Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 359/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 17 ust 1b , art. 17 ust. 1 , art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Agnieszka Banach, po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 22 kwietnia 2024 r. znak: SKO.PS-80/1219/393/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 22 kwietnia 2024 r. znak: SKO.PS-80/1219/393/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (zwane dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Gnojno z dnia 2 stycznia 2024 r. znak: 000001/521/01/2024 orzekającej o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na J. B., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 r. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. M. W. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. B. złożyła w dniu 25 maja 2023 r. i wobec tego przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy dotyczącej uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego zastosowanie będą miały przepisy dotychczasowe.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że J. B. jest panną, a zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Dąbrowie Tarnowskiej z dnia 21 czerwca 2022 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od 58 roku życia, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od stycznia 2015 r. Ponieważ J. J. B. jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie została spełniona pierwsza z wymienionych wyżej przesłanek, dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza również, iż odwołująca nie pracuje zawodowo. Sprawuje stałą i faktyczną opiekę nad matką, co potwierdził pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym.

Kolegium odnotowało, że organ I instancji wydając kwestionowaną decyzję nie wskazał art. 17 ust. 1b jako negatywnej przesłanki odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśniło, że M. W. złożyła oświadczenie o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Z zaświadczenia z ARiMR z dnia 19 czerwca 2023 r. wynika, że odwołująca nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów. Natomiast w zaświadczeniu z Urzędu Gminy w Radgoszczy z dnia 16 czerwca 2023 r. wskazano, że M. W. nie figuruje w rejestrze podatników ubiegających się o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Z oświadczenia odwołującej z dnia 29 grudnia 2023 r. wynika, że gospodarstwo jest wyłącznie zalesione i zajmuje się nim jej mąż. Powyższe potwierdzałoby, że ww. nie czerpie profitów z prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Kolegium wskazało jednocześnie, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż M. W. decyzją organu I instancji z dnia 8 listopada 2022 r. miała przyznane świadczenie w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r., a następnie decyzją z dnia 29 grudnia 2023 r. przyznano jej świadczenie w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2024 r. Przywołując treść przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", a także odwołując się do orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, SKO stwierdziło, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiada jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (zasiłku dla opiekuna) określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres.

W rozpatrywanej sprawie niespornym jest, że odwołująca posiadała wiedzę na temat tego, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak również o tym, że może złożyć wniosek o wyeliminowanie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego z obrotu prawnego. O powyższym świadczą znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, tj. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego podpisany przez odwołującą, w którym znajduje się pouczenie o treści art. 17 ust. 5 u.ś.r., w tym również o tym, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a także oświadczenie z dnia 23 maja 2023 r. oraz oświadczenie strony z dnia 29 grudnia 2023r., w którym odwołująca wnosi o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium podniosło również, iż uprzednio rozpoznając sprawę wydało decyzję uchylającą z dnia 27 listopada 2023 r. wskazując w niej, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiada jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Ponadto w toku całego postępowania administracyjnego odwołująca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który powinien znać ugruntowane orzecznictwo, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z tych świadczeń, co wyklucza możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. Także z treści pism przez niego składanych w sposób jednoznaczny wynika, że pełnomocnik strony posiada wiedzę o konieczności wyboru świadczenia. Z racji wykonywanego zawodu ciążył więc na nim obowiązek podejmowania wszelkich działań na korzyść swojego klienta i wskazania mu wszelkich możliwych wariantów załatwienia sprawy.

Organ odwoławczy podkreślił, że dopiero wydanie przez organ I instancji decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, a nie złożenie oświadczenia o warunkowej rezygnacji z prawa do otrzymywanego specjalnego zasiłku opiekuńczego wyeliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w postaci posiadania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że M. W. nie zrezygnowała z przysługującego jej prawa do specjalnego zasiłku specjalnego na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, zatem w tak ustalonym stanie faktycznym brak jest podstaw do przyznania odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem nadal przysługuje jej prawo do konkurencyjnego świadczenia, wykluczające możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Trudna sytuacja życiowa odwołującej mająca przemawiać za brakiem możliwości wcześniejszej rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, przed przyznaniem wybranego świadczenia pielęgnacyjnego, nie stanowi jakiejkolwiek przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach M. W. zarzuciła decyzji SKO:

1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

2) naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i przez to nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, jak wynika z treści art. 27 ust. 5.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, jak również o zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ pominął regułę z art. 27 ust. 5 u.ś.r., z której wynika że przy zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowanych w powołanej ustawie skarżącej przysługuje prawo do wyboru korzystniejszego świadczenia. W niniejszej sprawie organ nie umożliwił skarżącej dokonania tego wyboru, dopuszczając się tym samym naruszenia powołanego przepisu poprzez jego niezastosowanie. Nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej otrzymuje świadczenie mniej korzystne, nie będąc uprzednio pouczona o prawie wyboru jednego z nich. Takie postępowanie organów narusza nie tylko wyżej powołaną normę ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale również podstawową zasadę postępowania administracyjnego, tj. zasadę budzenia zaufania obywateli do organów państwa, której urzeczywistnieniem jest obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, a także obowiązek udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w toku postępowania tak, aby nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa (art. 8, 9 K.p.a). Ponadto zgodnie z art. 7 K.p.a. organy administracji publicznej powinny dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Ponadto skarżąca wskazała, że zgodnie z orzecznictwem nie można zaakceptować literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r., skutkującej odmową przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na uzyskanie przez nią prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, bez szerszego spojrzenia na system zmian w przepisach o świadczeniach rodzinnych w kontekście reguł dobrej legislacji i przestrzegania zasady z art. 2 Konstytucji RP. W literaturze przedmiotu i w orzecznictwie sądowym postuluje się przeprowadzenie kompleksowej wykładni tekstu prawnego - dokonanie wykładni językowej wraz z wykładnią systemową, funkcjonalną, nawet jeżeli rezultat wykładni językowej jest jednoznaczny. Oczywistym zatem jest, że skarżąca korzysta z tej formy pomocy (specjalny zasiłek opiekuńczy), bowiem dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły jej skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem kwestia wyboru, ale sytuacja wymuszona okolicznościami. Należy również zauważyć, że z treści oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika jednoznacznie intencja skarżącej wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego. Jednakże organ nie wziął powyższego pod uwagę dokonując przedmiotowego rozstrzygnięcia. Ponadto prezentowany w orzecznictwie pogląd, że nie można w demokratycznym państwie prawa akceptować stanowiska, że "przymuszenie" obywatela do wystąpienia o świadczenie mniej korzystne, na skutek wydania przepisów niekonstytucyjnych, których negatywne skutki godzące w stabilność sytuacji prawnej zagwarantowanej ostateczną decyzją administracyjną nie zostały przez prawodawcę należycie wyeliminowane - jest sytuacją nieodwracalną tylko i wyłącznie z powodu zastosowania literalnej wykładni przepisów.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.

W pierwszej kolejności należy przyznać rację Kolegium, że z uwagi na treść art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), obowiązującej od 1 stycznia 2024 r., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, a także wobec faktu, że M. W. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w dniu 25 maja 2023 r., na gruncie niniejszej sprawy mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, obowiązujące do 31 grudnia 2023 r.

Trafnie również – powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 – SKO dostrzegło, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Mianowicie, w przytoczonym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie natomiast do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jak zaś wynika z art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Z powyższych przepisów wynika, że w sytuacji zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możliwość równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie (por. m.in. wyroki NSA z 8 marca 2024 r., sygn. I OSK 471/23, z 10 kwietnia 2024 r., sygn. I OSK 887/23, wyrok WSA we Wrocławiu z 23 kwietnia 2024 r., sygn. IV SA/Wr 636/23). NSA podniósł również, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. Skoro nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania "nowego" świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanej na ten sam cel formy pomocy, okres na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany jedynie datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale wiąże się też z terminem obowiązywania dotychczasowego, zbieżnego uprawnienia (por. też wyroki NSA z 9 maja 2024 r., sygn. I OSK 1494/23, z 28 czerwca 2024 r., sygn. I OSK 1383/23).

W stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy niewątpliwym jest, że M. W. decyzją organu I instancji z dnia 8 listopada 2022 r. miała przyznane świadczenie w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r., a następnie – już po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co miało miejsce w dniu 25 maja 2023 r. – decyzją z dnia 29 grudnia 2023 r. przyznano jej świadczenie w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2024 r. Na dzień podejmowania rozstrzygnięcia przez organy skarżąca miała zatem przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co stanowiło negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu Kolegium zasadnie przy tym zwróciło uwagę na okoliczności, które świadczą o tym, że skarżąca – reprezentowana od początku postępowania przez fachowego pełnomocnika – posiadała wiedzę na temat tego, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz o tym, że może złożyć wniosek o wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wskazuje na to choćby treść wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego czy oświadczenie skarżącej z dnia 29 grudnia 2023 r.

Trudno przyjąć w realiach rozpatrywanej sprawy, że organ uniemożliwił stronie dokonanie wyboru świadczenia. Pomijając powyższe okoliczności związane ze świadomością skarżącej w tym zakresie, w ocenie Sądu organ nie miał podstaw do poinformowania jej, że wyłączną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna. Materiał dowodowy sprawy wskazuje bowiem na fakt, że skarżąca w istocie – pomimo złożonego w tym zakresie oświadczenia - nie zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.).

Co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia (tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie, co jednak nie wyklucza możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu w sprawie. Ocena ta powinna się przy tym odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów, tym bardziej że oświadczenie jest składane właśnie pod rygorem odpowiedzialności karnej. Odpowiedzialność za złożenie oświadczenia przerzucana jest na osobę, która dane oświadczenie składa. Tego rodzaju ułatwienie dowodowe nie oznacza, że oświadczenie rolnika nie może podlegać weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej (por. m.in. wyrok WSA w Lublinie z 30 marca 2022 r., sygn. II SA/Lu 99/22, wyrok WSA w Krakowie z 7 lutego 2022 r., sygn. III SA/Kr 1600/21, wyrok WSA w Lublinie z 9 grudnia 2021 r., sygn. II SA/Lu 773/21).

Z ustaleń organów wynika, że skarżąca nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów rolnych, jak również w rejestrze podatników ubiegających się o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Z akt sprawy wynika jednak zarazem, że skarżąca jako właściciel figuruje w rejestrze podatku rolnego od gruntów stanowiących gospodarstwo rolne – powierzchnia gruntów 2.5958 ha fizycznych użytków rolnych, tj. 0.7848 ha przeliczeniowych. Wprawdzie w art. 17b u.ś.r. nie chodzi o wymóg rezygnacji z posiadania gospodarstwa rolnego (pozbycia się go), lecz wyłącznie o zaprzestanie jego prowadzenia, jednak, jak przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12, prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem, które nie musi polegać na wykonywaniu przez rolnika osobiście prac w tym gospodarstwie. W rozpatrywanym przypadku należy zwrócić uwagę, że skarżąca w oświadczeniu z dnia 29 grudnia 2023 r. podała, iż jej gospodarstwem zajmuje się mąż. Słusznie zatem organ I instancji przyjął, że wprawdzie M. W. nie wykonuje pracy w gospodarstwie rolnym, ale w jej imieniu czyni to jej mąż. Jak wynika z kwestionariusza przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (str. 3), skarżąca wskazała w nim gospodarstwo rolne o powierzchni 0.7848 ha przeliczeniowych jako jedno ze swoich źródeł dochodu. Pełnomocnik skarżącej nie kwestionował tych okoliczności we wniesionym odwołaniu. W ocenie Sądu zatem, wbrew stanowisku SKO, nie można przyjąć, że skarżąca "nie czerpie profitów z prowadzenia gospodarstwa rolnego", co jest dodatkowym powodem dla uznania, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była w tym przypadku prawidłowa (por. też w tym zakresie wyrok WSA w Kielcach z 22 listopada 2023 r., sygn. II SA/Ke 608/23).

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.