Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1150/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 137
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Katarzyna Korycka asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 czerwca 2024 r. sprawy ze skarg D. B. i J. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargi.


UZASADNIENIE

Starosta I. decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., [...], na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 i 2, art. 142 ust. 1 i art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst. jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm., dalej powoływana jako u.g.n.) oraz art. 104 i art. 105 ust. 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej powoływana jako k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku D. B., G. M., J. C., M. F., M. Z., M. C.

i P. C.:

1. odmówił zwrotu nieruchomości położonej w I. przy ul. [...], oznaczonej geodezyjnie, na arkuszu mapy 571, obręb 5, jako:

- działka nr [...] o pow. 0,7658 ha, na arkuszu mapy 571, zapisana w księdze wieczystej nr [...], stanowiąca własność Gminy M. I. w użytkowaniu wieczystym P. G. K.

i M. sp. z o.o. w I.,

- działka nr [...] o pow. 0,4264 ha, zapisana w księdze wieczystej nr [...], stanowiąca własność Gminy M. I.,

- działka nr [...] zapisana w księdze wieczystej nr [...] oraz działka nr [...], zapisana w księdze wieczystej nr [...], stanowiące własność Gminy M. I. w użytkowaniu wieczystym P. G. K. i M. w I. sp. z o.o., w części będącej dawniej działkami nr [...] o pow. 2,5790 ha i nr [...] o pow. 1,7338 ha,

- działka nr [...], zapisana w księdze wieczystej nr [...], stanowiąca własność Gminy M. I., w części będącej dawniej działkami nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] o łącznej powierzchni 0,0814 ha;

2. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w I. przy ul. [...], oznaczonej geodezyjnie, na arkuszu mapy 571, obręb 5, jako działka nr [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej własność Gminy M. I., w części będącej dawniej działkami nr 10/2 i nr [...] o łącznej powierzchni 0,1402 ha.

Decyzją z [...] lipca 2023r. Nr [...] Wojewoda K.-P. utrzymał w mocy pkt 1 decyzji Starosty i uchylił pkt 2 decyzji w części obejmującej umorzenie postępowania w sprawie zwrotu działki nr [...] w części będącej uprzednio działkami 10/2 i 10/6 i odmówił zwrotu w tym zakresie.

W uzasadnieniu wskazał, że z wyroku sygn. akt II SA/Bd 1111/21 uchylającego poprzednią decyzję wynika, iż Sąd potwierdził, że na działce nr [...] powstała baza dystrybucji gazu i aktualnie pozostaje ona w użytkowaniu wieczystym P. I.. Późniejsza zmiana przeznaczenia nieruchomości nie miała znaczenia dla oceny zasadności wniosku o jej zwrot, a zatem organ słusznie orzekł o odmowie zwrotu działki nr [...]. Zarzuty skarżących nie były w tym zakresie zasadne. WSA w Bydgoszczy potwierdził również prawidłowość rozstrzygnięcia przez organ kwestii odmowy zwrotu działki nr [...], bowiem cel w postaci budowy drogi dojazdowej do działki nr [...] został zrealizowany.

W kwestii działek nr 19/1 oraz nr [...], zapisanych w księdze wieczystej [...], w części będących uprzednio działkami nr [...] o pow. 2,5790 ha i nr [...] o pow. 1,7338 ha. Sąd zarzucił, że organy nie przeprowadziły w prawidłowy sposób postępowania dowodowego i nie można było ocenić prawidłowości ustaleń dokonanych przez organy obu instancji. Ustalono, że aktualnie działki nr 6/4 i nr [...] oraz

w szczególności nr 19/1 i nr [...] były wykorzystywane na cel, na jaki zostały wywłaszczone, tj. pod budowę Zakładów M. Z. G. K.. Skarżący podnieśli, że działka nr 19/1 i częściowo działka nr [...] nie są aktualnie wykorzystane na ww. cel, tzn. stanowią nieużytek. WSA w Bydgoszczy stwierdził, iż nie wiadomo na podstawie jakich dowodów organ ustalił, że teren jest wykorzystany na cele uprawowe zieleni miejskiej, skoro z protokołu oględzin nieruchomości z [...] września 2017r. wynika, że działka nr [...] nie jest zagospodarowana, rosną na niej chwasty.

Sąd podkreślił, że nie ustalono w ogóle, a jeśli tak to kiedy, cel, na który została wywłaszczona nieruchomość został zrealizowany, w szczególności na działkach nr 19/1 i nr [...].

Wojewoda K.-P. stwierdził, że do rozpatrzenia pozostaje kwestia ustalenia stanu faktycznego w zakresie dotyczącym działek nr 19/1 i nr [...].

Obecnie działki nr 19/1 oraz nr [...] stanowią własność Gminy M. I. w użytkowaniu wieczystym P. G. K. i M.

w I. Spółki z o.o., w części będącej uprzednio działkami nr [...] o pow. 2,5790 ha i nr [...] o pow. 1,7338 ha.

Zgodnie z treścią umowy sprzedaży zawartej aktem notarialnym z [...] stycznia 1975 r. Rep. A-103, F. D., M. C., G. C. i J. C. sprzedali Skarbowi Państwa w trybie art. 6 prawa wywłaszczeniowego nieruchomość położoną przy ul. [...] w I., oznaczoną geodezyjnie jako działki nr: 7/1, 7/4, 7/3 na mapie nr [...] o łącznej powierzchni 1,7675 ha zapisane w księdze wieczystej nr 542 oraz działki nr: 6/1, 6/3, 6/4 i 5 o łącznej powierzchni 2,6204 ha, zapisane w księdze wieczystej nr [...]. Działki nr: 5, 6/1, 6/3, 7/1 i 7/4 zostały nabyte na poszerzenie

ul. [...], a pozostałe (nr [...] i 7/3) pod budowę bazy Zakładów Miejskiego P. G. K. zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, znak: [...] z [...] kwietnia 1974 r.

Wojewoda K.-P. ponownie rozpatrując sprawę, pismem z dnia

[...] kwietnia 2023 r., znak: [...] wystąpił do P. G. K. i M. w I. Sp. z o.o. z prośbą o poparte dokumentami wyjaśnienie, czy i w jaki sposób na przedmiotowych gruntach został zrealizowany cel wywłaszczenia, tj. budowa bazy Zakładów Miejskiego P. G. K., a ponadto, w jaki sposób przedmiotowe działki są obecnie zagospodarowane i wykorzystywane.

Organ ustalił, że na podstawie zgromadzonej dokumentacji dotyczącej działek nr 19/1 i nr [...] nieruchomości te były wykorzystywane jako wielozakładowa baza Miejskiego P. G. K. obejmująca: Zakład Oczyszczania M., Zakład Zieleni Miejskiej oraz Z. K. (działka nr [...]); uzbrojenia w sieć prądową i przyłączeniową prądu, uzbrojenia w kanalizację deszczową K-400 i sanitarną z licznymi studniami, osadnikami, kratkami ściekowymi, uzbrojenia w sieć instalacji wodnej WA 100 z licznymi studniami, wodomierzami niezbędnymi dla funkcjonowania bazy i upraw (działka nr [...]) oraz tereny upraw Zakładu Zieleni (działka nr [...]), co potwierdza Program budowy wielozakładowej bazy P. G. K. i M. w I. z lutego 1979r.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że budowa obiektów wielozakładowej bazy prowadzona była w latach 1978-1984. Z wpisów w ewidencji gruntów i budynków wynika, że budynki powstały na działce nr [...] w następujących latach: 1970, 1978, dwa obiekty w 1979 r., 1984 r., 1988 r. i w 1996 r. (wypisy z rejestru gruntów z [...] listopada 2017 r., nr jednostki rejestrowej: B205 i B207). Zabudowania, które zlokalizowane są na nieruchomości powstały w wyniku budowy wielozakładowej bazy MPGK w I. przy ul. [...]. Dokumentacja zgromadzona w aktach sprawy, tj. decyzja z dnia [...] marca 1980 r. (znak: [...]) o zatwierdzeniu planu realizacyjnego Wielozakładowej B. P. G. Komunalnej

i Mieszkaniowej "Program budowy wielozakładowej bazy P. G. K. i M. w I." opracowany przez PGKiM w lutym 1979 r. przedstawiający program budowy poszczególnych baz Zakładu Zieleni Miejskiej, Zakładu Oczyszczania M., Zakładu Pogrzebowego, Zakładu Kamieniarskiego, Zakładu obsługi taboru samochodowego, części administracyjno-usługowej, protokół końcowego odbioru robót budowlanych w obiekcie Z. K. PGKiM

w I. z dnia [...] grudnia 1979 r. oraz zarządzenia dyrektora PGKiM

w I. dotyczące funkcjonowania przedsiębiorstwa, w tym jego strukturę

i regulamin organizacyjny, wydane w latach 1978-1983 wskazuje, że w obiektach tych funkcjonowała wielozakładowa baza PGKiM w I. przy ul. [...].

W aktach sprawy znajdują się również liczne rachunki i faktury dotyczące budowy urządzeń infrastruktury technicznej, instalacji wodno-kanalizacyjnej i innych robót budowlanych realizowanych na terenie i w obiektach bazy PGKiM w I.

w latach 1977-1984. Stan taki potwierdzają m.in. faktury tj.: Nr [...] z dnia [...] marca 1978r. za wykonanie dokumentacji na odwodnienie Bazy MPGK; rachunek Nr [...] za wytyczenie osi dróg oraz inwentaryzację stanu kanalizacji na budowie bazy MPGK; faktura [...] z dnia [...] grudnia 1977 r. za wykonanie robót instalacji wodno-kanalizacyjnej; faktura [...] z dna [...] grudnia 1977 r. za roboty elektryczne; faktura

9 z dnia [...] grudnia 1977 r. dla Zakładu Zieleni Miejskiej I. za roboty malarskie; faktura [...] z [...] grudnia 1975 r. dla Miejskiego P. G. K. w I. za ekipę remontowo budowlaną przy MPGK w I..

Z powyższego wynika, że na działkach nr 19/1 i nr [...], co najmniej od 1983 r. prowadzona była i prowadzona jest aktualnie działalność Zakładu Oczyszczania (obecnie Zakładu Usług Sanitarnych i Porządkowych) oraz Zakładu Zieleni. Dokumentacja planistyczna i budowlana przedstawiona przez PGKiM potwierdza charakter wznoszonych obiektów i ich wykorzystanie jako bazy Zakładów Miejskiego P. G. K.. Organ podkreślił, że zgodnie z ustaleniami Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego, zatwierdzonego uchwałą

nr [...] (Dz. Urz. Woj. bydg. Nr [...], poz. 7), tereny użytkowane przez Zakłady Miejskiego P. G. K. w I. położone przy

ul. [...], wchodziły w skład terenu określonego symbolem: C22 ZB - Miejskie P. G. K., B. Z. i Z. P.; C. 23 S. - B. D. G. P.; C. 24 Z. - B. G. Z. M..

Z kolei brak zabudowy na działce nr [...] związany jest z wykorzystaniem jej na cele uprawowe zieleni miejskiej, co potwierdzają dokumenty dotyczące nasadzeń

i szkółek na tym gruncie, w tym opinia biegłego z dnia [...] grudnia 1978 r. oraz Program Rozwoju Produkcji Roślinnej i Szkółkarskiej wraz z Technologią oraz Program Budowy B. Z. M. na okres perspektywiczny do 1990 roku z [...] lutego 1979 r.

Z ww. programu wynika, że zakład zieleni miejskiej pozostanie w dalszym ciągu jako zakład branżowy w dotychczasowym składzie administracyjnym P. G. K. i M. w I.. Założeniem programu było zlokalizowanie bazy produkcji roślinnej pod szkłem i na gruncie dla potrzeb ogólnomiejskich i usług dla ludności. Celem ww. programu było określenie wielkości potrzeb produkcji roślinnej i szkółkarskiej dla zagospodarowania i konserwacji terenów zieleni miasta I., oraz objętych zasięgiem działania miast K., G., J., P., jaką uzyska się w okresie perspektywicznym.

Ze znajdującego się w aktach sprawy Programu Rozwoju Produkcji Roślinnej

i Szkółkarskiej wraz z Technologią oraz Program Budowy B. Z. M. na okres perspektywiczny do 1990r. dla P. G. K.

i Mieszkaniowej w I. wynika, że postanowieniem z dnia [...] stycznia 1969 r. Prezydium Miejskiej Rady N. w I. Wydz. Budownictwa Urbanistyki

i Architektury ustalono lokalizację tzw. "czwórki bazy" MPGKiM przy ul. [...]. Powierzchnia terenu wynosi 6,8 ha, przy czym dla potrzeb bazy produkcyjnej

i techniczno-administracyjnej zieleni miejskiej rezerwuje się obszar 5,1 ha. Teren jest niezabudowany, posiada drogę dojazdową i uzbrojony jest w sieć wodociągową

i kanalizacyjną zrealizowaną w ramach budowy bazy dystrybucji gazu płynnego, która zlokalizowana jest na terenie przyległym. Teren użytkowany jest obecnie jako pola uprawne.

Organ powołał się również na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

[...] grudnia 2014 r. I OSK 1049/13, że "sposób zagospodarowania nieruchomości wywłaszczonej przed laty, na której zrealizowano cel określony w decyzji

o wywłaszczeniu, nie może z mocą wsteczną zmienić oceny "konieczności"

i "niezbędności" dokonanego wówczas wywłaszczenia na określony cel publiczny. Jeżeli ważność lub skuteczność decyzji o wywłaszczeniu nie została podważona we właściwym postępowaniu, sam sposób gospodarowania częścią nieruchomości nie zmienia oceny prawidłowości dokonanego przed laty wywłaszczenia nieruchomości i przekazania jej do wykorzystywania zgodnie z treścią decyzji wywłaszczeniowej. Dokonane w przeszłości wywłaszczenie należy nadal uważać za "konieczne" i "niezbędne" dla realizacji celu publicznego, choćby sposób gospodarowania nieruchomością na jej części rodził subiektywne przekonanie byłego właściciela o jej zbędności i niezrealizowaniu na tej części nieruchomości celu wywłaszczenia. W takiej sytuacji prawo własności wywłaszczonej części nieruchomości nie podlega zwrotowi.

Artykuł 21 ust. 2 Konstytucji RP pozwala wywłaszczycielowi korzystać

z nieruchomości również w sytuacji, gdy odstępuje on od pierwotnych zamierzeń realizacyjnych, bądź gdy realizacja tych zamierzeń nie jest kontynuowana z różnych względów. Oznacza to, że sposób realizacji inwestycji na części wywłaszczonej nieruchomości, choćby w zakresie tworzenia infrastruktury zewnętrznej wokół budynku, nie może podważać zasadności samego wywłaszczenia i w żadnym razie nie świadczy, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na części nieruchomości, a przez to, że stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia i podlega zwrotowi. Należy bowiem podkreślić, że dostępność środków i sposobów zagospodarowywania terenu, celem zapewnienia właściwego funkcjonowania obiektu inwestycyjnego jako całości, nie może ograniczać czy pozbawiać wywłaszczyciela swobody decydowania o celu wywłaszczenia dla jego pełnej realizacji, wszak ta sfera także korzysta z konstytucyjnej ochrony prawa własności." Z kolei na rozporządzanie nieruchomością po zrealizowaniu celu wywłaszczenia wskazuje wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2015 r. I OSK 1584/13: "nie można mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie

z celem wywłaszczenia określonym w decyzji, a dopiero później jej przeznaczenie zmieniono. Późniejsze bowiem wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości czy też rozporządzanie nią, mające miejsce już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie mają znaczenia dla sprawy zwrotu nieruchomości (por. m.in. wyrok NSA z 20 lutego 2001 r" sygn. akt I SA 2139/99; z 23 grudnia 1999 r" sygn. akt IV SA 2140/97)".

Zgromadzony przez Organ I instancji materiał dowodowy świadczy o tym, że na działkach nr 19/1 i nr [...] budowa obiektów wielozakładowej bazy była prowadzona

w latach 1978-1983. Na wskazanych działkach była co najmniej od 1983 r. prowadzona (i obecnie jest prowadzona) działalność Zakładu Oczyszczania (obecnie Zakładu Usług Sanitarnych i Porządkowych) oraz Zakładu Zieleni.

Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że brak zabudowy i brak upraw na działce nr [...] nie pociąga za sobą wniosku, iż na gruncie tym nie został zrealizowany cel wywłaszczenia, tym bardziej, że do chwili obecnej na działce tej występują uzbrojenia

w sieć prądową i przyłączeniową prądu, uzbrojenia w kanalizację deszczową K-400

i sanitarną z licznymi studniami, osadnikami, kratkami ściekowymi, uzbrojenia w sieć instalacji wodnej WA 100 z licznymi studniami, wodomierzami niezbędne dla funkcjonowania bazy. Z przedłożonych dokumentów wynika, że zagospodarowania działek nr 19/1 i nr [...] nastąpiło przez utworzenie na nich odpowiedniej infrastruktury, w tym na budowę dróg i chodników oraz na uzbrojenie tych działek. Materiał dowodowy potwierdza zrealizowanie celu wywłaszczenia na działkach: nr 19/1 i nr [...]. Dowodem w sprawie jest m.in. decyzja Wiceprezydenta M. I. z [...] lipca 1975 r. znak: [...] 640/19/75 o przekazaniu terenu z przeznaczeniem na budowę bazy Zieleni Miejskiej wraz z terenami uprawy oraz Miejskiego P. G. K. w I. przy ul. [...], zgodnie z decyzją Wydziału Gospodarki Komunalnej, Przestrzennej, Ochrony Środowiska i Komunikacji Nr [...]. Z kolei powstanie szkółki róż w ramach składników roślinnych Zakładu Zieleni Miejskiej przy ul. [...] potwierdza opinia biegłego z [...] grudnia 1978 r. Kolejnym dowodem potwierdzającym zagospodarowanie działek jest protokół końcowego odbioru robót budowlanych z [...] grudnia 1979 r. oraz z [...] listopada 1980 r. na obiekcie Z. K. Bazy PGKiM I.. Pełnomocnik PGKiM dołączyła liczne faktury dotyczące budowy urządzeń infrastruktury technicznej, instalacji wodno-kanalizacyjnej

i innych robót budowlanych realizowanych na terenie i w obiektach bazy PGKiM

w I. w latach 1977-1984, tj. związane z robotami instalacji wodno-kanalizacyjnej, robotami elektrycznymi, budowy drogi asfaltowej, chodników, zakup bram, budowy sieci kanalizacji sanitarnej, zakup rur betonowych kanalizacyjnych o 400 mm, budowy sieci kanalizacji deszczowej - Baza Zieleni, zakup rur betonowych 200 mm, montaż hali B. Z. przy ul. [...], wykonanie studzienki wodomierzowej, montaż wiaty.

Biorąc pod uwagę zebrany w sprawie materiał dowodowy organ uznał, że cel, dla którego działki zostały wywłaszczone został zrealizowany. Dotyczy to też działki

nr: 5, 6/1, 6/3, 7/1 i 7/4 , które zostały nabyte na poszerzenie ul. [...], a pozostałe (nr [...] i 7/3) pod budowę bazy Zakładów Miejskiego P. G. K., zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, znak: [...] z [...] kwietnia 1974 r.

Skargi na tę decyzję skargę złożyli w odrębnych sprawach -D. B. i J. C.

Na podstawie art. 111§ 1 p.p.s.a. Sąd postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ze skarg wymienionych podmiotów - II SA/Bd 1152/23 i II SA/Bd 1150 /23 i prowadzić je pod sygnaturą II SA/Bd 1150 /23

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili, że

1. Postępowanie przeprowadzone przez organ II instancji, na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 27 września 2022 roku (sygn. akt II SA/Bd 1111/21) zostało przeprowadzone z rażącym uchybieniem przepisów postępowania administracyjnego, które faktycznie uniemożliwiło czynny w nim udział oraz merytoryczną obronę własnych interesów. Uchybienie to polegało na całkowitym pominięciu udziału w postępowaniu pełnomocnika, któremu od dnia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 27 września 2022 roku nie zostało doręczone żadne pismo, aż do dnia doręczenia zaskarżonej decyzji.

W konsekwencji rażąco naruszone zostały przepisy art. 7 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a., 79 k.p.a.

2. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt. 1 polegające na uchyleniu przez Wojewodę K.-P. punktu 2 decyzji Starosty [...] z dnia [...] lipca 2020 r.

(nr [...]) i orzeczenie o odmowie zwrotu nieruchomości położonej

w I. przy ul. [...], obręb 5, oznaczonej uprzednio numerami działek [...] o łącznej powierzchni 0,1402 ha, a obecnie stanowiącej część działki nr [...], jest nieprawidłowe. Decyzja ta została wydana przez organ odwoławczy, z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.), a także

z rażącym naruszeniem zakazu reformationis in peius, sformułowanego w art. 139 k.p.a., gdyż zaskarżona decyzja we wskazanej części, wbrew wskazanemu zakazowi, została wydana przez organ odwoławczy na niekorzyść strony odwołującej się. Zarzut ten był już rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27września 2022 roku, który uznał go za zasadny, którym to stanowiskiem Wojewoda jest związany.

3. Wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło z naruszeniem prawa materialnego poprzez wadliwe niezastosowanie art. 136 ust.3, art. 137 ust. 1 i 2 oraz art. 216 ust. 1 ustawy

z dnia [...] sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w konsekwencji którego odmówiono zwrotu wszystkich nieruchomości objętych wnioskiem. Odmowa zwrotu jest nieuzasadniona, ponieważ działka nr [...] o pow. 0,7658 ha została wywłaszczona

z przeznaczeniem na budowę bazy dystrybucji gazu, której obiekty zostały

w rzeczywistości pobudowane, jest obecnie wykorzystywania na cele Schroniska dla Zwierząt.

W myśl art. 136 ust. 1 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Zamiar użycia nieruchomości na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, został dodatkowo obwarowany. W myśl bowiem art. 136 ust. 2 u.g.n. w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji

o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Jak już wcześniej podnoszono, w całym dotychczasowym postępowaniu nie ustalono, ani nie wykazano, aby właściwe organy wykonały kiedykolwiek obowiązek zawiadomienia osób uprawnionych, w myśl powołanego przepisu. Analogiczne uwagi odnoszą się do działki [...] Z kolei działka nr [...] o pow. 3,3156 ha, stanowi grunt całkowicie niezabudowany, nieogrodzony i nieuprawiany. Teren ten jest zarośnięty roślinnością polną i chwastami, co zostało stwierdzone podczas jego oględzin. Ustalenia te w żaden sposób nie zostały zmienione w postępowaniu odwoławczym. Zatem niewątpliwie nie został na niej zrealizowany cel wywłaszczenia (tj. budowa bazy Zakładu Miejskiego P. G. K.), które to ustalenie obligowało do stwierdzenia jej zbędności na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, gdyż spełnione zostały przesłanki określone dyspozycją art. 137 ust. 1 u.g.n. Natomiast działka nr [...] o pow. 3,5757 ha, została zagospodarowana jedynie w części. Zatem cel określony w decyzji wywłaszczeniowej został zrealizowany jedynie na części jej areału, tym samym zachodziły podstawy do orzeczenia jej zwrotu w części niewykorzystanej na cel wywłaszczenia.

Wskutek rażącego naruszenia przepisów postępowania, opisanego w pkt. 1 skargi, skarżący podkreślili, że nie mogli aktywnie uczestniczyć, przy udziale zawodowego pełnomocnika i zajmować merytorycznego stanowiska, ani formułować wniosków

i rzetelnie przeanalizować wyników postępowania dowodowego, przeprowadzonego przez organ II instancji w tym przeprowadzenia dowodu z aktualnego wydruku

z Geoportalu oraz zdjęcia z portalu Google Street View, z których wynika, że stan w/w nieruchomości nie uległ zmianie w stosunku do tego, jaki istniał na datę wydania wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.

W odniesieniu do ustaleń dotyczących stanu działki nr [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej własność Gminy M. I.,

w części będącej dawniej działkami nr 10/2 i nr [...] o powierzchni łącznej 0,1402 ha, nie powinny prowadzić do wniosków do których doszedł organ odwoławczy, albowiem nawet z dokumentów uzyskanych przez Starostwo w ponownie przeprowadzonym postępowaniu wynika, że nie jest ona zajęta pod drogę publiczną, pod realizację której została wywłaszczona, co zostało bezspornie potwierdzone zarówno w trakcie oględzin, a także w pismach P. I., jak również Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. Tym samym, nie stanowią rzeczy wyłączonej z obrotu,

o której mowa w przepisie art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Do wniosku odmiennego nie może prowadzić ustalenie organów administracyjnych, że działka leży w pasie drogowym, a teren traktowany jest jako rezerwa na poszerzenie drogi.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021r. poz. 2095) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Materialno-prawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 136 ust. 3 u.g.n., zgodnie z którym: "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140". Natomiast stosownie do treści art. 137 u.g.n.:

"1. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. 2. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część".

W związku z wyrokiem Sądu z 27. 09. 2022r. sygn. akt II SA/Bd 1111/21 wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W konsekwencji ani organ administracji publicznej ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania [tak: wyrok NSA z 20 maja 2020 r., I GSK 1550/19].

W sprawie bezsporne jest, że doszło do wywłaszczenia nieruchomości, w tym również, na jaki cel zostały one wywłaszczone

Sprawa dotyczyła zwrotu następujących nieruchomości:

1. działki nr [...] wywłaszczonej w 1969 r. pod budowę bazy dystrybucji gazu, aktualnie będąca w użytkowaniu wieczystym P. G. K.

i Mieszkaniowej sp. z o.o. w I.;

2. działki nr [...] wywłaszczonej w 1969 r. pod budowę drogi dojazdowej do działki

nr [...];

3. działki nr [...], których właściciele zrzekli się własności na rzecz Skarbu Państwa i które następnie dołączono do działki nr [...];

4. działki nr [...] (działki nr [...] w części stanowiącej wcześniej działki [...],4

i 7/3) wywłaszczone w 1975 r. pod budowę bazy Zakładów M. Z. G. K., aktualnie znajdujące się w użytkowaniu wieczystym P. I.;

5. działki nr [...] i 7/4 wywłaszczone w 1975 r. na poszerzenie ul. [...],

i które następnie dołączono do działki nr [...].

W poprzednim wyroku Sąd ocenił, że

Ad. 1) Bezsporna pozostaje okoliczność, że na przedmiotowej działce powstała baza dystrybucji gazu i aktualnie pozostaje ona w użytkowaniu wieczystym P. I. (znajduje się na niej schronisko dla zwierząt). Późniejsza zmiana przeznaczenia nieruchomości nie miała, wbrew twierdzeniom Skarżących znaczenia dla oceny zasadności wniosku o jej zwrot. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie NSA, zrealizowanie celu wywłaszczania umożliwia następne realizowanie na wywłaszczonej nieruchomości innych celów. W związku z tym późniejsze zagospodarowanie spornej nieruchomości, pozostaje już bez wpływu na ocenę zasadności wniosku zwrotowego. K. jest zatem ustalenie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, przy czym nie ma istotnego znaczenia, jaki jest aktualny stan zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości (por. np. wyroki NSA z 26.11.2021 r., I OSK 789/21, LEX nr 3336230, z 28.03.2022 r., I OSK 1191/21, LEX nr 3349500). W świetle art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., jeśli cel wywłaszczenia został definitywnie osiągnięty, to nie istnieje możliwość zwrotu nieruchomości mimo późniejszej zmiany jej przeznaczenia. Z chwilą zrealizowania celu wywłaszczenia wykonywanie prawa własności takiej nieruchomości nie jest ograniczone jakimikolwiek warunkami poza tymi, jakim poddawane jest prawo własności przysługujące każdemu innemu podmiotowi (Wyrok NSA z 22.03.2019 r., I OSK 1274/17, LEX nr 2657686).

Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że organ słusznie orzekł o odmowie zwrotu działki nr [...], a zarzuty skarg nie były w tym zakresie zasadne.

Ad. 2) Jak wskazał Sąd, z akt sprawy wynika, że cel w postaci budowy drogi dojazdowej do działki nr [...] został zrealizowany, zatem również w tym zakresie w pełni znajdą zastosowanie rozważania dotyczące działki nr [...], co uzasadnia stwierdzenie, że rozstrzygnięcie organu odnośnie do działki nr [...] było prawidłowe.

Aktualnie Sąd jest związany tymi ustaleniami w zakresie braku podstaw do zwrotu działek nr 10/4 i nr [...] .

Ad. 4) Sąd w cytowanym wyroku zakwestionował natomiast ustalenia dotyczące działek nr 19/1 i częściowo działki nr [...], czy aktualnie działki nr [...] oraz

w szczególności 19/1 i 19/2 były kiedykolwiek wykorzystywane na cel, na jaki zostały wywłaszczone, tj. pod budowę bazy Zakładów M. Z. G. K.. Skarżący podnoszą, że działka nr 19/1 i częściowo działka nr [...] nie są aktualnie wykorzystane na określony cel, tzn. stanowią nieużytek. Jak zaznaczył Sąd, nie wiadomo, na podstawie jakich dowodów organ ustalił, że teren jest wykorzystywany na cele uprawowe zieleni miejskiej, skoro z protokołu oględzin nieruchomości z [...].09.2017r. wynika, że działka nr [...] nie jest zagospodarowana, rosną na niej chwasty.

W szczególności jednak nie ustalił, czy w ogóle, a jeśli tak, to kiedy, cel, na który została wywłaszczona nieruchomość, został zrealizowany, w szczególności właśnie na działkach nr [...]

W wyniku uzupełnienia materiału dowodowego organ ustalił, że na podstawie zgromadzonej dokumentacji dotyczącej działek nr 19/1 i nr [...] nieruchomości te były wykorzystywane jako wielozakładowa baza Miejskiego P. G. K. obejmująca: Zakład Oczyszczania M., Zakład Zieleni Miejskiej oraz Z. K. (działka nr [...]); uzbrojenia w sieć prądową i przyłączeniową prądu, uzbrojenia w kanalizację deszczową K-400 i sanitarną z licznymi studniami, osadnikami, kratkami ściekowymi, uzbrojenia w sieć instalacji wodnej WA 100 z licznymi studniami, wodomierzami niezbędnymi dla funkcjonowania bazy i upraw (działka nr [...]) oraz tereny upraw Zakładu Zieleni (działka nr [...]), co potwierdza Program budowy wielozakładowej bazy P. G. K. i M. w I. z lutego 1979 r.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że budowa obiektów wielozakładowej bazy prowadzona była w latach 1978-1984. Z wpisów w ewidencji gruntów i budynków wynika, że budynki powstały na działce nr [...] w następujących latach: 1970, 1978, dwa obiekty w 1979 r., 1984 r., 1988 r. i w 1996 r. (wypisy z rejestru gruntów z [...] listopada 2017 r., nr jednostki rejestrowej: B205 i B207). Zabudowania, które zlokalizowane są na nieruchomości powstały w wyniku budowy wielozakładowej bazy MPGK w I. przy ul. [...]. Dokumentacja zgromadzona w aktach sprawy, tj. decyzja z dnia [...] marca 1980 r. (znak: [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego Wielozakładowej B. P. G. Komunalnej

i Mieszkaniowej "Program budowy wielozakładowej bazy P. G. K. i M. w I." opracowany przez PGKiM w lutym 1979 r. przedstawiający program budowy poszczególnych baz Zakładu Zieleni Miejskiej, Zakładu Oczyszczania M., Zakładu Pogrzebowego, Zakładu Kamieniarskiego, Zakładu obsługi taboru samochodowego, części administracyjno-usługowej, protokół

końcowego odbioru robót budowlanych w obiekcie Z. K. PGKiM

w I. z dnia [...] grudnia 1979 r. oraz zarządzenia dyrektora PGKiM

w I. dotyczące funkcjonowania przedsiębiorstwa, w tym jego strukturę

i regulamin organizacyjny, wydane w latach 1978-1983 wskazuje, że w obiektach tych funkcjonowała wielozakładowa baza PGKiM w I. przy ul. [...].

W aktach sprawy znajdują się również liczne rachunki i faktury dotyczące budowy urządzeń infrastruktury technicznej, instalacji wodno-kanalizacyjnej i innych robót budowlanych realizowanych na terenie i w obiektach bazy PGKiM w I.

w latach 1977-1984. Stan taki potwierdzają m.in. faktury z 1978r. za wykonanie dokumentacji na odwodnienie Bazy MPGK; za wytyczenie osi dróg oraz inwentaryzację stanu kanalizacji na budowie bazy MPGK; z 1977r. za wykonanie robót instalacji wodno-kanalizacyjnej; za roboty elektryczne; z 1977 r. dla Zakładu Zieleni Miejskiej I. za roboty malarskie; z 1975 r. dla Miejskiego P. G. K. w I. za ekipę remontowo budowlaną przy MPGK w I..

Na działkach nr 19/1 i nr [...], co najmniej od 1983 r. prowadzona była i prowadzona jest aktualnie działalność Zakładu Oczyszczania (obecnie Zakładu Usług Sanitarnych i Porządkowych) oraz Zakładu Zieleni.

Dokumentacja planistyczna i budowlana przedstawiona przez PGKiM potwierdza charakter wznoszonych obiektów i ich wykorzystanie jako bazy Zakładów Miejskiego P. G. K..

Zgodnie z ustaleniami Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego zatwierdzonego uchwałą nr [...] (Dz. Urz. Woj. bydg. Nr [...], poz. 7), tereny użytkowane przez Zakłady Miejskiego P. G. K. w I. położone przy ul. [...] wchodziły w skład terenu określonego symbolem: C22 ZB - Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej, Baza ZOM i Zakład Pogrzebowy; C 23 SIV - Baza Dystrybucji Gazu Płynnego; C 24 ZS - Baza Gospodarcza Zieleni Miejskiej.

Jak ustalił organ, zabudowy na działce nr [...] związany jest z wykorzystaniem jej na cele uprawowe zieleni miejskiej, co potwierdzają dokumenty dotyczące nasadzeń

i szkółek na tym gruncie, w tym opinia biegłego z dnia [...] grudnia 1978 r. oraz Program Rozwoju Produkcji Roślinnej i Szkółkarskiej wraz z Technologią oraz Program Budowy B. Z. M. na okres perspektywiczny do 1990 roku z [...] lutego 1979 r.

Z ww. programu wynika, że zakład zieleni miejskiej pozostanie w dalszym ciągu jako zakład branżowy w dotychczasowym składzie administracyjnym P. G. K. i M. w I.. Założeniem programu było zlokalizowanie bazy produkcji roślinnej pod szkłem i na gruncie dla potrzeb ogólnomiejskich i usług dla ludności. Celem ww. programu było określenie wielkości potrzeb produkcji roślinnej i szkółkarskiej dla zagospodarowania i konserwacji terenów zieleni miasta I., oraz objętych zasięgiem działania miast K., G., J., P., jaką uzyska się w okresie perspektywicznym. Ze znajdującego się w aktach sprawy Programu Rozwoju Produkcji Roślinnej i Szkółkarskiej wraz z Technologią oraz Program Budowy B. Z. M. na okres perspektywiczny do 1990r. dla P. G. K.

i Mieszkaniowej w I. wynika, że postanowieniem z dnia [...] stycznia 1969 r. Prezydium Miejskiej Rady N. w I. Wydz. Budownictwa Urbanistyki

i Architektury ustalono lokalizację tzw. "czwórki bazy" MPGKiM przy ul. [...]. Powierzchnia terenu wynosi 6,8 ha przy czym dla potrzeb bazy produkcyjnej i techniczno-administracyjnej zieleni miejskiej rezerwuje się obszar 5,1 ha. Teren jest niezabudowany, posiada drogę dojazdową i uzbrojony jest w sieć wodociągową i kanalizacyjną zrealizowaną w ramach budowy bazy dystrybucji gazu płynnego, która zlokalizowana jest na terenie przyległym. Teren użytkowany jest obecnie jako pola uprawne.

Jak słusznie wskazał organ, zgromadzony materiał dowodowy świadczy o tym, że na działkach nr 19/1 i nr [...] budowa obiektów wielozakładowej bazy była prowadzona w latach 1978-1983. Na wskazanych działkach była co najmniej od 1983 r. prowadzona (i obecnie jest prowadzona) działalność Zakładu Oczyszczania (obecnie Zakładu Usług Sanitarnych i Porządkowych) oraz Zakładu Zieleni.

Organ zgodnie z zaleceniami Sądu uzupełnił materiał dowodowy szczegółowo wyjaśniając w jaki sposób zagospodarowano działki nr [...] (działki nr [...]

w części stanowiącej wcześniej działki [...],4 i 7/3) wywłaszczone w 1975 r. pod budowę bazy Zakładów M. Z. G. K., aktualnie znajdujące się

w użytkowaniu wieczystym P. I.. W ocenie organu, którą Sąd podziela zrealizowano cel wywłaszczenia. Organ słusznie podkreślił, że infrastruktura spełnia wymogi celu wywłaszczenia. Także następcza zmiana charakteru obiektu nie wpływa na stwierdzenie, że cel nie został osiągnięty, skoro po wywłaszczeniu cel zrealizowano.

Ad. 3 i 5) W odniesieniu do tego zakresu decyzji Sąd wskazał, że zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2020 r. poz. 2052 ze zm., w treści obowiązującej w dacie wydawania decyzji przez organ II instancji), ewidencja gruntów i budynków obejmuje informacje dotyczące m.in. rodzajów użytków gruntowych. Z kolei według § 60 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów

i budynków (Dz. U. z 2019 r. poz. 393 ze zm., w treści obowiązującej w dacie wydawania decyzji przez organ II instancji), danymi ewidencyjnymi dotyczącymi działki ewidencyjnej są m.in. informacje określające pola powierzchni konturów użytków gruntowych (ust. 1 pkt 4) oraz dla działek ewidencyjnych stanowiących drogi publiczne - numery tych dróg nadane na podstawie przepisów o drogach publicznych i dodatkowo nazwę ulicy, jeżeli droga publiczna pełni tę funkcję (ust. 2 pkt 2). W przypadku przedmiotowych działek, posiadają one nazwę ulicy – ul. [...]. Co jednak istotniejsze, w całości ich powierzchnia została oznaczona w ewidencji gruntów jako "dr", a zatem kontur użytków gruntowych "dr" obejmuje w całości granice ewidencyjne tych działek. Wynika to z wypisu z rejestru gruntów z [...].05.2016 r. (k. 156 akt adm.).

Sąd wskazał, że wśród różnorodnych stanów faktycznych mogą się zdarzyć sytuacje, w których granice pasa drogowego nie będą się pokrywały z granicami ewidencyjnymi działki drogowej. Normatywnie wymagana jest jednak sytuacja inna,

a mianowicie taka, gdy gruntowi określonemu jako pas drogowy odpowiada wiernie użytek gruntowy o nazwie "drogi", o którym mowa w § 68 ust. 3 pkt 7 lit. a rozporządzenia w sprawie ewidencji. Zgodnie z tym ostatnio wskazanym przepisem, grunty zabudowane i zurbanizowane dzielą się na tereny komunikacyjne, w tym drogi, oznaczone symbolem - dr. Zgodnie zaś z pkt 18 ust. 1 załącznika nr 6 do rozporządzenia w sprawie ewidencji, do użytku gruntowego o nazwie "drogi" zalicza się grunty, które są pasami drogowymi dróg publicznych oraz dróg wewnętrznych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia

21 marca 1985 r. o drogach publicznych. W świetle zatem treści pkt 18 ust. 1 załącznika nr 6 do rozporządzenia w sprawie ewidencji, nie jest dopuszczalne, aby w ewidencji gruntów i budynków jako użytek gruntowy "drogi" wykazywano działki bądź fragmenty działek leżące poza granicami pasa drogowego. Pojęcie "pasa drogowego"

w rozporządzeniu w sprawie ewidencji należy bowiem wykładać zgodnie z art. 4 pkt

1 u.d.p., mając na uwadze wykładnię systemową i spójność porządku prawnego. Zdaniem Sądu, przywołane regulacje należy traktować jako swoistego rodzaju wykonanie w przepisach wykonawczych o ewidencji gruntów normy wynikającej z przepisu art. 4 pkt 1 u.d.p., zgodnie z którym pas drogowy stanowi wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą. "Wydzielony liniami granicznymi grunt" stanowiący pas drogowy oznacza zatem grunt oznaczony w ewidencji jako użytek gruntowy "dr". W konsekwencji, oznaczenie określonego obszaru jako "dr" tworzy domniemanie, że w tych granicach znajduje się pas drogowy drogi publicznej lub wewnętrznej (vide punkt 18 ust. 1 załącznika nr 6 do rozporządzenia w sprawie ewidencji).

Jak stwierdził Sąd w wyroku sygn. akt II SA/Bd 1111/21, w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych pas drogowy zdefiniowany w art. 4 pkt 1 u.d.p. wyznacza się z punktu widzenia funkcji, celu i roli jaką pełni (zapewnienia prowadzenia, zabezpieczenia i obsługi ruchu drogowego, a nadto zarządzania drogą, będącą jego częścią). Pas drogowy jest nadto rozumiany przestrzennie, tzn. jako wydzielona granicami bryła geometryczna, która ze względu na cel i rolę infrastruktury drogowej korzysta z pewnego poziomu uprzywilejowania w sferze publicznoprawnej (vide np. wyrok NSA z 30.07.2015r., II GSK 1429/14). Uwzględniając ten punkt widzenia, należy mieć jednak na uwadze, że inaczej może się kształtować granica pasa drogowego

w odniesieniu do gminnej drogi gruntowej na terenie niezabudowanym, inaczej do drogi gminnej znajdującej się na obszarze stosunkowo gęsto zabudowanym i np. na skrzyżowaniu dróg, a jeszcze inaczej w przypadku wielopoziomowego skrzyżowania dróg wyposażonych w liczne urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu (vide wyrok NSA z 28.05.2008 r., II GSK 135/08). Uwzględniając celowościowe rozumienie terminu "pas drogowy", należy zatem wskazać, że powinien on zawsze kończyć się tam, gdzie nie zachodzi - nawet potencjalnie - jakakolwiek groźba kolizji konkretnego przedsięwzięcia (np. ogrodzenia działki prywatnej) z funkcjonowaniem drogi oraz obiektów budowlanych i urządzeń wymienionych w art.

4 pkt 1 u.d.p.. A jeśli tak, to nie można wykluczyć, że określone granice ewidencyjne działki drogowej jako w całości obejmujące użytek drogowy "dr" zostały wyznaczone dla realizacji powyższego założenia.

Ostatecznie Sąd stwierdził, że żądana do zwrotu część działki nr [...] znajduje się w pasie drogowym ul. [...] i stanowi drogę publiczną w rozumieniu ustawy

o drogach publicznych, co oznacza, że jej grunty, jako res extra commercium nie podlegają obrotowi prawnemu, w tym także zwrotowi. Innymi słowy, zwrot nieruchomości, nawet zbędnej w rozumieniu art. 137 u.g.n., nie może nastąpić, jeśli nieruchomość stanowi część drogi publicznej. Co przy tym istotne, odmowa zwrotu dotyczy także nieruchomości, które nie zostały wprawdzie przeznaczone pod drogę, ale znajdują się

w jej pasie drogowym (tak wyrok NSA z [...].09.2016 r., I OSK 2820/14, LEX nr 2143012).

Z uzasadnienia wyroku Sądu wynika, że działki nr 10/2 i nr [...], które następnie dołączono do działki nr 17 oraz działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] wywłaszczone na poszerzenie ul. [...] i które następnie dołączono do działki nr [...] posiadają

w całości oznaczenie w ewidencji gruntów jako "dr", a zatem kontur użytków gruntowych "dr" obejmuje w całości granice ewidencyjne tych działek. Zgodnie zatem z wyrokiem WSA w Bydgoszczy z dnia 27 września 2022 r. sygn. akt II SA/Bd 1111/21, zwrot nieruchomości nie może nastąpić, jeśli nieruchomość stanowi część drogi publicznej i odmowa zwrotu dotyczy także nieruchomości, które nie zostały wprawdzie przeznaczone pod drogę, ale znajdują się w jej pasie drogowym.

Jak stwierdził Sąd w poprzednim wyroku odnośnie do zarzutu Skarżących dotyczącego naruszenia zakazu reformationis in peius przez uchylenie rozstrzygnięcia

o umorzeniu postępowania i odmowie zwrotu nieruchomości w tej części, Sąd uznał, że był on o tyle zasadny, że rozstrzygnięcie Wojewody w przedmiocie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], w części będącej wcześniej działkami nr [...] nie było prawidłowe. Tzw. "dowłaszczenie", na które powołuje się organ II instancji, nie obejmuje bowiem sytuacji zrzeczenia się własności nieruchomości. Tym samym, brak było podstaw do merytorycznego rozpoznania wniosku o zwrot ww. działek, skoro dyspozycja art. 136 ust. 3 dotyczy "wywłaszczonej" nieruchomości i nie obejmuje sytuacji, kiedy doszło do zrzeczenia się jej własności.

Odnosząc się do tego zagadnienia a więc co do umorzenia postępowania

w części, które w wyniku orzeczenia organu II instancji uległo zmianie na odmowę zwrotu nieruchomości, w ocenie Sądu nie doszło do złamania zasady zakazu reformationis in peius . Umorzenie postępowania jest rozstrzygnięciem procesowym nie wpływającym na materialnoprawne ukształtowanie sytuacji prawnej strony. W ramach umorzenia organ nie stwierdził, że strona nabyła jakiekolwiek uprawnienie do uzyskania prawa do nieruchomości. Zatem ostateczne uznanie przez organ II instancji o braku podstaw do zwrotu nie pogarsza sytuacji prawnej strony. Sąd w poprzednim wyroku uznał, że

w związku ze zrzeczeniem się nieruchomości w ogóle nie ma podstawy materialnoprawnej do rozstrzygania w przedmiocie zwrotu nieruchomości, gdyż żądanie zwrotu możliwe jest wskutek wywłaszczenia, a przy zrzeczeniu taki skutek nie występuje. Wprawdzie Sąd w obecnym składzie tego poglądu nie podziela, gdyż zrzeczenie nieruchomości jest formą jej zbycia podobnie jak inną formą jest umowa czy decyzja administracyjna. Żądanie zwrotu jest w określonych przez przepisy przypadkach uzasadnione nie tylko na podstawie decyzji wywłaszczeniowej ale również mającej charakter dobrowolny tj. umowy sprzedaży czy zamiany. W tych okolicznościach forma zbycia nie jest przesądzająca dla możliwości ubiegania się o zwrot nieruchomości. Zrzeczenie się prawa do nieruchomości jest jedną z form wyzbycia się nieruchomości i przy spełnieniu przesłanki realizacji celu wywłaszczenia, stanowi przeszkodę do zwrotu nieruchomości.

Bez względu na powyższe stanowisko organ ustalił, że w części obejmującej działki co do których organ I instancji postępowanie umorzył a organ II instancji to rozstrzygnięcie uchylił i odmówił zwrotu cel wywłaszczenia, został zrealizowany cel wywłaszczenia, zatem nie wystąpiły przesłanki uzasadniające zwrot tych nieruchomości.

W odniesieniu do zarzutów naruszenia przepisów procedury, możliwe byłoby ich uwzględnienie gdyby miały one wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Takiego jednak wpływu Sąd nie stwierdza. Wskazany dowód w postaci aktualnego wydruku z Geoportalu oraz zdjęcia z portalu Google Street View wobec ustaleń organu opartych na dowodach

z dokumentów w zakresie zagospodarowania spornych nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia nie miały wpływu na wynik rozstrzygnięcia.

Bez wpływu na wynik sprawy miał zarzut, że organ nie wystąpił do wnioskodawców czy poprzednich właścicieli o zgodę na inne wykorzystanie nieruchomości niż wynikające z celu wywłaszczenia, skoro organ ustalił, że cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U.

z 2023 r. poz.1634) Sąd oddalił skargę.