Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1529/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.), Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant st. sekretarz sądowy Maryla Wiśniewska, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2024 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] maja 2023 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2022 r. poz. 1626 z późn. zm.) – zwanej dalej ustawą zaopatrzeniową, odmówił wyłączenia stosowania wobec K. D. art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z [...] sierpnia 2017 r. (data wpływu do organu – [...] sierpnia 2017 r.) K. D. (zwany dalej: wnioskodawca, skarżący) zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (zwany dalej: Minister, organ) o zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku, szczegółowo opisując przebieg swojej służby w Wojskach [...] oraz Straży Granicznej podał, że [...] września 1986 r. rozpoczął naukę w Szkole [...] w Centrum Szkolenia Wojsk [...] w [...], natomiast od [...] czerwca 1988 r. rozpoczął służbę w [...] Brygadzie Wojsk [...] w [...], którą pełnił do [...] sierpnia 1989 r. Od [...] sierpnia 1989 r. pełnił służbę w [...] Brygadzie Wojsk [...] w [...] i został skierowany do Granicznej Placówki Kontrolnej w [...], gdzie służył do [...] maja 1990 r. Od [...] maja 1990 r. służył w [...] Oddziale Wojsk [...] w [...]. Podał także, że na przełomie lutego i marca 1991 r. pozytywnie przeszedł weryfikację i rozpoczął służbę w Straży Granicznej. Rozkazem Komendanta Głównego Straży Granicznej z [...] sierpnia 2008 r. został zwolniony ze służby z dniem [...] września 2008 r. Wyjaśnił też, że w Wojskach [...] oraz w Straży Granicznej służył na stanowiskach służbowych: od [...] do [...] zmiany. Swoje obowiązki wykonywał rzetelnie, nie szczędząc przy tym sił i swojego zdrowia.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] odmówił wyłączenia stosowania wobec K. D. przepisów art. 15c,22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej uznając, że nie zostały spełnione względem wnioskującego przesłanki określone w art. 8a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ww. ustawy.

Na skutek wniesionej przez K. D. skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 98/20 uchylił ww. decyzję z [...] listopada 2019 r.

Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, bowiem organ nie przeprowadził oceny ustalonych okoliczności pod kątem zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku, dającego podstawę do wyłączenia wobec skarżącego stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Organ nie wykazał też przekonująco dlaczego uznał, że ponad dwuletnia służba skarżącego na rzecz totalitarnego państwa, nie jest służą krótkotrwałą.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. W związku z powyższym zalecił organowi ponowną ocenę spełnienia przez skarżącego przesłanek, umożliwiających zastosowanie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] ponownie odmówił wyłączenia stosowania wobec K. D. przepisów art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Podstawę powyższego stanowiło ustalenie organu, że w sprawie nie została spełniona przesłanka krótkotrwałości służby oraz szczególnie uzasadnionego przypadku.

Organ stwierdził, że biorąc pod uwagę całokształt służby ww., a w szczególności jej charakter przed dniem 31 lipca 1990 r., a także zważywszy na postawę wnioskodawcy wobec ówczesnego systemu państwowego i zaangażowanie w służbę, a także niespełnienie przesłanki określonej w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej, przedmiotowa sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ww. ustawy, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyniku rozpoznania skargi K. D., wyrokiem z dnia 17 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3132/21 uchylił tę decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że organ wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się naruszenia art. 153 P.p.s.a. Minister nie dokonał bowiem prawidłowych ustaleń dotyczących służby skarżącego i w konsekwencji nie zastosował się do wiążącej oceny prawnej i wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 98/20.

Organ dokonał wprawdzie prawidłowej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, w sposób zgodny z utrwalonym obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych rozumieniem tego przepisu, jednak okoliczności istotne z punktu widzenia zastosowania ww. przepisu, tj. czy służba określonej osoby była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań i czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej - służbie na rzecz państwa jako takiego, nie zostały dostatecznie ustalone i rozpatrzone przez organ. Tym samym Minister nie wykonał należycie wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 98/20.

Zdaniem Sądu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ogólne spostrzeżenia dotyczące zakresu zadań W[...] nie mogą stanowić podstawy do przypisania skarżącemu osobistego zaangażowania w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego. Twierdzenia zawarte w powołanych opiniach służbowych nie dowodzą natomiast tego, że skarżący podejmował działania na rzecz tego państwa. W szczególności o podejmowaniu takich czynności nie może świadczyć wyznawany światopogląd, czy przynależność do ZSMP. Przepis art. 8a ustawy zaopatrzeniowej nie odwołuje się bowiem ani do światopoglądu, ani przynależności organizacyjnej. "Formalna" przynależność do określonych organizacji (w tym przypadku - ZSMP) nie może być więc traktowana jako równoznaczna z bezpośrednim zaangażowaniem w realizację tego typu zadań i funkcji. O ile zatem organ nie ustali, że funkcjonariusz, przynależąc do określonej organizacji, pełnił w jej strukturach taką rolę i podejmował takie zadania, że jednocześnie realizował zadania państwa totalitarnego, jest to okoliczność obojętna dla oceny przesłanek uprawniających do wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. W ocenie Sądu także prawdomówność, lojalność wobec przełożonych, pracowitość, systematyczność, punktualność i samodzielność odpowiadająca posiadanej wiedzy, same w sobie - bez wykazania, że cechom tym, umiejętnościom, towarzyszyło indywidualne i osobiste zaangażowanie w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego – nie stanowią wystarczającej podstawy do stwierdzenia, że działalność skarżącego nie była działalnością sprowadzającą się do zwykłych, standardowych czynności, jakie były podejmowane w ramach służby publicznej. Sąd za wątpliwe uznał także stwierdzenie organu w zakresie oceny spełnienia przez skarżącego przesłanki krótkotrwałości, że zaznajomienie się ze specyfiką zadań, którego to stwierdzenia organ nie rozwinął w uzasadnieniu decyzji stanowi o tym, że dany okres służby nie był krótkotrwały.

Sąd zalecił w związku z tym aby organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględnił, że powołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dowody i okoliczności dotyczące skarżącego, jak i zakresu zadań W[...] oraz celów i zadań ZSMP, nie świadczą o tym, że skarżący był zaangażowany w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, a w konsekwencji o tym, że brak jest podstaw do stwierdzenia "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Zalecił też wzięcie pod uwagę, że służba "na rzecz" państwa nie musi być tożsama ze służbą pełnioną w okresie istnienia tego państwa i w ramach istniejących w tym państwie organów i instytucji. Nie każde bowiem nawiązanie stosunku prawnego w ramach służby państwowej wiąże się automatycznie ze zindywidualizowanym zaangażowaniem, bezpośrednio ukierunkowanym na realizowanie charakterystycznych dla ustroju tego państwa jego zadań i funkcji.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, rozpoznając po raz kolejny sprawę, decyzją z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] odmówił wyłączenia stosowania wobec K. D. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Organ ustalił, że wnioskodawca został zwolniony ze służby w [...] Oddziale Straży Granicznej w dniu [...] września 2008 r. i ma ustalone prawo do emerytury, której wysokość określono z uwzględnieniem art. 15c ustawy zaopatrzeniowej. Podał, iż z pisma Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, tj. informacji o przebiegu służby wynika, że wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, w okresie od [...] czerwca 1988 r. do dnia [...] lipca 1990 r., czyli 2 lata i 2 miesiące. Całkowity wymiar wysługi ww. wynosi 22 lata i 24 dni (od [...] września 1986 r. do [...] września 2008 r.). Natomiast okres faktycznie pełnionej służby ww. wynosi 19 lat, 10 miesięcy i 24 dni (tj. od [...] września 1986 r. do [...] maja 1988 r. oraz od [...] sierpnia 1990 r. do [...] września 2008 r., z tym, że okresy: od [...] sierpnia 1990 r. do [...] września 2000 r. oraz od [...] września 2001 r. do [...] września 2008 r. zaliczono funkcjonariuszowi jako półtora roku za rok służby).

Z kopii akt osobowych o sygn. [...], przekazanych za pismem z dnia [...] maja 2018 r. znak: [...] oraz za pismem z dnia [...] listopada 2020 r. znak: [...] przekazanych w formie płyty CD przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - nie wynika, aby wnioskodawca nierzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r.

Komendant Główny Straży Granicznej w piśmie z dnia [...] sierpnia 2018 r. znak: [...] przekazał informacje dotyczące przebiegu służby wnioskodawcy. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że ww. funkcjonariusz po dniu 12 września 1989 r. rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki. Z informacji dotyczących przebiegu służby wnioskodawcy wynika, że w trakcie służby w Straży Granicznej ww. zajmował kolejne, wyższe stanowiska służbowe, miał podwyższane uposażenie, był awansowany w stopniu służbowym, a także pozytywnie go opiniowano. Wnioskodawcy 4-krotnie przyznano zwiększony dodatek służbowy do uposażenia, 2-krotnie wyróżniano nagrodami pieniężnymi oraz 1-krotnie przyznano urlop krótkoterminowy. Ponadto jak wskazano, ww. był funkcjonariuszem wysoce sumiennym i zdyscyplinowanym, w czynnościach służbowych osiągał znaczne efekty, nałożone obowiązki wykonywał wzorowo, z pełnym zaangażowaniem i poczuciem odpowiedzialności. W aktach sprawy nie stwierdzono informacji o wymierzonych wobec ww. karach dyscyplinarnych. Natomiast wskazano, że 3-krotnie obniżono dodatek służbowy, tj. za otrzymanie oceny niedostatecznej z egzaminu kontroli ruchu granicznego w zakresie wystawiania wiz oraz za niewłaściwą realizację czynności wynikających z instrukcji służby kierownika zmiany. Ponadto w dokumentacji stwierdzono, że wnioskodawca nie został wyróżniony orderem, odznaczeniem państwowym, odznaką lub medalem. Brak jest również dokumentów potwierdzających wprost udział ww. w zdarzeniach służbowych z narażeniem zdrowia i życia, jednak jak zaznaczył Komendant Główny Straży Granicznej w przesłanym piśmie, że "Pan K. D. pełniąc służbę w Granicznej Placówce Kontrolnej Straży Granicznej w [...] i Granicznej Placówce Kontrolnej Straży Granicznej w [...] wykonywał zadania bezpośrednio związane z ochroną granicy państwowej, co może wskazywać na sytuacje, w których wystąpiło narażenie życia i zdrowia w czasie pełnienia służby przez ww.". Jednocześnie poinformowano, że były funkcjonariusz orzeczeniem komisji lekarskiej zaliczony został do trzeciej grupy inwalidów, a inwalidztwo pozostaje w związku ze służbą.

Przechodząc do analizy przedmiotowej sprawy na gruncie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej organ zaznaczył, że jego zadaniem jest stwierdzenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej można uznać za spełnione, oraz ustalenie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.

Prawidłowość powyższego wywodu wynika z faktu, że "szczególnie uzasadniony przypadek" znalazł się w ustawie obok dwóch pozostałych przesłanek. Oznacza to, że krótkotrwałość służby na rzecz państwa totalitarnego i rzetelność służby pełnionej po dniu 12 września 1989 r., nawet z narażeniem zdrowia i życia nie wystarczą do oceny, czy zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej jest zasadne.

Minister zaznaczył jednocześnie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 3132/21 zobligował organ do ponownego rozpoznania sprawy K. D. z uwzględnieniem istotnych okoliczności sprawy w zakresie wskazanym w wyroku WSA w Warszawie z dnia 10 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 98/20, w tym kryteriów oceny krótkotrwałości służb na rzecz totalitarnego państwa.

Organ wskazał w związku powyższym, że całkowity okres służby wnioskodawcy wynosi 22 lata i 24 dni, zaś jego służba pełniona na rzecz totalitarnego państwa trwała 2 lata i 2 miesiące, co stanowi ok. 10% okresu jego służby. W ocenie Ministra przedmiotowy okres służby na rzecz totalitarnego państwa zarówno w ujęciu bezwzględnym - długości tego okresu, jak i w ujęciu proporcjonalnym - stosunku długości tego okresu służby, nie może być oceniony jako krótkotrwały, a potwierdzenie powyższego stanowiska odnaleźć można w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazany ponad dwuletni okres realizacji obowiązków służbowych w ocenie organu nie ma charakteru tymczasowego, doraźnego, czy epizodycznego i z całą pewnością przez ten okres strona dokładnie zaznajomiła się ze specyfiką realizowanych zadań oraz ich charakterem. Ponadto, jak wynika ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji, wnioskodawca kontynuował karierę zawodową w organach Służby Bezpieczeństwa w charakterze funkcjonariusza, aż do momentu transformacji struktur formacji związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce, czyli aż do dnia 31 lipca 1990 r. Ww. były funkcjonariusz nie składał też raportów o przeniesienie go z tej służby.

W związku z powyższym, w ocenie organu w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Odnosząc się s z kolei do przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej organ stwierdził, iż nie kwestionuje rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków przez ww. w trakcie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r.

W zakresie oceny, czy została spełniona przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku" organ wskazał, że analiza materiału dowodowego (akt osobowych IPN) dowiodła, iż skarżący utożsamiał się z ustrojem totalitarnym, co nie pozostaje bez znaczenia w kontekście dokonywania przez organ oceny, czy sprawa wnioskodawcy stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, umożliwiający zastosowanie wobec niego ww. przepisu. Podał, że z dokumentów przekazanych przez IPN wynika, że wnioskodawca był pozytywnie oceniany przez przełożonych, a także otrzymał w 1989 r. odznakę "[...]". Powyższe potwierdzają opinie specjalne (za okres od [...] września 1986 r. do [...] sierpnia 1987 r. i od [...] czerwca 1988 r. do [...] maja 1989 r.) wskazujące, że w okresie opiniowanym funkcjonariusz dał się poznać jako słuchacz [...] wywiązujący się z nałożonych na niego obowiązków w stopniu dobrym, polecenia przełożonych wykonuje w stopniu dobrym; w okresie nauki w [...] aktywnie uczestniczy w życiu społeczno-politycznym oddziału, miał duży wpływ na kształtowanie cech ideowo-politycznych plutonu, interesował się problemami krajowymi i międzynarodowymi, wyrażając postawę patriotyczną i internacjonalistyczną; dał się poznać jako żołnierz prawdomówny i lojalny wobec przełożonych; reprezentuje światopogląd materialistyczny. Ponadto wnioskodawca pełnił służbę w W[...] na stanowisku [...] grupy [...] Granicznej Placówki Kontrolnej w [...], a następnie [...] Granicznej Placówki Kontrolerskiej w [...]. Głównym zadaniem W[...] była ochrona granicy państwowej, a także kierowanie kontrwywiadowczą ochroną granic, organizowanie rozpoznania i operacyjnej kontroli osób i ośrodków stanowiących zagrożenie dla nienaruszalności i bezpieczeństwa granic PRL oraz stosowanie przedsięwzięć profilaktycznych i dezintegrujących grupy przestępcze, zapobieganie środkami pracy operacyjnej sytuacjom sprzyjającym podejmowaniu wrogiej lub przestępczej działalności na pograniczu. W[...] współpracowało ze Służbą Bezpieczeństwa i jednostkami Milicji Obywatelskiej. Graniczne punkty kontrolne miały m.in. pozyskiwać, opracowywać i przekazywać materiały dotyczące osób pozostających w zainteresowaniu organów bezpieczeństwa, zdobyte przez sieć informacyjną. Szczególne możliwości pozyskiwania tego typu danych miała grupa operacyjno-kontrolerska, której żołnierze utrzymywali kontakt z cudzoziemcami. Z powyższego wynika, że do realizowanych przez wnioskodawcę obowiązków w strukturach organów bezpieczeństwa nie należały czynności biurowe czy administracyjne, co przemawiałoby na jego korzyść, lecz wykonywał on pracę o charakterze stricte operacyjnym, związaną z istotą funkcjonowania aparatu bezpieczeństwa państwa totalitarnego. W związku z powyższym należy domniemywać, że wnioskodawca był zaangażowany w realizację powierzonych obowiązków w okresie służby dla totalitarnego państwa oraz identyfikował się z ówczesnym systemem. Jednocześnie w przekazanych dokumentach IPN brak jest jakiegokolwiek raportu wnioskodawcy, w którym zwróciłby się on z prośbą o przeniesienie go ze służby na rzecz państwa totalitarnego. Ww. pełnił służbę do końca zmian ustrojowych, realizując powierzone zadania. Z informacji dotyczącej przebiegu służby przekazanej przez Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika również, że wnioskodawcy w toku pełnionej służby po dniu 12 września 1989 r. nie zostały nadane żadne ordery/odznaczenia państwowe, czy też odznaki/medale resortowe. Powyższe w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje, że służba pełniona przez wnioskodawcę nie charakteryzowała się szczególnymi osiągnięciami.

Reasumując organ stwierdził, że biorąc pod uwagę całokształt służby ww., a w szczególności jej charakter przed dniem 31 lipca 1990 r, zważywszy na wyżej opisaną postawę wnioskodawcy wobec ówczesnego systemu państwowego i zaangażowanie w służbę, a także niespełnienie przesłanki krótkotrwałości służby, przedmiotowa sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

W skardze na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. D. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Skarżący zarzucił, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. W obszernym uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że spełnia wszystkie przesłanki wyłączenia stosowania wobec niego represyjnych przepisów art. 15c przedmiotowej ustawy. Zaznaczył też, że WSA w Warszawie już dwukrotnie uchylił wydane przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzje, nakazując organowi wydanie decyzji uwzględniającej zastrzeżenia zawarte w uzasadnieniach tych wyroków. Zarzucił, że organ nie wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, dlaczego uznał, iż ponad dwuletnia służba (ok. 9,78%) na rzecz państwa totalitarnego nie jest służbą krótkotrwałą, mając również na uwadze stosunek tego okresu do całego okresu służby. Skarżący zakwestionował też stanowisko organu, co do jego zasług w służbie na rzecz państwa totalitarnego i braku takich zasług po 1989 r. Stwierdził, że wykonywanie przez [...] ruchu granicznego obowiązków w sposób prawidłowy nie oznacza, że "gorliwie" służył państwu totalitarnemu, a fakt, że w 1989 r. otrzymał odznakę "[...]" nie dowodzi jego szczególnych zasług w służbie przed 1989 r.

Skarżący podkreślił również, że orzeczeniem Rejonowej Komisji Lekarskiej z 2009 r. przyznano mu III grupę inwalidzką na okres 3 lat w związku ze służbą w Straży Granicznej. Następnie orzeczeniem z 2012 r. przedłużono mu III grupę inwalidzka na 5 lat, a orzeczeniem z 2017 r. ustalono ją na czas nieokreślony.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), dalej: "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl zaś art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Należy przypomnieć, że zaskarżona decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2023 r. została wydana w następstwie uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3132/21. Wyrokiem tym Sąd uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2021 r. o odmowie wyłączenia stosowania wobec K. D. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej na podstawie art. 153 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uznając, że organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów procedury administracyjnej, a przede wszystkim naruszenia art. 153 P.p.s.a., gdyż nie zastosował się w pełni do oceny prawnej i wskazań zawartych we wcześniejszym prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 98/20.

W związku z prawomocnym wyrokiem Sądu wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Wa 3132/21 organ był zobowiązany ponownie rozpoznać sprawę z wniosku K. D., kierując się dyspozycją art. 153 P.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem zarówno organ administracji, jak i sąd, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej i zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, publ. LEX 745376).

Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa czyniącej pogląd Sądu nieaktualnym, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Powyższe przesłanki nie zaistniały w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu, wydając zaskarżoną decyzję Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dopuścił się ponownie naruszenia art. 153 P.p.s.a. Organ nie uwzględnił bowiem oceny prawnej (wykładni prawa) oraz wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku WSA w Warszawie z 17 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3132/21, a także w przywołanym przez ten Sąd wcześniejszym wyroku WSA w Warszawie z 10 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 98/20.

Organ nadal nie wyjaśnił w sposób przekonujący w zaskarżonej decyzji z jakich względów uznał, że w przypadku skarżącego służba na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, nie może być rozumiana jako krótkotrwała. Organ powtórzył w tym zakresie argumentację zawartą we wcześniejszej decyzji ponownie stwierdzając, że wskazany ponad dwuletni okres realizacji obowiązków służbowych nie ma charakteru tymczasowego, doraźnego, czy epizodycznego i z całą pewnością przez ten okres strona dokładnie zaznajomiła się ze specyfiką realizowanych zadań oraz ich charakterem. Organ zignorował przy tym zupełnie fakt, iż Sąd w wyroku z 17 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3132/21 poddał w wątpliwość stwierdzenie organu, że zaznajomienie się ze specyfiką zadań stanowi o tym, że dany okres służby nie był krótkotrwały. Organ pominął też zupełnie stanowisko wyrażone przez Sąd w tym wyroku, co do rozumienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Sąd w wyroku tym podkreślił, że zasadniczym elementem stanu faktycznego sprawy rozstrzyganej w oparciu o przepis art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej jest ustalenie, czy służba określonej osoby była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań i czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej - służbie na rzecz państwa jako takiego.

Organ w zaskarżonej decyzji stwierdził ponownie, że sprawa skarżącego nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku. Dokonując takiej oceny organ nie przeprowadził jednak jakichkolwiek ustaleń na okoliczności charakteru wykonywanych zadań przez skarżącego w okresie pełnienia przez niego służby na rzecz państwa totalitarnego. Przywołał jedynie wybiórczo opinie służbowe z akt osobowych o sygn. [...] wskazując, że skarżący był pozytywnie oceniany przez przełożonych, a także otrzymał w 1989 r. odznakę "[...]". Organ powołał się jednocześnie na informacje z opracowań historycznych odnośnie zadań jakie realizowały W[...]. Z powyższego wywiódł, że do realizowanych przez skarżącego obowiązków w strukturach organów bezpieczeństwa nie należały czynności biurowe, czy administracyjne, co przemawiałoby na jego korzyść, lecz wykonywał on pracę o charakterze stricte operacyjnym, związaną z istotą funkcjonowania aparatu bezpieczeństwa państwa totalitarnego. W związku z powyższym, w ocenie organu, należy domniemywać, że skarżący był zaangażowany w realizację powierzonych obowiązków w okresie służby dla totalitarnego państwa oraz identyfikował się z ówczesnym systemem. Jednocześnie organ zaznaczył, że w przekazanych dokumentach IPN brak jest jakiegokolwiek raportu skarżącego, w którym zwróciłby się on z prośbą o przeniesienie go ze służby na rzecz państwa totalitarnego.

Organ pominął tym samym ocenę wyrażoną przez Sąd w wyroku 17 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3132/21, że zawarte w uzasadnieniu wcześniejszej decyzji z dnia [...] czerwca 2021 r. ogólne spostrzeżenia dotyczące zakresu zadań W[...] nie mogą stanowić podstawy do przypisania skarżącemu osobistego zaangażowania w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego. Twierdzenia zawarte w powołanych opiniach służbowych nie dowodzą natomiast tego, że skarżący podejmował działania na rzecz tego państwa. Także prawdomówność, lojalność wobec przełożonych, pracowitość, systematyczność, punktualność i samodzielność odpowiadająca posiadanej wiedzy, same w sobie - bez wykazania, że cechom tym, umiejętnościom, towarzyszyło indywidualne i osobiste zaangażowanie w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego – nie stanowią wystarczającej podstawy do stwierdzenia, że działalność skarżącego nie była działalnością sprowadzającą się do zwykłych, standardowych czynności, jakie były podejmowane w ramach służby publicznej.

Organ w toku ponownego rozpoznania sprawy nie przedstawił tym samym żadnych nowych dowodów i nie przypisał skarżącemu żadnych konkretnych czynów godzących w wolności obywatelskie, które pozwalałyby – w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego – na jednoznaczną ocenę, że prawa emerytalne nabyte przez skarżącego - przede wszystkim po prawie 20 latach służby w Straży Granicznej - zostały nabyte niesłusznie.

W świetle powyższego zarzuty skargi należy uznać za uzasadnione. Zaskarżona decyzja została wydana z pominięciem wytycznych zawartych w wyroku WSA w Warszawie z 17 marca 2022 r., odnośnie oceny, czy w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", co stanowi o naruszeniu art. 153 P.p.s.a.

Wymienione naruszenia skutkowały uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Rozpatrując sprawę ponownie organ uwzględni powyższe rozważania oraz ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z 17 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3132/21. W przypadku wydania ponownie decyzji o odmowie wyłączenia stosowania wobec K. D. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej z uwagi na to, że sprawa skarżącego nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, organ zobowiązany będzie przywołać konkretne fakty dotyczące służby skarżącego, zadań przez niego wykonywanych podczas służby w W[...], jak również jego postawy, charakteru służby i warunków jej pełnienia oraz powołać konkretne dowody, potwierdzające tezy organu o zaangażowaniu skarżącego w struktury państwa totalitarnego oraz wykonywaniu przez nią czynności ukierunkowanych na realizowanie typowych dla ustroju państwa totalitarnego zadań i funkcji. Minister nie może w uzasadnieniu decyzji, wydawanej w ramach uznania administracyjnego jedynie domniemywać, że skarżący utożsamiał się z ustrojem totalitarnym bez powołania się na konkretne dowody, dotyczące konkretnego okresu, o którym mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 153 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.