Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1838/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 30 września 2022 r., znak: SKO-NP-4115-411/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy U. z dnia 21 lipca 2022 r., znak: [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz skarżącej B. G. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 30 września 2022 r., znak: SKO-NP-4115-411/22, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm.; dalej powoływanej jako "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm.; dalej powoływanej jako "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania B. G. (dalej jako: skarżąca lub wnioskodawczyni) od decyzji Wójta Gminy U. z dnia 21 lipca 2022 r., znak: [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wnioskowanego na matkę C. B., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Opisaną wyżej decyzją organ I instancji po rozpatrzeniu sprawy z wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wnioskowanego na matkę C. B. odmówił wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji przytoczył treść art. 17 u.ś.r. oraz wskazał, iż w dniu 24 czerwca 2022 r. wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Zaznaczono przy tym, że w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż matka skarżącej ma 72 lata, jest osobą rozwiedzioną, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym do dnia 30 listopada 2023 r., wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzeczenia o Niepełnosprawności w G. z dnia 24 listopada 2021 r. Dodano, że z orzeczenia tego wynikało również, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 8 lipca 2019 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od 60-go roku życia. Ponadto wskazano, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynikało, iż matka skarżącej zamieszkuje wspólnie ze skarżącą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny oraz jej mężem i prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Wyjaśniono przy tym, że z uwagi na wiek, stan zdrowia oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji matki, skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką w zakresie zabezpieczenia wszelkich codziennych potrzeb i wykonywania wszystkich czynności dnia codziennego poprzez pomoc w czynnościach higienicznych, mycie, ubieranie, robienie zakupów, przygotowywanie i podawanie posiłków oraz systematyczne podawanie leków, pilnowanie wizyt lekarskich, utrzymanie porządku. Zaznaczono także, że matka skarżącej ma zaburzenia pamięci, zawroty głowy, zespół otępienny, zaburzenia orientacji i urojenia, a w związku z tym wymaga stałego nadzoru i pilnowania, jest osobą niepełnosprawną wymagającą całodobowej opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu.

Biorąc pod uwagę faktyczny stan zdrowia matki skarżącej oraz zakres opieki, której wymaga, organ I instancji ustalił, że skarżąca nie pracuje zawodowo i nie ma możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nawet w niepełnym czasie pracy. Ponadto wskazano, iż ustalono też krąg osób zobowiązanych do alimentacji w stosunku do C. B., a mianowicie, że ma czworo dzieci, tj. córkę B. G. – wnioskodawczynię, syna W. B., zamieszkałego w wyodrębnionej części budynku, w którym zamieszkuje matka, który [...] i nie pracuje, córkę A. R. zamieszkałą ok. 30 km od matki, która ma troje dzieci i pracuje na rolnictwie, a także córkę A. P., która mieszka ok. 300 km od matki i ma dwoje dzieci oraz podejmuje prace dorywcze. Podniesiono przy tym, że oprócz wnioskodawczyni nikt z rodzeństwa nie deklaruje żadnej pomocy, ani nie świadczy tej pomocy w stosunku do matki, zaś z przedstawionego orzeczenia matki wnioskodawczyni wynikało, iż niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia. Tym samym, zdaniem organu I instancji, nie został spełniony jeden z niezbędnych warunków do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co uniemożliwiało przyznanie wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Wyjaśniono bowiem, że decyzja w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, co oznacza, iż o przyznaniu świadczenia decyduje spełnienie ustawowych przesłanek, które organ ustala na podstawie złożonych dokumentów, natomiast brak spełnienia którejkolwiek z przesłanek obliguje organ do wydania decyzji odmownej. Dlatego też podkreślono, że mimo zaistniałych okoliczności i faktu sprawowania opieki nad matką, co wynikało ze zgromadzonych dokumentów (wywiad środowiskowy) w niniejszej sprawie fakt ten nie wyczerpywał przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i brak było możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie organu I instancji, fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) nie stanowił podstawy do wydania pozytywnej decyzji i przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie stanowi on wskazówkę dla ustawodawcy, który winien wyeliminować z obrotu prawnego przepis dotknięty wadą niekonstytucyjności, jednak na dzień wydania decyzji ustawodawca nie dokonał zmiany przepisów i mimo, że jest on niezgodny z Konstytucją RP, to nadal obowiązuje w stanie prawnym. Stąd też organ I instancji wskazał, że działając w myśl obowiązujących przepisów prawnych oraz po przeprowadzonej analizie dokumentów dołączonych do wniosku uznał, iż nie ma podstaw prawnych do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad matką.

Odwołanie od ww. decyzji wniosła skarżąca, nie godząc się z takim rozstrzygnięciem oraz zarzucając naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie ww. decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uwzględnienie odwołania, uchylenie w całości decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia. W uzasadnieniu odwołania rozwinięto podniesiony zarzut naruszenia prawa materialnego, przedstawiając argumentację na jego poparcie oraz przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych.

Po zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w przedmiotowej sprawie i rozpatrzeniu ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Na wstępie organ odwoławczy powołując się na treść art. 17 u.ś.r., będącego materialnoprawną podstawą kwestionowanej decyzji wskazał, że bezspornym w sprawie było to, iż na skarżącej ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Jednocześnie podkreślono, że podstawę odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowił m.in. przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., którego treść następnie przytoczono. Wyjaśniono przy tym, że organ I instancji uznał, iż skarżąca nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki, tj. matki skarżącej, zgodnie z załączonym do akt sprawy stosownym orzeczeniem powstała w wieku 60 lat, a więc w późniejszym okresie niż wymaga tego ww. przepis.

W ocenie organu odwoławczego organ I instancji orzekając w sprawie wniosku strony dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, jak również w prowadzonym postępowaniu nie wyjaśnił wszechstronnie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, co uniemożliwiało jej merytoryczne rozstrzygnięcie. W tym zakresie organ odwoławczy odnosząc się do uzasadnienia prawnego kwestionowanej decyzji stwierdził, że została ona wydana na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP, zatem w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przez organ pomocowy art. 17 ust. 1b u.ś.r. Podkreślono bowiem, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyjaśniono zarazem, że niekonstytucyjny przepis przewiduje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jedynie wówczas, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ II instancji zwrócił jednak uwagę, że w powyższym wyroku Trybunał wyraźnie wskazał, iż wynikające z art. 17 ust. 1b u.ś.r. zróżnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zależne od momentu powstania niepełnosprawności jest niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, a w związku z tym przepis ten od momentu wejścia w życie ww. wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Podniesiono bowiem, że jeżeli Konstytucja dopuszcza wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP), to tym bardziej należy opowiedzieć się za niedopuszczalnością wydania orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej w oparciu o przepis, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP.

Jednocześnie organ II instancji podkreślił, że ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje on prostego skutku, określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, a więc utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Niemniej jednak zaznaczono, że powoduje on konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją RP, przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa, tak aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że stosując więc taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. należało przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. – jako zgodny z Konstytucją – winien znaleźć zastosowanie, natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie, zdaniem organu odwoławczego, nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co – jak wskazano – znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Reasumując organ odwoławczy raz jeszcze podkreślił, że organy administracji wydając decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną dopuszczają się naruszenia zarówno prawa materialnego, jak też art. 6 k.p.a. W ocenie organu II instancji, w świetle poczynionych rozważań nie można bowiem w żaden sposób uznać, iż wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmieniał sytuacji prawnej strony, a wręcz przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną, co wynika z podstawowych zasad krajowego porządku prawnego.

Organ odwoławczy zaznaczył jednak, że w przedmiotowej sprawie ustaleniu podlegało także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występowały przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Mając na uwadze powyższe organ II instancji, powołując się na istotę świadczenia pielęgnacyjnego oraz przesłanki jego przyznania (w tym określoną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. podstawową przesłankę, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, tj. rezygnację z pracy zarobkowej, spowodowaną koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności lub traktowane na równi z tą przesłanką niepodejmowanie pracy) wskazał, że organ I instancji rozpoznając sprawę przeprowadził postępowanie dowodowe, w szczególności zaś wywiad środowiskowy z wnioskodawczynią oraz odebrał prawem przewidziane oświadczenie od osoby ubiegającej się o wnioskowane świadczenie, z którego m.in. wynikało, iż wnioskodawczyni brała czynny udział w prowadzonym postępowaniu. Podkreślono przy tym, że z ustaleń pracownika dokonanych w ramach sporządzonego wywiadu środowiskowego w dniu 29 czerwca 2022 r. wynikało, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, nie pracuje zawodowo, ponieważ musi sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką. Ponadto podano, że posiadają oni dom jednorodzinny, w którym mają dwa pokoje, kuchnię i łazienkę, jak też, że w tym samym budynku mieszka brat wnioskodawczyni W. B., który ma wydzieloną część domu z osobnym wejściem i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Dodano, że rodzina utrzymuje się z pracy dorywczej męża wnioskodawczyni oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, który wnioskodawczyni pobiera za opiekę nad swoją niepełnosprawną matką. Wyjaśniono także, że mąż wnioskodawczyni ubezpieczony jest w KRUS, przy czym jest to dobrowolne ubezpieczenie, zaś wnioskodawczyni jest ubezpieczona przy pobieranym świadczeniu. Dodatkowo wskazano, że matka wnioskodawczyni ma zaburzenia pamięci, zawroty głowy, zespół otępienny, zaburzenia orientacji i urojenia oraz nadciśnienie tętnicze, jest osobą bezradną wymagającą stałej pomocy innych osób w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych, tj. dbaniu o higienę osobistą, ubieraniu się, przygotowywaniu i podaniu posiłków, podawaniu lekarstw, pilnowaniu systematycznych wizyt lekarskich. Podniesiono, że charakter wykonywanych przez wnioskodawczynię czynności polega na zabezpieczeniu żywności, przygotowywaniu posiłków, ubieraniu, zabezpieczaniu lekarstw, dbaniu o stan zdrowia i higienę. W tym zakresie zaznaczono, że w trakcie wizyty matka wnioskodawczyni była czysta, zadbana, schludnie ubrana, bez logicznego kontaktu. Wobec powyższego wskazano, że wnioskodawczyni nie może podjąć pracy zarobkowej, gdyż opieka nad matką wymaga od niej całodobowego zaangażowania w pomoc w podstawowych czynnościach życiowych. Dodano przy tym, że rodzeństwo wnioskodawczyni nie deklaruje żadnej pomocy w stosunku do opieki nad matką, a mieszkający w tym samym budynku brat [...], jest osobą nieodpowiedzialną i nie można powierzyć mu opieki. Jednocześnie w odniesieniu do sióstr wnioskodawczyni podano, że A. R. mieszka ok. 30 km od miejsca zamieszkania swojej matki jest rolnikiem, ma troje dzieci i jej obowiązki uniemożliwiają opiekę nad matką, zaś A. P. mieszka ok. 300 km od matki, ma dwoje dzieci, podejmuje prace dorywcze i jej obowiązki także uniemożliwiają opiekę nad matką. Ponadto zwrócono uwagę, że organ ustalił też krąg osób zobowiązanych do alimentacji C. B. i jak wynikało z tych ustaleń oprócz wnioskodawczyni zobowiązane do alimentacji matki jest jej ww. rodzeństwo. Podniesiono jednak, że jak wynikało z ustaleń wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia wnioskodawczyni złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej osoby te nie są w stanie sprawować opieki nad matką odpowiednio ze względu na [...], prowadzenie gospodarstwa rolnego oraz inne miejsce zamieszkania.

Mając na względzie tak ustalony stan faktyczny sprawy organ odwoławczy uznał, że pomimo tego, iż matka wnioskodawczyni jest osobą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności to fakt, że zobowiązane do alimentacji wobec niej – oprócz wnioskodawczyni – jest jeszcze pozostałe troje jej dzieci, nie daje podstaw do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ II instancji podkreślił przy tym, że nie kwestionuje faktu, iż wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad matką, ale w jego ocenie jest do tego zobowiązana nie tylko moralnie, ale także prawnie z racji ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego względem matki i wywiązywanie się z tego obowiązku nie musi odbywać się kosztem budżetu państwa. Podniesiono bowiem, że wnioskodawczyni jest osobą w wieku 40 lat, zdolną do pracy i w jej przypadku nie zachodzi konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej czy prowadzenia gospodarstwa rolnego po to, aby opiekować się matką, a zatem organ co do zasady postąpił prawidłowo odmawiając przyznania świadczenia. W ocenie organu odwoławczego, przyznanie wnioskodawczyni świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego, ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który – z mocy prawa – w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach C. B. W tym zakresie zaznaczono, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia na osobę uprawnioną, a w związku z tym, jeżeli dzieci C. B. z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego w ww. sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich, zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez nią z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez pozostałe jej dzieci (w ramach obowiązku alimentacyjnego), zobowiązane w takim samym stopniu do alimentacji względem matki.

Ponadto organ II instancji powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że czynności wykonywane przez wnioskodawczynię w ramach opieki należą do zwykłych czynności dnia codziennego, jakie zwykle wykonują osoby, wspólnie zamieszkujące.

Organ odwoławczy podniósł przy tym, że chociaż matka skarżącej niewątpliwie wymaga opieki i nadzoru, to jednak najbliższa rodzina może jej taką opiekę zapewnić we własnym zakresie. Ponadto zaznaczono, że w ustalonym stanie faktycznym skarżąca – według oświadczenia – zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 1 listopada 2019 r., jednakże w ocenie organu odwoławczego rezygnacja ta nie pozostaje w związku przyczynowo skutkowym ze sprawowaną opieką, ze względu na zakres sprawowanej opieki oraz możliwość współdzielenia jej z mieszkającym w tej samej lub pobliskiej miejscowości rodzeństwem podczas nieobecności skarżącej (w związku z wykonywaną pracą w gospodarstwie rolnym). Należy podnieść, że w tym zakresie uzasadnienie decyzji zostało prawdopodobnie skopiowane z innej decyzji, gdyż odnosi się do matki skarżącej w formie męskiej i wskazano w nim nazwisko osoby nie występującej w niniejszej sprawie.

Podsumowując powyższe wywody oraz odnosząc się do argumentacji zawartej w odwołaniu organ II instancji wskazał, że fakt posiadania przez matkę skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania przez nią opieki niejako automatycznie nie powodują powstania po jej stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Podniesiono bowiem, że stan faktyczny ustalony przez organ w niniejszej sprawie dawał podstawy do odmowy wnioskowanego świadczenia, a w związku z tym skoro w ocenie organu odwoławczego skarżąca nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, to w przedmiotowej sprawie nie dochodzi do zbiegu uprawnień do świadczeń opiekuńczych przewidzianych w ustawie, a tym samym w sprawie nie ma zastosowania art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wniosła skarżąca B. G., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji:

- naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

- rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie rozwinęła podniesione zarzuty, przywołując na poparcie swojej argumentacji orzecznictwo sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w tym zakresie stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką C. B.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 390, powoływanej dalej jako "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy.

W postępowaniu administracyjnym zostało ustalone, że matka skarżącej C. B. ma 72 lata, jest osobą rozwiedzioną, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym do dnia 30 listopada 2023 r., wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzeczenia o Niepełnosprawności w G. z dnia 24 listopada 2021 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 8 lipca 2019 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od 60-go roku życia. C. B. zamieszkuje wspólnie ze skarżącą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Nie budziło wątpliwości organów, że skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką w zakresie zabezpieczenia wszelkich codziennych potrzeb i wykonywania wszystkich czynności dnia codziennego poprzez pomoc w czynnościach higienicznych, myciu, ubieraniu, robieniu zakupów, przygotowywaniu i podawaniu posiłków oraz systematycznym podawaniu leków, pilnowaniu wizyt lekarskich, utrzymaniu porządku. C. B. cierpi na zaburzenia pamięci, zawroty głowy, zespół otępienny, zaburzenia orientacji i urojenia, a w związku z tym wymaga stałego nadzoru i pilnowania, jest osobą niepełnosprawną wymagającą całodobowej opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu.

C. B. ma jeszcze troje dzieci - syna W. B., zamieszkałego w wyodrębnionej części budynku, w którym zamieszkuje C. B., który [...] i nie pracuje, córkę A. R. zamieszkałą w odległości ok. 30 km, która ma troje dzieci i pracuje jako rolnik oraz córkę A. P., mieszkającą w odległości ok. 300 km, która ma dwoje dzieci oraz podejmuje prace dorywcze.

Przede wszystkim należy rozstrzygnąć, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi (skarżącej) może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że nie da się ustalić, że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej (jej matki), nad którą sprawowana jest opieka, powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia czy też ukończenia 25. roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Pozytywne stanowisko w tej kwestii zaprezentował organ odwoławczy, natomiast negatywne – organ I instancji.

Przy rozważaniu powyższej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej.

Jak wynika z treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Natomiast Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż - jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) - możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008). Takie stanowisko zaprezentował m.in. WSA w Gdańsku w wyroku z 9 lipca 2020 r., III SA/Gd 475/20, LEX nr 3032716. Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem wydanego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy, tj. art. 17 ust. 1b jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie, nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) stwierdził, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał, m.in. po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8., iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy (tzw. sygnalizacja).

Natomiast w akapicie czwartym punktu 8. uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b ustawy – "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazuje dalej, że fragment ten potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowania prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy natomiast sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8. uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

Podzielając powyższe stanowisko stwierdzić należy, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego - realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich - jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

W świetle poczynionych rozważań nie można więc uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) - mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Trafne jest zatem w powyższym zakresie stanowisko organu odwoławczego i to stanowisko należy uwzględnić przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Zdaniem Sądu skarga jest jednak uzasadniona. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie budzi wątpliwości, że zarówno skarżąca jak i jej matka spełniają przesłanki o jakich mowa w ust. 1 pkt 4 tego artykułu, tj. na skarżącej jako córce ciąży obowiązek alimentacyjny, nie podejmuje ona zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, zaś C. B. jest osobą niepełnosprawną, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ani organ pierwszej instancji ani organ odwoławczy nie zakwestionowały bowiem przytoczonych przez skarżącą we wniosku o przyznanie świadczenia okoliczności dotyczących sprawowania przez nią stałej opieki nad niepełnosprawną matką, czy też zakresu tej opieki.

Organ odwoławczy uznał jednak, że w sprawie brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż C. B. ma jeszcze troje dzieci, które mogą partycypować w opiece nad nią wspólnie ze skarżącą.

Stanowisko organów, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jest błędne.

Przede wszystkim organy nie zrealizowały zasady prawdy obiektywnej, która została skonstruowana w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Powyższa zasada ogólna odnosi się nie tylko do sposobu prowadzenia postępowania administracyjnego, lecz jest także wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, gdyż organy administracji publicznej mają obowiązek uwzględniania jej przy "załatwieniu sprawy" (por. wyroki NSA z 4.06.1982 r., I SA 258/82, ONSA 1982/1, poz. 54, oraz z 28.11.2012 r., I OSK 641/12, LEX nr 1291400; wyrok WSA w Gdańsku z 14.09.2011 r., I SA/Gd 502/11, LEX nr 898927).

Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej przepisów, należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany z urzędu: 1. ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy; 2. ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności (por. wyrok z 20.09.2012 r., IV SA/Wa 663/12, LEX nr 1347629, w którym WSA w Warszawie stwierdził, że "organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy", przy czym "aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy" – tak WSA we Wrocławiu w wyroku z 15.02.2012 r., IV SA/Wr 711/11, LEX nr 1139681); 3. przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy; 4. dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 23.02.2012 r., II GSK 118/12, LEX nr 1125454).

Realizacja przez organ administracji publicznej powyższych obowiązków nie pozbawia oczywiście strony prawa do czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego związanych z realizacją zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Prawo strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania jest realizowane w szczególności przez prawo do inicjatywy dowodowej, ukształtowane w art. 78 k.p.a., prawo do brania czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego (art. 79 k.p.a.), jak również prawo do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, wynikające z art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. W wyroku z 4.07.2013 r., II SA/Kr 455/13, LEX nr 1343018, WSA w Krakowie trafnie przyjął, że "aktywna postawa podczas całego postępowania wyjaśniającego winna być rozumiana jako obowiązek organu wykorzystania w sprawie wszystkich dowodów znanych mu z urzędu, poszukiwania innych dowodów na potwierdzenie określonych faktów z wykorzystaniem dostępnych źródeł dowodowych, a także dopuszczenia wszystkich środków dowodowych zgłaszanych przez stronę lub innych uczestników postępowania, o ile mają one istotne znaczenie dla sprawy" (por. też wyrok WSA w Warszawie z 27.01.2010 r., I SA/Wa 1433/09, LEX nr 600029).

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy z wyżej opisanych obowiązków, związanych z realizacją zasady prawdy obiektywnej, nie wywiązały się prawidłowo. Organy nie dokonały nie budzących wątpliwości ustaleń w zakresie możliwości wywiązywania się z obowiązków alimentacyjnych przez pozostałe dzieci C. B. Syn W. B. [...] i nie pracuje. Córka A. R. ma troje dzieci i pracuje jako rolnik. Córka A. P. mieszka w odległości ok. 300 km od miejsca zamieszkania matki i ma dwoje dzieci oraz podejmuje prace dorywcze.

Nadto organy nie ustaliły w sposób precyzyjny sytuacji pozostałych dzieci C. B., przyjmując a priori, że mogą one wspomagać skarżącą w opiece nad matką. Siostry skarżącej pracują zawodowo, organy nie ustaliły jednak, jaka jest ich sytuacja materialna. Prawdą jest, że osoby zobowiązane do alimentacji mogą realizować swój obowiązek alimentacyjny w różny sposób – nie tylko poprzez osobiste starania, lecz również poprzez wydatkowanie środków finansowych, za pomocą których można zapewnić opiekę nad osobą niepełnosprawną. W niniejszej sprawie brak jednak stosownych ustaleń pozwalających na przyjęcie, że pozostałe dzieci C. B. mogą realnie w jakiś sposób partycypować w opiece nad nią.

Ponownie prowadząc postępowanie z wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ pierwszej instancji przeprowadzi postępowanie z uwzględnieniem wyrażonej w niniejszym wyroku oceny prawnej. Organ ustali, jaka jest sytuacja wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji. Dopiero po dokonaniu powyższych ustaleń możliwe będzie dokonanie oceny, czy istotnie niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą jest uwarunkowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł w wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., o uchyleniu zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Rozstrzygając sprawę ponownie, organy zastosują się do oceny prawnej, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł, na podstawie przepisu art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., w ten sposób, że zasądzono na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, stanowiącą koszt zastępstwa procesowego, ustalony jako stawka minimalna na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 z późn. zm.).