Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2355/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 1 pkt 5 i art. 23 ust. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 922
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek del. WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej "A. S.A." z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 1826/16 w sprawie ze skargi "A. S.A." z siedzibą w [...] na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazu udostępnienia danych osobowych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 1826/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki A. S.A. z siedzibą w W. ("Spółka") na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych (dalej "GIODO") z dnia [...] 2016 r. w przedmiocie nakazu udostępnienia danych osobowych, którą to decyzją organ utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] 2015 r.

Zaskarżona decyzja dotyczyła udostępnienia danych osobowych pracownika Spółki S. K. (dalej "Pozwany) w zakresie jego adresu zamieszkania w celu doręczenia mu wydanych przez Sąd Rejonowy w B. przeciwko niemu nakazów zapłaty z dnia [...] 2013 r. oraz [...] 2013 r. Z wnioskiem do Spółki o udostępnienie powyższych danych wystąpiła spółka B. Sp. z o.o. (dalej "Wnioskodawca").

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Spółka, zaskarżając go w całości i opierając skargę kasacyjną na:

I. podstawie wymienionej w art. 174 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "P.p.s.a.") tj. naruszeniu prawa materialnego:

1. naruszenie art. 23 ust. 1 pkt 5 oraz art. 23 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 922 ze zm., dalej "u.o.d.o.") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że żądanie Wnioskodawcy w zakresie udostępnienia przez Spółkę adresu zamieszkania jej pracownika S. K. jest w pełni uzasadnione i wypełnia dyspozycję obu tych przepisów;

2. naruszenie art. 18 ust. 1 u.o.d.o. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że odmowa udostępnienia przez Spółkę żądanych danych stanowi naruszenie przepisów u.o.d.o.;

II. podstawie wymienionej w art. 174 ust. 2 P.p.s.a. tj. naruszeniu przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm., dalej "P.u.s.a.") w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 22 u.o.d.o., polegające na:

a) niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego w sprawie oraz niepodjęciu kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy i w konsekwencji na niezbadaniu i niezweryfikowaniu twierdzenia Wnioskodawcy, że jego dłużnik S. K. jest pracownikiem Spółki,

b) dowolnej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego sprawy i w konsekwencji na błędnym przyjęciu, że:

i. w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy spełnione są przesłanki legalności przetwarzania danych osobowych zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 5 oraz ust. 4 pkt 2 u.o.d.o.,

ii. stwierdzeniu, że ewentualna zbieżność imienia i nazwiska pracownika Spółki i osoby wskazanej przez Wnioskodawcę nie podlega ocenie,

iii. osoba wskazana przez Wnioskodawcę jest pracownikiem Spółki,

iv. udostępnienie przez Spółkę danych osobowych jej pracownika jest niezbędne dla dochodzenia przez Wnioskodawcę roszczeń na drodze sądowej, podczas gdy:

– nie jest wiadome, czy pracownik Spółki i osoba wskazana przez Wnioskodawcę to ta sama osoba, czy też dwie osoby o tym samym imieniu i nazwisku,

– przepisy K.p.c. wprost wskazują jaki jest dalszy tryb postępowania w sytuacji niemożności doręczenia pozwanemu nakazu zapłaty to jest: uchylenie nakazu zapłaty; w konsekwencji udostępnienie danych osobowych S. K. w zakresie jego miejsca zamieszkania nie jest niezbędna i konieczne dla realizacji przez Wnioskodawcę prawa do dochodzenia roszczeń na drodze sądowej na obecnym etapie postępowania sądowego, a twierdzenie odmienne jest co najmniej przedwczesne,

– udostępnienie przez Spółkę danych osobowych jej pracownika nie naruszy jego praw i wolności, podczas gdy nie można wykluczyć, że pracownik Spółki to inna osoba o tym samym imieniu i nazwisku co osoba wskazana przez Wnioskodawcę – w takiej sytuacji udostępnienie przez Spółkę informacji o miejscu zamieszkania jej pracownika (gdy jest to inna osoba niż wskazana przez Wnioskodawcę) w oczywisty sposób naruszy prawa i wolności tego pracownika.

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł GIODO, wnosząc o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2019 r. pełnomocnik Skarżącej kasacyjnie wnosił i wywodził, jak w skardze kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r., a zatem do uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego znajduje zastosowanie art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. dalej "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 P.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.

Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu tej sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej, które są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

W rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 23 ust. 1 pkt 5 oraz art. 23 ust. 4 pkt 2 u.o.d.o.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 5 u.o.d.o., przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów realizowanych przez administratorów danych albo odbiorców danych, a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą.

W myśl art. 23 ust. 3 u.o.d.o., za prawnie usprawiedliwiony cel, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, uważa się w szczególności:

1) marketing bezpośredni własnych produktów lub usług administratora danych;

2) dochodzenie roszczeń z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

W ślad za Sądem I instancji należy wskazać, że udostępnienie danych osobowych w trybie art. 23 ust. 1 pkt 5 U.o.d.o. dopuszczalne jest w razie łącznego spełnienia dwóch następujących przesłanek:

– uzasadnionej niezbędności posiadania danych dla wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów realizowanych przez administratorów danych albo odbiorców danych;

– udostępnienie nie naruszy praw i wolności osoby, której dane dotyczą.

Dokonując oceny pierwszej z przesłanek, Sąd I instancji powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2015 r., sygn. I OSK 1210/14 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA). W tym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że pojęcie "dochodzenie roszczeń", którym posługuje się przepis art. 23 ust. 4 pkt 2 u.o.d.o. jest terminem, który należy wykładać w sposób wynikający z celu, dla którego został użyty. W grę wchodzić tu będzie nie tylko postępowanie sądowe, ale i postępowanie egzekucyjne lub windykacyjne, w którym rzeczą niezbędną jest precyzyjne określenie osoby dłużnika w oparciu o jej dane osobowe.

Należy mieć na uwadze oprócz tego, że dla nakazania przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 23 ust. 1 pkt 5 u.o.d.o. udostępnienia danych osobowych osób na potrzeby wniesienia pozwu do sądu przez jednostkę wnioskującą o te dane - konieczne jest zweryfikowanie przez organ, iż zamiar tej jednostki skorzystania z prawa do sądu jest realny i rzeczywisty. Niedopuszczalne jest bowiem powoływanie się na wolę skorzystania z przysługującego prawa do sądu po to, aby w istocie jedynie poznać dane osobowe innej osoby - stanowiłoby to niezasługujące na ochronę nadużycie art. 23 ust. 1 pkt 5 u.o.d.o. (zob. wyrok NSA z dnia 5 listopada 2015 r., I OSK 193/14, dostępny w CBOSA).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił niezbędność posiadania danych osobowych Pozwanego przez Wnioskodawcę dla wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów. W rozpoznawanej sprawie celem tym jest dochodzenie roszczeń z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie ulega przy tym wątpliwości, że zamiar dochodzenia roszczeń przez Wnioskodawcę jest rzeczywisty i realny. Wprost świadczy o tym fakt uzyskania przez Wnioskodawcę dwóch nakazów zapłaty wydanych przez Sąd Rejonowy w B. Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela pogląd Sądu I instancji, że dla prawidłowego wszczęcia postępowania sądowego niezbędne jest pozyskanie przez powoda adresów zamieszkania osoby, przeciwko której zamierza on dochodzić roszczeń.

Trafnie wskazał przy tym Sąd I instancji, że zgodnie z twierdzeniami samej Skarżącej kasacyjnie Spółki, po uzyskaniu nakazu zapłaty wskutek niemożności jego doręczenia z tego powody, że miejsce pobytu Pozwanego nie jest znane, przewodniczący wezwie Wnioskodawcę do podania aktualnego adresu Pozwanego. Okoliczność ta dodatkowo potwierdza niezbędność udostępnienia danych w celu dochodzenia roszczeń Wnioskodawcy wobec Pozwanego.

Bez znaczenia dla sprawy udostępnienia danych osobowych pozostają przy tym podnoszone przez skarżącą kasacyjnie okoliczności dotyczące dalszego trybu postępowania w sytuacji niemożności doręczenia pozwanemu nakazu zapłaty. Sama skarżąca kasacyjnie wskazuje bowiem, iż konsekwencją powyższego byłoby uchylenie nakazu zapłaty, a jednocześnie nie budzi jakichkolwiek wątpliwości, iż skuteczne dochodzenie roszczeń na drodze postępowania cywilnego wymaga od wierzyciela wskazania sądowi adresu strony pozwanej.

Przesądziwszy, że udostępnienie danych osobowych jest niezbędne dla wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów Wnioskodawcy, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał analizy drugiej z wymienionych wyżej przesłanek.

Wskazać należy, że stosowanie przepisu art. 23 ust. 1 pkt 5 u.o.d.o. wymaga nie tylko wykazania, że chodzi o realizowanie prawnie usprawiedliwionego celu, ale także dokonanie oceny czy dla realizacji tego celu niezbędne jest przekazanie danych, pomimo braku zgody osoby której dane te dotyczą. Ocena ta sprowadza się do wyważania racji i interesów "właściciela" danych, objętego ochroną prawną, a z drugiej administratora danych, również chronionego przez prawo w zakresie w jakim może realizować prawnie usprawiedliwione cele i uprawnienia. Przy istniejącym konflikcie interesów stosowanie art. 23 ust. 1 pkt 5 u.o.d.o. wymaga uwzględnienia rangi tych interesów w okolicznościach konkretnej sprawy (zob. wyroki NSA z dnia 13 lutego 2014 r., I OSK 1641/12 i z dnia 27 maja 2018 r., I OSK 1459/16, dostępne CBOSA).

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ocena przesłanek udostępnienia danych osobowych dokonana przez Sąd I instancji jest prawidłowa. Słusznie Sąd wskazał, że prawo do ochrony danych osobowych, jako jeden z elementów prawa do ochrony własnej prywatności, ulega ograniczeniu z uwagi na interes publiczny lub usprawiedliwiony interes innych osób. Nie jest to zatem prawo o charakterze absolutnym.

Dłużnik musi bowiem liczyć się z tym, że jeśli popadnie w zwłokę w spełnieniu zobowiązania, jego prawo do prywatności może zostać ograniczone ze względu na roszczenia dochodzone przez wierzyciela (zob. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2014 r., I OSK 2364/12, dostępny w CBOSA).

Podkreślić nadto należy, iż udostępnienie danych osobowych rzekomego dłużnika celem dochodzenia skierowanych przeciwko niemu roszczeń na nierusza jego praw i wolności, albowiem - analogicznie jak każdy podmiot przeciwko któremu wystąpiono z jakimkolwiek roszczeniem - może on korzystając przed sądem powszechnym z przewidzianych przez prawo środków (takich jak chociażby sprzeciw od nakazu zapłaty) wykazywać, iż dochodzenie od niego określonego roszczenia jest niezasadne.

Z uwagi na bezzasadność zarzutów naruszenia art. 23 ust. 1 pkt 5 oraz art. 23 ust. 4 pkt 2 u.o.d.o., bezzasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 18 u.o.d.o. Skoro bowiem na Spółce ciążył obowiązek udostępnienia danych osobowych Pozwanego, to ciężko uznać, aby odmowa udostępnienia przez Spółkę żądanych danych nie stanowiła naruszenia przepisów u.o.d.o.

Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się także naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania. Zarzuty te odnoszą się do braku zbadania przez organ, czy osoba, udostępnienia której danych żądał Wnioskodawca, jest rzeczywiście pracownikiem Spółki, czy też zachodzi w tym przypadku jedynie zbieżność danych dłużnika wnioskodawcy z danymi pracownika Spółki.

Nieprawidłowe są bowiem twierdzenia skargi kasacyjnej, że dopuszczalne, czy też wręcz konieczne jest badanie przez GIODO ewentualnej zbieżności imienia i nazwiska osoby wskazanej przez Wnioskodawcę i pracownika Spółki.

Skarżąca kasacyjnie argumentację swoją w tym zakresie opiera na stwierdzeniu, że badanie takie nie wkraczałoby w spór dotyczący istnienia lub nieistnienia wierzytelności Wnioskodawcy. Odnosząc się do tej kwestii, GIODO wskazał zaś, że takie badanie wkraczałoby pośrednio w kwestię badania roszczenia Wnioskodawcy wobec Pozwanego.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że badanie przez organ, czy dana osoba jest właściwym adresatem dochodzonych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej roszczeń, jest niedopuszczalne. Badanie takie bezpośrednio wkraczałoby bowiem w sferę cywilnoprawnej oceny roszczenia, dla której wyłącznie właściwy jest sąd powszechny. Istotą sporu przed sądem powszechnym w sprawie o zapłatę jest właśnie rozstrzygnięcie, czy dana, konkretna osoba fizyczna lub prawna, czyli pozwany jest podmiotem obowiązanym do uiszczenia na rzecz powoda określonej kwoty pieniężnej z określonego tytułu. Stąd też ustalenie czy S. K. będący pracownikiem skarżącej kasacyjnie jest tym S. K., który jest jakoby dłużnikiem Wnioskodawcy jest objęte kognicją sądu powszechnego rozpatrującego powództwo i co za tym idzie nie tylko nie musi, lecz wręcz nie może być przedmiotem badania i oceny, tak ze strony organu administracji, jak i kontrolującego jego działalność sądu administracyjnego.

Przesądzenie o powyższej kwestii czyni bezzasadnymi wszystkie zarzuty naruszenia przepisów postępowania zgłoszone w skardze kasacyjnej.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 184 P.p.s.a.