Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 284/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1 pkt 4, art. 8, art. 73, art. 75 ust.3, art. 81, art. 104
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie: sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Protokolant: sekr. sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 listopada 2008 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uposażenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...] z dnia [...] r. nr [...] 2. zasądza od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu na rzecz M. T. kwotę 240 /dwieście czterdzieści/ złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. /-/E. Kręcichwost – Durchowska /-/P. Miładowski /-/E. Makosz - Frymus


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy [...], na podstawie art. 464 §1 zd. 1 i 2 kpc przekazał sprawę z powództwa M. T. przeciwko Skarbowi Państwa Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w Poznaniu, o zapłatę, do rozpoznania Szefowi Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu. Pozew dotyczył potrąceń, dokonanych przy wypłacie zaległego wynagrodzenia, przy czym potrącone należności to ekwiwalent za urlop i odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia. Tego samego dnia postanowieniem sygn. akt [...] Sąd Rejonowy [...], na podstawie art. 464 §1 zd. 1-3 kpc przekazał sprawę z powództwa M. T. przeciwko Skarbowi Państwa Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w Poznaniu, o zapłatę, do rozpoznania Szefowi Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu. Powód domagał się odsetek od wypłaconych zaległych należności, po przywróceniu do służby wojskowej.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień [...], działając na podstawie art. 104 §1 oraz art. 61 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako kpa), art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 179, poz. 1750 ze zm., dalej jako ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych), art. 14 ust. 1 p kt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t. j. Dz. U. z 2004 r. nr 241 poz. 2416 ze zm., dalej jako ustawa o powszechnym obowiązku obrony) odmówił M. T. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia jako świadczenia nienależnego. W uzasadnieniu napisano, że dnia 01 listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych w oparciu o rozkaz [...] z dnia [...] r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował między innymi stanowisko służbowe strony. W związku z tym żołnierzowi zaproponowano inne stanowisko służbowe, ale on domówił. W związku z tym Dowódca [...] Okręgu Wojskowego wydał decyzję o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej a następnie rozkaz zwalniający go z zawodowej służby wojskowej i przenoszący do rezerwy. Decyzją z dnia 31 marca 2006 r. nr [...] Dowódca Wojsk Lądowych (organ wyższego stopnia) stwierdził nieważność ww. decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Strona stawiła się do miejsca pełnienia służby wojskowej i została przyjęta na ewidencję i zaopatrzenie, ale bez wyznaczenia na stanowisko, bowiem stanowisko nie istniało od 01 listopada 2003 r. Dla celów ewidencyjno-finansowych od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano stronie zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności potrącono stronie nienależne świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop. Po otrzymaniu tych świadczeń strona wystąpiła z wnioskiem o odsetki i zwrot potrąconych świadczeń. W związku z powyższym Departament Kadr MON przesłał do terenowych organów administracji wojskowej pismo Nr [...] z dnia [...] r. w sprawie postępowania i uprawnień żołnierzy, którym stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ich ze służby wojskowej. W dokumencie tym zobowiązano organy wojskowe do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami. Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń ustalono, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są to świadczenia nienależne, bowiem podstawa tego świadczenia odpadła. W kwestii odsetek organ I instancji przywołał art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych który stanowi, że tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Instytucja zwłoki (art. 476 k.c.) - w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 k.c.) warunkowana jest winą. Zważywszy na okoliczności nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do wypłaty uposażenia. Chociaż decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o nieważności decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego wywiera skutki ex tunc, to wydana została w określonym czasie, a realizacja wynikających stąd świadczeń została spełniona bez zwłoki (wypłata zwaloryzowanych świadczeń). Jest poza dyskusją, że w spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej, ale w tym czasie jednak otrzymywała od resortu MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej: dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. A więc ten sam reprezentant Skarbu Państwa, od którego strona domaga się odsetek, regularnie, co miesiąc wypłacał stronie pieniądze, które po unieważnieniu decyzji o zwolnieniu okazały się być świadczeniem nienależnym. Po przywróceniu do służby strona odmówiła zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Dopiero w chwili, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, roszczenia o odsetki można naliczać od tego właśnie momentu, ale nie wstecz, lecz po tej dacie.

W odwołaniu od decyzji wnioskodawca napisał, że po przywróceniu do służby wojskowej otrzymał zaległe należności, ale bez ustawowych odsetek za zwłokę, zawinioną wydaniem wadliwej decyzji. Nadto potrącono świadczenia przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego. Zgodnie z art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73 ww. ustawy, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. W pozostałych przypadkach (nagroda roczna, dodatkowe uposażenie roczne) zastosowanie ma art. 481 § 1 k.c. i art. 482 § 1 k.c. Prawo do świadczeń określonych w art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t. j. Dz. U. z 1997 r. nr 10 poz. 55 ze zm., dalej jako poprzednio obowiązująca ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych) oraz art. 71 ust. 1 i art. 185 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wnioskodawca nabył - zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - w pierwszym dniu roboczym miesiąca za które ono przysługiwało. Prawo do nagrody rocznej wnioskodawca nabył, w spornym okresie, w dniu 14 sierpnia każdego danego roku - § 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 lipca 2000 roku w sprawie nagród rocznych, nagród pieniężnych w formie wyróżnienia oraz zapomóg żołnierzy (Dz. U. nr 65 poz. 770 oraz z 2002 roku nr 134 poz. 1131). Prawo do dodatkowego uposażenia rocznego wnioskodawca nabył w ostatnim dniu upływu trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który ono przysługuje (§5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 kwietnia 2004 roku w sprawie przyznawania żołnierzom zawodowym dodatkowego uposażenia rocznego - Dz. U. nr 108 poz. 1146), tj. najpóźniej 31 marca danego roku. Wypłacenie wnioskodawcy świadczeń nastąpiło zatem już po terminie ich wymagalności, który miał miejsce od dnia następnego po dniu ich płatności. Ponadto, po przywróceniu do służby wojskowej wnioskodawca otrzymał zaległe należności za ten okres z tym, że z należnej kwoty potrącono świadczenia wypłacone w związku z uprzednim zwolnieniem z wojska. Potrącenia dokonano przy wypłacie zaległego wynagrodzenia. Zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Zgodnie zaś z art. 87 §1 pkt 2 kp z wynagrodzenia za pracę podlegają potrąceniu tylko sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych. Należności inne niż wymienione w art. 87 §1 mogą być potrącone z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie (art. 91 § 1 kp). Żadna z tych przesłanek nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Potrącenia dokonano bez żadnego tytułu wykonawczego i bez zgody wnioskodawcy. W chwili otrzymania w 2003 roku potrącanych należności wnioskodawca był w dobrej wierze i wydatkował je zachowując dobrą wiarę, że pieniądze te wnioskodawcy się należą. Otrzymane należności wnioskodawca wydał i nie jest już wzbogacony, co przy przedawnieniu ewentualnego roszczenia Skarbu Państwa oraz przy naruszeniu przepisów art. 87 kp i art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych żołnierzy czyni żądanie uzasadnionym.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu, działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa, art. 104 ust. 1 ustawy o służbie żołnierzy zawodowych, art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powtórzono wiernie argumenty organu i instancji wskazując, że zasadnie organ I instancji wydał decyzję o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia, oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego.

W skardze do Sądu skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie co do zasady należnego świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego z opóźnieniem uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia oraz zasądzenie od organu kosztów sądowych. W uzasadnieniu przytoczył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca, nie mogą się ostać.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Z tych powodów sąd administracyjny ma obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które zauważył w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Z kolei, w oparciu o treść art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.

Unormowanie o prawie żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia wprowadzone zostało do ustawy o uposażenie żołnierzy ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy ( Dz. U. nr 50 poz. 500) i to w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4. Od 1 lipca 2004 r. zaczęła obowiązywać ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, która w art. 1 pkt 4 określa zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych, a przepisem art. 8 ust. 1 ustanawia sposób załatwiania dla wszystkich spraw uregulowanych w ustawie. Ponieważ należności pieniężne nie zostały wymienione w art. 8 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który to przepis wyklucza spod kontroli sądu administracyjnego sprawy wymienione w art. 8 pkt od 1-do 4, należy uznać, że świadczenia odsetkowe, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, należą do drogi administracyjnej.

Powyższy pogląd znajduje aprobatę w orzecznictwie Sądu Najwyższego w szczególności w Uchwale Sądu Najwyższego z 29 listopada 2007 r. sygn. III CZP 106/07-Lex nr 319935, Biul. SN 2007/11/10 oraz wyrokach, które zapadły w 2008 r. na skutek skarg kasacyjnych wniesionych przez Skarb Państwa – Prokuratorię Generalną Skarbu od wyroków sądów powszechnych ( vide między innymi II PK 8/08 z 2.07.2008 r.; II PK 55/08). Podobna interpretacja została zaprezentowana w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2006 r. I OPS 3/06 ( O NSA/WSA zeszyt 3 z 2006 r. poz. 69).

Postępowanie w niniejszej sprawie, w związku z wniesionymi pozwami, przekazanymi Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w Poznaniu postanowieniami Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] r. winno się toczyć w oparciu o art. 75 ust. 3 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tj. Dz. U. z 2008 nr 141 poz. 892). Roszczenie o odsetki może być przedmiotem odrębnego postępowania. Zdaniem Sądu dla jego skuteczności, bądź nie, główne znaczenie ma ustalenie dat wymagalności, a następnie wypłaty roszczenia głównego.

Zdaniem organów obu instancji rozstrzygających w przedmiocie żądania odsetek - odsetki od zaległego roszczenia należy uznać za uzasadnione od momentu, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stała się wykonalna. W ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę pogląd ten jest chybiony i wadliwie przypisuje decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia 31 marca 2006 r. cechę kształtującą. Jakkolwiek spór o odsetki ma przymiot sprawy cywilnej, to z mocy przepisu szczególnego został przekazany do rozpoznania organom administracji publicznej ( art. 8 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). Powyższe nakłada na organy rozstrzygające sprawę do rozważenia sprawy nie tylko w kontekście pojęć cywilnoprawnych ale z obowiązkiem respektowania przepisów obowiązujących w postępowaniu administracyjnym.

Art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Na skutek stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 26 listopada 2002 r. w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej –M. T. wypłacono zwaloryzowane należności z tytułu pełnienia służby wojskowej.

Stwierdzając nieważność decyzji Dowódca Wojsk Lądowych wskazał na ciężką wadliwość decyzji obarczającą ją od daty wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. Oznacza to, że nieważność decyzji istniała już w dacie orzekania o niej, a nie dopiero od tej daty. Oznacza to także, że skarżący nie został skutecznie zwolniony ze służby. Bowiem decyzja dotknięta wadą, o której mowa w art. 156 § 1 kpa korzysta z domniemania prawidłowości i ma moc obowiązującą dopóki nie zostanie usunięta z obrotu prawnego.

Art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Z kolei ust. 2 wymienionego wyżej artykułu, mówi, że dodatki do uposażenia zasadniczego inne niż wymienione w ust. 1 wypłaca się nie później niż do dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające ich przyznanie. Wreszcie art. 81 ust. 3 ustala termin wypłaty innych należności, o których mowa w art. 73. Proste zestawienie powyższego przepisu z art. 75 ust. 3 ustawy pozwala na uznanie, że organy zobowiązane do wypłaty świadczeń skarżącemu pozostawały w zwłoce. Regulacje dotyczące wypłaty uposażenia, dodatków do uposażenia, wreszcie odsetek zawarte w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowią "lex specialis". Uszły uwadze organom administracji publicznej konsekwencje jakie przepisy kpa wiążą ze stwierdzeniem nieważności decyzji o czym wspomniano wyżej.

Skarżący wskazuje w skardze, że zaległe należności otrzymał bez ustawowych odsetek za zwłokę, zaś przy wypłacie dokonano potrąceń. Potwierdza to organ administracji w odpowiedzi na skargę. Odnośnie zgodności z prawem ewentualnych potrąceń Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z uposażenia żołnierza mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę znajdujących się w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm. - dalej kp). Przez uposażenie o którym mowa w ust. 1 należy rozumieć uposażenie wymienione w art. 72 ust. 1, dodatkowe uposażenie roczne, o którym mowa w art. 83, odprawę z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, o której mowa w art. 94 i należności pieniężne wymienione w art. 95 pkt 1-2 ustawy o służbie zawodowej żołnierzy zawodowych.. Zgodnie z art. 91 kp należności wymienione w art. 87 § 1 i art. 87 § 7 kp mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tyko za jego zgodą wyrażoną na piśmie. W doktrynie przyjmuje się, że kwestia potrąceń z art. 87 § 1 kp jest uregulowana w Kodeksie pracy w sposób wystarczający i autonomiczny, co powoduje, że nie ma w tym wypadku zastosowania art. 498 § 1 kodeksu cywilnego (M. T. Romer "Prawo pracy. Komentarz". W. Pr. 2008, s. 570 uwaga 1). Jeżeli skarżący nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie spornej kwoty, takie działanie narusza prawo materialne (art. 103 ust. 1-2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 §1 kp i art. 91 §1 kp).

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Nowym Tomyślu zostały wydane z naruszaniem przepisów art. 81 ust. 1-3; art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa - co spowodowało, że na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

/-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ P. Miładowski /-/E. Makosz – Frymus

KB/