Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1595/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 zw. z art. 107 § 1 i § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p..a. w zw. z art. 1 p.u.s.a.
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie sędzia NSA Mirosław Wincenciak sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) protokolant asystent sędziego Marita Sikora po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1979/22 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 września 2022 r. nr 010000/620/27914/2022/WSW w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 9 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 1979/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA"), po rozpoznaniu sprawy ze skargi

skargi M. W. (dalej: "skarżąca") na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ", "PZU") z 5 września 2022 r.,

nr 010000/620/27914/2022/WSW w przedmiocie umorzenia postępowania, oddalił skargę.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Decyzją z 8 czerwca 1988 r., nr Sw-257/88 Prezes ZUS przyznał - małoletniej wówczas - skarżącej rentę rodzinną w drodze wyjątku. Po ukończeniu przez nią nauki wstrzymano wypłatę renty, jednakże wyrokiem Sądu Wojewódzkiego

w Warszawie z 5 sierpnia 1997 r., XIII U 648/97 przywrócono skarżącej prawo

do wypłaty renty bezterminowo. Renta była wypłacana do dnia 28 lutego 2017 r.

Od dnia 20 stycznia 1997 r. skarżąca jest zaliczana do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

W okresie od 1 października 2003 r. do 30 listopada 2003 r. skarżąca pobierała rentę socjalną, którą wypłacano jej oprócz renty rodzinnej. W dniu

1 grudnia 2003 r. złożyła wniosek o przyznanie jej renty socjalnej na dalszy okres. Orzeczeniem z 5 stycznia 2004 r. lekarz orzecznik ZUS uznał skarżącą za osobę częściową niezdolną do pracy. W związku z powyższym decyzją z 16 stycznia

2004 r. ZUS odmówił skarżącej prawa do renty socjalnej na dalszy okres. Odwołanie skarżącej od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w Ostrołęce

z 11 marca 2005 r., III U 266/04.

Pomimo wstrzymania wypłaty renty socjalnej z powodu braku całkowitej niezdolności do pracy, skarżącej nadal wypłacano rentę rodzinną - do 28 lutego

2017 r. W maju 2016 r. ZUS powziął wątpliwość, czy stan zdrowia skarżącej nadal uzasadnia wypłacanie jej renty rodzinnej w drodze wyjątku i skierował ją na badanie przez lekarza orzecznika ZUS, który w orzeczeniu z 5 grudnia 2016 r. uznał,

że skarżąca jest trwale częściowo niezdolna do pracy, a niezdolność ta istnieje

od dzieciństwa. Po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącej od ww. orzeczenia Komisja Lekarska ZUS w orzeczeniu z 12 stycznia 2017 r. podtrzymała stanowisko Lekarza Orzecznika ZUS.

W związku z powyższym ZUS decyzją z 10 lutego 2017 r. wstrzymał M. W. wypłatę renty rodzinnej w drodze wyjątku począwszy

od 1 marca 2017 r. Na skutek odwołania skarżącej od ww. decyzji Sąd Okręgowy

w Ostrołęce wyrokiem z 27 lutego 2019 r., III U 209/17 oddalił odwołanie. Stwierdził bowiem, że skarżąca nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy.

Na skutek apelacji Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z 3 grudnia

2019 r., III AUa 280/19 uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję ZUS z 10 lutego 2017 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu.

Decyzją z 11 marca 2020 r. ZUS wznowił postępowanie w sprawie zgodnie

z wytycznymi Sądu Apelacyjnego w Białymstoku zawartymi w wyroku z 3 grudnia 2019 r. i wstrzymał - od 1 marca 2017 r. - wypłatę skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Na skutek odwołania skarżącej od ww. decyzji, Sąd Okręgowy w Ostrołęce wyrokiem z 17 marca 2021 r., III U 209/20 zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał jej prawo do wypłaty renty rodzinnej w drodze wyjątku od dnia 1 marca 2017 r. na stałe.

Na skutek apelacji ZUS Oddział w Płocku Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z 16 lipca 2021 r., III AUa 694/21 zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że: 1) przywrócił skarżącej prawo do wypłaty renty rodzinnej przyznanej w drodze wyjątku do 31 grudnia 2022 r., 2) uzależnił zachowanie prawa do renty po dniu

31 grudnia 2022 r. od istnienia u ww. całkowitej niezdolności do pracy, oraz oddalił odwołanie i apelację w pozostałym zakresie.

Wnioskiem z 12 lipca 2022 r. skarżąca zwróciła się do Prezesa ZUS

"o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na stałe jak dotychczas".

W uzasadnieniu wniosku wskazała, że powyższe świadczenie ma przyznane do końca grudnia 2022 r. Podniosła, że cierpi na Zespół Fahra i odczuwa związane

z tym drętwienia, zawroty głowy, omdlenia. Jest bardzo słaba fizycznie i psychicznie. Liczne schorzenia uniemożliwiają jej codzienne funkcjonowanie, potrzebuje stałej opieki. Orzeczono wobec niej trwałą, częściową niezdolność do pracy.

Wskazała również, że pozostaje bez środków do życia, bowiem nigdy nie pracowała - inwalidztwo powstało przed 16 rokiem życia.

Decyzją z 5 września 2022 r., nr 010000/620/27914/2022/WSW Prezes ZUS, powołując w podstawie prawnej art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszy Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 504, dalej: "u.s.u.s."), oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."), umorzył postępowanie w sprawie.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a.,

gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Zaznaczył, że decyzją z 8 czerwca 1988 r. Prezes ZUS przyznał skarżącej prawo do renty rodzinnej w drodze wyjątku i świadczenie to nadal jest wypłacane.

Pismem z 30 września 2022 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS

z 5 września 2022 r. "z prośbą o kasację wyroku Sądu z 16 lipca 2021 r.,

III AUa 694/21, natomiast podtrzymanie wyroku Sądu z 17 marca 2021 r.,

III U 209/20, na podstawie wyroku Sądu z 5 sierpnia 1997r. oraz decyzji

z 12 czerwca 1996 r.".

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że miała przyznaną rentę od 1998r., została wówczas zaliczona do pierwszej grupy inwalidzkiej. Następnie przyznano jej na stałe rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, którą wstrzymano w 2017 r.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o odrzucenie skargi z powodu braku podpisu skarżącej, ewentualnie, w przypadku uzupełnienia ww. braku formalnego skargi, o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem z 6 marca 2023 r. pełnomocnik skarżącej, ustanowiona z urzędu, podtrzymała skargę zarzucając dodatkowo naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9,

art. 77 § 1, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 64 § 2 k.p.a. co skutkowało naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 u.s.u.s., poprzez nieustalenie przedmiotu sprawy na skutek braku wypełnienia obowiązku informowania

i wyjaśnienia stronie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy wobec nadania treści żądania strony dowolnie przez organ obowiązany, z całkowitym pominięciem okoliczności złożonego wniosku i wadliwe, przedwczesne stwierdzenie bezprzedmiotowości sprawy.

W związku z powyższym pełnomocnik wniosła o:

- uwzględnienie skargi poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z 5 września 2022 r. oraz wskazanie przez Sąd organowi administracyjnemu sposobów załatwienia sprawy poprzez określenie w jaki sposób powinny być interpretowane przepisy, w tym w szczególności przepis art. 83 ust 1 u.s.u.s., oraz zakreślenie jakie dowody powinny zostać uwzględnione, ewentualnie jakie dodatkowe dowody winny zostać przeprowadzone w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, tj. ustalenia przedmiotu sprawy

w kontekście prawidłowo ustalonego stanu faktycznego,

- przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów przedkładanych przez skarżącą w załączeniu do pism składanych tut. Sądowi do niniejszej sprawy,

w tym w szczególności uzupełniające o czytelny podpis z imienia i nazwiska skarżącej, celem wyjaśnienia wszelkich wątpliwości, w tym w szczególności odnośnie do ostatecznej treści żądania skarżącej wyrażonego w piśmie z 12 lipca 2022 r. przez działającego w jej imieniu w postępowaniu przed Prezesem ZUS S. S., a których przeprowadzenie nie spowoduje przedłużenia postępowania,

- przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu według norm przepisanych, oświadczając, że koszty tej pomocy nie zostały opłacone w całości ani w części.

Opisanym na wstępie wyrokiem WSA oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku WSA wyjaśnił, że nie stwierdził podstaw

do uwzględnienia skargi, bowiem zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 września 2022 r. umarzająca postępowanie z wniosku skarżącej

z 12 lipca 2022 r. nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ nie może ponownie rozpoznać kwestii rozstrzygniętej już wcześniej ostateczną decyzją. Dopiero eliminacja z obrotu prawnego takiego rozstrzygnięcia otwiera możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy. Naruszenie tej zasady stanowi rażące naruszenie prawa i jest podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji na zasadzie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

WSA wskazał, że decyzją z 8 czerwca 1988 r. nr Sw-257/88 Prezes ZUS przyznał w drodze wyjątku prawo do renty rodzinnej na rzecz skarżącej. Natomiast wyrokiem z 16 lipca 2021 r., III AUa 694/21 Sąd Apelacyjny w Białymstoku zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Ostrołęce z 17 marca 2021 r., III U 209/20

i przywrócił skarżącej prawo do wypłaty renty rodzinnej w drodze wyjątku (wstrzymanej decyzją ZUS z 11 marca 2020 r.) do 31 grudnia 2022 r. (punkt I.1 sentencji wyroku) i uzależnił zachowanie prawa do tej renty po 31 grudnia 2022 r.

od istnienia u skarżącej całkowitej niezdolności do pracy (punkt I. 2 sentencji wyroku). Kwestia prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku (i wypłaty tego świadczenia) była zatem ostatecznie i prawomocnie rozstrzygnięta zarówno

na etapie złożenia przez skarżącą wniosku z 12 lipca 2022 r., jak i w dacie wydania przez Prezesa ZUS zaskarżonej decyzji, tj. 5 września 2022 r.

Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, tj.: art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., w zw.

z art. 145 § 1 ust 1 c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 1 p.u.s.a. poprzez oddalenie przez WSA skargi podczas gdy decyzja organu II instancji została wydana z naruszeniem przepisów art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 zw. z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., co zw. z 64 § 2 k.p.a. skutkowało naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a. w zw.

z art. 83 u.s.u.s. poprzez uznanie za prawidłowe nieustalenie przez organy administracyjne przedmiotu sprawy wskutek braku wypełnienia obowiązku informowania i wyjaśnienia stronie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy wobec nadanie treści żądania strony dowolnie przez organ obowiązany,

z całkowitym pominięciem okoliczności złożonego wniosku i wadliwie przedwczesne stwierdzenie bezprzedmiotowości sprawy.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o: uchylenie w całości skarżonego wyroku i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania, rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej co do zasady na rozprawie oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej przyznanej z urzędu, nieopłaconej ani

w części ani w całości, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny za stosowne uważa wyeksponowanie, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie pozwalają na jednoznaczną identyfikację intencji skarżącej. Poza rozległymi uwagami o charakterze komentarzowym, które w żaden sposób nie zostały powiązane z konkretnymi uchybieniami, jakich miałby dopuścić się Sąd pierwszej instancji w skardze kasacyjnej zawarto wyłącznie jedno zastrzeżenie do kwestionowanego nią wyroku: Sąd pierwszej instancji nie poczynił właściwych ustaleń w sprawie, albowiem nie uwzględnił, że skarżąca jest nieporadna, nie rozumie przysługujących jej uprawnień, a organ nie podjął działań celem ustalenie właściwej treści wniosku inicjującego postępowanie w sprawie. Tak postawiony zarzut nie może zostać zweryfikowany pozytywnie.

W skardze kasacyjnej nie zakwestionowano, że decyzją z 8 czerwca 1988 r.

nr Sw-257/88 Prezes ZUS przyznał skarżącej w drodze wyjątku prawo do renty rodzinnej. Wyrokiem z 16 lipca 2021 r., III AUa 694/21 Sąd Apelacyjny w Białymstoku zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Ostrołęce z 17 marca 2021 r., III U 209/20 i przywrócił skarżącej prawo do wypłaty renty rodzinnej w drodze wyjątku (wstrzymanej decyzją ZUS z 11 marca 2020 r.) do 31 grudnia 2022 r. (punkt I.1 sentencji wyroku) i uzależnił zachowanie prawa do tej renty po 31 grudnia 2022 r.

od istnienia u skarżącej całkowitej niezdolności do pracy (punkt I. 2 sentencji wyroku). Nie ulega więc wątpliwości, że tak na etapie złożenia przez skarżącą wniosku z 12 lipca 2022 r., jak i w dacie wydania przez Prezesa ZUS zaskarżonej decyzji, tj. 5 września 2022 r. skarżąca miała przyznaną rentę rodzinną w drodze wyjątku. Ponowne orzekanie w tym przedmiocie byłoby niedopuszczalne, stąd stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania było uzasadnione, a umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. prawidłowe. Trafnie zwrócił uwagę WSA, że przyznanie skarżącej prawa do renty rodzinnej po 31 grudnia 2022 roku, zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 16 lipca 2021 r., III AUa 694/21, uzależnione jest od stwierdzenia przez lekarza orzecznika ZUS, że jest ona całkowicie niezdolna do pracy w okresie następującym po tej dacie. Dopiero po wydaniu takiego orzeczenia skarżąca może ponownie ubiegać się o przyznanie renty w trybie art. 83 u.s.u.s.

Kwestia nieporadności skarżącej oraz brak zrozumienia przez nią swojej sytuacji prawnej została przez WSA rozważona i oceniona w sposób właściwy. WSA zwrócił uwagę, że treść wniosku inicjującego postępowanie z 12 lipca 2022 r. jest jednoznaczna. Skarżąca podała, że "rentę ma przyznaną do końca grudnia 2022 r."

i domaga się przyznania prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku "na stałe" sugerując, że ze względu na stan zdrowia "załatwienie sprawy będzie mogło odbyć się na początku listopada 2022 r." Skarżąca podkreśliła, że orzeczono wobec niej trwałą częściową niezdolność do pracy. Odnotować trzeba, że trwała częściowa niezdolność do pracy nie jest równoznaczna z całkowitą niezdolnością do pracy, od które uzależniono przyznanie skarżącej prawa do renty rodzinnej od 1 stycznia 2023 roku. Żadne dodatkowe informacje, czy pouczenia kierowane przez organ do skarżącej nie zmieniłyby jej sytuacji prawnej: skarżąca tak w dniu złożenia wniosku, jak i w dniu orzekania przez organ miała przyznane prawo do renty rodzinnej,

a kwestia jej całkowitej niezdolności do pracy po 31 grudnia 2022 roku nie była rozstrzygnięta przez lekarza orzecznika ZUS. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku wyjaśnił skarżącej, że nie ma żadnych przeszkód, aby zwróciła się o przyznanie prawa do renty rodzinnej za okres od 1 stycznia 2023 roku, gdy będzie miała już stwierdzoną całkowitą niezdolność do pracy i po upływie okresu, na który świadczenie to zostało jej przyznane. Stąd rozważania skargi kasacyjnej odnoszące się do stanu zdrowia skarżącej i jego oceny przez Sąd Apelacyjny

w Białymstoku nie mają żadnego znaczenia.

Z podanych przyczyn zarzucane skargą kasacyjną naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., w zw. z art. 145 § 1 ust 1 c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 1 p.u.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 zw. z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., 64 § 2 k.p.a. art. 105 § 1 k.p.a. i art. 83 u.s.u.s. nie mogło zostać uwzględnione.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie

art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.