Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 438/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 28
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 listopada 2024 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie przez J. G. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2024 r., którą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz, U. z 2024 r. poz. 572) - zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497) - zwanej dalej "u.s.u.s.", utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2024 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Powyższa decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:

W dniu [...] marca 2024 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek J. G., w którym zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu ww. wniosku skarżąca powołała się na swoją trudną sytuację finansową, zdrowotną oraz życiową.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją, z [...] maja 2024 r. nr [...] odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ, zdaniem organu, nie wystąpiła odnośnie skarżącej w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Nadto wnioskodawczyni nie wykazała:

- zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego;

- że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dnia [...] czerwca 2024 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek, w którym wnioskodawczyni zwróciła się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek wykazanych w decyzji z [...] maja 2024 r. nr [...]. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie wniosku w całości. Ponadto w oparciu o art. 136 § 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a., zastrzegła sobie prawo do podniesienia dalszych wniosków dowodowych w ramach postępowania o ponowne rozpoznanie sprawy. Dodała, że wnioski dowodowe zostaną zgłoszone osobnym pismem procesowym.

Do wniosku o ponowne umorzenie należności z tytułu składek nie zostały dołączone żądne nowe dokumenty.

Decyzją z dnia [...] lipca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] maja 2024 r.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ podniósł, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z [...] marca 2024 r. (wpływ do ZUS) wynika, że skarżąca od [...] listopada 2019 r. jest rozwiedziona, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera renty ani emerytury, posiada dochód z innych źródeł - alimenty w wysokości [...] zł, nie pobiera zasiłku/świadczenia z Urzędu Pracy. Nadto z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że pobiera zasiłek z pomocy społecznej, lecz nie wykazała z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Nie korzysta z innych form pomocy. Nadto skarżąca ponosi stałe wydatki:

- z tytułu miesięcznych opłat w wysokości [...] zł,

- z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości [...] zł,

- związane z leczeniem w wysokości [...] zł.

Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką – I. R., która uzyskuje dochód w wysokości [...] zł oraz z 21-letnią córką – K. G., która uzyskuje dochód w wysokości [...] zł, niepełnoletnimi dziećmi: [...]-letnią D. G. oraz [...]-letnim K. G.

Nadto skarżąca posiada zobowiązania finansowe, które nie są spłacane (egzekucja bezskuteczna):

- w bankach w kwocie [...] zł,

- w innych instytucjach w kwocie [...] zł.

Skarżąca nie posiada domu, gospodarstwa rolnego, praw majątkowych oraz wierzytelności. Jest właścicielką mieszkania położonego przy ulicy [...] w miejscowości [...] o powierzchni 81,20 m2, nr KW [...]. Nadto posiada udział wynoszący ½ części działki - ogródek warzywny w miejscowości [...], nr KW [...]. Posiada także samochód marki [...], model [...], rok produkcji [...]. Posiada wyposażenie mieszkania: meble, AGD, TV o wartości [...] zł.

W dalszej części uzasadnienia organ stwierdził, że wnioskodawczyni obecnie utrzymuje się z zasiłku 800+ oraz alimentów, które otrzymuje na dwoje małoletnich dzieci: D. i K. oraz pełnoletnią studiującą córkę K. Pracuje na umowę zlecenie i opiekuje się matką, która jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym, wymaga całodobowej opieki oraz pomocy w codziennym życiu, a tym samym nie ma, zdaniem organu, możliwości podjęcia pracy ze względu na opiekę nad matką i dziećmi.

Powyższe ustalenia znajdują, zdaniem organu, potwierdzenie w piśmie wnioskodawczyni z [...] kwietnia 2024 r., w którym powyższe ustalenia potwierdziła, informując nadto, że matka I. R. ma [...] lata, pobiera emeryturę z ZUS w kwocie [...] zł netto. Organ ustalił także, że wnioskodawczyni ma lekki stopień niepełnosprawności określony orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] stycznia 2024 r., znak [...].

W celu rozpatrzenia sprawy ZUS korzystał z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych, miedzy innymi z Krajowego Rejestru Sądowego, w oparciu o które ustalił, że wnioskodawczyni:

- była zgłoszona do ubezpieczeń jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólnik spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej,

- była wspólnikiem i komandytariuszem w spółce K. D. G. Spółka komandytowa, NIP: [...]; KRS [...],

- była wspólnikiem w spółce R. Sp. J., NIP: [...]; KRS [...],

- od [...] listopada 2022 r. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w miejscowości [...], od [...] kwietnia 2023 r. bez prawa do zasiłku.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał ponownej analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z [...] maja 2024 r. nr [...] prawidłowo stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

W dalszej części przytaczając treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. organ uznał, że nie występują w niniejszej sprawie wskazane w tych przepisach przesłanki uzasadniające przyjęcie, że w stosunku do wnioskodawczyni występuję całkowita nieściągalność należności.

Zdaniem organu dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Organ podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek bowiem związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. Lokal mieszkalny, który stanowi własność wyłączną wnioskodawczyni o powierzchni 81,2 m2. jest obciążony hipoteką ustanowioną na wniosek Dyrektora ZUS Oddział w [...], z którego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Zdaniem organu nie zostały w niniejszej sprawie spełnione także przesłanki określone w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", które zgodnie z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 ust. u.s.u.s. także mogą uzasadniać umorzenie zaległości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy, zdaniem organu, brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Taka sytuacja zdaniem organu w odniesieniu do wnioskodawczyni nie zachodzi. Podobnie w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja opisana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ponieważ wnioskodawczyni nie prowadzi już działalności gospodarczej.

Natomiast wystąpienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. Organ ustalił, że wnioskodawczyni choruje [...], miewa silne [...], wymaga farmakoterapii. Ponadto poinformowała, że sprawuje opiekę nad matką – I. R., która posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, wymaga zaopatrzenia ortopedycznego i pomocy w codziennej obsłudze. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydanym przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] stycznia 2024 r., zgodnie z którym został wnioskodawczyni przyznany lekki stopień niepełnosprawności. Z kolei jej matka - posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, gdyż jak wynika z przedłożonego orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...] stycznia 2023 r. stan zdrowia zainteresowanej nie może być powodem uznania niepełnosprawności w stopniu znacznym, bowiem I. R. nie wykazuje całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji, czyli naruszenia sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokojenie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, takich jak samoobsługa, poruszanie się i komunikacja. Nie stwierdzono całkowitej zależności od otoczenia polegającej na konieczności wsparcia w czynnościach samoobsługowych, leczeniu, rehabilitacji i pełnieniu ról społecznych. Wskazane problemy z całą pewnością są dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Zgodnie z ww. orzeczeniem wnioskodawczyni może podjąć pracę na otwartym rynku pracy. Wskazać należy, że od [...] kwietnia 2023 r. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w miejscowości [...], zatem aktywnie poszukuje zatrudnienia. Z kolei biorąc pod uwagę ww. orzeczenie o niepełnosprawności dotyczące matki wnioskodawczyni nie można uznać, że wymaga całodobowej opieki z jej strony. Wobec podniesionego przez wnioskodawczynię faktu sprawowania opieki nad matką, ZUS uznał powołując się na art. 87 k.r.o., że rodzice i dzieci powinni wspierać się wzajemnie, co wynika nie tylko z powodów moralnych i norm przyjętych przez społeczeństwo, ale i z przepisów prawa.

Podsumowując, w ocenie organu wnioskodawczyni nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia jej uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Również bardzo ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie. Organ ponownie przedstawił sytuację finansową rodziny wnioskodawczyni. Wskazał, że wskaźnik minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. Minimum socjalne ustalone 4 kwietnia 2024 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2023 r. dla 5 - osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 6.965,55 zł (tj. 1.393,11 zł/osobę). Aktualny budżet w gospodarstwie domowym wnioskodawczyni wynosi [...] zł, na który składa się:

— emerytura matki wnioskodawczyni – I. R. w wysokości [...] zł netto.

— dochód uzyskiwany przez córkę wnioskodawczyni – K. G. w wysokości [...] zł netto,

— świadczenie 800+ w wysokości [...] zł,

— alimenty w wysokości [...] zł.

Kształtuje się zatem na poziomie wyższym od wskazanego minimum socjalnego.

Dalej organ stwierdził, że zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Wykazane zobowiązania zaciągane były przez wnioskodawczynię świadomie z uwzględnieniem swoich możliwości finansowych, a przy tym godziła się ona na ich ewentualne negatywne skutki. Organ zaznaczył, że przepisy, na podstawie których ZUS realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej.

Reasumując organ uznał, że gospodarstwo wnioskodawczyni nie jest zagrożone ubóstwem. Zaznaczył, że pojęcie "ubóstwo" wskazuje na stały brak dostatecznych środków materialnych dla zaspokojenia potrzeb jednostki, w szczególności w zakresie żywności, schronienia, ubioru, transportu oraz podstawowych potrzeb kulturalnych i społecznych. W ocenie ZUS obecna sytuacja materialno-bytowa skarżącej nie ma charakteru trwałego. Nie zmienia tej oceny, zdaniem organu, także konieczność opieki nad matką i związane z tym utrudnienia związane z podjęciem zatrudnienia, czy też konieczność utrzymania pełnoletniej córki, która studiuje. Organ upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości. Wskazał, że przypadku podjęcia pracy chociażby za minimalne wynagrodzenie wnioskodawczyni uzyskałby dochód wynoszący od [...] lipca 2024 r. - 4.300,00 z brutto, tj. 3.261,53 zł netto. Jest to zatem okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim jej zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej. Organ nadmienił także, że względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był z niego pochopnie zwalniany (por. wyrok NSA z 21 marca 2001 r,, sygn. akt i SA/Ka 577/00). Umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania.

Skargę na powyższą decyzję złożyła J. G. wnosząc o jej uchylenie w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Dyrektora ZUS z dnia [...] maja 2024r. oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania sądowoadaministracyjnego. W wniesionej skardze zarzucono uchybienie przez organ przepisowi prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497) w zw. z § 3 pkt. 1 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 141 nr 1365), mającego istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez jego niewłaściwą zawężającą wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż termin "przewlekle chorego", ogranicza się do katalogu osób posiadających znaczny stopień niepełnosprawności. Ponadto podniesiono zarzut uchybienia przez organ przepisom prawa procesowego, tj. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący pełnego materiału dowodowego, w szczególności:

a) opinii biegłego lekarza w zakresie przewlekłych chorób skarżącej jako pozbawiających zobowiązaną możliwości uzyskania dochodu, w tym w sytuacji rodzinnej, umożliwiającego opłacenia należności;

b) opinii biegłego lekarza w zakresie konieczności sprawowania przez skarżącą opieki nad przewlekle chorą matką I. R. jako okoliczności pozbawiających zobowiązaną możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenia należności;

c) przesłuchania skarżącej i świadka I. R. na okoliczność ustalenia sposobu, zakresu i konieczności sprawowania przez skarżącą opieki nad matką I. R., oraz sytuacji rodzinnej;

d) dokumentacji medycznej dotyczącej skarżącej

e) dokumentacji medycznej matki skarżącej I. R.

W złożonej odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.s.u.s.,

w szczególności art. 28 ust. 2, 3 i 3a tej ustawy oraz § 3 rozporządzenia.

Stosownie do treści art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Według art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność jest pojęciem zdefiniowanym prawnie i zachodzi tylko w przypadkach enumeratywnie wymienionych w tym przepisie, a mianowicie gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825, 1723, 1843 i 1860);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W u.s.u.s. nie określono bliżej uzasadnionych przypadków w rozumieniu art. 28 ust. 3a tej ustawy. Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. ustawy minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo stwierdził, że nie występuje żaden z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyczerpująco odniósł się kolejno do poszczególnych przesłanek, które ustawodawca uznaje za świadczące o całkowitej nieściągalności składek. Sąd ocenę tę podziela. W szczególności nie miała miejsca śmierć dłużnika (art. 28 ust. 3 pkt 1), brak jest informacji o prowadzonym postępowaniu upadłościowym lub likwidacyjnym (art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b, 4c), zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek przewyższa koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (art. 28 ust. 3 pkt 4a), wreszcie z uwagi na posiadany majątek przez skarżącą, w tym lokal mieszkalny stanowiący jej wyłączną własność o powierzchni 81,2 m2 w postępowaniu uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6). Powyższa nieruchomość jest obciążona hipoteką ustanowioną na rzecz ZUS tytułem zabezpieczenia spornych należności.

Należy podkreślić, że katalog przesłanek zawarty w art. 28 ust. 3 u.s.u.s ma charakter zamknięty, co oznacza, że podjęcie przez ZUS decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek może mieć miejsce wyłącznie wówczas, gdy zachodzi co najmniej jedna z wymienionych w tym przepisie przesłanek. Organ prawidłowo uznał, że w sprawie nie zachodzi żadna z opisanych w nim sytuacji. Należy w tym miejscu zauważyć, że skarżąca nie wykazała, że w sprawie ziściła się którakolwiek z przesłanek nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s, skupiając się głównie na kwestii dotyczącej zawężającej wykładni pojęcia "przewlekłej choroby" co skutkuje jej zdaniem naruszeniem przez organ art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Należy podkreślić, że w postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, lecz wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach. Subiektywne odczucia skarżącego w zakresie spełnienia przesłanek uzasadniających zgodnie z powołanymi wyżej przepisami umorzenia spornych zaległych należności z tytułu ubezpieczenia nie mogą przesądzać o naruszeniu tych przepisów przez organ. Sposób przeprowadzenia postępowania w tej sprawie nie wskazuje, by doszło do naruszenia jakichkolwiek innych przepisów proceduralnych. Organ zebrał w sposób wyczerpujący materiał dowodowy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. Uwzględnił przy ocenie przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 i art. 28 ust. 3a w zw. z rozporządzeniem także wyjaśnienia składane w toku postepowania przez skarżącą oraz przedłożone przez nią dokumenty. Przedstawił je w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i dokonał oceny zgodnie z art. 80 k.p.a.

Sąd uznaje za prawidłowe uznanie przez organ, że nie zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, z uwagi na osiągane dochody przez rodzinę skarżącej w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia, które wynoszą [...] zł miesięcznie na 5 osobową rodzinę, co przekracza minimum socjalne w rodzinie skarżącej wynoszące [...] zł/osobę. Organ w sposób szczegółowy opisał sytuację majątkową skarżącej i ponoszone koszty w skali miesiąca Natomiast wskazywane zadłużenie wobec innych podmiotów nie może stanowić argumentu za umorzeniem należności z tytułu składek. Jednocześnie wobec legitymowania się obecnie przez skarżącą orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, wspomniana podstawa umorzenia składek powinna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów, czego skarżąca nie wykazała. Nie zachodziła także przesłanka określona w § 3 pkt 2 rozporządzenia, tj. poniesienie strat materialnych w postaci klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które spowodowałby, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżąca bowiem nie powoływała się na powyższe okoliczności.

Analiza zarzutów podniesionych w skardze pozwala przyjąć, że skarżąca upatruje naruszenia przepisów prawa materialnego przez organ poprzez błędne uznanie, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia uzasadniająca umorzenie zaległych składek z tytułu ubezpieczenia mimo braku całkowitej nieściągalności zaległości z tego tytułu. Naruszenie tego przepisu skarżąca upatruje w zawężonej wykładni pojęcia "przewlekle chorego" poprzez ograniczenie się do katalogu osób posiadających znaczny stopień niepełnosprawności. Należy w tym miejscu podkreślić, że przepis ten zezwala organowi na umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. W postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 3a (patrz wyroki NSA z: 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11; 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13, 28 sierpnia 2024 roku, sygn. akt I GSK 1188/23), gdyż to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (patrz: wyrok NSA z 14 marca 2012 r., sygn. II GSK 149/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Na organie zaś, zgodnie z art. 80 k.p.a., spoczywa obowiązek dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Treść art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazuje zatem, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Organ może, ale nie musi udzielić stosownej ulgi. Nawet zatem w przypadku wystąpienia okoliczności unormowanych w ww. przepisach ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych. Świadczy o tym użycie w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia terminu "może". Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna. Uznanie administracyjne odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe. Przedstawiona wyżej konstrukcja przepisu prawa materialnego, nie wyklucza ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, niemniej jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego zdecydowanie aktywizując ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym celem wykazania przesłanek umorzenia. W przedmiotowej sprawie uzasadniając brak spełnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ odwołał się do materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

Analiza akt sprawy administracyjnej prowadzi do ustalenia, że skarżąca poinformowała organ, iż choruje [...], miewa silne [...], wymaga farmakoterapii. Ponadto poinformowała, że sprawuje opiekę nad matką I. R., która posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, wymaga zaopatrzenia ortopedycznego i pomocy w codziennej obsłudze.

W aktach sprawy znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydanym przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] stycznia 2024 r., zgodnie z którym skarżącej został przyznany lekki stopień niepełnosprawności. Z kolei matka dłużniczki - posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, gdyż jak wynika z przedłożonego orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...] stycznia 2023 r. - stan zdrowia zainteresowanej nie może być powodem uznania niepełnosprawności w stopniu znacznym, bowiem matka skarżącej nie wykazuje całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji, czyli naruszenia sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokojenie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, takich jak samoobsługa, poruszanie się i komunikacja. Nie stwierdzono całkowitej zależności od otoczenia polegającej na konieczności wsparcia w czynnościach samoobsługowych, leczeniu, rehabilitacji i pełnieniu ról społecznych.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a którą to ocenę podziela Sąd, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie neguje kłopotów zdrowotnych zobowiązanej oraz sprawowanej opieki nad matką i podchodzi do nich ze zrozumieniem. Wskazane problemy z całą pewnością są dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Zgodnie z ww. orzeczeniem skarżąca może podjąć pracę na otwartym rynku pracy. Zauważyć należy, że od [...] kwietnia 2023 r. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w miejscowości [...], zatem aktywnie poszukuje zatrudnienia. Z kolei biorąc pod uwagę ww. orzeczenie o niepełnosprawności dotyczące matki skarżącej nie można uznać, że wymaga całodobowej opieki ze strony swojej córki. Nadto wspólne gospodarstwo domowe prowadzą ze skarżącą nie tylko jej matka ale także troje jej dzieci, w trym jedna pełnoletnia córka, które mogą w określony sposób pomagać skarżącej w sprawowaniu opieki nad schorowanym członkiem jej rodziny, a co wynika z treści art. 87 k.r.o. mówiącego w wzajemnym wspieraniu się przez członków rodziny, a na który to przepis powołał się organ.

Skarżąca nie przedłożyła także dowodów - dokumentów pozwalających podważy powyższe ustalenia. Wystąpienie z wnioskiem przeprowadzenia określonych dowodów dopiero w skardze nie jest wystarczającą przesłanką do podważenia ustaleń poczynionych w trym zakresie przez organ, przy uwzględnieniu, że wnioski ostateczne jakie będą z nich wynikać będą odpowiadać tezom wskazanym przez skarżącą. Organ wydając decyzję orzeka w oparciu o stan faktyczny i prawny ustalony na dzień jej wydania. Należy również nadmienić, że w przypadku zmiany stanu faktycznego skarżąca może ponownie złożyć wniosek o umorzenie zaległych należności z tytułu składek. Na podkreślenie zasługuje także okoliczność, że składając w skardze wnioski dowodowe strona poprzez przedłożenie innych dokumentów nawet nie uprawdopodobniła, że zakładana przez nią teza dowodowa zostanie wykazana. Rejestrując się w PUP skarżąca wykazała chęć znalezienia i podjęcia zatrudnienia i nie istnieją przeciwskazania uniemożliwiające podjęcie takiego zatrudnienia. Zaznaczyć należy, że posiadanie statusu osoby bezrobotnej daje możliwość otrzymania pomocy w celu uzyskania zatrudnienia, przygotowania zawodowego osób dorosłych, a także skorzystania z różnych form przeciwdziałania bezrobociu. Sam fakt pozostawania osobą bezrobotną na obecnym rynku pracy nie stanowi elementu wyjątkowości, zatem nie może stanowić okoliczności skutkującej umorzeniem należności. Podjęcie przez dłużniczkę zatrudnienia, chociażby na część etatu, przyczyniłoby się do poprawy sytuacji finansowej jej gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika bowiem, że posiadane orzeczenie w stopniu lekkim całkowicie i trwale pozbawią ją możliwości uzyskiwania jakiegokolwiek dochodu, tym bardziej, że matce nie został przyznany znaczny stopień niepełnosprawności, z uwagi na zdolność I. R. w zakresie samoobsługi, poruszania się i komunikowania.

W ocenie Sądu organ w sposób wystarczający zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał jego oceny. Ustalenia organu odnośnie do sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej poczynione zostały zarówno na podstawie dokumentów dostarczonych przez skarżącą, jak i pozyskanych z urzędu. Skarżąca nie wskazała na żadne inne dowody, które powinny zostać przez organ przeprowadzone. Dokonane ustalenia oraz ich ocena znajdują swoje szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odniósł się do wszystkich ustawowych przesłanek umorzenia należności z tytułu składek i w sposób szczegółowy odniósł je do realiów niniejszej sprawy.

Sąd akceptując ocenę organu, orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 p.p.s.a.