Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 413/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 92a ust. 11
journal: Dz.U. 2022 poz 2201
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 300 poz 72 art. 14a
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 1072/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczące wspólnych zasad dostępu do  rynku międzynarodowych przewozów drogowych (Tekst mający znaczenie dla EOG).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Justyna Siemieniako, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 września 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Spółdzielni M. w G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 23 maja 2024 r., nr BP.501.975.2023.0949.BL10.556433 w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz Spółdzielni M. w G. kwotę 400 (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sadowego.


UZASADNIENIE

Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej powoływany jako: "GITD", "organ odwoławczy") zaskarżoną do sądu decyzją z dnia 23 maja 2024 r.

nr BP.501.975.2023.0949.BL10.556433 uchylił decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: "WITD", "organ I instancji") z dnia

4 kwietnia 2023 r. nr WITD.DI.0152.X1359/20/23 nakładającą karę pieniężną w wysokości 12.000 zł i nałożył na Spółdzielnię M. w G. (dalej powoływaną jako skarżąca) karę pieniężną w wysokości 10.000 zł.

Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W przeprowadzonej przez WITD w dniu 6 marca 2023 r. w Jeżewie Nowym na 616 km drogi krajowej nr S8 kontroli drogowej zespołu pojazdów składającego się

z ciągnika samochodowego marki DAF o numerze rejestracyjnym [...] i naczepy marki Schmitz o numerze rejestracyjnym [...], którym kierował L. Z. stwierdzono wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego bez posiadania w pojeździe wymaganego ważnego zezwolenia, tj. naruszenie określone w Ip. 3.1 załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U.

z 2022 r. poz. 2201 ze zm., dalej jako: u.t.d.). W chwili zatrzymania do kontroli kierujący wykonywał międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy z Polski do Wielkiej Brytanii w imieniu przedsiębiorcy UAB "J." z siedzibą na Litwie. Kierujący przewoził 2512,878 kg artykułów spożywczych. Stwierdzono, że nadawcą ww. towaru była skarżąca. Opisany przewóz drogowy kierujący wykonywał na podstawie dokumentów przewozowych i wypisu nr [...] z licencji nr [...]. Kierujący nie okazał do kontroli zezwolenia uprawniającego przewoźnika do wykonania przewozu drogowego do kraju spoza Unii Europejskiej. Przebieg

i ustalenia kontroli zostały zawarte w protokole z dnia 6 marca 2023 r.

nr WITD.DI.P.X1359/116/23.

Pismem z dnia 8 marca 2023 r. organ I instancji zawiadomił stronę

o wszczęciu postępowania administracyjnego z urzędu w zakresie naruszenia określonego w Ip. 3.1 załącznika nr 3 do u.t.d. W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie strona w piśmie z dnia 16 marca 2023 r. wyjaśniła, że nie miała wpływu na powstanie naruszenia ujawnionego w protokole kontroli. Strona wyjaśniła również, że zleceniem przewozu i jego organizacją zajmował się przedsiębiorca D. Ltd. Od tego przedsiębiorcy otrzymała tylko "awizację" przesłaną w dniu 3 marca 2023 r. e-mailem. Przed wjazdem na teren zakładu w G. skontrolowany pojazd został zważony, a przed dokonaniem załadunku towaru sprawdzono czystość naczepy i sprawność agregatu oraz ogólny widoczny zewnętrznie stan obydwu pojazdów. Po załadunku towaru pojazd został ponownie zważony. Do pisma strona dołączyła e-mail z dnia 3 marca 2023 r., kserokopię faktury VAT nr [...] i informację R. J. będącego

w przedsiębiorstwie skarżącej Kierownikiem Magazynu Nabiałowego.

Postępowanie przed organem I instancji zakończyło się decyzją z 4 kwietnia 2023 r. nr WITD.DI.0152.X1359/20/23, którą nałożono na skarżącą karę pieniężną

w wysokości 12.000 zł., z uwagi na stwierdzenie naruszenia określone w Ip. 3.1 załącznika nr 3 do u.t.d., polegającego na wykonywaniu międzynarodowego przewozu drogowego bez posiadania w pojeździe wymaganego ważnego zezwolenia.

W następstwie wniesionego odwołania GITD wydał wskazaną na wstępie decyzję.

W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że w dniu kontroli UAB "J."

z siedzibą na Litwie wykonywał międzynarodowy transport drogowy rzeczy z Polski do Wielkiej Brytanii. W imieniu tego przewoźnika kierujący L. Z. zespołem pojazdów składającym się z ciągnika samochodowego marki DAF

o numerze rejestracyjnym [...] i naczepy marki Schmitz o numerze rejestracyjnym [...] przewoził 2512,878 kg artykułów spożywczych. Wykonywanie opisanego przewozu bez żadnych wątpliwości potwierdzają protokół kontroli, dowód dostawy/WZ nr [...], dokument CMR i deklaracja celna nr 23PL311010E0104243. Nadawcą i załadowcą przewożonych artykułów spożywczych była skarżąca spółka, co potwierdzają ww. dokumenty przewozowe. Zarówno w rubryce nr 1, jak i w rubryce nr 22 ww. dokumentu CMR oraz w ww. deklaracji celnej strona jest wpisana jako nadawca artykułów spożywczych przewożonych w dniu kontroli. Opisany przewóz wymieniony przewoźnik wykonywał na podstawie wypisu nr [...] z licencji nr [...]. Jednak wymieniona licencja upoważnia do wykonywania przewozów drogowych tylko na terenie Unii Europejskiej. Natomiast artykuły spożywcze były przewożone do Wielkiej Brytanii, która nie jest członkiem Unii Europejskiej. Dlatego do wykonania tego przewozu było wymagane zezwolenie EKMT/CEMT lub zezwolenie blankietowe na kraje trzecie. Jak wynika z protokołu kontroli kierujący nie posiadał takiego zezwolenia. Zatem skontrolowany przewóz drogowy był wykonywany bez wymaganego zezwolenia.

W nawiązaniu do rozstrzygnięcia uchylonej przez GITD decyzji organu

I instancji organ wskazał, że strona jako nadawca towaru przewożonego w dniu kontroli nie może ponosić odpowiedzialności na podstawie przepisu Ip. 3.1 załącznika nr 3 do u.t.d. Wyjaśnił, że dlatego pismem z dnia 14 marca 2024 r. zawiadomił stronę o zmianie kwalifikacji prawnej ustalonego w sprawie stanu faktycznego z Ip. 3.1 załącznika nr 3 do u.t.d., tj. wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego bez posiadania w pojeździe wymaganego ważnego zezwolenia na Ip. 1.14 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, tj. zlecenie przewozu drogowego podmiotowi nieposiadającemu uprawnienia do wykonywania przewozu drogowego, w szczególności uprawnień wymaganych odpowiednio do rodzaju wykonywanego przewozu.

GITD zwrócił uwagę, że na nadawcy ciąży obowiązek przygotowania przewozu towaru w sposób, który umożliwi wykonanie przewozu zgodnie

z obowiązującymi przepisami. Takie obowiązki wynikają z przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe (Dz.U. z 2020 r. poz. 8 ze zm., dalej jako: "prawo przewozowe"). Zgodnie z przepisem art. 55a ust. 1 pkt 3 prawa przewozowego zabrania się nadawcy określania warunków drogowego przewozu przesyłki towarowej, których realizacja mogłaby spowodować naruszenie przepisów określających warunki wykonywania przewozów drogowych, przepisów określających warunki pracy kierowców, przepisów ruchu drogowego lub przepisów o drogach publicznych. Niesprawdzenie posiadania przez przewoźnika uprawnień wymaganych do wykonania danego przewozu drogowego i zlecenie takiemu przewoźnikowi wykonanie przewozu drogowego może spowodować naruszenie przepisów określających warunki wykonywania przewozów drogowych. Taka sytuacja zdaniem organu odwoławczego miała miejsce w przedmiotowej sprawie, co wynika z pisma strony z dnia 16 marca 2023 r. i informacji R. J. z dnia 15 marca 2023 r. Z obydwu tych pism wynika zdaniem GITD, że przed wjazdem na teren zakładu w G. skontrolowany pojazd został zważony, a przed dokonaniem załadunku towaru sprawdzono czystość naczepy i sprawność agregatu oraz ogólny widoczny zewnętrznie stan obydwu pojazdów. Po załadunku towaru pojazd został ponownie zważony. GITD, zauważył natomiast, że nie sprawdzano uprawnień przewoźnika do wykonania wyżej opisanego przewozu drogowego. Strona poprzestaje tylko na informowaniu organizatora przewozu o obowiązku wykonywania przewozu zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Organ odwoławczy podkreślił, że strona była nie tylko załadowcą artykułów spożywczych przewożonych w dniu kontroli, ale także ich nadawcą,

co jednoznacznie wynika z dokumentu CMR wystawionego przez stronę oraz

z deklaracji celnej nr 23PL31101OEO104243. Zatem według GITD to ona ponosi odpowiedzialność za wykonanie skontrolowanego przewozu drogowego i tym samym to strona powinna była dopilnować sprawdzenia uprawnień przewoźnika i dopilnować właściwego zorganizowania skontrolowanego przewozu drogowego, co wynika

z art. 55a ust. 3 prawa przewozowego. Tym samym według organu odwoławczego została spełniona przesłanka z art. 92a ust. 11 pkt 2 u.t.d. stanowiąca podstawę odpowiedzialności strony.

Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie zaistniały również okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 92c ust. 1 u.t.d. Zdaniem GITD przesłanki wskazane w tym przepisie nie odnoszą się do zwykłego zachowania podmiotu wykonującego czynności związane z wykonywanym przewozem drogowym, lecz do sytuacji wyjątkowych, których ten podmiot przy zachowaniu należytej staranności i przezorności nie był w stanie przewidzieć, np. będących rezultatem siły wyższej, bądź działań osoby trzeciej, za której winę przedsiębiorca nie może odpowiadać. Uwolnienie się od odpowiedzialności za popełnione naruszenie jest możliwe tylko po wykazaniu przez podmiot wykonujący czynności związane

z przewozem drogowym braku wpływu na powstanie naruszenia.

Nie zgadzając się z ww. decyzją GITD, skarżąca złożyła skargę do tut. sądu, zaskarżając ją w całości i zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego

i postępowania, w tym w szczególności:

1. art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej jako: k.p.a.) przez brak wyczerpującego wyjaśnienia i rozpatrzenia materiału dowodowego,

w szczególności brak rozważenia wpływu na wynik postępowania okoliczności, że skarżąca nie zlecała usług transportowych co do których organy obu instancji stwierdziły naruszenie przepisów oraz brak wyjaśnienia, dlaczego w niektórych fragmentach uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje się, że skarżąca jakoby zlecała transport objęty niniejszą sprawą, bez żadnych wyraźnych ustaleń,

2. art. 92a ust. 1 i 3 oraz ust. 7 pkt 1 i 11 pkt 2 u.t.d. przez pominięcie, że przepisy te stosują się do nadawcy jedynie, jeżeli zleca on usługę transportową.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że nie zlecała usługi transportowej co do której stwierdzono naruszenie przepisów (zleceniodawcą organizującym transport był odbiorca towaru) co wyraźnie podnosiła w toku postępowania. Podniosła, że żaden

z dowodów zebranych w toku postępowania nie uzasadnia tezy odmiennej,

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wskazano wyraźnie, z jakich powodów takie twierdzenie skarżącej miałoby być niewiarygodne, nie ma w nim żadnych wyraźnych ustaleń faktycznych w zakresie rzekomego zlecenia usługi transportowej przez skarżącą. Zauważono, że w niektórych fragmentach uzasadnienia pojawiają się wprawdzie twierdzenia, że skarżąca jakoby zleciła kwestionowany transport, nie są one jednak w żaden sposób rozwinięte ani uzasadnione. Organ odwoławczy zdaniem skarżącej koncentruje się na obowiązkach nadawcy dotyczących przewożonego ładunku, co nie zmienia faktu, że nie każdy nadawca jest jednocześnie zleceniodawcą usługi transportowej, a przepisy będące materialnoprawną podstawą nałożenia kary stosuje się jedynie do nadawcy zlecającego usługę transportową, co wyraźnie wynika z końcowej części art. 92a ust. 11 u.t.d.

Skarżąca zwróciła uwagę, że nadawca nie jest zobowiązany nikomu zlecać transportu i jest uprawniony (jak w niniejszej sprawie) umówić się z odbiorcą, że ten zleci taki transport we własnym zakresie. Z tego powodu art. 92a ust 11 pkt 3) u.t.d. przewiduje odpowiedzialność odbiorcy zlecającego usługę transportową, co umknęło uwadze organu odwoławczego. Zdaniem skarżącej należy przyjąć, że nadawca który nie zleca transportu nie ponosi odpowiedzialności na podstawie wskazanych w zaskarżonej decyzji przepisów, a postępowanie administracyjne dotyczące takiej kary winno być umorzone.

W związku z tym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w całości, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja GITD

z dnia 23 maja 2024 r. nr BP.501.975.2023.0949.BL10.556433, którą organ ten uchylił decyzję WITD z dnia 4 kwietnia 2023 r. nr WITD.DI.0152.X1359/20/23 nakładającą karę pieniężną w wysokości 12.000 zł i nałożył na skarżącą karę pieniężną w wysokości 10.000 zł.

Bezspornym jest, że w przeprowadzonej przez WITD w dniu 6 marca 2023 r.

w Jeżewie Nowym na 616 km drogi krajowej nr S8 kontroli drogowej zespołu pojazdów składającego się z ciągnika samochodowego marki DAF o numerze rejestracyjnym [...] i naczepy marki Schmitz o numerze rejestracyjnym [...], którym kierował L. Z. stwierdzono wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego bez posiadania w pojeździe wymaganego ważnego zezwolenia. W chwili zatrzymania do kontroli kierujący wykonywał międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy z Polski do Wielkiej Brytanii w imieniu przedsiębiorcy UAB "J." z siedzibą na Litwie. Kierujący przewoził 2512,878 kg artykułów spożywczych. Opisany przewóz drogowy kierujący wykonywał na podstawie dokumentów przewozowych i wypisu nr [...] z licencji nr [...]. Kierujący nie okazał do kontroli zezwolenia uprawniającego przewoźnika do wykonania przewozu drogowego do kraju spoza Unii Europejskiej.

Nie ma więc wątpliwości, że międzynarodowy przewóz drogowy do kraju spoza Unii Europejskiej (Wielka Brytania) wykonał w imieniu litewskiego przewoźnika UAB "J." kierowca, który nie posiadał zezwolenia na wykonanie takiego przewozu drogowego. Sporne jest jednak czy w związku z tym zdarzeniem można przypisać odpowiedzialność skarżącej i nałożyć na nią administracyjną karę pieniężną na podstawie art. 92a u.t.d.

W przekonaniu skarżącej nie odpowiada ona za stwierdzoną w dniu 6 marca 2023 r. sytuację, gdyż to nie ona zleciła ww. przewóz drogowy, lecz odbiorca towaru z Wielkiej Brytanii – D. Ltd.

Natomiast organy są w sprawie zgodne o tyle, że miało miejsce naruszenie przepisów, za które odpowiedzialność powinna ponieść skarżąca. Zauważyć jednak należy, że zdaniem organu I instancji skarżąca odpowiadała za naruszenie określone

w Ip. 3.1 załącznika nr 3 do u.t.d., tj. wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego bez posiadania w pojeździe wymaganego zezwolenia – z którym wiąże się kara pieniężna w kwocie 12.000 zł. Natomiast według organu odwoławczego skarżąca ponosi odpowiedzialność za naruszenie określone w lp. 1.14 załącznika nr 3 do u.t.d., tj. zlecenie przewozu drogowego podmiotowi nieposiadającemu uprawnienia do wykonywania przewozu drogowego, w szczególności uprawnień wymaganych odpowiednio do rodzaju wykonywanego przewozu – z którym z kolei wiąże się kara pieniężna w kwocie 10.000 zł.

Przechodząc do rozstrzygnięcia zaistniałego w sprawie sporu należy na wstępie zwrócić uwagę, że przypisywane skarżącej naruszenie przepisów miało miejsce w dniu 6 marca 2023 r., w związku z czym z tą datą należy wiązać stan prawny w zakresie przepisów prawa materialnego, w oparciu o który należy rozpoznać niniejszą sprawę. W tym względzie najbardziej istotne jest, że art. 92a

ust. 11 u.t.d., w którym GITD upatrywał podstawy do wydania zaskarżonej decyzji, aktualne brzmienie posiada od 1 marca 2022 r. W tej dacie weszła w życie zmiana powołanego przepisu, wprowadzona na mocy art. 1 pkt 39 ustawy z dnia 26 stycznia 2022 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym, ustawy o czasie pracy kierowców oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 209, dalej jako: "ustawa nowelizująca"). Zmiana ta ma w ocenie sądu istotne znaczenie normatywne, co zostanie jeszcze omówione poniżej.

Zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy zacytowały powołany przepis we właściwym brzmieniu, jednakże z treści decyzji tych organów nie wynika, aby odpowiednio pochyliły się one nad przesłankami art. 92a ust. 11 u.t.d.

w obecnym kształcie. Należy zauważyć, że organ I instancji bezrefleksyjnie odniósł do skarżącej naruszenie w postaci wykonywania międzynarodowego przewozu drogowego bez posiadania w pojeździe wymaganego zezwolenia

z lp. 3.1. załącznika nr 3 do u.t.d., choć niewątpliwie przewóz wykonywał kierowca L. Z. w imieniu litewskiego podmiot UAB "J.". O ile słusznie organ

I instancji, podobnie zresztą jak później uczynił to GITD, wskazuje, że nie tylko przewoźnicy winni ponosić odpowiedzialność za zgodność przewozu drogowego

z przepisami, w tym posiadanie stosownych zezwoleń po stronie kierowcy, to wypowiedź WITD nie wykazuje żadnego związku z aktualnym brzmieniem art. 92a u.t.d., w szczególności z ust. 11 tego przepisu. Rola skarżącej w stosunku do stwierdzonego w dniu 6 marca 2022 r. zdarzenia nie została zbadana i opisana

w decyzji WITD, a szczątkowa wypowiedź organu w tym zakresie niesie wiele sprzeczności. Nie jest właściwie jasne nawet to czy organ I instancji kwalifikuje skarżącą w niniejszej sprawie jako przewoźnika czy inny podmiot. Z jednej strony przypisywane jest bowiem skarżącej wykonywanie przewozu, jak też prowadzenie działalności gospodarczej polegającej na działalności logistycznej, a z drugiej strony podnosi się, że nie tylko przewoźnicy odpowiadają za przewóz drogowy.

W zaskarżonej decyzji GITD wydaje się nie dostrzegać tych uchybień

w zakresie ustalenia stanu faktycznego. Organ odwoławczy poprzestał na zmianie kwalifikacji naruszenia na lp. 1.14 załącznika nr 3 do u.t.d., wychodząc z założenia, że skarżąca nie wykonywała przewozu drogowego – jak stwierdził WITD, lecz przewóz ten zleciła. Zmiana kwalifikacji naruszenia na etapie postępowania odwoławczego nie pociągnęła jednak za sobą żadnych nowych ustaleń faktycznych. Zmianie uległa jedynie optyka w zakresie roli skarżącej przy zaistniałej sytuacji, jednak również nie wykazywała ona związku z treścią art. 92a ust. 11 u.t.d.

w aktualnym brzmieniu.

Zgodnie z art. 92a ust. 1 u.t.d. podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 12 000 złotych za każde naruszenie, z tym że przedsiębiorca prowadzący pośrednictwo przy przewozie osób z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 5000 złotych do 40 000 złotych za każde naruszenie.

Suma kar pieniężnych, o których mowa w ust. 1, nałożonych za naruszenia stwierdzone podczas kontroli w podmiocie wykonującym przewóz drogowy, nie może przekroczyć 40 000 złotych - dla podmiotu wykonującego inne czynności związane

z przewozem drogowym (art. 92a ust. 5 pkt 5 u.t.d.)

Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego, o których mowa w ust. 1, wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia,

a w przypadku niektórych naruszeń numer grupy naruszeń oraz wagę naruszeń wskazane w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403:

1) popełnionych przez podmiot wykonujący przewóz drogowy określa lp. 1-9,

2) popełnionych przez przewoźnika drogowego w związku z wykonywaniem transportu drogowego określa lp. 10

- załącznika nr 3 do ustawy. (art. 92a ust. 7 u.t.d.)

Jeżeli czyn będący naruszeniem, o którym mowa w załącznikach nr 3 i 4 do ustawy, wyczerpuje jednocześnie znamiona wykroczenia albo przestępstwa,

w stosunku do podmiotu będącego osobą fizyczną stosuje się wyłącznie przepisy

o odpowiedzialności administracyjnej. (art. 92a ust. 9 u.t.d.)

Natomiast w myśl art. 92a ust. 11 u.t.d. wskazane wyżej ustępy art. 92a u.t.d. stosuje się do podmiotów wykonujących czynności związane z przewozem drogowym, w szczególności do:

1) spedytora,

2) nadawcy,

3) odbiorcy,

4) podmiotu wykonującego czynności ładunkowe,

5) organizatora wycieczki,

6) organizatora transportu,

7) operatora publicznego transportu zbiorowego

8) podwykonawcy

- jeżeli wiedzieli oni lub, w świetle wszystkich istotnych okoliczności, powinni byli wiedzieć, że zlecone przez nich usługi transportowe wiążą się z powstaniem naruszenia.

Nakładanie kar pieniężnych za naruszenia związane z przewozem drogowym na podmioty wykonujące czynności związane z przewozem drogowym (a więc występujące w zakresie przewozu drogowego w innej roli niż podmiot wykonujący przewóz drogowy) wymaga więc zaistnienia dodatkowych warunków. Aby bowiem przypisać takiemu podmiotowi odpowiedzialność za stwierdzone naruszenie należy stwierdzić, że: 1) podmiot ten wiedział lub w świetle wszystkich istotnych okoliczności powinien był wiedzieć, że; 2) zlecone przez niego usługi transportowe; 3) wiążą się

z powstaniem naruszenia.

Należy podkreślić, że zawarte w przepisie sformułowanie odnoszące się do wiedzy danego podmiotu można wiązać z osadzonym w kulturze prawnej pojęciem "należytej staranności" czy też "dobrej wiary", często funkcjonującym w odniesieniu do podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Sformułowanie to pojawia się przykładowo w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE)

z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt C-80/11 i C-142/11 w odniesieniu do podatników VAT w kontekście ich wiedzy o naruszeniach w zakresie podatku od towarów i usług.

Należy zwrócić uwagę, że użyty w art. 92a ust. 11 u.t.d. zwrot "jeżeli wiedzieli oni lub, w świetle wszystkich istotnych okoliczności, powinni byli wiedzieć, że zlecone przez nich usługi transportowe wiążą się z powstaniem naruszenia" został w praktyce przeniesiony z treści art. 14a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1072/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczącego wspólnych zasad dostępu do rynku międzynarodowych przewozów drogowych (Dz.U. UE L nr 300/72

z 14 listopada 2009 r., dalej jako: "rozporządzenie nr 1072/2009"), który to przepis został wprowadzony z dniem 21 lutego 2022 r. na mocy art. 2 pkt 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1055 z dnia 15 lipca 2020 r. zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1071/2009, (WE) nr 1072/2009 i (UE) nr 1024/2012 w celu dostosowania ich do zmian w transporcie drogowym (Dz.U. UE L nr 249/17 z 31 lipca 2020 r., dalej jako: "rozporządzenie nr 2020/1055").

W motywie 24 preambuły rozporządzenia nr 2020/1055 wskazuje się: "Przedsiębiorcy transportowi są adresatami przepisów dotyczących przewozów międzynarodowych i jako tacy ponoszą konsekwencje wszelkich popełnianych przez siebie naruszeń. Jednakże w celu uniknięcia nadużyć ze strony przedsiębiorców zamawiających usługi przewozowe u przewoźników drogowych rzeczy, państwa członkowskie powinny również ustanowić jasne i przewidywalne przepisy dotyczące kar wobec nadawców, spedytorów, wykonawców i podwykonawców, jeżeli wiedzieli oni lub, w świetle wszystkich istotnych okoliczności, powinni byli wiedzieć, że zlecone przez nich usługi transportowe wiążą się z naruszaniem przepisów rozporządzenia (WE) nr 1072/2009."

Z treści motywu jasno wynika cel prawodawcy unijnego, tj. przyjęcie odpowiedzialności za naruszenia przede wszystkim przedsiębiorców transportowych, zaś jedynie warunkowo przedsiębiorców zamawiających usługi przewozowe – w celu uniknięcia nadużyć po ich stronie.

W tym kontekście jasnym staje się, że zmiana art. 92a ust. 11 u.t.d. miała na celu dostosowanie przepisów krajowych, aby zapewnić ich zgodność z nowym prawem unijnym. Potwierdza taki wniosek treść uzasadnienia do projektu ww. ustawy nowelizującej w zakresie projektowanej zmiany wskazanego przepisu: "Zmiana wprowadzona w art. 1 pkt 36 projektu ustawy (ostatecznie w ustawie nowelizującej jako art. 1 pkt 39 – dopisek sądu) dotyczy zmiany brzmienia części wspólnej art. 92a ust. 11 utd w związku z art. 5 dyrektywy (UE) 2020/1057 oraz zmienionym art. 14a rozporządzenia (WE) nr 1072/2009. Biorąc pod uwagę wejście w życie z dniem

20 sierpnia 2020 r. nowych regulacji dotyczących warunków socjalnych kierowców oraz nałożenie na przedsiębiorstwa transportowe nowych obostrzeń związanych

z organizacją pracy w przewozach drogowych, wprowadzonych rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1054 z dnia 15 lipca 2020 r. zmieniającym rozporządzenie (WE) nr 561/2006 w odniesieniu do minimalnych wymogów dotyczących maksymalnego dziennego i tygodniowego czasu prowadzenia pojazdu, minimalnych przerw oraz dziennego i tygodniowego okresu odpoczynku oraz zmieniającym rozporządzenie (UE) nr 165/2014 w odniesieniu do określania położenia za pomocą tachografów, należy wskazać, iż przepisy utd

w obecnym brzmieniu nie dają możliwości egzekwowania tych regulacji.".

Należy podkreślić, że w art. 92a ust. 11 u.t.d. pojawia się zwrot "zlecone przez nich usługi transportowe", a tym samym dla przypisania odpowiedzialności nie można uznać za wystarczający faktu, że dany podmiot wykonywał czynności związane z przewozem drogowym, jeśli to nie ten podmiot zlecił usługi transportowe.

Wymaga też zwrócenia uwagi, że wyliczenie podmiotów wykonujących czynności związane z przewozem drogowym zawarte w powołanym przepisie posiada charakter przykładowy, na co wskazuje zwrot "w szczególności", tym samym istotne jest przede wszystkim, że dany podmiot wykonuje czynności związane

z przewozem drogowym. W związku z tym skupianie się jedynie na tym czy ten podmiot jest nadawcą czy innym podmiotem wykonującym czynności związane

z przewozem drogowym nie jest wystarczające bez uwzględnienia m. in. czy zlecał on usługę transportową. Przyjmowanie zaś założenia, że podmioty wykonujące czynności związane z przewozem drogowym (np. nadawca) zawsze zlecają usługę transportową nie może być zaakceptowane, gdyż oznaczałoby to, że część art. 92a ust. 11 u.t.d. "zlecone przez nich usługi transportowe" jest zbędna, a wykładnia językowa, w której pomija się fragment przepisu jest niedopuszczalna. Jest to błąd wykładni określany jako pars pro toto – polegający na ustaleniu normy prawnej

w oparciu o fragment przepisu a nie jego całość.

Podsumowując ten fragment rozważań należy stwierdzić, że w aktualnym brzmieniu art. 92a ust. 11 u.t.d. przewiduje warunkową odpowiedzialność podmiotów wykonujących czynności związane z przewozem drogowym. Istnieje ona wówczas, gdy dany podmiot zlecił usługi transportowe, a zarazem wiedział lub w świetle wszystkich istotnych okoliczności powinien był wiedzieć, że te usługi wiążą się

z powstaniem naruszenia.

Wymaga podkreślenia, że jest to istotna zmiana normatywna w stosunku do wcześniejszego brzmienia art. 92a ust. 11 u.t.d. (przed 1 marca 2022 r.), który stanowił wówczas, że przepisy ust. 1, ust. 5 pkt 5, ust. 7 pkt 1 i ust. 9 stosuje się do podmiotów wykonujących czynności związane z przewozem drogowym,

w szczególności do:

1) spedytora,

2) nadawcy,

3) odbiorcy,

4) podmiotu wykonującego czynności ładunkowe,

5) organizatora wycieczki,

6) organizatora transportu,

7) operatora publicznego transportu zbiorowego

- jeżeli okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wskazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia.

W poprzednim stanie prawnym warunkowa odpowiedzialność podmiotów wykonujących czynności związane z przewozem drogowym została określona wyraźnie odmiennie, a najważniejszą zmianę stanowi to, że wcześniej odpowiedzialność nie była zależna wprost od tego czy dany podmiot zlecił usługi transportowe.

W decyzjach organów obydwu instancji powyższa zmiana przepisu została

w praktyce pominięta. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brakuje jakiegokolwiek wyjaśnienia czy w niniejszej sprawie skarżąca zleciła usługi transportowe

i czy wiedziała lub w świetle wszystkich istotnych okoliczności powinna była wiedzieć, że te usługi wiążą się z powstaniem naruszenia.

Z zaskarżonej decyzji wynika, że skarżąca jest nadawcą, a tym samym

z mocy art. 55a prawa przewozowego ciąży na niej obowiązek przygotowania przewozu towaru w sposób, który umożliwi wykonanie przewozu zgodnie

z obowiązującymi przepisami. Konkluzje GITD w nawiązaniu do podanego przepisu nie są jednak właściwe.

W myśl art. 55a ust. 1 prawa przewozowego zabrania się nadawcy:

1) zlecania przewozu kabotażowego przewoźnikowi nieposiadającemu odpowiedniego zezwolenia na taki przewóz lub wykonującemu przewóz kabotażowy niezgodnie z warunkami takiego przewozu;

2) zlecania przewozu drogowego przesyłki towarowej pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia na taki przewóz;

3) określania warunków drogowego przewozu przesyłki towarowej, których realizacja mogłaby spowodować naruszenie przepisów określających warunki wykonywania przewozów drogowych, przepisów określających warunki pracy kierowców, przepisów ruchu drogowego lub przepisów o drogach publicznych;

4) umieszczania w liście przewozowym i innych dokumentach danych

i informacji niezgodnych ze stanem faktycznym;

5) uzależniania wysokości przewoźnego od masy lub objętości przesyłki towarowej - w przypadku drogowego przewozu drewna, ładunków sypkich lub innych ładunków masowych.

W ust. 2 wskazanego przepisu wskazuje się, że przepisy ust. 1 stosuje się odpowiednio do spedytora, odbiorcy, organizatora transportu lub innego podmiotu zlecającego przewóz.

Natomiast zgodnie z ust. 3 powołanego przepisu zasady odpowiedzialności podmiotów, o których mowa w ust. 1 i 2, za naruszenie przepisu ust. 1 określają przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 728 i 731).

Ze wskazanego przepisu wynikają określone zakazy (ust. 1), z których niedotrzymaniem prawo przewozowe wiąże odpowiedzialność na zasadach określonych w przepisach u.t.d. (ust. 3). Adresatem tych zakazów jest nadawca

(ust. 1), a odpowiednio spedytor, odbiorca, organizator transportu lub inny podmiot zlecający przewóz (ust. 2).

Aby uznać, że art. 55a ust. 1 pkt 1 prawa przewozowego znajduje zastosowanie należy stwierdzić, że dany podmiot, tj. nadawca, spedytor, odbiorca, organizator transportu lub inny podmiot zlecił przewóz kabotażowy (przewóz wykonywany pojazdem samochodowym zarejestrowanym za granicą lub przez przedsiębiorcę zagranicznego między miejscami położonymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – art. 4 pkt 12 u.t.d.) przewoźnikowi nieposiadającemu odpowiedniego zezwolenia na taki przewóz. Sam fakt, że skarżąca w dokumentach przewozowych jest określona jako nadawca nie może posłużyć jako dowód, że to skarżąca zleciła taki przewóz. W samym art. 55a ust. 2 prawa przewozowego przewiduje się też chociażby, że zlecenia przewozu mógł dokonać także spedytor, odbiorca, organizator transportu lub inny podmiot.

Nie ma żadnych podstaw, by art. 55a prawa przewozowego odczytywać sprzecznie w stosunku do treści art. 92a ust. 11 u.t.d., przewidując w stosunku do podmiotów wykonujących czynności związane z przewozem drogowym szerszą odpowiedzialność niż wynika z tych przepisów, a taki wniosek postawił GITD, twierdząc, że na skarżącej ciążył obowiązek przygotowania przewozu towaru

w sposób, który umożliwi wykonanie przewozu zgodnie z obowiązującymi przepisami, niezależnie od tego czy przewóz (usługi transportowe) zleciła skarżąca czy też inny podmiot i czy skarżąca wiedziała lub powinna wiedzieć, że te usługi wiążą się z powstaniem naruszenia.

Na skutek nieprawidłowej wykładni art. 92a ust. 11 u.t.d. oraz art. 55a prawa przewozowego GITD błędnie przyjął, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo wyjaśniony, w związku z czym naruszył również przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uzasadnione jest przy tym poczynienie zastrzeżeń względem treści zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy nie wskazał bowiem faktów, które wskazywałyby, że to skarżąca zleciła usługę transportową, której dotyczyło stwierdzone naruszenie.

W ocenie sądu działanie organu odwoławczego naruszało również zasadę dwuinstancyjności (art. 16 k.p.a.) oraz zasadę czynnego udziału strony

w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). GITD dokonał zmiany kwalifikacji prawnej naruszenia, istotnej o tyle, że w znacznym stopniu uległ zmianie zakres sprawy wymagający wyjaśnienia. W przypadku naruszenia z lp. 3.1. załącznika nr 3 do u.t.d. przedmiotem ustaleń jest stwierdzenie naruszenia w zakresie przewozu wykonywanego przez dany podmiot, tym samym organ I instancji nie prowadził postępowania w zakresie zlecenia przewozu, wskutek czego – niezależnie od faktu wadliwości ustaleń GITD – postępowanie w tym zakresie sprowadzało się do jednej instancji – właśnie przed GITD. Wskutek tego strona skarżąca nie mogła realizować swojego prawa do obrony w jednej instancji, gdyż zebrane w sprawie dowody dopiero w postępowaniu odwoławczym były oceniane w kontekście naruszenia z lp. 1.14 załącznika nr 3 do u.t.d., gdzie skarżącej przypisano zupełnie inną rolę

w przewozie drogowym towaru.

W ponownie prowadzonym postępowaniu GITD winien uwzględnić ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku. Organ powinien ustalić rolę skarżącej

w ramach stwierdzonego naruszenia, tj. czy w ramach spornego przewozu skarżąca zleciła usługi transportowe czy też uczynił to inny podmiot, np. odbiorca. W tym przedmiocie należy zwrócić uwagę, że na dotyczącej spornej dostawy fakturze VAT nr 515235 w warunkach dostawy wskazano "FCA G. (Incoterms 2010)".

Zauważyć należy, że zgodnie z regułami Incoterms 2010 w przypadku stosowania formuły FCA (Free Carrier) gestię transportową posiada kupujący, to on ma obowiązek i prawo do zorganizowania transportu. Wyznacza zatem przewoźnika, negocjuje z nim stawkę przewozową, podpisuje umowę. Natomiast, sprzedający jest odpowiedzialny za odprawę celną na warunkach eksportowych. Jeśli załadunek następuje na terenie sprzedającego, ostatni jest odpowiedzialny za załadowanie towaru. Jeśli załadunek ma miejsce na terenie przewoźnika, sprzedający jest odpowiedzialny za załadowanie, ale nie za rozładowanie. Jeżeli strony kontraktu jako warunki dostawy wskazały formułę FCA, to sprzedający ma obowiązek przekazać towar przewoźnikowi w umówionym dniu. Ładunek musi być prawidłowo oznakowany i opakowany (chyba że zwyczajowo produkty danego rodzaju przewozi się bez opakowania) (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 października 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 331/19, powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W przypadku stwierdzenia, że skarżącej nie można uznać za zlecającą usługi transportowe, postępowanie wobec skarżącej winno zostać umorzone.

W przeciwnym wypadku organ powinien stwierdzić jeszcze czy skarżąca wiedziała lub powinna była wiedzieć, że zlecone przez nią usługi transportowe wiążą się

z powstaniem naruszenia.

Z powyższych względów sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Wobec uwzględnienia skargi oraz w związku z wnioskiem skarżącej o zasądzenie kosztów postępowania złożonym w skardze sąd orzekł o kosztach na zasadzie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.