Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 497/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 2 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1491
law: Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Marciniak sędzia WSA Łukasz Trochym asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 stycznia 2023 r. nr DN.gn.625.253.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. B. (dalej, jako: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 stycznia 2023 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Orzeczeniem z dnia [...] października 1954 r. znak: [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] przejęło na własność Skarbu Państwa nieruchomości położone w gromadzie [...], powiat [...], pozostałe po osobach przesiedlonych do [...] oraz nie znajdujące się w faktycznym władaniu właścicieli przesiedlonych w ramach akcji "[...]" na [...] lub niewiadomych z miejsca pobytu, w tym grunty stanowiące własność A. S. i J. S. (dalej, jako: orzeczenie z 1954 r.).

Wnioskiem z dnia 24 marca 2020 r. (data wpływu do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego - 1 kwietnia 2020 r.) skarżąca - będąca następcą prawnym A. S. i J. S. (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 2020 r., sygn. akt [...]), reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego P. S. wystąpiła do Wojewody Małopolskiego o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1954 r. w części dotyczącej A. S. (poz. [...] orzeczenia) i J. S. (poz. [...] orzeczenia).

Decyzją z dnia 3 listopada 2021 r. znak: WS-II1.7515.2.4.2020.BK Wojewoda Małopolski poinformował strony, że prowadzone w ich sprawie postępowanie podlega umorzeniu z mocy prawa, z dniem 16 września 2021 r.

M. B., reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego P. S. złożyła odwołanie od ww. decyzji.

Zaskarżoną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że przesłanką do umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1954 r. był fakt wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491, dalej, jako: ustawa zmieniająca). Minister przywołał treść art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej i podniósł, że Wojewoda Małopolski w zaskarżonej decyzji z dnia 3 listopada 2021 r. nie wyjaśnił na jakiej podstawie ustalał kiedy orzeczenie z 1954 r. zostało doręczone lub ogłoszone. Pośród zgromadzonego materiału dowodowego znajdują się jednak dokumenty wskazujące w sposób pośredni, kiedy doręczenie/ogłoszone orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] miało miejsce.

W aktach sprawy znajdują się m.in. wykaz synchronizacyjny powierzchni parcel gruntowych w odniesieniu do działek ewidencyjnych wsi [...], wykaz zmian gruntowych obrębu [...] oraz odpis księgi wieczystej KW nr [...]. Z pierwszego z wymienionych dokumentów wynika, że nieruchomości objęte niegdyś Iwh [...], [...], [...] i [...], obręb [...] (stanowiące poprzednio współwłasność A. S.), wchodzą obecnie w skład działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], dla których Sąd Rejonowy w [...] prowadzi obecnie księgę wieczystą nr [...]. Z odpisu księgi wieczystej nr [...] (która to księga była uprzednio prowadzona dla ww. działek) wynika, że podstawą przejęcia na Skarb Państwa powołanych gruntów było orzeczenie z 1954 r. Z danych zawartych w tej księdze wynika, że wniosek o dokonanie wpisu prawa własności Skarbu Państwa (na podstawie orzeczenia PPRN w [...] z dnia [...] października 1954 r.) został złożony [...] listopada 1969 r., a wpisu w księdze wieczystej dokonano dnia [...] marca 1971 r. Okoliczność ta pośrednio wskazuje, że orzeczenie z 1954 r. zostało doręczone (ogłoszone), gdyż do Sądu można było przekazać orzeczenie ostateczne, a więc skutecznie doręczone (ogłoszone) i od którego upłynął termin na jego zaskarżenie. Uwzględniając zatem całokształt okoliczności sprawy należy uznać, zdaniem Ministra, że doręczenie (ogłoszenie) orzeczenia z 1954 r. musiało nastąpić przed złożeniem wniosku do Sądu o wpis prawa własności, a więc najpóźniej [...] listopada 1969 r.

Dalej organ podał, że ustalając datę wszczęcia postępowania, należy mieć na uwadze art. 61 § 3 K.p.a. Wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności części orzeczenia z 1954 r. wpłynął do Wojewody Małopolskiego w dniu 1 kwietnia 2020 r. i ten dzień należy uznać za dzień wszczęcia postępowania. Przedmiotowe postępowanie zostało więc wszczęte po 51 i latach od doręczenia (ogłoszenia) skarżonego orzeczenia.

Skoro wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności części orzeczenia z 1954 r. nastąpiło po upływie 30 lat od jego doręczenia (ogłoszenia), to postępowanie administracyjne z dniem 16 września 2021 r. podlega umorzeniu z mocy prawa. Z brzmienia art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej wynika, że umorzeniu podlega postępowanie "w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji", które nie zostało zakończone "ostateczną decyzją" (a więc całe postępowanie przed organami obu instancji). Tym samym bezprzedmiotowe jest, w ocenie Ministra, zarówno postępowanie pierwszej instancji, jak i postępowanie odwoławcze, co uzasadnia utrzymanie w mocy decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 3 listopada 2021 r.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ podniósł, że są one bezzasadne. Ustawodawca w ustawie zmieniającej nie przewidział bowiem żadnych wyjątków ograniczających jej stosowanie (w sprawach, o których mowa w art. 2 ust. 2 tej ustawy). Wojewoda rozpatrując sprawę nie mógł zarazem pominąć zmian w stanie prawnym, które zaistniały na skutek wejścia w życie ww. ustawy. Organy administracji publicznej działają bowiem na podstawie przepisów prawa (art. 6 K.p.a.) - co oznacza, że wyznacznikiem ich działania są obowiązujące normy, które organy te muszą stosować. Kwestionowany przez skarżącą art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej jest przepisem obowiązującym, więc zarówno Wojewoda, jak i Minister mają obowiązek uwzględnić go przy wydawaniu decyzji.

Z tym rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca i wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej w zw. z art. 2 i art. 21 i ar. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku skarżącej z dnia 1 kwietnia 2020 r. w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, która to norma jednakże nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym sprawy jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej,

2. naruszenie art. 7, 77, i 80 K.p.a. poprzez błędne ustalenie, iż od daty doręczenia poprzednikom prawnym skarżącej orzeczenia z 1954 r., upłynęło już ponad 30 lat i w związku z tym postępowanie ulega umorzeniu z mocy prawa, w sytuacji gdy organy administracji nie ustaliły daty doręczenia tego orzeczenia poprzednikom prawnym skarżącej, co było wymagane na podstawie art. 80 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem lub też poprzez ogłoszenie tego orzeczenia w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiego Rady Narodowej w [...], który to sposób ogłoszenia dla tego orzeczenia (w przypadku gdy właściciel nieruchomości był nieznany) był przewidziany w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany i w związku z tym nie można domniemywać daty doręczenia, w tym zakładać takiego czy też innego działania ówczesnych organów administracji państwowej.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono obszerną i szczegółową argumentację na poparcie stawianych zarzutów.

Skarżąca podniosła m. in., że przez półtora roku prowadziła postępowanie administracyjne przed Wojewodą Małopolskim i nie miała jakiegokolwiek prawa przypuszczać, iż w trakcie rozpoznawania sprawy administracyjnej organy władzy ustawodawczej dokonają zmiany przepisów prawa w taki sposób, iż wniosek nie będzie podlegał merytorycznemu rozstrzygnięciu i zostanie umorzony z mocy prawa. Przepis art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej godzi w zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP, gdyż wprowadza obowiązek umarzania z mocy prawa spraw administracyjnych w toku, wszczętych w porządku prawnych, który pozwalał na prowadzenie takich spraw i ich merytoryczne rozpoznawanie, a skarżąca nie miała realnego wpływu na długość prowadzonego postępowania administracyjnego przez organy władzy publicznej i to kiedy zostanie one zakończone. Skarżąca wnosząc do Wojewody Małopolskiego wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1954 r., w części dotyczącej jej poprzedników prawnych, miała prawo oczekiwać, iż jej wniosek zostanie merytorycznie rozpoznany przez uprawnione do tego organy władzy państwowej, a następnie rozstrzygnięcie to będzie mogło zostać poddane kontroli sądowoadministracyjnej.

Skarżąca dodała też, że istnieją wątpliwości co do przebiegu procesu legislacyjnego przy uchwalaniu ustawy zmieniającej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. dniem 16 września 2021 r.) ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Umorzenie postępowania z mocy prawa następuje z kolei na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości.

Z powyższego wynika, że stwierdzenie przez organ w toku prowadzonego postępowania nieważnościowego, że zostało ono wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia kwestionowanego w tym trybie rozstrzygnięcia stanowi obligatoryjną przesłankę do umorzenia postępowania administracyjnego.

Celem opisanego rozwiązania prawnego, na co wskazano wprost w uzasadnieniu do projektu ustawy zmieniającej, było dostosowanie systemu prawa do skutków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13. Powołanym orzeczeniem Trybunał stwierdził niezgodność art. 156 § 2 K.p.a. z art. 2 Konstytucji RP, w zakresie w jakim nie wyłącza on dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. W motywach powyższego orzeczenia Trybunał podniósł, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie wskazał, że brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine K.p.a. po znacznym upływie czasu skutkuje destabilizacją porządku prawnego, jeśli decyzją przyznano stronie ekspektatywę nabycia prawa, z której zamierza ona skorzystać. W tym kontekście sąd konstytucyjny zaznaczył, że określając przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania ustawodawca powinien wziąć pod uwagę całość zasad mieszczących się w klauzuli państwa prawnego, którą przewiduje art. 2 Konstytucji RP. Z kolei odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których należy również możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał dostrzegł również, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie Trybunału, obowiązkiem ustawodawcy jest wręcz kształtowanie regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu, wraz z upływem czasu, stanu niepewności. Niezbędne jest zatem, zdaniem sądu trybunalskiego, ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być bowiem pozorna. Taka zaś pozorność wystąpiłaby nie tylko wtedy gdyby ustawodawca nie przewidział ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale także wówczas gdyby ograniczenia te nie były wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może bowiem z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej przewidywać nieograniczoną w czasie możliwość wzruszania aktu, na podstawie którego strona nabyła prawo lub ekspektatywę.

Te właśnie przyczyny stały się podstawą przyjętej przez ustawodawcę regulacji, którą w art. 156 § 3 K.p.a. wprowadzono cezurę czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło trzydzieści lat. W konsekwencji, nie ma obecnie możliwości zakończenia merytorycznym rozstrzygnięciem spraw o stwierdzenie nieważności będących w toku. Niemożność ta wynika wyraźnie z zawartego w ustawie zmieniającej (art. 2 ust. 2), który zakłada umorzenie z mocy prawa wszystkich postępowań wszczętych po upływie 30 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia, niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy.

O ile Sąd rozumie rozgoryczenie skarżącej to jednak należy wskazać, że czasowe ograniczenia w dochodzeniu roszczeń, a także różnego rodzaju skutki prawne, które następują po upływie określonego terminu, nie są novum - przewidziano je również w systemie prawa cywilnego czy karnego. Przykładowo system prawa cywilnego zna instytucję zasiedzenia, co następuje odpowiednio po upływie 30 bądź 20 lat w zależności od tego czy mamy do czynienia z posiadaczem w złej czy dobrej wierze (art. 172 § 1 i 2 k.c.). Kolejnym przykładem przyjętych przez ustawodawcę w systemie prawa cywilnego ograniczeń czasowych jest przedawnienie roszczeń przeciwko użytkownikowi wieczystemu o naprawienie szkód wynikłych z niewłaściwego korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków, a także roszczenie użytkownika wieczystego o wynagrodzenie za budynki i urządzenia istniejące w dniu zwrotu użytkowanego gruntu które przedawniają się z upływem lat trzech od tej daty (art. 243 k.c.) czy przedawnienie roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych (art. 4421 § 1 i 2 k.c.). Z kolei w postępowaniu karnym ustawodawca przewidział ustanie karalności po 30 latach, gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa (art. 101 § 1 pkt 1 k.k.), zaś po 20 latach gdy czyn stanowi inną zbrodnię (art. 101 § 1 pkt 2 k.k). Wszystkie powołane regulacje (poza szczególnymi wyjątkami) określają maksymalny termin przedawnienia (dochodzenia) roszczeń na 30 lat.

Dalej wskazać trzeba, że w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP zawarta została zasada proporcjonalności. Wymaga ona aby ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw były wprowadzane w formie ustawy (aspekt formalny), aby konieczność ustanawiania takich ograniczeń nie naruszała istoty danej wolności lub prawa podmiotowego i tylko wtedy gdy istnieje konieczność ich wprowadzenia w demokratycznym państwie prawa dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Zakres wprowadzonych ograniczeń powinien być zatem proporcjonalny tzn. konieczny dla realizacji określonego celu (wyroki T.K. z 24 stycznia 2006 r., SK 40/04, OTK ZU 1/2006, poz. 5, z 29 września 2008 r., SK 52/05, 28 września 2006 r., K 45/04, OTK ZU 8/A/2006, poz. 111). Jak wskazywał niejednokrotnie Trybunał Konstytucyjny należy w takim kontekście rozważyć czy istnieje rzeczywista potrzeba dokonania danej regulacji, a z drugiej należy mieć pewność, że podjęte środki prawne będą skuteczne tj. rzeczywiście były służące i niezbędne dla realizacji określonego celu. Chodzi bowiem o stosowanie jak najmniej uciążliwych środków dla podmiotów których prawa będą regulacją ustawową ograniczone (wyrok T.K. z 17 maja 2007 r., K 33/05, OTK ZU nr 5/A/2006, poz. 57, wyrok T.K. z 2 października 2006 r., SK 34/06 OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 118). Zasada proporcjonalności łączy się z zakazem nadmiernej ingerencji w sferę praw i wolności konstytucyjnych. Test proporcjonalności polega więc na ocenie czy ograniczenia (tu czasowe) są konieczne w demokratycznym państwie prawa, czy wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, czy regulacja ta jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest połączona, czy efekty wprowadzonej regulacji pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela.

Sąd nie podziela zarzutów skarżącej opartych na przywołanych w skardze przepisach Konstytucji RP. W ocenie Sądu, racje konstytucyjne w aspekcie zasady praworządności mogły zostać ograniczone przez potrzebę stabilizacji stanów społeczno-gospodarczych ukształtowanych mocą aktu administracyjnego, a ponadto przez zasadę zaufania obywatela do państwa, w tym zasadę pewności prawa, które wynikają z art. 2 Konstytucji RP. Z tego względu przyjęte rozwiązanie normatywne spełnia zasadę proporcjonalności, w zakresie w jakim racje konstytucyjne przemawiające za retroaktywnością równoważą jej negatywne skutki (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 148/22).

Wprowadzona regulacja ograniczająca możliwość skutecznego wnioskowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej była konieczna i wynikała z ww. wyroku TK P 46/13, doprowadziła do zamierzonych i wskazanych w tym wyroku skutków tj. ograniczenia w czasie możliwości eliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych, służy ochronie interesu publicznego w tym interesu Państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, które na skutek decyzji pozbawiających prawa własności nabyły ich prawa przy uwzględnieniu także i tego, że nabycie to z uwagi na upływ terminów zasiedzenia i tak by nastąpiło i nie stanowią nadmiernego ciężaru dla obywatela, który przez 30 lat mógł skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności. Ten okres czasu był wystarczający do podjęcia inicjatywy w celu wyeliminowania decyzji czy postanowienia z obrotu prawnego.

Powyższe przesądza, w ocenie Sądu, o braku podstaw do skutecznego powoływania się przez skarżącą na Protokół nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 4 kwietnia 1995 r. (Dz.U.1995.36.175/1), który w art. 1 stanowi, że "każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego". Ustawodawca za pomocą ustawy zmieniającej wprowadził cezurę czasową dla wszczęcia i prowadzenia postępowań nieważnościowych, co oczywiste służy interesowi publicznemu.

Zdaniem Sądu, w skardze nie zostały przedstawione argumenty, których istnienie podważyłoby prawidłowość ustaleń dokonanych przez organ.

Jak wynika z akt sprawy, a konkretnie z odpisu księgi wieczystej nr [...], podstawą przejęcia na Skarb Państwa przedmiotowych gruntów było orzeczenie z 1954 r. Z danych zawartych w tej księdze wynika, że wniosek o dokonanie wpisu prawa własności Skarbu Państwa (na podstawie orzeczenia z 1954 r.) został złożony w dniu [...] listopada 1969 r., a wpisu w księdze wieczystej dokonano dnia [...] marca 1971 r. Niewątpliwie zatem orzeczenie z 1954 r. weszło do obrotu prawnego i wywołało skutki prawne. Stąd też sąd nie podziela zarzutów skargi o braku prawidłowego ustalenia daty ogłoszenia/doręczenia orzeczenia. Zdaniem Sądu, prawidłowa wykładnia art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej polega na przyjęciu, że dla ustalenia rozpoczęcia biegu 30 letniego terminu istotna jest data doręczenia czy ogłoszenia. Gdy takiej nie da się ustalić, biorąc pod uwagę znaczny upływ czasu, należy brać pod uwagę datę wejścia orzeczenia do obrotu prawnego gdyż dopiero ta data skutkowała, tak jak w tym przypadku, pozbawieniem strony prawa do nieruchomości a więc odnosiła skutek rzeczowy. Nie można przecież oceniać skutków wywłaszczenia w sytuacji, w której orzeczenie wywłaszczające nie wywarło danego skutku w sferze tych praw. Dlatego przyjęcie w takiej sytuacji koncepcji, że w razie gdy nie da się ustalić daty doręczenia, decydujące znaczenie ma data wejścia w życie orzeczenia do obrotu prawnego, jest racjonalna i korzystna dla strony. W ocenie Sądu, powoływanie się po ponad 50-ciu latach na brak dokumentów związanych z doręczeniem orzeczenia z 1954 r. stanowi nadużycie prawa. W okresie po wydaniu aktu, kwestia zaliczania akt do materiałów archiwalnym oraz kwestia okresu ich przechowywania uregulowana była w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia [...] lutego 1957 r. w sprawie państwowego zasobu archiwalnego (Dz. U. Nr 12, poz. 66). Na mocy § 3 pkt 1 lit. a) wspomnianego rozporządzenia w skład państwowego zasobu archiwalnego zaliczone zostały m.in. materiały archiwalne powstałe w wyniku prowadzonej po dniu [...] lipca 1944 r. działalności organów władzy i administracji państwowej. Urzędy organów administracji były zobowiązane czasowo przechowywać wytworzone materiały archiwalne w swoich składnicach akt (§ 7 rozporządzenia), przy czym w przypadku urzędów na szczeblu centralnym okres przechowywania wynosił 15 lat (§ 10 ust. 1 lit a rozporządzenia). Po upływie okresu przechowywania materiały archiwalne podlegały przekazaniu do właściwych archiwów państwowych (§ 11 rozporządzenia), z tym, że materiały nie posiadające historycznej wartości politycznej, społecznej, gospodarczej i naukowej, które utraciły znaczenie praktyczne - podlegały wybrakowaniu i przekazaniu na zniszczenie (§ 12 ust. 1 rozporządzenia). Stąd powoływanie się przez stronę skarżącą na brak dokumentów potwierdzających doręczenie ww. orzeczenia jej poprzednikowi prawnemu – w świetle ww. przepisów dot. terminów archiwizacji nie znajduje uzasadnienia. Wywodzenie z tej okoliczności pozytywnych dla strony skutków prawnych jest zatem chybione.

Mając powyższe na względzie, za prawidłowe należało uznać stanowisko organu, że wniosek skarżącej z 2020 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1954 r. złożony został po upływie 30 lat od dnia doręczenia tego orzeczenia.

Podsumowując, wobec upływu ponad 30 lat od daty ogłoszenia orzeczenia z 1954 r. do dnia złożenia wniosku inicjującego postępowanie nieważnościowe zaistniała podstawa do obligatoryjnego umorzenia przedmiotowego postępowania. Z chwilą bowiem wejścia w życie ustawy zmieniającej, co nastąpiło w dniu 16 września 2021 r., organy administracji utraciły możliwość merytorycznej oceny takiego rozstrzygnięcia, a prowadzone w tym przedmiocie postępowanie podlegało umorzeniu z mocy prawa, co zaskarżona decyzja jedynie potwierdziła.

Z kolei w toku rozpoznawania sprawy skarżącej przysługiwały środki prawne w celu ponaglenia organu do wydania decyzji – m.in. skarga na bezczynność czy przewlekłość. Dodać też trzeba, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ nie ma żadnych uprawnień to badania prawidłowości uchwalenia określonych przepisów prawa. Jego zadaniem jest rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa (art. 6 K.p.a.), a nie ocena procesu legislacyjnego, w którym podstawa prawna decyzji została uchwalona.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd w tej sprawie nie dopatrzył się żadnego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. W ocenie Sądu, postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało przeprowadzone w zgodzie z obowiązującymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym także w zgodzie z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniono właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane.

Końcowo należy wskazać, iż Sąd dostrzega, że przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła, na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, sprawa o sygn. 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. w zakresie w jakim uniemożliwia wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji R.P. (dt. przyjętego rozwiązania intertemporalnego). W sytuacji zatem stwierdzenia niekonstytucyjności ww. przepisu, strona będzie uprawniona do żądania wznowienia postępowania administracyjnego w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego – art. 145a K.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej, jako: P.p.s.a.), orzekł jak w sentencji wyroku. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 powołanej ustawy.