Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 599/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kowalski, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Kasprzak, Asesor WSA Grzegorz Potiopa (spr.), Protokolant st. asystent sędziego Marta Aftowicz-Korlińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2024 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 13 sierpnia 2024 r. nr SKO.4116.8.2024 w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania ze środków PFRON do aparatów słuchowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz strony skarżącej kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I SA/Łd 599/24

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 13 sierpnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej także: SKO), po rozpatrzeniu odwołania B. K. (dalej także: Strona lub Skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Starosty Brzezińskiego z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie odmowy przyznania dofinansowania ze środków PFRON do aparatów słuchowych.

Jak wynika z akt sprawy Strona wnioskiem z dnia 14 czerwca 2024 r. wystąpiła do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B. o przyznanie dofinansowania ze środków PFRON na zakup aparatów słuchowych.

Decyzją z dnia 12 lipca 2024 r. Starosta Brzeziński, po rozpatrzeniu ww. wniosku, odmówił Stronie przyznania dofinansowania do aparatów słuchowych.

Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, w terminie prawem przewidzianym złożyła Strona. W treści odwołania wskazała, że ustalony stopień niepełnosprawności wynikający z orzeczenia datuje się 5 kwietnia 2024 r.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 13 sierpnia 2024 r. SKO utrzymało w mocy decyzję Starosty Brzezińskiego z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie odmowy przyznania dofinansowania ze środków PFRON do aparatów słuchowych.

Organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie kluczowe jest, iż Stronie przyznano wyrób medyczny w postaci aparatów słuchowych zleceniem z dnia 30 czerwca 2023 r., przyjętym do realizacji dnia 11 kwietnia 2024 r. i w momencie wystawiania zlecenia Strona w świetle definicji ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie była osobą niepełnosprawną.

Ustalenie faktu niepełnosprawności i jego stopnia odbywa się w oparciu o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez zespół ds. orzekania o niepełnosprawności i tylko ten dokument uprawnia do poczynienia ustaleń w zakresie stopnia i daty powstania stopnia niepełnosprawności.

W kontekście powyższych okoliczności SKO zwróciło uwagę na brzmienie art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 44 z późn. zm., dalej także: ustawa o rehabilitacji) ustawa dotyczy osób których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności określonych w art 3 lub - zwanych dalej "osobami niepełnosprawnymi". Zatem niewątpliwie w art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. c ustawy o rehabilitacji jest mowa o przyznaniu określonych środków osobom, które są w posiadaniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Strona takiego orzeczenia nie posiadała 30 czerwca 2023 r. i 11 kwietnia 2024 r., tj. w datach zlecenia na zaopatrzenie w wyroby medyczne i realizacji ww. zlecenia, jak i w dacie wystawienia faktury za zakup aparatów słuchowych, 11 kwietnia 2024 r., bowiem jej orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane w dniu 27 maja 2024 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. i od tej daty w świetle prawa została zaliczona do osób niepełnosprawnych.

W niniejszym przypadku w przedstawionym w sprawie orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności jako datę ustalonego stopnia niepełnosprawności wskazano 5 kwietnia 2024 r., tj. datę złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (pkt V orzeczenia), co oznacza też, że na podstawie przedłożonej tam dokumentacji nie dało się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność (pkt IV orzeczenia). Powyższe potwierdza, że nawet gdyby uwzględnić, że ustalenie stopnia niepełnosprawności nastąpiło od daty tam wskazanej - 5 kwietnia 2024 r., to tym samym konieczność zaopatrzenia w przedmioty ułatwiające funkcjonowanie osoby niepełnosprawnej i zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne dla takiej osoby należałoby uwzględnić od tej daty.

Zdaniem SKO powyższe ustalenia potwierdzają tylko, iż zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne z dnia 30 czerwca 2023 r. nie zostało wystawione dla osoby niepełnosprawnej, a to oznacza brak spełniania przesłanki do uzyskania dofinasowania do aparatów słuchowych zakupionych na to zlecenie ze środków PFRON, bowiem środki z PFRON mogą być kierowane wyłącznie do osób niepełnosprawnych legitymujących się orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wymagającym m.in. konieczności zaopatrzenia w środki pomocnicze ułatwiające funkcjonowanie.

Skoro zatem w dniu przyznania pomocy, tj. wystawienia zlecenia na wyrób medyczny w postaci aparatów słuchowych (30 czerwca 2023r.), realizacji zlecenia i zakupu aparatów słuchowych (11 kwietnia 2024r.) Strona nie była osobą niepełnosprawną, bowiem nie legitymowała się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności (orzeczenie wydane 27 maja 2024 r.), to brak jest podstaw do uznania, że ziściła się przesłanka z art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. c ustawy o rehabilitacji, konieczna dla przyznania dofinansowania osobie niepełnosprawnej.

Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję SKO z dnia 13 sierpnia 2024 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła błędne przyjęcie daty 27 maja 2024 r. jako daty uzyskania stopnia niepełnosprawności, gdy w orzeczeniu wskazano datę uzyskania stopnia niepełnosprawności 5 kwietnia 2024 r. Do skargi dołączono "ORZECZENIE O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI" stwierdzające, że ustalony stopień niepełnosprawności Skarżącej datuje się od 5 kwietnia 2024 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skargę jako zasadną należało uwzględnić.

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej także: p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd administracyjny w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., które to ograniczenie nie ma zastosowania w rozpatrywanym przypadku (odnosi się do skarg dotyczących interpretacji indywidualnych).

Spór w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do zasadności odmowy przyznania dofinansowania ze środków PFRON do aparatów słuchowych.

SKO w zaskarżonej decyzji stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie kluczowe jest, że Stronie przyznano wyrób medyczny w postaci aparatów słuchowych zleceniem z dnia 30 czerwca 2023 r., przyjętym do realizacji dnia 11 kwietnia 2024 r. i w momencie wystawiania zlecenia Strona w świetle definicji ustawy o rehabilitacji nie była osobą niepełnosprawną.

Strona zaś w skardze ww. decyzji zarzuciła błędne przyjęcie daty 27 maja 2024 r. jako daty uzyskania stopnia niepełnosprawności, gdy w orzeczeniu wskazano datę uzyskania stopnia niepełnosprawności 5 kwietnia 2024 r. Do skargi dołączono "ORZECZENIE O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI" stwierdzające, że ustalony stopień niepełnosprawności Skarżącej datuje się od 5 kwietnia 2024 r.

Sąd w tym sporze przyznaje Skarżącej.

W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że Skarżąca na moment złożenia do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B. wniosku (dnia 14 czerwca 2024 r.) o przyznanie dofinansowania ze środków PFRON na zakup aparatów słuchowych, miała ustalony stopień niepełnosprawności, który datuje się od 5 kwietnia 2024 r. Jednoznacznie wynika to z treści "ORZECZENIA O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI" z dnia 27 maja 2024 r. Oznacza to, że w momencie składania wniosku, tj. w dniu 14 czerwca 2024 r. do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B. o przyznanie dofinansowania ze środków PFRON na zakup aparatów słuchowych, Skarżąca dysponowała stosownym zaświadczeniem .

Sąd jednocześnie stwierdza, że zupełnie nieuprawnione jest stanowisko Kolegium, zgodnie z którym w momencie wystawiania zlecenia Strona w świetle definicji ustawy o rehabilitacji nie była osobą niepełnosprawną. Tak sformułowanej tezy nie da się wywieść z powołanych w zaskarżonej decyzji przepisów ustawy o rehabilitacji oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 926 z późn. zm., dalej także: rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej).

Zgodnie bowiem z art. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji ustawa dotyczy osób których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności określonych w art. 3 zwanych dalej "osobami niepełnosprawnymi".

Stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy o rehabilitacji ustala się trzy stopnie niepełnosprawności, które stosuje się do realizacji celów określonych ustawą:

1) znaczny;

2) umiarkowany;

3) lekki.

W myśl art. 3 ust. 2 ustawy o rehabilitacji orzeczenie ustalające stopień niepełnosprawności stanowi także podstawę do przyznania ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów.

Zgodnie z przepisami art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. c ustawy o rehabilitacji do zadań powiatu należy dofinansowanie zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze przyznawane osobom niepełnosprawnym na podstawie odrębnych przepisów.

W § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki wskazano, że wysokość dofinansowania zaopatrzenia: w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze wynosi:

a) do 100% udziału własnego osoby niepełnosprawnej w limicie ceny ustalonym na podstawie odrębnych przepisów, jeżeli taki udział jest wymagany,

b) do 150% sumy kwoty limitu, o którym mowa w lit. a, wyznaczonego przez ministra właściwego do spraw zdrowia oraz wymaganego udziału własnego osoby niepełnosprawnej w zakupie tych przedmiotów i środków, jeżeli cena zakupu jest wyższa niż ustalony limit.

W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że istnieje możliwość dofinansowania wyrobu medycznego w postaci aparatu słuchowego dla osoby niepełnosprawnej. Zgodzić się również z Kolegium należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia niepełnosprawności jest postępowaniem sformalizowanym. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej do orzekania w tych sprawach zostały powołane powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako pierwsza instancja oraz wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako druga instancja. Są one jedynymi organami uprawnionymi do orzekania o stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie Zespołu do Spraw Niepełnosprawności wydane na podstawie przepisów o rehabilitacji nie może być zatem zastąpione żadnym innym dokumentem ani też innymi ustaleniami organu w postępowaniu dowodowym.

Rację ma również Kolegium stwierdzając, że w przypadku orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, zgodnie z § 13 ust. 2 pkt 11 i 12 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wyraźnie odróżnia się datę lub okres powstania niepełnosprawności od daty lub okresu powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności. Zgodnie z § 14 ust. 3 i 4 ww. rozporządzenia - datę lub okres powstania niepełnosprawności osoby zainteresowanej ustala się na podstawie przebiegu schorzenia, dokumentacji medycznej lub orzeczeń o inwalidztwie, niezdolności do pracy, wydanych przez organy na podstawie przepisów odrębnych. Jeżeli z przedłożonej dokumentacji, przebiegu schorzenia, orzeczeń o inwalidztwie lub niezdolności do pracy osoby zainteresowanej nie da się ustalić daty lub okresu powstania niepełnosprawności, należy wpisać wyrazy "nie da się ustalić". Natomiast zaś zgodnie z § 14 ust. 5 i 6 ww. rozporządzenia, datę lub okres powstania stopnia niepełnosprawności osoby zainteresowanej ustala się na podstawie przebiegu schorzenia i dokumentacji medycznej. Jeżeli z przedłożonej dokumentacji medycznej i przebiegu schorzenia osoby zainteresowanej nie da się ustalić daty lub okresu powstania stopnia niepełnosprawności, za datę tę należy przyjąć datę złożenia wniosku do powiatowego zespołu.

Kolegium jednakże z treści powyższych przepisów wysnuwa zupełnie nieuzasadnione wnioski, że skoro w dniu przyznania pomocy tj. wystawienia zlecenia na wyrób medyczny w postaci aparatów słuchowych (30 czerwca 2023r.), realizacji zlecenia i zakupu aparatów słuchowych (11 kwietnia 2024r.) Skarżąca nie była osobą niepełnosprawną, bowiem nie legitymowała się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności (orzeczenie wydane 27 maja 2024r.), to brak jest podstaw do uznania, że ziściła się przesłanka z art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. c ustawy o rehabilitacji.

Sąd stwierdza, że okoliczność iż nie da się ustalić daty, od której niepełnosprawność istnieje (pkt IV orzeczenia) oznacza tylko tyle, że musiała ona zaistnieć przed złożeniem wniosku o orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności. Mogło to zatem się wydarzyć zarówno kilka dni, jak i również kilka lat przed złożeniem samego wniosku.

Jednocześnie z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jednoznacznie wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności Skarżącej datuje się od dnia 5 kwietnia 2024 r. (pkt V orzeczenia), tj. od dnia złożenia wniosku. Zarówno więc w momencie realizacji zlecenia na wyrób medyczny w postaci aparatów słuchowych, zakupu aparatów słuchowych (11 kwietnia 2024 r.), jak i złożenia do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B. o przyznanie dofinansowania ze środków PFRON na zakup aparatów słuchowych Skarżąca była osobą niepełnosprawną. Zupełnie zatem bezpodstawne są konkluzje organu odwoławczego, zgodnie z którymi kluczową w rozpoznawanej sprawie okolicznością jest sam moment wydania zlecenia na zaopatrzenie w wyroby medyczne (30 czerwca 2023 r.), co prowadzi Kolegium do wniosku, że nie zostało ono wystawione dla osoby niepełnosprawnej.

Warto zauważyć, że zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne wydaje najczęściej lekarz, ale też pielęgniarka, położna, fizjoterapeuta lub inne osoby uprawnione. W rozpoznawanej sprawie był to lekarz laryngolog M. M.. Stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji oznacza, że Kolegium rości sobie prawo do kontroli działalności leczniczej, gdyż krytycznie ocenia możliwość wydania w Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej "M." zalecenia na zaopatrzenie w wyroby medyczne. Sąd zwraca uwagę, że Kolegium – tak jak i inne organy administracji publicznej – działa w granicy i na podstawie prawa powszechnie obowiązującego (art. 7 Konstytucji RP). Nie można domniemywać władczej ingerencji organu w prawa i obowiązki jednostki. W każdym przypadku działalność ta musi znajdować podstawę konkretnej w normie ustawowej.

Organ powinien dysponować wyraźną podstawą prawną do władczego określenia sytuacji prawnej strony, wtedy też otwiera się możliwość kontroli takiego rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny. Z konstytucyjnej zasady legalizmu i z zasady ogólnej ustanowionej w art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej także: K.p.a.) wynika, że nie można bowiem domniemywać uprawnień kontrolnych. Podstawę do jej wydania należy wyprowadzić z wyraźnego przepisu prawa materialnego. Organ administracyjny "nie może ani nałożyć na obywatela obowiązku, ani odmówić mu przyznania uprawnienia, jeżeli nie wykaże, że upoważniają go do tego konkretne przepisy prawa" (wyrok NSA z 17 listopada 1982 r., II SA 1474/82, ONSA 1982, nr 2, poz. 107). Oznacza to konieczność wskazania wyraźnego przepisu prawa jako podstawy podjęcia decyzji administracyjnej i ten konkretny przepis stanowić może wyłączny "punkt odniesienia" do oceny dopuszczalności zastosowania formy decyzji przez organ administracji (por. J. Borkowski, Glosa do wyroku NSA z 14 czerwca 1985 r., III SA 327/85, OSPiKA 1987, nr 7-8, poz. 160, s. 326 i 327).

W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie organ nie dysponował wyraźną podstawą prawną do oceny zasadności czy prawidłowości wystawienia przez lekarza specjalistę zlecania na zaopatrzenie w wyroby medyczne. Nie ma zatem - na gruncie rozpoznawanej sprawy - żadnego znaczenia, kiedy takie zlecenia zostało wystawione i przyjęte do realizacji. Nie ulega jednak wątpliwości, że Skarżąca w momencie wniesienia do Starosty Brzezińskiego w dniu 14 czerwca 2024 r. wniosku o przyznanie dofinansowania ze środków PFRON do aparatów słuchowych, dysponowała orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 27 maja 2024 r. (stopień niepełnosprawności ustalono od dnia 5 kwietnia 2024 r.). Oznacza to, że wniosek Strony z dnia 14 czerwca 2024 r. powinien zostać uwzględniony, gdyż na moment jego złożenia brak było przepisów, które na gruncie rozpoznawanej sprawy, uprawniałyby organ do jego nieuwzględnienia. Jak już wyżej wskazano takimi przepisami z pewnością nie są: art. 1 pkt 1, art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. c ustawy o rehabilitacji oraz § 13 ust. 2 pkt 2, § 13 ust. 2 pkt 11 i 12, § 14 ust. 3 i 4 § 14 ust. 5 i 6 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej.

Reasumując, stwierdzić należy, że Kolegium nie dokonało właściwej oceny materiału dowodowego, naruszając tym samym podstawowe zasady postępowania określone w art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. To z kolei doprowadziło do błędnego wniosku, że Skarżąca nie spełniła przesłanki, o której mowa w art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. c ustawy o rehabilitacji oraz § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, co świadczy o niewłaściwym zastosowaniu tych przepisów prawa materialnego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy weźmie pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku oceną prawną oraz wykładnię przepisów ustawy o rehabilitacji oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej i przyzna Skarżącej wnioskowane dofinansowanie.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji

aj