Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1139/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1988
law: Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi A. S. (S.) na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 27 kwietnia 2023 r. nr SOI.6233.3.2023 w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 28 listopada 2022 r. A.S. zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. m. in. dokonanie zmiany imienia i nazwiska z A.S.; "zawartego i dotychczas używanego we wszelkich dokumentach oraz czynnościach prawnych (...) na imię i nazwisko przybrane i używane prywatnie oraz w sytuacjach nie wymagających potwierdzenia tożsamości - od 30. października 2017 r. (oficjalny coming out: 24.10.2021r.) a zgodne z moją tożsamością płciową (kobiecą) oraz płcią pożądaną (płeć kobieta)", tj. A.S.

W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że : "zmiana (oficjalna) imienia i nazwiska na kobiece (zgodnie zarówno z moją tożsamością płciową, wyglądem, zachowaniem, jak i innymi parametrami pożądanej przeze mnie płci kobiecej) to także uregulowanie wielu aspektów mojego życia - tak prywatnego jak zawodowego a także prawnego: w myśl art. 8 Konwencji Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Dla pełnej ochrony życia prywatnego w tym tożsamości osób transpłciowych, nikt nie może być zmuszony do posługiwania się dokumentami, które wskazują na inną płeć niż wygląd zewnętrzny, gdyż prowadzi to do znaczącego dyskomfortu. "

Do wniosku załączono kserokopię zupełnego odpisu aktu urodzenia, aktualną fotografię, kserokopię zalecenia [...] z [...] r. wskazującego na konieczność diagnostyki seksuologicznej oraz psychologicznej oraz kserokopię zaświadczenia lekarskiego z [...] T. z [...] r., z którego wynika, że pacjent odbył w poradni 2 wizyty i aktualnie jest w trakcie diagnostyki dysforii płciowej.

Pismem z 5 grudnia 2022 r. wnioskodawca doprecyzował, że wybór nowego nazwiska jest przypadkowy, nie mający żadnego związku z jakąkolwiek osobą używającą nazwiska S. "Jest to po prostu nazwa znaku zodiaku odpowiadającego mojej dacie urodzenia ([...]), natomiast wnioskowane imię: A jest wybrane jako najczęściej nadawane imię żeńskie dla osób urodzonych dokładnie w dniu moich narodzin ([...] roku)".

Decyzją z 7 marca 2023 r. nr [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w J. orzekł o odmowie żądanej zmiany imienia i nazwiska Powołując się na przesłankę ważnych powodów określonych w art. 4 ustawy o zmianie imienia i nazwiska oraz mając na względzie zasadę względnej stabilizacji imion jako wartości prawnie chronionej, a także biorąc pod uwagę zgodność wnioskowanej czynności z przepisami ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w J. stwierdził, że w świetle aktualnie obowiązujących przepisów zmiana imienia z męskiego na żeńskie, nie może nastąpić bez wcześniejszego uzyskania orzeczenia sądowego w przedmiocie zmiany płci. Z kolei, w zakresie zmiany nazwiska wnioskodawcy wywiódł, że przyjęcie za słuszny argumentu zmiany nazwiska na nazwisko noszonego znaku zodiaku byłoby zaprzeczeniem zasady stabilizacji nazwisk. Ponadto organ zaznaczył, że potencjalna zmiana nazwiska nie zmieni uwarunkowań rodzinnych strony.

Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat. Podniósł, że zmiana imienia i nazwiska uchroni go przed dalszymi problemami, szykanami i innymi niepożądanymi skutkami wskazanej rozbieżności i umożliwi normalne funkcjonowanie w społeczeństwie, jako pełnoprawna osoba - mimo tranzycji. Opisał szeroko swoje doświadczenia i procesy dokonywanej tranzycji na różnych płaszczyznach podkreślając, że jest osobą wykazującą cechy płci przeciwnej już od wczesnych lat dziecinnych, a podjęcie diagnostyki i terapii w tym zakresie stało się możliwe i podjęte dopiero od 2017 r. Wyjaśnił ponadto, że sądowy proces korekty płci jeszcze się nie rozpoczął ze względu na niedokończony proces diagnostyki i terapii medycznej, konieczność zebrania wszelkich niezbędnych dokumentów i dowodów, a jego rozpoczęcie dodatkowo opóźnia pobyt w zakładzie karnym, w trakcie którego nie ma możliwości dokończyć diagnostyki oraz terapii.

Powołując się na art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka wywiódł, że: "prawne uzgodnienie płci nie może ograniczać się wyłącznie do sprostowania aktu urodzenia oraz że dla pełnej ochrony życia prywatnego, w tym tożsamości osób transpłciowych, nikt nie może być zmuszony do posługiwania się dokumentami, które wskazują na inną płeć, niż wygląd zewnętrzny, gdyż prowadzi to do znacznego dyskomfortu. Odwołujący wskazał, że w wyroku z 11.10.2018 r. (skarga 55216/08) Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził naruszenie art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka uniemożliwiając zmianę imienia przed uzyskaniem ostatecznego orzeczenia o uzgodnieniu płci. Ponadto wyjaśnił, że zgodnie z art. 4 ustawy o zmianie imienia i nazwiska zmiany tej dokonać można wyłącznie z ważnych powodów m. in. na imię lub nazwisko używane - w przypadku odwołującego danych A.S.używa w relacjach prywatnych oraz nie wymagających potwierdzenia tożsamości - oficjalnie od dnia coming outu tj. 24.10.2021 r. Zaznaczył też, że rozbieżność pomiędzy coraz bardziej kobiecym wyglądem zewnętrznym, a męskimi danymi zawartymi w dokumentach powoduje problemy urzędowe i inne, a w konsekwencji generuje stres, dyskomfort i niepokój psychiczny oraz naraża na akty dyskryminacji, agresji i innych zachowań homofobicznych.

Zaskarżoną obecnie decyzją Wojewoda Śląski utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazał, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1988). Zgodnie z art. 4 ust. 1 tego aktu, zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności, gdy dotyczą zmiany:

1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka;

2) na imię lub nazwisko używane;

3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione;

4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.

Treść przepisu wskazuje, że wydawana przez organ decyzja ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ dysponuje swobodą co do wyboru treści rozstrzygnięcia, nawet gdy wnioskodawca powoła się na określoną w ustawie przesłankę umożliwiającą uwzględnienie wniosku tj. ważny powód. Wyszczególnione w art. 4 ust. 1 ustawy ważne powody do zmiany imienia lub nazwiska mają jedynie charakter przykładowy.

Odnosząc się do powodów zmiany nazwiska przez odwołującego Wojewoda zgodził się z organem I instancji, że przedstawione przez odwołującego powody nie były wystarczające do potwierdzenia doniosłości potrzeby zmiany nazwiska. Przepis ustawy stanowi, że zmiany nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów. Wobec tego powodem zmiany nie mogą być jedynie subiektywne przekonania osoby, która chce zmiany ale powinny być poparte faktami i dowodami istotnymi dla sprawy. Powoływanie się przez wnioskodawcę na problemy związane z brakiem akceptacji przez biologiczną rodzinę oraz wyboru nazwiska zgodnego ze znakiem zodiaku "[...]" są niewystarczające dla uznania, że obecnie zachodzą na tyle ważnie powody aby stwierdzić, że zachodzą przesłanki do zmiany nazwiska.

Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat. Podniósł w niej argumentację przytoczoną wcześniej w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Kontrolowana sprawa dotyczy żądania zmiany imienia i nazwiska skarżącego. Należy tu wyraźnie podkreślić, iż nie wpływa ona w żaden sposób na kwestię płci strony. Ten ostatni skutek może nastąpić w trybie uzgodnienia płci. To jednak nie nastąpiło. Co więcej, skarżący znajduje się na początku procedur badawczych związanych z ustaleniem jego statusu.

Żądanie na tym etapie procesu tranzycji zmiany imienia i nazwiska w żaden sposób nie wpłynie na płeć skarżącego. Nawet jeśli imię strony zostanie zmienione, to w świetle prawa dalej będzie on mężczyzną tyle, że z żeńskim imieniem.

W związku z powyższym Sąd nie będzie odnosił się do argumentacji skargi związanej z tranzycją płciową skarżącego, czy tez podniesionych zarzutów naruszenia art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Skarżący, jako mężczyzna wniósł o zmianę nazwiska i imienia (na żeńskie). I tylko w takim zakresie nastąpi ocena prawidłowości podjętych w sprawie rozstrzygnięć.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2021 r. poz. 1988) zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany:

1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka;

2) na imię lub nazwisko używane;

3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione;

4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie ma charakter przykładowy. Przesłanką zmiany imienia i nazwiska są również inne "ważne powody".

Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych użyte w przepisie art. 4 ust. 1 ustawy z 2008 r. o zmianie imienia i nazwisk określenie "ważny powód" należy do tzw. pojęć niedookreślonych, a wyrażenie zgody właściwego organu na zmianę imienia i nazwiska następuje w ramach uznania administracyjnego. Ważny powód zmiany nazwiska powinien być odrębnie oceniony w każdej indywidualnej sprawie, nadto wnioskodawca powinien przekonać organ administracyjny, że wskazany subiektywnie przez niego powód zmiany jest na tyle istotny, by władza dokonała tej zmiany, uznając go za obiektywnie istotny. Ważne powody przemawiające za zmianą imienia i nazwiska, nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom ich oceny. Granicą rozważań organów administracji państwowej powinno być ustalenie istnienia (lub braku) elementów oczywistej bezzasadności w motywach strony, na przykład cech kaprysu lub przekory (por. wyrok NSA z dnia 22 września 2017 r. sygn. II OSK 69/16 – wszystkie orzeczenia za CBOSA).

Przyjęcie przesłanki zmiany imienia, zmiany wyłącznie z ważnych powodów, otwiera szeroką ocenę nadania treści spełniających tę przesłankę. "Ważne powody" kwalifikowane jest w orzecznictwie sądowym do pojęć nieoznaczonych, a nawet do przyjęcia konstrukcji uznania administracyjnego. Oznacza to, że w przepisie prawa nie został jednoznacznie zapisany hipotetyczny stan faktyczny i wynikające z tego zapisu konsekwencje prawne. Organ rozpoznający sprawę ma zatem pozostawioną ocenę, czy żądanie zmiany imienia mieści się w zakresie przesłanki "ważnych powodów". Taka konstrukcja przesłanki zmiany imienia poddana wartościowaniu przez organ administracji publicznej właściwy do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy wyłącza przyjęcie, że wydanie decyzji o odmowie zmiany imienia jest rozstrzygnięciem rażąco naruszającym prawo

Należy wreszcie zwrócić uwagę, że ustawodawca uzasadniając zmianę imienia i nazwiska od "ważnych powodów" potwierdził obowiązywanie w prawie polskim zasady trwałość imienia i nazwiska jako elementu danych identyfikacyjnych człowieka, zaś ich zmianę dopuścił jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy uznać, że rozstrzygnięcia organów administracji są prawidłowe. W odniesieniu do kwestii nazwiska skarżący wskazał, że jest on przypadkowy, nie mający żadnego związku z jakąkolwiek osobą używającą nazwiska S.. "Jest to po prostu nazwa znaku zodiaku odpowiadającego mojej dacie urodzenia ([...])". W ocenie Sądu takie uzasadnienia żądania strony nie tylko nie wskazuje na "ważny powód", ale nawet na jakikolwiek.

Inaczej sytuacja wygląda w przypadku zmiany imienia. Tu wybór imienia nie został uzasadniony. Należy domniemywać, że strona domaga się zmiany na imię "żeńskie". Jak jednak wyżej wskazano, skarżący znajduje się dopiero na początku tranzycji płciowej. Trudno przypuszczać jakie będą jej dalsze losy. Zatem i w tym przypadku zmiana danej osobowej, która będzie w istocie wprowadzać w błąd ze względu na brzmienie, nie została uzasadniona.

Sądowi jest znane orzecznictwo ETPCZ dotyczące zmiany imion osób w trakcie transpozycji płciowej (w oparciu o art. 8 Konwencji). Należy jednak zwrócić uwagę, że nie każda odmowa dokonania zmiany danych stanowi naruszenie wspomnianego przepisu. Jak stwierdzono bowiem w decyzji Trybunału (z dnia z dnia 15 września 2015 r. nr 12209/10) "przy rozstrzyganiu w przedmiocie takiej równowagi należy niemniej jednak brać pod uwagę margines uznania przysługujący państwu w tej dziedzinie. Nadawanie, uznawanie i posługiwanie się nazwiskami i imionami należy do jednej z dziedzin, w których cechy narodowe odznaczają się najsilniej i gdzie w praktyce nie ma punktów zbieżnych pomiędzy wewnętrznymi systemami Układających się Państw. Skutkiem tego dziedzina ta odzwierciedla olbrzymią różnorodność państw członkowskich Rady Europy: w każdym z państw nadawanie imion wynika z szeregu czynników o charakterze historycznym, lingwistycznym, wyznaniowym i kulturowym, wśród których znalezienie wspólnego mianownika jest wyjątkowo trudne, a nawet niemożliwe. Nadto nie jest zadaniem Trybunału zastąpienie właściwych władz krajowych przy określaniu najbardziej odpowiedniej polityki prowadzonej w sferze uregulowania zmiany nazwisk, lecz ocena w świetle Konwencji decyzji podejmowanych przez takie organy w ramach wykonywania ich swobody decyzyjnej".

Z tych względów na podstawie art. 151 orzeczono jak w sentencji.