Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1621/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: sędzia Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant starszy asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 8 września 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 maja 2021r., sygn. akt II SA/Łd 180/21 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 25 listopada 2020r., nr SKO.4115.350.2020 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz M. K. kwotę 377 (trzysta siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 21 maja 2021 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 25 listopada 2020 r. nr SKO.4115.350.2020 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Z. z 6 października 2020 r. (znak GOPS.5140.2343.2020).

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Na podstawie decyzji kierującej z 6 marca 2018 r. I. K. (babka skarżącego) została umieszczona od 20 marca 2018 r. w Domu Pomocy Społecznej w S. Jednocześnie decyzją ustalono odpłatność I. K. za pobyt w DPS w wysokości 1.096,33 zł miesięcznie, co nie pokrywało średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. 27 lutego 2020 r. w imieniu I. K. złożone zostało oświadczenie o rezygnacji z pobytu w DPS w S.

Decyzją z 11 marca 2020 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. uchylił, w trybie art. 155 k.p.a., w całości własną decyzję z 6 marca 2018 r. kierującą I. K. do DPS w S. .

Wójt Gminy Z. decyzją z 6 października 2020 r.: 1. ustalił od 20.03.2018 r. do 31.03.2018 r. opłatę M. K. (dalej jako: skarżący) za pobyt I. K. (babki) w DPS w kwocie 389,24 zł. miesięcznie; 2. ustalił od 01.04.2018 r. do 31.03.2019 r. opłatę skarżącego za pobyt jego babki w DPS w kwocie 1.237,44 zł miesięcznie; 3. ustalił od 01.04.2019 r. do 30.06.2019 r. opłatę skarżącego za pobyt jego babki w DPS w kwocie 1.301,08 zł miesięcznie; 4. ustalił od 01.07.2019 r. do 31.08.2019 r. opłatę skarżącego za pobyt jego babki w DPS w kwocie 1.296,22 zł. miesięcznie; 5. ustalił od 01.09.2019 r. do 31.1.2.2019 r. opłatę skarżącego za pobyt jego babki w DPS w kwocie 721,22 zł miesięcznie; 6. ustalił od 01.01.2020 r. do 31.01.2020 r. opłatę skarżącego za pobyt jego babki w DPS w kwocie 613,60 zł miesięcznie; 7. ustalił od 01.02.2020 r. do 27.02.2020 r. opłatę skarżącego za pobyt jego babki w DPS w kwocie 467,27 zł miesięcznie; 8. Łączna kwota opłaty przypadająca od skarżącego od 20.03.2018 r. do 27.02.2020 r. wynosi 25.699,95 zł; 9. ustalona kwota opłaty winna wpłynąć na konto GOPS w terminie do 31.10.2020 r.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z 25 listopada 2020 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z przeprowadzonym wywiadem alimentacyjnym z 21.02.2020 r. ustalono, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Dochód w miesiącu poprzedzającym przeprowadzenie wywiadu ustalono na poziomie 5.770,16 zł i tym samym dochód na osobę w rodzinie wynosi 2.885,08 zł. Dochód skarżącego przekracza 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie, czyli 1.584 zł. W ocenie Kolegium, skarżący spełnia wymóg kryterium z art. 61 ust. 2 pkt 2b ustawy o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876, dalej u.p.s.), obligujący do wnoszenia opłaty za pobyt babki w DPS. Dlatego też ustalono opłatę skarżącego za pobyt babki w DPS w wysokości określonej w decyzji organu I instancji. Wskazane tam kwoty zostały ustalone na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 3 oraz ust. 2e u.p.s. w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 ww. ustawy, według tabeli stanowiącej immanentny element uzasadnienia decyzji, w której ujęto – oprócz skarżącego – także wysokość opłat obciążających Gminę Z. oraz córkę, syna i pięcioro wnucząt I. K.. Skarżący odmówił podpisania umowy z Kierownikiem GOPS w Z., ustalającej opłatę za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Z uwagi na powyższe, zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. ustalono opłatę przypadającą od skarżącego za pobyt babki w DPS w podanych w decyzji kwotach. Ponadto Kolegium stanęło na stanowisku, iż zwolnienie z opłaty może dotyczyć tylko sytuacji, w której określona opłata została ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa.

Nie zgadzając się z decyzją organu odwoławczego M. K. zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę. Sąd I instancji za zasadne uznał zarzuty dotyczące nieodniesienia się przez organ II instancji do zarzutów zawartych w odwołaniu. Wskazał, że rozważania merytoryczne zostały ograniczone do minimum i w zasadzie – oprócz krótkiej analizy dochodów skarżącego – w stosunku do pozostałych osób sprowadzają się do tabeli określającej wysokość opłat rozliczonych na poszczególnych zobowiązanych bez żadnych dodatkowych wyjaśnień. Brak jest w szczególności wyjaśnienia, dlaczego poszczególne osoby zostały zwolnione z odpłatności, czy też w jaki sposób wyliczono dla nich konkretne kwoty odpłatności. WSA przypomniał, że organ winien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS. Osoby te powinny być zawiadamiane o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. W przypadku niemożności obciążenia jednej z osób z kręgu zobowiązanych, np. w sytuacji śmierci tej osoby, czy w związku z innymi czynnikami uniemożliwiającymi obciążenie jej opłatą organ winien to precyzyjnie wyjaśnić w toku postępowania, a stosowne uzasadnienie takiego działania winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

Sąd I instancji zgodził się także z twierdzeniami skargi co do nieodniesienia się Kolegium do zarzutów odwołania i braku wskazania w uzasadnieniu wszystkich istotnych okoliczności faktycznych. Wskazał, że istotną dla rozstrzygnięcia kwestią, a nierozważoną przez organ odwoławczy była kwestia wyliczenia dochodu skarżącego, do którego organ wliczył stypendium z tytułu odbywania aplikacji sędziowskiej przez jego żonę w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. W ocenie skarżącego, powyższe stypendium miało charakter pomocy materialnej mającej charakter socjalny. W tym przypadku nie podlegałoby ono wliczeniu do dochodu. Nie przesadzając w tym miejscu charakteru wskazywanego stypendium, WSA w Łodzi podniósł, że fakt zaliczenia stypendium do dochodu rodziny skarżącego winien zostać jednoznacznie przesądzony przez organ odwoławczy wobec wprost wyrażonego stanowiska kwestionującego powyższe przez skarżącego w odwołaniu. Dalej wskazał, że organ w żaden sposób nie odniósł się do podnoszonego przez skarżącego w odwołaniu zarzutu co do zakwestionowania za niewiarygodne oświadczeń J. G. W tym zakresie skarżący podnosił szereg argumentów kwestionujących fakt prowadzenia przez J. G. oddzielnego gospodarstwa domowego, również co do osiąganych dochodów, wyliczenia dochodu w rodzinie J. G. oraz co do posiadanego majątku. W szczególności kwestia prowadzenia oddzielnego gospodarstwa domowego przez J. G. winna być przez organ odwoławczy jednoznacznie wyjaśniona, a organ winien w choćby krótki sposób odnieść się do szczegółowo zarysowanych w tym względzie zarzutów. Niewątpliwie bowiem mogły one, w przypadku ich uwzględnienia, mieć wpływ na końcowe rozstrzygnięcie sprawy, wpływając na ustalenie wysokości opłaty ponoszonej przez J. G., a tym samym na opłatę ustaloną dla skarżącego.

WSA zauważył również, że Kolegium nie odniosło się w uzasadnieniu decyzji do argumentacji skarżącego, że przebywał on w rodzinie zastępczej (w kontekście art. 64 pkt 5 u.p.s.). Odniesienie się do tej argumentacji ograniczyło się do błędnego skądinąd stwierdzenia, że rozpoznanie wniosku o zwolnienie z odpłatności może nastąpić dopiero po ostatecznym ustaleniu wysokość opłaty obciążającej skarżącego. Zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy rozstrzygał przedmiotową sprawę na podstawie nieobowiązującej treści art. 64 u.p.s. W szczególności organ odwoławczy końcową część uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia poświęcił kwestii art. 64 u.p.s., przyjmując błędne jego rozumienie i powołując orzecznictwo zapadłe na gruncie obowiązywania poprzedniej wersji tego przepisu. Brzmienie powołanego przepisu zostało bowiem zmienione przez art. 1 pkt 8 ustawy z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2019 r., poz. 1690). Ustawa ta weszła w życie 4 października 2019 r. i nie zawierała przepisów przejściowych odnoszących się do postępowań o zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, co oznacza, że do tego rodzaju spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie stosuje się przepisy nowe. Sąd I instancji wskazał, że powyżej wspomniana nowelizacja jest istotna w kontekście motywów zaskarżonej decyzji, iż wniosek skarżącego o zwolnienie z odpłatności organ może rozpoznać dopiero po ostatecznym zakończeniu postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Ustawa nowelizująca poszerzyła krąg podmiotów uprawnionych do występowania z wnioskiem o zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Z uzasadnienia projektu do tej ustawy wynika, że zmiana poszerza możliwość zwalniania z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, obok osób wnoszących opłatę, również osób zobowiązanych do wnoszenia opłat zgodnie z przepisami ustawy, ale jeszcze ich niewnoszących. Zatem organy mogły podjąć już na tym wstępnym etapie decyzję co do ewentualnego zwolnienia skarżącego z opłaty. Naturalnie wymagałoby to przeprowadzenia właściwego postępowania i ustalenia, czy spełnione zostały ku temu przesłanki. Tymczasem organy w ogóle nie zajęły się tą kwestia, argumentując i błędnie powołując się na orzecznictwo sprzed nowelizacji, że takowe rozstrzygniecie (zwolnienie z opłaty) jest możliwe dopiero po ostatecznym ustaleniu odpłatności za pobyt babki w stosunku do skarżącego.

Następnie Sąd I instancji wskazał na pominięcie jako dowodu w sprawie decyzji wydanej przez Wójta Gminy Z. 07.01.2020 r. (doręczonej I. K. 09.01.2020 r.), mocą której ustalono od 01.10.2019 r. odpłatność I. K. za pobyt w DPS w S. w wysokości 1.150,14 zł miesięcznie, co skutkowało przyjęciem odpłatności I. K. z powyższego tytułu za okres od 01.10.2019 r. do 27.02.2020 r. w innej wysokości niż kwota ustalona w ww. decyzji. Powyższe ustalenie miało o tyle wpływ na rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji, że przyjęcie przez organ wskazanej decyzji Wójta Gminy Z., podwyższającej kwotę odpłatności wnoszonej przez pensjonariuszkę miało bezpośrednie przełożenie na wysokość odpłatności pozostałych zobowiązanych osób, w tym skarżącego. Zatem nieuwzględnienie tej decyzji w końcowym rozstrzygnięciu organu spowodowało wyliczenie nieprawidłowej kwoty należności m.in. od skarżącego. Po drugie, organ pominął fakt, iż skarżący dopiero od 28 kwietnia 2019 r. pozostawał w związku małżeńskim, a zatem ustalenie kryterium dochodowego w stosunku do skarżącego w całym okresie zobowiązania jako osoby pozostającej w rodzinie i na bazie tego ustalanie, czy skarżący przekracza kryterium dochodowe również stanowiło o naruszeniu przepisów w zakresie w jakim określają one zasady wyliczania dochodu osoby zobowiązanej i ustalenia przekroczenia progu dochodowego uzależniającego wymóg finansowania kosztów odpłatności za pobyt w DPS. Prawidłowe ustalenie, z uwzględnieniem faktu, iż przed 28 kwietnia 2019 r. skarżący prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe mogło mieć znaczenie dla ustalenia wysokości odpłatności za pobyt babki zobowiązanego w DPS.

WSA odniósł się również do kwestii ustalenia kręgu osób zobowiązanych do odpłatności za pobyt I. K. w DPS w realiach niniejszej sprawy. W ocenie Sądu I instancji, także w tym zakresie istnieją uzasadnione wątpliwości co do przyjętych przez organy rozstrzygnięć. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym nie zwróciło uwagi na treść przepisu art. 61 ust. 2e u.p.s. w zestawieniu z ustalonym stanem faktycznym sprawy. Sąd I instancji podkreślił, że proporcjonalny podział opłaty, o którym mowa w ust. 2e, dotyczy tylko sytuacji, w której nastąpiła odmowa zwarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie można z niego wywodzić ogólnej normy postępowania, a więc dzielenia opłaty po równo na wszystkich zobowiązanych. Głównym wyznacznikiem podziału są dochody, to one zakreślają granicę, do której organ może ustalić zobowiązanie. Przepis ten koreluje z przepisem art. 64ust. 2 f powoływanej ustawy. Ten przepis z kolei stanowi, że "Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia". Wspomniany przepis art. 61 ust. 2f może być zatem zastosowany tylko, gdy spełnione są przesłanki z art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej, co nie mogło mieć miejsca w analizowanej sprawie, gdyż w realiach niniejszej sprawy żadna z osób zobowiązanych nie odmówiła czy to podpisania umowy, czy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a w obecnej regulacji pierwszeństwo ma ustalenie opłaty właśnie w drodze umowy – art. 61 ust. 2 pkt 2 i ust. 2d ustawy o pomocy społecznej. W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można było zatem zastosować art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s.

Zdaniem Sądu I instancji, argumentem podważającym prawidłowość rozstrzygnięcia jest także fakt, że organy ustaleń w zakresie wysokości opłaty przypadającej od skarżącego dokonały z naruszeniem § 1 pkt 1 lit. a-b rozporządzenia Rady Ministrów z 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1358), albowiem zastosowały go - zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy - przy ustaleniu kryteriów dochodowych koniecznych do ustalenia odpłatności zobowiązanych za pobyt I. K. w DPS za okres od 20.03.2018 r. do 30.09.2018 r., gdy tymczasem § 3 ww. rozporządzenia wprost stanowi, że wejście w życie ww. przepisów następuje 1 października 2018 r. Tym samym doszło do naruszenia zasady nieretroaktywności prawa.

Mając powyższe na uwadze, a także uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane na skutek nieprawidłowego zastosowania przepisów art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 i ust. 2e u.p.s. oraz wskazanych przepisów postepowania, a uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio determinowały treść obu decyzji, Sąd I instancji za uzasadnione uznał wyeliminowanie ich z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej jako: P.p.s.a.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi w całości, a w każdym przypadku – o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu Kolegium zarzuciło:

I. naruszenie prawa materialnego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 64 pkt 5 u.p.s. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi powinno odnieść się do zarzucanego w odwołaniu naruszenia tego przepisu w zakresie pobytu skarżącego w rodzinie zastępczej i możliwości zwolnienia go z opłaty za pobyt babki w DPS, w sytuacji gdy przedmiotem tego postępowania nie było zwolnienie z tej opłaty, ale samo jej ustalenie, bowiem postępowanie w sprawie tego zwolnienia zostało zawieszone przez Wójta Gminy Z. do czasu zakończenia postępowania w tej sprawie, a więc nie miała żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy kwestia zastosowania tego przepisu i odnoszenie się przez organ odwoławczy do naruszenia tego przepisu,

2) art. 61 ust. 2e w związku z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.p.s. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, że podstawą prawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy Z. był przepis art. 61 ust. 2e u.p.s. gdzie przesłanką ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest zarówno odmowa podpisania umowy w trybie art. 103 ust. 2 tej ustawy i jednocześnie niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, i nie zostały spełnione obie jego przesłanki, w sytuacji gdy podstawą prawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z 6 października 2020 r. był przepis art. 61 ust. 2d u.p.s. gdzie przesłanką ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest tylko odmowa podpisania umowy w trybie art. 103 ust. 2 tej ustawy i właśnie ta przesłanka została spełniona w tej sprawie, ponieważ skarżący odmówił podpisania tej umowy,

II. naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art. 134 § 1 w związku art. 138 i art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nieuzasadnione wyjście poza granice sprawy administracyjnej będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z 6 października 2020 r. wyłącznie w przedmiocie ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej jego babki, a nie orzekanie w zakresie ustalenia tej opłaty innym, członkom jej rodziny w stosunku do których mogły być i były prowadzone oddzielne postępowania administracyjne w tym zakresie,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 i art. 141 §4 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm., obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2021 roku poz. 735 z późn. zm. , cyt. dalej jako: "K.p.a.") polegające na uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z 6 października 2020 r., przede wszystkim z powodu naruszenia przepisu art. 107 § 3 K.p.a. w zakresie uzasadnienia decyzji bez przekonującego wyjaśnienia na czym dokładnie polegało naruszenie tego przepisu i pozostałych przepisów K.p.a., w sytuacji gdy brak było uzasadnionych podstaw do przyjęcia naruszenia tego przepisu art. 107 § 3 K.p.a. i pozostałych w/w przepisu K.p.a., a gdyby nawet nastąpiło naruszenie tych przepisów to nie miało to wpływu na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.- dalej jako: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Niezasadnie podniesiono zarzut naruszenia art. 64 pkt.5 u.p.s. Trafnie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę na zmianę brzmienia zdania wstępnego w art. 64 u.p.s., która nastąpiła z dniem 4 października 2019 r. na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2019 r., poz. 1690). Dodano wówczas, że z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Przepis ten w brzmieniu sprzed omawianej nowelizacji uprawniał do ubiegania się o uzyskanie zwolnienia z opłat jedynie osoby wnoszące opłatę. W wyniku zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. prezentowany w orzecznictwie pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny. Konkludując, strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość (por. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. I OSK 318/22).

Skarżący kasacyjnie w toku postępowania administracyjnego był zatem uprawniony do ubiegania się o zwolnienie z opłat. Zgłoszenie przez skarżącego kasacyjnie stosownego wniosku w toku postępowania administracyjnego obligowało organ do jego rozpatrzenia i orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość. Nie ma podstaw do twierdzenia, że wniosek taki powinien być rozpatrzony dopiero po uprawomocnieniu się decyzji określającej wysokość odpłatności. Kolegium powołało się na praktykę stosowania art. 64 u.s.p. ukształtowaną przed nowelizacją tego przepisu, która weszła w życie z dniem 4 października 2019 r.

W obecnym stanie prawnym nie ma podstaw do kontynuowania dotychczasowej praktyki i wydawania decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłaty po wydaniu decyzji o ustaleniu wysokości opłaty, jeżeli wniosek o zwolnienie z opłat został złożony w toku postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty.

W świetle powyższych rozważań za niezasadny uznać należało zarzut naruszenia art. 134 § 1 w związku art. 138 i art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nieuzasadnione wyjście poza granice sprawy administracyjnej. Poczynając bowiem od 4 października 2019 r. kwestia zwolnienia od opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej powinna być przedmiotem badania i rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie skoro strona zobowiązana do poniesienia opłaty wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie.

Identycznie ocenić należało w kontekście powyższych przepisów kwestię koniecznego udziału osób mieszczących się w kręgu o którym mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Przepis art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. wprowadza konstrukcję współuczestnictwa materialnego (wielości stron) w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Oznacza to, że organy prowadząc postępowanie w tym przedmiocie, winny jako strony tego postępowania uznać wszystkie osoby mieszczące się w kręgu osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., osoby te powinny być zawiadomione o wszczęciu postępowania. Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy tworzy bowiem sytuacja materialna, rodzinna, społeczna wszystkich osób pozostających w kręgu potencjalnie obowiązanych do pokrycia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Ustalenie tego istotnego elementu stanu faktycznego jest miarodajne dla określenia in concreto osoby lub osób zobowiązanych do poniesienia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz wysokości tej odpłatności przypadającej na osobę (osoby) obowiązaną.

W konsekwencji organ winien wydać jedną decyzję w stosunku do wszystkich tych osób, mając na względzie ograniczenia wynikające z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s.(por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2022r. sygn. I OSK 1564/21)

Skoro w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy ustalono, że skarżący nie jest jedynym zstępnym, obowiązanym w tym samym stopniu do płatności, to koniecznym było przyjęcie za Sądem I instancji, że organy wadliwie nie dopuściły do uczestnictwa w postępowaniu wszystkich stron, a nadto nie wyjaśniły czy i w jakim stopniu sytuacja materialna innych zstępnych wpływa na możliwość i wysokość obciążenia skarżącego odpłatnością za pobyt I. K. w domu pomocy społecznej, przez co naruszono nie tylko zakres podmiotowy regulacji art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., ale także określone w art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. zasady ustalania stanu faktycznego sprawy. W tym kontekście kwestionowanie zasadności przyjęcia przez Sąd I instancji, że naruszono art. 107 § 3 K.p.a. nie mogło również zyskać aprobaty Sądu II instancji.

Wbrew stanowisku autora kasacji w sprawie nie doszło do naruszenia art. 61 ust. 2e w związku z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.p.s. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, że podstawą prawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy Z. był przepis art. 61 ust. 2e u.p.s. W istocie bowiem w kontrolowanym uzasadnieniu wyjaśniono, że oznaczenie podstawy materialno - prawnej decyzji ustalającej opłatę za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej determinowane jest każdorazowo wynikiem ustaleń prowadzonych w postępowaniu administracyjnym w zakresie okoliczności relewantnych, o których mowa w art. 61 ust. 2e i art. 61 ust. 2d u.p.s.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a.