Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 987/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 188
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 18 maja 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych A.W., B.S., D. R. i J.W. oraz Gminy C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2711/20 w sprawie ze skarg A.W., B. S., D. R. i J.W. oraz Gminy C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. prostuje z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w zaskarżonym wyroku w zakresie nazwiska skarżącej A. W. przez wpisanie w miejsce słów: "A.W." słów: "A. W."; 2. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A. W., B. S., D. R. i J.W. solidarnie kwotę 1.200 (tysiąc dwieście) PLN tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Gminy C. kwotę 400 (czterysta) PLN tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 lipca 2021 r., I SA/Wa 2711/20 oddalił skargi A. W., B. S., D. R., J. W. oraz Gminy C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Z wnioskiem o wydanie, na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U.1945.10.51 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie ziemskie", decyzji stwierdzającej, że zespół dworsko – parkowy z majątku ziemskiego położonego w C., gm. K., stanowiącego byłą własność J. Ś., oznaczony obecnie jako działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], o łącznej powierzchni 5,3499 ha, nie podlegał przeznaczeniu na cele reformy rolnej w myśl dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U.1945.3.13 ze zm.), dalej jako "dekret PKWN", wystąpiły K. W. i H. Ś. Decyzją z dnia [...] października 2015 r. Wojewoda Ś. stwierdził, że nieruchomość określona we wniosku jako zespół dworsko – parkowy w C., pochodząca z "D.", objętych księgą hipoteczną nr [...], odpowiadająca aktualnym działkom nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], o łącznej powierzchni 5,3499 ha, położona w obrębie [...] C., gmina C., powiat k. – podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Po rozpatrzeniu odwołania K. W., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, mocą decyzji z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...], uchylił ww. decyzję Wojewody Ś. i umorzył postępowanie przed organem I instancji w całości. Organ odwoławczy zauważył, że dokumentacja zgromadzona w sprawie nie wskazuje aby podstawą prawną nacjonalizacji ww. majątku ziemskiego J. Ś. był przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Wobec tego organ I instancji nie był uprawniony do orzekania w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia ziemskiego w przedmiocie niepodpadania nieruchomości pochodzących z tego majątku pod działanie ww. przepisu dekretu PKWN. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 stycznia 2020 r., IV SA/Wa 1945/19 uchylił decyzję organu odwoławczego. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji stwierdził, że za uchyleniem decyzji z dnia [...] czerwca 2019 r. przemawia przesłanka dająca podstawę do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., co ma związek ze śmiercią wnioskodawczyni K. W. jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji i nie braniem udziału w postępowaniu przez jej następców prawnych. W obrocie prawnym pozostaje zatem decyzja Wojewody Ś. z dnia [...] października 2015 r. W piśmie z dnia [...] września 2020 r. następcy prawni K. W. podtrzymali złożone przez nią odwołanie od decyzji organu stopnia wojewódzkiego.

Rozpatrując ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że postępowanie administracyjne może być wszczęte i prowadzone jedynie w sytuacji, w której istnieje przepis prawa materialnego pozwalający na konkretyzację praw i obowiązków w drodze wydania indywidualnego aktu administracyjnego przez organ administracji. Złożony w sprawie wniosek dotyczy żądania wydania decyzji w oparciu o § 5 rozporządzenia ziemskiego, tzn. stwierdzenia, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Jednakże organy administracji mogą prowadzić postępowanie administracyjne wyłącznie w razie ustalenia, że objęte wnioskiem nieruchomości przejęte zostały przez Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Dekret ten wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. i z tym też dniem wszystkie nieruchomości ziemskie opisane w art. 2 ust. 1 lit b), c), d), e) tegoż dekretu, przeszły z mocy samego prawa bez żadnego odszkodowania na własność Skarbu Państwa. Ówczesny prawodawca na podstawie § 5 pkt 1 rozporządzenia ziemskiego przewidział możliwość orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Powyższa regulacja ma zasadnicze znaczenie w sprawie, bowiem tylko objęcie na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, umożliwiało wojewódzkim urzędom ziemskim orzekanie w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów o reformie rolnej. Zgodnie z postanowieniem § 12 rozporządzenia ziemskiego, wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu PKWN następował na wniosek właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego, przy czym tytułem do wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b), c), d) i e) dekretu PKWN, pozostawało zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej wg powołanych przepisów (art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U.1946.39.233 ze zm.)). Prawodawca wyłącznie w przypadku majątków objętych reformą rolną z uwagi na spełnienie przesłanek wskazanych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, za właściwy uznał administracyjny tryb rozstrzygania sporów dotyczących tej grupy nieruchomości ziemskich. Podstawę dla rozstrzygnięć stanowi w tych przypadkach § 5 ust. 1 rozporządzenia ziemskiego. Mając na względzie, że nie jest dopuszczalna rozszerzająca wykładnia przepisów dekretu PKWN, Minister podkreślił, że nie ma podstaw do objęcia trybem administracyjnym pozostałych rodzajów nieruchomości przeznaczonych na cele reformy rolnej. Tym samym właściwe organy administracji nie mogą orzekać o podpadaniu pod działanie dekretu nieruchomości innych niż objętych art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN.

Dalej Minister wskazał, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika, by podstawą prawną nacjonalizacji majątku ziemskiego J. Ś. był przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. W Dziale II księgi wieczystej oznaczonej jako "D.- Hip. Nr [...] " wpisanym właścicielem był J. Ś., syn J., który dobra te nabył "na licytacji publicznej odbytej na żądanie Dyrekcji Głównej Towarzystwa [...] w kancelarii St. C. not. w K. w dniu [...] grudnia 1937 r.". Wpis Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości nastąpił "na podstawie art. 2 cz. I dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dn. [...] września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (...) Wpisano na wniosek z dnia [...] lipca 1945 roku i decyzji z dnia [...] sierpnia 1945 roku". Organ zauważył, że w aktach sprawy znajduje się wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia [...] listopada 1945r. o wykreślenie z działu III i IV wykazu hipotecznego księgi prowadzonej dla nieruchomości C., "b. własność Ś.o J." (powinno być: J.) długów i ciężarów, w którym wskazano, że nieruchomość ta przejęta została "na podstawie art. 2 Dekretu z dnia 6 września 1944 r". Ponadto pismem z dnia [...] maja 1945 r. Wojewódzki Urząd Ziemski w K. "na podstawie art. 2 cz. I Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dn. 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej z dnia 6 IX I944 r." delegował Naczelnika Wydziału Prawnego "do Wydziału Hipotecznego przy Sądzie Okręgowym w K. celem zeznania wniosku w księdze hipotecznej majątku C. o przeniesieniu tytułu własności tego majątku z dotychczasowego właściciela Ś. J. na Skarb Państwa". W ocenie Ministra zgromadzona dokumentacja wieczystoksięgowa nie daje podstaw, aby twierdzić, że do przejęcia majątku Dobra Ziemskie C. doszło na mocy przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, a tylko w takiej sytuacji organ administracyjny byłby uprawniony do orzekania o niepodpadaniu jego części pod działanie tego przepisu. Celem uzupełnienia materiału dowodowego sprawy organ odwoławczy wystąpił do Archiwum Akt Nowych w W., Starostwa Powiatowego w K. i Urzędu Miasta i Gminy w K.o przesłanie dokumentów dotyczących nacjonalizacji majątku pn. [...] C. Organ zwrócił się również do Sądu Rejonowego w B. Wydziału Ksiąg Wieczystych z/s w K. z prośbą o nadesłanie ww. wniosku z dnia [...] lipca 1945 r. i decyzji z dnia [...] sierpnia 1945 r., wskazanych w Dziale II księgi hipotecznej "D.C. - Hip. Nr [...] " jako podstawa wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa bądź też innych dokumentów zgromadzonych przy księdze, które pozwoliłyby określić, jaki konkretny przepis był podstawą nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa. W odpowiedzi na wystąpienia organu Archiwum Akt Nowych oraz Starostwo Powiatowe poinformowały o nieodnalezieniu dokumentów dotyczących majątku pn. [...] C. Natomiast przy pismach Urzędu Miasta i Gminy w K. oraz Sądu Rejonowego w B. przesłano kserokopię Działu U księgi wieczystej. Podsumowując Minister wskazał, że pomimo przeprowadzenia szczegółowego postępowania dowodowego, nie udało się pozyskać jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego przejęcie nieruchomości na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. I lit. e) dekretu PKWN. Skoro w toku podjętych w sprawie czynności nie ustalono, iż podstawę nacjonalizacji ww. nieruchomości stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, to tym samym nie mógł znaleźć zastosowania § 5 rozporządzenia ziemskiego przewidujący administracyjną drogę weryfikacji prawidłowości objęcia nieruchomości na cele reformy rolnej.

Minister podniósł jednocześnie, że dla przyjęcia administracyjnego trybu rozpoznania tej sprawy nie wystarczy domniemanie, iż przejęcie nastąpiło na postawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, zaś następcy prawni J. Ś. nie przedstawili dokumentów jednoznacznie świadczących, że przejęcie majątku objętego złożonym wnioskiem nastąpiło w trybie ww. przepisu. Dokumentów potwierdzających przejęcie majątku w oparciu o przywołaną podstawę prawną nie ma również w materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, zarówno przed organem I instancji, jak i w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego przed organem odwoławczym. Nie istnieje zatem droga postępowania administracyjnego dla orzekania o tym, czy zespół dworsko – parkowy dawnego majątku ziemskiego w C. podpadał pod działanie dekretu PKWN. W sytuacji, gdy brak jest przepisów uprawniających organ do orzekania w trybie administracyjnym w danej sprawie, wypełniona zostaje przesłanka bezprzedmiotowości postępowania, o której stanowi art. 105 k.p.a. W konsekwencji organ odwoławczy pozostawał zobligowany, zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., do uchylenia decyzji Wojewody Ś. z dnia [...] października 2015 r. i umorzenia postępowania przed organem I instancji. Minister wskazał jednocześnie, że ponieważ decyzja nie odnosi skutku względem sytuacji faktycznej i prawej podmiotów będących obecnymi właścicielami nieruchomości, które wchodziły w skład przejętej majętności, odstąpiono od poinformowania ich o prowadzonym postępowaniu.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: A. W., B. S., D. R., J. W. i W.W.

Skarga na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniesiona została również przez Gminę C.

W odpowiedzi na powyższe skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie.

Postanowieniem z dnia 31 maja 2021 r. sprawy z ww. skarg zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzenia pod sygn. akt I SA/Wa 2711/20.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając obie skargi jako niezasadne wskazał, że stosownie do art. 2 ust. 1 zdanie ostatnie dekretu PKWN, wszystkie nieruchomości ziemskie przeznaczone na cele reformy rolnej, o których mowa jest w art. 2 ust. 1 lit. b) – e), przechodziły na rzecz Skarbu Państwa bezzwłocznie i bez żadnego wynagrodzenia w całości, z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 tegoż dekretu. Wyrażenia stanowiące o bezzwłocznym przejściu przedmiotowych nieruchomości na własność Skarbu Państwa wskazują na to, że z woli ustawodawcy skutek przewłaszczenia nastąpił z mocy samego prawa w chwili wejścia w życie ww. dekretu. Zgodnie z postanowieniem § 12 rozporządzenia, wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu PKWN następował na wniosek właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego, przy czym "Tytułem do wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b), c), d) i e) dekretu PKWN, jest zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego, stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej wg powołanych przepisów.

Dalej Sąd I instancji wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających, że przedmiotowy majątek J. Ś. został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, a tylko w takiej sytuacji organ administracyjny byłby uprawniony do orzekania o niepodpadaniu jego części pod działanie ww. przepisu. Wbrew zarzutom skarg o przejęciu majątku we wskazanym trybie nie może świadczyć wyłącznie fakt sporządzenia protokołu przejęcia majątku na rzecz Skarbu Państwa. Brak jest bowiem dowodów, że w protokole tym stwierdzono przeznaczenie nieruchomości ziemskiej na cele reformy rolnej wg art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie wyjaśniające okazało się bezskuteczne. Zarówno w dokumentacji Archiwum Akt Nowych jak i w Starostwie Powiatowym brak jest dokumentów określających podstawę przejęcia majątku J. Ś. Również w aktach ksiąg wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy w B. brak jest takich dokumentów. Podkreślono, że z żadnego z dowodów zgromadzonych w niniejszym postępowaniu nie wynika by przedmiotowy majątek został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, brak jest również potwierdzenia w materiale dowodowym, że zespół pałacowo – parkowy został przejęty w tym trybie, w związku z czym brak jest możliwości orzekania przez organy administracyjne w trybie § 5 rozporządzenia ziemskiego.

Sąd I instancji zauważył, że organ administracyjny, wbrew twierdzeniom skarżących, nie jest uprawniony również do ustalenia podstawy wpisu prawa własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej, gdyż ta kompetencja należy wyłącznie do sądów powszechnych i ustalenia tego rodzaju nie mogą opierać się na domniemaniu. Nie znajduje również w niniejszej sprawie zastosowania art. 7a § 1 k.p.a. W sprawie został zgromadzony materiał dowodowy w ramach postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego zarówno przez organ I instancji, jak i II Instancji, z którego wynika, że organy podjęły wszelkie możliwe działania zmierzające do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Jeżeli skarżący uważają, że czynności te są niewystarczające, uprawnieni byli do zgłaszania w tym przedmiocie stosownych wniosków, czy też dowodów, czego nie uczynili.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli A. W., B. S., D. R. oraz J. W., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania przez ich błędne zastosowanie, gdzie uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a. art. 106 § 4 p.p.s.a. przez brak jego zastosowania i pominięcie w rozstrzygnięciu, iż faktem powszechnie znanym jako faktem historycznym jest to, iż przejmowanie majątków ziemskich na potrzeby reformy rolnej bez wydawania odrębnej decyzji lub aktu nacjonalizacyjnego odbywało się na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, chyba że co innego wynikało z treści danego aktu nacjonalizacyjnego lub decyzji,

b. art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 80, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. polegające na poczynieniu ustaleń niezgodnie z zasadami poprawnego i logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, a także z pominięciem podstawowych twierdzeń podnoszonych przez skarżących, a w konsekwencji przyjęcie, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala stwierdzić, że zespół pałacowo – parkowy położony w C. został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, co oznacza, że brak jest przepisów uprawniających organ do orzekania w trybie administracyjnym o jego niepodpadaniu pod działanie przytoczonej normy prawnej,

c. art. 151 p.p.s.a. w zw. z § 5 rozporządzenia ziemskiego przez uznanie za zasadne umorzenia postępowania, z uwagi na błędne przyjęcie, iż zespół dworsko – parkowy w C. nie został przejęty w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN,

d. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7a § 1 oraz art. 81a k.p.a. przez ich niezastosowanie i rozstrzygnięcie wyrażonych przez organ i Sąd I Instancji wątpliwości w sprawie na niekorzyść strony,

2. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust 1 lit e) dekretu PKWN polegające na błędnym przyjęciu, iż brak jest przepisów uprawniających organ do orzekania w trybie administracyjnym o jego niepodpadaniu pod działanie przytoczonej normy prawnej.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Skargę kasacyjna wniosła także Gmina C., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. i w zw. "z art. 105" przez uznanie, że organ zasadnie umorzył postępowanie z wniosku skarżącego pomimo tego, że umorzenie to nie było faktycznie uzasadnione,

2. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt.1 lit. a) i c) p.p.s.a., a także z art. 80 i art. 105 § 1 k.p.a. przez nie uchylenie zaskarżonej decyzji na skutek wadliwego uznania, że:

a) z żadnego z dowodów zgromadzonych w postępowaniu nie wynika by przedmiotowy majątek został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN,

b) brak jest potwierdzenia w materiale dowodowym, że zespół pałacowo – parkowy został przejęty w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN,

c) brak jest możliwości orzekania przez organy administracyjne w trybie § 5 rozporządzenia ziemskiego.

Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się zasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. W niniejszej sprawie zarzuty obu skarg kasacyjnych dotyczące naruszenia prawa materialnego i procesowego zostały jednak tak sformułowane, że pozostają ze sobą w związku, kwestionując w istocie przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia sprawy – brak faktycznych możliwości ustalenia podstawy prawnej przejęcia na rzecz Państwa zespołu dworsko – parkowego w C. w trybie dekretu PKWN. Powyższe wskazuje, iż podniesione zarzuty kasacyjne winny być rozpoznane łącznie.

Istota sporu wynikająca z zarzutów obu kasacji ogranicza się aktualnie do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy istniała, w oparciu o ocenę ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie, możliwość ustalenia, iż podstawą prawną przejęcia na cele reformy rolnej majątku ziemskiego położonego w C. był przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, także wtedy, gdy przepis ten nie został wprost wskazany w zachowanych dokumentach wytworzonych w związku z reforma rolną.

Odniesienie się do powyższej kwestii wypada poprzedzić stwierdzeniem, iż dekret PKWN wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. i z tą datą wszystkie nieruchomości ziemskie objęte dekretem ex lege przeszły w całości, bez żadnego wynagrodzenia, na własność Skarbu Państwa. Szereg przepisów dekretu w brzmieniu pierwotnym (art. 6-7, art. 8 ust. 5, art. 9, art. 10 ust. 1 i 3, art. 11 ust. 1) określało konkretnie oznaczone daty na wykonanie poszczególnych zadań związanych z realizacją reformy rolnej, zgodnie z którymi przeprowadzenie reformy rolnej na terenach kraju już wyzwolonych, powinno zostać zakończone do końca roku 1944. Plan ten jednak najwyraźniej się nie powiódł, bowiem dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U.1944.3.9), dokonano poważnych zmian w tekście pierwotnym dekretu, a następnie z datą 1 marca 1945 r. wydano rozporządzenie ziemskie. Ponadto przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN zawierał postanowienia odnoszące się do terenów, które w dacie jego wejścia w życie pozostawały pod okupacją niemiecką, a w związku z tym zakres terytorialny jego działania, został później skorygowany przez przepisy dekretu z dnia 13 listopada 1945 r. o zarządzie Ziem Odzyskanych (Dz.U.1945.51.295 ze zm.) i dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U.1946.49.279 ze zm.). Ponadto wypada zauważyć, iż tryb formalnego przejścia na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości w ramach reformy rolnej został uregulowany dopiero w dekrecie z dnia 24 sierpnia 1945 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U.1945.34.204 ze zm.), co też pozostawało w związku z postanowieniami rozporządzenia ziemskiego (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2006 r., I OPS 2/06, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Powyższe uwagi obrazują wysoki stopień skomplikowania regulacji prawnych odnoszących się do procesu przeprowadzenia reformy rolnej.

W orzecznictwie podkreślano także, że powyższy sposób pozbawienia prawa własności dotychczasowych właścicieli miał w istocie charakter rewolucyjny, zaś generalność samego aktu wywłaszczenia, a nadto skala i tempo dokonanych na jego podstawie przekształceń własnościowych, w połączeniu z faktem, iż skutek wywłaszczenia następował w czasie trwającej wojny, w okresie ogromnych strat ludnościowych i podczas bezprecedensowej migracji ludności, w sposób nieuchronny prowadzi do konkluzji, iż realizacja reformy rolnej była często dokonywana w sposób wadliwy, a przejmowane nieruchomości niejednokrotnie nie spełniały kryteriów pozwalających na ich wywłaszczenie w ramach reformy rolnej, w szczególności nie wypełniały kryteriów obszarowych określonych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Naprawieniu skutków takich nieprawidłowości służy przepis § 5 rozporządzenia ziemskiego, który pozwala na rozstrzyganie sporu o to, czy określona nieruchomość podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu PKWN (vide: postanowienie TK z dnia 1 marca 2010 r., P 107/08, OTK-A Zb.Urz. 2010/3/27; uchwała SN z dnia 27 września 1991 r., III CZP 90/91, OSNCP 1992/5/72; uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2006 r., I OPS 2/06; uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Ograniczenie w orzekaniu w postępowaniu administracyjnym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu PKWN, wynika z jednoznacznej treści § 5 rozporządzenia ziemskiego, które jedynie w tym zakresie przyznało kompetencje do orzekania organom administracji – wojewódzkim urzędom ziemskim w I instancji i Ministrowi Rolnictwa i Reform Rolnych w instancji odwoławczej. Ugruntowane przy tym pozostaje zapatrywanie, że na podstawie § 5 rozporządzenia ziemskiego można orzekać nie tylko w zakresie norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, nie wyłączając tym samym możliwości orzekania o tym, czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym (w części bądź w całości), a jeśli taką nieruchomością nie jest, to czy pozostawała w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską (vide: uchwała TK z dnia 19 września 1990 r., W 3/89, OTK 1990/26/174; uchwała SN z dnia 27 września 1991 r., III CZP 90/91, OSNC 1992/5/72; wyrok SN z dnia 25 stycznia 1995 r., III ARN 77/94, OSNP 1995/14/167; wyrok SN z dnia 13 lutego 2003 r., III CKN 1492/00, Lex nr 78867; wyrok SN z dnia 28 lipca 2004 r., III CK 296/03, Biuletyn SN 2005/1/11). Aktualność przepisu § 5 rozporządzenia ziemskiego, jako podstawy prawnej orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, potwierdzona została w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Na gruncie powyższych uwag, kluczowe znaczenie dla możliwości prowadzenia postępowania administracyjnego w oparciu o § 5 rozporządzenia ziemskiego ma ustalenie, czy nieruchomość w odniesieniu do której wystąpiono z żądaniem stwierdzenia, iż nie podlegała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, rzeczywiście na podstawie tegoż przepisu została przejęta na cele reformy rolnej. Dokonanie ustalenia w powyższym zakresie należy do sfery faktów, a zatem mają doń zastosowanie przepisy k.p.a. określające sposób gromadzenia i oceny materiału dowodowego. Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego nałożony na organy administracji publicznej, stanowi gwarancję realizacji zasady prawdy obiektywnej (materialnej) statuowanej przepisem art. 7 k.p.a. Organ administracji publicznej jest zatem zobowiązany do podjęcia czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i do rozpatrzenia tegoż zgromadzonego materiału (art. 77 § 1 k.p.a.). Realizacja powyższych obowiązków wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a następnie organ winien dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a swoje stanowisko powinien przekonująco uzasadnić (art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a.) (vide: wyrok NSA z dnia 28 września 2012 r., II GSK 1548/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Oceniając na gruncie powyższych dyrektyw sposób zebrania dowodów w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, iż zgromadzony został stosunkowo bogaty materiał dowodowy, a istniejące w nim braki nie są aktualnie możliwe do uzupełnienia, bowiem wszechstronnie prowadzone czynności poszukiwawcze nie doprowadziły do odnalezienia dokumentów wytworzonych przed kilkudziesięcioma laty. Również stanowiska skarżących kasacyjnie wskazują, iż brak jest aktualnie możliwości odnalezienia pozostałych dokumentów z okresu przeprowadzenia reformy rolnej.

Oceniając zgromadzone dowody organ odwoławczy zauważył, iż historyczne dokumenty nie zawierają wyraźnego wskazania, iż przejęcie majątku C. na cele reformy rolnej nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, a jednocześnie wskazał, iż tego, na jakiej podstawie prawnej przejęto powyższy majątek na cele reformy rolnej nie można domniemywać. W konsekwencji powyższego ustalenia organ odwoławczy uznał, iż przepis § 5 rozporządzenia ziemskiego nie może stanowić podstawy prawnej dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.

Odnosząc się do powyższej oceny okoliczności faktycznych sprawy wypada zauważyć, iż odnalezienie po kilkudziesięciu latach od momentu ich wytworzenia, wyłącznie takich dowodów, z których treści in extenso nie wynika, iż przejęcie przedmiotowego majątku na cele reformy rolnej nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, nie uchyla obowiązku organu dokonania ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o wszystkich zgromadzone dowody. Przepis art. 80 k.p.a. statuując na gruncie postępowania administracyjnego zasadę swobodnej oceny dowodów, nie wyznacza organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Zasada swobodnej oceny dowodów polega na tym, że organ przy ustalaniu prawdy na podstawie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi przepisami co do wartości poszczególnych rodzajów dowodów i może swobodnie, tj. zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego, ustalić stan faktyczny Organ ocenia zatem wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania o wartości dowodowej poszczególnych środków dowodowych. Z przepisu art. 80 k.p.a wynika zatem, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, a oceniając wyniki postępowania dowodowego organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów. Ocena dowodów jest "czynnością myślową" i jak każda czynność tego rodzaju powinna opierać się na zasadach logicznego myślenia i nie powinna uchybiać zasadom logiki (vide: E.Iserzon [w:] E.Iserzon, J.Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, WP 1970, s. 155 -156; W.Berutowicz, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 1984, s. 191 – 192).

Wymogu dokonania wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego nie spełnia zabieg polegający na wybiórczym odwołaniu się wyłącznie do jednej z ustalonych w sprawie okoliczności i pominięcie innych okoliczności pozostających z nią w sprzeczności, ale także bez dokonania oceny wzajemnych relacji pomiędzy przeprowadzonymi dowodami, czy też skonfrontowania ich z zasadami doświadczenia życiowego i zasadami logiki. Przyjęta przez organ odwoławczy konstatacja, iż przedmiotowy majątek nie został przejęty na cele reformy rolnej w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, bowiem przepis ten nie pojawił się w odnalezionych dokumentach historycznych, nie odpowiada powyższym dyrektywom oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Stanowisko organu odwoławczego wyrażone w tym zakresie ma charakter wyłącznie formalny i w istocie w sposób nieuprawniony zakłada, iż dokumenty wytworzone w związku z objęciem przedmiotowego majątku reformą rolną nie zawierają błędów i pominięć, a w konsekwencji ich treść może jednoznacznie rozstrzygać o stanie faktycznym sprawy. Tymczasem, już tylko wskazanie w zachowanych dokumentach nieprawidłowej, bo niepełnej, podstawy prawnej przejęcia przedmiotowego majątku na cele reformy rolnej nakazuje zachować ostrożność co do oceny wiarygodności i użyteczności dowodowej tych dokumentów. Powyższe wątpliwości potęguje nie tylko błędne oznaczenie w dokumentach reformy rolnej właściciela majątku C., choć nazwisko to ujawnione było w księgach wieczystych urządzonych dla tegoż majątku, ale przede wszystkim, brak wyraźnego wskazania w zachowanych dokumentach na jakiej innej podstawie prawnej, skoro nie w oparciu o art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN, majątek C. został przejęty na cele reformy rolnej. Skoro w toku dotychczasowego postępowania organy obu instancji wyraźnie dostrzegły powyższe wadliwości zachowanych dokumentów, to nie jest zrozumiałe, dlaczego organ odwoławczy działał w bezkrytycznym zaufaniu do tych dokumentów i przyjął, że przejęcie majątku nie nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN, skoro przepis ten w zachowanych dokumentach nie został wyrażnie wskazany. Powyższa ocena jest nielogiczna, bowiem w sposób formalny ocenia przydatność dowodową dokumentów, których wiarygodność została podważona. Co więcej, odwołuje się do formalnej treści dokumentów, które sporządzone zostały w sposób co najmniej niestaranny, pomijający kluczowe informacje związane z podejmowanymi działaniami prawnymi o doniosłych skutkach prawnych, prowadzących bowiem do wyzucia z prawa własności.

Dokonana ocena materiału dowodowego jest niemożliwa do akceptacji także na gruncie zasad doświadczenia życiowego, z których wynika niski poziom działań prawnych podejmowanych przez organy przeprowadzające reformę rolną. Przy czym powyższa konstatacja ma swoje źródło w wielu okolicznościach, poczynając od bardzo ogólnych regulacji prawnych o rewolucyjnym charakterze stanowiących podstawę przeprowadzenia reformy rolnej, po uwarunkowania historyczne – trwające działania wojenne oraz niepokoje społeczne okresu pierwszych lat powojennych. Wypada także zwrócić uwagę, iż postulowany przez skarżących kasacyjnie sposób oceny powyższych dokumentów, prowadzący do uznania, iż majątek C. został przejęty na cele reformy rolnej w oparciu o art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN, nie pozostaje w sprzeczności z jakimkolwiek innym ustaleniem dokonanym w toku postępowania. Z zachowanych dokumentów nie wynika bowiem aby jego przejęcie nastąpiło na jakiejkolwiek innej podstawie prawnej wskazanej w art. 2 ust. 1 dekretu PKWN. Z okoliczności sprawy wynika natomiast, iż w skład tego majątku wchodziło ponad 78 ha użytków rolnych na terenie Ziemi [...]. Tak więc, jakkolwiek nie istnieją bezpośrednie dowody wskazujące na przepis art. 2 ust. 1 dekretu PKWN, jako na podstawę prawną przejęcia przedmiotowego majątku na cele reformy rolnej, to istnieją dowody pośrednie, które umożliwiają ocenę powyższej okoliczności w sposób uwzględniający dyrektywy oceny okoliczności sprawy na gruncie art. 80 k.p.a.

Nie można także zgodzić się z tezą, że domniemanie faktyczne nie może stanowić podstawy ustalenia istotnej dla sprawy okoliczności. Za dopuszczalnością stosowania domniemania faktycznego w postępowaniu administracyjnym przemawia dorobek doktryny i orzecznictwa (vide: Z.Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, WP PWN 1999 s. 223; E.Iserzon [w:] E.Iserzon, J.Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, WP 1970, s. 158). Domniemanie faktyczne jest trybem dowodzenia w ramach swobodnej oceny dowodów, ułatwiającym ustalenie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, mieszczącym się w sferze postępowania dowodowego. Jest ono formułowane przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, a jego punktem wyjścia jest fakt pośredni, a podstawą domniemania faktycznego są zasady doświadczenia życiowego. Domniemanie faktyczne sprowadza się w swej istocie do wnioskowania, rozumowania, które ułatwia organowi orzekającemu realizację zadania w zakresie ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (vide: K.Piasecki, System dowodów i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych, LexisNexis 2012, s. 110-113). Pomimo tego, że przepisy k.p.a. nie przewidują wprost możliwości ustalenia określonej okoliczności faktycznej na podstawie domniemania faktycznego, to zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie dostrzega się konieczność ich stosowania w postępowaniu administracyjnym (vide: wyrok NSA z dnia 14 lipca 2009 r., II GSK 1078/08; wyrok NSA z dnia 22 marca 2013 r., II OSK 2267/11; wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2022 r., II FSK 2537/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ) U jego podstaw spoczywa niemożność udowodnienia określonych okoliczności faktycznych bezpośrednio na podstawie środków dowodowych. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy brak jest środków dowodowych albo przeprowadzenie określonego dowodu jest niemożliwe lub szczególnie utrudnione (vide: A.Wróbel [w:] M.Jaśkowska, A.Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer 2018, s. 515; P. Daniela, Administracyjne postępowanie dowodowe, PRESSCOM 2013, s. 38-41; A.Hanusz, Istota domniemania faktycznego w postępowaniu podatkowym, PS 2011/3/21; M.Gdesz, Rewindykacja nieruchomości wywłaszczonych w trybie dekretu wywłaszczeniowego z 26 kwietnia 1949 r., Pal. 2003/9-10/36).

Konkludując powyższe uwagi wypada zgodzić się z Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz z Sądem I instancji, iż użycie regulacji szczególnej § 5 rozporządzenia ziemskiego, aktualne pozostaje wyłącznie w razie przejścia na własność Państwa nieruchomości rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Powyższa niekwestionowana konstatacja nie oznacza jednak ograniczeń w zakresie ustalenia w toku postępowania administracyjnego, na jakiej podstawie prawnej nastąpiło przejęcie określonego majątku ziemskiego na cele reformy rolnej. Nie można zatem zgodzić się z konkluzją Ministra i Sądu I instancji, iż przejście własności majątku ziemskiego w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN nastąpiło tylko wtedy, gdy powyższy przepis został wyraźnie wskazany w dokumentach wytworzonych w związku z przeprowadzeniem reformy rolnej. Ustalenie powyższej okoliczności możliwe jest bowiem także w oparciu o ocenę okoliczności sprawy, uwzgledniającą dyrektywy gromadzenia i oceny materiału dowodowego wyrażone w art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Trafne zatem okazały się zarzuty wskazujące na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. (art. 151 p.p.s.a.) w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. W konsekwencji, zasadny okazał się także postawiony w skardze kasacyjnej Gminy C. zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. Wadliwe ustalenie okoliczności faktycznych sprawy, nie pozwala w obecnym jej stanie twierdzić, że jej rozstrzygnięcie w postępowaniu administracyjnym stało się bezprzedmiotowe.

Nie przesądzając wyniku postępowania dowodowego przeprowadzonego w niniejszej sprawie, ten bowiem winien być następstwem wszechstronnej oceny wszystkich okoliczności sprawy dokonanej przez organ administracji, za niezasadne uznać wypada pozostałe zarzuty kasacyjne. Wobec nieustalenia w prawidłowy sposób podstawy faktycznej rozstrzygnięcia sprawy, przedwczesna jest ocena zarzutów naruszenia art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN i § 5 rozporządzenia ziemskiego.

Pominięcie w dokumentach wytworzonych w toku reformy rolnej przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, jako podstawy przejęcia majątku ziemskiego, nie jest faktem powszechnie znanym w rozumieniu art. 106 § 4 p.p.s.a. Fakty powszechnie znane to okoliczności, zdarzenia, czynności lub stany, które powinny być znane każdemu rozsądnemu i posiadającemu doświadczenie człowiekowi. Za powszechnie znane uważa się m.in. wydarzenia historyczne, przyrodnicze, procesy ekonomiczne, zdarzenia normalne i zwyczajne zachodzące w określonym czasie i miejscu, odpowiadające rzeczywistości wg obiektywnej oceny. Przyczyny, dla których przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN pojawiał się w niektórych dokumentach jako podstawa przejęcia majątków ziemskich na cele reformy rolnej, a w innych nie, nie są możliwe do racjonalnego uchwycenia. Zresztą autor kasacji, w której zarzut ten został postawiony nie wskazuje źródeł wiedzy w tym zakresie. Powody takiego stanu rzeczy zostały zasygnalizowane w niniejszych motywach, wynikają one z wielu źródeł i nie stanowią one o tym, że fakty te można uznać za powszechnie znane.

Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. Zaskarżona decyzja posiada uzasadnienie faktyczne i prawne. Stwierdzenie wadliwości tegoż uzasadnienia nie stanowi naruszenia przepisu art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., który wskazuje jedynie na elementy składowe decyzji administracyjnej.

Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 7a § 1 i art. 81a k.p.a. Przedmiotem badanego postępowania jest stwierdzenie, że określony majątek nieruchomy nie podlegał reformie rolnej. Rozstrzyganie na korzyść strony niedających się usunąć wątpliwości co do treści normy prawnej lub stanu faktycznego, o których mowa w art. 7a § 1 i art. 81a § 1 k.p.a., odnajduje natomiast zastosowanie w postępowaniach administracyjnych, których przedmiotem jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia. Przepis ten nie znajduje zatem zastosowania w badanej sprawie, a zarzut kasacyjny podniesiony na jego podstawie jest nieadekwatny do okoliczności sprawy.

Uznając, iż skargi kasacyjne mają usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargi orzekając o uchyleniu zaskarżonej decyzji (art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a.). Dokona w szczególności oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, odpowiadającej treści art. 80 k.p.a., dla wykazania, czy podstawą prawną przejęcia przedmiotowego majątku ziemskiego na cele reformy rolnej pozostawał przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej, przeprowadzi dalsze postępowanie na podstawie § 5 rozporządzenia ziemskiego.

O sprostowaniu oczywistej omyłki zawartej w zaskarżonym wyroku w zakresie określenia nazwiska skarżącej A. W. orzeczono na podstawie art. 156 § 3 p.p.s.a., w ten sposób, że w miejsce słów "A. W." wpisano "A. W.".

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w odniesieniu do skarżących kasacyjnie A. W., B.S., D. R., J. W. oraz na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 p.p.s.a. w odniesieniu do skarżącej kasacyjnie Gminy C.

Skargi kasacyjne rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strony skarżące zrzekły się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.