Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 113/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 marca 2024 r. sprawy ze skargi D.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 30 listopada 2023 r. nr SKO.4141.403.23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 listopada 2023 r., nr SKO.4141.403.23 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 775) – dalej: k.p.a.; art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) – dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 5 września 2023 r., znak GOPS.ŚR.5131.208.2023 o odmowie przyznania D. H. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką – Z. Ś..

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, iż z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżąca wystąpiła w dniu 20 lipca 2023 r. Do wniosku strona załączyła kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o niepełnosprawności w Sieradzu z dnia 19 lipca 2013 r. orzekającego o uznaniu Z. Ś. za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od czerwca 2013 r. Z załączonego do wniosku oświadczenia wynika nadto, że wnioskodawczyni jest rolnikiem oraz że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 1 czerwca 2023 r.

Dalej Kolegium wskazało, że w toku prowadzonego postępowania w oparciu o składane oświadczenia strony, jak i przeprowadzony w dniu 10 sierpnia 2023 r. wywiad środowiskowy ustalono, iż niepełnosprawna Z. Ś. wspólnie zamieszkuje i wspólnie gospodaruje z córką D. H. oraz jej rodziną, w skład której wchodzą mąż oraz dwaj synowie. Matka skarżącej ma problemy neurologiczne, przejawiające się stanami depresyjnymi, lękowymi oraz problemami z żołądkiem, pozostaje pod opieką lekarza specjalisty neurologa, wizyty dwa razy do roku, w razie potrzeby częściej. Ponadto cierpi na nieoperacyjną zaćmę, ma problemy z tarczycą. Jest osobą chodzącą, nie pampersowaną, samodzielnie korzysta z toalety. Samodzielnie spożywa przygotowane przez skarżącą posiłki i zażywa przepisane lekarstwa. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej możliwe jest pozostawienie niepełnosprawnej matki samodzielnie w domu na krótki okres. W razie konieczności pozostaje pod opieką wnuków lub małżonka skarżącej. Zakres sprawowanych przez skarżącą czynności opiekuńczych obejmuje pomoc w porannej i wieczornej toalecie, pomoc w ubieraniu, myciu, przygotowywaniu posiłków. Ponadto skarżąca towarzyszy matce przez cały czas zarówno w domu, jak i podczas wspólnych spacerów. Asekuruje ją, jak i dotrzymuje jej towarzystwa, gdyż matka źle znosi nieobecność skarżącej.

Ustalono nadto, że skarżąca jest podatnikiem podatku rolnego z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,46 ha (1,858 ha przeliczeniowego) i w roku 2023 nie korzystała ze zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (zaświadczenie Urzędu Gminy S. z dnia 4 sierpnia 2023 r.). Strona nie jest beneficjentką dopłat bezpośrednich; ostatni wniosek o płatności złożyła w roku 2004; od roku 2022 nie zrealizowano żadnych płatności na rzecz skarżącej (zaświadczenie Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 4 sierpnia 2023 r.).

W oparciu o tak dokonane ustalenia faktyczne decyzją z dnia 5 września 2023 r. Wójt Gminy S. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak spełnienia ustawowej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., to jest przesłanki cezury czasowej powstania niepełnosprawności Z. Ś..

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, iż nie zgadza się z wydaną decyzja, gdyż zrezygnowała z pracy, aby sprawować całodobową opiekę nad matką.

W toku postępowania między instancyjnego, skarżąca wezwana do złożenia dodatkowych wyjaśnień w trybie art. 50 § 1 k.p.a. oświadczyła, że jej mąż prowadzi firmę transportową, w której pracuje również starszy syn. Młodszy syn kontynuuje naukę w liceum. Strona wskazała, że do maja 2023 r., przez okres 20 lat była zatrudniona w firmie obuwniczej [...] w charakterze szwaczki. Zatrudnienie to ustało z uwagi na likwidację firmy. Wyjaśniła nadto, że matka pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów neurologa, endokrynologa oraz okulisty (wizyty 2-3 razy w roku). Niepełnosprawna Z. Ś. porusza się samodzielnie po mieszkaniu przy pomocy laski, poza domem porusza się w towarzystwie skarżącej "pod rękę". Matka samodzielnie spożywa przygotowane posiłki oraz zażywa lekarstwa (rano i wieczorem), samodzielnie korzysta z toalety, jest osobą komunikatywną, potrafi zgłaszać swoje potrzeby, nie jest jednak zbyt rozmowna, ma problemy z pamięcią. Odnośnie do zakresu sprawowanej opieki skarżąca wyjaśniła, że przygotowuje ubranie dla matki, która samodzielnie je zakłada, przy asekuracji córki. Wymaga pomocy przy zapięciu butów. Ponadto strona przygotowuje posiłki w ciągu dnia, wychodzi z mamą na dwór. Pomiędzy posiłkami matka skarżącej zazwyczaj leży. Nie wymaga pomocy w porze nocnej. Strona wskazała również, że odkąd jest w domu matka pozostaje spokojniejsza, wyciszona. Wcześniej, kiedy pracowała, matka była nerwowa, co wynikało z ciążących na skarżącej obowiązkach domowych, które uniemożliwiały poświęcenia matce większej uwagi. Skarżąca oświadczyła, że niepełnosprawna Z. Ś. ma jeszcze jedną córkę, zamieszkałą około 20 km od miejsca zamieszkania matki, która pomagała stronie w sprawowanej opiece, w okresie w jakim pozostawała w zatrudnieniu. Obecnie nie ma takiej potrzeby, gdyż skarżąca pozostaje cały czas w domu. Ponadto w sprawowanej opiece pomagają jej dzieci i mąż. Strona wyjaśniła również, że wraz z mężem jest właścicielem gospodarstwa rolnego, które wydzierżawili na podstawie ustnej umowy sąsiadowi. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej, sąsiad pracuje w tym gospodarstwie swoimi maszynami, jednakże o rodzaju upraw decyduje skarżącą wraz z mężem. Oni również pobierają pożytki ze sprzedaży plonów.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 30 listopada 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając Kolegium przywołało treść przepisów u.ś.r. regulujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium przywołało również przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r., który stanowi, iż osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ wskazał nadto na treść art. 17b ust. 1 i ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium podkreśliło, iż wobec dokonanych w sprawie, przywołanych wyżej ustaleń faktycznych nie kwestionuje, iż wymagająca opieki Z. Ś. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jak również, że opieka ta jest sprawowana przez skarżącą, która należy do podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Niemniej jednak w ocenie Kolegium, pomimo powyższych ustaleń, jak i faktu złożenia przez skarżącą stosownego oświadczenia o rezygnacji z pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym, w sprawie nie została spełniona przesłanka związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej strony, a sprawowaną opieka nad matką, co przemawiałoby za uwzględnieniem zgłoszonego żądania.

W tym zakresie Kolegium wskazało, iż uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia nie przysługuje z samego faktu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia z uwagi na sprawowaną opiekę. Świadczenie to stanowi bowiem rekompensatę utraconego dochodu osoby, która podjęła się sprawowania tej opieki, dobrowolnie pozbawiając się tym samym możliwości zarobkowania. Świadczenie to nie może stanowić alternatywnego dochodu, a jego przyznanie jest możliwe między innymi w przypadku wykazania istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki.

Nie kwestionując stanu zdrowia niepełnosprawnej Z. Ś., jak również konieczności udzielania jej wsparcia w czynnościach życia codziennego, co niewątpliwe czyni skarżąca, Kolegium podkreśliło, iż charakter wykonywanych przez stronę czynności opiekuńczych względem matki nie pozwala na stwierdzenie, że zakres tej opieki wymaga całodobowej, czy też wielogodzinnej obecności skarżącej. Przywołane przez skarżącą czynności, które nie mają charakteru czynności wymagających szczególnej pielęgnacji i obsługi osoby niepełnosprawnej, jak również wskazywany przez stronę zakres samodzielności matki, uzasadnia zdaniem organu stwierdzenie, iż sprawowana opieka nie wymaga od strony całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej, choćby w niepełnym zakresie czasu pracy, w tym także w posiadanym przez stronę gospodarstwie rolnym. Tym bardziej, że charakter tej pracy, przy właściwej jej organizacji pozwala na zaplanowanie, dostosowanie rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. W ocenie organu za zasadnością powyższego stwierdzenia przemawia również to, iż rezygnacja z aktywności zawodowej skarżącej, wynikająca z likwidacji zakładu pracy, miała miejsce niemalże 10 lat po wydaniu orzeczenia o niepełnosprawności matki. Co więcej, skarżąca posiada siostrę, na której, na równi z nią, ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej matki, a której pomoc umożliwiłaby podjęcie stronie aktywności zawodowej.

Kolegium zakwestionowało natomiast stanowisko organu I instancji, co do możliwości zastosowania w sprawie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując w tym zakresie, iż skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 jest to, że w przypadku do osób, których data powstania niepełnosprawności nie spełnia kryterium powołanego przepisu, ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego winno nastąpić z pominięciem wyżej wymienionej normy prawnej. Niemniej jednak pomimo wadliwej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., brak wykazania związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną opieką nad matką, czyni kwestionowane rozstrzygnięcie zasadnym.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D. H., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucała naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niezasadne uznanie, iż w sprawie nie wykazano związku pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej skarżącej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką skarżącej. Strona wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia; ewentualnie o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Strona wnosiła nadto o zasądzenie kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Uzasadniając pełnomocnik skarżącej zakwestionował stanowisko Kolegium, co do braku wystąpienia przesłanki związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką podkreślając, iż podstawowym warunkiem nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki nad osobą niepełnosprawną, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym sprawowana opieka nie może być rozumiana jako opieka nieustanna, całodobowa, a jej zakres wyznaczają indywidualne potrzeby osoby zaopiekowanej. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem pełnomocnika skarżącej powyższy warunek został spełniony, co wobec negatywnego rozpatrzenia żądania strony czyni skargę zasadną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarga D. H. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) - dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie z żądaniem rozpoznania skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym wystąpił pełnomocnik skarżącej w treści wniesionej skargi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu po zapoznaniu się z powyższym wnioskiem, nie wniosło o przeprowadzenie rozprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi D. H., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 30 listopada 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 5 września 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką – Z. Ś..

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) - dalej: u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.).

W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że wymagająca opieki Z. Ś. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Sieradzu z dnia 19 lipca 2013 r. orzekającym o uznaniu ją za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od czerwca 2013 r. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, że D. H. jest córką wymagającej opieki Z. Ś., co oznacza, iż na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki wynikający z art. 129 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie w sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Nie ulega również wątpliwości, iż wnosząc o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżąca złożyła oświadczenie, o którym mowa w art. 17b u.ś.r., iż zaprzestała pracy w posiadanym wraz z mężem gospodarstwie rolnym z dniem 1 czerwca 2023 r.

Natomiast zasadniczą kwestią sporną pomiędzy stronami postępowania pozostaje kwestia należytego wykazania przez skarżącą związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a sprawowaną opieką nad niepełnosprawna matką, co uzasadniałoby pozytywne rozpatrzenie zgłoszonego w dniu 20 lipca 2023 r. żądania.

W tak zakreślonych granicach sporu wskazać na wstępie należy, że powołanego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w nim osobom. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Podkreślenia również wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (bądź niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 716/21; z 2 lutego 2017, I OSK 2201/15; wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20; wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., III SA/Kr 634/21; wyroki WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21; z 16 września 2021 r., III SA/Gd 563/21; wyroki WSA w Olsztynie z 21 października 2021 r., II SA/Ol 708/21, z 21 października 2021 r., II SA/Ol 776/21; wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Związek między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, gdyż nie każda osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga opieki w rozmiarze wykluczającym podjęcie przez opiekuna zatrudnienia. Wyklucza to automatyzm w przyjęciu, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sprawuje opiekę uniemożliwiającą zatrudnienie lub wymuszającą rezygnację z niego, a także że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do uznania istnienia takiego związku i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym co należy podkreślić ustalanie tego związku nie może jednakże również prowadzić do podważania stanu zdrowia i treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, skoro na konieczność jej sprawowania wskazał uprawniony do wydania takiego orzeczenia organ (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 31 marca 2023 r., II SA/Rz 159/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza bowiem jeszcze o tym, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy osób drugich. Z kolei pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 marca 2023 r., IV SA/Wr 705/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym, co istotne ów stały i długoterminowy charakter opieki nie może być utożsamiany z wykonywaniem czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Poznaniu z 16 marca 2023 r., II SA/Po 806/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia jednak wymaga, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności wraz ze stosownymi wskazaniami co do konieczności zapewnienia takiej opieki automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych w takim zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki istnienia związku przyczynowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź zakres czynności w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Słuszne jest zatem, aby w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy zatem każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju i stopnia jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia itp., co jest niezbędne dla ustalenia, czy w okolicznościach danej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20 z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19; wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 stycznia 2023 r., II SA/Łd 1005/22; wyrok WSA we Wrocławiu z 15 lutego 2023 r., IV SA/Wr 521/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze Sąd rozpoznający przedmiotową skargę stwierdza, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym przedłożone do akt oświadczenia strony, co do zakresu i charakteru świadczonej opieki oraz przeprowadzony wywiad środowiskowy czynią zasadnym stwierdzenie organu, co do niewykazania istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Nie bagatelizując stanu zdrowia Z. Ś., jak również nie kwestionując ustalonego stopnia jej niepełnosprawności, do czego zarówno Sąd, jak i procedujące w sprawie organy administracji nie są upoważnione, podkreślenia jednak wymaga, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie zauważyło, iż powoływany przez skarżącą zakres czynności, wykonywanych przez stronę osobiście, nie wyklucza całkowicie podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym, której charakter, co należy podkreślić, przy właściwej jej organizacji pozwala na zaplanowanie, dostosowanie rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Tym bardziej, że zawarte w aktach sprawy wyjaśnienia skarżącej pozwalają na stwierdzenie, że pomimo deklarowanego wydzierżawienia posiadanego gospodarstwa rolnego sąsiadowi, na podstawie ustnej umowy dzierżawy, storna wraz z mężem co najmniej nadal zarządzają tym gospodarstwem. Jednocześnie pomimo, co nie budzi wątpliwości, codziennego charakteru świadczonej opieki, zakres wykonywanych przez stronę czynności wobec matki sprowadza się w istocie do przygotowywania i podawania posiłków, przygotowywania dawek przepisanych lekarstw (rano i wieczorem), pomocy w porannej i wieczornej toalecie, jak i, co wprost wynika z argumentacji skarżącej, zapewnienia matce niezbędnego towarzystwa i uwagi, której brak źle wpływa na samopoczucie niepełnosprawnej Z. Ś.. Zdaniem Sądu czynności typu przygotowywanie i podawanie posiłków, zaliczyć należy do typowych czynności dnia codziennego, które są także wykonywane przez osoby na co dzień pracujące zawodowo, w tym również przez osoby godzące aktywność zawodową ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Natomiast wskazywane przez skarżącą czynności stricte opiekuńcze nad matką, to jest podawanie lekarstw, przygotowywanie ubrań, umawianie i towarzyszenie w trakcie wizyt lekarskich, czy też zapewnienie towarzystwa osobie wymagającej opieki, nie stanowią czynności, które uniemożliwiałyby skarżącej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Co więcej z akt sprawy nie wynika, iż pomimo podnoszonych schorzeń Z. Ś. jest osobą całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo. Wręcz przeciwnie, na co wskazywała sama skarżąca w toku prowadzonego postępowania przed organami administracji, matka samodzielnie spożywa przygotowane posiłki, zażywa podane lekarstwa, samodzielnie korzysta z toalety. Jest w stanie samodzielnie poruszać się po domu przy pomocy laski, jak również poza domem przy asekuracji innej osoby. Pomiędzy posiłkami zazwyczaj leży w pokoju, nie wymaga pomocy w porze nocnej. Jest komunikatywna, zgłasza swoje potrzeby. Ponadto, jak oświadczyła skarżąca możliwym jest pozostawienie matki samej w domu na krótki okres. W przypadku dłuższej nieobecności skarżąca korzysta z pomocy innych członków rodziny. Tym samym w ocenie Sądu nie sposób uznać, że wykonywane przez skarżącą osobiście, czynności opiekuńcze względem niepełnosprawnej matki stanowią czynności wymagające stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiające prowadzenie gospodarstwa rolnego, czy też podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20; z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Bez wpływu na ustalenie prawa do wnioskowanego przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje natomiast podnoszona przez Kolegium kwestia, co do faktu wieloletniego pozostawania przez skarżącą w zatrudnieniu, pomimo, że orzeczenie o niepełnosprawności matki, oparciu, o które strona wnioskuje o przyznanie przedmiotowego świadczenia, wydane zostało w 2013 r. Wyraźnego zaznaczenia wymaga bowiem, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie o charakterze wnioskowym, a co za tym idzie to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi.

Nie znajduje także uzasadnienia argumentacja organu odwoławczego, co do faktu, iż skarżąca posiada siostrę, która na równi z nią jest zobowiązana do alimentacji względem niepełnosprawnej matki Z. Ś.. Wskazać bowiem należy, że w postępowaniu w przedmiocie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego ocenie podlega kwestia spełnienia ustawowych przesłanek przyznania tego świadczenia przez osobę wnioskującą o jego wypłatę. Niemniej jednak w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę nie sposób stracić z pola widzenia tej okoliczności, iż przyznanie przedmiotowego świadczenia, pochodzącego ze środków publicznych, w sytuacji istnienia innych osób, na równi z wnioskodawcą zobowiązanych do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, stanowi przejaw naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej. Skutkuje bowiem przeniesieniem na Państwo, a co za tym idzie ogół społeczeństwa, ciężaru sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, z osób, które pomimo, że są zobowiązane w pierwszej kolejności, do opieki tej się nie poczuwają. Przy czym, co należy podkreślić wykonywanie przez osoby zobowiązane ciążących na nich obowiązków alimentacyjnych nie musi mieć charakteru osobistego, gdyż dopuszczalna jest każda forma realizacji powyższego obowiązku, w tym między innymi poprzez pomoc finansową, przeznaczoną na pokrycie kosztów opieki nad osobą niepełnosprawną.

Za prawidłowe natomiast uznać należało stanowisko Kolegium, że podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jej matki, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. np. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., I OSK 2593/16; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie treść sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości, a orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak trafnie wywiodło Kolegium, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Reasumując Sąd stwierdza, iż pomimo faktu, że skarżąca należy do podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do otrzymania wnioskowanego świadczenia, to jednak z uwagi na brak wykazania istnienia, wynikającej z powyższego przepisu przesłanki związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką za prawidłowe uznać należy negatywne rozpatrzenie zgłoszonego przez nią żądania, zawartego we wniosku z dnia 20 lipca 2023 r.

W konsekwencji zarzut skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. uznać należało za nieuzasadniony.

Jednocześnie Sąd stwierdza, iż procedujące w sprawie organy administracji działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa, w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne (art. 7 k.p.a.), jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.) uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienia wydanych rozstrzygnięć odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

ds