Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 14/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Romała Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 31 października 2023 r. nr SKO Gd/3477/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącego M. J. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

M. J. (dalej: strona, skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: organ odwoławczy, Kolegium) z dnia 31 października 2023 r. nr SKO Gd/3477/23, utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Zblewo z dnia 14 kwietnia 2023 r., którą odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną J. J.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 16 września 2021 r. skarżący zwrócił się do Wójta Gminy Zblewo z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną J. J. Do wniosku dołączono dokumentację medyczną żony - kartę informacyjną leczenia cyklicznego, z której wynika, że poddana ona została leczeniu onkologicznemu z powodu nowotworu jajnika. Z wywiadu środowiskowego z dnia 11 października 2021 r. wynika, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności Nr [...] z dnia 17 czerwca 2021 r. J. J. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony tj. do 30 czerwca 2023r. J.J. choruje od grudnia 2020r. na nowotwór złośliwy jajnika i przyznany jej został w związku z tym znaczny stopień niepełnosprawności. Jest po zabiegu usunięcia macicy i przydatków wraz częścią węzłów chłonnych. Przeszła cykl chemioterapii - 6 dawek i obecnie przyjmuje chemioterapeutyki co trzy tygodnie. Otrzymała już 7 z 16 cykli. Po przyjęciu chemioterapeutyków czuje się bardzo źle podobnie jak po podczas chemioterapii. Pani J. obawia się w tym czasie pozostawać sama bo czuje się bardzo źle i obawia się o swoje zdrowie a nawet życie. Skarżący sprawuje stałą opiekę nad żoną, nie może jej zostawić po tym, jak podana jej zostanie chemia bo czuje się ona wtedy bardzo źle, ma wymioty, omdlenia i zawroty głowy powodujące utratę równowagi i upadki z tym związane. Skarżący nie może zostawić żony samej podczas gdy ta odpoczywa w ciągu dnia lub śpi. Pilnuje jej by spała w pozycji na wznak, bo była sytuacja gdy się ona zakrztusiła. Pomaga oprócz tego żonie przy podnoszeniu z łóżka, towarzyszy w drodze do toalety bo może upaść i doznać urazu.

Decyzją z dnia 16 listopada 2021 r. Wójt Gminy Zblewo odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity wskazany w podstawie prawnej decyzji: Dz.U. 2020r., poz. 111), zwanej dalej ustawą lub u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 18 roku życia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 8 kwietnia 2022 r. nr SKO Gd/6908/21 uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. Kolegium nie zgodziło się z organem pierwszej instancji w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy, wskazując, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznana za niezgodną z Konstytucją.

Zdaniem Kolegium organ I instancji nie ustalił, czy skarżący zrezygnował z zatrudnienia z racji sprawowania opieki nad żoną, nie ustalono bowiem stażu pracy skarżącego. Według Kolegium, organ I instancji powinien ustalić jakie skarżący ma faktycznie możliwości podjęcia ewentualnego zatrudnienia przy uwzględnieniu uwarunkowań rynku pracy w miejscu jego zamieszkania. Oprócz tego należy ustalić jaki jest zakres czynności które skarżący wykonuje w ramach opieki nad żoną.

W dniu 11 maja 2022 r. przeprowadzony został kolejny wywiad środowiskowy. Wynika z niego, że J. J. otrzymuje kolejną chemioterapię, która jest bardziej wyniszczająca dla organizmu niż poprzednia. Po powrocie ze szpitala chora nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. W ramach opieki skarżący pomaga żonie przy wstawianiu z łóżka, dojściu do toalety, ubraniu się, kąpieli. Podaje leki, przygotowuje i podaje posiłki. W kolejne dni po podaniu chemii Pani J. czuje się na tyle lepiej, że może pomóc mężowi w przygotowywaniu posiłków. W nocy nie potrzebuje opieki, najczęściej przesypia całą noc, sporadycznie prosi o podanie szklanki wody czy pomoc w dotarciu do toalety. Pracownik socjalny stwierdził, że J. J. wymaga stałej pomocy innych osób i że faktyczną opiekę nad nią sprawuje mąż, co spowodowało brak możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia.

Decyzją z dnia 5 sierpnia 2022 r. Wójt Gminy Zblewo odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy. Zdaniem organu I instancji nie można w sprawie mówić o bezpośrednim związku między rezygnacją z zatrudnienia z racji opieki nad niepełnosprawną żoną z uwagi na historię zatrudnienia skarżącego – od wielu lat nie pracował zawodowo podejmując wyłącznie prace dorywcze. Oprócz tego organ I instancji powołał się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Decyzją z dnia 9 lutego 2023 r. nr SKO Gd/4586/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okolicznościach tej sprawy. Nadal jednak nie zostały wyjaśnione okoliczności, które Kolegium uznało za istotne, tj. jaką pracę skarżący mógłby podjąć gdyby miał taką możliwość ani nie został udokumentowany fakt podejmowania przez niego prac dorywczych. Ponadto z wywiadu środowiskowego wynika jedynie, jakie czynności skarżący wykonuje w ramach sprawowanej nad żoną opieki w ciągu tygodnia od podania chemii, co pozwala przypuszczać, że tylko w tym okresie J. J. wymaga pomocy męża.

W dniu 6 marca 2023 r. przeprowadzony został kolejny wywiad środowiskowy. Wynika z niego, że ze względu na niepełnosprawność i choroby (nowotwór jajnika, przepuklina, zaćma) z tym związane J. J. potrzebuje pomocy osoby drugiej w prowadzeniu gospodarstwa domowego i codziennym funkcjonowaniu. Podczas wywiadu ustalono, że opiekę nad Panią J. sprawuje mąż M. J., który ze względu na stałą konieczność sprawowania opieki nie podejmuje żadnych prac zarobkowych. J. J. od czasu zdiagnozowania nowotworu otrzymała 12 cykli wlewów chemioterapii oraz 16 cykli [...]. Jak opisuje w tym czasie była bardzo słaba, dużo leżała i odpoczywała, najlżejsze czynności sprawiają jej trudności. W październiku 2022 r. przeszła zabieg okulistyczny zdjęcia zaćmy, co też utrudniało funkcjonowanie. M. J. w ramach opieki nad żoną poza okresem tygodnia od przyjęcia chemioterapii wykonuje następujące czynności: prowadzenie gospodarstwa domowego, pomoc podczas wstawania z łóżka, krzesła itp., pomoc przy porannej i wieczornej toalecie, sporządzanie i podawanie posiłków, przygotowanie i podawanie leków, podawanie zastrzyków, robienie zakupów, sprzątanie mieszkania, asekurowanie podczas przemieszczania się po domu i wokół domu, spacery. Według oświadczenia skarżącego w drugim tygodniu po podaniu chemioterapii żona poczuła się lepiej, ustały wymioty, powoli zaczęła wstawać lecz miewała zawroty głowy, które uniemożliwiały prawidłowe funkcjonowanie. Żona po podaniu chemii przez 3 tygodnie ze względu na stan zdrowia (osłabienie, zawroty głowy) była całkowicie uzależniona od osoby drugiej, w tym wypadku męża, który pomagał we wszystkich czynnościach życia codziennego. W godzinach nocnych wymaga doprowadzenia do toalety. W ramach wniosków własnych pracownik socjalny odnotował, że J. J. wymaga pomocy i wsparcia innych osób w codziennym życiu oraz że opiekę tę sprawuje skarżący.

Decyzją z dnia 14 kwietnia 2023 r. organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że z materiału dowodowego wynika, iż M. J. nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przed podjęciem opieki nad żoną. Zgodnie z zaświadczeniem z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych M.J. nie był zgłoszony do ubezpieczeń zdrowotnych i społecznych w okresie od 1 stycznia 2019r. do 30 kwietnia 2021r. Ponadto w ofertach pracy według miejsca zamieszkania skarżącego w 2021r. pojawiła się tylko jedna oferta pracy. W odległości do 5km jest tylko kilka ofert. Skarżący oświadczając, że podjąłby każdą pracę gdyby obecnie miał taką możliwość, nie sprecyzował jaki rodzaj pracy mógłby podjąć i w jakim czasie, gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad żoną. W tych okolicznościach zdaniem organu I instancji nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W ocenie Kolegium decyzję odmowną uzasadniał brak spełnienia przez skarżącego przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy. Z przepisu tego wynika, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Jak przyjęło Kolegium, J. J. po podaniu chemioterapii czuła się na tyle źle, że wymagała pomocy męża począwszy od porannych czynności higienicznych, przygotowania i podania posiłków, przygotowania raz dziennie leków, pomocy w wstawianiu z łóżka czy krzesła. Większość dnia leżała w łóżku. Po około 7 dniach od podania chemii czuła się lepiej o tyle, że jadła samodzielnie posiłki, samodzielnie wstawała z łóżka i poruszała się po domu. Oznacza to, że praktycznie opieki męża nie wymagała. Opieka sprawowana przez skarżącego, jak Kolegium ustaliło, dotyczyła głównie czynności porannych i wieczornych oraz przygotowania i podania obiadu. Czynności opiekuńcze zajmowały skarżącemu wraz z przygotowaniem posiłków do 4 godzin dziennie. Kolegium stwierdziło, podobnie jak organ I instancji, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i niepodejmowaniem go a sprawowaną nad żoną opieką. Kolegium zajmując takie stanowisko uwzględniło to, że na skarżącym ciąży obowiązek opieki nad żoną. Jest to obowiązek moralny i ustawowy, wynikający z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wykonywanie tego obowiązku nie musi skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego. Jest ono bowiem substytutem comiesięcznego wynagrodzenia.

Kolegium nie dało wiary by skarżący pracował wcześniej na umowę zlecenia wobec braku na to dowodów. Kolegium przyjęło w związku z tym, że jeżeli skarżący pracował dorywczo, to również teraz, jak jego żona czuje się lepiej, może taką pracę dorywczą wykonywać, skoro jego obowiązki związane z opieką dotyczą tylko do 4 godzin dziennie. Niekoniecznie musi to być praca jako pilarz, bo jest to ciężka i wymagająca praca, a skarżący wskazał, że mógłby się podjąć każdej lekkiej pracy fizycznej. Przy dobrej organizacji dnia, zdaniem Kolegium, skarżący pomijając tydzień po podaniu żonie wlewu, mógłby podjąć się takiego zajęcia zarobkowego co najmniej na kilka godzin dziennie. Kolegium przyjęło, że skarżący obecnie tak pracuje, bo świadczenie rehabilitacyjne J. J. przysługiwało tylko w ciągu 12 miesięcy. Obecnie otrzymuje ona najprawdopodobniej rentę i prawdopodobnie świadczenie uzupełniające oraz świadczenie rodzinne na syna. Taki dochód z pewnością nie wystarcza na utrzymanie rodziny, w tym osoby chorej.

Kolegium wskazało dalej, że skoro skarżący twierdzi, że może podjąć lekką pracę fizyczną, to jego stan zdrowia nie jest najlepszy i mógł on faktycznie zrezygnować z pracy pilarza wykonywanej "na czarno" nie ze względu na stan zdrowia żony lecz z uwagi na swój stan zdrowia i wiek.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji. Zarzuciła Kolegium dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad żoną podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje. Ponadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nieuwzględnienie przy ocenie dowodów przyczyny niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego na dzień składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne oraz faktycznego zakresu opieki skarżącego nad osobą niepełnosprawną, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że stanowisko organu jest wewnętrznie sprzeczne: z jednej strony organ uznaje, że zakres opieki pozwala na podjęcie zatrudnienia przez skarżącego, a z drugiej strony, że stan zdrowia skarżącego uniemożliwia mu podejmowanie zatrudnienia. Dalej wskazano, że z przeprowadzonych w sprawie niekwestionowanych wywiadów środowiskowych wynika, że żona skarżącego ze względu na jej niepełnosprawność i choroby (nowotwór jajnika, przepuklina i zaćma) z tym związane potrzebuje pomocy osoby drugiej w prowadzeniu gospodarstwa domowego i codziennym funkcjonowaniu. Opiekę nad nią sprawuje mąż, który z tego względu nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej. Tymczasem organ w uzasadnieniu skarżonej decyzji podnosi, iż zakres niekwestionowanej opieki umożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia, choćby w ograniczonym zakresie czasowym. Zakres czynności wykonywanych przez skarżącego wykonywany jest w sposób długotrwały i ciągły, wymagający dużego zaangażowania i nakładu pracy, co tylko i wyłącznie z tego względu a nie stanu zdrowia strony nie pozwala na podjęcie przez niego jakiejkolwiek pracy, nawet w niepełnym wymiarze. Ponadto co również istotne, skarżący wykonuje wszelkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, załatwianiem spraw, wizyt lekarskich, do czego nie musiałby wykonywać względem zdrowej osoby.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) – zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Przedmiotem sporu w sprawie było spełnienie przez skarżącego przesłanki pozytywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity wskazany w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji: Dz.U. 2023r., poz. 390).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wynika z tego, że ustawodawca w sposób równorzędny traktuje sytuację zarówno rezygnacji z zatrudnienia, jak i jego niepodejmowanie. Z punktu widzenia powyższego przepisu, nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 408/20).

W powyższym kontekście za chybioną uznać należy argumentację Kolegium, że w sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia ze względu na historię jego zatrudnienia. Postępowanie dowodowe zmierzające do pozyskania dowodów potwierdzających wykonywanie przez skarżącego prac dorywczych w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie dotyczyło okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia i zbędnie przedłużyło czas trwania postępowania. W wyroku z dnia 23 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 786/21 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie wskazuje się, iż przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy. Z tego też powodu organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn wcześniejszego braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Dla oceny istnienia prawnie relewantnego związku pomiędzy (dalszym) "niepodejmowaniem zatrudnienia", a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym krewnym, istotne znaczenie ma nie to, z jakiego powodu zakończył się ostatni okres zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) opiekuna i od kiedy nie pozostaje on już w zatrudnieniu, lecz to, z jakiego powodu ów opiekun nadal nie podejmuje zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w czasie sprawowania opieki nad niepełnosprawnym podopiecznym i ubiegania się oświadczenie pielęgnacyjne – czy właśnie w związku ze sprawowaniem tej opieki, czy może z innej przyczyny. Ustawodawca nie określił bowiem, jaki czas może upłynąć (maksymalnie) od "popadnięcia" w stan "niepodejmowania zatrudnienia" do momentu rozpoczęcia opieki nad niepełnosprawnym bliskim członkiem rodziny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 grudnia 2023 r., II SA/Go 278/23).

Nie ma zatem istotnego znaczenia, jaka była historia zatrudnienia skarżącego, czy pracował "na czarno" przy pracach dorywczych, ani to, że nie był w stanie tego udokumentować. Istotne znaczenie ma bowiem w tej sprawie ustalenie czy aktualnie, tj. według stanu z dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia - skarżący nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną. W tym też kontekście zwrócić należy uwagę na zasadny pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, który akcentuje, iż ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być zawsze dokonywana aktualnie, tj. odnosić się do czasu, w którym strona wystąpiła o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14 maja 2020 r., III SA/Gd 410/20). Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 ustawy), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżący spełniał przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki.

Kolejna kwestia sporna dotyczy tego, czy faktycznie sprawowana przez skarżącego opieka ze względu na jej zakres rzeczywiście wyklucza możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga w pierwszej kolejności dokonania wykładni pojęcia opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.

Analizowany przepis nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być całodobowa. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18).

Jednocześnie sprawowanie opieki w myśl przepisów ustawy nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20).

Teza Kolegium, że w okolicznościach tej sprawy skarżący jest w stanie zorganizować opiekę nad chorą żoną w sposób pozwalający mu na podjęcie zatrudnienia – jak twierdzi Kolegium "dorywczego" – budzi istotne zastrzeżenia w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego. Trudno bowiem w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie zgodzić się z argumentem Kolegium, że niepełnosprawna żona skarżącego co prawda wymaga pomocy w niektórych czynnościach życia codziennego, jednakże nie są to czynności na tyle absorbujące, aby uniemożliwić skarżącemu wykonywanie pracy. Kolegium wyszło zatem z założenia, że pomimo niepełnosprawności, żona skarżącego – poza tygodniem po podaniu wlewu, kiedy to żona rzeczywiście czuje się bardzo źle - jest osobą samodzielną w czynnościach dnia codziennego, co stoi w wyraźnej sprzeczności z treścią wywiadów środowiskowych, stanowiących kluczowy dowód w zakresie stanu zdrowia podopiecznego i zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę świadczenia pielęgnacyjnego. Wszystkie trzy wywiady środowiskowe są zgodne – zakres opieki jakiej wymaga żona skarżącego ze względu na swój stan zdrowia (choruje ona na nowotwór złośliwy, zaćmę, przepuklinę) powoduje, że skarżący nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Pracownik socjalny wyraźnie wskazał, że J. J. nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i potrzebuje stałej pomocy osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu. Nawet w tygodniach, w których czuje się ona lepiej, nadal potrzebuje pomocy i asekuracji przy poruszaniu się, dotarciu do toalety, przygotowaniu i podaniu leków, sporządzaniu i podaniu posiłków. Teza Kolegium o samodzielności żony skarżącego nie ma zatem oparcia w treści wywiadów środowiskowych, wskazujących na zupełnie przeciwne wnioski.

Nietrafne jest założenie Kolegium, że dla przyjęcia, że stała opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków i ich podawanie, podobnie jak leków, sprzątanie domu, pranie czy też robienie zakupów są czynnościami dnia codziennego. Jednakże taka pomoc świadczona żonie, która jak wynika z materiału dowodowego jest w trakcie leczenia chemioterapią i wymaga pomocy we wszystkich sferach życia, w okolicznościach tej sprawy uznana być musi za odpowiadającą podanej definicji opieki. Charakter tych czynności nie pozostawia wątpliwości, że są one dokonywane stale, całodobowo i praktycznie we wszystkich sferach życia chorej.

Jak już wskazywano w orzecznictwie WSA w Gdańsku pod pojęciem "sprawowania opieki" użytym w art. 17 ustawy nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej (w niniejszej sprawie matki). Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia. Także wyręczenie żony od jej normalnych, codziennych czynności życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nią. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.

Kolegium nie podważyło skutecznie powyższych ustaleń. W wywiadach środowiskowych opisane zostały czynności wykonywane przez skarżącego. Zdaniem pracownika socjalnego, skarżący sprawuje faktycznie opiekę nad niepełnoprawną żoną, która nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Przyjęcie przez Kolegium na poparcie swojej tezy o możliwości podjęcia przez skarżącego pracy, że skarżący aktualnie pracuje dorywczo, bo prawdopodobne dochody rodziny nie wystarczają na utrzymanie rodziny, w tym osoby chorej, nie ma żadnego oparcia w materiale dowodowym sprawy i jest ustaleniem całkowicie dowolnym. Żaden dowód w sprawie nie wskazuje, aby skarżący aktualnie godził opiekę nad żoną z pracą zawodową.

Przeprowadzona przez Kolegium ocena, zdaniem Sądu, narusza przepis art. 17 ust. 1 ustawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżący sprawuje w sposób stały opiekę nad żoną zaspokajając jej wszystkie potrzeby pielęgnacyjno–opiekuńcze. Ich natężenie oraz rozłożenie w czasie wymagające aktywności opiekuna połączonej z obecnością przy żonie, mogą stanowić przyczynę rezygnacji z zatrudnienia lub przeszkodę w podjęciu zatrudnienia. Nie może budzić wątpliwości, że zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga, a także jej potrzebami, wynikającymi z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń i ułomności.

Błędna tym samym jest ocena dokonana przez Kolegium, że w sprawie brak jest podstaw do uznania, że pomiędzy sprawowaniem przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną żoną a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy, z akt sprawy nie wynika bowiem, aby powodem niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia były inne przyczyny aniżeli sprawowanie tej opieki. Przypuszczenia Kolegium, że powodem niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia jest jego stan zdrowia, na tej tylko podstawie, że oświadczył, iż mógłby podjąć lekką pracę fizyczną, nie znajdują żadnego potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy i nie sposób ich podzielić. Z oświadczenia, że skarżący mógłby podjąć lekką pracę fizyczną nie wynika w sposób logiczny wniosek, że nie podejmuje on zatrudnienia ze względu na swój stan zdrowia lub wiek. Jeszcze raz należy podkreślić, że z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad żoną, a nie z jakichkolwiek innych powodów, co jest przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikającą z art. 17 ust. 1 ustawy.

W konsekwencji Sąd uznał, że Kolegium dokonało wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 ustawy, wydając decyzję naruszającą zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Uchybienie organu polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a opieką sprawowaną przez niego nad żoną.

Co więcej, zwrócić należy uwagę, że skarżącemu w związku z opieką nad żoną przyznany został specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 maja 2021 r. do 31 października 2021 r. Zgodnie zaś z treścią art. 16 ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2022 r., poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Nie sposób nie zauważyć, że brzmienie cytowanego przepisu jest zbieżne co do zasady z treścią normatywną art. 17 ust. 1 u.ś.r., a tym samym uprawniona jest konkluzja, iż zarówno w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego przesłanką ich przyznania jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Organ pierwszej instancji, przyznając skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy uznał, że wymagane ustawowo przesłanki w tej materii zostały przez niego spełnione w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad żoną. Rozpatrując natomiast wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organy pomocowe uznały, że brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącego nad żoną opieką a rezygnacją przez z niego z zatrudnienia.

Odmienna ocena prawna sytuacji skarżącego w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne wnioskowane na okres od września 2021 r. w stosunku do oceny sformułowanej w postępowaniu o świadczenie pielęgnacyjne za okres poprzedni, bez wykazania różnic w stanie faktycznym obu spraw, jak również w stosunku do oceny sformułowanej w postępowaniu o specjalny zasiłek opiekuńczy, przy zbieżnych przesłankach przyznania obu komentowanych świadczeń rodzinnych i zgłoszonego przez skarżącą żądania przyznania korzystniejszego świadczenia, stanowi nie tylko naruszenie art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., ale też naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej. Z brzmienia art. 8 § 1 k.p.a. wynika bowiem, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Poza tym organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (art. 8 § 2 k.p.a.).

W konsekwencji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Kolegium, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego opisanym powyżej. Przy czym Sąd stwierdził, że dostrzeżone wadliwości mogą zostać usunięte przez organ odwoławczy, zgodnie z wiążącą na podstawie art. 153 p.p.s.a. oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023r., poz. 1935 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).