Postanowienie NSA, sygn. akt I GW 3/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wojewodą Dolnośląskim a Prezydentem Wrocławia w zakresie rozpoznania wniosku M. P. o umorzenie zapłaty kary porządkowej nałożonej postanowieniem Komendanta Straży Miejskiej Wrocławia z dnia [...] marca 2022 r. postanawia: wskazać Wojewodę Dolnośląskiego jako organ właściwy do rozpoznania sprawy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 1 marca 2023 r. Wojewoda Dolnośląski zwrócił się o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wojewodą Dolnośląskim a Prezydentem Wrocławia poprzez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku M. P. o umorzenie zapłaty kary porządkowej nałożonej postanowieniem Komendanta Straży Miejskiej Wrocławia z dnia [...] marca 2022 r.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że postanowieniem z [...] marca 2022 r. Komendant Staży Miejskiej Wrocławia nałożył na Pana M. P. karę porządkową w wysokości 500 zł za to, że będąc wezwanym w charakterze świadka, bez usprawiedliwienia, nie stawił się na wezwanie organu prowadzącego czynności wyjaśniające w sprawie o wykroczenie z art. 97 Kodeksu wykroczeń.

Wnioskiem z 7 czerwca 2022 r, M. P. zwrócił się do Prezydenta Wrocławia (pismo kierowane do Wydziału Zarządzania Należnościami) o umorzenie nałożonej kary porządkowej.

Pismem z 17 sierpnia 2022 r. Zastępca Dyrektora Wydziału Zarządzania Należnościami Departamentu Finansów Publicznych Urzędu Miejskiego Wrocławia, na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) przekazała ww. wniosek Wojewodzie Dolnośląskiemu "do załatwienia według kompetencji". W uzasadnieniu wskazano, że rozpatrzenie przedmiotowego wniosku nie leży w kompetencji Prezydenta Wrocławia jako organu jednostki samorządu terytorialnego, ponieważ zgodnie z art. 51 § 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2022 r. poz. 1124) kary porządkowe stanowią dochód budżetu państwa.

Wojewoda wskazał, że wniosek Pana M. P. jest pierwszym wnioskiem o udzielenie ulgi przekazanym do Wojewody Dolnośląskiego dotyczącym należności stanowiącej dochód budżetu państwa, określonej w art, 49 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2022r., poz. 1124 ) - dalej "k.p.s.w".

Wojewoda Dolnośląski nie podziela argumentacji przedstawionej przez Prezydenta Wrocławia, albowiem w ocenie Wojewody Dolnośląskiego, organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Prezydent Wrocławia. W ocenie Wojewody Dolnośląskiego, wojewoda nie posiada kompetencji do rozpatrywania wniosków o udzielanie ulg w zapłacie kar porządkowych nakładanych przez straż gminną/miejską, działającą z upoważnienia prezydenta miasta, tj. ich umarzania, rozkładania na raty i odraczania terminu zapłaty.

W odpowiedzi, Prezydent Wrocławia wniósł o rozstrzygnięcie przedmiotowego sporu o właściwość poprzez wskazanie, że organem właściwym do rozpoznania sprawy o umorzenie kary porządkowej nałożonej przez Straż Miejską (w trybie art.49 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. k.p.s.w), jest Wojewoda Dolnośląski. Według Prezydenta z okoliczności, ze Prezydent jest zarówno wierzycielem jak i organem egzekwującym należności pieniężne z tytułu nałożonych kar pieniężnych nie można wywodzić, iż jest on równocześnie uprawniony do udzielania ulg w spłacie tych wierzytelności. Nie można takiego wniosku wywodzić również z faktu, że kary porządkowe nakładane są i pobierane przez funkcjonariuszy gminnych. Decydującego znaczenia w tym sporze nie może mieć również okoliczność, że Straż Miejska jest jednostką organizacyjną gminy, a Prezydent jest zarówno wierzycielem jak i organem egzekwującym. W ocenie Prezydenta decydującym argumentem powinna być okoliczność, jaki organ jest beneficjentem nałożonych kar porządkowych, inaczej mówiąc komu przysługują wpływy z tytułu nałożonych kar porządkowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przez spór o właściwość lub spór kompetencyjny, o których mowa w art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023. poz. 259 tekst jednolity; dalej: p.p.s.a.), należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy równocześnie uważają się za właściwe do załatwienia sprawy (spór pozytywny) albo, gdy każdy z organów uważa się za niewłaściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny). Warunkiem wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny merytorycznego orzeczenia w przedmiocie sporu jest istnienie sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego w znaczeniu prawnym. Spór taki może powstać w sprawie załatwianej przez organ administracji, należącej do spraw z zakresu administracji publicznej. Z istoty sporu o właściwość i sporu kompetencyjnego wynika, że spór może mieć miejsce w takiej sytuacji, kiedy istnieje materialnoprawna podstawa do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej, przez organ administracji publicznej w postępowaniu jurysdykcyjnym.

W tej sprawie spór kompetencyjny, jaki powstał pomiędzy Prezydentem Wrocławia a Wojewodą Dolnośląskim dotyczy określenia organu właściwego do rozpatrzenia wniosku M. P. o umorzenie zapłaty kary porządkowej nałożonej postanowieniem Komendanta Straży Miejskiej Wrocławia z dnia [...] marca 2022 r.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje Wojewodę Dolnośląskiego, jako organ właściwy do rozpatrzenia wniosku o umorzenie zapłaty kary porządkowej nałożonej postanowieniem Komendanta Straży Miejskiej Wrocławia z dnia

[...] marca 2022 r.

Zgodnie z art. 54 § 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. 2023.1124 tekst jednolity, dalej: k.p.s.w.), kary porządkowe nałożone w toku czynności wyjaśniających ściąga się w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Kary te stanowią dochód budżetu państwa, z wyjątkiem kar porządkowych pobieranych przez organy Inspekcji Transportu Drogowego (...). Według art. 1a pkt 7), pkt 13), pkt 20) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2022.479 tekst jednolity, dalej: u.p.e.a.), organem egzekucyjnym jest organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków. Wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Zobowiązanym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadającą osobowości prawnej albo osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. Natomiast, według art. 2 pkt 1a) tej ustawy, egzekucji administracyjnej podlegają (...) niepodatkowe należności budżetowe, do których stosuje się przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 1) u.p.e.a., uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 jest w odniesieniu do obowiązków wynikających z decyzji lub postanowień organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego - właściwy do orzekania organ I instancji (...). Według art. 19 § 2 u.p.e.a., właściwy organ gminy o statusie miasta (...) jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i pobierania jest właściwy ten organ.

Kara porządkowa nałożona przez funkcjonariusza straży miejskiej na podstawie art. 49 § 1 k.p.s.w. jest karą nałożoną z upoważnienia wójta, burmistrza (prezydenta miasta), ponieważ funkcjonariusz tej straży nakładający karę porządkową, nie działa we własnym imieniu. Tym samym uznać należy, że to prezydent miasta jest wierzycielem należności pieniężnej z tytułu nałożonej kary porządkowej, gdyż obowiązek podlegający egzekucji wynika z postanowienia organu jednostki samorządu terytorialnego. Uprawnienia wierzyciela będącego organem egzekucyjnym obejmują stosowanie ustawowych środków egzekucyjnych dotyczących należności pieniężnych prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego.

Skoro według art. 51 § 4 k.p.s.w., kary porządkowe nałożone w toku czynności wyjaśniających stanowią dochód budżetu państwa, to zgodnie z zasadami techniki prawodawczej jest to pośrednie odesłanie do ustawy z dnia

27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U.2022.1634 tekst jednolity, dalej: u.f.p.). Środkami publicznymi są dochody publiczne (art. 5 ust. 1 pkt 1). Dochodami publicznymi są inne dochody budżetu państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz innych jednostek sektora finansów publicznych należne na podstawie odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych (art. 5 ust. 2 pkt 2). Środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności następujące dochody budżetu państwa, dochody budżetu jednostki samorządu terytorialnego albo przychody państwowych funduszy celowych: dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw (art. 60 pkt 7). Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1) u.f.p., organami pierwszej instancji właściwymi do wydawania decyzji w odniesieniu do należności, o których mowa w art. 60, o ile odrębne ustawy nie stanowią inaczej, są w stosunku do należności budżetu państwa, z zastrzeżeniem pkt 3 - minister, wojewoda, inni dysponenci części budżetowych oraz inni kierownicy państwowych jednostek budżetowych. Według art. 64 ust. 1 pkt 1) i 2) u.f.p., należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może: z urzędu umarzać w całości - w przypadku gdy zachodzi jedna z okoliczności, o których mowa w art. 56 ust. 1 pkt 1-4; na wniosek zobowiązanego: a) umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym, b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. Natomiast, zgodnie z art. 67 ust. 1 u.f.p., do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052 oraz z 2022 r. poz. 1301) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, z późn. zm.).

Z przepisów tych wynika, że organem pierwszej instancji właściwym do wydawania decyzji w odniesieniu do należności w postaci dochodów pobieranych przez samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw, jest w stosunku do należności budżetu państwa wojewoda. Organem odwoławczym od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez wojewodę jest Minister Finansów. Natomiast, organem pierwszej instancji właściwym do wydawania decyzji w odniesieniu do należności w postaci dochodów pobieranych przez samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw, jest w stosunku do należności budżetów jednostek samorządu terytorialnego - wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta albo marszałek województwa. Organem odwoławczym od decyzji wydanych przez te organy jest samorządowe kolegium odwoławcze.

Mając na uwadze powyższe, należało wskazać Wojewodę Dolnośląskiego, jako organ właściwy do rozpatrzenia wniosku o umorzenie zapłaty kary porządkowej nałożonej postanowieniem Komendanta Straży Miejskiej Wrocławia z dnia [...] marca 2022 r.