Postanowienie NSA, sygn. akt III FSK 1581/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 58 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 40 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Dnia 20 marca 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. S.A. z siedzibą w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 5 października 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 566/22 w sprawie ze skargi M. S.A. z siedzibą w R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 27 czerwca 2022 r., nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia oddalić skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 5 października 2022 r., I SA/Rz 566/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę M. S.A. z siedzibą w R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z 27 czerwca 2022 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

W uzasadnieniu WSA w Rzeszowie wskazał, że przeciwko zobowiązanemu K. K. prowadzone było administracyjne postępowanie egzekucyjne, w którym zajęto należącą do niego nieruchomość. W piśmie z 14 lutego 2022 r. pełnomocnik spółki zgłosił Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w R. wniosek o wyłącznie spod egzekucji wskazanej przez niego nieruchomości, opierając swoje żądanie na umowie dzierżawy działek, na których prowadzi działalność gospodarczą. Postanowieniem z 3 marca 2022 r. NUS odmówił wyłączenia spod egzekucji zajętych nieruchomości, a na skutek zażalenia spółki postanowieniem z 27 czerwca 2022 r. DIAS utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. Spółka wniosła skargę do WSA w Rzeszowie na wskazane wyżej postanowienie.

Sąd pierwszej instancji orzekając w sprawie zauważył, że rozstrzygnięcia organów egzekucyjnych wydano na podstawie art. 38 § 1 i 2 u.p.e.a. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego, stosownie do art. 40 § 1 u.p.e.a., przysługuje zażalenie, ale na ostateczne postanowienie organu w sprawie odmowy wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje. Osobie, której żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa nie zostało uwzględnione, przysługuje natomiast prawo żądania zwolnienia ich od zabezpieczenia lub egzekucji administracyjnej w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (art. 40 § 2 u.p.e.a.). Informacja (pouczenie) tej treści została przez DIAS zawarta w zaskarżonym postanowieniu, w którym przywołano też treść art. 842 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wraz ze wskazaniem, że powództwo przeciwegzekucyjne (interwencyjne) do sądu powszechnego powinno być wniesione w terminie czternastu dni od doręczenia postanowienia wydanego na skutek zażalenia.

Wobec powyższego WSA w Rzeszowie wniesioną przez spółkę skargę ocenił jako niedopuszczalną i odrzucił ją na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 40 § 2 u.p.e.a.

W skardze kasacyjnej od postanowienia WSA w Rzeszowie spółka wniosła o jego uchylenie w całości oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Spółka zaskarżając w całości postanowienie WSA w Rzeszowie, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzuciła naruszenie przepisów postępowania - art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 40 § 2 u.p.e.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez niewłaściwe ich zastosowanie, albowiem skarga nie była niedopuszczalna i podlega orzecznictwu sądów administracyjnych oraz na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 wyżej wymienionej ustawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wskazała na zarzuty, które zostały sformułowane w skardze do WSA w Rzeszowie i podniosła, iż pomimo takiej ich treści sąd pierwszej instancji ocenił skargę jako niedopuszczalną w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zdaniem skarżącej sąd nie rozpoznał wszystkich sformułowanych skargą zarzutów. Nie odniósł się także do argumentu skarżącej dotyczącego rażąco nieprawidłowej wykładni i zastosowania art. 38 § 1 i 2 u.p.e.a. oraz do prezentowanego przez organ, błędnego w ocenie skarżącej, stanowiska dotyczącego skutków zawarcia umowy dzierżawy. Skarżąca nie zgodziła się również ze stanowiskiem WSA w Rzeszowie, że w przedmiotowej sprawie skarga jest niedopuszczalna, gdyż za prawem do wniesienia skargi przemawiają art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., art. 38 § 1 i art. 40 § 1 u.p.e.a., nie wyklucza takiej możliwości również art. 40 § 2 u.p.e.a. Na potwierdzenie swojego stanowiska skarżąca powołała się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2000 r. i 2002 r.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną DIAS wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, które w niniejszej sprawie nie wystąpiły.

Odnosząc się do wniosku skarżącej o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie należy wskazać, że w myśl art. 182 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Zaskarżone postanowienie sądu pierwszej instancji, wydane na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należy do tej kategorii. Wprawdzie, w świetle art. 90 § 2 p.p.s.a., sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, jednak Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie nie stwierdził zasadności zastosowania powyższego rozwiązania. Sąd odwoławczy wziął tu pod rozwagę, że rozprawa nie przyczyniłaby się do pełniejszego wyjaśnienia sprawy, w zakresie wykraczającym poza analizę dokumentów już w niej zgromadzonych. Podkreślenia wymaga, że art. 90 § 2 p.p.s.a. wskazuje jedynie na kompetencję sądu administracyjnego, a decyzja o ewentualnym skierowaniu sprawy na rozprawę zależy zawsze od uznania sądu i ewentualne wnioski stron postępowania nie mają dla sądu charakteru wiążącego (por.: B. Dauter [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, s. 451, uw. 6). W oparciu o powyższe brak było przeszkód do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta została na zarzucie naruszenia przepisów postępowania - art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 40 § 2 u.p.e.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez niewłaściwe ich zastosowanie, albowiem zdaniem skarżącej skarga nie była niedopuszczalna i podlega orzecznictwu sądów administracyjnych.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 40 § 2 u.p.e.a. należy wskazać, że stosownie do treści tego pierwszego przepisu sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Zgodnie zaś z treścią art. 40 § 2 u.p.e.a. na ostateczne postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Osobie, której żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa nie zostało uwzględnione, przysługuje natomiast prawo żądania zwolnienia ich od zabezpieczenia lub egzekucji administracyjnej w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.

Przepis ten koresponduje z art. 842 § 1 k.p.c. stanowiącym, że "Dopuszczalne jest (...) powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji administracyjnej. Do pozwu należy dołączyć postanowienie administracyjnego organu egzekucyjnego odmawiające żądania wyłączenia przedmiotu spod egzekucji (...)". Powództwo można wnieść w ciągu dni czternastu od doręczenia postanowienia administracyjnego organu egzekucyjnego, a jeżeli zainteresowany wniósł zażalenie na to postanowienie - w ciągu dni czternastu od doręczenia postanowienia wydanego na skutek zażalenia (art. 842 § 2 k.p.c.).

Z akt sprawy oraz treści zaskarżonego postanowienia sądu pierwszej instancji wynika, że pouczenie o powyższej treści zostało zawarte w wydanym przez DIAS postanowieniu.

Treść art. 40 § 2 u.p.e.a. jest jednoznaczna i wyklucza możliwość zaskarżenia ostatecznego postanowienia w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego, wydanego na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a., do sądu administracyjnego. Przepis ten stanowi w tym zakresie lex specialis w stosunku do regulacji art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.

Mając pod uwadze przywołane w skardze kasacyjnej wyroki podkreślić należy, że treść art. 40 § 2 u.p.e.a. podlegała modyfikacjom. Nie budzi wątpliwości, że począwszy od 18 lipca 2002 r. w powyższym przepisie wprost wskazano, iż postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji nie może zostać zaskarżone do sądu administracyjnego. Wskazane przez skarżącą wyroki zapadły przed ww. datą i na podstawie przepisów w brzmieniu obowiązującym przed tą datą.

Skarżąca, w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, zarzuciła, że sąd pierwszej instancji nie odniósł się i nie rozpatrzył wszystkich zarzutów skargi. Należy podkreślić, że ustalenie istnienia którejkolwiek z przesłanek wyłączających dopuszczalność orzekania przez sąd powoduje brak możliwości odnoszenia się przez sąd co do meritum sprawy. Skoro WSA w Rzeszowie stwierdził, że sprawa nie podlega rozpoznaniu przez sądy administracyjne na podstawie art. 40 § 2 u.p.e.a. zobligowany był do odrzucenia skargi w trybie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., bez merytorycznego odnoszenia się do wskazanych w skardze zarzutów.

Sąd administracyjny w trakcie wykonywania kontroli administracji publicznej zobowiązany jest ustalić, czy zaskarżony akt podjęty przez organ administracji mieści się we właściwości sądu administracyjnego. Oceniając zakres przedmiotowy wniesionej skargi, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu pierwszej instancji, że skarga na postanowienie DIAS z 27 czerwca 2022 r. w przedmiocie odmowy wyłączenia spod egzekucji nieruchomości zajętych w postępowaniu egzekucyjnym, zgodnie z art. 40 § 2 u.p.e.a, jest niedopuszczalna i podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego nie orzeczono z uwagi na brak ku temu podstaw prawnych. Zgodnie bowiem z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r., I OPS 4/07 (ONSAiWSA 2008/3/42), przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie.