Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 194/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2009-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6131 Opłaty za korzystanie ze środowiska
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 288 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2008 nr 25 poz 150
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska  - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a,  art. 200,  art. 205
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 maja 2009 r. sprawy ze skargi Spółkę A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza za II półrocze 2007r. I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa z dnia [...] r. Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej Spółki A. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Marszałek Województwa [...] decyzją z dnia [...] znak: [...], na podstawie art. 288 ust. 1, art. 281 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska, art. 21 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, ustalił wysokość opłaty za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza za II półrocze [...] dla "A" Spółki z o.o. w [...] na kwotę [...] zł i zobowiązał wskazany podmiot do wpłaty kwoty [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi tak jak dla zobowiązań podatkowych od dnia [...], w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna - na rachunek bankowy Urzędu Marszałkowskiego [...].

Z treści uzasadnienia wydanej decyzji wynika, że organ I instancji ustalił na podstawie zapisów znajdujących się w komputerowej bazie danych podmiotów wnoszących opłaty za korzystanie ze środowiska, iż Spółka "A" złożyła ewidencję dotyczącą wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza w II półroczu [...], ale nie uregulowała należnej z tego tytułu opłaty. W wyniku weryfikacji ustalono wysokość przedmiotowej opłaty w kwocie wyżej wskazanej, o czym poinformowano Spółkę pismem z dnia [...]. Z ustaleniem przez organ powyższej opłaty nie zgodziła się Spółka, która w piśmie z dnia [...] wskazała, iż przedłożona organowi I instancji informacja o wielkości emisji amoniaku i siarkowodoru nie może stanowić podstawy do ustalenia opłaty, z uwagi na brak w przepisach obowiązującego prawa metody właściwej do określenia wielkości tej emisji, a w konsekwencji ustalenia należnej opłaty środowiskowej. W odpowiedzi na powyższy zarzut organ stwierdził w treści zaskarżonej decyzji, że istnieją podstawy prawne do ustalenia opłaty za wprowadzanie określonych substancji do powietrza i powołał się na przepisy ustawy Prawo ochrony środowiska oraz rozporządzeń i obwieszczeń zawierających stawki opłat za korzystanie ze środowiska. Organ wskazał przy tym, iż podmiot zobowiązany do uiszczenia opłaty środowiskowej ustala jej wysokość we własnym zakresie, a hodowca bydła lub trzody czyni to, poprzez określenie ilości poszczególnych substancji wprowadzanych do powietrza -przy zastosowaniu stawek jednostkowych wyrażonych w złotych za 1 kilogram substancji. Organ podkreślił, że do ustalenia opłaty środowiskowej z tytułu prowadzenia przez podmiot korzystający ze środowiska chowu lub hodowli zwierząt hodowlanych służy wzór wykazu zawarty w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 15 grudnia 2005 r. (Dz. U. Nr 252, poz. 2128), który odnosi się do opłat ustalanych na zasadach ogólnych.

Mając na uwadze powyższe oraz fakt, iż Spółka nie uiściła w całości należnej opłaty organ zobowiązał Spółkę do jej uiszczenia, a jako podstawę swojego działania wskazał przepis art. 288 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo ochrony środowiska, zgodnie

z którym marszałek województwa w drodze decyzji wymierza opłatę za korzystanie ze środowiska - jeśli informacje lub dane zawarte w przedłożonym temu organowi wykazie nasuwają zastrzeżenia.

W odwołaniu, złożonym z dochowaniem przepisanego terminu, "A" Spółka z o.o. w [...] podniosła, iż przedłożona Marszałkowi informacja o wielkości emisji amoniaku i siarkowodoru z fermy trzody chlewnej nie może stanowić podstawy ustalenia opłaty z tytułu korzystania ze środowiska, jak też

w konsekwencji podstawy wystawienia tytułu wykonawczego, bowiem metoda, jaką wykorzystano do ustalenia wielkości emisji, jak też sposób jej przedstawienia miały dowolną formę, nie wynikającą wprost z przepisów prawa. Przeszkodą

w sformalizowaniu tej informacji jest zdaniem skarżącej, brak stosownych przepisów prawa, pozwalających na ustalenie wielkości emisji amoniaku i siarkowodoru, niezbędnych do obliczenia opłaty środowiskowej. Tym samym, według Spółki, organ I instancji - Marszałek Województwa - nie miał podstaw do żądania wniesienia przez Spółkę należnej opłaty, której Spółka z powyższych przyczyn nie uiściła. Odwołująca się podniosła nadto, iż istnieje kilka metod, na podstawie których określić można wielkość emisji amoniaku i siarkowodoru przedostającego się do powietrza, jednakże ich zastosowanie może prowadzić do uzyskiwania różnych wyników emisji wskazanych substancji do powietrza, w zależności od czynników branych pod uwagę przy stosowaniu poszczególnej metody. Zasadne jest zatem, w ocenie Spółki, jednoznaczne wskazanie, jaką metodą należy się posługiwać przy obliczaniu opłaty za wprowadzanie amoniaku i siarkowodoru do powietrza z ferm trzody chlewnej - tak jak czyni to rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 15 grudnia 2005 r. w sprawie wzorów wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat i sposobu przedstawiania tych informacji i danych (Dz. U. Nr 252, poz. 2128) w odniesieniu do ferm drobiu. Wzory wykazów, w których zamieszcza się informacje o wielkości emisji gazów lub pyłów do powietrza oraz o wysokości należnej z tego tytułu opłaty, a także metody określania wielkości emisji gazów ustalone w rozporządzeniu nie mają, zdaniem Spółki, zastosowania do chowu świń, co było powodem niemożności skorzystania z tychże wzorów przez Spółkę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 284 ust. 1 i art. 285 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 z późn.zm.), art. 8 ustawy z dnia 24 lutego 2006r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 50, poz. 360), art. 21 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r.-Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.) oraz obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 4 października 2006r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2007 (M.P. Nr 71, poz. 714), po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Marszałka Województwa z dnia [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Zdaniem Kolegium ustawa Prawo ochrony środowiska w art. 273 ust. 1 pkt 1 stanowi, że opłata za korzystanie ze środowiska jest ponoszona, między innymi, za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza. Wysokość wskazanej opłaty zależy od ilości i rodzaju gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza, zgodnie z art. 274 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy. Do ponoszenia opłaty środowiskowej obowiązany jest podmiot korzystający ze środowiska, który wnosi tę opłatę na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego (art. 275 w zw. z art. 277 ust. 1 ustawy), po uprzednim ustaleniu jej wysokości we własnym zakresie.

Przedmiotową opłatę ustala się według stawek obowiązujących w okresie,

w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce, a podmiot korzystający ze środowiska przedstawia marszałkowi województwa wykaz zawierający informacje

i dane, o których mowa w art. 287 ust. 1 omawianej ustawy, w tym informacje

o ilości i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz dane, na podstawie których określono te ilości wykorzystane do ustalenia wysokości opłat oraz wysokość tych opłat. Jednostkowe stawki opłat za korzystanie ze środowiska, w tym za gazy lub pyły wprowadzane do powietrza, określone zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2005 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. Nr 260, poz. 2176 z późn. zm.), wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w art. 290 ust. 2 ustawy. Ustalone powyższym rozporządzeniem stawki opłat podlegają z dniem 1 stycznia każdego roku podwyższeniu w stopniu odpowiadającym średniorocznemu wskaźnikowi cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, a minister właściwy do spraw środowiska, nie później niż do dnia 31 października każdego roku ogłasza, w drodze obwieszczenia w "Monitorze Polskim" wysokość stawek opłat na rok następny.

Podmiot korzystający ze środowiska ma obowiązek przedłożyć ww. wykaz,

o którym mowa w art. 286 ust. 1 ustawy oraz wnieść opłatę za korzystanie ze środowiska w terminie do końca miesiąca następującego po upływie każdego półrocza.

Przepisy powyższych aktów prawnych jednoznacznie wskazują, że istnieje podstawa prawna, w oparciu, o którą powinny być ustalane wysokości opłat za wprowadzanie określonych substancji do powietrza z urządzeń i instalacji prowadzonych przez określone podmioty, w tym z fermy trzody chlewnej.

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 15 grudnia 2005r. w sprawie wzorów wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat i sposobu przedstawiania tych informacji i danych (Dz. U. z 2005r., Nr 252, poz. 2128) określa sposób przedstawiania informacji o zakresie korzystania ze środowiska właściwemu organowi (marszałkowi województwa i wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska), niezbędnych do ustalenia wysokości opłaty. W niniejszym stanie faktycznym dane te to wielkości emisji, rodzaj gazów lub pyłów i wysokości stawki jednostkowej opłaty. Wielkość zaś emisji poszczególnych rodzajów gazów lub pyłów musi wynikać z przeprowadzonych pomiarów, o których mowa wyżej, a obowiązkiem ich dokonania obciążony jest podmiot korzystający ze środowiska (prowadzący instalację, z którą związana jest emisja zanieczyszczeń). Wyniki tych pomiarów stanowią podstawę informacji, co do wielkości emisji, która winna znaleźć się

w analizowanym wykazie. Zdaniem Kolegium, w załączniku nr 2 do wskazanego rozporządzenia, określającym wzór wykazu zawierającego informacje o ilości

i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz dane, na podstawie których określono te ilości, a także informacje o wysokości należnych opłat - wprost wskazano, że "w niniejszym wykazie wypełnia się tylko te tabele, które dotyczą danego podmiotu korzystającego ze środowiska". Celem wykazu nie jest wskazanie metodologii pomiarów, ale zebranie podstawowych danych, wymaganych dla ustalenia opłaty za korzystanie ze środowiska. Wobec braku uregulowania w sposób szczególny, podobnie jak w przypadku danych dotyczących fermy chowu lub hodowli drobiu, niezbędnych dla określenia wielkości emisji pochodzących z fermy trzody chlewnej, koniecznym jest określenie wielkości emisji na podstawie pomiarów przeprowadzonych przez podmiot prowadzący instalację, korzystający z urządzenia lub wykonujący określoną działalność.

Wobec podnoszonego w odwołaniu zarzutu dotyczącego braku podstaw prawnych do ustalenia wielkości emisji analizowanych gazów, nie zaś podstaw wymiaru opłaty, Kolegium stwierdziło, iż powołać należy przepis art. 147 ust. 1 i 2 ustawy Prawo ochrony środowiska, nakładający na prowadzącego instalację lub użytkownika urządzenia obowiązek prowadzenia okresowych bądź ciągłych pomiarów wielkości emisji, jak też ewidencjonowania wyników pomiarów oraz ich przechowywania przez okres 5 lat od zakończenia roku kalendarzowego, którego dotyczą (art. 147 ust. 6 ustawy). Dalej przepis art.147a ust. 1 stanowi, iż prowadzący instalacje są zobowiązani zapewnić wykonanie pomiarów wielkości emisji lub innych warunków korzystania ze środowiska przez laboratorium posiadające certyfikat,

o którym mowa w punkcie 1 lub uprawnienie, o którym mowa w punkcie 2 analizowanego przepisu. Z delegacji ustawowej zawartej w przepisie art. 148 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska wynika obowiązek dla Ministra właściwego do spraw środowiska określenia wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji, o których mowa w art. 147 ust. 1 i 2.

Rozporządzenie, zgodnie z art. 148 ust. 2 pkt 3 i 4, ustala m. in. referencyjne metodyki wykonywania pomiarów, jak też sposób ewidencjonowania przeprowadzonych pomiarów. Kontynuacją tego obowiązku jest przepis art. 287 nakładający na podmioty korzystające ze środowiska obowiązek prowadzenia aktualizowanej, co pół roku ewidencji zawierającej m.in. informacje o ilości

i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzonych do powietrza oraz dane, na podstawie których określono te wielkości.

Pozwolenie winno określać zakres i warunki wprowadzania gazów i pyłów do powietrza, dopuszczalną wielkość emisji, źródło emisji, jak też ewentualnie częstotliwość dokonywania pomiarów i sposób jego dokonywania.

Dane dotyczące wielkości emisji winien wskazać podmiot korzystający ze środowiska, w razie zaś wątpliwości, co do tych wielkości, organ może zażądać przedłożenia wyników pomiarów, na podstawie których te wielkości ustalono.

Następnie Kolegium stwierdziło, że w niniejszym postępowaniu opłata za korzystanie ze środowiska dotyczy wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza, tj. amoniaku i siarkowodoru z prowadzonej przez Spółkę fermy trzody chlewnej

w miejscowości [...]. Spółka wskazała, że w omawianym okresie emisja amoniaku wynosiła 4.936 kg, zaś siarkowodoru 61 kg. W związku z powyższym wysokość opłaty za wprowadzanie do powietrza wskazanych wyżej substancji - amoniaku

i siarkowodoru - ustalił Marszałek Województwa przy uwzględnieniu ilości ich emisji określonej przez Spółkę oraz na podstawie stawek opłat zawartych w obwieszczeniu Ministra Środowiska z dnia 4 października 2006 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2007 r. Stosując, zatem powyższe stawki i zestawiając je z ilością substancji wyrażoną w kilogramach, a przedłożoną organowi przez Spółkę, ustalił wysokość opłaty środowiskowej za wprowadzanie gazów do powietrza.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez "A" sp. z o.o. z siedzibą

w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca stanęła na stanowisku, że przekazana informacja o wielkości emisji amoniaku i siarkowodoru do powietrza, nie może być wykorzystywana do ustalenia wysokości należnych, z tego tytułu, opłat. Jej zdaniem, metoda określania wielkości emisji tych dwóch gazów, jaką posługuje się "A" Sp. z o.o., a w szczególności uzyskany na jej podstawie wynik, w opinii spółki, nie mogą być wykorzystywane do ustalania wysokości opłat za emisję amoniaku i siarkowodoru do powietrza. Argumentując to stanowisko "A" Sp. z o.o. stwierdziła brak metody określania wielkości emisji amoniaku i siarkowodoru do powietrza z ferm trzody chlewnej, która wynikałaby z przepisów prawa, a zatem z formalno-prawnego punktu widzenia mogłaby być wykorzystana do szacowania wielkości emisji tych gazów, na podstawie której z kolei uzyskany wynik mógłby posłużyć do naliczania wysokości należnej opłaty.

Zgodnie z art. 275 ustawy Prawo ochrony środowiska podmiot korzystający ze środowiska jest obowiązany do wnoszenia opłat z tytułu czterech rodzajów korzystania ze środowiska. Wśród nich wymienia się: wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, pobór wód z ujęć własnych oraz składowanie odpadów. Gospodarstwa i fermy świń dotyczy wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, a niekiedy również wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi oraz pobór wód z ujęć własnych. Wymienionych podmiotów nie dotyczy natomiast składowanie odpadów. Głównymi gazami uwalnianymi do powietrza z ferm i gospodarstw zajmujących się produkcją świń są amoniak i siarkowodór. Mogą występować również inne gazy w zależności od rodzaju spalanych paliw, z których energia wykorzystywana jest do ogrzania obiektów znajdujących się na terenie fermy.

W niniejszej sprawie kwestią sporną jest możliwość wykorzystania, przesłanej przez "A" Sp. z o.o. w formie dowolnej, informacji o wielkości emisji amoniaku

i siarkowodoru z fermy świń, do ustalenia wysokości opłat za ten rodzaj korzystania ze środowiska. Informacja o wielkości emisji amoniaku i siarkowodoru została ustalona przez Spółkę również w sposób dowolny, według metody najwłaściwszej zdaniem Spółki. Niestety metoda ta, jak też i inne, o których donosi piśmiennictwo, nie wynikają z żadnego aktu prawnego.

Spółka podniosła, iż metod na wyliczanie emisji tych gazów jest kilka, na przykład: na podstawie ilości zużytej paszy przez zwierzęta i zawartości w niej białka, na podstawie wskaźników emisji gazów z jednego stanowiska, czy w oparciu

o pomiary stężeń gazów w budynkach inwentarskich i wielokrotność wymiany powietrza z tych budynków. Niestety z uwagi na mnogość czynników rzutujących na wielkość emisji tych gazów, w tym takich jak: temperatura powietrza, wilgotność powietrza, poziom zawartości białka w dawkach pokarmowych, ilość zużytej paszy, sposób utrzymania zwierząt (ściołowy lub bezściołowy), rodzaj wytwarzanego nawozu (gnojówka, gnojowica, obornik), obsada zwierząt, rodzaj utrzymywanej grupy produkcyjnej świń, a nawet pora roku oraz pora dnia, ich wykorzystanie może prowadzić do uzyskiwania rozbieżnych wyników nawet dla ferm i gospodarstw o tej samej skali produkcji. Dotyczy to wszystkich gatunków zwierząt gospodarskich,

w tym świń i drobiu. Jednakże producenci drobiu dysponują opracowanymi jasnymi kryteriami i metodą określania emisji gazów do powietrza, które zostały zapisane w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 15 grudnia 2005 r. (Dz. U. Nr 252, poz. 2128) w sprawie wzorów wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat i sposobu przedstawiania tych informacji i danych. W związku z tym w celu określenia wielkości emisji gazów (amoniaku i siarkowodoru) do powietrza, których źródłem były utrzymywane w obiektach inwentarskich świnie, a także wyliczenia wysokości należnej opłaty, skarżąca nie mogła posłużyć się wzorami wykazów i metodami zamieszczonymi w w/w rozporządzeniu. O ile, producenci drobiu dysponują jasnymi kryteriami i metodą określania emisji gazów do powietrza, to producenci trzody chlewnej, a także innych gatunków zwierząt, takimi metodami nie dysponują. A oni również powodują wprowadzanie gazów do powietrza. Dlaczego wobec tego producenci innych gatunków zwierząt, w tym świń, mieliby być traktowani inaczej

i określać te ilości, jak to zostało określone w decyzji Marszałka Województwa, w dowolny wiarygodny sposób? Użycie takiego sformułowania przez Marszałka Województwa świadczy o tym, że istnieją uzasadnione wątpliwości, co do tego, jaką metodą posługiwać się do określania wielkości emisji gazów z ferm świń, aby uzyskany na jej podstawie wynik mógł być wykorzystany do naliczenia opłat. Przyjęta przez "A" sp. z o.o. metoda wyliczenia wielkości emisji gazów do powietrza, od której zależało ustalenie, przez Marszałka Województwa, wysokości należnej z tego tytułu opłaty, miała także pewien dowolny, ale wiarygodny charakter.

Jak wynika z decyzji Marszałka Województwa, ustawa Prawo ochrony środowiska nie określa sposobu ustalania rodzajów i ilości substancji wprowadzanych do powietrza z ferm świń. Podobnego zdania jest również skarżąca. Według natomiast Kolegium taką metodą jest wykonywanie pomiarów.

Zdaniem skarżącej powoływanie się w decyzji Kolegium na przepisy dotyczące przeprowadzania pomiarów jest nieuzasadnione.

Wbrew decyzji Kolegium, zarzut braku podstaw prawnych określających metodę ustalenia wielkości emisji analizowanych gazów, której wyniki mogłyby być wykorzystywane do ustalania opłat, jest zatem w dalszym ciągu aktualny i zasadny.

Aby dokładniej zobrazować problem skarżąca przytoczyła tzw. dokument referencyjny BREF dotyczący Intensywnej Hodowli Świń i Drobiu (Zintegrowane Zapobieganie i Ograniczanie Zanieczyszczeń. Dokument Referencyjny - Najlepsze Dostępne Techniki Intensywnej Hodowli Drobiu i Trzody Chlewnej. Komisja Europejska, Lipiec 2003 r.), w którym zawarto dane pomocne do opracowania wniosków o udzielenie pozwolenia zintegrowanego, w tym pozwolenia na emisję gazów, dla producentów zajmujących się produkcją świń lub drobiu. Przykładowo podano w nim, że emisja amoniaku z jednego stanowiska dla loch prośnych może wynieść od 0,4 do 4,2 kg rocznie. Którą z tych wartości przyjąć do określania wielkości emisji dla przykładowej fermy dysponującej 2 500 stanowiskami dla loch prośnych ? Przyjmując wartość niższą obliczona emisja amoniaku z tych stanowisk wyniesie 1.000 kg, jeśli natomiast wyższą, emisja amoniaku wyniesie 10.500 kg rocznie. Różnica jest zasadnicza! Którą zatem wartość przyjąć do określania wysokości należnej opłaty, gdyż jeśli przyjęlibyśmy niższą wyniesie ona 350 zł, a jeśli wyższą 3.675 zł w skali roku. Przykład ten wydaje się dokładnie obrazuje, jak poważny jest to problem i nie uda się go rozwiązać twierdząc, że wystarczy użyć dowolnej wiarygodnej metody. Dlatego też, bez jasnych, umocowanych prawnie zasad określania emisji gazów do powietrza z ferm świń nie można żądać wnoszenia opłat.

W opinii "A" Sp. z o.o. z uwagi na, jak wcześniej wspomniano, mnogość czynników rzutujących na emisje tych gazów, wydaje się, że zastosowana metoda odzwierciedla rzeczywistą wielkość emisji w sposób najbardziej obiektywny. Jednak niestety nie ma ona, jak również inne metody (w przypadku produkcji świń) umocowania prawnego, stąd też uzyskane na jej podstawie wyniki o wielkości emisji nie mogą być wykorzystywane do naliczania opłat.

Powołując się na art. 286 ust.1 ustawy Prawo ochrony środowiska Kolegium przypomniało, że podmiot korzystający ze środowiska ma obowiązek przedłożyć wykaz zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 15 grudnia 2005 r. (Dz. U. Nr 252, poz. 2128) w sprawie wzorów wykazów zawierających informacje

i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat

i sposobu przedstawiania tych informacji i danych. Taki wykaz "A" Sp. z o.o. przedłożyła, wykazując w nim emisję gazów do powietrza z silników spalinowych oraz wprowadzane do wód lub do ziemi wody opadowe lub roztopowe pochodzące

z powierzchni zanieczyszczonych o trwałej nawierzchni.

Podsumowując swoje rozważania skarżąca stwierdziła, że spółka nie kwestionuje zasadności wnoszenia opłat za emisję amoniaku i siarkowodoru do środowiska. Podziela również pogląd, że aby wyliczyć opłaty potrzebne są pewne informacje, w tym dane na temat wielkości emisji tych gazów oraz jednostkowe stawki za ich emisję. Bez tych informacji opłat ustalić się nie da. Problem natomiast tkwi w tym, że aby określić wielkość emisji tych gazów trzeba posłużyć się odpowiednią metodą jednolitą dla wszystkich podmiotów zajmujących się produkcją świń, która dodatkowo musi wynikać z aktów prawnych, tak jak w przypadku innych gatunków zwierząt. A takiej metody nie ma. Posługiwanie się różnymi dowolnymi metodami, nawet przez podmioty realizujące produkcję na ty samym poziomie, może skutkować uzyskiwaniem odmiennych wyników. W konsekwencji tego, naliczane na tej podstawie opłaty dla tych podmiotów, będą się istotnie różniły. Nie wydaje się, aby takie rozwiązanie było możliwe w cywilizowanym państwie prawa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Ponadto Kolegium stwierdziło, iż wskazało w zaskarżonej decyzji, iż Przedsiębiorca prowadzący działalność, z którą związany jest obowiązek ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska, musi we własnym zakresie dokonać pomiarów emisji poszczególnych gazów, korzystając z którejkolwiek z dopuszczalnych metod ustalenia wielkości emisji. Wyniki tych pomiarów, wskazujące na ilość wprowadzonych gazów lub pyłów, stanowią wielkość, którą należy umieścić

w informacji o zakresie korzystania ze środowiska. Tę wielkość zaakceptował organ pierwszej instancji, a w ślad za nim Kolegium. Powołać wypada w tym miejscu przepis ort. 12 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U.

z 2008r. Nr 25, poz. 150), obligujący podmioty korzystające ze środowiska oraz organy administracji do stosowania metodyk referencyjnych, jeżeli metodyki takie zostały określone na podstawie ustaw.

Kolegium przyznało, że w istocie powoływane w skardze rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 4 listopada 2008r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji oraz pomiarów ilości pobranej wody

(Dz.U. z 2008r. Nr 206, poz. 1291), nie odnosi się wprost do instalacji do prowadzenia chowu lub hodowli zwierząt, a zatem jego regulacja nie będzie miała zastosowania do przeprowadzenia pomiarów, czy wyliczenia wielkości emisji amoniaku i siarkowodoru z ferm trzody chlewnej. Powyższe nie oznacza jednak, co podkreśliło Kolegium, braku obowiązku ustalenia tej wielkości przez przedsiębiorcę, według jednej z istniejących metod ustalenia tej wielkości, oddającej w sposób najbardziej zbliżony rzeczywistą wielkość emisji.

Kolegium powoływało się w zaskarżonej decyzji na obowiązek określenia

w pozwoleniu zintegrowanym tych wszystkich wymogów, które wynikają z przepisów art. 202 w związku z art. 188 i art. 224 ustawy Prawo ochrony środowiska,

w odniesieniu do pozwolenia zintegrowanego. Wśród tych wymogów podkreślić należy obowiązek określenia rodzajów i ilości gazów wprowadzanych do powietrza.

Z przepisu art. 224 ust. 2 wynika, iż rodzaj i ilość gazów wprowadzonych do powietrza wyraża się w odniesieniu do m.in. wykorzystywanego surowca.

Z mocy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26 lipca 2002r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz.U. z 2002r. Nr 122, poz. 1055) instalacje do chowu lub hodowli drobiu lub świń o wskazanych tam parametrach wymagają pozwolenia zintegrowanego, które winno określać wszystkie niezbędne wymogi związane z funkcjonowaniem instalacji, mające na celu ochronę środowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium legalności Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn innych niż w niej podniesione.

W myśl art. 284 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2008 r. Nr 25, poz.150 z późn.zm.) podmioty korzystające ze środowiska są zobligowane samodzielnie obliczać i wnosić opłaty z tytułu korzystania ze środowiska. Zobowiązane są również do gromadzenia danych służących ustaleniu zakresu korzystania ze środowiska między innymi dotyczących wprowadzania gazów i pyłów do powietrza (art. 287 ust. 1 pkt 1 ustawy), co ma znaczenie dla wielkości należnej opłaty. Opłaty są wnoszone za poszczególne okresy (co pół roku - art. 285 ust. 2 ustawy ). Jedynie w nielicznych przypadkach emisja gazów i pyłów do powietrza objęta jest obowiązkiem stałego monitorowania (art. 147 ust. 2 ustawy), we wskazanych przypadkach wymagane jest prowadzenie pomiarów okresowych (art. 147 ust. 1 w zw. z art. 148) w innych prowadzenie pomiarów nie jest w ogóle wymagane. Wynika stąd jednoznacznie, iż gdy prowadzone są wyłącznie pomiary okresowe lub ich prowadzenie nie jest w ogóle wymagane istnieje wyłącznie możliwość oszacowania faktycznej wielkości emisji, przy czym przepisy nie precyzują stopnia dokładności takiego szacunku.

W zakresie ochrony środowiska wprowadzonych jest wiele ograniczeń, wynikającego z art. 22 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, prawa wolności wykonywania działalności gospodarczej. Główną rolę wśród nich odgrywają różnego rodzaju pozwolenia na korzystanie ze środowiska oraz związane z nimi dopuszczalne normy emisji do środowiska. Z instrumentami tymi w sposób nierozerwalny wiąże się konieczność przeprowadzania różnorakich pomiarów. Mogą być one jednak dokonywane na różne sposoby i nie wszystkie uzyskiwane wyniki są miarodajne.

Mając świadomość tego problemu, polski ustawodawca w art. 12 ustawy Prawo ochrony środowiska wprowadził zasadę stosowania w sprawach z zakresu ochrony środowiska metodyk referencyjnych, określonych w przepisach wydawanych na podstawie ustawy. W zakresie emisji gazów z instalacji takiej jak ferma świń metody referencyjne nie zostały ustalone żadnym z przepisów wykonawczych do ustawy. Nie oznacza to jednak, iż z powodu braku konkretnie ustalonych metod naliczanie opłat

z tytułu emisji gazów jest niedopuszczalne.

Powyższa konstatacja odnośnie konstrukcji całego sytemu ponoszenia opłat pozwala sformułować tezę, iż skoro nawet podmioty wnoszące opłaty we własnym zakresie są uprawnione do szacowania wielkości należnej opłaty w oparciu

o dostępne dane, tego rodzaju metoda jest dopuszczalna również w przypadku gdy oplata jest wymierzana na podstawie ustaleń organu administracji, gdy podmiot nie wnosi należnej opłaty (na zasadzie art. 288 ust. 1 ustawy - Prawo ochrony środowiska). Konkluzję taką potwierdza treść art. 288 ust. 2, w myśl którego marszałek województwa może dokonywać ustaleń na podstawie danych uzyskanych w wyniku pomiarów dokonywanych przez organy administracji lub przez podmiot korzystający ze środowiska obowiązany do poniesienia opłat albo też, na podstawie innych danych technicznych lub technologicznych.

W rozpoznawanej sprawie opłata była wymierzona w oparciu o dostępne dla organu dane przekazane przez stronę. Szacując wielkość należnej opłaty organ wykorzystał dostępne mu dane, a co istotne, obowiązek ich gromadzenia przez stronę wynika z treści art. 287 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo ochrony środowiska.

Należy się zgodzić, że brak konkretnych przepisów prawa wskazujących metodę obliczania emisji gazów stwarza dla podmiotu korzystającego ze środowiska pewną trudność związaną z wyborem jednej spośród wielu metod obliczania emisji

z instalacji. Żaden jednak z obowiązujących przepisów ustawy nie przewiduje odpowiedzialności za wybór tej, a nie innej metody. Zastosowana metoda winna być jedynie oparta na wiarygodnych danych, a wyliczona emisja powinna jak najdokładniej odzwierciedlać stan rzeczywisty. Nic nie stoi na przeszkodzie by podmiot korzystający ze środowiska korzystał przy dokonywaniu obliczeń z pomocy akredytowanego laboratorium czy eksperta.

Dodać należy, że z akt sprawy wynika, że skarżąca dysponuje pozwoleniem na korzystanie ze środowiska. Pozwolenie (lub informacja o jego braku) takie powinno znajdować się w aktach administracyjnych sprawy dla pełnej możliwości oceny prawidłowości wydanych decyzji (brak pozwolenia skutkuje opłatą podwyższoną, pozwolenie może określać warunki emisji z instalacji ).

W świetle powyższego należy jedynie stwierdzić, że co do zasady organy prawidłowo ustaliły obowiązek wnoszenia przez skarżącą opłat z tytułu korzystania ze środowiska – emisji gazów.

Decyzja organu I instancji została oparta na art.288 ust.1 pkt 2 ustawy Prawo ochrony środowiska, zgodnie z którym to przepisem, jeżeli podmiot korzystający ze środowiska zamieścił w wykazie zawierającym informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat informacje lub dane nasuwające zastrzeżenia - marszałek województwa wymierza, w drodze decyzji, na podstawie własnych ustaleń lub wyników kontroli wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, opłatę w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy opłatą należną,

a wynikającą z wykazu.

Z przedstawionego przez skarżącą wykazu zawierającego zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat wynika, że w II półroczu [...] wyemitowała ona do powietrza gazy powstałe w wyniku funkcjonowania silników spalinowych i w tym zakresie skarżąca samodzielnie wyliczyła opłatę na kwotę [...] zł.

Opłaty zadeklarowane w wykazie stanowią zobowiązanie do którego stosuje się przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji (art.286 ust.1c ustawy Prawo ochrony środowiska), a więc w praktyce w przypadku, gdy podmiot korzystający ze środowiska zadeklarował określoną opłatę, ale jej nie uiścił, można przystąpić bezpośrednio do jej windykacji. Zgodnie

z art. 286 ust. 3 ww. ustawy, ustalony rozporządzeniem wykonawczym Ministra Środowiska z dnia 15 grudnia 2005 r. ( Dz.U. Nr 252, poz. 2128 ) wzór wykazu zawiera pouczenie, że zawarte w wykazie informacje o wysokości należnych opłat stanowią podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego.

Omawiane rozwiązanie znajduje zastosowanie również wtedy, gdy marszałek województwa zakwestionował prawidłowość złożonych deklaracji i wszczął postępowanie w sprawie ustalenia na podstawie art. 288 ust. 1 ust.2 ustawy "opłaty uzupełniającej". Wysokość opłaty określona w wykazie ma bowiem w takiej sytuacji charakter bezsporny i nic nie stoi na przeszkodzie jej egzekwowaniu w przypadku braku dobrowolnego wywiązania się z tego obowiązku przez podmiot korzystający ze środowiska.

Z załącznika do decyzji Marszałka Województwa wynika, że na określoną w decyzji kwotę [...] zł składają się opłaty z tytułu emisji gazów:

- kwasów nieorganicznych i bezwodnych ( siarkowodoru ) -[...] zł,

- amoniaku – [...] zł,

- spalin – [...] zł.

Skoro opłata z tytułu emisji spalin została uwidoczniona w wykazie nie było podstaw do jej ponownego ustalania, gdyż organ nie zakwestionował podanych

w wykazie danych i wysokości należnych z tego tytułu opłat. Zgodnie więc

z cytowanym powyżej art.288 ust.1 pkt 2 ustawy Prawo ochrony środowiska organ

I instancji mógł jedynie wymierzyć w drodze decyzji opłatę w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy opłatą należną a wynikającą z wykazu ([...]. Powyższe naruszenie przepisu art.288 ust.1 pkt 2 ustawy Prawo ochrony środowiska, które miało wpływ na wynik sprawy, nie zostało zauważone przez organ II instancji.

Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji winien uzupełnić akta administracyjne o pozwolenie zintegrowane na korzystanie ze środowiska,

a następnie naliczyć opłatę w wysokości różnicy pomiędzy opłatą należną,

a wynikającą z wykazu.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art.145 § 1 lit.a i c oraz art.200 w zw. z art.205 ustawy Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.