Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 719/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 17 ust 1 pkt 4, art 7, 77 par 1 art 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art 145 par 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.), Protokolant starszy referent Agnieszka Stefańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza K. z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z 15 lutego 2023 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B. K. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. (dalej jako "Burmistrz") z 9 stycznia 2023 r. nr [...] odmawiającą skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżąca w dniu 6 września 2022 r. (data wpływu do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K.) wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – Z. P.

Burmistrz decyzją z 4 października 2022 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącej ww. świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r."

Kolegium decyzją z 19 grudnia 2022 r. nr [...], na skutek odwołania skarżącej, uchyliło w całości powyższą decyzję i przekazało sprawę Burmistrzowi do ponownego rozpatrzenia wskazując, że z uwagi na zapadły wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, obecnie przy dokonywaniu oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pominąć należy kryterium momentu powstania niepełnosprawności, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Burmistrz powinien więc zbadać, czy w sprawie spełnione zostały pozostałe przesłanki z art. 17 u.ś.r. Przede wszystkim konieczne jest wyjaśnienie, czy niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub rezygnacja z niego ma bezpośredni związek z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Burmistrz decyzją z 9 stycznia 2023 r. ponownie odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i wskazał, że w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w dniu [...] stycznia 2023 r. przeprowadził wywiad środowiskowy, z którego bezspornie wynika, że Z. P. ze względu na stan zdrowia wymaga stałej i całodobowej opieki. Osoba sprawująca opiekę, tj. skarżąca, nie ma możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet dorywczo, gdyż nie może zostawić matki bez opieki. W ocenie Burmistrza, powyższe ustalenia nie zmieniają jednak faktu, że aby przyznać przedmiotowe świadczenie należy spełnić łącznie wszystkie przesłanki z art. 17 u.ś.r. Tymczasem w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., a mianowicie niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu wieku, o którym mowa w ww. przepisie.

Kolegium decyzją z 15 lutego 2023 r., po rozpoznaniu odwołania skarżącej, utrzymało w mocy decyzję z 9 stycznia 2023 r. W uzasadnieniu decyzji wskazało, że z ustalonego przez organ pierwszej instancji stanu faktycznego wynika, że w przypadku skarżącej brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zakres sprawowanej opieki nad matką nie uniemożliwia skarżącej podjęcia jakiejkolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bowiem sprawowane czynności nie zajmują tyle czasu, by determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia, a zwłaszcza uniemożliwiałyby podjęcie aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy. Nie świadczą również one o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby, stanowiąc również codzienne zajęcia osób, które pracują zawodowo. W istocie wskazywane przez skarżącą czynności stanowią codzienną rutynę osób pracujących tym bardziej, że skarżąca mieszka wraz z mężem. Co więcej, z akt wynika, że skarżąca jest osobą bierną zawodowo i nie wykazała, by kiedykolwiek pracowała, zaś konieczność rezygnacji z zatrudnienia wynikała właśnie z konieczności opieki nad matką. Z akt wynika także, że Z. P. ma też innych zstępnych, z którymi utrzymuje dobry kontakt, tj. K. K., K. C. i A. C. Nawet jeśli nie mogą oni sprawować osobistej opieki nad niepełnosprawną z uwagi na zatrudnienie, czy inne okoliczności osobiste i rodzinne, to nie zwalnia ich to z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby chorej. Przy czym obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych albo na dostarczaniu w naturze określonych rzeczy, albo osobistych staraniach. Tym samym, w ocenie Kolegium, brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi wskazała, że organ błędnie przyjął, że czynności wykonywane przy matce pozwalają jej na podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie skarżącej, każdy wniosek powinien być rozpatrywany indywidualnie, co nie zostało uczynione. Organ nie wziął bowiem pod uwagę specyfiki, rodzaju i przebiegu choroby u jej matki, chorej na Alzheimera. To nie czasookres wykonywania czynności jest najważniejszy, bowiem choroba ta wymaga nie tylko pomocy w codziennych czynnościach, ale też ciągłej kontroli osoby wymagającej opieki, której zachowanie zagraża jej zdrowiu i bezpieczeństwu. Skarżąca wskazała, że w chorobie jej matki była agresja wobec domowników, w tym niewidomego męża, odkręcanie wody, kurków z gazem, próby wybicia szyb, również u sąsiadów, kradzieże dokumentów sąsiada i innych przedmiotów, chowanie i wynoszenie żywności, próby wychodzenia oknem, niekontrolowane podbieranie lekarstw, wzywanie policji. W zaawansowanym stadium choroby zaczęły się również omdlenia, utrata przytomności, biegunki i torsje grożące zadławieniem. W 2021 r. matka skarżącej upadła, złamała biodro i mimo przeprowadzonej operacji przestała sama chodzić. Wobec tego konieczny był zakup specjalnego łóżka z barierkami oraz materaca odleżynowego. Początkowo chodziła ona o balkoniku przy asekuracji skarżącej, jednak obecnie jest całkowicie leżąca, nie porusza się. Nie jest świadoma kiedy załatwia potrzeby fizjologiczne, nie odczuwa głodu i pragnienia, nie jest w stanie nic utrzymać w dłoni, nie potrafi sama się unieść, czy też przekręcić w łóżku, nie odzywa się i jest całkowicie obojętna na otoczenie. Oczywiste więc jest, że matka skarżącej nie może przebywać sama, bez obecności opiekuna. Co więcej, choroba trwa od wielu lat i stale postępuje. Skarżąca nie może zostawić matki na kilka godzin samej, by podjąć pracę choćby w niepełnym wymiarze. Odnosząc się do zarzutu organu odnośnie do braku aktywności zawodowej, skarżąca wskazała, że w 1991 r. wraz z mężem zajęli się uprawą warzyw w tunelu i na polu, zaś w 1994 r. rodzice przekazali skarżącej gospodarstwo rolne, na którym pracowała wraz z mężem. W związku jednak z pogarszającym się stanem zdrowia rodziców (najpierw ojca, a później też matki), skarżąca nie była w stanie pogodzić opieki nad nimi z pracą na gospodarstwie. Została więc zmuszona do zawieszenia działalności. Do marca 2009 r. skarżąca opiekowała się nie tylko matką, ale też ojcem, który miał orzeczoną rentę inwalidzką z uwagi na pogarszający się wzrok, a następnie całkowitą ślepotę (początkowo wymagał pomocy w codziennych czynnościach, a później stał się osobą leżącą). Nie jest więc zgodne z prawdą, że skarżąca przez te lata była osobą bezrobotną z wyboru, a co najwyżej nie pracowała na etacie. W konsekwencji wypełnia ona przesłankę niepodejmowania zatrudnia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Odnosząc się do wskazywanych w zaskarżonej decyzji zstępnych osoby niepełnosprawnej, skarżąca podniosła, że A. C. przebywa obecnie na urlopie macierzyńskim – jej młodsza córka ma niespełna 5 miesięcy, zaś starsza 2,5 roku i posiada orzeczenie o niepełnosprawności. K. C. ma trójkę dzieci i pracuje na ¾ etatu, zaś jej sytuacja finansowa i czasowa nie pozwala na pomoc materialną mamie i babci. Z kolei K. K. i jego żona pracują na pełen etat. Z powyższego wynika, że inni członkowie rodziny nie mogą sprawować opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Skarżąca w dniu 14 sierpnia 2023 r. (data stempla pocztowego) nadesłała do Sądu kartę informacyjną z przyjęcia matki w trybie nagłym do szpitala w dniu [...] lipca 2021 r., z której wynika, że chora na Alzheimera nie przyjmuje pokarmów, wobec czego na prośbę lekarza POZ założono jej sondę nosowo-żołądkową. Wydano również skierowanie do Poradni żywieniowej celem włączenia żywienia dojelitowego dietą przemysłową w warunkach domowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie Burmistrz odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że choć skarżąca spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jednak nie została spełniona przesłanka z ust. 1b tego artykułu.

Z kolei Kolegium wyraziło odmienny pogląd odnośnie do przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. uznając, że w sprawie brak jest związku przyczynowego między sprawowaną opieką nad matką a niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia. Organ nie odniósł się natomiast w zaskarżonej decyzji do przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., choć swoje stanowisko odnośnie do braku podstaw do jej zastosowania w tej sprawie wyraził w poprzednio wydanej decyzji z 19 grudnia 2022 r.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, z 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, czy z 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16; https://cbois.nsa.gov.pl). Sąd podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, uznając za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie.

Kwestią sporną pozostaje natomiast istnienie w sprawie związku przyczynowego między rezygnacją z pracy lub rezygnacją z podjęcia zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką. W ocenie bowiem Kolegium, z akt sprawy po pierwsze nie wynika, by skarżąca kiedykolwiek była aktywna zawodowo (a więc nie sposób uznać, że niepodejmowanie zatrudnienia pozostaje w związku ze sprawowaną opieką), zaś po drugie zakres tej opieki pozwala skarżącej na podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy dorywczo.

W ocenie Sądu, przywołane wyżej okoliczności, same w sobie nie przesądzają o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy a koniecznością opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, bez ich szczegółowego rozważenia na tle indywidualnej sprawy, w tym przede wszystkim przez pryzmat tego, jakiej opieki i w jakim rozmiarze potrzebuje dana osoba niepełnosprawna.

O istnieniu związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza bowiem to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. W przedmiotowej sprawie Kolegium w żaden sposób nie wyjaśniło, dlaczego uznało, że czynności podejmowane przez skarżąca pozwalają jej na podjęcie zatrudnienia. Całkowicie pominęło przy tym zarówno treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i jego uzasadnienia (z których to wynika, że orzeczenie zostało wydane na podstawie dokumentacji medycznej bez osobistego stawiennictwa, zaś symbol choroby to 10-N- "choroby neurologiczne", jak też że orzeczenie wydaje się na stałe, gdyż według wiedzy medycznej nie może nastąpić poprawa stanu zdrowia), jak i przeprowadzony w dniu [...] stycznia 2023 r. wywiad środowiskowy, w którym wskazano, że matka skarżącej jest osobą całkowicie zależną od córki, całkowicie leżącą i bez kontaktu z otoczeniem. W tym miejscu zauważyć trzeba, że zgodnie z § 8 ust. 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2021 r. poz. 857) w przypadku gdy lekarz - przewodniczący składu orzekającego uzna posiadaną dokumentację medyczną za wystarczającą do wydania oceny stanu zdrowia, a osoba zainteresowana lub dziecko nie mogą uczestniczyć w posiedzeniu składu z powodu przyczyn wskazanych w ust. 3 (tj. z powodu długotrwałej i nierokującej poprawy choroby, uniemożliwiającej osobiste stawiennictwo) potwierdzonych zaświadczeniem lekarskim, ocena może być wydana bez badania. Tak sytuacja miała natomiast miejsce w niniejszej sprawie. Co więcej, jak wyjaśniła w skardze skarżąca odnosząc się do zarzutu organu co do braku aktywności zawodowej, od 1991 r. wraz z mężem zajmowała się uprawą warzyw w tunelu i na polu, zaś w 1994 r. rodzice przekazali skarżącej gospodarstwo rolne, na którym pracowała wraz z mężem. W związku jednak z pogarszającym się stanem zdrowia rodziców (najpierw ojca, a później też matki), skarżąca nie była w stanie pogodzić opieki nad nimi z pracą na gospodarstwie. Została więc zmuszona do zawieszenia działalności. Do marca 2009 r. opiekowała się ojcem, który miał orzeczoną rentę inwalidzką z uwagi na pogarszający się wzrok, a następnie całkowitą ślepotę (początkowo wymagał pomocy w codziennych czynnościach, a później stał się osobą leżącą), zaś później matką, która na Alzheimera cierpi od wielu lat. Skarżąca wyjaśniła, że w chorobie matki była agresja wobec domowników, w tym niewidomego męża, odkręcanie wody, kurków z gazem, próby wybicia szyb, również u sąsiadów, kradzieże dokumentów sąsiada i innych przedmiotów, chowanie i wynoszenie żywności, próby wychodzenia oknem, niekontrolowane podbieranie lekarstw, wzywanie policji. W zaawansowanym stadium choroby zaczęły się również omdlenia, utrata przytomności, biegunki i torsje grożące zadławieniem. W 2021 r. matka na skutek upadku złamała biodro i mimo przeprowadzonej operacji przestała sama chodzić. W związku z powyższymi okolicznościami (koniecznością opieki najpierw nad obojgiem rodziców, później nad matką) nie podejmuje już żadnej aktywności zawodowej wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, której stan stale się pogarsza, zaś obecnie jest osobą całkowicie leżącą, nieporuszającą się. Nie jest świadoma kiedy załatwia potrzeby fizjologiczne, nie odczuwa głodu i pragnienia, nie jest w stanie nic utrzymać w dłoni, nie potrafi sama się unieść, czy też przekręcić w łóżku, nie odzywa się i jest całkowicie obojętna na otoczenie. Co więcej, z nadesłanej w dniu 14 sierpnia 2023 r. do Sądu Karty informacyjnej z przyjęcia matki w trybie nagłym do szpitala w dniu [...] lipca 2021 r. wynika, że chora na Alzheimera nie przyjmuje pokarmów, wobec czego na prośbę lekarza POZ założono jej sondę nosowo-żołądkową. Wydano również skierowanie do Poradni żywieniowej celem włączenia żywienia dojelitowego dietą przemysłową w warunkach domowych.

W tym miejscu zauważyć trzeba, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, którą Sąd aprobuje, istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 535/19, LEX nr 2698568). Nadto, warunku "stałej lub długotrwałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie (por. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 27 maja 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 145/21; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 16 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 728/20; https://cbois.nsa.gov.pl). Określenia "stała lub długoterminowa" wskazują, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, a zatem sporadycznie (wyrok z 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15, LEX nr 2240790). Podkreślić zatem należy, że ustawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji faktycznej takiej, jak w niniejszej sprawie, wynikającą z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą w taki sposób, że opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji podopiecznego, co wynika z faktu, że podopieczny nie jest w stanie normalnie bez opiekuna funkcjonować. Podzielić należy zatem stanowisko, że osoba sprawująca opiekę nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności nie musi wykonywać czynności opiekuńczych przez 24 godziny na dobę. Ważne bowiem jest, by opiekun pozostawał w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować.

Mając powyższe na uwadze oraz uwzględniając realia niniejszej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że Kolegium niewłaściwie przyjęło, że ze względu na zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, co w ocenie Kolegium sprowadza się jedynie do zwykłych czynności dnia codziennego, może ona podjąć zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze, jak również że niepodejmowanie zatrudnienia pozostaje bez związku z tą opieką, skoro skarżąca była wcześniej nieaktywna zawodowo.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że skarżąca niewątpliwie sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad matką (por. wywiad środowiskowy z [...] stycznia 2023 r.), która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (por. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] sierpnia 2022 r.) i z tego powodu skarżąca nie podejmuje zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy (matka na chorobę neurologiczną choruje od wielu lat). W ocenie Sądu, zakres czynności wykonywanych przez skarżącą (wskazywanych w toku postępowania administracyjnego, jak też w skardze, a obecnie również wynikających z konieczności żywienia dojelitowego) nie pozostawia żadnych wątpliwości, że skarżąca sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką. Jak wynika ponadto z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, jak też oświadczeń skarżącej w skardze, stan zdrowia matki nie rokuje poprawy, wręcz pogarsza się, co z pewnością skutkować będzie konicznością świadczenia opieki w coraz szerszym zakresie. Z kolei Kolegium nie przedstawiło żadnych dowodów, które by przeczyły powyższemu. Tymczasem skarżąca nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na sprawowaną opiekę nad matką, a nie jak sugeruje Kolegium – brak chęci podjęcia zatrudnienia (z uwagi na dotychczasowym brak aktywności zawodowej).

Stanowisko Kolegium w tej sprawie świadczy, zdaniem Sądu, o całkowitym niezrozumieniu sytuacji w jakiej znalazła się skarżąca, która opiekuje się matką chorującą od wielu lat przewlekle na Alzheimera (nieuleczalną i postępującą chorobę neurodegeneracyjną). Trudno zatem wobec takiego stanu zdrowia matki oczekiwać od skarżącej, że pozostawi ją i podejmie zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze. W ocenie Sądu, pozostawienie matki skarżącej bez permanentnej opieki ze strony skarżącej może zagrażać jej życiu bądź zdrowiu.

Reasumując, stwierdzić należy, że organ pierwszej instancji pomimo właściwych ustaleń oraz ocen odnośnie do zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką, przedstawił w uzasadnieniu swojej decyzji błędną interpretację art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z kolei Kolegium nie dokonało właściwej oceny materiału dowodowego, naruszając tym samym podstawowe zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.). To z kolei doprowadziło organ do błędnego wniosku, że skarżąca nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co świadczy o niewłaściwym zastosowaniu tego przepisu prawa materialnego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji weźmie pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku oceną prawną oraz wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyzna skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne. Z akt wynika bowiem, że matka skarżącej jest całkowicie zależna od otoczenia, zaś sprawowana przez skarżącą opieka nie pozwala jej na podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy dorywczo.

Brak było natomiast możliwości orzeczenia przez Sąd o przyznaniu skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, o co wnosiła w skardze. Zgodnie bowiem z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Sądy administracyjne wykonują zatem wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę legalności aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) oraz orzekanie w sprawach na bezczynność i przewlekłość w wydaniu tych aktów. Właściwość rzeczowa sądu administracyjnego nie obejmuje natomiast merytorycznego orzekania w sprawach administracyjnych, w tym w przedmiocie przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.