Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1143/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Asesor WSA Piotr Pyszny, Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi T. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 27 lipca 2022 r. nr 2401-IEE.711.562.2022.3/AD UNP: 2401-22-168150 w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. T.D. (dalej: skarżący) wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ odwoławczy) z 27 lipca 2022r. nr 2401-IEE.711.562.2022.3/AD UNP: 2401-22-168150 w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji.

2. Stan sprawy.

2.1. Postanowieniem z 25 maja 2022 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. (dalej: organ pierwszej instancji) odmówił skarżącemu od 1 lipca 2022 r. zwolnienia z egzekucji w części wierzytelności z tytułu świadczeń otrzymywanych z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.

2.2. Na powyższe postanowienie organu pierwszej instancji skarżący wniósł zażalenie.

W uzasadnieniu zażalenia skarżący podkreślił, iż dotychczasowe postanowienia organu pierwszej instancji w sprawie zwolnienia z egzekucji otrzymał na podstawie zgody wyrażonej przez wierzyciela. Wierzyciel wyrażał zgodę z uwagi na przedłożoną przez niego dokumentację medyczną świadczącą o pogarszającym się stanie jego zdrowia i sytuacji materialnej (wzrost cen leków). Na podstawie przedstawianych dokumentów dotychczas również organ pierwszej instancji wyrażał zgodę na częściowe zwolnienie z egzekucji wierzytelności. Obecnie mimo tego, że stan zdrowia skarżącego stale się pogarsza, koszty leczenia wzrastają i jego warunki bytowe się pogarszają, odmówiono mu dalszego zwolnienia z egzekucji w części wierzytelności. Do osoby podejmującej rozstrzygnięcie nie przemówił fakt 20-letniego leczenia w przychodniach i poprzez wizyty prywatne, czy wielokrotne pobyty na oddziałach szpitalnych, a także galopująca inflacja. Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przedstawiono roczny przychód brutto skarżącego, który nie przedstawia jego faktycznej sytuacji finansowej, bowiem po odliczeniu wszystkich potrąceń do życia pozostaje mu 700 zł na zakup lekarstw, żywności oraz opłat za wizyty lekarskie. Stan jego zdrowia stale się pogarsza w związku z czym musi przyjmować coraz więcej leków. Ponosi również dodatkowe koszty zwracając się o pomoc w napisaniu pism do organów skarbowych, gdyż obecny stan jego zdrowia nie pozwala mu na ich samodzielnie sporządzanie. Podkreślono również, iż skarżący stara się spłacać zadłużenie.

2.3. Po rozpoznaniu zażalenia organ odwoławczy, zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem z 27 lipca 2022 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że w wyniku zbiegów egzekucji administracyjnej prowadzonej przez organ pierwszej instancji z egzekucją sądową prowadzoną przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. i egzekucją administracyjną prowadzoną przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. do świadczeń skarżącego z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej w ZUS, organ pierwszej instancji przejął łączne prowadzenie egzekucji z ww. wierzytelności.

Pismem z 28 grudnia 2020 r. skarżący zwrócił się do ZUS o obniżenie wysokości potrąceń z otrzymywanego świadczenia do kwoty 600 zł miesięcznie. Postanowieniem z 7 stycznia 2021 r. ZUS wyraził zgodę na obniżenie wysokości potrąceń z otrzymywanego świadczenia we wnioskowanym zakresie. Następnie Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. przekazał wniosek skarżącego do organu pierwszej instancji do rozpoznania zgodnie z właściwością.

Postanowieniem z 10 lutego 2021 r. organ pierwszej instancji zwolnił w części do 30 czerwca 2021 r. z egzekucji zajętą wierzytelność z tytułu otrzymywanych świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w ZUS (ograniczenie wysokości zajętej wierzytelności do kwoty 600 zł miesięcznie). Wskazał przy tym, że przedstawiony przez skarżącego stan jego zdrowia, stanowi ważny interes o którym mowa w art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm. - u.p.e.a.), uzasadniający zwolnienie w ww. zakresie, oraz że do podjęcia ww. rozstrzygnięcia nie było wymagane stanowisko wierzyciela. Ponadto częściowe zwolnienie pozwoli skarżącemu na poprawę trudnej sytuacji finansowej i materialnej.

Pismem z 27 lipca 2021 r. skarżący wniósł do organu pierwszej instancji o ponowne obniżenie wysokości potrąceń z otrzymywanego świadczenia z ZUS do kwoty 600 zł miesięcznie, wskazując przy tym na jego trudną sytuację ekonomiczną i zdrowotną. Postanowieniem z 19 sierpnia 2021 r. zwolniono w części do 31 grudnia 2021 r. z egzekucji zajętą wierzytelność z tytułu otrzymywanych świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w ZUS (ograniczenie wysokości zajętej wierzytelności do kwoty 600 zł miesięcznie). Wskazano, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja zdrowotna i finansowa jest trudna, a zatem rozpoznawany wniosek zasługiwał na uwzględnienie.

Następnie pismem z 24 listopada 2021 r. skarżący zawnioskował o bezterminowe zawieszenie potrąceń z otrzymywanego świadczenia z ZUS, wskazując przy tym ponownie na jego trudną sytuację ekonomiczną i zdrowotną. Postanowieniem z 1 grudnia 2021 r. zwolniono w części do 30 czerwca 2022 r. z egzekucji zajętą wierzytelność z tytułu otrzymywanych świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w ZUS (ograniczenie wysokości zajętej wierzytelności do kwoty 600 zł miesięcznie). Zwrócono uwagę, iż sytuacja zdrowotna i finansowa skarżącego jest trudna, a zatem jego wniosek został uwzględniony, jednak z zastrzeżeniem, że zwolnienie będzie mieć zastosowanie do 30 czerwca 2022 r., a nie zaś bezterminowo, gdyż przedłożona przez skarżącego dokumentacja informująca o stanie jego zdrowia pozwoliła uznać, że wykazał on ważny interes przemawiający za zwolnieniem w części z egzekucji ww. wierzytelności na ww. okres.

Pismem z 8 kwietnia 2022 r. skarżący ponownie wniósł o bezterminowe zawieszenie potrąceń z otrzymywanego świadczenia z ZUS, powołując się przy tym również na trudną sytuację ekonomiczną i zdrowotną. Do ww. pisma załączono zaświadczenie o leczeniu oraz zaświadczenie o stanie zdrowia. W odpowiedzi na ww. wniosek pismem z 19 kwietnia 2022 r. wezwano skarżącego do złożenia oświadczenia o posiadanym majątku i źródłach dochodu oraz prawdziwości i zupełności tego oświadczenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, wskazując przy tym należności, które nie zostały przez niego uregulowane, będące przedmiotem prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Skarżący pismem z 28 kwietnia 2022 r. złożył oświadczenie o posiadanym majątku i źródłach dochodu. Zgodnie z nim, jedynym źródłem jego dochodu jest świadczenie emerytalne, które na miesiąc marzec 2022 r. wynosiło 3.828,97 zł. Postanowieniem z 24 maja 2022 r. organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu zwolnienia z egzekucji w części wierzytelności z tytułu otrzymywanych świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w ZUS. Wskazano, że co prawda przedstawiona przez skarżącego sytuacja zdrowotna i finansowa jest trudna, jednakże uprzednie trzykrotne zwolnienie w części z egzekucji na czas określony zajętej wierzytelność z tytułu otrzymywanych świadczeń, spowodowało, że całkowita kwota egzekwowanych należności uległa zwiększeniu (kwota należności głównej uległa zmniejszeniu, jednak wzrosła kwota odsetek za zwłokę). Wyjaśniono, iż na dzień 10 lutego 2021 r. łączna kwota zaległości wynosiła 393.835,47 zł, natomiast na dzień 23 maja 2022 r. wyniosła już ona 398.023,17 zł. Ponadto zwrócono uwagę, iż dochody skarżącego w ostatnich latach wzrastały, a ochrona, jaką ustawodawca przewidział w art. 13 u.p.e.a. nie może prowadzić do stanu, w którym egzekucja okaże się bezskuteczna.

Dalej organ odwoławczy podniósł, iż przez ważny interes zobowiązanego, o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a., należy rozumieć taki interes, który przeważa nad podstawowym celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego, jakim jest doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku. O jego istnieniu nie decyduje subiektywne przekonanie zobowiązanego, lecz zobiektywizowane kryteria. Znaczenie ważnego interesu zobowiązanego należy rozpatrzyć w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego nie może jednak prowadzić do takiej sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Zobowiązany musi więc wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. Instytucja zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego zobowiązanego służy wyłącznie zmniejszeniu uciążliwości prowadzonej egzekucji, a ochrona ważnego interesu zobowiązanego nie może doprowadzić do sytuacji, w której niemożliwe będzie przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej.

Nie budzi wątpliwości, że przedstawiona przez skarżącego w piśmie z 8 kwietnia 2022 r. sytuacja zdrowotna i finansowa jest trudna, jednakże nie uzasadnia ona zwolnienia z egzekucji w części z otrzymywanego świadczenia z ZUS, w trybie art. 13 u.p.e.a. Skarżący nie wykazał bowiem ważnego interesu przemawiającego za zwolnieniem z egzekucji ww. składnika majątkowego w ww. części, który przeważałby nad podstawowym celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego, jakim jest doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku. Uwzględnienie jego ważnego interesu prowadziłoby do sytuacji, w której przedmiotowe postępowanie egzekucyjne nie odniosłoby pożądanego skutku, jakim jest wyegzekwowanie należności. Ponadto, zarówno we wniosku z 8 kwietnia 2022 r., jak i w zażaleniu z 30 maja 2022 r. nie wskazano innego składnika majątkowego z którego można by skutecznie prowadzić egzekucję administracyjną w niniejszej sprawie.

Natomiast w odniesieniu bezpośrednio do zażalenia skarżącego wyjaśniono, że w postępowaniu w sprawie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego, dla podjęcia przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia nie jest wymagana zgoda wierzyciela. Organ egzekucyjny podejmuje samodzielnie rozstrzygnięcie w sprawie zwolnienia, zarówno pozytywne jak i negatywne, na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza iż stanowisko wierzyciela w zakresie zgody na zwolnienie z egzekucji określonego składnika majątkowego, nie jest dla organu egzekucyjnego wiążące.

2.4. Powyższe postanowienie organu odwoławczego zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie jego wniosku o częściowe zwolnienie z egzekucji w części wierzytelności z tytułu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego wypłacanego mu przez Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że na jego wniosek z 24 listopada 2021 r. organ pierwszej instancji postanowieniem z 1 grudnia 2021 r. zwolnił w części do 30 czerwca 2022 r. z egzekucji zajętą wierzytelność z tytułu otrzymywanych świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w ZUS. Rozstrzygnięcie to było konsekwencją uznania, że jego bardzo zły stan zdrowia udokumentowany historią m.in. 20-letniego leczenia [...] wykazuje ważny interes przemawiający za przyznaniem mu zwolnienia w części do 30 czerwca 2022 r. Natomiast już postanowieniem z 24 maja 2022 r. odmówiono mu zwolnienia z egzekucji w części wierzytelności z tytułu otrzymywanych świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w ZUS, mimo iż jest on osobą schorowaną i jego stan zdrowia się pogorszył.

3.1. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Spór w sprawie dotyczy zasadności odmowy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z tytułu otrzymanych świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej wypłaconych przez ZUS.

5. Zakreślając ramy prawne sprawy należy zwrócić uwagę na art. 7 § 1 u.p.e.a., z którego wynika, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Z § 2 ww. przepisu wynika zaś, że stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.

Wynika z tego, że jedną z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego jest zasada celowości, która - jak zauważył NSA w wyroku z dnia 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt II FSK 139/11, dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - oznacza podejmowanie w toku postępowania takich postanowień i innych czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku.

6. Organ egzekucyjny może jednak, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, zwolnić na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego (art. 13 § 1 u.p.e.a.).

Na tle tego przepisu w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że ubiegając się o zwolnienie, zobowiązany musi wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, a ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (tak m.in. NSA w wyroku z 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 154/15). Przy czym pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy z egzekucji, ale jako obiektywne uwarunkowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (zob. wyrok NSA z 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 489/10). Poza tym uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (wyrok NSA z 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1791/12).

Wskazać także należy, że uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania zwolnienia z egzekucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2001 r., sygn. akt I SA/Ka 498/00, czy też wyrok NSA z dnia 13 października 2000 r., sygn. akt III SA 3416/99).

Powyższe oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania analizowanego przepisu u.p.e.a. nie obliguje go do tego, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej (jak wyżej wspomniano) w ograniczonym zakresie.

Odnosząc do tej materii stan faktyczny zaistniały w przedmiotowej sprawie należy zauważyć, że organy słusznie zauważyły, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja zdrowotna i finansowa jest trudna, niemniej ważny interes nie uzasadnia zwolnienia z egzekucji.

Zasadnie przyjęto, że ochrona ważnego interesu zobowiązanego nie może doprowadzić do sytuacji, w której niemożliwe będzie przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej.

Zaznaczono, że uprzednie trzykrotne zwolnienie skarżącego w części z egzekucji na czas określony zajętej wierzytelność z tytułu otrzymywanych świadczeń, spowodowało, że całkowita kwota egzekwowanych należności uległa zwiększeniu (kwota należności głównej uległa zmniejszeniu, jednak wzrosła kwota odsetek za zwłokę). Wyjaśniono, iż na dzień 10 lutego 2021 r. łączna kwota zaległości wynosiła 393.835,47 zł, natomiast na dzień 23 maja 2022 r. wyniosła już ona 398.023,17 zł. Ponadto zwrócono uwagę, iż dochody skarżącego w ostatnich latach wzrastały, a ochrona, jaką ustawodawca przewidział w art. 13 u.p.e.a. nie może prowadzić do stanu, w którym egzekucja okaże się bezskuteczna.

Co istotne, zarówno we wniosku z 8 kwietnia 2022 r., jak i w zażaleniu z 30 maja 2022 r. nie wskazano innego składnika majątkowego, z którego można by skutecznie prowadzić egzekucję administracyjną w niniejszej sprawie.

Trafna jest zatem odmowa zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji w sytuacji, gdy zobowiązany nie posiada innych składników majątkowych podlegających egzekucji (wyroki: WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., I SA/Bd 442/10; WSA w Łodzi z 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07).

W rezultacie organy doszły do prawidłowego wniosku, iż brak jest okoliczności przemawiających za zwolnieniem spod egzekucji wierzytelności i faktu tego zmienia okoliczność, że wcześniej w ramach uznania administracyjnego, organ zwalniał w części z egzekucji zajętą wierzytelność.

Sąd ponownie zauważa, iż celem art. 13 § 1 u.p.e.a. jest ochrona interesów zarówno zobowiązanego jak i wierzyciela, instytucja ukształtowana w tym przepisie nie może prowadzić do sytuacji, w której egzekucja okaże się bezskuteczna (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 22 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1398/19).

Wyrażone w postanowieniach stanowisko zostało właściwie i szczegółowo uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego, jak i powołaniem stanu prawnego. Co prawda rozstrzygnięcie organów, jak wynika ze skargi, jest niesatysfakcjonujące dla skarżącego, ale nie powoduje to w żaden sposób uznania, że postępowanie organów przeprowadzone zostało w sposób wadliwy oraz z naruszeniem przepisów prawa. Jak już Sąd wyjaśnił, instytucja zwolnienia spod egzekucji działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Takie rozstrzygnięcia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

7. W tym stanie rzeczy, Sąd oddalił skargę. Stało się tak na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259).