Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 555/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 33 § 2 pkt 5, art. 35 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. WSA Jacek Boratyn (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Lu 680/22 w sprawie ze skargi P. B. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. oddala skargę, 3. zasądza od P. B. na rzecz Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 25 stycznia 2023 r., sygn. III SA/Lu 680/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Lublinie (dalej WSA w Lublinie) po rozpoznaniu skargi P. B. (dalej zwanego skarżącym lub zobowiązanym) na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z dnia [...] października 2022 r., nr [...], w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, uchylił zaskarżone postanowienie.

W stanie faktycznym sprawy zobowiązany 11 sierpnia 2022 r. otrzymał tytuły wykonawcze z [...] lipca 2022 r. nr: [...], [...]. Następnie 18 sierpnia 2022 r. złożył zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie wyżej wymienionych tytułów wykonawczych.

Zdaniem zobowiązanego, egzekwowany obowiązek wygasł przez zapłatę. Argumentował on, że zgodnie z deklaracją za kwiecień 2022 r. należność wynosiła 4 897,41 zł. Natomiast 15 lipca 2022 r. zapłacił na rzecz wierzyciela 2 897,41 zł. Jedynie przez pomyłkę zaznaczył, że jest to część należności za maj 2022 r. Następnie 5 sierpnia 2022 r. zapłacił wierzycielowi 2 100 zł. W sumie, jak stwierdził zobowiązany, za kwiecień 2022 r. wierzyciel otrzymał 4 997,41 zł, czyli więcej niż dochodzona egzekucyjnie należność.

ZUS postanowieniem z [...] sierpnia 2022 r., nr [...], oddalił zarzut. Zdaniem organu, spośród egzekwowanych należności, za kwiecień 2022 r., do zapłaty pozostaje 1 461,50 zł, jako różnica w składkach na ubezpieczenie społeczne i 158,04 zł należności z tytułu składki na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Wnosząc zażalenie na postanowienie ZUS skarżący stwierdził, że przedstawione mu rozliczenie wpłat nie jest prawidłowe. Dodał także, że sierpniowa wpłata nie mogła być zaliczana na poczet zaległości za okres od lutego do maja, gdyż postępowanie dotyczyło kwietnia, a nie maja 2022 r.

Prezes ZUS zaskarżonym postanowieniem z [...] października 2022 r. utrzymał w mocy postanowienie ZUS (wierzyciela) z 26 sierpnia 2022 r., oddalające zarzut zobowiązanego w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej w celu realizacji tytułów wykonawczych nr: [...], [...].

Odnosząc się do zarzutu zobowiązanego w sprawie egzekucji administracyjnej, organ II instancji w pierwszej kolejności zaznaczył, że zgodnie z art. 35 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022, poz. 479 ze zm. - u.p.e.a.) sporne postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone postanowieniem z 23 sierpnia 2022 r. do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia zarzutu zobowiązanego.

Następnie organ zauważył, że zarzut zobowiązanego nawiązuje do przesłanki wymienionej w art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., tj. wygaśnięcia obowiązku w całości lub w części.

Organ zwrócił uwagę, że na mocy rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022, poz. 1771 – dalej zwanego rozporządzeniem z 2017 r.) płatnik opłaca składki jednym przelewem. Każda wpłata dzielona jest proporcjonalnie na wszystkie rodzaje opłacanych składek na podstawie ich udziału w ostatniej deklaracji rozliczeniowej. Podzieloną wpłatę rozlicza się na najstarsze zaległości, a następnie na składki bieżące. Wszystkie wpłaty dokonywane od stycznia 2018 r. rozliczane są w ten sposób. Wskazówki płatnika w tym zakresie nie mają prawnego znaczenia.

Wpłata dokonana przez skarżącego 15 lipca 2022 r. w wysokości 2 897,41 zł podlegała rozliczeniu na najstarsze zaległości, a konkretnie na:

- Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za luty 2022 r. - 135,09 zł,

- ubezpieczenia społeczne za marzec 2022 r. – 1 154,82 zł,

- odsetki - 38 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2022 r. - 117,08 zł (uprzednio część tej składki pokryta została wpłatą z 6 lipca 2022 r. w wysokości 1 287,37 zł),

- ubezpieczenia społeczne za kwiecień 2022 r. - 734,92 zł (pozostało do zapłaty 2 600 zł),

- koszty upomnienia "na ubezpieczenia społeczne" za kwiecień 2022 r. - 16 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za maj 2022 r. - 701,50 zł.

W następstwie tego, zdaniem organu, w dacie wystawienia tytułów wykonawczych, tj. 25 lipca 2022 r., jak i w dacie wszczęcia egzekucji (26 lipca 2022 r.) istniało zadłużenie objęte tymi tytułami wykonawczymi. Dotyczyło ono:

- składki na ubezpieczenia społeczne za kwiecień 2022 r. – 2 600 zł;

- składki na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za kwiecień 2022 r. - 158,04 zł.

W dalszej kolejności organ zaznaczył, że 2 100 zł zobowiązany wpłacił 8 sierpnia 2022 r., a więc już po wszczęciu egzekucji. Kwota ta została zaliczona na zaległości za okresy składkowe od lutego 2022 r. do maja 2022 r. W wyniku tej wpłaty dochodzona egzekucyjnie składka na ubezpieczenia społeczne za kwiecień 2022 r. zmniejszyła się o 1 138,50 zł, a odsetki o 38 zł.

W związku z tym do zapłaty pozostały:

- składka na ubezpieczenia społeczne za kwiecień 2022 r. – 1 461,50 zł;

- składki na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za kwiecień 2022 r. - 158,04 zł.

W odniesieniu do rozliczenia wpłat z 15 lipca 2022 r., z 8 sierpnia 2022 r. oraz wpłat przekazanych na NRS od 5 stycznia 2022 r. do 26 sierpnia 2022 r. organ argumentował, że "(...) Sposób rozliczenia wpłat jest zbieżny i uszczegółowiony w załączonym zestawieniu tabelarycznym.

W związku z powyższym organ stwierdził, że argument o spłacie dochodzonych za kwiecień 2022 r. należności przed wszczęciem egzekucji jest bez wątpienia bezzasadny.

Oprócz tego ZUS nadmienił, że rozliczając wpłatę płatnika nie jest on związany oznaczeniem umieszczonym na potwierdzeniu wpłaty. ZUS nie jest również zobowiązany do kwestionowania tego oznaczenia i informowania płatnika o niemożności rozliczenia wpłaty zgodnie z dyspozycją umieszczoną na wpłacie, zobowiązany jest natomiast do jej rozliczania zgodnie z obowiązującymi przepisami.

ZUS przyznał, że faktem jest, że w rozliczeniu wskazano należności z tytułu składki która objęta była umową ratalną z 8 grudnia 2020 r. nr [...] - tj. składki na FPiFGŚP za sierpień 2020 r., niemniej jednak podkreślić należy, iż wskutek niewywiązania się przez skarżącego z postanowień umowy, uległa ona rozwiązaniu, od 16 września 2021 r.

Należności za sierpień 2020 r. (m.in. składka za FPiFGŚP) stały się zatem natychmiast wymagalne, objęte więc postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych z 6 grudnia 2021 r. i sukcesywnie zaspokajane wpłatami skarżącego. Dokonana 5 stycznia 2022 r. wpłata pokryła zatem pozostającą na dzień jej księgowania zaległość m.in. z tytułu różnicy składki na FPiFGŚP za sierpień 2020 r., w kwocie 62,11 zł, oraz należne od tej składki koszty egzekucyjne w kwocie 0,38 zł. (...)"

Zdaniem organu, wyrażane przez zobowiązanego niezadowolenie z faktu prowadzenia egzekucji i kwestionowanie sposobu rozliczania wpłat, wynikającego wprost z obowiązującego prawa, nie stanowi podstawy do uwzględnienia "niniejszego wniosku".

Końcowo organ odnotował, że wpłata egzekucyjna z 25 sierpnia 2022 r., w wysokości 2 532,07 zł, a także wpłata zobowiązanego z 4 października 2022 r. w kwocie 5 244,91 zł "(...) pozwoliłyby na całkowite pokrycie należności wskazanych w tytułach wykonawczych nr [...] i [...]. Jednakże w związku z zawieszonym postępowaniem egzekucyjnym i nieprawomocnym postanowieniem w sprawie zarzutu, wpłaty te oraz kolejne wpłaty jakich skarżący dokonywał nie mogą zostać rozliczone i przekazywane są do depozytu aż do prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie zarzutu. (...)"

WSA w Lublinie, po rozpoznaniu skargi zobowiązanego na postanowienie Prezesa ZUS z 11 października 2022 r., uchylił przedmiotowe postanowienie.

Sąd stanął na stanowisku, że skarżący trafnie zarzucił organowi, że nie wykazał on istnienia i wysokości egzekwowanych należności, w dacie wystawienia spornych tytułów wykonawczych. Organ nie wykazał, aby powoływane zestawienie tabelaryczne z 26 sierpnia 2022 r. było zgodne z prawdą obiektywną i prawem. Okoliczność, że określone dane figurują w systemie wierzyciela jeszcze nie oznacza, że wierzyciel prawidłowo ujął je w prowadzonym systemie i dokonał rozliczenia zgodnie z prawem.

Organ całkowicie przemilczał to w jakiej wysokości składki obciążały skarżącego i na jakiej podstawie (deklaracja, decyzja); jak konkretnie przebiegał kwotowy mechanizm zaliczenia (rozliczenia) kolejnych wpłat i na jakiej konkretnej podstawie prawnej; za jaki konkretny okres i według jakiej konkretnej stopy procentowej wierzyciel naliczał odsetki; czy i w jaki sposób oraz na jakiej podstawie prawnej w rozliczeniu kolejnych wpłat ujęte były koszty upomnień i koszty egzekucyjne.

W tym stanie sprawy organ przedstawił tezę, według której należności objęte spornymi tytułami wykonawczymi istniały w dacie wystawienia tych tytułów, ale sformułowanej tezy nie uzasadnił na płaszczyźnie faktów i prawa z nawiązaniem do konkretnych dowodów i konkretnych uregulowań prawnych. Bez tych podstawowych ustaleń faktycznych i rozważań prawnych ze strony organu aktualnie nie sposób ocenić czy wielkości ujęte w systemie prowadzonym przez wierzyciela odpowiadają rzeczywistości i prawu. Innymi słowy, organ nie wykazał, aby system był prowadzony prawidłowo. Wydruk z systemu prowadzonego przez wierzyciela w żadnym razie nie może zastępować rzetelnych i wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz adekwatnych rozważań prawnych ze strony organu w przypadku sporu ze skarżącym o istnienie i wysokość egzekwowanych kwot. Tego rodzaju wydruk nie zwalniał organu od ustawowego obowiązku rozpatrzenia istoty sprawy na gruncie faktów i prawa, a w następstwie od załatwienia jej zgodnie z prawdą obiektywną i obowiązującymi przepisami prawa.

Błędnie również organ przyjął, że aż do prawomocnego rozpatrzenia zarzutu skarżącego w sprawie egzekucji administracyjnej, wpłaty dokonane przez skarżącego pozostają w dyspozycji wierzyciela, ale nie kształtują sytuacji prawnej skarżącego jako zobowiązanego.

Oprócz tego zawieszenie postępowania egzekucyjnego w związku z zarzutem w sprawie egzekucji administracyjnej trwa najdalej do czasu powiadomienia organu egzekucyjnego o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie tego zarzutu (art. 35 § 1 u.p.e.a.). Ponadto wierzyciel po otrzymaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej może w uzasadnionych przypadkach wystąpić z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego w całości albo w części (art. 35 § 1a u.p.e.a.). Taka potrzeba niewątpliwie istnieje w tych okolicznościach, w których wierzyciel uzyskał dochodzone należności.

Zatem na etapie rozpatrywania zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej organ miał obowiązek rzetelnie i bezstronnie wyjaśnić czy i kiedy doszło do zrealizowania spornych tytułów wykonawczych.

Dowolnie organ powołał się na instytucję depozytu, skoro jednocześnie nie skonkretyzował, jakie kwoty, kiedy złożył do depozytu, na czym polega zastosowany depozyt i jaka jest jego podstawa prawna.

Organ pominął również, że wniesienie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, nie później niż w terminie 7 dni od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, zawiesza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części z dniem doręczenia tego zarzutu organowi egzekucyjnemu (art. 35 § 1 u.p.e.a.). W tym stanie prawnym postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego ma wyłącznie charakter deklaratoryjny. Do zawieszenia dochodzi bowiem z mocy prawa w dacie określonej przez ustawodawcę.

Według przedstawionych Sądowi akt egzekucyjnych, skarżący otrzymał odpisy wymienionych tytułów wykonawczych 11 sierpnia 2022 r. Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej złożył 18 sierpnia 2022 r. (data nadania w krajowej placówce operatora wyznaczonego). Organ egzekucyjny otrzymał zarzut 22 sierpnia 2022 r. i w tym dniu doszło do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Od tego dnia organ egzekucyjny był uprawniony jedynie do podejmowania czynności na zasadach zabezpieczenia (art. 35 § 2 u.p.e.a.).

Sąd dodał także, że przepisów z art. 29 § 1, art. 59 § 1 pkt 3, § 4 u.p.e.a. jednoznacznie wynika, że organ egzekucyjny ma ustawowy obowiązek z urzędu sukcesywnie czuwać nad legalnością toku postępowania egzekucyjnego i egzekucji. W związku z tym każdy kolejny przypadek stosowania przymusu egzekucyjnego w celu zaingerowania w majątek zobowiązanego wymaga od organu egzekucyjnego przeprowadzenia z urzędu rzetelnej i wszechstronnej analizy czy realizowany tytuł wykonawczy odpowiada prawu.

W tym kontekście Sąd stwierdził, że w odniesieniu do części A tytułu wykonawczego stwierdzono w omawianych objaśnieniach, że jeżeli tytuł wykonawczy obejmuje należność pieniężną, za którą odpowiedzialni są małżonkowie solidarnie, po bloku A1 wierzyciel dodaje i wypełnia blok A2. Żaden z analizowanych tytułów wykonawczych nie zawiera w części A bloku A2 koniecznego w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego strony zobowiązanej i jej małżonka.

Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Lublinie wniósł ZUS, zaskarżając go w całości.

Przedmiotowemu orzeczeniu zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 34 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2022 r. poz 1009, dalej zwanej ustawą systemową) poprzez odmowę waloru wiarygodności zestawieniu tabelarycznemu sporządzonemu systemowo na podstawie dokumentów i wpłat zaewidencjonowanych na koncie płatnika w systemie elektronicznym KSI ZUS podczas gdy z treści przepisu wynika, że informacje zawarte na koncie ubezpieczonego i koncie płatnika składek prowadzonych w formie elektronicznej, które przekazane zostały w postaci dokumentu pisemnego albo elektronicznego, są środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym i sądowym,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a w zw. z art. 27 § 1 oraz 27 u.p.e.a. oraz § 1 rozporządzenia Ministra Finansów‚ Funduszy i Polityki Regionalnej z 12.01.2021r. wraz z załącznikami (Dz. U z 2021 r. poz. 176) poprzez uznanie, że tytuły wykonawcze wystawione na zobowiązanego posiadają wadę w postaci niewypełnienia bloku A2, która to wada uniemożliwia wierzycielowi skierowanie egzekucji do majątku wspólnego małżonków podczas gdy tytuły wykonawcze wystawione przez ZUS nie uchybiają treści Rozporządzenia ani załącznikowi nr 1 do rozporządzenia oraz spełniają również wszystkie elementy treści tytułu wykonawczego wymagane w art. 27 par 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i mogą stanowić podstawę prowadzenia egzekucji.

Oprócz tego organ, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił również naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 75 § 1 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. polegające na uwzględnieniu skargi w wyniku błędnego uznania, że w postępowaniu prowadzonym w celu rozpatrzenia zarzutu wygaśnięcia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi [...] i [...] organ nie zebrał wszystkich niezbędnych dowodów i nie dokonał na ich podstawie ustalenia, czy egzekwowany obowiązek wygasł, nie wyjaśnił wystarczająco sposobu rozliczenia wpłat i wysokości należności oraz wystawił błędne tytuły wykonawcze jak również dowolnie powołał się na instytucję depozytu co miało istotny wpływ na treść orzeczenia, bowiem gdyby Sąd przyjął (zgodnie z zasadami logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego), że organ w istocie zebrał w sposób wyczerpujący materiał dowodowy i w świetle obowiązujących przepisów w sposób prawidłowy poczynił te ustalenia, wystawił prawidłowe tytuły wykonawcze i prawidłowo oddalił zarzut nieistnienia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi to w konsekwencji oddaliłby skargę;

Na tej podstawie skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Lublinie, a także zasądzenie, od zobowiązanego na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że w obydwu zaskarżonych postanowieniach wnikliwie odniesiono się do podnoszonych okoliczności, stan faktyczny i prawny sprawy został ustalony prawidłowo i przedstawiony zobowiązanemu w sposób zrozumiały wyczerpujący.

Materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy potwierdza, zdaniem ZUS, że nie ma wątpliwości co sposobu rozliczenia wpłat na którą wskazuje Sąd.

ZUS podkreślił, że informacje zawarte na koncie płatnika składek, prowadzonym w formie elektronicznej, stosownie do brzmienia art. 34 ust. 2 ustawy systemowej, ubezpieczeń społecznych są środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym i

sądowym z zakresu ubezpieczeń społecznych. Organy nie mogą zatem zignorować treści dokumentacji prowadzonej przez ZUS. Nie oznacza to jednak, iż informacja taka nie podlega żadnej kontroli i weryfikacji. Strona, która zaprzecza prawdziwości dokumentu urzędowego albo twierdzi, że zawarte w nim oświadczenia organu, od którego dokument ten pochodzi, są niezgodne z prawdą, powinna okoliczności te udowodnić, wskazać nieprawidłowości lub błędy zawartych tam zapisów.

Odnosząc się do zakwestionowanego przez Sąd faktu odstąpienia przez wierzyciela od rozliczania wpłat i pozostawiania ich w dyspozycji wierzyciela do czasu prawomocnego rozliczenia zarzutu, organ wyjaśnił, iż złożenie zarzutu na egzekucję spowodowało zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego powoduje, iż w tym okresie organ egzekucyjny nie działa, nie dokonuje żadnych nowych czynności egzekucyjnych, w tym również nie rozlicza wpłat egzekucyjnych od dłużników zajętej wierzytelności.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych.

Jak stanowi zaś art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Artykuł 176 P.p.s.a. określa elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (por. postanowienia NSA z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04, wszystkie dost. w CBOiS - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych.

W odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, w postaci dopuszczenia się błędu wykładni, w kontekście wyżej przedstawionych wymogów wskazać należy, że na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek wskazania konkretnych przepisów prawa materialnego, które jego zdaniem zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, a także podania na czym polegała ich błędna wykładnia oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia konkretnej regulacji (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.). Innymi słowy skarżący kasacyjnie, formułując tego rodzaju zarzut, nie może się jedynie ograniczyć do wskazania przepisu, który został według niego błędnie zinterpretowany, ale winien również podać jak dany przepis winien być prawidłowo wykładany.

Tak samo w przypadku zarzucenia naruszenia prawa materialnego, poprzez jego błędne zastosowanie, zarzut skargi kasacyjnej winien zawierać jednoznaczne stwierdzenie na czym miał polegać w konkretnym przypadku błąd subsumpcji.

W przypadku zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd I instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc poprzestać jedynie na wskazaniu, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia.

W niniejszym przypadku, w którym brak jest podstaw do stwierdzenia wystąpienia przesłanek nieważności, enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., skarżący kasacyjnie organ podniósł zarówno zarzuty oparte na twierdzeniach dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W związku z tym w pierwszej kolejności odnieść się należy do zarzutów o charakterze procesowym, gdyż ocenę prawidłowości subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przeprowadzić dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. np. wyrok z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11, wyrok z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08 – dost. w CBOiS - orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ramach jedynego zarzutu opartego na podstawie z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skarżący kasacyjnie organ podniósł naruszenie przez WSA w Lublinie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 75 § 1 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. polegające na uwzględnieniu skargi w wyniku błędnego uznania, że w postępowaniu prowadzonym w celu rozpatrzenia zarzutu wygaśnięcia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi [...] i [...] organ nie zebrał wszystkich niezbędnych dowodów i nie dokonał na ich podstawie ustalenia, czy egzekwowany obowiązek wygasł, nie wyjaśnił wystarczająco sposobu rozliczenia wpłat i wysokości należności oraz wystawił błędne tytuły wykonawcze jak również dowolnie powołał się na instytucję depozytu co miało istotny wpływ na treść orzeczenia.

Mając na względzie treść i postać przytoczonego wyżej zarzutu kasacyjnego stwierdzić należy, że poprzez niego organ kwestionuje zasadność podważenia przez Sąd I instancji prawidłowości poczynionych przez niego ustaleń faktycznych, w związku z przyjętym przez WSA w Lublinie niedostatecznym zebraniem dowodów oraz ich niewłaściwą oceną.

Odnosząc się do tego zarzutu na wstępie rozważań w tym przedmiocie zaznaczyć należy, że zakres niezbędnych do przeprowadzenia na gruncie konkretnej sprawy ustaleń faktycznych determinowany jest materialnoprawną podstawą jej rozstrzygnięcia. Oprócz tego jest on także bezpośrednio związany z przedmiotem danej sprawy.

W niniejszym przypadku przedmiotem rozstrzygnięcia ZUS, a następnie Prezesa ZUS, był zgłoszony przez zobowiązanego zarzut egzekucyjny, oparty na podstawie wymienionej w art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., a więc podniesionej przez niego kwestii wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku w całości albo w części. Tak więc przedmiotem sprawy i prowadzonego postępowania była wyłącznie tego rodzaju problematyka. Do jej rozstrzygnięcia sprowadzał się więc wynik sprawy, poza zakresem której pozostawały wszelkie kwestie związane z prawidłowością wystawienia poszczególnych tytułów wykonawczych, do której szeroko odniósł się Sąd I instancji, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Stąd też jego wywody w tym zakresie uznać należy za nieodnoszące się do istoty sprawy.

Podobnie przedstawia się sytuacja jeżeli chodzi o problematykę dotyczącą zawieszenia postępowania egzekucyjnego, będącego efektem samego tylko wniesienia zarzutów egzekucyjnych. W tym wypadku nie sposób pominąć jednak tego, że Sąd I instancji odniósł się do tego rodzaju problematyki w następstwie wywodów zawartych w uzasadnieniu postanowienia Prezesa ZUS, który poruszył tego rodzaju kwestię, w kontekście nieuwzględnienia wpływu kolejnych wpłat zobowiązanego, na poczet jego długu, następujących już po wniesieniu zarzutów. Tego rodzaju zagadnienie nie jest jednak związane z kwestią oceny zasadności wniesionego zarzutu.

Przechodząc do głównego przedmiotu sporu pomiędzy stronami na gruncie przedmiotowej sprawy, w kontekście zasadności procesowego zarzutu kasacyjnego stwierdzić należy, że zarzut ten jest zasadny.

I tak podkreślić należy, że formułując zarzut egzekucyjny zobowiązany wskazał na okoliczności mające świadczyć o nieistnieniu jego zobowiązania, tj. jego wygaśnięciu na skutek dokonanych wpłat. ZUS ustosunkowując się do tych twierdzeń wyjaśnił zobowiązanemu, że pozostaje on w błędzie co do faktu pokrycia przez niego całości dochodzonych od niego należności, z powołaniem się na konkretne okoliczności, tj. daty i wysokości poszczególnych wpłat, a także zasady zaspokajania poszczególnych zobowiązań, determinowane przepisami rozporządzenia z 2017 r. W tym względzie ZUS odwołał się do załączonego tabelarycznego zestawienia rozliczeń poszczególnych wpłat, uzasadniając także, w sposób właściwy, swoje stanowisko, w kontekście argumentów podnoszonych przez skarżącego.

W związku z powyższym nie można zgodzić się ze stanowiskiem WSA w Lublinie, że ZUS nie wyjaśnił w sposób dostateczny rozliczenia wpłat. Wbrew stanowisku Sądu I instancji nie był on zobligowany do wykazywania a priori, że zestawienie na które się powołał było zgodne z prawdą, a cały jego system prowadzony był prawidłowo. Wydając rozstrzygnięcie na gruncie konkretnej sprawy, był on przede wszystkim zobowiązany do ustosunkowania się do jej konkretnych i zindywidualizowanych okoliczności i tego obowiązku dopełnił, wyjaśniając zasady rozliczania wpłat zobowiązanego, w kontekście poszczególnych, podnoszonych przez niego w zarzucie okoliczności. W tym wypadku zwrócić należy uwagę, że organ w zaskarżonym postanowieniu wyjaśnił także okoliczności związane z rozwiązaniem umowy dotyczącej układu ratalnego, dotyczącego zaległości składkowych za poprzednie okresy rozliczeniowe, a mającej wpływ na rozliczenie należności (zaległości) składkowych za kwiecień 2022 r., do którego to miesiąca odnosił się zarzut egzekucyjny.

W tej więc sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że organ tego rodzaju wyjaśnień nie przedstawił, a tym bardziej, że nie zebrał koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy materiału dowodowego czy też niewiaście ocenił te dowody, które przeprowadził.

Taka ocena sposobu procedowania organu jest tym bardziej uzasadniona, że zobowiązany w trakcie postępowania nie przedstawił żadnych argumentów, które pozwalałyby, chociaż pośrednio, podważyć stanowisku ZUS. W związku z tym nie sposób zgodzić się z poglądem wyrażonym przez WSA w Lublinie, że organ winien był w pierwszej kolejności odnieść się generalnie do własnego sposobu ewidencjonowania wpłat na poszczególne należności składkowe, tj. wykazać prawidłowość funkcjonowania jego systemu ewidencji wpłat z poszczególnych tytułów. Brak jest bowiem podstaw prawnych do tego rodzaju stwierdzenia.

Tak więc z przedstawionych wyżej względów zgodzić należy się ze skarżącym kasacyjnie organem, że WSA w Lublinie dopuścił się naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 75 § 1 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do wydania wyroku uchylającego zaskarżone postanowienie Prezesa ZUS.

Już więc tylko z tego względu skarga kasacyjna ZUS jest zasadna, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku.

Jeżeli chodzi natomiast o zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego (zarzuty, jako podstawę których wskazał on art. 174 pkt 1 P.p.s.a., a przy tym wprost określił je jako dotyczące naruszenia prawa materialnego), to w tym miejscu należy jedynie stwierdzić, że brak było podstaw do uznania ich zasadności. Pierwszy z nich został bowiem niewłaściwie skonstruowany, gdyż poprzez ten zarzut skarżący kasacyjnie zarzucił niewłaściwe, jego zdaniem, nieprzyznanie waloru wiarygodności przedłożonemu przez niego zestawieniu tabelarycznemu sprawia. Tego rodzaju stwierdzenie przemawia za tym, że w istocie nie zakwestionował on prawidłowości wykładni ani zastosowania regulacji materialnoprawnych (takie nie zostały wskazane w ramach prawnych podstaw zarzutu, które ograniczyły się do mającej wynikowy charakter regulacji P.p.s.a. i przepisu ustawy systemowej, dotyczącego mocy dowodowej informacji zgromadzonych na koncie bezpiecznego), ale podważył zaprezentowaną w zaskarżonym wyroku ocenę dowodów, czego nie można czynić poprzez zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego.

Tak więc przedmiotowy zarzut został niewłaściwie skonstruowany, w związku z tym uznać go należało za nieskuteczny.

W przypadku drugiego z zarzutów, określonych przez skarżącego jako materialnoprawne stwierdzić należy, że w całości odnosi się on do stanowiska Sądu I instancji, w którym WSA w Lublinie odniósł się do wymogów tytułu wykonawczego, która to okoliczność wykracza poza zakres przedmiotowy niniejszej sprawy, o czym wyżej mowa. Wobec tego stwierdzić należy, że właśnie z tego względu uznać go należało za nieskuteczny.

Mając więc na względzie powyższe, w szczególności zasadność zarzutu naruszenia przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok WSA w Lublinie, a uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną rozpoznał skargę wniesioną przez zobowiązanego na postanowienie Prezesa ZUS z 11 października 2022 r.

W tym ostatnim zakresie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, gdyż zostało wydane w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, zgodnie ze stanowiącymi jego podstawę regulacjami prawa materialnego.

Prezes ZUS właściwie dokonał analizy podniesionej w zarzucie egzekucyjnym kwestii wygaśnięcia dochodzonego od zobowiązanego obowiązku. Swoje stanowisko oparł na właściwej analizie dokonywanych przez zobowiązanego wpłat, a przy tym zasadnie wskazał podstawy ich rozliczania. W sposób prawidłowy ustosunkował się także do samego zarzutu i stanowiących jego podstawę przepisów.

Niezależnie od powyższego stwierdzić jednak należy, że pomimo prawidłowego rozstrzygnięcia i jego uzasadnienia, Prezes ZUS w uzasadnieniu wydanego przez niego postanowienia niezasadnie stwierdził, że nie może odnieść się do skutków dalszych wpłat dokonywanych przez zobowiązanego, zrealizowanych po wniesieniu zarzutów, z uwagi na zawieszenie postępowania egzekucyjnego, wywołanego wniesieniem tych zarzutów, do czasu prawomocnego ich rozstrzygnięcia. W tym zakresie WSA w Lublinie słusznie zauważył, że art. 35 § 1 u.p.e.a. wiąże wniesienie zarzutów z zawieszeniem postępowania egzekucyjnego, ale tylko do czasu wydania ostatecznego postanowienia w sprawie tego zarzutu. Innymi słowy zawieszenie trwa do czasu wydania ostatecznego postanowienia w administracyjnym toku instancji, a nie do momentu, w którym to postanowienie uzyska status postanowienia prawomocnego.

Mając więc na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.

Na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 i art. 207 § 1 P.p.s.a., a także § 14 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935, dalej zwanego rozporządzeniem) Naczelny Sąd Administracyjny zasądził od zobowiązanego na rzecz Prezesa ZUS kwotę 240 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Kwota ta obejmuje zwrot kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, który sporządził skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji.