Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 408/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a i lit. b , art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 5 lutego 2024 r. nr SKO.4111/1247/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala –


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi R.W. (dalej: "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 5 lutego 2024 r. nr SKO.4111/1247/2023, przyznająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, wydana w następującym stanie faktycznym sprawy;

W dniu 29 września 2023 r. Skarżąca wystąpiła do Burmistrza Miasta D. (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, W.N., ur. [...] r., załączając m.in. wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. orzeczenie z dnia [...] kwietnia 2018 r. Nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane W.N. na stałe.

W wyniku rozpoznania wniosku, Burmistrz decyzją z dnia 20 listopada 2023 r. nr MOPS-ŚR.5222/002093/2023, w oparciu o art. 3 pkt. 21 lit a, art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 3 i 3 a, ust. 5, art. 24 ust. 2 i 4, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 1, art. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.; dalej: "u.ś.r.") oraz art. 10 § 1, art. 79a, art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.), odmówił przyznania Skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu organ I instancji podał, że data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie znajduje odzwierciedlenia w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. Z przedłożonego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika bowiem, że stopień znacznej niepełnosprawności W.N. datuje się od 8 marca 2018 r., natomiast nie się ustalić od kiedy niepełnosprawność na stałe istnieje. Ponadto w miesiącu wrześniu 2023 r. Skarżąca była uprawniona do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co z kolei stanowi przesłankę negatywną wynikająca z art. 17 ust 5 pkt 1 lit a u.ś.r.

W odwołaniu od powyższej decyzji, Skarżąca zarzuciła organowi, że nie uwzględnił wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, na skutek którego doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, SKO decyzją z dnia 5 lutego 2024 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 17 i art. 24 u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniach wspierających (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429), uchyliło zaskarżoną decyzję i jednocześnie orzekło o przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego: od dnia 1 października 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r., w kwocie 2458,00 zł miesięcznie oraz od dnia 1 stycznia 2024 r. na czas nieokreślony, w kwocie 2988,00 zł miesięcznie, z uwzględnieniem corocznej waloryzacji.

W pierwszej kolejności Kolegium nie zgodziło się z argumentacją organu I instancji, co do wystąpienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przypomniało, że w świetle wyroku Trybunał Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. SKO zwróciło uwagę, że orzeczenie to spowodowało skutek derogacyjny w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b ustawy. W związku z tym wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia w oparciu o ww. przesłankę było błędne.

W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że analiza zebranego materiału dowodowego pozwala na uznanie, że zostały spełnione przesłanki materialno-prawne uzyskania prawa do wnioskowanego świadczenia.

Jak podało Kolegium, w toku postępowania przed organem I instancji ustalono, m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 3 listopada 2023 r., że Skarżąca mieszka wspólnie z matką W.N. Matka Skarżącej, pozostaje pod stałą opieką lekarską ze względu na przebyty udar mózgu, epilepsję, choroby krążenia i kardiologiczne. Z powodu częściowego niedowładu kończyn nie porusza się samodzielnie, na co dzień korzysta z wózku inwalidzkiego. Ze względu na częściowy niedowład twarzy kontakt słowny z W.N. jest utrudniony. Wymaga pomocy w czynnościach związanych z codzienną hienią, ubieraniem się, przygotowaniem i spożywaniem posiłków, czy dawkowaniem i przyjmowanie leków. Jak ustalono, opieka Skarżącej nad matką sprawowana jest prawidłowo, ma charakter stały i całodobowy. Ponadto ustalono, że do dnia 30 września 2023 r. Skarżąca pobierała rentę z tytuły częściowej niezdolności do pracy, natomiast od 1 października 2023 r. nie pobiera żadnych świadczeń z ZUS, nie pracuje i nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w D.

W nawiązaniu do tak ustalonych okoliczności sprawy, organ odwoławczy wyjaśnił, że na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, z dniem 9 stycznia 2020 r. samo posiadanie przez opiekuna osoby niepełnosprawnej uprawnienia do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie wyklucza automatycznie tego opiekuna ze skutecznego ubiegania się oświadczenie pielęgnacyjne, ponieważ renciści częściowo niezdolni do pracy mogą podejmować pracę, a zatem niepodejmowanie przez nich zatrudnienia świadczyłoby o spełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy. SKO zaznaczyło, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi, który jest uprawniony do świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jeżeli spełnione zostały pozostałe warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest jednak możliwe jedynie, gdy zrezygnuje z pobierania świadczenia rentowego. Warunkiem niezbędnym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem dokonanie przez wnioskodawcę wyboru tego świadczenia poprzez zawieszenie prawa do przysługującej mu renty.

W ocenie organu odwoławczego, błędnie zatem organ I instancji uznał, że istnieje negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem z zalegających w aktach sprawy zawiadomienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Odział w W. i decyzji o rozliczeniu renty z dnia [...] września 2021 r. nr [...] wynika, że prawo Skarżącej do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy ustaje z dniem 30 września 2023 r. w związku z upływem okresu na jaki renta została przyznania i od 1 października 2023 r. nastąpi wstrzymanie wypłaty renty.

Skarżąca, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika – radcę prawnego, wniosła skargę na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zarzucając organowi naruszenie prawa materialnego, a to art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na wadliwym przyjęciu, że utraciłaby prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, pobierając jednocześnie rentę z tytuł częściowej niezdolności do pracy, pomimo uznania powyższego przepisu za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie, w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim stanowi on, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W związku z tak sformułowanym zarzutem, Skarżąca wniosła o zmianę uzasadnienia zaskarżonej decyzji, poprzez skreślenie z niego słów: "Przyznanie jednak świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi, który jest uprawniony do świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jeżeli spełnione zostały pozostałe warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe jedynie, gdy zrezygnuje z pobierania świadczenia rentowego, (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 24 sierpnia 2022 r. I OSK 1665/23, z 7 czerwca 2023 r. I OSK 1413/22, z 16 listopada 2023 r. OSK 1922/22, z 6 października 2023 r. I OSK 1920/23). Warunkiem niezbędnym, w rozpatrywanej sprawie, przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem dokonanie przez niego wyboru tego świadczenia poprzez zawieszenie prawa do przysługującej mu renty (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 listopada 2023 r. II SA/Gd 970/23).’’ Ponadto wniosła o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych, po wydaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. nie może stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy wnioskodawca wprawdzie jest uprawniony do renty, jednak jest to renta z tytułu jedynie częściowej, a nie całkowitej, niezdolności do pracy. W konsekwencji jego wydania utraciła moc regulacja czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności opiekuna do pracy negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak podkreślono, na gruncie aktualnego stanu prawnego, pobieranie renty z tytułu jedynie częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z uwagi na brak jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, uznać należy, że osoby mające ustalone prawo do takiej renty, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych. Brak jest także regulacji pozbawiających takie osoby prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na osiąganie innych dochodów niż praca zarobkowa, lub wyszczególnione w art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach stwierdził, że skarga jest niezasadna a zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Na jej podstawie przyznano Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 października 2023r. na czas nieokreślony. Organ odwoławczy prawidłowo ustalił na podstawie zawiadomienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Odział w W. i decyzji o rozliczeniu renty z dnia [...] września 2021 r. nr [...], że prawo Skarżącej do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy ustało z dniem 30 września 2023 r. w związku z upływem okresu na jaki renta została przyznana. W związku z powyższym Kolegium prawidłowo przyjęło, że od 1 października 2023r. ustała negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Skarżąca kwestionując pozytywne dla siebie rozstrzygnięcie wnosiła o uchylenie fragmentu uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w którym SKO stwierdziło, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi, który jest uprawiony do świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest możliwe jedynie, gdy zrezygnuje z pobierania świadczenia rentowego. Skarżąca w tym zakresie powoływała się na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019r., SK 2/17 wywodząc, że w jego wyniku pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się do tak zarysowanego sporu należy wskazać, że na mocy ww. wyroku dnia 29 czerwca 2019r., SK 2/17 Trybunał orzekł, że:

I. Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

II. Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu ww. orzeczenia Trybunał zwrócił uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne ma charakter kompensacyjny względem osób zdolnych do pracy, rezygnujących z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie ma częściowo rekompensować utracony zarobek. Dodatkowo pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego związane jest ze świadczeniami majątkowymi o charakterze niepieniężnym w postaci objęcia osoby pobierającej to świadczenie ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym oraz zdrowotnym, finansowanym ze środków publicznych.

Zdaniem Sądu uzasadniony jest więc wniosek, że świadczenie pielęgnacyjne ma pełnić funkcję ekwiwalentu za utracony zarobek, mając na uwadze, że w obecnym stanie prawnym wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadniczo zbliżona do kwoty minimalnego wynagrodzenia a ponadto osoba pobierająca świadczenie pielęgnacyjne objęta jest ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym.

Analizując w aspekcie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zasadność różnicowania sytuacji osób zdolnych do pracy oraz osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, które sprawują opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny Trybunał zauważył, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może podejmować zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy emerytalno-rentowej. Trybunał stwierdził więc, że sytuacja faktyczna oraz prawna opiekunów mających ustalone prawo do renty, lecz rezygnujących z dalszego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w tym chociażby przytoczony wyżej mechanizm ograniczenia czy wyłączenia możliwości pobierania świadczenia, wskazuje na podobieństwo ich sytuacji do sytuacji opiekunów, którzy są zdrowi i nie mają tym samym prawa do renty, lecz również rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W świetle tych okoliczności wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna-rencistę świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają.

Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

Zasada równości, która stała za rozstrzygnięciem przyjętym w ww. wyroku Trybunału powinna zatem znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nakazuje ona przyjąć, że ww. wyrok Trybunału nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem przyznania jednego z nich jest dokonanie wyboru i rezygnacja z drugiego, dotychczas pobieranego świadczenia. Tezę taką można odnaleźć również w uzasadnieniu ww. wyroku Trybunału, w którym stwierdzono, że "brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają" (teza 3.3.4. uzasadnienia wyroku). Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z 22 listopada 2022 r., I OSK 247/22, z 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1665/22, z 2 marca 2022 r., I OSK 1623/21, z 16 listopada 2023 r., I OSK 1923/22, z 6 października 2023 r., I OSK 1920/23, z 12 października 2023 r., I OSK 1922/23, z 2 marca 2022 r., I OSK 1623/21, z 10 listopada 2023 r., I OSK 271/22.

Sąd podziela stanowisko przejęte w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego co do skutków ww. orzeczenia TK. Sąd Naczelny przyjmuje, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 jest wyrokiem zakresowym, który usuwa z sytemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie. Ponieważ prawodawca pierwotnie, co do zasady wykluczył w u.ś.r. osoby uprawnione do renty od możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, regulacja prawna nie zawiera rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego, stanowiących formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa. Trybunał Konstytucyjny, jako "prawodawca negatywny" takich rozwiązań wyrokiem wprowadzić nie mógł, co nie niweczy tego, że orzeczenie o niekonstytucyjności zakresowej ww. przepisu u.ś.r. prowadzi do nowej sytuacji prawnej, pozbawionej kompleksowej regulacji, w szczególności odnoszącej się do warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego (tak wyrok NSA z 12 marca 2024r., I OSK 479/23, dost. baza CBOSA).

Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzenie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 (Dz. U. 2019.1257), wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić ww. wyrok Trybunału. Jakkolwiek kształtujące się w powyższym zakresie orzecznictwo sądowe nie było początkowo jednolite, to aktualnie nie budzi już wątpliwości, że w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.FUS. W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje, że z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną w razie zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja, w ujęciu systemowym, przemawia za przyznaniem opiekunowi osoby niepełnosprawnej prawa do dokonania wyboru świadczenia, także w razie zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami spoza systemu świadczeń rodzinnych. Regulacja kolizyjna, w razie zbiegu uprawnień do świadczeń, znajduje się również w art. 95 i nast. u.FUS. Przepis art. 95 ust. 1 u.FUS stanowi, że w razie zbiegu prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się osobie uprawnionej jedno z tych świadczeń, wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego aktualnie ugruntowany pozostaje pogląd, iż osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (vide: wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; wyroki NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20; wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20; wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2800/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Osoba uprawniona jednocześnie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i niższej renty swój wybór winna zrealizować przez złożenie organowi rentowemu wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.FUS. Renta jest co prawda prawem niezbywalnym, ale uznając prawnie dopuszczalną możliwość jej zawieszenia, zlikwidowana zostaje negatywna przesłanka prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty wynikająca z powyższego przepisu, winna być bowiem rozumiana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (vide: wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20; wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2021 r., I OSK 2918/20; wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2800/20, wyrok NSA z 2 marca 2022 r., I OSK 1623/21, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie konieczność zawieszenia prawa do renty nie zachodziła w związku z upływem okresu, na jaki została przyznana. Kolegium postąpiło prawidłowo przyznając Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia, w którym wygasło uprawnienie do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Mając na uwadze, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony 29 września 2023r. a prawo do renty ustało z dniem 30 września 2023r. zawieszenie świadczenia rentowego w toku postępowania nie było możliwe.

Sąd ocenił, że nie jest trafne stanowisko Skarżącej co do możliwości równoległego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego oraz renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Należy bowiem podkreślić, że skutki ww. orzeczenia TK oraz wypracowanego w wyniku jego wydania orzecznictwa sądów administracyjnych sprowadzają się do stwierdzenia o konieczności równego traktowania osób całkowicie zdolnych do pracy oraz osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Należy bowiem przypomnieć, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tak jak osoby całkowicie zdolne do pracy muszą zrezygnować z pracy zarobkowej w celu otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, tak i renciści z tytułu częściowej niezdolności do pracy muszą dokonać wyboru i zawiesić otrzymywanie świadczenia rentowego, które jest rekompensatą za częściową niezdolność do pracy. Sądy administracyjne dostrzegły brak wcześniejszego równego traktowania rencistów częściowo niezdolnych do pracy z grupą osób, którym ustawodawca pozostawił możliwość dokonywania wyboru pomiędzy prawem do świadczenia pielęgnacyjnego a możliwością podejmowania zatrudnienia oraz osób uprawnionych do więcej niż dwóch świadczeń, o jakich mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., także uprawnionych do dokonywania wyboru w przypadku zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń. Z tego względu uznano, że osoby pobierające rentę i to w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, przede wszystkim ze względu na art. 32 Konstytucji RP, także powinny posiadać możliwość dokonywania wyboru pomiędzy wykluczającymi się świadczeniami z systemu zabezpieczenia społecznego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 824/19 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19, CBOSA, LEX).

Z tych przyczyn Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.