Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2242/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 182 § 2, art. 184
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 1045/22 w sprawie ze skargi J.Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 4 października 2022 r., nr SKO Gd/2036/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 21 czerwca 2023 r., sygn. akt: II SA/Gd 1045/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.Ś. (dalej również jako: "Skarżąca", "Wnioskodawczyni") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej również jako: "Organ", "Kolegium", "Skarżący Kasacyjnie") z dnia 4 października 2022 r. nr SKO Gd/2036/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego: 1. uchylił zaskarżoną decyzję; 2. zasądził od Kolegium na rzecz Skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postepowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku. Kolegium zaskarżyło powyższy wyrok w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej jako "ppsa") oparło skargę kasacyjną na następujących zarzutach naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego:

- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn.zm., dalej jako "uśr"), wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, iż sprawowanie opieki wyłączającej możliwość zatrudnienia, o jakiej mowa w tym przepisie, to nie tylko czynności związane z bezpośrednią troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej, oraz przyjęcie, że pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje treści tego pojęcia, ale także wyręczanie męża od jego normalnych, codziennych czynności życiowych, których nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność stanowi przejaw opieki nad nim, a ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricte z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a więc istoty świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy prawidłowo rozumiana norma wyrażona art. 17 ust. 1 uśr uzależnia prawo do omawianego świadczenia m.in. od sprawowania nad niepełnosprawnym członkiem rodziny opieki charakteryzowanej jako konieczna, stała lub długotrwała, związana ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a zatem opieki bezpośrednio związanej z samą osobą niepełnosprawną, która przez swój czasowy wymiar, ścisły związek z potrzebami osoby niepełnosprawnej i charakter (brak możliwości zaplanowania oraz czasowego łączenia z inną aktywnością wykonywanych w jej ramach czynności) sama i tylko sama, a więc bez związku z inną aktywnością opiekuna, nie pozwala podjąć zatrudnienia nawet pomimo dochowania wymaganej w danych warunkach staranności;

- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 uśr wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, iż wykonywanie przez stronę skarżącą czynności związanych ze zwykłym prowadzeniem gospodarstwa domowego należy uznać za sprawowanie opieki wyłączającej możliwość zatrudnienia, o jakiej mowa w tym przepisie, podczas gdy prawidłowo rozumiana norma wyrażona art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr uzależnia prawo do omawianego świadczenia m.in. od braku aktywności zawodowej (zatrudnienia) spowodowanej wyłącznie i bezpośrednio koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny;

- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn.zm., dalej jako "kpa") oraz art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa, wyrażające się w zastosowaniu przez Sąd pierwszej instancji normy uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia związku przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w sytuacji, gdy stan faktyczny rozpatrywanej sprawy nie wypełniał hipotezy tej normy, co nastąpiło w wyniku błędnego przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że przesłanka faktyczna "nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną" spełniona jest także wówczas, gdy podjęciu zatrudnienia stoi na przeszkodzie nie wyłącznie opieka i pielęgnacja osoby niepełnosprawnej, ale także czynności dnia codziennego dotyczące zajmowania się domem, podczas gdy prawidłowo zastosowania norma wyrażona art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr w okolicznościach niniejszej sprawy winna prowadzić do wniosku, że brak aktywności zawodowej spowodowana, choćby po części, innymi okolicznościami niż konieczność bezpośredniej opieki i pielęgnacji osoby niepełnosprawnej, np. prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, nie może być uznany za okoliczność uzasadniającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które to naruszenie doprowadziło Sąd pierwszej instancji do błędnych ocen w zakresie podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia;

- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kpa oraz art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa, wyrażające się w uznaniu przez Sąd pierwszej instancji, iż strona skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad p. P.Ś. osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, podczas gdy prawidłowo zastosowania norma wyrażona art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr w okolicznościach niniejszej sprawy winna prowadzić do uznania, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia w w/w celu, albowiem ustanie zatrudnienia miało miejsce w dniu 30.09.2020 r., zaś zawarcie związku małżeńskiego skarżącej z niepełnosprawnym P.Ś. miało miejsce w dniu 13.08.2021 r. i dopiero z tą datą skarżąca znalazła się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, o których mowa art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr;

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7; art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr wyrażające się w bezpodstawnym ograniczeniu zakresu, w jakim orzekające organy mogą i muszą dokonywać oceny zebranego materiału dowodowego, a w konsekwencji nieuprawnionym zanegowaniu przez Sąd pierwszej instancji dokonanej przez wnoszącego skargę kasacyjną oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, zgodnie z którą brak jest związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną przez nią nad mężem opieką, co doprowadziło Sąd pierwszej instancji do przypisania Kolegium naruszeń prawa materialnego i procesowego, które w sprawie nie miały miejsca oraz do naruszenia art. 151 ppsa poprzez odmowę zastosowania wyrażonej nim normy w sprawie;

- naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 106 § 1 oraz art. 133 § 1 oraz w zw. z art. 3 § 1 ppsa w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr polegające na przekroczeniu granic sądowej kontroli administracji poprzez sformułowanie przez Sąd w miejsce zanegowanej oceny orzekającego organu, własnej oceny zebranych w sprawie dowodów i wynikających z nich okoliczności faktycznych sprawy, co doprowadziło do błędnego zastosowania prawa materialnego i nieuzasadnionego uchylenia wydanej w sprawie decyzji; które to naruszenia doprowadziły Sąd pierwszej instancji do:

- naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 153 ppsa poprzez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy w sprawie nie doszło do naruszenia przez orzekający organ norm prawa materialnego i procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, prowadząc do uwzględnienia skargi w miejsce jej oddalenia.

Przy tak sformułowanych zarzutach skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a ponadto obciążenie kosztami postępowania Skarbu Państwa. Na podstawie art. 182 § 2 ppsa skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono argumentację mającą przemawiać za jej uwzględnieniem.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlegała oddaleniu.

Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ppsa przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie - na podstawie art. 176 § 2 ppsa - zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 ppsa.

W pierwszej kolejności co do zasady rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a następnie zarzuty naruszenia prawa materialnego. W niniejszej sprawie sposób sformułowania zarzutów oraz ich charakter, jak również treść uzasadnienia Sądu pierwszej instancji, przemawiają za tym, że mogą one i powinny być rozpoznane łącznie.

W skardze kasacyjnej powołano się na obie podstawy, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa i podniesiono szereg zarzutów, niemniej istotą sprawy jest rozstrzygnięcie, czy w sprawie istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem i czy w związku z tym Sąd pierwszej instancji prawidłowo uchylił zaskarżaną decyzję Kolegium, w której przyjęto, że taki związek przyczynowy nie występuje.

Stosownie do art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2020.1359 t.j., dalej jako "kro") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności;

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wynika z akt administracyjnych mąż skarżącej jest osoba leżącą, cierpi na całkowity niedowład kończyn dolnych, ponadto na skutek powikłań po cukrzycy typu I, doszło do amputacji lewej nogi, jak również problemów ze wzrokiem. W ramach sprawowanej opieki skarżąca wykonuje wszystkie czynności sprawiające mężowi trudność: pomaga przy myciu, przy korzystaniu z toalety, przy ubieraniu się, przygotowuje posiłki, leki. Stara się nie zostawiać męża samego z uwagi na "sytuacje z przeszłości gwałtownych spadków cukru - śpiączka z niedotlenienia". Mąż skarżącej porusza się na wózku inwalidzkim ręcznym, korzysta z cewnika. Zgodnie z oceną pracownika socjalnego, w chwili obecnej skarżąca znaczną część dnia musi poświęcić na opiekę, pielęgnację i pomoc mężowi, a sprawowana przez nią opieka jest stała i osobista.

W toku postępowania skarżąca przedłożyła spis wykonywanych przez nią czynności. Są to: toaleta, kilka razy w ciągu dnia wymiana pampersa i zaprowadzanie do toalety. Poranna pomoc w ubieraniu się oraz wieczorna przy rozbieraniu się. Przygotowywanie i podawanie posiłków (kilka razy dziennie), podawanie leków i zakrapianie oczu (2 razy dziennie), mierzenie poziomu cukru (6 razy dziennie) podawanie insuliny (4 razy dziennie) oraz zmiany opatrunku. W ciągu dnia mąż skarżącej odpoczywa przed telewizorem lub słucha radia, a skarżąca sprząta mieszkanie, udaje się na szybkie zakupy, pierze, prasuje, rozmawia z mężem dotrzymując mu towarzystwa. Ponadto wykonuje inne czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego: opłacanie rachunków, odśnieżanie, czynności ogrodnicze, czytanie książek, załatwianie spraw urzędowych.

Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "opieki" ("sprawowania opieki" czy "wykonywania opieki"). Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. Zawarte w art. 17 ust. 1 uśr wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczą jedynie wymogów orzeczenia o niepełnosprawności.

Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Z tego względu oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp. Innego zakresu opieki wymaga bowiem np. osoba sprawna ruchowo, lecz niewidoma, a innego osoba widząca, ale stale leżąca (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1637/22).

Wobec tego nie można przyjmować, że tylko osoby leżące lub niezdolne do jakiegokolwiek samodzielnego poruszania się czy samoobsługi wymagają opieki ze strony innych osób. Także osoby, które nie są w takim stanie, mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach w celu zapewnienia im egzystencji z zachowaniem względów godności człowieka. Dotyczy to m.in. osób dotkniętych takimi chorobami układu krążenia, układu oddechowego, układu wydzielania lub układu nerwowego, z którymi wiązać się może konieczność interwencyjnego podania lekarstw lub udzielenia innego wsparcia chociażby w razie nagłego zasłabnięcia, co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też tylko za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Stąd też w judykaturze prezentowany jest pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 uśr należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11). Zdaniem Sądu, nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę życiowo-organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać na to, że w art. 17 ust. 1 uśr chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia (por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1867/21).

W rozpoznawanej sprawie w ocenie Sądu kasacyjnego zakres czynności, które wykonuje skarżąca w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, w szczególności pomoc w korzystaniu z toalety, pomoc przy wymianie pampersów, mierzenie poziomu cukru, podawanie insuliny świadczą o tym, że skarżąca nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Dodatkowo, co również istotne, skarżąca czuwa nad mężem w związku z ryzykiem nagłego spadku cukru, w efekcie którego może wystąpić śpiączka z niedotlenienia.

Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że ograniczenie form opieki do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia opieki i naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Przejawem opieki będzie również wyręczanie męża w jego normalnych, codziennych czynnościach życiowych, którym z uwagi na swoją niepełnosprawność nie może sprostać.

Niewątpliwie zatem istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieka nad niepełnosprawnym mężem.

Zgodnie z art. 80 kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ obowiązany jest zatem rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody na wzajemnej łączności. Swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem reguł tej oceny. Zasadę swobodnej oceny dowodów można podważyć jedynie gdy naruszone zostały zasady prawidłowego wnioskowania i logicznego rozumowania. Sąd nie może dokonać odmiennej oceny wiarygodności i mocy dowodowej zebranego w sprawie materiału, chyba że ustalenia zawarte w decyzji mają charakter dowolnych

Zatem skuteczne postawienie Sądowi pierwszej instancji naruszenia przepisów postępowania wymagałoby wykazania, że Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji nie uwzględnił wszystkich przeprowadzonych przez organy dowodów i towarzyszących im okoliczności. Postanowienie takiego zarzutu wymagałoby również wykazania, że Sąd oceniając postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organy uchybił zasadom logicznego rozumowania lub zasadom doświadczenia życiowego.

W skardze kasacyjnej nie wykazano, by Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów lub też by uchybił zasadom logicznego rozumowania lub zasadom doświadczenia życiowego. Nie sposób zatem uznać zarzutu naruszenia art. 80 k.p.a. za uzasadniony. W ocenie Sądu kasacyjnego rozpoznającego sprawę, tego rodzaju zarzut można natomiast postawić organowi drugiej instancji.

Z kolei zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis ten ma więc tylko charakter ustrojowy. Wydanie wyroku, niezgodnego z oczekiwaniem strony skarżącej, nie może być zaś utożsamiane z uchybieniem powołanej normie. Nie ma bowiem żadnych podstaw do przyjęcia, iż Sąd wojewódzki nie dokonał w niniejszej sprawie takiej kontroli albo, że zastosował środki, których ustawa nie przewiduje, czy też ocenę swoją oparł na innym kryterium niż zgodność zaskarżonej decyzji z prawem.

Tym samym nie był uzasadniony zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr w zw. z art. 80 kpa oraz art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit a) ppsa.

Nie jest uzasadnione również stanowisko Kolegium, że skarżąca nie mogła zrezygnować z zatrudnienia nad niepełnosprawnym mężem, bowiem ustanie jej zatrudnienia nastąpiło w dniu 30 września 2020 r., zaś zawarła związek małżeński z niepełnosprawnym P.Ś. w dniu 13 sierpnia 2021 r. Stanowisko to jest błędne, ponieważ – co słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji – przesłanki wymienione w art. 17 ust. 1 uśr oceniane są na dzień złożenia wniosku, a najpóźniej na dzień orzekania w sprawie. Skoro zatem w dniu składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne skarżąca była w związku małżeńskim z niepełnosprawnym i z uwagi na sprawowaną nad nim opiekę nie mogła podjąć zatrudnienia, to w braku występowania negatywnych przesłanek wymienionych w uśr, uprawniona jest do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Należy podkreślić, że fakt rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania powinien być oceniany na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie świadczenia. Przepis art. 17 ust. 1 uśr nie zakreśla bowiem żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, warunkiem jest jednak, by stan ten w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwał (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2799/20). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie - po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia - wystąpi on o to świadczenie. Dlatego nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Istotne jest, czy w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona spełnia ustawowe przesłanki do jego przyznania (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1939/21).

W konsekwencji nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr w zw. z art. 80 kpa oraz art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit a) ppsa, jak również zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) ppsa oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr.

W kwestii naruszeń art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 151 ppsa po pierwsze - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa dotyczy naruszeń o charakterze materialnoprawnym, wobec czego nie można czynić Sądowi Wojewódzkiemu tego rodzaju zarzutu odnosząc go do naruszeń procesowych; po drugie - oparcie w analizowanej sprawie wyroku na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa zamiast na postulowanym przez skarżącego kasacyjnie art. 151 ppsa, uwarunkowane było jedynie oceną prawną, którą wyraził Sąd I instancji – do czego był uprawniony i zobowiązany orzekając w sprawie. Przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa oraz art. 151 ppsa zawierają przeciwstawne normy wynikowe, alternatywnie regulujące sposób rozstrzygnięcia. Bez stwierdzenia naruszenia innych przepisów, w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania (co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca), zarzuty naruszenia ww. norm odniesienia nie mogą być trafne. W analizowanej sprawie Sąd I instancji prawidłowo nie zastosował więc art. 151 ppsa.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 153 ppsa, konstytuującego zasadę, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie, jest on nieuzasadniony. Podkreślić tu należy, że ocena prawna, o której mowa w art. 153 ppsa, może dotyczyć wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, jak i stanu faktycznego sprawy, co z perspektywy przedstawionych powyżej uwag, czyni zarzut naruszenia ww. przepisu prawa nieusprawiedliwionym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku dokonał analizy i oceny całokształtu sprawy, a następnie wydał wyrok. W motywach rozstrzygnięcia prawidłowo przedstawił wiążącą ocenę prawną. Samo zaś przywołanie w skardze kasacyjnej opisywanej normy i krytyczne stanowisko Kolegium wobec wyniku sprawy, nie stanowi naruszenia art. 153 ppsa.

Wobec przyjętej przez Kolegium nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr – co wskazano już powyżej – i przy bezspornie ustalonym stanie faktycznym sprawy (tak w zakresie stanu zdrowia męża skarżącej, jak i następczego braku możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia) nie można Sądowi I instancji zarzucić naruszenia art. 133 § 1 ppsa. Sąd pierwszej instancji wydał wyrok i dokonał oceny postępowania przed organami w oparciu o materiał dowodowy wskazany w aktach administracyjnych. Należy odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem np. odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach. Do naruszenia art. 133 § 1 ppsa dochodzi wówczas, gdy sąd oddali skargę, mimo niekompletnych akt sprawy, gdy pominie istotną część tych akt, albo przeprowadzi postępowanie dowodowe z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 ppsa i oprze orzeczenie na własnych ustaleniach, tzn. dowodach lub faktach, nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 ppsa. Do powyższego w analizowanej sprawie nie doszło. Podkreślić w tym miejscu należy, że z opisywanego przepisu wynika nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy i taka ocena została przeprowadzona. WSA w Gdańsku orzekł w granicach sprawy, opierając się na dokumentacji akt administracyjnych i wydając wyrok – samo zaś rozstrzygnięcie sprawy, niezgodne z oczekiwaniem skarżącego kasacyjnie, nie może być utożsamiane z uchybieniem ww. normie.

Niezrozumiałym jest wskazanie w treści zarzutów skargi kasacyjnej naruszenia art. 106 § 1 ppsa w myśl którego po wywołaniu sprawy rozprawa rozpoczyna się od sprawozdania sędziego, który zwięźle przedstawia na podstawie akt stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów skargi. Zauważyć w tym miejscu należy, że rozpoznanie sprawy przez WSA odbyło się na posiedzeniu niejawnym (w trybie art. 119 pkt 2 ppsa), wobec czego norma powyższa nie miała zastosowania. Dodatkowo ani w petitum środka zaskarżenia, ani też w jego uzasadnieniu, zarzut powyższy nie został sprecyzowany. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zobowiązany do jego oceny.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine ppsa.