Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 279/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski Sędzia WSA Alina Rzepecka Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Czajkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi A.C. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie płatności dobrostanowej na 2022 rok oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

A.C. (skarżąca) wniosła skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (organ odwoławczy, Dyrektor OR ARiMR) z dnia [...] r. nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania płatności dobrostanowej na rok 2022.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika następujący stan sprawy.

W dniu 31.05.2022 r. A.C. złożyła wniosek o przyznanie płatności "Dobrostan zwierząt" w wariancie 2.3 dobrostan krów mamek (płatność DZ), płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (płatność OB), płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (płatności ONW) oraz płatności rolno środowiskowo klimatycznych (płatność PRSK). W dniu 2.07.2021 r. strona złożyła oświadczenie o braku zmiany w planie poprawy dobrostanu zwierząt.

Kierownik BP ARiMR w dniu 14.10.2022 r. wezwał wnioskodawczynię do złożenia wyjaśnień, ponieważ działki rolne na działce ew. nr [...] zadeklarowali również inni producenci rolni. W odpowiedzi A.C. podtrzymał swoją deklarację. Do pisma dołączyła umowę z dnia [...] r., nr [...] na wykonywanie zadań ochronnych w Parku Narodowym w ramach dzierżawy nieruchomości Skarbu Państwa. Z umowy wynika, że kompleks 11 współdzierżawią J.C., A.C., M. M., A. M. oraz J.M. Osoby te w oświadczeniu załączonym do akt w dniu 24.11.2022 r. wyraziły zgodę na ubieganie się o przyznanie płatności przez wnioskodawczynię do działki nr [...].

W dniu 30.05.2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wezwał A.C. do złożenia wyjaśnień dotyczących prowadzenia działalności rolniczej na działkach zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności, a w szczególności: dokumentów potwierdzających prawo do posiadania gruntów wchodzących w skład gospodarstwa w tym numery ksiąg wieczystych, dokumentów potwierdzających posiadane zaplecze techniczne w tym maszyn i urządzeń rolniczych, dokumentów potwierdzających ponoszenie kosztów umów dzierżawy i/lub zapłaty podatku rolnego za rok 2022 do gruntów deklarowanych do płatności, dokumentów potwierdzających wykonanie prac rolnych, w tym umów, faktur i potwierdzenia zapłaty za materiał siewny, nawozy, i/lub za zlecone usługi, certyfikację gospodarstwa itp., faktur, umów, rachunków dotyczących sprzedaży płodów rolnych, innych dokumentów potwierdzających niezależność i samodzielność funkcjonowania.

W oświadczeniu z dnia [...].06.2023 r. A.C. wskazała, że "na działkach zgłaszanych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2022 prowadzony był wypas bydła, które posiadam w związku z tym nie potrzebne było mi zaplecze techniczne w postaci maszyn rolniczych. Natomiast jeśli chodzi o grunty które były zgłaszane do dopłat podatki płacą właściciele gruntów, ja płace tylko czynsz dzierżawny". Do pisma załączyła umowę nr [...] na wykonywanie zadań ochronnych w Parku w ramach dzierżawy nieruchomości Skarbu Państwa, - fakturę Vat nr [...] wystawioną przez Park na J. C. (tytułem opłaty za dzierżawę gruntów), pismo z dnia [...].06.2023 r. kierowane przez Park do J. i A. C. informujące o wysokości czynszu dzierżawnego, oświadczenie z dnia [...].06.2023 r. W. G., w którym stwierdza, iż w ramach nieodpłatnej współpracy wykonuje zabiegi koszenia trawy i niedojadów w zamian zabiera biomasę, umowę z dnia [...].01.2022 r. dzierżawy gruntów rolnych (działki nr: [...], [...] i [...]) zawartą pomiędzy A. C., a E. I., akt notarialny rep. nr [...] (rozdzielność majątkową ustanowiona z dniem [...] r. pomiędzy J. C., a A. C.), bankowe potwierdzenie wykonania transakcji (kupno/sprzedaż bydła) zawartej pomiędzy B. C., a A. C., dokumenty weterynaryjne (5 szt.).

Ponadto w odpowiedzi na wezwanie A.C. złożyła do akt oświadczenie z dnia [...].06.2023 r., w którym wskazała, że podczas okresu zimowego bydło skarmiane było paszą zgromadzoną w poprzednich latach, a siedziba stada znajduje się w [...] na działce nr [...]. W oświadczeniu z dnia [...].07.2023 r. podała, że paszę przechowuje w postaci balotów siana ustawionych w stóg na działce nr [...] w obrębie [...], która nie jest zgłaszana do dopłat. Nie ponosi kosztów wody ani energii elektrycznej. Zwierzęta utrzymywane są na wolnym wybiegu. Decyzje w prowadzeniu gospodarstwa podejmuje samodzielnie. Dołączyła fakturę vat nr [...] (zakup siana od E. C.).

Dalej, w odpowiedzi na wezwanie w piśmie z dnia [...].10.2023 r. podała, że zgodnie z zapisami umowy nr [...] nie miała obowiązku zgłaszania rozpoczęcia realizacji zadań ochronnych w Parku. Plan działalności rolnośrodowiskowej (zwany dalej Planem) sporządził pracownik Parku, który posiadał w tej materii wyłączność i wierzyła, że w związku z posiadaną wyłącznością pracownik przedstawił dyrekcji Parku do akceptacji, tak jak było to w latach ubiegłych. Dołączyła rejestr działalności rolnośrodowiskowej oraz rachunek nr [...] z dnia [...] r. za przygotowanie dokumentacji przyrodniczej ornitologicznej (bez dowodu opłacenia).

Dnia 20.10.2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wezwał wnioskodawczynię do złożenia wyjaśnień poprzez przedstawienie potwierdzenia zaakceptowanego Planu i ekspertyzy przez Dyrektora Parku z lat ubiegłych. W odpowiedź strona podała, że to nie ona, a ekspert przyrodniczy miał przedstawić w imieniu strony Plan do akceptacji Dyrektorowi Parku. Do pisma załączyła kserokopię odpowiedzi Dyrektora Parku na prośbę z dnia [...].10.2023 r., z której wynika, że dokumentem nadrzędnym regulującym stosunki między Parkiem a dzierżawcami jest umowa na wykonywanie zadań ochronnych na dzierżawionych gruntach, kserokopię planu działalności rolnośrodowiskowej z roku 2018, kserokopię informacji zawierającej wymogi określone przez eksperta przyrodniczego w zakresie pakietu 4 lub pakietu 5, kserokopię oświadczenia eksperta przyrodniczego, kserokopię dokumentacji przyrodniczej ornitologicznej z dnia 30.05.2018 r.

W dniu 01.03.2024 r. w odpowiedzi na wezwanie A.C. poinformowała, że za czynsz dzierżawny działek nr: [...], [...] oraz [...], jak również rachunek nr [...] zapłaciła gotówką i nie posiada potwierdzenia zapłaty. Natomiast czynsz za dzierżawę działki [...] zapłaciła gotówką dla przedstawiciela grupy wypasowej J. C., ponieważ faktura jest wystawiona na tę osobę i również nie posiada w tym zakresie potwierdzenia zapłaty.

Na podstawie zgromadzonego materiału Kierownik BP ARiMR stwierdził, że A.C. nie udowodniła samodzielności funkcjonowania jako niezależny rolnik, a jej działalność nie stanowi odrębnej działalności na własny rachunek i ryzyko. Zwierzęta deklarowane do płatności zwierzęcych oraz płatności z tytułu dobrostanu zwierząt wchodzą w skład jednego gospodarstwa. Ponadto grunty zadeklarowane przez wnioskodawczynię powiązane są ściśle z gruntami deklarowanymi do płatności na rok 2022 przez jej małżonka J. C., a w konsekwencji pozornie odrębne gospodarstwa tych osób należy traktować jako jeden organizm gospodarczy posiadający ściśle określoną koncepcję prowadzenia działalności. Prowadzona przez A. C. działalność rolnicza ma charakter sztuczny i stanowi jedynie zabieg uzyskania płatności w wysokościach jakich nie mogłoby uzyskać małżeństwo J. oraz A. C.

Działania strony w tym zakresie wyczerpały przesłanki obiektywne i subiektywne obligujące organ do zastosowania art. 60 rozporządzenia 1306/2013 i przyznanie wnioskowanych płatności byłoby sprzeczne z przepisami art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95.

W postępowaniu odwoławczym organ II instancji uznał, że Kierownik BP ARiMR prawidłowo rozstrzygnął sprawę, opierając ją na właściwych przepisach prawa.

Analiza akt sprawy oraz akt spraw małżonka wnioskodawczyni prowadzi do wniosku, że grunty rolne oraz zasoby zwierząt zgłoszone odrębnie do płatności przez A. C. i J. C. tworzą wspólne gospodarstwo rolne, ściśle powiązane pod względem infrastrukturalnym i funkcjonalnym.

Organ ustalił, że A.C. od dnia [...].05.2005 r. zarejestrowana jest jako producent rolny, J.C. od dnia [...].04.2004 r. r. W dniu [...] r. małżonkowie ustanowili (akt notarialny rep. A nr [...]) rozdzielność majątkową. Następnie A.C. w dniu 29.03.2022 r. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR zmianę aktualizacyjną wpisu w ewidencji producentów. Oświadczyła, że jest osobą fizyczną, producentem rolnym oraz pozostaje w związku małżeńskim, ale nie współposiada gospodarstwa rolnego wraz z małżonkiem ani z inną osobą niż małżonek. Zmieniła również numer rachunku bankowego.

Dalej organ ustalił, że adres siedziby gospodarstwa A. C. (...) do dnia [...].12.2022 r. pokrywał się z adresem siedziby gospodarstwa J. C. Następnie adres siedziby zmieniono na [...]. Z dokumentacji geodezyjno - kartograficznej wynika, że pod wymienionymi adresami znajdują się, obok siebie, dwa domy mieszkalne. Ten pod adresem [...] zlokalizowany jest, wraz z zabudowaniami gospodarczymi na działce ew. nr [...], a ten pod adresem [...] na działce ew. nr [...]. Działki te stanowią spójny obszar mieszkalny, połączony wspólnym ciągiem pieszo - jezdnym.

J.C. jak i A.C. są posiadaczami zwierząt gospodarskich (bydło). Siedziby stad A. C. oraz J. C. zarejestrowane są pod adresem [...]. A.C. pod tym adresem (pozostającym formalną siedzibą gospodarstwa małżonka) ma zarejestrowane dwie siedziby stada (siedziba gospodarstwa A. C. widnieje pod adresem [...]). Oboje małżonkowie ubiegają się w 2022 r. o płatność w ramach działania "Dobrostan zwierząt gospodarskich" (płatność DZ) w wariancie dobrostan krów mamek. Oboje złożyli oświadczenie o braku zmian w Planie złożonym w 2022 r. Organ wskazał, że analiza Planów obojga małżonków wskazuje, że zwierzęta posiadane formalnie odrębnie w rzeczywistości przebywają w tych samych budynkach. W Planie J. C. wskazano numer siedziby innego stada (A. C.), z którego zwierzęta przebywają w budynkach rolnika, a w Planie A. C. wskazano sytuację dokładnie odwrotną. Ponadto na str. 2 każdego z przedmiotowych Planów w pkt II.2.3.3. w rubryce "oznaczenie powierzchni zewnętrznych" wykazano te same działki tj. nr [...] oraz część [...], na której wg Planów przebywa 33 szt. bydła należące formalnie do wnioskodawcy oraz 37 szt. bydła (zapisy w pkt II.2.3.3. obu Planów), którego formalną właścicielką jest A. C. Działki nr [...] oraz nr [...], na których zlokalizowane są budynki gospodarcze przylegają bezpośrednio do działek nr [...] i [...].

W zakresie dzierżawy działki nr [...]. Organ ustalił, że tytułem użytkowania gruntów zlokalizowanych na działce nr [...] Park wystawiając fakturę z dnia [...]r. nr [...], zobowiązał J. C. do dokonania płatności za dzierżawę kompleksu wydzierżawionego na mocy umowy z dnia [...] r. nr [...]. J.C. przedstawił dowody opłaty w postaci dwóch przelewów: z dnia [...].06.2022 r. na kwotę 24 256,98 zł oraz z dnia [...].06.2022 r. na kwotę 2000 zł wskazując każdorazowo, iż opłata dotyczy uregulowania części ww. faktury. W piśmie z dnia [...].02.2024 r. A.C. poinformowała organ, że czynsz dzierżawny zapłaciła gotówką "dla przedstawiciela grupy wypasowej J. C., ponieważ faktura jest wystawiona na ww. osobę i nie posiadam potwierdzenia". Organ zauważył, że z ww. potwierdzeń nie wynika wprost, że płatność dotyczy gruntów deklarowanych przez A. C. Brak jest również informacji w zakresie tego dlaczego akurat taka, a nie inna kwota jest przekazywana na rzecz Parku i w jaki sposób ustalono konkretną wysokość czynszu dzierżawnego, który uiszczać miała A.C..

Dalej, działki nr [...], [...] oraz [...] strona dzierżawi od E. I. na mocy umowy z dnia [...] r. Zgodnie z umową A.C. zobowiązana była do zapłaty na rzecz E. I. kwoty 800 zł w dniu podpisania umowy. Strona twierdzi, że płatności dokonała w gotówce. W aktach sprawy brak dowodów, iż sytuacja taka faktycznie miała miejsce. Analogiczna sytuacja wystąpiła w przypadku opłacenia na rzecz P. B. rachunku nr [...] z dnia [...] r., gdzie strona twierdzi, że w dniu otrzymania dokumentacji przyrodniczej dokonała opłaty gotówką lecz nie posiada w tej materii potwierdzenia.

W zakresie użytkowania działki nr [...], [...] (część) oraz [...]. Zabiegi agrotechniczne (koszenie trawy i niedojadów) na ww. gruntach wykonywał, wg oświadczenia strony, W. G. na zasadzie wymiany barterowej. A.C. tytułuje się mianem posiadacza zwierząt gospodarskich, a na ww. działkach występują trwałe użytki zielone, z których można zebrać biomasę i przechowywać ją w postaci buntów siana przydatnych do skarmiania zwierząt. Strona w roku 2022 pozwalała wykonać te czynności osobie trzeciej, a jednocześnie wraz z pismem z dnia [...].07.2023 r. przedstawia dowód zakupu 23 ton siana od E. C. (faktura nr [...] z dnia [...] r., brak dowodów faktycznego opłacenia faktury). Jest to w ocenie organu odwoławczego całkowicie nieuzasadnione z ekonomicznego punktu widzenia. Ponadto strona podała, że na zgłoszonych działkach prowadzony był wypas bydła w związku z czym nie było potrzebne zaplecze techniczne w postaci maszyn. Oświadczenia te zatem wzajemnie się wykluczają. We wniosku strona deklaruje pastwiskowy sposób użytkowania działek nr [...], [...] oraz [...], a jednocześnie twierdzi, że działki były koszone za pomocą sprzętu rolniczego przez osobę trzecią.

Ponadto organ odwoławczy zauważył, że wnioskodawczyni nie ponosi kosztów energii elektrycznej i wody. Odbiorcą energii i formalnym płatnikiem jest J.C.. W zakresie kosztów wody strona oświadczyła, że posiada własne ujęcie i korzysta z motopompy.

Zdaniem organu A.C., przy pełnej akceptacji swojego małżonka J. C., pozorowała prowadzenie samodzielnego gospodarstwa rolnego, a organ odwoławczy nie odnajduje w zgromadzonym materialne dowodowych przesłanek wskazujących na inne przyczyny takiego stanu rzeczy, jak chęć obejścia regulacji prawnych ograniczających wysokość wsparcia przysługującego pojedynczemu gospodarstwu rolnemu. Zamiarem Państwa C., pod kontrolą których w 2022 r. znajdował się areał 100,96 ha gruntów uprawowych, było zmultiplikowanie podmiotów mogących ubiegać się o dopłaty obszarowe, w celu uzyskiwania ich w wyższej wysokości, poprzez ominięcie limitów kwotowych i powierzchniowych oraz przepisów o degresywności obowiązujących dla pojedynczego gospodarstwa. W odniesieniu do 2022 r. J.C. zgłosił do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 91,84 ha gruntów rolnych, a A.C. zgłosiła obszar 9,41 ha (łączny obszar 101,25 ha), do płatności ONW - J.C. 91,84 ha, A.C. 9,12 ha (łączny obszar 100,96 ha), do płatności PRSK, odpowiednio 29,83 ha, 9,12 ha (łączny obszar 38,95 ha). Organ przedstawił potencjalny zysk wynikający z zastosowania mechanizmów multiplikacji podmiotów w przypadku płatności RDST - 1.200,78 zł, płatności ONW – 2.020,08 zł oraz płatności zwierzęcych tj. płatności DZ - 2.303 zł, płatności do krów i do bydła – 6.623 zł.

Organ odwoławczy uznał, że grunty deklarowane do płatności przez wnioskodawczynię nie stanowią odrębnego i samodzielnego gospodarstwa rolnego. Wykreowanie A. C.na producenta rolnego prowadzącego na własny rachunek indywidualne gospodarstwo rolne nastąpiło poprzez stworzenie - w sposób sztuczny - warunków do przyznania pomocy. W związku z tym przyznanie wnioskowanej płatności na rzecz A. C. stałoby w sprzeczności nie tylko z zasadami rzetelnego finansowania i wydatkowania środków unijnych, ale przede wszystkim z celami wspólnej polityki rolnej wskazanymi w art. 33 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz w art. 4 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013.

W skardze wniesionej do tut. Sądu pełnomocnik skarżącego zarzucił:

A) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 3 ust. 1) ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 27 ust. 2 o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez przerzucenie przez Organ w całości inicjatywy dowodowej na Stronę niniejszego postępowania, w sytuacji gdy z jednolitego orzecznictwa sądowo - administracyjnego (w tym m.in: wyroku NSA z dnia z dnia 16 września 2022 r., sygn. akt. I GSK 2869/18, czy z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt. I GSK 2623/18), wynika że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z określonego faktu wywodzi skutki prawne, wobec czego to na Organie spoczywa obowiązek wykazania okoliczności do stworzenia sztucznych warunków - czemu Organ I instancji nie zdołał sprostać, wyprowadził ogólnikową tezę, o rzekomym stworzeniu przez skarżącą sztucznych warunków (czego nie udowodnił), przerzucając w całości ciężar dowodowy w sprawie na Stronę,

2. art. 3 ust. 1) ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 27 ust. 2 o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez uznanie przez Organ, że zgromadzone dowody potwierdzają, że w sprawie nie mamy do czynienia z dwoma odrębnymi gospodarstwami rolnymi lecz jednym sztucznie podzielonym gospodarstwem rolnym, co zdaniem Organu nastąpiło celem stworzenia sztucznych warunków. Organ I instancji wyprowadza ww. wnioski przy pominięciu całego szeregu dowodów złożonych przez skarżącą i jej męża Organowi I i II instancji, potwierdzających, że jej gospodarstwo rolne było niezależne od gospodarstwa męża uznanego za działającego w rzekomej koordynacji z nią,

3. art. 3 ust. 1) ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 27 ust. 2 o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez uznanie przez Organ I instancji, że całokształt dowodów zgromadzonych w tym postępowaniu jak również dowody zgromadzone w innych postępowaniach prowadzonych przez ARiMR potwierdzają, że całokształt okoliczności sprawy (w tym sprawy męża skarżącej), uzasadnia stwierdzenie, że skarżąca dokonała stworzenia sztucznych warunków w zamierzonej koordynacji z mężem, w sytuacji gdy Organ I i II instancji (1) nie dysponował dowodami potwierdzającymi, aby skarżąca w zamierzonej koordynacji z mężem stworzyła sztuczne warunki celem skorzystania z systemu wsparcia, (2) Organ I i II instancji prezentuje wadliwy, niespójny, sprzeczny z obiektywnymi faktami stan faktyczny, czego głównym powodem jest fakt, że ARiMR faktycznie nie wziął pod uwagę dowodów i wyjaśnień skarżącej i jej męża, a powyższe pozostaje kluczowe dla całościowej, pełnej rekonstrukcji ustaleń faktycznych, w tym potwierdzających, że skarżąca prowadziła samodzielne od męża gospodarstwo rolne i nie dokonała sztucznego podziału gospodarstwa rolnego celem uzyskania wsparcia,

4. art. 3 ust. 1) ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 27 ust. 2 o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez niezebranie przez Organ I i II instancji w sposób wyczerpujący w całości materiału dowodowego w sprawie w sposób niezbędny do tego rozpatrzenia i wyprowadzenia wniosku, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków albowiem Organ I i II instancji nie przeprowadził koniecznych dowodów jakie w tego rodzaju postępowaniach muszą być przeprowadzane, w tym: Organ nie przeprowadził dowodu z oględzin na terenie Nieruchomości, której dotyczy przedmiotowe postępowanie (Organ nigdy nie był w gospodarstwie skarżącej, ani jej męża, jedynie analizował mapy na geoportalu, wobec czego, wniosek, że skarżąca nie prowadziła w sposób samodzielny działalności rolniczej nijak ma się do rzeczywistości i opiera się wyłącznie na domysłach Organu w tym przedmiocie), Organ nie przesłuchał w sprawie stron, ani żadnych świadków, nie dążył także do ustalenia ich kręgu, a Jego twierdzenia w zakresie rzekomego nieprowadzenia w sposób samodzielny gospodarstwa rolnego przez skarżącą nie jest poparty obiektywnymi dowodami,

5. art. 3 ust. 1) ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 27 ust. 2 o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez niewykazanie przez Organ administracji w niniejszej sprawie (mimo spoczywającego na nim ciężarze dowodowym), 1) aby doszło do spełnienia obiektywnych okoliczności pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez skonkretyzowany system wsparcia, (2) dowody zebrane w sprawie nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia. Skarżąca jako ubiegająca się o taką płatność zamierzała wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu, w sytuacji gdy to Organ zobowiązany jest wykazać, że wyłącznym (jedynym) celem podziału gospodarstw rolnych było uzyskanie wyższych płatności, co nie znajduje jednoznacznego i niebudzącego wątpliwości potwierdzenia w materialne dowodowym,

6. art. 3 ust. 1) ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 27 ust. 2 o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez niewykazanie przez Organ I instancji zgodnie ze standardami wynikającymi z orzecznictwa TSUE, m.in. standardami wyrażonymi w wyroku TSUE z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt. C-432/12 i nie udowodnienie przez Organ, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków. Organ I i II instancji w sposób sprzeczny z wnioskami wypływającymi z w/wym. wyroku, nie udowodnił, aby pomiędzy osobami, które Organ uznał jako jednego rolnika istniała zamierzona koordynacja zmierzająca wyłącznie do uzyskania przez te osoby wyższych płatności z określonego systemu wsparcia, w tym nie wykazano, na czym rzekomo takowa koordynacja miałaby polegać. Organ I i II instancji celem uzasadnienia własnych twierdzeń w przedmiocie tego, że skarżąca stworzyła sztuczne warunki celem uzyskania większych płatności, opiera się wyłącznie na elemencie powiązań personalnych (rodzinnych) pomiędzy skarżącą, a jej mężem, nie udowadnia (wbrew standardom TSUE): Istnienia rzekomo istniejącej koordynacji między tymi osobami, nie wskazuje, na czym mogłaby ona rzekomo polegać, dodatkowo nie udowodnił powiązań prawnych, ekonomicznych, wobec czego. Organ I i II instancji nie udowodnił, aby skarżąca stworzyła sztuczne warunki (a już na pewno nie udowodnił zgodnie z unijnymi standardami),

7. art. 3 ust. 1) ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 27 ust. 2 o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez oparcie się przez Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na ogólnych, powierzchownych ustaleniach, niejednokrotnie niczym nieudowodnionych hipotezach, pozostających często wynikiem niezrozumienia przez Organ konkretnej sprawy i zasad prowadzenia działalności rolniczej w konsekwencji czego Organ nie wykazał w sposób staranny, wszechstronny i przekonywujący, nie pozostawiający żadnych wątpliwości, że w przypadku Skarżącej miało miejsce sztuczne stworzenie warunków dokonanych wyłącznie do otrzymania płatności w ramach określonego rodzaju wsparcia;

B) mając wpływ na zaskarżona decyzję naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego I Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) NR 352/78 (WE) NR 165/94 (WE) NR 2799/98, (WE) NR 814/2000, (WE) NR 1290/2005 I (WE) NR 485/2008 poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu: (i) polegające na nieprzyznaniu Skarżącej korzyści wynikających z sektora prawodawstwa, w przypadku gdy w sprawie nie stworzono sztucznych warunków w sprzeczności z celami prawodawstwa (Organ tego nie wykazał), (ii) polegające na nieprzyznaniu Skarżącej korzyści wynikających z sektora prawodawstwa, gdy celem Skarżącej nie było uzyskanie korzyści z systemu wsparcia - jak sugerował Organ, a w każdym razie nie był to jedyny jej cel, co wyłącza zastosowanie klauzuli - sztucznych warunków - na gruncie wypracowanego orzecznictwa, (iii) polegające na nieprzyznaniu Skarżącej korzyści wynikających z sektora prawodawstwa, w przypadku, gdy beneficjentem wnioskowanych korzyści miała być wyłącznie Skarżąca, a nie, jak sugerował Organ również inne osoby, tj. jej mąż.

2. art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu: (i) polegające na nieprzyznaniu Skarżącej określonego rodzaju wsparcia, pomimo, że Skarżąca nie podejmowała działań skierowanych na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, mającymi zastosowanie w danym przypadku, przez sztuczne stworzenie warunków wyłącznie w celu uzyskania tej korzyści, (ii) polegające na nieprzyznaniu Skarżącej określonego rodzaju wsparcia, mimo, że działanie Skarżącej nie zmierzało do innego niż typowe w danych okolicznościach, wynikających z przepisów prawa, ukształtowania stosunków faktycznych lub prawnych po to tylko, by osiągnąć zamierzony przez Skarżącą skutek prawny, (iii) polegające na nieprzyznaniu Skarżącej określonego rodzaju wsparcia, mimo, że Skarżąca ubiegając się o jego uzyskanie nie realizowała obejścia prawa ani nie dokonała jego nadużycia, co nie mogło skutkować odmową ochrony prawnej Skarżącej, która nie dokonała sztucznego wykreowania okoliczności uzasadniających stosowanie danej normy przyznającej określoną korzyść finansową, co nie może się wiązać z sankcją wykluczenia możliwości skorzystania z tego prawa przez skarżącą,

3. art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji WE nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. poprzez zastosowanie wyrażonej w przepisie klauzuli obejścia prawa w sposób sprzeczny z wyrokiem TSUE z dnia 12 września 2013 r., w sprawie C-434/12, co polega na: (i) zastosowaniu tego przypisu mimo nie rozważenia przez Sąd elementu obiektywnego oraz elementu subiektywnego (na podstawie obiektywnych dowodów potwierdzających spełnienie elementu obiektywnego oraz elementu subiektywnego jednocześnie), gdy jak wynika z zacytowanego wyroku Sąd stosując klauzulę obejścia prawa, której zaistnienie skutkuje odmową wypłaty określonego rodzaju wsparcia, zobowiązany jest do rozważenia obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), oraz do zbadania drugiego elementu - rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z sytemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu, (ii) zastosowaniu tego przepisu mimo, że Organ nie oparł się na łącznym spełnieniu elementu obiektywnego oraz subiektywnego i stosując wobec Skarżącej klauzulę obejścia prawa oprał się tylko na elementach takich jak więź personalna pomiędzy wnioskodawcami, nie badając okoliczności świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

4. art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez nieprzyznanie Skarżącej płatności bezpośredniej pomimo, że Skarżąca spełnił wszystkie niezbędne warunki do przyznania płatności w ramach określonego wsparcia bezpośredniego określone w przepisie uzasadniające przyznanie płatności, albowiem:

a) został jej nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności,

b) Skarżąca spełnia warunki powierzchniowe od, których uzależniona jest możliwość przyznania płatności,

c) Skarżąca prowadzi samodzielne i niezależne gospodarstwo rolne w rozumieniu art, 4 ust. 1 pkt a Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE. L z 2013 r. Nr 347, str. 608 z późn. zm.).

5. art. 8 ust. 1 pkt. 1-4 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez nieprzyznanie tzw. "płatności obszarowych", o których mowa w przepisie pomimo, że:

a) Skarżąca spełniła warunek powierzchniowy do ich przyznania jak również pozostawała posiadaczem gruntów rolnych, których powierzchnia uprawniała do przyznania płatności, a grunty rolne były przez Skarżącą samodzielnie uprawniane, co potwierdza materiał dowodowy sprawy,

b) Skarżąca pozostaje uprawnionym beneficjentem do otrzymania tego rodzaju wsparcia ponieważ nie tylko pozostaje faktycznym posiadaczem gruntu w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, lecz również użytkuje je w znaczeniu rolniczym.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 134 § 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Postępowanie przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z zm., dalej: P.p.s.a.) rozstrzygając daną sprawę, wojewódzki sąd administracyjny, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Stwierdzenie, że poddaną kontroli decyzję (postanowienie) wydano z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.).

Po rozpoznaniu sprawy w tak zakreślonych granicach kognicji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie naruszała prawa.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy stwierdzenia stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania płatności przyznawanych przez ARiMR w wysokości wyższej niż możliwej do uzyskania w ramach pojedynczego gospodarstwa.

Granice sprawy wyznaczają przepisy prawa materialnego regulujące te kwestie, tj. art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L z 1995 r., Nr 312, str. 1- dalej: rozporządzenie nr 2988/95) i art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, dalej: rozporządzenie nr 1306/2013), a także przepisy Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 marca 2020 r., w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Dobrostan zwierząt" objętego Programem Rozwoju, Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r. poz. 382 ze zm., dalej: rozporządzenie DZ) oraz ustawie z dnia 20 lutego 2015 wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2023 r., poz. 2298, dalej: ustawa PROW).

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy PROW, przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 27 ust. 2 ustawy PROW).

Ponadto w postępowaniu przed organami ARiMR ustawodawca uczynił wyjątek od tzw. zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 K.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach m.in. art. 77 K.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku postępowań z wniosków o przyznanie płatności, obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym, chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak jak tego wymaga art. 7 K.p.a. (por. wyrok WSA w Olsztynie z 27.02. 2020 r. I SA/Ol 790/19 - wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu dostępne - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ograniczeniu uległa również realizacja zasad: informowania stron i innych uczestników postępowania (art. 9 K.p.a.) oraz czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 K.p.a.). W przypadku pierwszej z zasad ograniczenie to polega na zobowiązaniu organu do udzielania stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania - i to wyłącznie na żądanie stron, a nie z urzędu. Natomiast w przypadku drugiej z zasad organ został zobligowany do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania jedynie w sytuacji, gdy strona wyraziła takie żądanie.

Zatem obowiązek udowodnienia spełnienia warunków do przyznania płatności lub pomocy finansowej spoczywa na stronie występującej o ich przyznanie.

Natomiast obowiązek wykazania stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania płatności ciąży na organie, który w tym wypadku wywodzi skutki prawne poprzez odmowę przyznania płatności.

W tym zakresie obowiązkiem organu administracji jest dokładne wyjaśnienie stanu, co wynika z zasady prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a). Z zasady tej wynika także obowiązek określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy (wyrok NSA w Warszawie z dnia 25 czerwca 1999 r. - sygn. I SA 1551/98). Zakres materiału dowodowego, niezbędnego do rozstrzygnięcia, wynika z treści żądania strony a organ winien podjąć stosowne działania, w tym również żądania od strony przedstawienia dokumentów na poparcie jej twierdzeń, służące ustaleniu stanu faktycznego. Przepis art. 77 § 1 K.p.a nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zgromadzenia całego materiału dowodowego koniecznego do ustalenia prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy (wyrok NSA w Warszawie - sygn. I SA 1110/01).

Podkreślić jednak w tym miejscu należy, że zasada oficjalności postępowania dowodowego nie oznacza, że strona może zachowywać się biernie w jego toku, dlatego też to na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne (kom. Kodeks postępowania administracyjnego Piotr Przybysz LexisNexis str. 183). Zatem nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współdziałania w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nie udowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (wyrok NSA z dnia 26 października 1984 r., sygn. akt II SA 1205/84, Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego 1984, z. 2, poz. 98).

W dalszej części należy omówić podstawowe zagadnienie, konieczne do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia niniejszej sprawy tj. wskazanie rozumienia pojęcia stworzenia sztucznych warunków, a w konsekwencji wykładni art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Przepis ten stanowi, że bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

W tej kwestii pomocne jest odwołanie się do orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku o sygn. akt C-434/12 (tekst wyroku dostępny na stronie internetowej www.curia.europa.eu dokonano wprawdzie wykładni art. 4 ust. 8 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2011 r. nr 65/2011 ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. UE L 2011.25.8), ale jego treść odpowiada treści art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Trybunał wyjaśnił, że art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach elementu obiektywnego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danej sprawy pozwalające na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Z kolei w ramach elementu subiektywnego należy rozważenie dowodów pozwalających na stwierdzenie, że przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W powyższym względzie można oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więzi prawna, ekonomiczna lub personalna między osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji między tymi osobami.

Z kolei wyroku z 7 kwietnia 2022 r. w sprawie C-176/20 (CURIA) TSUE uściślił (pkt 75) – że ze sztucznymi warunkami mamy do czynienia wówczas, "gdy (...) z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych dla jej uzyskania".

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazuje się, że użyty zwrot dotyczący tego, że warunki zostały sztucznie stworzone, ma niedookreślony charakter, wobec czego w każdej sprawie należy indywidualnie badać jego znaczenie na tle stanu faktycznego konkretnej sprawy. Mimo braku definicji pojęcia warunków sztucznie stworzonych przyjmuje się, że dotyczy ono takich sytuacji, w których można przyjąć na podstawie istniejących okoliczności faktycznych, że nie miałyby one miejsca, gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia (por. wyrok w sprawie o sygn. akt I GSK 563/19 - orzeczenia dostępne w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stworzenie sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności to stworzenie takich warunków, które w określonym stanie faktycznym nie mają żadnego innego racjonalnego uzasadnienia poza uzyskaniem korzystniejszej sytuacji w zakresie płatności od tej, jaką miałby beneficjent, gdyby takich warunków nie stworzył (wyrok NSA, o sygn. akt II GSK 2576/14). Omawiana klauzula ma generalny charakter. Nie dotyczy więc konkretnych sytuacji zaistniałych na gruncie konkretnej płatności, lecz całości albo istotnej części zjawiska uznawanego za sztuczne wykreowanie określonych elementów stanu faktycznego tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale innemu przepisowi - dla podmiotu tej manipulacji korzystniejszemu (wyrok NSA o sygn. akt I GSK 1621/18). Nie jest bowiem możliwe stworzenie skutecznej normy ogólnej, która wprost przewidywałaby zakaz wskazanego wyżej działania, prowadzącego wprost do uzyskania płatności w wysokości wyższej od tej, którą beneficjent otrzymałby w normalnym układzie rzeczy (wyrok NSA sygn. akt I GSK 917/18).

W orzecznictwie podkreśla się również, że stwierdzenie, iż doszło do sztucznego stworzenia przez beneficjenta warunków do uzyskania wnioskowanej pomocy unijnej możliwe jest dopiero w wyniku spójnego podsumowania zdarzeń wywołanych przede wszystkim działaniem zainteresowanej strony, ubiegającej się o tę pomoc. Konieczna jest także równoczesna wszechstronna i logiczna ocena tych wszystkich okoliczności wynikających z wniosku innego podmiotu czy podmiotów oraz ich innych działań, świadczących o zamiarze innego niż typowe w danych okolicznościach, wynikających z przepisów prawa, ukształtowania stosunków faktycznych lub prawnych ukierunkowanych wyłącznie na to, by osiągnąć zamierzony przez beneficjenta skutek prawny w postaci uzyskania środków pomocowych (wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 182/23).

Dlatego już w tym miejscu uzasadnienia należy wskazać, że zarzuty zawarte w pkt a) 5, 6, 7 oraz b) 1 (ii) skargi są niezasadne.

Po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz zapoznaniu się z treścią zaskarżonej decyzji można stwierdzić, że organy wykazały, że skarżący wraz z małżonką uczestniczył w tworzeniu sztucznych warunków niezbędnych do uzyskania płatności. W tym miejscu zaznaczyć należy, że w wypadku współtworzenia wspominanych warunków przez kilka podmiotów, dla ustalenia prawidłowego stanu faktycznego niezbędne jest przyjęcie globalnej perspektywy obejmującej wszystkie podmioty.

Podkreślić należy, że sztuczność wspomnianych warunków może polegać nie tylko na sztucznym wykreowaniu podmiotu mającego otrzymać płatność. Sztuczność warunków do uzyskania płatności może również polegać na działaniu zmierzającym do obejścia przepisów wprowadzających modulacje i degresywność płatności. Najczęstszym przypadkiem takiego działania jest rozdysponowanie gruntów pomiędzy dwa lub więcej podmiotów, tak aby suma płatności uzyskanych przez wszystkie z nich, była wyższa niż kwota płatności uzyskanych przez podmiot, który był pierwotnym posiadaczem gruntów.

Taka sytuacja ma właśnie miejsce w niniejszej sprawie. Z prawidłowo dokonanych w zaskarżonej decyzji ustaleń wynika, że skarżąca i jej małżonek wspólnie prowadzą jedno gospodarstwo rolne, które zostało w sposób sztuczny podzielone. Fikcyjne rozdysponowanie gruntów i zwierząt pozwoliło im uzyskać płatności w kwocie wyższej niż kwota płatności możliwych do uzyskania przez jednego z małżonków.

O sztuczności podziału gospodarstwa świadczy przede wszystkim to, że poza samą deklaracją prowadzenia własnego gospodarstwa rolnego A.C. nie podjęła realnych działań mających na celu rzeczywiste utworzenie takiego gospodarstwa. Wszystkie jej działania odbyły się wyłącznie w sferze formalnej, tj.: ustanowienie rozdzielności majątkowej (bez podziału majątku), zmiana aktualizacyjna w ewidencji producentów, założenie nowego konta bankowego czy złożenie wniosków o płatność.

Z kolei organ prawidłowo ustalił i ocenił szereg okoliczności świadczących o prowadzeniu przez skarżącą i jej małżonka wspólnego gospodarstwa rolnego. Ustalił powiązania rodzinne, wskazał na spójny kompleks mieszkalno-produkcyjny, tożsamość siedzib stada i fikcyjne przemieszczanie się zwierząt oraz brak zaplecza gospodarczego w działalności rolniczej A. C.

Zaznaczyć należy, że ustanowiona rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami, na którą powołuje się A.C. w swoich wyjaśnieniach, odnosi się wyłącznie do ustroju małżeńskiego, w którym każda ze stron posiada odrębny majątek. Natomiast samo zawarcie majątkowej umowy małżeńskiej jest niewystarczające dla przyjęcia, że małżonkowie nie posiadają wspólnego majątku. Konsekwencją jej zawarcia jest jedynie przekształcenie wspólności majątkowej małżeńskiej we współwłasność w częściach ułamkowych, która może zostać zniesiona po dokonaniu podziału majątku sądowego lub umownego (postanowienie SN z dnia 29 lutego 2024 r., sygn. akt I CSK 6443/22, LEX nr 3688752). Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy aktu notarialnego z 23 listopada 2021 r. oraz oświadczenia złożonego przez J. C. na rozprawie w dniu 5 grudnia 2024 r.(m.in. w sprawie I SA/Go 283/24 - znanemu Sądowi z urzędu), pomimo ustanowienia rozdzielności majątkowej, małżonkowie C. nie dokonali podziału majątku. W rezultacie nadal są współwłaścicielami gospodarstwa i jego składników.

Prawidłowo również organ zasygnalizował wspólne adresy i siedziby stad zwierząt oraz płatności do zwierząt zgłaszanych przez małżonków w tożsamych schematach pomocowych.

Istotna jest również bierność A.C., która mimo wezwań organu m.in. do przedstawienia dokumentów potwierdzających posiadane zaplecze techniczne, kosztów materiału siewnego, nawozów oraz innych dokumentów potwierdzających niezależność i samodzielność funkcjonowania, nie zdołała udokumentować tej okoliczności. Nie wykazała ponoszonych kosztów prowadzenia własnej działalności rolniczej, a nawet wskazała, że nie ponosi kosztów energii elektrycznej, ponieważ nie jest jej ona potrzebna do prowadzenia gospodarstwa. W zakresie dzierżawy gruntów zgłoszonych do płatności nie potwierdziła uiszczenia opłaty tytułem czynszu dzierżawnego. Słusznie zatem organ wskazał na sztuczne kreowanie prowadzenia samodzielnego gospodarstwa przez A. C. przy wiedzy i zaangażowaniu skarżącego.

Zarówno J. jak i A.C. są stronami umów na wykonywanie zadań ochronnych w Parku Narodowym w ramach dzierżawy nieruchomości Skarbu Państwa. Mimo deklarowanej rozdzielności gospodarstw, to J.C. dokonuje płatności za dzierżawę całości kompleksu. Z kolei A.C. nie okazała żadnych dowodów na wzajemne rozliczenia gospodarstw. Nie posiada ona własnego sprzętu rolniczego.

W ocenie Sądu, nie ma bowiem uzasadnienia działanie Państwa C., polegające na podziale samodzielnie działającego gospodarstwa rolnego, na rzecz niezdolnego do funkcjonowania podmiotu. W tym działaniu nie ma żadnego racjonalnego wytłumaczenia, za wyjątkiem osiągnięcia korzystniejszej pozycji w porównaniu do sytuacji, jaką miałaby skarżąca, gdyby takich warunków wraz z współmałżonkiem nie stworzyła. Zestawienie ww. działań z korzyściami finansowymi, uprawniało organ do stwierdzenia, że działania skarżącej i współmałżonka pozwalały na ominięcie mechanizmów zmniejszenia płatności i miały na celu korzyści sprzeczne z celami wsparcia. W zaskarżonej decyzji organ prawidłowo określił hipotetyczną wartość takich korzyści (wykazując to na tle poszczególnych płatności, decyzja k. 27-29).

W sprawie organ prawidłowo przedstawił okoliczności wskazujące, że działania Państwa C. w konsekwencji doprowadziło do stworzenia sztucznych warunków. Z kolei strona skarżąca, dysponując prawidłową dokumentacją dotycząca prowadzenia samodzielnego gospodarstwa z łatwością mogłaby wykazać, że odrębnie od małżonka uprawia dzierżawione grunty jak i samodzielnie hoduje zgłaszane do płatności bydło.

Skarżąca nie przedstawiła żadnego wiarygodnego uzasadnienia wskazującego na racjonalność prowadzenia dwóch odrębnych gospodarstw. Nie złożyła żadnych dowodów świadczących o tym, że zgłoszone przez nią we wniosku o przyznanie płatności grunty oraz zwierzęta wchodzą w skład odrębnej względem działalności małżonka działalności rolniczej. Za niewystarczająca w tym względzie należy uznać, umowę dzierżawy gruntów rolnych (działki nr: [...], [...] i [...]) zawartą z E. I. czy oświadczenie W. G. o wykonywaniu nieodpłatnych zabiegów koszenia trawy i niedojadów w zamian zabiera biomasę.

Bez znaczenia jest również okoliczność, że stronie skarżącej nadano numer identyfikacyjny producenta rolnego. Nadanie tego numeru nie oznacza bowiem, że producent ten nie będzie uczestniczył w tworzeniu w sposób sztuczny warunków koniecznych od uzyskania płatności. Numer ten nie przesądza również o permanentnej samodzielności prowadzonego gospodarstwa rolnego.

W ocenie Sądu analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz lektura zaskarżonej decyzji pozwala przyjąć, że Dyrektor Oddziału Regionalnego wykazał, że skarżąca wraz z współmałżonkiem współkreowała sztuczne warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami, co też skutkowało odmową przyznania wnioskowanych płatności na podstawie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.

Zdaniem Sądu działania skarżącej nie wypełniały celów wspólnej polityki rolnej określonych w art. 39 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz. Urz. UE C 115 z dnia 9 maja 2008 r.) oraz w art. 4 lit. a) rozporządzenia nr 1305/2013. Działanie skarżącego nie służyło podnoszeniu konkurencyjności. Wyjaśnić bowiem trzeba, że cel jakim jest poprawa konkurencyjności należy rozumieć w dwóch aspektach. Pierwszy wymaga odniesienia do sytuacji pojedynczego przedsiębiorcy - rolnika, drugi zaś wymaga przyjęcia perspektywy całej branży. Celem wsparcia jest bowiem zwiększanie konkurencyjności pojedynczego przedsiębiorstwa poprzez wzmacnianie jego pozycji ekonomicznej. Po drugie, w aspekcie ogólnym, konkurencyjność odnosić należy do tego czy wsparcie danego przedsiębiorcy (w sensie funkcjonalnym a nie tylko formalnoprawnym) ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia (zachwiania) konkurencyjności na danym rynku (tak NSA w wyr. z 15 lutego 2017 r. II GSK 1518/15).

Zauważyć również należy, że konstrukcja stawek płatności (degresja szczeblowa) oraz próg kwotowy w przypadku jednolitej płatności obszarowej (współczynnik redukcji), służy promowaniu gospodarstw mniejszych, poprzez wsparcie dochodowe, co niewątpliwie sprzyjać ma pożądanemu przez prawodawcę wspólnotowego celowi jakim jest zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie. Wprost mowa jest o tym w pkt 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013 dotyczącego płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Mowa tam, że: "charakterystyczną cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów. Więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Ponadto możliwość dostosowania ułatwia większym beneficjentom gospodarowanie przy niższym poziomie jednolitego wsparcia. Państwa członkowskie powinny zatem zmniejszyć o co najmniej 5 % część płatności podstawowej, która ma zostać przyznana rolnikom, jeśli przekracza ona 150000 EUR. Aby zapobiec nieproporcjonalnym skutkom dla dużych gospodarstw o wysokiej liczbie pracowników, państwa członkowskie mogą zadecydować o uwzględnieniu kosztów zatrudnienia podczas stosowania tego mechanizmu. Aby takie zmniejszenie poziomu wsparcia było skuteczne, nie należy przyznawać żadnych korzyści rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki w celu uniknięcia jego skutków. Dochód uzyskany dzięki zmniejszaniu płatności dla dużych beneficjentów powinien pozostać w państwach członkowskich, w których został wytworzony i powinien zostać udostępniony jako wsparcie unijne dla środków finansowanych w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich".

Dokonany przez stronę skarżąca sztuczny podział gospodarstwa rolnego w celu uzyskania wyższych płatności stanowi zaprzeczenie wyżej przytoczonych celów. Podział ten zakłóca konkurencyjność poprzez próbę sztucznego uzyskania wyższych płatności, niż podmioty, które takich praktyk nie poczyniły i narusza przepisy służące ochronie interesów mniejszych rolników.

Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja zawierała wady przypisywane jej w skardze, a w szczególności aby doszło do istotnego naruszenia wskazanych w niej przepisów ustaw i rozporządzeń dotyczących wnioskowanej płatności, przepisów unijnych mających zastosowanie w sprawach stworzenia sztucznych warunków oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego powołanych w skardze.

Z opisanych przyczyn Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.