Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 252/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151 i art. 119 pkt 3
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1, art. 34 § 2 i art. 18
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Asesor WSA Adam Osik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi P. O. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 6 marca 2023 r., nr OPE.906.2.30.2023.KW w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

P. O. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 6 marca 2022 r., nr OPE.906.2.30.2023.KW w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 19 kwietnia 2017 r. do Kancelarii Ogólnej Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku wpłynęły kopie pisemnych oświadczeń P. O. z dnia 12 października 2016 r. o braku zgody na szczepienie A. O., urodzonego dnia 11 października 2016 r. przeciwko gruźlicy i WZW typu B oraz z dnia 16 grudnia 2016 r., w którym strona nie wyraża zgody na szczepienie dziecka przeciwko wszystkim szczepieniom.

W dniu 21 listopada 2018 r. upoważniony przedstawiciel Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku przeprowadził kontrolę sanitarną w zakresie wykonawstwa szczepień ochronnych w N. Sp. z o.o. D. [...] filia przy ul. [...] w G. W protokole kontroli nr [...] z dnia 21 listopada 2018 r. zapisano: sprawdzono również karty uodpornienia dzieci, których rodzice uchylają się od obowiązku szczepień (...) A. O. 11 października 2016 r. - brak szczepień.

Pismem z dnia 13 listopada 2019 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku (zwany dalej w skrócie: "PPIS w Gdańsku") wezwał P. O. do wykonania obowiązkowych szczepień przeciwko gruźlicy WZW B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae, odrze śwince, różyczce.

D. w G. drogą poczty mailowej z dnia 9 grudnia 2019 r. poinformował PPIS w Gdańsku, że pomimo zakwalifikowania dziecka do szczepienia matka odmówiła podpisania zgody na szczepienie.

W związku z powyższym PPIS w Gdańsku w dniu 13 grudnia 2019 r. wystosował do strony upomnienie w celu dokonania obowiązku szczepień ochronnych zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO).

W odpowiedzi na upomnienie, pismem z dnia 11 grudnia 2019 r., strona podważyła kompetencje lekarza w zakresie kwalifikacji do szczepień.

Pismem z dnia 19 grudnia 2019 r. strona otrzymała od organu pierwszej instancji merytoryczną odpowiedź.

Następnie rodzice dziecka wysłali skargi na lekarza do Okręgowej Izby Lekarskiej w Gdańsku i do Rzecznika Praw Pacjenta w Warszawie.

Pismem z dnia 28 grudnia 2019 r. strona wystąpiła z wnioskiem do PPIS w Gdańsku o wyznaczenie terminu badania kwalifikacyjnego do szczepienia i pismem z dnia 30 grudnia 2019 r. poinformowała o swoich wątpliwościach w związku ze składem szczepionki, jednocześnie informując o gotowości do wykonania obowiązku szczepiennego. W kolejnych pismach strona informowała o przesunięciach terminu szczepień obowiązkowych, przywołując m.in. brak odwołania zagrożenia epidemiologicznego w Polsce.

PPIS w Gdańsku w dniu 18 maja 2020 r. poinformował stronę, że zgodnie z Komunikatem Ministra Zdrowia z dnia 17 kwietnia 2020 r., realizacja wszystkich szczepień ochronnych została wznowiona od dnia 20 kwietnia 2020 r., jednocześnie zapewnił o wykonywaniu ich zgodnie z zasadami bezpieczeństwa w nim określonymi.

P. O. podtrzymała deklaracje wykonania obowiązku szczepiennego z zastrzeżeniem jego zrealizowania po odwołaniu stanu zagrożenia epidemiologicznego. Wskazała, że prowadzenie wobec niej postępowania będzie traktowała jako nagabywanie i naruszenie art. 160 Kodeksu Karnego.

W dniu 12 kwietnia 2020 r. D. [...] w G. poinformował PPIS w Gdańsku, że pacjent zrezygnował z ich przychodni oraz że pacjent nie miał przeciwwskazań do szczepień.

W dniu 28 kwietnia 2022 r. organ powziął informację z Pomorskiego Oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia, że strona zaoptowała dziecko w Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej Spółka Medyczna [...] w G.

Kolejną kontrolę w przedmiotowym zakresie upoważniony przedstawiciel PPIS w Gdańsku przeprowadził w dniu 11 maja 2022 r. W protokole kontroli nr [...] dokonano zapisu: całkowity brak szczepień, brak zgody rodziców na wykonanie szczepień ochronnych dołączone do karty uodpornienia dziecka. W 2020 r. rodzice wypisali dziecko z Przychodni nie podając wyboru nowej placówki i lekarza POZ w celu przesłania tam karty uodpornienie dziecka (karta znajduje się nadal w placówce).

W związku z powyższym PPIS w Gdańsku w dniu 16 maja 2022 r. wystosował do strony pisemne wezwanie do niezwłocznego rozpoczęcia obowiązkowych szczepień ochronnych u A. O.

W dniu 28 maja 2022 r. P. O. wskazała, że wystąpiła o wyznaczenie terminu badania kwalifikacyjnego (nie szczepienia) do [...] J. Dalsza korespondencja dotyczyła zmian terminów wykonania szczepień ochronnych.

W dniu 16 sierpnia 2022 r. do PPIS w Gdańsku wpłynęło zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym. W zaświadczeniu stwierdzono przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego w kierunku WZW B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, gruźlicy, odrze śwince, różyczce z odroczeniem ich wykonania do dnia 30 września 2022 r.

W dniu 24 października 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku wystąpił do Wojewody Pomorskiego z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Do wniosku załączono wypełniony tytuł wykonawczy.

Postanowieniem z dnia 15 listopada 2022 r., sygn. SO-IX.756.525.2022.PK Wojewoda Pomorski nałożył na P. O. grzywnę w związku z niedopełnieniem obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

W dniu 5 grudnia 2022 r. PPIS w Gdańsku udzielił stornie odpowiedzi na zgłoszone uwagi do toczącego się postępowania administracyjnego.

Pismem z dnia 19 grudnia 2022 r., na podstawie art. 33 § 1 oraz art. 122 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zwanej dalej w skrócie: "u.p.e.a."), P. O. zgłosiła zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej i wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W treści pisma, po przytoczeniu okoliczności faktycznych sprawy, strona wyjaśniła, że badanie kwalifikacyjne do szczepienia z dnia 11 sierpnia 2022 r. stwierdzało przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego dziecka i odraczało wykonanie obowiązku do dnia wykonania dodatkowych badań obrazowych i laboratoryjnych. Termin badania został wyznaczony na dzień 14 października 2022 r. a z powodu stanu zdrowia odroczony na kolejny termin - 7 grudnia 2022 r. Od 9 grudnia 2022 r. strona oczekuje na wyznaczenie terminu badania kwalifikacyjnego dziecka.

P. O. podkreśliła, że żadne przepisy prawne nie definiują pojęcia "uchylania się od wykonania obowiązku". Zgodnie z definicją Słownika Języka Polskiego, pojęcie to oznacza rozmyślne nie wypełnianie czegoś. Od dnia otrzymania wezwania Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Gdańsku strona jest natomiast w trakcie realizacji obowiązku. Tym samym nie zachodzą przesłanki prawne uzasadniające nałożenie grzywny w celu przymuszenia. Organ nie wykazał przynajmniej dowodów potwierdzających uchylanie się od wykonania obowiązku szczepienia dziecka. Niewykonanie obowiązku przez organ nie jest tożsame z uchylaniem się od wykonania obowiązku i nie jest dowodem samym w sobie. Ponadto termin wykonania szczepień ochronnych został określony w § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, zgodnie z którym obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym obejmuje osoby do ukończenia 12/15/19 lat, z wyłączeniem szczepienia przeciw Haemophilus influenzae, które obejmuje osoby do ukończenia 6 roku życia.

Strona zauważyła, że zgodnie z treścią obowiązku tytułu wykonawczego, Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gdańsku przeprowadziła w dniu 11 maja 2022 r. kontrolę w D. [...] w G., jednakże syn strony nie był pacjentem tej placówki od listopada 2020 r. Stwierdzenie niewykonania obowiązku odbyło się zatem w oparciu o błędną dokumentację.

Co więcej, Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gdańsku zaniechała obowiązku poinformowania strony o złożeniu do Wojewody Pomorskiego tytułu egzekucyjnego wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej. Informację o tym strona otrzymała dopiero w momencie doręczenia postanowienia o nałożeniu na mnie grzywny w celu przymuszenia. Z uwagi na brak możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych przez Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w Gdańsku dowodów, okoliczność niepoddania syna szczepieniom ochronnym nie może zostać uznana za udowodnioną.

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gdańsku w momencie złożenia do Wojewody Pomorskiego tytułu egzekucyjnego nie miała podstaw do stwierdzenia, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest wymagalny i wykonalny. Wykonanie szczepień ochronnych zostało odroczone, na podstawie wykonanego badania kwalifikacyjnego, do dnia 30 września 2022 r. Zlecone w dniu 11 sierpnia 2022 r. badania obrazowe zostały wykonane dopiero w dniu 7 grudnia 2022 r. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gdańsku nie przedstawiła, jako dowodu, zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do wykonania szczepienia dziecka, co powinno doprowadzić do umorzenia postępowania.

W uzasadnieniu postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia Wojewoda Pomorski nie podał również, jakie fakty uznał za udowodnione, na jakich dowodach się oparł oraz jakie dowody odrzucił i dlaczego. Brak takiego uzasadnienia powoduje, że decyzja jest wadliwa, co stanowi przesłankę do jej uchylenia.

Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. SO-IX.756.525.2022.DM, Wojewoda Pomorski zawiesił postępowanie egzekucyjne i przekazał zgłoszone zarzuty do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku w celu zajęcia stanowiska.

Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2023 r., nr SE.EP-20/028/173/JM/18 Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku oddalił zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Jako podstawę prawną wydanego postanowienia organ wskazał na przepisy art. 17 ust. 1, art. 34 § 2 i art. 18 u.p.e.a. (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.) oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: "k.p.a.".

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji (wierzyciel) wyjaśnił, że zarzut braku wymagalności obowiązku w związku z odroczeniem terminu wykonania obowiązku szczepień ochronnych nie zasługuje na uwzględnienie. Na dzień wystawienia tytułu wykonawczego w aktach sprawy znajdowało się bowiem zaświadczenie lekarskie odraczające wykonanie szczepień do dnia 30 września 2022 r.

Powołując się na brzmienie § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2172), organ zauważył, że od czasu objęcia nadzorem P. O. wielokrotnie informowała o kolejnych terminach badań A. O. (16 grudnia 2019 r., 2 stycznia 2020 r., 9 stycznia 2020 r., 27 stycznia 2020 r., 19 lutego 2020 r., 12 marca 2020 r., 22 kwietnia 2020 r., 26 maja 2020 r., 6 czerwca 2022 r. 11 sierpnia 2022 r., 16 sierpnia 2022 r., 9 września 2022 r., 17 października 2022 r., 24 października 2022 r.). W wyniku kontroli sanitarnych przeprowadzonych w dniach: 21 listopada 2018 r. oraz 11 maja 2022 r. stwierdzono zaś, że w przypadku dziecka zobowiązanej, w dokumentacji medycznej znajdującej się w D. [...] w G., w którym znajdowała się karta uodpornienia dziecka, brak jest długotrwałych przeciwwskazań do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych oraz widnieją adnotacje lekarskie informujące rodziców o konieczności szczepień ochronnych. Dodatkowo w dokumentacji medycznej znajdują się oświadczenia matki dziecka o braku zgody na dokonanie szczepień w dniu 12 października i 16 grudnia 2016 r., a w dniu 24 września 2018 r. zobowiązana oświadczyła, że jest gotowa poddać dziecko szczepieniom pod warunkiem wykluczenia u dziecka wszelkich przeciwwskazań (...). Tymczasem brak jest przepisu, który wyłączałby obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom tylko ze względu na możliwe hipotetyczne powikłania.

W dniu 11 grudnia 2019 r. PPIS w Gdańsku otrzymał pisemną informację z ww. przychodni, że P. O. nie wyraziła zgody na szczepienie syna, który został zakwalifikowany do szczepień. Natomiast 12 kwietnia 2022 r. D. [...] poinformował, że od dnia 29 lutego 2020 r. A. O. nie jest pacjentem przychodni, rodzice nie wskazali do której placówki medycznej należy przesłać kartę uodpornienia dziecka oraz że dziecko nie miało przeciwwskazań do szczepień. Organ podkreślił, że A. O. nie ma wykonanych żadnych szczepień ochronnych. PPIS w Gdańsku 28 kwietnia 2022 r. uzyskał informację z Narodowego Funduszu Zdrowia, że A. O. jest pacjentem NZOZ Spółka Medyczna [...] w G.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 77 k.p.a. organ wyjaśnił, że materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący i dokonano jego wszechstronnego rozpatrzenia.

W ocenie organu, również zarzut naruszenia art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. nie znajduje uzasadnienia. Możliwość udziału strony w postępowaniu stanowi bowiem uprawnienie strony, zatem wyłącznie strona ma prawo decydować, czy będzie brała udział w postępowaniu. P. O. nie została pozbawiona prawa do składania wyjaśnień i dowodów, jak również do zapoznania się z już zgromadzonym materiałem w sprawie. W ramach postępowania zmierzającego do wszczęcia egzekucji administracyjnej, pismem z dnia 13 listopada 2019 r., PPIS w Gdańsku wezwał zobowiązaną do dopełnienia obowiązku szczepień syna, ze wskazaniem konsekwencji prawnych niezaszczepienia dziecka. W związku z dalszym niewykonaniem obowiązku, Inspektor Sanitarny w dniu 13 grudnia 2019 r. skierował w trybie art. 15 § 1 u.p.e.a. pisemne upomnienie, wzywające do niezwłocznego rozpoczęcia obowiązkowych szczepień ochronnych. Dodatkowo, w piśmie z dnia 16 maja 2022 r., strona została ponownie wezwana do rozpoczęcia zaległych szczepień ochronnych.

Ponadto, na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, w aktach sprawy brak było potwierdzenia wykonania szczepienia a w znajdującym się zaświadczeniu o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym do szczepień, lekarz odroczył wykonanie szczepienia do dnia 30 września 2022 r.

W wyniku rozpoznania zażalenia P. O., zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 marca 2022 r., Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2023 r.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wyjaśnił, że bezzasadne są zarzuty braku wymagalności obowiązku. Organ powołał się na przepis art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu i wyjaśnił, że PPIS w Gdańsku domagał się od strony poddania dziecka szczepieniom ochronnym na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ww. ustawy. Program Szczepień Ochronnych na dany rok jest przygotowywany i ustalany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a następnie ogłaszany w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia. Art. 87 Konstytucji RP nie wymienia komunikatu jako jednego ze źródeł powszechnie obowiązującego prawa. Nie powoduje to jednak braku mocy obowiązującej takiego aktu. Nie budzi bowiem wątpliwości dopuszczalność posługiwania się przez organ aktami wykonawczymi do ustawy. W kwestii szczepień ochronnych hierarchiczna struktura norm prawnych wyznaczających obowiązki obywateli jest czytelna i nie budzi wątpliwości. Z uwagi na to, że konstytucyjną zasadą jest nakładanie na obywateli obowiązków poprzez ustawy, a nie normy niższego rzędu, obowiązek poddania się szczepieniom został wyrażony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w związku z art. 17 tej ustawy oraz w związku z przepisami ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Jednocześnie art. 17 ust. 10 pkt 1 i 4 nakłada na ministra właściwego do spraw zdrowia obowiązek określenia, w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby, a także sposób przeprowadzania szczepień ochronnych. Dodatkowo, art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu przewiduje, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza PSO w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia. Na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zostało wydane rozporządzenie. W tym stanie rzeczy, Program Szczepień Ochronnych na kolejny rok ustalany jest przez centralny organ administracji państwowej na podstawie przepisu ustawy. Program taki zawiera szczegółowe wskazania dotyczące wykonywania szczepień dostatecznie precyzyjnie określone w przepisie upoważniającym.

Organ wskazał, że strona podaje jakoby była w trakcie realizacji obowiązków ustawowych, które realizuje wprost z ustawy, niezwłocznie i aktywnie, co jest niezgodne z przedmiotem postępowania, bowiem o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który z różnych względów sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie. Zdaniem organu, niezasadny jest więc zarzut niezgodności z prawem przeprowadzenia szczepienia w związku z niewykonanym badaniem kwalifikacyjnym. Organ stwierdził, że w przypadku uchylania się rodziców dzieci od wypełnienia ustawowego obowiązku szczepień konieczne jest podjęcie przez wierzyciela obowiązku działań w celu przymuszenia prawnych opiekunów dziecka do realizacji programu. Z przepisów art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wynika, że obowiązek poddania się obowiązkowemu szczepieniu, poprzedzony lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, wynika wprost z przepisów prawa. Poprzedzające szczepienie ochronne lekarskie badanie podmiotowe i przedmiotowe, na podstawie którego lekarz kwalifikuje dziecko do szczepienia lub stwierdza przeciwskazania do szczepienia, nie jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Jedynym dokumentem dającym podstawę do odroczenia szczepień ochronnych jest zaświadczenie lekarskie o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych, które strona przedłożyła, a w którym zawarta była dokładna informacja jakiego szczepienia dotyczy i jakiego okresu czasu dotyczy odroczenie. Po tym wskazanym określoną datą terminie odroczenia szczepienia należało dziecko zaszczepić zgodnie z programem.

Obowiązek respektowania zapisów zawartych w Programie Szczepień Ochronnych (PSO) ma swoje umocowanie w akcie prawnym w randze ustawy. Organ wyjaśnił, że PSO precyzuje jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w programie. Wbrew twierdzeniu strony, przestrzeganie ustawowego obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym zabezpieczone zostało przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami Kodeksu Wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania szczepieniu ochronnemu dziecka jest bezpośrednio wykonalny. Jego niespełnienie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Organ wyjaśnił w związku z tym, że ustawowy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynikający z przepisów prawa, w stosunku do dziecka strony stał się bezdyskusyjnie prawnie wymagalny. Uzależnienie natomiast poddania się szczepieniu dziecka skarżącej od jej woli, w granicach czasowych wskazanych przez skarżącą, niweczyłoby cele szczepień, stanowiąc zagrożenie nie tylko dla zdrowia dziecka, ale również dla innych osób.

Następnie organ podał, że uprawnienie organów sanitarnych egzekwowania obowiązku szczepień ochronnych stanowi treść art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a., w którym zapisano, że egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki o charakterze niepieniężnym, pozostające we właściwości administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji do organów administracyjnych, na podstawie przepisu szczególnego. Tak więc, stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, państwowy powiatowy inspektor sanitarny jest organem rządowej administracji zespolonej w powiecie, uprawnionym do egzekwowania obowiązku szczepień ochronnych. Ściśle wyznaczone terminy szczepień przeciwko konkretnym chorobom zakaźnym oraz dokładnie określone interwały czasowe pomiędzy poszczególnymi szczepieniami zostały wyznaczone w oparciu o szeroko rozumianą aktualną wiedzę medyczną w tym zakresie, tak więc samodzielne przesuwanie terminów szczepień, czy też ich kumulowanie według własnego uznania nie jest możliwe. PSO precyzuje jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w PSO. Obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Uchybienie obowiązkowi powoduje konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu. Nie ma zatem racji strona wywodząc, że nie powstał obowiązek, który mógłby być egzekwowany w drodze egzekucji administracyjnej.

Odnośnie znaczenia dowodowego dokumentacji z 2016 r. i 2018 r. organ stanął na stanowisku, że w ramach postępowania należy rozpatrywać całość dokumentacji. Niezaprzeczalnym jest to, że dziecko nie mając przeciwwskazań do wykonania szczepień obowiązkowych, począwszy od narodzin (2016 r.) do dnia złożenia zażalenia nie ma wykonanych żadnych obowiązkowych szczepień ochronnych.

W wyniku kontroli sanitarnych stwierdzano brak długotrwałych przeciwwskazań do wykonania szczepień obowiązkowych oraz adnotacje lekarskie informujące rodziców o konieczności ich przeprowadzenia. Nadto, organ zważył, że w dokumentacji medycznej widnieją oświadczenia prawnego opiekuna (rodzica) dziecka o braku zgody na przeprowadzenie szczepienia zgodnie z PSO. Świadczy to o nastawieniu rodzica do tematu szczepień. Ponadto, strona w dniu 24 września 2018 r. oświadczyła, że podda dziecko szczepieniom ochronnym pod warunkiem wykluczenia u dziecka wszelkich przeciwwskazań. Jak wynika z dokumentacji medycznej, lekarz zakwalifikował dziecko do szczepienia natomiast to rodzice odmówili jego przeprowadzenia. Obowiązek wykonania szczepienia jest wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w PSO. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem, na którą składają się dwie czynności: badanie lekarskie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego oraz podanie szczepionki. Badanie kwalifikacyjne musi być aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego na konsultację specjalistyczną. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej okres przeciwskazania do wykonania szczepienia. Niewątpliwie do obowiązków lekarza należy ocena bezpieczeństwa przeprowadzenia szczepienia z punktu widzenia indywidualnego pacjenta. Żaden przepis ustawy nie nakłada jednak na lekarza obowiązku przeprowadzania testów np. w kierunku ewentualnych alergii na substancje znajdujące się w szczepionkach. Inaczej będzie jednak w sytuacji, gdy przedstawiciel ustawowy lub opiekun faktyczny poinformuje lekarza, że dziecko faktycznie jest uczulone na konkretne składniki, czego strona nie wskazywała. Wówczas do lekarza posiadającego takie szczególne informacje będzie należało upewnienie się, czy w skład szczepionki tenże składnik nie wchodzi i w takim przypadku również lekarz decyduje czy dziecko może być zaszczepione czy ewentualnie odroczyć szczepienie. Lekarz po przeprowadzeniu badania kwalifikacyjnego, uznając dziecko za zdrowe, prawidłowo zdecydował o szczepieniu, na które matka nie wyraziła zgody. Jedynie lekarz jest uprawniony do oceny możliwości wystąpienia powikłań poszczepiennych. W przypadku szczepień ochronnych nie może być mowy o dobrowolności przystąpienia pacjenta do świadczenia zdrowotnego. Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu, którym jest obowiązkowe szczepienie ochronne. Takie stanowisko jest jednolite wśród doktryny prawnej i zostało potwierdzone bogatym orzecznictwem. Powoływanie się przez rodziców (przedstawicieli ustawowych) na dobrowolność w przypadku obowiązkowych szczepień ochronnych wynikających z ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta nie ma tu zastosowania, ponieważ pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9. Przepisy tej ustawy znajdują jednak zastosowania, jeżeli inne, odrębne ustawy, nie stanowią inaczej - taka regulacja wynika wprost z dyspozycji art. 15. Taką zaś odrębną ustawą będzie ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, zgodnie z którą szczepienie ochronne ma charakter obowiązkowy.

Ponadto - wbrew zarzutom strony - obowiązkowe szczepienie ochronne nie jest eksperymentem medycznym leczniczym ani eksperymentem badawczym. Nie wchodząc w rozważania natury akademickiej organ przypomniał, że każda szczepionka w odpowiednim trybie musi zostać uprzednio dopuszczona do obrotu w Polsce. Nie zachodzi zatem sytuacja zastosowania wobec pacjenta nowej metody leczenia, czy też stosowania produktu leczniczego, w szczególności w zakresie wykraczającym poza Charakterystykę Produktu Leczniczego, ponieważ pozwolenie na obrót szczepionką zostało wcześniej wydane przez stosowną instytucję.

Konkludując, PPIS prowadził postępowanie administracyjne oraz egzekucyjne zgodnie z obowiązującymi przepisami z zachowaniem terminów. Zarzuty zgłaszane przez stronę nie mogły być rozpatrywane przez organ pierwszej instancji inaczej niż tylko w toku toczących się postępowań. Tak więc formułowane zarzuty nie dotyczą funkcjonowania i działalności PPIS, a wyłącznie mają odniesienie do praw i obowiązków osoby zobowiązanej jako strony postępowania i w takim kontekście powinny być rozpatrywane. W tytule wykonawczym nr [...] z dnia 24 października 2022 r. wierzyciel określił jednoznacznie treść obowiązku. Tytuł wykonawczy został przygotowany w sposób prawidłowy. Organ z należytą starannością podał informacje mające istotne znaczenie w sprawie.

Pozostałe wniesione przez stronę zarzuty nie wypełniają zaś dyspozycji z art. 33 § 1 u.p.e.a. W związku z tym organ nie jest zobligowany do ustosunkowania się do ich treści.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego P. O. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu:

1) naruszenie art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, podczas gdy skarżąca winna być wezwana do uzupełnienia braków formalnych zarzutów z dnia 19 grudnia 2022 r., które to braki uniemożliwiały właściwe rozpoznanie sprawy,

2) na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu,

3) naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest dowodów na stwierdzenie, iż dziecko zostało zakwalifikowane do obowiązkowych szczepień ochronnych.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że wniesione zarzuty zostały niewłaściwie podniesione. Strona skarżąca przytoczyła ustawowe podstawy zarzutów (art. 34 § 2 u.p.e.a.) po czym wskazała, iż w piśmie z dnia 19 grudnia 2022 r. nie wskazała na żadną z nich. Tak naprawdę nie wiadomo w jaki sposób wierzyciel wyinterpretował, że strona podniosła zarzut braku wymagalności obowiązku. Jednocześnie wierzyciel wskazując, że strona podniosła zarzut naruszenia art. 77, 10 § 1 oraz 81 k.p.a. oraz odroczenia szczepień ochronnych dokonał tej oceny zupełnie bezpodstawnie, nadto nie są to zarzuty o których mowa w ustawie. W takiej sytuacji wierzyciel powinien wezwać zobowiązaną do właściwego sprecyzowania zarzutów, w trybie art. 64 § 2 k.p.a., pod rygorem negatywnych skutków. Zaniechanie przez wierzyciela tej czynności spowodowało również wydanie przez organ drugiej instancji postanowienia obarczonego wadami procesowymi.

Organy obu instancji pominęły jednocześnie bardzo istotną kwestię, dotyczącą samego początku postępowania, a mianowicie upomnienia z dnia 13 grudnia 2019 r. Upomnienie to nie zawiera bowiem nr PESEL zobowiązanej, który był wierzycielowi znany. Z uwagi na braki formalne upomnienia, uznać należy, że skarżącej nie zostało doręczone upomnienie, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a.

Odnośnie naruszenia art. 80 k.p.a. skarżąca podniosła, że małoletni był odroczony od obowiązkowych szczepień ochronnych do dnia 30 września 2022 r. Niezwłocznie po upływie tego terminu wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy i wniósł do organu egzekucyjnego o nałożenie grzywny w celu przymuszenia. Małoletni został ponownie poddany lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu w dniu 29 marca 2023 r., w wyniku czego został odroczony od obowiązkowych szczepień ochronnych do dnia 30 kwietnia 2023 r.

W celu uzasadnienia słuszności swojego stanowiska organy ograniczyły się do przytoczenia przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia. Uzasadnienie takie nie spełnia jednak kodeksowych wymogów. Nie odnosi się bowiem do zarzutów wniesionych przez skarżącą, czy też zażalenia, lecz stanowi wypowiedź organów co do zasadności i podstawy prawnej obowiązku. Uzasadnienia rozstrzygnięć ograniczają się przy tym do przytaczania przepisów dotyczących podstawy prawnej obowiązku, wymagalności szczepień nie odnosząc w żaden sposób tych przepisów do stanu faktycznego sprawy.

Przywołując treść art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi skarżąca dodała, że badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego ma doniosłe znaczenia zarówno z punktu widzenia kwalifikacji do szczepień, jak i prawnego, to jest samego obowiązku szczepień. Lekarz w trakcie badania decyduje o tym, czy dziecko może zostać poddane obowiązkowym szczepieniom ochronnym, czy też nie kwalifikuje się do tych szczepień. W aktach sprawy brak jest zaświadczenia kwalifikującego małoletniego do obowiązkowych szczepień ochronnych. A zatem nie można mówić o wymagalności obowiązku.

Nie zgadzając się z podniesionymi zarzutami w odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi.

Odnosząc się do zarzutów skargi organ wyjaśnił, że wbrew twierdzeniom skarżącej, zawarte w piśmie z 19 grudnia 2022 r. zarzuty były na tyle precyzyjne iż organ nie uznał za konieczne wyzwanie do ich sprecyzowania. Skarżąca w swoich zarzutach podniosła: brak istnienia po jej stronie obowiązku bowiem lekarz "odroczył" ten obowiązek na czas oznaczony. Rozpoznając "zarzuty" skarżącej organ pierwszej instancji prawidłowo wywnioskował jaka jest podstawa tych zarzutów i uznał, że nie zasługują one na uwzględnienie, bowiem odroczenie to utraciło ważność przed wystawieniem tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę wszczęcia egzekucji.

Zarzucany brak numeru PESEL w upomnieniu kierowanym do skarżącej stanowi z kolei brak formalny, którego nieuzupełnienie nie skutkuje uznaniem, że doręczone upomnienie nie wywołuje skutków prawnych. Numer PESEL jest tylko jedną z danych osobowych umożliwiających identyfikacje osoby fizycznej oprócz np. adresu, czy też numeru dokumentu tożsamości. Skarżąca upomnienie odebrała nie kwestionując, że jest adresatem a obowiązek poddania obowiązkowym szczepieniom dotyczy jej małoletniego syna A. O. W konsekwencji brak numeru PESEL na upomnieniu nie może to stanowić podstawy zarzutu zgodnie z art. 33§ 2 pkt 4 u.p.e.a. W pozostałym zakresie organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej

w skrócie: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze wskazane kryterium kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem oceny Sądu w rozpoznawanej sprawie było postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 6 marca 2022 r., nr OPE.906.2.30.2023.KW, utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku dnia 31 stycznia 2023 r., nr SE.EP-20/028/173/JM/18, oddalające zarzut skarżącej w sprawie egzekucji administracyjnej.

Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm.), dalej jako "u.p.e.a.".

W dniu wystawienia wobec skarżącej przedmiotowego tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 24 października 2022 r., obowiązywał przepis art. 26 § 1 u.p.e.a. stanowiący, że postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.

Zgodnie zaś z art. 26 § 3a pkt 1 u.p.e.a., wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel

nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym.

W myśl art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a., wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Z kolei zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 u.p.e.a.). Na podstawie art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Należy podkreślić, że postępowanie dotyczące zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33-35 u.p.e.a. jest jedynie postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. W jego ramach bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, to jest zarzut

w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut ten nie może być jednak określony dowolnie, oparty może być bowiem na przywołanych, ściśle wymienionych przesłankach z art. 33 § 2 u.p.e.a.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła środek prawny w postaci zarzutu

w sprawie egzekucji administracyjnej objętej tytułem wykonawczym nr [...] z dnia 24 października 2022 r., dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym, to jest poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Z treści pisma z dnia 19 grudnia 2022 r. inicjującego kontrolowane pod względem legalności postępowanie wynika w istocie, że skarżąca kwestionowała wystąpienie przesłanki uzasadniającej nałożenie grzywny w celu przymuszenia, podnosząc, iż w sprawie nie zostało wykazane uchylanie się od wykonania obowiązku. Skarżąca podkreślała w tym kontekście zwłaszcza, że obowiązek wykonania szczepień ochronnych został na podstawie wykonanego badania kwalifikacyjnego odroczony. W oparciu o takie stwierdzenie oraz towarzyszące mu uzasadnienie odnoszące się do zebranego w sprawie materiału dowodowego organ pierwszej instancji uznał, że podstawą wniesionego przez skarżącą środka jest brak wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. a-c u.p.e.a.). We wniesionej skardze skarżąca tę ocenę organu zakwestionowała wywodząc, że w piśmie z dnia 19 grudnia 2022 r. nie wskazała na żaden z wymienionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. zarzutów, błędnie przy tym powołując się na przepis art. 34 § 2 u.p.e.a.

W ocenie Sądu, pomimo braku jednoznacznego sformułowania treści stawianego zarzutu, analiza wniesionego pisma uprawniała organ do dokonania kwalifikacji zarzutu strony jako zarzut z art. 33 § 2 pkt 6 lit. a u.p.e.a., to jest brak wymagalności obowiązku w przypadku odroczenia terminu wykonania obowiązku. Treść uzasadnienia wniesionego środka, która koncentruje się na skutkach odroczenia obowiązku, nie pozwalała na dokonanie innej oceny. W konsekwencji zarzut skargi wskazujący na naruszenie art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. zasługiwał na oddalenie. Zasygnalizowania w tym kontekście wymaga jednocześnie swego rodzaju niekonsekwencja strony skarżącej, która zarzucając organom niewłaściwą ocenę jej pisma, co miało uniemożliwić właściwe rozpoznanie sprawy nie wyjaśniła, jakie w istocie były jej rzeczywiste intencje. Stąd wyrażona w tym kontekście argumentacja jawi się jako gołosłowna i zmierzająca jedynie do powstrzymania skutków prowadzonego przez organy postępowania.

Przechodząc zaś do oceny zasadności stanowiska wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu Sąd stwierdził, że organ odwoławczy zasadnie uznał postanowienie organu pierwszej instancji za prawidłowe. Egzekucja przedmiotowego obowiązku została bowiem wszczęta prawidłowo przez właściwy do tego organ i była prowadzona zgodnie z obowiązującymi w tej mierze przepisami prawa.

Wskazania wymaga zatem, że zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego.

Wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym - art. 1a pkt 13 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 tej ustawy uprawnionym do żądania wykonania

w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. - dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa - organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana

w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności

- podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.

W rozpatrywanej sprawie podmiotem tym pozostaje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku, co wynika z art. 2, art. 5 pkt 3, art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 338 ze zm.).

Zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym jest natomiast osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jak też osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). W rozpatrywanej sprawie jest to matka dziecka, co do którego istnieje ustawowy obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, wynikający z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia

5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz.1657 ze zm.), w skrócie: "ustawa".

Z kolei stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zasadniczo z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Kontrolowane postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte właśnie w wyniku wystawienia wobec skarżącej przez wierzyciela, czyli Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 24 października 2022 r. Tytuł wykonawczy został przesłany do Wojewody Pomorskiego wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Zgodnie z jego treścią, organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest wojewoda. W aktach sprawy znajduje się wniosek Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z tej samej daty, to jest z dnia 24 października 2022 r., skierowany do Wojewody Pomorskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Zainicjowanie postępowania egzekucyjnego mającego na celu przymuszenie skarżącej do wykonania ciążącego na niej obowiązku wiązało się z niedopełnieniem obowiązku szczepień ochronnych u małoletniego syna.

Na skutek prawidłowo wystosowanego wniosku, stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a., Wojewoda Pomorski wszczął postępowanie egzekucyjne, nakładając na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia (postanowienie z dnia 15 listopada 2022 r., nr SO-IX.756.525.2022.PK). Z przywołanych przepisów i opisanego ciągu zdarzeń wynika, że zaskarżone postanowienie zostało zatem wydane przez organ do tego uprawniony, w prawidłowym toku czynności.

W kontekście dokonanej przez organy oceny zarzutów, których podstawą jest brak wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.) należy zasygnalizować, że treść wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku podlegającego egzekucji jest jasna, precyzyjna i zrozumiała, albowiem zobowiązanie dotyczyło wykonania obowiązku poddania dziecka skarżącej, to jest urodzonego 11 października 2016 r. A. O., obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw gruźlicy WZW B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae, odrze śwince i różyczce. Dziecko nie zostało bowiem poddane wymienionym obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z wykazem znajdującym się w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych oraz Programem Szczepień Ochronnych ogłaszanym w drodze Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. W treści tytułu wykonawczego zostało wskazane ponadto, że realizację obowiązkowych szczepień ochronnych należy rozpocząć niezwłocznie i wykonać je w ciągu 7 miesięcy, licząc od dnia otrzymania tytułu wykonawczego. Jako środek egzekucyjny wierzyciel wskazał grzywnę w celu przymuszenia. W polu B. punkt 1 tytułu wykonawczego została podana podstawa prawna nałożonego obowiązku o charakterze niepieniężnym, a mianowicie "art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r., poz. 1657)".

Wyjaśnienia wymaga w związku z tym również, że przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z ust. 2, w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoby niepełnoletniej), odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny.

Co więcej, zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W przepisie art. 17 ust. 2 ustawy wskazano ponadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 10 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia określa, w drodze rozporządzenia, m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osoby lub grupy osób obowiązane

do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2) uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.

Na podstawie tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia

18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2172), w którym wskazał, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy. W rozporządzeniu tym wskazano również, w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie.

O ile kwestia ta nie była w skardze podnoszona podkreślenia wymaga, że skierowanie względem skarżącej P. O. jako rodzica podlegającego obowiązkowi szczepień małoletniego A. O. przedmiotowego tytułu wykonawczego, wszczęcie egzekucji, a następnie wszczęcie względem niej postępowania egzekucyjnego, znajdowało podstawę prawną i nie naruszało obowiązującego porządku prawnego. Nie może być też mowy o jakimkolwiek błędzie co do osoby zobowiązanej.

Ze wskazanych przepisów wynika bowiem norma prawna ustanawiająca prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Określa ona wszystkie istotne cechy tego obowiązku, to jest podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Wskazać należy, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych (PSO), który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. W komunikacie tym wskazuje się, jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego jest wydawany celem wykonania obowiązku nakładanego ustawą (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy). Komunikat ten jest w istocie dokumentem technicznym, precyzującym obowiązki wynikające z ustawy, w którym zawarte są wiadomości z zakresu medycyny dotyczące sposobu wykonania ustalonych w ustawie obowiązków.

Z Programu Szczepień Ochronnych obowiązującego w realiach sprawy wynikał zaś obowiązek zaszczepienia dziecka skarżącej odpowiednio przeciwko: gruźlicy WZW B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae, odrze śwince i różyczce.

Wbrew często podnoszonym w tego typu sprawach argumentom, obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest zatem obowiązkiem ustawowym i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje w konsekwencji konieczność jego przymusowego wyegzekwowania.

Zdaniem Sądu, dokonana ocena pozostaje też aktualna po wydaniu w dniu

9 maja 2023 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 81/19, którym Trybunał orzekł, że: I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r.

o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172)

w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych,

jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone

są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3

w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione

w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że komunikat GIS wskazuje termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu należało uznać, że PSO zawiera nowość normatywną, w postaci treści nieobecnych ani w ustawie o zwalczaniu chorób zakaźnych, ani w rozporządzeniu. Trybunał wskazał, że sprecyzowanie zakresu obowiązku jednostki w drodze rozporządzenia jest dopuszczalne, o ile istnieje stosowna delegacja ustawowa, to jest spełnione są przesłanki określone w art. 92 Konstytucji RP. W realiach rozpoznawanej sprawy w sposób niezamierzony nastąpiła subdelegacja kompetencji - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek wskazuje GIS w PSO na dany rok, a minister właściwy do spraw zdrowia nakazuje przeprowadzać obowiązkowe szczepienia ochronne zgodnie z PSO. Z kolei art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych wskazuje, że komunikat GIS ma uwzględniać przepisy rozporządzenia. Komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane

do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. Uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki

ma być unormowane wyłącznie rozporządzeniem. W rzeczywistości jednak komunikat GIS wywiera skutek w sferze kształtowania praw jednostki. Taka jednak dwutorowość nie jest dopuszczalna na poziomie komunikatu. Mogłaby co najwyżej wystąpić

na poziomie rozporządzenia, będącego podstawą dla GIS do sformułowania reguł instrumentalnych, jak i doprecyzowania obowiązku ciążącego na jednostce. Zestawienie związkowe przepisów będących przedmiotem kontroli pozwoliło Trybunałowi na taką rekonstrukcję normy, aby wydać wyrok zakresowy, albowiem niekonstytucyjność uwidacznia się dopiero przy łącznym ujęciu tych przepisów. Trybunał zaznaczył, że intensywność ingerencji w prawo podmiotowe musi być kontrolowalna przez obywatela, tj. wynikać z prawa powszechnie obowiązującego. Poddanie jednostki obowiązkowi szczepień ochronnych, czy też - w realiach niniejszej sprawy - ponoszenie odpowiedzialności za jego niezrealizowanie przez osobę, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią, stanowi istotną ingerencję w prawa podmiotowe (art. 47 Konstytucji). Ponieważ niezrealizowanie obowiązku zostało powiązane z poważnymi konsekwencjami dla jednostki, musi ona być w stanie precyzyjnie ustalić treść tego obowiązku. Z tego punktu widzenia sytuacja, w której

jego treść jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest niedopuszczalna. Dlatego też, w ocenie Trybunału, art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w PSO na dany rok, ogłaszanym przez GIS w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia,

w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji.

Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy

o zwalczaniu chorób zakaźnych, jak i § 5 rozporządzenia jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia.

Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników,

w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności przez zmianę rozporządzenia. Minister właściwy do spraw zdrowia może bowiem rozważyć określenie, w drodze rozporządzenia wydawanego na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w szczególności

czy takie rozwiązanie mieści się w zakresie spraw przekazanych do uregulowania

w art. 17 ust. 10 pkt 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, tj. określenia wieku

i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Powinno to umożliwić osiągnięcie efektu dwutorowej spójności normatywnej. Po pierwsze, w sposób konstytucyjnie dopuszczalny, w drodze rozporządzenia, w pełni sprecyzowany zostałby ustawowy obowiązek szczepień ochronnych ciążący na jednostce, która mogłaby ponosić odpowiedzialność w wypadku braku jego realizacji. Po drugie, PSO na dany rok, wydawany przez GIS w formie komunikatu, miałby wtedy czysto techniczny charakter. Minister właściwy do spraw zdrowia może rozważyć ponadto sugestię skarżącej, aby określić termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych,

jak i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia. Jeżeli jednak zapewnienie stanu prawnego zgodnego

z Konstytucją jedynie w drodze nowelizacji rozporządzenia nie będzie możliwe bez uszczegółowienia upoważnienia wynikającego z art. 17 ust. 10 lub zmiany innych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, konieczne będzie również odpowiednie działanie ustawodawcy w tym zakresie.

Trybunał podkreślił, że wyrok ten nie pozbawia GIS kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być – w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa – wskazane

w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie

w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej jest niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

Rozważając znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odraczającego datę utraty mocy obowiązującej przepisów stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji, należy w ocenie Sądu brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnymi przepisami, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych tymi przepisami, powody dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów oraz okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy stosowania niekonstytucyjnych przepisów.

Zdaniem Sądu, z treści uzasadnienia wyroku wynika tym samym, że Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował w żaden sposób wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych, zaś jako wzorzec kontroli przyjął przepisy o prawie do ochrony prawnej życia prywatnego (art. 47 Konstytucji RP), o zasadzie proporcjonalności

przy ograniczaniu w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31

ust. 3 Konstytucji RP) oraz o źródłach powszechnie obowiązującego prawa (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP). W ocenie Sądu wskazana przez Trybunał Konstytucyjny okoliczność konieczności zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.

w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych.

Powracając do rozważań na gruncie ustawy (dotyczących obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym) ponownie wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem. Zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy, obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4. Z przepisu art. 17 ust. 4 ustawy wynika z kolei,

że po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania.

W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy).

W ocenie Sądu, przywołanych uregulowań nie można rozumieć inaczej niż

w ten sposób, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się uprzednim lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia. Lekarskie badanie kwalifikacyjne jest jednocześnie integralnym i niezbędnym elementem procedury przeprowadzania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Badanie to jest bowiem elementem szczepienia ochronnego, bez którego szczepienie nie może zostać przeprowadzone. Ma ono na celu ustalenie, czy stan zdrowia osoby pozwala na jej zaszczepienie, a w konsekwencji określenie jaką szczepionką

(chodzi tu o nazwę preparatu oraz dawkę) dziecko może być zaszczepione.

Badanie to jest nierozerwalnie związane z czynnością techniczną polegającą

na wprowadzeniu szczepionki do organizmu człowieka. Tego przepisu nie można

więc odczytywać w ten sposób, że badanie to jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Skutkuje to zasadnością stanowiska, że egzekwowanie obowiązku szczepień obejmuje także egzekwowanie nierozerwalnie związanego ze szczepieniem obowiązku poddania się przez dziecko lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu. Inaczej rzecz ujmując, odmowa poddania dziecka lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest tożsama z odmową wykonania szczepienia obowiązkowego (por. wyroki NSA z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt

II OSK 2435/17 oraz z dnia 18 czerwca 2021 r., sygn. akt II OSK 2821/18).

Jak wskazano, lekarskie badanie kwalifikacyjne ma na celu jedynie ustalenie,

czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie, bowiem - stosownie

do art. 17 ust. 5 ustawy - w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego,

lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Tylko zatem w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie zatem tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, a niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne

z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA: z dnia 21 listopada 2019r., sygn. akt II OSK 3322/17 i sygn. akt

II OSK 43/18 oraz z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19).

Przenosząc poczynione rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku zgromadził wystarczające dowody na potwierdzenie okoliczności braku wykonania wskazanych szczepień ochronnych u dziecka skarżącej (A. O.). Ze znajdującej się

w aktach sprawy dokumentacji wynika przy tym, że postępowanie P. O.

w omawianym zakresie jest konsekwentne i uporczywe. Uznać należy, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązku od 2017 r., kiedy to do organu wpłynęły oświadczenia skarżącej informujące wprost o braku woli poddania syna szczepieniom. Taka postawa była przez skarżącą kontynuowana aż do wniesienia skargi. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że za pomocą stałej polemiki z wierzycielem, utrwalonej w postaci obszernej korespondencji oraz innych podejmowanych czynności i wdrażanych środków, skarżąca zwleka z wykonaniem szczepień, a tym samym stanowi próbę ich uniknięcia w ogóle.

Ustalając stan faktyczny sprawy, na początku niniejszego uzasadnienia, Sąd szczegółowo opisał powyżej przebieg zdarzeń, tak więc ich ponowne przytaczanie jest zbędne. Podkreślenia wymaga natomiast, że organ kilkukrotnie wzywał skarżącą do dobrowolnego wykonania obowiązkowych szczepień dziecka, które zostało zakwalifikowane do szczepienia przez uprawnionego lekarza na skutek przeprowadzonego badania kwalifikacyjnego. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego skutkujące nałożeniem grzywny w celu przymuszenia było spowodowane wieloletnią niemożnością przekonania strony do wykonania obowiązku. Strona w tym okresie podejmowała działania aby tych wezwań nie wykonać. W tym celu skarżąca podważała kompetencje lekarza wnosząc skargi do Okręgowej Izby Lekarskiej w Gdańsku, czy Rzecznika Praw Pacjenta w Warszawie, zgłaszała wątpliwości odnośnie składu szczepionki, zmieniała przychodnie (na inną znajdującą się w bezpośredniej okolicy miejsca zamieszkania) oraz wnioskowała o wyznaczenie terminu badania kwalifikacyjnego do szczepienia. Za każdym razem wierzyciel wyjaśniał brak zasadności stanowiska strony i ponownie wzywał do dobrowolnego poddania syna szczepieniom. Wszystkie do próby okazywały się bezskuteczne. Z aktualnej perspektywy deklaracje skarżącej o wykonaniu obowiązku były więc pozorne.

Do wykonania obowiązku nie doszło bowiem nawet po upływie uzyskanego czasowego odroczenia wykonania szczepienia (do dnia 30 września 2022 r.). Należy w tym kontekście podkreślić, że od podjęcia przez organ pierwszej czynności w sprawie względem skarżącej (pismem z dnia 13 listopada 2019 r. organ wezwał do wykonania obowiązkowych szczepień) do wydania postanowienia o nałożeniu grzywny (15 listopada 2022 r.) upłynęły trzy lata, a skarżąca nadal nie przedstawiła żadnej wiarygodnej i zasługującej na uwzględnienie przesłanki wskazującej na zasadność odstąpienia w przypadku jej dziecka od obowiązku zaszczepienia.

Z kolei w kontekście wystosowanego przez organ upomnienia podzielić należało stanowisko organu odwoławczego, że brak wskazania w jego treści numeru PESEL skarżącej nie stanowi o istotnej wadliwości tej czynności prawnej. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie jest - co istotne - kwestionowane, że skierowane do skarżącej w dniu 13 grudnia 2019 r. upomnienie zostało skutecznie jej doręczone. Zwrócić należy też uwagę, że na skutek zapoznania się z jego treścią skarżąca podjęła dalszą polemikę z organem. Nie ma więc wątpliwości, że zobowiązana na skutek jego doręczenia posiadła wiedzę na temat przedmiotu obowiązku i innych jego elementów, co było niezbędne dla skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Na uwagę zasługuje, że obowiązek przesłania zobowiązanemu upomnienia wynika z przepisu art. 15 u.p.e.a. Zgodnie z jego treścią, egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia (§ 1). Upomnienie zawiera pouczenie zobowiązanego, że w przypadku niewykonania w całości obowiązku w terminie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia zobowiązany ma obowiązek zawiadomienia wierzyciela, a po doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego - również organu egzekucyjnego, o zmianie adresu jego miejsca zamieszkania lub siedziby (§ 1a). Upomnienie zawiera imię i nazwisko, stanowisko służbowe oraz podpis osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela. Upomnienie generowane automatycznie może nie zawierać podpisu tej osoby (§ 1b). Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy zakres danych zawartych w upomnieniu, o którym mowa w § 1, mając na względzie zapewnienie prawidłowości pouczenia zobowiązanego o skutkach niewykonania obowiązku i niezastosowania się do upomnienia (§ 3e).

Z wydanego na podstawie art. 15 § 3e u.p.e.a. rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu wynika ponadto, że upomnienie zawiera:

1) numer i datę wystawienia upomnienia;

2) nazwę wierzyciela, adres jego siedziby lub jednostki organizacyjnej;

3) imię i nazwisko lub nazwę zobowiązanego i adres jego miejsca zamieszkania lub siedziby, a także znany wierzycielowi numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) albo numer identyfikacji podatkowej (NIP), albo numer identyfikacji w Krajowym Rejestrze Urzędowym Podmiotów Gospodarki Narodowej (REGON), jeżeli zobowiązany taki numer posiada;

4) wskazanie:

a) treści obowiązku, a w przypadku obowiązku zapłaty należności pieniężnej: określenie rodzaju i wysokości należności pieniężnej, którą należy zapłacić, oraz okresu, którego dotyczy ta należność,

b) rodzaju i wysokości odsetek z tytułu niezapłacenia w terminie należności pieniężnej, naliczonych na dzień wystawienia upomnienia, o ile są wymagane, oraz stawki tych odsetek obowiązującej na dzień wystawienia upomnienia, według której należy obliczyć dalsze odsetki do dnia zapłaty,

c) sposobu zapłaty należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztów upomnienia,

d) wysokości kosztów upomnienia;

5) wezwanie do wykonania obowiązku, w tym obowiązku zapłaty należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie, naliczonymi na dzień zapłaty, o ile są wymagane, oraz kosztami upomnienia, z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego po upływie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia;

6) pouczenie, że w przypadku wszczęcia egzekucji administracyjnej będą stosowane środki egzekucyjne i powstanie obowiązek zapłaty kosztów egzekucyjnych, a w tym w egzekucji należności pieniężnej:

a) opłaty manipulacyjnej w wysokości 100 zł oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego,

b) opłaty egzekucyjnej naliczanej od wyegzekwowanych lub zapłaconych środków pieniężnych organowi egzekucyjnemu lub wierzycielowi, o której mowa w art. 64 § 4 lub § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,

c) wydatków egzekucyjnych poniesionych przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego,

d) opłaty za czynności egzekucyjne;

7) pouczenia, o których mowa w art. 15 § 1a i art. 36 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji;

8) dane, o których mowa w art. 15 § 1b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, i podpis, o którym mowa w tym przepisie - jeżeli upomnienie nie jest generowane automatycznie.

Analizując treść upomnienia dostrzec należy, że poza numerem PESEL zobowiązanej, upomnienie z dnia 13 grudnia 2022 r., SE.EP-20/028/173/JM/18, posiada wszystkie elementy, które miały znaczenie dla skuteczności wszczętego postepowania egzekucyjnego. Zobowiązana została wskazana w sposób, który pozwala jednoznacznie stwierdzić o jaki podmiot (o kogo konkretnie) chodzi. Oceniając skuteczność upomnienia należy wziąć też pod uwagę, że działania organu sygnalizujące konieczność realizacji obowiązku szczepień były podejmowane już od 2019 r. Skarżąca wiedziała zatem, jaki organ i w jakiej sprawie do niej występuje, a w konsekwencji, że doręczone jej upomnienie nie jest pomyłką. Upomnienie zawiera jednak przede wszystkim prawidłowe dane osobowe skarżącej, to jest jej imię i nazwisko oraz adres miejsca zamieszkania. Można dodać, że w realiach niniejszej sprawy nie było też podnoszone, że pod wymienionym w upomnieniu adresem zamieszkuje inna P. O. Nie zachodzą zatem wątpliwości co do osoby zobowiązanej. Innymi słowy, co do tożsamości podmiotu zobowiązanego.

W tym kontekście podstawowy cel upomnienia, jakim jest zapewnienie prawidłowości pouczenia zobowiązanego o skutkach niewykonania obowiązku i niezastosowania się do upomnienia został niewątpliwie zrealizowany. Skarżąca nie miała podstaw by podważać zasadność skierowania do niej przedmiotowego upomnienia. Zdecydowanego podkreślenia wymaga ponadto, że analiza obszernych akt administracyjnych sprawy wskazuje, iż skarżąca dysponuje wiedzą, jakie obowiązki na niej jako rodzicu ciążą oraz w jaki sposób ma je wykonać. Skarżąca na przestrzeni lat była bowiem wielokrotnie wzywana do dobrowolnego (i nie tylko) wykonania obowiązku, pouczana tak o prawnych aspektach sprawy, jak i zasadności szczepień jako takich. Brała również aktywnie udział w sprawie jeszcze przed wszczęciem samego postępowania egzekucyjnego polemizując ze stanowiskiem organu pierwszej instancji. W tym aspekcie sprawy, niezrealizowanie przez kilkuletni okres obowiązku nie wynika więc z ewentualnych błędów po stronie organu, lecz z postawy samej skarżącej, która podnosząc zarzuty wskazujące na wadliwości proceduralne zdaje się dążyć do powstrzymania i zwiększenia szansy na uniknięcie wykonania ustawowego obowiązku lub poniesienia konsekwencji związanych z jego niewykonaniem.

Mając na względzie omówiony powyżej charakter uchybienia, nie można uznać, aby miał on jakiegokolwiek wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Nie skutkuje on również, wbrew stanowisku skarżącej, brakiem uprzedniego doręczenia stronie zobowiązanej upomnienia (która to okoliczność nie była kwestionowana w sprawie). Tym samym podniesiony zarzut z oczywistych względów nie zasługiwał na uwzględnienie.

Wymaga też zdecydowanego podkreślenia, że bezpośrednio przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego skarżąca nie dysponowała aktualnym zaświadczeniem o istniejących przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych u syna, które byłoby zgodne ze wzorem zaświadczenia określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2172), zwanym rozporządzeniem. Zgodnie z § 8 ust. 1 tego rozporządzenia, lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną w przypadku kiedy lekarskie badanie kwalifikacyjne stanowi podstawę do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje ten fakt w dokumentacji medycznej wraz z wynikiem konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Przyjąć zatem należy, że co do zasady zaświadczenie zgodne ze wskazanym wzorem, stwierdzające przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego może być podstawą do odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych, a tym samym uznaniu zarzutów do prowadzonego - w odniesieniu do realizacji obowiązku szczepień ochronnych - postępowania egzekucyjnego. Skarżąca wprawdzie przedstawiła taki dokument, niemniej jednak wynikający z niego skutek odroczenia z datą 30 września 2022 r. ustał, a spoczywający na skarżącej obowiązek pozostał niewykonany, przy czym taki stan pozostawał aktualny na dzień wniesienia skargi. Okoliczność niewykonania obowiązku po upływie okresu odroczenia, poprzedzona wielomiesięczną polemiką skarżącej z organami i uporczywym odmawianiem wykonania szczepień, skutkować musiała uznaniem, iż skarżąca odmówiła realizacji zaległych szczepień u dziecka.

Reasumując, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych wyrażanym wielokrotnie przez tut. Sąd w sprawach o podobnym stanie faktycznym, przepis art. 17 ustawy reguluje prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego egzekwowanego obowiązku

- podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt

II FSK 1494/08). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Przy czym, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r. (sygn. akt II OSK 32/11), wykonanie tego obowiązku, z mocy prawa, zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.

W sprawie niesporne pozostawało, że określony w tytule wykonawczym obowiązek dotyczący obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko gruźlicy WZW B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae, odrze, śwince i różyczce miał charakter wymagalny, skoro już przed dniem jego wystawienia doszło do uchybienia terminowi wyznaczonemu dla przyjęcia szczepionek przeciwko wszystkim wymienionym w tytule chorobom. Natomiast niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu, jak i kwestionowanie ustaleń w jego wyniku poczynionych, jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób u ludzi, a także przepisów postępowania. Kontrola sądowa zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia wykazała, że akty te nie naruszają w tym zakresie prawa.

Tym samym, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę.

Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do brzmienia art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod internetowym adresem: "orzeczenia.nsa.gov.pl".