Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1707/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 37a ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2542
law: Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (t.j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Edyta Cichecka po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S.A. z/s w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 852/20 w sprawie ze skargi P. S.A. z/s w W. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 27 lutego 2020 r. nr DO-II.7610.464.2019.JL w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 stycznia 2021 r. I SA/Wa 852/20 , oddalił skargę P[...] S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z 27 lutego 2020 r. nr DO-II.7610.464.2019.JL w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyły P[...] S.A. w Warszawie, zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucono:

I. naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 37a ust. 1 ustawy z dnia 8.09.2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P[...]" (dalej jako: "ustawa o komercjalizacji P[...]") poprzez błędne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej nabycie prawa własności przez Skarb Państwa oraz prawa użytkowania wieczystego przez P[...] S.A.;

II. naruszenie prawa procesowego:

1. art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości, w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji niezastosowanie środków przewidzianych ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku czynności podjętych w granicach sprawy, czego skutkiem było zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie, a także braku rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w sposób wszechstronny i kompletny, w szczególności nieuwzględnienie faktycznego pozostawania spornej nieruchomości we władaniu P[...]S.A. w dniu 28.02.2003 r. oraz znajdowania się na niej naniesień w postaci rowu odwadniającego, skarpy, podtorza, potwierdzającego przeznaczenie nieruchomości jako infrastruktury kolejowej linii Oleśnica - Chojnice, co skutkowało dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych i oddaleniem skargi;

3. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego wyroku z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń i nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności brak merytorycznego ustosunkowania się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania oraz do zarzutu naruszenia art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji P[...], co uniemożliwia merytoryczną kontrolę instancyjną postępowania sądowo-administracyjnego.

Skarżąca kasacyjnie spółka wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania;

2) zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Skarżący kasacyjnie złożył wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.

Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.

Z ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że w sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Warunkiem uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania jest wykazanie istotnego wpływu zaistniałego naruszenia na wynik sprawy.

W ramach postawionych zarzutów naruszenia przepisów postępowania Spółka wskazała na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., uznając, że doszło do ich niezastosowania, a w rezultacie do niezastosowania środków przewidzianych ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do czynności podjętych w granicach sprawy, czego skutkiem było zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie, a także brak rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w sposób wszechstronny i kompletny. Zarzut ten jest niezasadny. Prawidłowo Sąd I instancji uznał, że nie doszło do naruszenia wskazywanych przepisów k.p.a., a tym samym nie uchybił przepisowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., skoro nie doszło do naruszeń o istotnym wpływie na wynik sprawy. Jakkolwiek zgodnie z art. 7 k.p.a., inicjatywa dowodowa w toku prowadzonego postępowania administracyjnego spoczywa na organie administracji publicznej, to zgodnie z ugruntowanym już stanowiskiem sądów administracyjnych, obowiązek ten nie zwalnia stron postępowania z czynnego udziału w toczącym się postępowaniu i inicjowania przeprowadzenia określonych środków dowodowych (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2020 r. I OSK 1253/20).

Sąd I instancji zasadnie uznał, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek materialnoprawnych określonych w art. 37a ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" w znacznej mierze spoczywać powinien na stronie wnioskującej o uwłaszczenie. Inicjatorka postępowania powinna mieć najpełniejszą wiedzę w zakresie istniejącej infrastruktury kolejowej oraz jej historii, a przez to realną możliwość wykazania dokumentacji potwierdzającej władztwo nad gruntem i zajęcie go pod infrastrukturę kolejową w dacie istotnej dla wydania decyzji potwierdzającej prawo użytkowania wieczystego. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, wyrażone także w zaskarżonym wyroku, że określone w k.p.a. obowiązki organu związane z prowadzeniem postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim akcentowany przez skarżącą kasacyjnie obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, podlegającego następnie swobodnej ocenie, nie zwalnia strony ze współdziałania z organem w celu osiągnięcia pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia, a tym bardziej nie można wnioskować, że organ ma prowadzić postępowanie tak długo i skutecznie, aż znajdzie dowody potwierdzające żądanie strony. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2019 r. I OSK 3577/18). Sąd poddał ocenie działanie organów wskazując, że organ I instancji dwukrotnie wzywał skarżącą Spółkę (pismami z 10 czerwca 2019 r. i 14 sierpnia 2019 r.) do wyjaśnienia powstałych w sprawie wątpliwości, przedstawienia właściwych dokumentów potwierdzających zajęcie spornego gruntu pod linię kolejową, jednak skarżąca na wezwania te nie udzieliła odpowiedzi. Tymczasem to obowiązkiem skarżącej było staranne przygotowanie całości dokumentacji potwierdzającej w sposób niebudzący wątpliwości zajęcie gruntu w dniu 28 lutego 2003 r. Skoro pisma te pozostały bez odpowiedzi, prawidłowa była konkluzja Sądu I instancji, że organy nie są zobowiązane do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona sama, mimo wezwania, takich środków nie przedstawiła. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Postępowanie zostało zatem przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (w tym i powołanych w skardze przepisów), a materiał dowodowy w sprawie został zebrany i rozpatrzony.

Nie jest sporne, że Spółka do złożonego wniosku załączyła wypis z rejestru gruntów i wyrys z mapy ewidencyjnej, sporządzone według stanu na dzień 21 lutego 2019 r., zaś wypis z ewidencji środków trwałych, wypis z księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości oraz oświadczenie osób upoważnionych wg stanu na dzień składania wniosku. Sąd stwierdził, że analiza treści tych dokumentów nie dowodzi, by w dniu 28 lutego 2003 r. na przedmiotowej działce znajdowała się linia kolejowa oraz w tej dacie pozostawała ona we władaniu skarżącej. Jedyną okolicznością, którą można potwierdzić na podstawie zapisów księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości jest to, że w dniu 28 lutego 2003 r. działka ta była własnością osób fizycznych. Wszystkie pozostałe dokumenty opracowane zostały według stanu istniejącego po tej dacie, a nie według stanu istniejącego na nieruchomości w dniu 28 lutego 2003 r. W tej sytuacji nie mogą one zostać uznane za dowody, że na przedmiotowym gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. znajdowała się linia kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, a Polskie Koleje Państwowe w tej dacie władały tą nieruchomością. Nie było zatem wadliwe uznanie przez Sąd, że nie było podstaw do przyjęcia, że na dzień 28 lutego 2003 r. na działce nr [...] znajdowała się linia kolejowa oraz że w tej dacie pozostawała ona we władaniu skarżącej Spółki, skoro nie przedstawiono dokumentów na relewantną dla postępowania datę 28 lutego 2003 r. Sąd prawidłowo przyjął, że dokumenty przedstawiające stan na gruncie istniejący w dacie o wiele późniejszej nie potwierdzają istnienia w dacie 28 lutego 2003 r. na spornym gruncie infrastruktury kolejowej (rowu, skarpy oraz podtorza). Nie było również wadliwe uznanie, że oświadczenie pracowników Spółki było niewystarczające do uwzględnienia stanowiska skarżącej. Oświadczenie nie zawiera żadnego wyjaśnienia, na podstawie jakich własnych ustaleń lub dokumentów osoby, które złożyły to oświadczenie, powzięły informacje, o których zaświadczają, i w jakich okolicznościach posiadły wiedzę o wskazanych w nim faktach. W sytuacji zatem, gdy dowody przedstawione przez skarżącą, z uwagi na datę ich wytworzenia, nie mogły służyć wykazaniu zagospodarowania spornej nieruchomości i stanu posiadania skarżącej na dzień 28 lutego 2003 r., a Spółka pomimo wezwania przez organy nie przedstawiła dodatkowych dowodów w sprawie, brak było podstaw do uznania oświadczenia Spółki o jej stanie posiadania w zakresie spornej nieruchomości za dowód rozstrzygający. Brak dowodu przeciwnego nie oznacza konieczności uwzględnienia treści oświadczenia jako potwierdzającej fakt władania gruntem. Wbrew stanowisku Spółki nie wskazuje to na konieczność uwzględnienia żądania, nawet przy objęciu oświadczenia domniemaniem jego prawdziwości. Moc dowodowa takiego oświadczenia nie jest zatem wystarczająca do potwierdzenia władania przez skarżącą kasacyjnie w dniu 28 lutego 2003 r. gruntem objętym wnioskiem. Nieopatrzony datą, a załączony do wniosku wypis z ewidencji środków trwałych nie może świadczyć o stanie posiadania i zagospodarowania nieruchomości w dacie historycznej. Skarżąca Spółka miała możliwość powoływania innych dowodów, w tym w szczególności pozyskanych od zależnej od niej spółki zajmującej się od 2001 r. zarządzaniem infrastrukturą kolejową, na okoliczność posadowienia na spornej nieruchomości infrastruktury kolejowej. Brak inicjatywy skarżącej Spółki w tym zakresie nie może zatem obciążać organu prowadzącego postępowanie. Tym samym, nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.

Nie jest możliwe odniesienie się do, powoływanego łącznie z powyższymi przepisami, zarzutu naruszenia art. 135 p.p.s.a. Skarżąca kasacyjnie nie zawarła bowiem w zakresie naruszenia tego przepisu jakiegokolwiek uzasadnienia, co w świetle brzmienia tego przepisu, dyskwalifikuje zarzut jego naruszenia.

W ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania powołano także art. 141 § 4 p.p.s.a. Naruszenia tego przepisu Spółka upatruje w nienależytym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku z uwagi na nieodniesienie się szczegółowo do zarzutów skarżącej, dotyczących naruszenia przepisów postępowania, a także art. 37a ustawy o komercjalizacji. W odniesieniu do powyższego zarzutu należy przypomnieć, że – jak wielokrotnie sygnalizowano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty dotyczące treści uzasadnienia wyroku mogą być skutecznie postawione w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w art. 141 § 4 p.p.s.a. i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji rozpoznał sprawę sądowoadministracyjną zgodnie z jego kontrolnymi kompetencjami i ze wskazaniem przyjętego przez Sąd stanu faktycznego sprawy. Podkreślić trzeba, że ewentualna wadliwość uzasadnienia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jedynie w sytuacji, gdy uzasadnienie wyroku sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa stałaby się kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, co nie ma miejsca w realiach niniejszej sprawy. Wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie, Sąd nie miał obowiązku odniesienia się szczegółowo do zarzutów. Wojewódzki sąd administracyjny nie ma obowiązku odnosić się osobno do każdego z zarzutów skargi i do każdego z argumentów na ich poparcie, może je oceniać całościowo. Najistotniejsze jest to, aby z wywodów wynikało, dlaczego w sprawie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze (por. wyrok NSA z 18 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 702/15). Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji odniósł się do zarzutów skargi, zarówno tych, które dotyczyły naruszenia przepisów postępowania, jak i tych, które dotyczyły naruszenia art. 37a ustawy o komercjalizacji.

Nie ma również podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP poprzez błędne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej nabycie prawa własności przez Skarb Państwa oraz prawa użytkowania wieczystego przez P[...] S.A.

Analiza art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji P[...] wskazuje, że zmiana w prawach do nieruchomości zajętych pod linie kolejowe wymaga łącznego spełnienia dwóch przesłanek, tj. wymogu, aby grunt ten na dzień 28 lutego 2003 r. nie stanowił własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego ani P[...] SA oraz wymogu, aby we wskazanej powyżej dacie grunt ten wchodził w skład linii kolejowych i pozostawał we władaniu P[...] SA. Mając na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie nie wykazano, że sporna nieruchomość na dzień 28 lutego 2003 r. była zabudowana infrastrukturą kolejową i znajdowała się we władaniu skarżącej, to uznać należało, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wykazania spełnienia wszystkich przesłanek umożliwiających stwierdzenie zmiany stanu prawnego nieruchomości wskazanych w art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji P[...].

Nie mógł być także uwzględniony zarzut naruszenia art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji P[...] przez mylne przyjęcie, że sporna działka nie pozostawała w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu P[...] S.A. i nieodniesienie się do kwestii władania linią, która nie musi być czynna. W zarzucie kwestionuje się prawidłowość oceny charakteru zagospodarowania konkretnej nieruchomości oraz prawidłowość oceny w zakresie władania tym gruntem przez pryzmat braku czynnej linii kolejowej. Za pomocą tego zarzutu naruszenia prawa materialnego strona skarżąca kasacyjnie kwestionuje ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego sprawy. Tymczasem, zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., I OSK 1171/12, LEX nr 1298298). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.