Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1305/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 5 ust. 2, art. 10 ust. 1, art. 10 ust. 10 pkt 2, art. 17 ust. 2, art. 17 ust. 3, art. 17 ust. 4, art. 17 ust. 5, art. 17 ust. 9
journal: Dz.U. 2018 poz 151
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi - tekst jedn.
article: art. 15 ust. 1, art. 15 par. 3e, art. 33 par. 2 pkt 4, art. 33 pkt 6 lit.c
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 176
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 31 ust. 3, art. 47, art. 68 ust. 1, art. 68 ust. 4, art. 87
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Łd 646/23 w sprawie ze skargi M.K. na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia 1 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w związku z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 19 stycznia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 646/23, oddalił skargę M.K. (dalej: skarżący) na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi (dalej jako: ŁPWIS, organ odwoławczy) z 1 sierpnia 2023 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Upomnieniem z 19 października 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] (dalej jako: PPIS) wezwał skarżącego do wykonania obowiązku poddania małoletniego syna A.K. szczepieniom ochronnym przeciw przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince, różyczce, zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronny, jednocześnie pouczając, że niedopełnienie obowiązku w terminie 7 dni od doręczenia upomnienia spowoduje wszczęcie postępowania egzekucyjnego przewidzianego dla egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym. Upomnienie doręczono stronie 26 października 2022 r.

W nadesłanym 28 marca 2023 r. do PPIS oświadczeniu skarżący twierdził, że 21 marca 2023 r. stawił się z dzieckiem na badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwskazań do szczepień, ale nie mógł podjąć świadomej decyzji o zgodzie na zabieg, gdyż po poprzednich zabiegach w 2013 r. u dziecka wystąpił NOP, ale lekarz wówczas odmówił jego zgłoszenia, a obecnie lekarz wyjaśnił, że nie jest możliwe zbadanie i ustalenie reakcji dziecka po szczepieniu proponowanym preparatem leczniczym. W opinii skarżącego u dziecka wystąpiły okoliczności dyskwalifikujące do szczepień.

Wobec niedopełnienia obowiązku poddania małoletniego ww. szczepieniom, PPIS wystawił tytuł wykonawczy w dniu 31 marca 2023 r. i również wystąpił do ŁPWIS o wszczęcie egzekucji administracyjnej, i zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia, którą ŁPWIS nałożył na skarżącego postanowieniem z 4 maja 2023 r., jednocześnie wzywając skarżącego do wykonania obowiązku szczepienia dziecka w terminie 14 dni od daty doręczenia postanowienia.

Skarżący złożył zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym oparte na: art. 17 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2018 r., poz. 51 z późn. zm.: dalej: ustawa o zapobieganiu) wskutek określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa; art. 33 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 z późn. zm.; dalej: u.p.e.a.) wobec braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 i 4 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz. U. z 2020 r., poz. 2194 z późn. zm.); art. 33 § 2 pkt 6 lit. a) u.p.e.a. wobec braku wymagalności obowiązku z uwagi na brak zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i oparcie tytułu wykonawczego o przepisy uznane za niezgodne z Konstytucją.

Inspektor Powiatowy postanowieniem z 7 czerwca 2023 r. oddalił ww. zarzuty.

Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, ŁPWIS zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, nie podzielając zarzutów skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: WSA), rozpoznając skargę skarżącego, uznał, że nie jest zasadna i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) skargę oddalił. W pełni zaaprobował stanowisko organów Inspekcji Sanitarnej obu instancji.

Zgodził się z organami, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z przepisów, jak: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu, a obowiązek ten konkretyzują przepisy rozdziału IV tego aktu, w tym zasady przeprowadzania lekarskiego badania kwalifikacyjnego przed wykonaniem szczepienia oraz określania przedziału wiekowego, w którym należy podawać dawkę szczepionki, co następuje w formie Komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego. Wykonanie tego obowiązku jest zabezpieczone przymusem administracyjnym, skutkującym przymusowym dochodzeniem poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jak i odpowiedzialnością wykroczeniową.

W ocenie WSA wierzyciel wystawiając tytuł wykonawczy właściwie wskazał, na czym polega obowiązek strony i że był wymagalny, a strona uchylała się od jego wykonania. Niepoddanie dziecka lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu poprzedzającemu wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego, WSA uważał za równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się ww. szczepieniu, szczególnie że skarżący nie przedstawił żadnych lekarskich przeciwwskazań stwierdzających konieczność odroczenia szczepień dziecka. Niewystawienie zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym nie wpływało na wymagalność obowiązku, skoro zaświadczenie to lekarz może wydać po przeprowadzonym badaniu i w oparciu o zapisy o przeprowadzonych kwalifikacjach, co w przypadku syna skarżącego nie miało miejsca.

Sąd I instancji także uznał, że nie podważał jego i organów stanowiska wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19.

Co do zarzutu wadliwości upomnienia wobec braku w nim numeru PESEL skarżącego, WSA stwierdził, że upomnienie przesłane skarżącemu spełniało wymogi dla jego skuteczności z art. 15 u.p.e.a., osobą zobowiązaną był małoletni syn i wobec tego wspomniany brak nie miał wpływu na wynik sprawy.

Skarżący w skardze kasacyjnej zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia organu I i II instancji. W osobnym piśmie z tej samej daty, co skarga kasacyjna, oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego tj.: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny, podczas dla nie zostały wykluczone przeciwwskazania do obowiązkowych szczepień ochronnych, a dziecko było poddawane lekarskim badaniom kwalifikacyjnym;

2. naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez Sąd l instancji, w sytuacji gdy rozstrzygnięcia organów obu instancji obarczone są rażącymi naruszeniami, tj.:

a) art. 33 § 2 pkt 6 lit c) z uwagi na brak wymagalności obowiązku, w związku z brakiem zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, potwierdzającym kwalifikację małoletniego do obowiązkowych szczepień ochronnych oraz oparcie wymagalności obowiązku na § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, który to przepis w dniu 9 maja 2023 r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt: 81/19, został uznany za niezgodny z Konstytucją,

b) na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację na poparcie wniesionych zarzutów.

Organ – ŁPWIS nie zajął stanowiska co do skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że skarżący oświadczył, że nie wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, a organ nie zajął stanowiska co do tego wniosku, Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 182 § 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.

W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd II instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w sprawie nie występują.

Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc generalnie zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, NSA stwierdził, że nie ma ona uzasadnionych podstaw.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucając zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania.

Problem prawny objęty zarzutami skargi kasacyjnej w zbliżonym stanie faktycznym był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. w wyrokach z: 20 listopada 2024 r., sygn. akt II GSK 1077/21 i II GSK 1078/24; 24 września 2024 r., sygn. akt II GSK 957/24, II GSK 838/24, II GSK 840/21, II GSK 841/24; II GSK 927/24, II GSK 928/24; 17 września 2024 r., sygn. akt II GSK 720/24, II GSK 721/24, II GSK 722/24, II GSK 725/24 (opublikowane podobnie, jak niżej powoływane orzeczenia: orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zasadnicze argumenty wyrażone w uzasadnieniach tych wyroków, uznając że są one aktualne również w kontrolowanej sprawie.

Na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., zgłoszony w pkt 2 lit. b petitum skargi kasacyjnej.

Według autora skargi kasacyjnej wystawione 19 października 2022 r. upomnienie nie zawiera nr PESEL zobowiązanego, dlatego też nie może być uznane za spełniające wymogi określone w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz. U. poz. 194).

Odnosząc się do tak postawionego zarzutu należy w pierwszej kolejności podkreślić, że autor skargi kasacyjnej nie wykazał, na czym miałby polegać istotny wpływ zarzuconego naruszenia na wynik sprawy, co jest wymagane w ramach naruszeń formułowanych na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Nie każde bowiem naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, ale tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przed Sądem I instancji. Wynikającym z przepisu art. 176 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc, nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby inny (por. wyrok NSA z 4 października 2012 r., sygn. akt II FSK 437/11). Zatem już tylko z tego powodu należało tak sformułowany zarzut uznać za niezasadny.

Poza tym, jakkolwiek na podstawie art. 15 § 3e u.p.e.a. wydano rozporządzenie w sprawie danych zawartych w upomnieniu, które w § 2 pkt 3 wskazuje, że upomnienie zawiera m.in. znany wierzycielowi numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) zobowiązanego, to jednak brak numeru PESEL w upomnieniu doręczonym skarżącemu, nie może przekreślać skuteczności tego dokumentu, tym bardziej, że osobą zobowiązaną jest skarżący, a nie jego dziecko, które podlega obowiązkowi szczepień ochronnych zgodnie z ustawą o zwalczaniu chorób zakaźnych, zaś skarga kasacyjna nie zawiera - jak już wspomniano - szerszego rozwinięcia wskazanego zarzutu, poza stwierdzeniem, że stronie skarżącej ciężko się zgodzić ze stanowiskiem WSA, iż brak numeru PESEL nie stanowi o istotnej wadliwości tej czynności prawnej oraz przytoczeniem fragmentu uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 19 października 2023 r., sygn. akt II SA/Op 248/23. W realiach rozpoznawanej sprawy, w ocenie NSA, prowadzenie egzekucji było możliwe, gdyż na podstawie wystawionego upomnienia nie pojawiły się jakiekolwiek wątpliwości, zarówno co do osoby zobowiązanej do wykonania nakazu ustawowego (skarżący), jak i osoby, która ma zostać poddana temu nakazowi (szczepieniom) - indywidualnie wskazane dziecko strony (por. wyrok NSA z 24 lipca 2024 r., sygn. akt II GSK 2217/23).

Niezasadny jest także sformułowany w pkt 2 lit. a petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a.

Według autora skargi kasacyjnej, brak było wymagalności obowiązku, bowiem brak było zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, potwierdzającym kwalifikację małoletniego do obowiązkowych szczepień ochronnych oraz oparcie wymagalności obowiązku na § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022r., poz. 2172), który to przepis wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 został uznany za niezgodny z Konstytucją.

Podzielając w tym względzie wyjaśnienia organów, słusznie zaakceptowane przez WSA, należy podkreślić, że przeprowadzenie lekarskich badań kwalifikacyjnych przed wykonaniem obowiązkowego szczepienia ma za zadanie ustalenie, czy zainteresowany może zostać poddany szczepieniu, a dokładniej wykluczyć przeciwwskazania do wykonania tego szczepienia (art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu). Szczepienie może być wykonane w ciągu 24 godzin od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym (art. 17 ust. 3 w zw. z ust. 4 ustawy o zapobieganiu).

Ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych nie przewiduje prawa pacjenta (tu rodzica małoletniego dziecka) do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne. Wręcz przeciwnie, statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, gdy brak jest przeciwwskazań (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) i ust. 2, art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu). Do tego, zgodnie z art. 17 ust. 9 tego aktu obowiązkiem lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną jest powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych. Zatem poddanie się lub osoby będącej pod opieką szczepieniu ochronnemu jest działaniem w interesie ogółu. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy o zapobieganiu).

To więc na rodzicu małoletniego dziecka (opiekunie prawnym) spoczywa prawny obowiązek, wynikający wprost z ustawy o zapobieganiu, zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę profilaktyczną w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych w celu potwierdzenia bądź wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (art. 10 ust. 1 i ust. 10 pkt 2 w zw. z art. 5 ust. 2 w zw. z ustawy o zapobieganiu; wyrok NSA z 4 lipca 2024 r., sygn. akt II GSK 2216/23).

Akta administracyjne sprawy nie zawierają żadnego uznanego prawem i wydanego przez uprawnionego lekarza dokonującego kwalifikacji, zaświadczenia lekarskiego o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych. Małoletni syn strony, mimo że w dacie wystawienia tytułu wykonawczego miał 10 lat, nie został zaszczepiony przeciwko 7 chorobom zakaźnym, chociaż osiągnął wieku zobowiązujący do ich przyjęcia i upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionki; ostatni raz był szczepiony w 2013 r. W opisanej sytuacji organy, a za nimi WSA prawidłowo przyjęły organy, że obowiązek poddania się szczepieniu był wymagalny i pozostanie taki do ukończenia przez małoletniego 19 roku życia, chyba że przepisy wprowadzające ten obowiązek ulegną zmianie.

Również dokumenty załączone do skargi nie świadczyły o braku wymagalności objętego tytułem wykonawczym obowiązku. Zasadne było stanowisko WSA, aprobujące opinię organów, że w toku postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonego postanowienia skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej ani zaświadczenia lekarskiego, które wskazywałoby na konieczność długotrwałego odroczenia wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka, a szczepienia nie wykonano z innych przyczyn niż wyżej opisana. Wprawdzie po wystawieniu przez organy w dniu 19 października 2022 r. upomnienia i doręczenia go skarżącemu w dniu 26 października 2022 r., skarżący w dniu 17 listopada 2022 r stawił się w swoim POZ wraz z synem i otrzymał skierowanie do poradni konsultacyjnej szczepień w celu oceny ryzyka i kwalifikacji do szczepień. W poradni tej w dniu 8 lutego 2023 r. została odbyta wizyta wraz z synem skarżącego, podczas której lekarz w oparciu o wywiad zaproponował skierowanie dziecka na konsultacje neurologiczną i alergologiczną przed ustaleniem dla pacjenta kalendarza szczepień, czego rodzice małoletniego nie wykonali, gdyż nie przedstawili jakiejkolwiek dokumentacji w tym zakresie, podczas kolejnej wizyty u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w dniu 21 marca 2023 r. oświadczyli, że syn nie jest objęty specjalistyczną opieką lekarską. Podczas wizyty u lekarza w dniu 21 marca 2023 r., stwierdził on, że z przedstawionej przez stronę dokumentacji lekarskiej nie wynika, aby istniały trwałe przeciwskazania do wykonania, objętych spornym w sprawie tytułem wykonawczym, szczepień ochronnych u jego syna i sam nie stwierdził alergii. Stanowisko organów i WSA potwierdziła historia wizyt wystawiona w dniu 21 marca 2023 r. przez lekarza POZ, w której lekarz odmówił dalszego leczenia dziecka skarżącego wobec braku możliwości oceny występowania trwałych przeciwskazań do szczepień w ramach poradni POZ. Ponadto, jak słusznie podkreślił WSA, w okresie 10 lat, które upłynęły od ostatniego szczepienia małoletniego, skarżący nie podejmował żadnych kroków w celu realizacji obowiązku szczepień bądź odroczenia obowiązku jego realizacji. W tych okolicznościach należało podzielić opinię WSA, że organ trafnie uznał, iż skarżący z pełną świadomością uchylał się od poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, w rezultacie uniemożliwiał wydanie zaświadczenia, którego się domagał, skoro jak wynika z art. 17 ust. 4 ustawy o zapobieganiu wydawane jest ono w trakcie procedury realizacji obowiązkowego szczepienia ochronnego. Jak już zaznaczono, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (art. 17 ust. 2 cyt. ustawy), po którym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy o zapobieganiu), a w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 tej ustawy). Skarżący po odebraniu upomnienia w dniu 26 października 2022 r. był na wizytach u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej i w poradni konsultacyjnej, podczas których nie podpierał swoich twierdzeń o przeciwskazaniach do szczepień syna jakąkolwiek dokumentacją, co skutkowało brakiem jednoznacznego stanowiska lekarza badającego co do istnienia przeciwwskazań do wykonania szczepień, mimo że badania wskazywały na dobry ogólny stan zdrowia syna, ale rodzice konsekwentnie twierdzili, że nie są w stanie wyrazić świadomej zgody na szczepienia. Opisane postępowanie skarżącego mające na celu niepoddanie syna obowiązkowym szczepieniom wobec nieustannego zgłaszania występowania przeciwskazań bez dokumentowania ich, potwierdziła odmowa lekarza co do dalszego leczenia małoletniego, tym samym niemożność wydania zaświadczenia stwierdzającego brak przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (art. 17 ust. 4 w zw. z ust. 3 ustawy o zapobieganiu). Bowiem w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy o zapobieganiu), co w niniejszej sprawie nastąpiło; lekarz z poradni konsultacyjnej zalecił konsultacje neurologiczną i alergologiczną, do których nie doszło przed kolejną wizytą u lekarza, tj. w dniu 21 marca 2023 r.

W tej sytuacji niezasadny okazał się także zarzut naruszenia prawa materialnego, zgłoszony w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej –błędnego zastosowania art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w z. z art. 17 ust. 2, 4, 5 ustawy o zapobieganiu.

Należy też zauważyć, że skarżący zarzut braku wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, oparty także na przepisie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a., zgłoszony we wspomnianym pkt 2.lit. a) petitum skargi kasacyjnej wywodził również z konstytucyjnych deficytów regulacji zawartej w § 5 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, stwierdzonej wyrokiem TK z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19, w którym orzeczono: "Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".

Zdaniem NSA, nie można tracić z pola widzenia tej istotnej okoliczności, że jakkolwiek w orzeczeniu w sprawie SK 81/19 podkreślono, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy, a co za tym idzie, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana wymienionym komunikatem, który nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego, to jednak w orzeczeniu tym podkreślono również, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może – ze swej istoty – ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu wskazano na potrzebę dostosowania stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia, co w konsekwencji spowodowało określenie innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów prawa, których niezgodność z Konstytucją stwierdzono, co motywowane było potrzebą zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych.

Powyższe nie jest bez znaczenia, gdy podkreślić, że wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z tzw. klauzulą odroczenia – co zakłada obowiązywanie przez określony czas przepisów prawa niezgodnych z ustawą zasadniczą – stawia wyzwanie i zarazem tworzy możliwości wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją. W tej mierze, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, że sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepis. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy postanowienia organów obu instancji zostały podjęte po wydaniu wyroku w sprawie SK 81/19, ale w okresie biegu 6- miesięcznego terminu wskazanego w klauzuli odroczenia utraty mocy obowiązującej (po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, co nastąpiło w Dzienniku Ustaw z 12 maja 2023 r., poz. 909), który upłynął z dniem 12 listopada 2023 r.

Pozwala to na przyjęcie, że odroczenie utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów prawa tworzy po stronie organów administracji publicznej podstawy do ich tymczasowego stosowania – determinowanego okresem odroczenia utraty mocy obowiązującej – co odnosi się również do sądów administracyjnych, które w procesie kontroli zgodności z prawem zaskarżonych postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym rekonstruują model normatywny sprawy administracyjnej istniejący w dacie podejmowania rozstrzygnięć przez organy administracji. Podkreślenia wymaga również, że postanowienie zaskarżone do Sądu I instancji oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a więc w procesie wykonawczym odnoszącym się do realizacji obowiązku szczepienia wynikającego wprost z przepisów prawa i wymagalnego nie tylko w okresie przed wydaniem wyroku w sprawie SK 81/19, ale także w okresie przed wszczęciem samego postępowania egzekucyjnego, co podkreślał Trybunał.

Ewentualne przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie nie mogą być stosowane zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci, choć szczepienia te w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości. Podkreślenia wymaga, że takie stanowisko Trybunału jest wyrazem ochrony nadrzędnych chronionych konstytucyjnie wartości, jak: ochrona zdrowia publicznego oraz zwalczanie chorób zakaźnych, o których stanowi art. 68 ust. 1 i 4 Konstytucji.

Należy podnieść, że omawiany wyrok TK został wykonany rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. poz. 2077). W załączniku nr 1 do rozporządzenia wskazano termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych.

Zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – mając na uwadze materię objętą niniejszym postępowaniem, w tym wskazaną w wyroku TK potrzebę zapewnienia ciągłości realizacji szczepień ochronnych, jak również utratę mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów z dniem 12 listopada 2023 r. - Sąd w składzie obecnie orzekającym doszedł do przekonania, że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego w rozpoznawanej sprawie był wymagalny.

Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej i orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.