustawy o IPN, dokonaną przez organ, także w świetle językowej wykładni tego przepisu. Podkreślił, że najlepiej wie kim był i kim jest, a po 50 latach przypisuje się Mu określenia bycia informatorem, tajnym informatorem czy tajnym współpracownikiem. Z udostępnionych dokumentów, wytworzonych przez funkcjonariuszy SB niewiele wynika i Prezes IPN nie powinien w nie bezkrytycznie wierzyć.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Sąd na wstępie zauważa, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2023r., poz. 2492 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024r., poz. 935, ze zm., zwana dalej "P.p.s.a.") Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

Sąd w świetle ww. przepisów, w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., wynika, że Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym zaskarżone akty mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sąd w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, na mocy art. 151 P.p.s.a., oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

2. Sąd, mając powyższe przepisy na względzie, uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa IPN, jak również utrzymana nią w mocy ww. decyzja Dyrektora Oddziału IPN z [...] września 2023r. naruszała prawo procesowe w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd zauważa, że w świetle akt sprawy postępowanie administracyjne o udostępnienie Skarżącemu do wglądu dokumentów na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN, choć miało długotrwały charakter, to nie zakończyło się wydaniem decyzji, w której w sposób należyty zostałyby rozważone przesłanki wynikające z przepisów stanowiących podstawę prawną wydanych w sprawie decyzji - art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 i art. 31 ust. 1 ustawy o IPN.

Z art. 30 ust. 1 ustawy o IPN wynika, że każdy ma prawo wystąpić z wnioskiem do Instytutu Pamięci o udostępnienie do wglądu dotyczących go dokumentów będących w zasobach Instytutu Pamięci.

Przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN stanowi natomiast, że Instytut Pamięci udostępnia dokumenty, o których mowa w ust. 1, dotyczące wnioskodawcy lub kopie tych dokumentów, jeżeli stan fizyczny zachowania dokumentów nie pozwala na ich udostępnienie lub jeżeli o dostęp do tych samych dokumentów ubiega się jednocześnie wiele osób lub gdy dysponuje wyłącznie kopiami tych dokumentów, przy czym Instytut Pamięci udostępnia kopie dokumentów, o których mowa w ust. 1, dotyczących wnioskodawcy i wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Z art. 31 ust. 1 ustawy o IPN wynika, że udostępnienie przez Instytutu Pamięci kopii dokumentów, w przypadku, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Z art. 31 ust. 2 ustawy o IPN wynika, że od decyzji, o której mowa w ust. 1, służy odwołanie do Prezesa Instytutu Pamięci.

Z językowej wykładni ww. przepisów wynika, że formę decyzji administracyjnej ustawodawca przewidział jedynie w przypadku, gdy zachodzi potrzeba udostępnienia dokumentów bądź ich kopii, które dotyczyły wnioskodawcy oraz albo zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale i to w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Analizując art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i art. 31 ust. 1 ustawy o IPN należy też stwierdzić, że do wydania decyzji o udostępnieniu wnioskodawcy dotyczących go dokumentów lub kopii tych dokumentów konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: po pierwsze, dokumenty muszą dotyczyć wnioskodawcy, po drugie dokumenty te muszą być wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale i to w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Sposób sformułowania ww. przepisów umożliwia, co prawda, przyjęcie poglądu, że organ nie bada prawdziwości zapisów znajdujących się na udostępnianym dokumencie i nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu weryfikację danych uwidocznionych na spornych dokumentach. Zdaniem Sądu nie oznacza to jednak tego, że udostępnianie dokumentów w omawianym trybie ma mieć charakter czysto techniczny i automatyczny. Analogiczne stanowisko prezentował też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku z 3 kwietnia 2024r. sygn. akt II SA/Wa 1501/23 - dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ administracyjny tym samym, wydając decyzję, o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN w związku z art. 31 ust. 1 ustawy o IPN powinien w jej treści wyjaśnić:

- po pierwsze czy udostępniane dokumenty dotyczyły wnioskodawcy (ta przesłanka została w sprawie wykazana),

- po drugie powinien wykazać, że dokumenty, które mają być wnioskodawcy udostępnione w trybie art. 30 ust. 2 pkt 1 i art. 31 ust. 1 ustawy o IPN zostały wytworzone przez niego lub przy jego udziale,

- po trzecie, że ww. wytworzenie miało miejsce w ramach czynności wykonywanych w związku z pracą lub służbą wnioskodawcy w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wnioskodawcy wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Tym samym nie jest wystarczające jedynie wykazanie pierwszej i drugiej przesłanki, lecz należy też wykazać istnienie trzeciej przesłanki, czyli, że równocześnie zachodziło wytworzenie owych dokumentów w ramach czynności wykonywanych w związku z pracą lub służbą wnioskodawcy w organach bezpieczeństwa państwa czy też w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji. Organ administracyjny, przyjmując zatem w postępowaniu o udostępnienie do wglądu dokumentów, na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, że doszło do ziszczenia się którejś z ww. przesłanek, powinien w decyzji wydanej, na mocy art. 31 ust. 1 ustawy o IPN, dokładnie wyjaśnić, jak doszedł do takich wniosków. W szczególności winien wskazać, z jakich konkretnie dokumentów (znajdujących się na konkretnej karcie akt) i z jakich konkretnie zapisów znajdujących się na owych dokumentach, wywiódł wniosek o ich wytworzeniu przez wnioskodawcę lub o jego udziale przy ich wytworzeniu. Powinien także szczegółowo określić to, z jakich zapisów spornych dokumentów wywiódł wniosek o istnieniu związku pomiędzy ich wytworzeniem a pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa lub czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji, na przykład przez wskazanie, jakie konkretnie czynności wykonał Skarżący. Brak uszczegółowienia tych kwestii w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji pozbawia de facto stronę i Sąd administracyjny możliwości poznania sposobu dochodzenia przez organy administracyjne obu instancji do wniosków wyartykułowanych w decyzji, uniemożliwiając weryfikację poprawności decyzji i dokonanej przez organy obu instancji wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN w związku z art. 31 ust. 1 ustawy o IPN.

Zdaniem Sądu uzasadnienie wydanej w pierwszej instancji decyzji Dyrektora Oddziału IPN z [...] września 2023r. w ogóle nie zawiera uzasadnienia przesłanek z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, koniecznych do poprawnego wyartykułowania wniosków umożliwiających wydanie decyzji na mocy art. 31 ust. 1 ustawy o IPN. Wadliwości tej nie naprawił w postępowaniu odwoławczym Prezes IPN jedynie przez stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że zapisy potwierdzające fakt rejestracji Skarżącego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa wskazują, że dokumenty wymienione w sentencji decyzji organu pierwszej instancji spełniają warunki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. Również posłużenie się przez Prezesa IPN sformułowaniem "Dotyczą one informatora o pseudonimie "[...]", czyli (...), a w związku z faktem, iż zawierają one potwierdzenie faktu rejestracji ww. w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, co spełnia warunki zawarte w art. 30 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 30 ust. 2 pkt 2a ustawy o IPN." nie stanowi należytego uzasadnienia w kontekście trzech, ww. przesłanek z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, które muszą wystąpić jednocześnie, a także w związku z zastrzeżeniami Skarżącego podnoszonymi w toku postępowania. Prezes IPN nie sprecyzował bowiem, na jakiej podstawie doszedł do takich wniosków i na podstawie, jakich konkretnie dokumentów przyjął założenie, że wypełniono wszystkie trzy przesłanki wynikające z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. Prezes IPN nie wykazał, które z dokumentów udostępnionych w drodze decyzji zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale oraz czy to wytworzenie miało miejsce w związku z pracą lub służbą Skarżącego w organach bezpieczeństwa albo w związku z konkretnymi czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Bez podania konkretnych kart dokumentów oraz bez wykazania, która z kilku wskazanych w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN okoliczności zachodzi w odniesieniu do Skarżącego, powoduje, że decyzja administracyjna nie może być uznana za prawidłową w świetle ustawowych przesłanek podanych wprost przez ustawodawcę. Wbrew stanowisku Prezesa IPN samo zarejestrowanie Skarżącego przez funkcjonariusza SB, o którym mowa w zaskarżonej decyzji nie jest wystarczające do uznania, że zachodzą w sprawie łącznie przesłanki wskazane w art. art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN.

Warto też wskazać, że jakkolwiek Prezes IPN w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odwołał się do art. 30 ust. 2a ustawy o IPN, to nie wyjaśnił, które konkretnie z dokumentów wskazanych w treści tego przepisu odnoszą się do Skarżącego i potwierdzają, że zaszły wszystkie przesłanki wskazane w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. Ustawodawca w art. 30 ust. 2a ustawy o IPN wskazuje, że przez dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawcy przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji go w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. Prezes IPN w szczególności nie wskazał, na jakiej karcie akt administracyjnych znajdują się pomoce ewidencyjne, na których bazował, ani tego, który dokładnie zapis w tychże pomocach ewidencyjnych (w którym akapicie konkretnej karty) doprowadził do konkluzji wyrażonej w zaskarżonej decyzji.

Opisane wyżej uchybienie obowiązkowi wyczerpującego uzasadnienia decyzji administracyjnej, w realiach faktycznych sprawy jest tym bardziej niezrozumiałe, gdy weźmie się pod uwagę okoliczność, że sam Prezes IPN zauważa, że do jego obowiązków należy ocena tego, czy dokumenty udostępniane w drodze decyzji wydanej w trybie art. 31 ust. 1 ustawy o IPN dotyczą konkretnej osoby i czy zostały wytworzone przez nią lub przy jej udziale. Skoro zaś organ ma świadomość, że musi dokonać konkretnej oceny, to winien mieć również świadomość tego, że musi dokładnie wyjaśnić podstawy faktyczne dokonywanej oceny, także z uwagi na treść art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Brak wyjaśnienia tych przesłanek pozbawia bowiem Sąd możliwości skutecznej oceny poprawności procesu wnioskowania organu.

Zdaniem Sądu opisane wyżej uchybienia organów obu instancji przy sporządzaniu uzasadnień wydanych w sprawie decyzji: Prezes IPN z [...] listopada 2023r. oraz Dyrektora Oddziału IPN z [...] września 2023r., sprawiają, że rozstrzygnięcia te nie poddają się kontroli sądowej. Sąd nie może domyślać się ani sposobu dochodzenia przez organy administracyjne do konkluzji zaprezentowanych w rozstrzygnięciu, ani tego, w oparciu o jakie dokładnie dokumenty i jakie dokładnie ich zapisy, doszły one do owych konkluzji.

3. Organy administracyjne ponownie rozpoznając sprawę uwzględnią wszystkie uwagi poczynione przez Sąd w uzasadnieniu, stosownie do art. 153 P.p.s.a.

4. Sąd w związku z tym, uznając że zarówno zaskarżona decyzja, jak również utrzymana nią w mocy ww. decyzja Dyrektora Oddziału IPN z [...] września 2023r. naruszają prawo procesowe przy zastosowaniu prawa materialnego, orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a.

Rozstrzygnięcie z punktu drugiego wyroku - o kosztach postępowania sądowego - ma podstawę w art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 P.p.s.a., gdyż Skarżący uiścił wpis sądowy w wysokości 200 zł, a na rozprawie wyjaśnił, że koszt dojazdu do Sądu wynosiły łącznie 155 zł, na co okazał stosowne dokumenty.