Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1505/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 1
journal: Dz.U. 1955 nr 18 poz 107
law: Dekret z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2, art. 64 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: art. 141 § 4, art. 151, art. 183 § 1 i 2, art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: NSA Zygmunt Zgierski (sprawozdawca) del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant: starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.S. i E.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1011/19 w sprawie ze skargi J.S. i E.L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 października 2019 r. oddalił skargę J.S. i E.L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2019 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli skarżący. Zaskarżyli to rozstrzygnięcie w całości, wnieśli o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucili naruszenie:

1) prawa materialnego, tj.:

a) art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, dalej: dekret, przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że przepis ten miał zastosowanie w każdym przypadku niezależnie od faktycznych przyczyn opuszczenia gospodarstwa rolnego przez właściciela;

b) art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, przez błędne uznanie, że stan faktyczny przyjęty w sprawie nie dał podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Świebodzinie dnia [...] września 1958 r. obarczone jest wadą określoną w tym przepisie;

c) art. 2 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP przez wydanie decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z naruszeniem powołanych przepisów Konstytucji, czym usankcjonowano pozbawienie P.D. własności nieruchomości i przejęcie jej na rzecz Skarbu Państwa z rażącym naruszeniem prawa;

2) przepisów o postępowaniu w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa przez uznanie przez Sąd decyzji obu instancji za prawidłowe, pomimo że zostały one wydane z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej na skutek nieprzeprowadzenia przez organy właściwego postępowania dowodowego, mającego na celu pełne i wszechstronne wyjaśnienie sprawy, a także przez nienależyte rozpatrzenie przez Sąd materiału dowodowego i jego błędną ocenę;

b) art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa przez brak odniesienia się przez Sąd do zarzutu skarżących dotyczącego masowego pozbawienia rolników-osadników w miejscowości Ojerzyce (w tym P.D.) własności gospodarstw rolnych orzeczeniami z tej samej daty, tj. 8 września 1958 r., o identycznej treści i z identycznym uzasadnieniem, co wskazuje na wydanie tych orzeczeń z rażącym naruszeniem prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Rozpoznawana sprawa dotyczy kontroli prawidłowości odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Świebodzinie z [...] września 1958 r., którego mocą przejęto od P.D. na własność Państwa gospodarstwo rolne nr [...] o pow. 12,81 ha położone w O. Kontrolujące to orzeczenie organy nie stwierdziły wystąpienia wad, które na podstawie art. 156 § 1 kpa skutkowałyby koniecznością stwierdzenia nieważności tego orzeczenia.

Mając na uwadze przedmiot rozpoznawanej sprawy, w ślad za Sądem pierwszej instancji, należy podkreślić, że postępowanie o stwierdzenie nieważności stanowi odstępstwo od zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Wyeliminowanie zatem ostatecznej decyzji administracyjnej na podstawie art. 156 § 1 kpa, a zwłaszcza przesłanki wymienionej w pkt 2 tego przepisu, powinno następować wyłącznie w okolicznościach bezspornych. Nie jest dopuszczalne opieranie się w tym zakresie na domniemaniach, wnioskowaniach i przypuszczeniach (zob. m.in. wyroki NSA z 27 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 2379/20, z 17.01.2023 r., sygn. akt II GSK 842/22, czy z 1.12.2022 r., sygn. akt I OSK 2446/19). Podkreślenia także wymaga, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji nie stanowi kolejnej instancji postępowania i w jego ramach organ nie rozpoznaje ponownie merytorycznie sprawy, ale bada czy nie ziściła się żadna z przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa.

W świetle powyższego należy wskazać, że zgodnie z art. 15 ust. 1 dekretu gospodarstwo rolne (działka pracownicza, rzemieślnicza itp.) nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, lecz opuszczone przez właściciela przed wejściem w życie niniejszego dekretu, przechodzi z mocy prawa na własność Państwa – bez odszkodowania i wolne od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych.

Analiza zacytowanego przepisu wskazuje, że do przejęcia gospodarstwa rolnego przez Państwo niezbędne było spełnienie dwóch przesłanek, tj. wcześniejsze nabycie tego gospodarstwa na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie oraz opuszczenie go przez właściciela przed wejściem w życie dekretu. Naruszenie którejkolwiek z tych przesłanek dawało podstawę do stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejściu własności gospodarstwa rolnego na własność Państwa, o ile naruszenie to miało charakter rażący.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że o rażącym naruszeniu przepisu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz skutki, które wywołuje decyzja, uznana za rażąco naruszającą prawo. Chodzi tu o skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie rozstrzygnięcia jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (zob. m.in. wyrok NSA z 13.07.2023 r., sygn. akt III OSK 1217/22). Brak spełnienia którejkolwiek z tych przesłanek powoduje, że naruszenie przepisu prawa nie może być uznane za rażące, a zatem nie powoduje stwierdzenia nieważności decyzji czy innego orzeczenia organu administracji publicznej.

W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że spełniona została pierwsza przesłanka przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa, tj. wcześniejsze nabycie tego gospodarstwa na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, gdyż P.D. otrzymał sporne gospodarstwo na podstawie przepisów dekretu z dnia 6.09.1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. R.P. Nr 49 poz. 279), co wynika z orzeczenia z [...].10.1947 r. o wykonaniu aktu nadania ziemi nr [...] z dnia [...].10.1947 r. Sporne pozostaje natomiast spełnienie przesłanki opuszczenia gospodarstwa przez właściciela przed wejściem w życie dekretu.

Strona skarżąca kwestionuje ustalenia w zakresie opuszczenia gospodarstwa rolnego przez pierwotnego właściciela, powołując się na fakt dostarczania zakontraktowanej pszenicy, dwóch świń, a także zeznania wnuczki właściciela. Okoliczności te nie prowadzą jednak do wniosku, że sporne gospodarstwo w dniu wejścia w życie dekretu, tj. 29.04.1955 r. było nadal użytkowane przez pierwotnego właściciela. Zauważyć bowiem należy, że zaświadczenie Prezydium Gminnej Rady Narodowej w Szczańcu z [...].02.1951 r. wskazujące, że pierwotny właściciel odsprzedał Państwu 2 555 kg zboża, pochodzi z daty poprzedzającej wejście w życie dekretu o ponad cztery lata. Nie może ono zatem stanowić dowodu, że gospodarstwo to było użytkowane przez właściciela w dniu wejścia w życie dekretu. Również kwity dostawy dwóch świń z [...].02.1960 r. w wyniku wykonania umowy kontraktowej nr [...] z [...].11.1959 r. i [...].12.1959 r. nie stanowią dowodu nieopuszczenia gospodarstwa. Nie wskazują one bowiem, że zwierzęta te zostały wyhodowane w gospodarstwie rolnym, zwłaszcza że gospodarstwo to było niezabudowane.

Nie bez znaczenia jest także i ta okoliczność, że przed dniem 29.04.1955 r. dziadek skarżącej był zameldowany w zupełnie innej miejscowości. Jak to wynika z zaświadczenia Archiwum Państwowego w Zielonej Górze z dnia [...] maja 2016 r. od 1950 r. do roku 1958 P.D. był zameldowany nie w O., gdzie znajdowało się gospodarstwo rolne, lecz w L.

Również wyjaśnienia skarżącej co do użytkowania spornego gospodarstwa do 1957 r. nie mogą stanowić przekonującego dowodu w rozpoznawanej sprawie. Z okoliczności sprawy wynika, że skarżąca bywała u pierwotnego właściciela spornego gospodarstwa jako młoda osoba, przy czym pobyt ten miał charakter krótkotrwały i sporadyczny. Nie pozwala to na uznanie, że zeznania J.S. stanowią przekonujący materiał dowodowy dotyczący użytkowania gospodarstwa w dniu wejścia w życie dekretu, zwłaszcza że skarżąca jako strona postępowania jest zainteresowana określonym jego wynikiem, a zeznania te złożone zostały blisko 60 lat po podanej przez nią dacie użytkowania gospodarstwa rolnego przez jej dziadka.

Na skutek powyższych okoliczności nie można zatem uznać, że w rozpoznawanej sprawie bez wątpienia ustalono, że w dniu wejścia w życie dekretu sporne gospodarstwo było użytkowane przez pierwotnego właściciela, a zatem przejście tego gospodarstwa na własność Państwa na podstawie orzeczenia z 8 września 1958 r. nastąpiło z rażącym naruszeniem przepisów prawa.

O rażącym naruszeniu przepisów prawa nie przesądza także podnoszona przez autora skargi kasacyjnej okoliczność, że art. 15 ust. 1 dekretu należy interpretować w ten sposób, że jego zastosowanie możliwe jest wyłącznie w sytuacji, gdy opuszczenie gospodarstwa nastąpiło z zamiarem jego porzucenia. Jak trafnie zauważył to Sąd pierwszej instancji, okoliczność ta nie została skodyfikowana w treści art. 15 ust. 1 dekretu, w związku z czym zamiar porzucenia gospodarstwa nie może być wyłączną przesłanką przesądzającą na gruncie tego przepisu o jego opuszczeniu.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywano, że na rzecz Państwa mogło być przejęte każde opuszczone gospodarstwo rolne i nie miały żadnego znaczenia okoliczności i motywy zachowania właścicieli decydujących się na opuszczenie gospodarstwa, a organ administracyjny orzekający o przejęciu nie miał z kolei uprawnień do badania i oceny tych przyczyn (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18.09.1998 r., sygn. II SA 1108/98 oraz z dnia 2.09.2005 r., sygn. I OSK 26/05). Zastosowanie powołanego przepisu wymagało natomiast spełnienia określonych przesłanek, a więc koniecznie ustalenia, iż przejmowane gospodarstwo ma cechy gospodarstwa rolnego oraz, że jest rzeczywiście opuszczone.

Stanowisko orzecznictwa wskazuje na dość surowe wymagania, które musiały zostać spełnione dla skuteczności zastosowania art. 15 ust. 1 dekretu. Jak wynika z wykładni podstawy prawnej upoważniającej do przejęcia gospodarstwa rolnego bez odszkodowania, potwierdzonej przez przywołane wyżej orzecznictwo sądów administracyjnych, okoliczności przejęcia związane z przyczynami opuszczenia gospodarstwa nie stanowiły jego przesłanki ani pozytywnej, ani negatywnej. Jako motywy takiej regulacji prawnej wskazać można ówczesną sytuację ustrojowo-gospodarczą, a ponieważ przedmiotowa nieruchomość rolna pochodziła z nadania przez Państwo w 1947 r. w celu prowadzenia gospodarstwa rolnego, więc z faktu jej opuszczenia Państwo przyznało sobie prawo jej ponownego przejęcia dla oddania do gospodarowania zgodnego z przeznaczeniem, jako gospodarstwa rolnego. Nie należy ówczesnej sytuacji własnościowej przykładać wprost do późniejszych, a zwłaszcza do obecnych standardów rozumienia prawa własności, należy natomiast uwzględnić upływ kilkudziesięciu lat, podczas których nie był podważany przez zainteresowanych stan prawny powstały w wyniku wydanej decyzji. Można zrozumieć subiektywne poczucie krzywdy skarżących, które jest wskazane w skardze kasacyjnej, ale nie może się ono przełożyć na korzystną dla nich obiektywną ocenę prawną ich roszczenia odszkodowawczego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24.05.2012, sygn. II CSK 558/11, pub. OSP 2013, Nr 9, poz. 92, str.658).

Brak legalnej definicji gospodarstwa opuszczonego w dacie wydania orzeczenia, którego stwierdzenia nieważności domagają się skarżący, powoduje, że pojęcie to nie ma jednoznacznej treści i dopuszczalna jest jego różnorodna wykładnia. Stan ten powoduje, że w sprawie nie można mówić o oczywistym, a zatem rażącym naruszeniu tego przepisu (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4.07.2023 r., sygn. akt III OSK 2513/21, czy z 5.07.2023 r., sygn. akt II OSK 2580/20).

Prawdą jest, że w wyroku z dnia 24.02.2016 r., sygn. akt I OSK 1722/15, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że pojęcie "gospodarstwo rolne opuszczone przez właściciela", którym posłużył się ustawodawca w art. 15 ust. 1 dekretu z 1955 r., odpowiada treści tego pojęcia w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13.07.1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18.04 1955 r. Doprecyzowanie tego pojęcia nastąpiło w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5.08.1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, wydanym na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy z 1957 r.), w którym normodawca wskazał, że "za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę".

Norma odkodowana z przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 5.08.1961 r. nie może prowadzić jednak do takiego wniosku, że użytkowanie gospodarstwa rolnego przez kogokolwiek, po jego opuszczeniu przez właściciela, stanowi przeszkodę do przejścia tegoż gospodarstwa na własność Państwa. Chodzi bowiem o sytuację, w której to sam właściciel dokonał przekazania tegoż gospodarstwa w użytkowanie lub dzierżawę, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca (vide wyrok NSA z dnia 11.02.2005 r., sygn. akt OSK 1168/04).

Brak było również podstaw do uznania trafności zarzutu, zgodnie z którym orzeczenia o przejściu opuszczonych gospodarstw rolnych własność Państwa w dniu wydania orzeczenia, którego stwierdzenia nieważności domagają się skarżący, były decyzjami uznaniowymi, a nie związanymi w związku z czym inne były standardy tych orzeczeń, a których naruszenie przesądza o rażącym naruszeniu przepisów prawa i skutkuje stwierdzeniem nieważności tak wydanego orzeczenia. Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13.07.1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18.04.1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28.04.1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Oznacza to, że o ile przejście gospodarstw opuszczonych przed 29.04.1955 r. na własność Państwa następowało na podstawie art. 15 ust. 1 dekretu, to fakultatywne przejęcie własności na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej dekret dotyczyło wyłącznie gospodarstw opuszczonych po dniu 28.04.1955 r., tj. już w okresie obowiązywania dekretu. Tym samym zakres przedmiotowy tych przepisów nie jest tożsamy i art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej dekret nie obejmował spornego gospodarstwa w sytuacji jego opuszczenia przed dniem 29.04.1955 r.

Nie jest zatem zasadny zarzut zawarty w uzasadnieniu skargi kasacyjnej dotyczący wskazania niewłaściwej podstawy prawnej w orzeczeniu z [...].09.1958 r. Ustawa z dnia 13.07.1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18.04.1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, dekretu tego nie uchyliła. Natomiast regulacja art. 2 ustawy dotyczy gospodarstw rolnych i działek określonych w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18.04.1955 r., jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28.04.1955 r., oraz wszelkich innych gospodarstw rolnych opuszczonych przez właścicieli. Za określone "wszelkie inne gospodarstwa rolne" należy uznać każde gospodarstwo o rolniczym przeznaczeniu, inne niż te wymienione w art. 15 ust. 1 dekretu z 1955 r. (vide wyrok WSA z dnia 18.02.2011 r., sygn. akt II SA/Po 518/10).

Skoro ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż P.D. opuścił gospodarstwo rolne przed dniem 29.04.1955 r., toteż organ uprawniony był wskazać w podstawie prawnej orzeczenia z dnia [...].09.1958 r. właśnie art. 15 ust. 1 dekretu.

W świetle powyższych wywodów za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia art. 15 ust. 1 dekretu, art. 156 § 1 pkt 2 kpa, art. 2 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, a także zarzut naruszenia art. 151 ppsa w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa. W rozpoznawanej sprawie brak było bowiem dostatecznych dowodów pozwalających na uznanie, że orzeczenie z [...].09.1958 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 15 ust. 1 dekretu.

Na marginesie powyższego wskazać także należy, że autor skargi kasacyjnej formułując zarzut naruszenie reguł prowadzenia postępowania wyjaśniającego, nie wskazał jakie dodatkowe dowody miałyby przeprowadzić prowadzące postępowanie organy, co nie pozwala na stwierdzenie, że postępowanie wyjaśniające nie doprowadziło do ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do wydania zaskarżonych rozstrzygnięć.

Ponadto, mając na względzie treść sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania oraz ich uzasadnienie należy uznać, że w istocie zarzuty te sprowadzają się do polemiki autora skargi kasacyjnej z oceną materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w oparciu o który ustalono, że P.D. opuścił przedmiotowe gospodarstwo rolne w okresie, o którym mowa w art. 15 ust. 1 dekretu z 18.04.1955 r. Zarzut ten nie jest wystarczający dla oceny jego skuteczności. Skuteczność tego zarzutu wymagała bowiem wykazania, że orzeczenie z [...].09.1958 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Świebodzinie, będące przedmiotem kontroli w trybie nadzoru, zostało podjęte z rażącym naruszeniem przepisu prawa materialnego, bądź z rażącym naruszeniem przepisów postępowania, które należy w skardze kasacyjnej wskazać.

Dodać przy tym należy, że w postępowaniu nieważnościowym organ, badając czy w sprawie zachodziły przesłanki wymienione w art. 156 § 1 k.p.a., nie gromadzi nowego materiału dowodowego, który prowadziłby do nowych ustaleń faktycznych w sprawie, tylko to ustalenia faktyczne, dokonane w postępowaniu zwyczajnym, determinują ocenę zastosowania przesłanek norm prawa materialnego. W postępowaniu nadzorczym inny jest więc zakres postępowania dowodowego w odniesieniu do postępowania prowadzonego w trybie zwykłym. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym - rażące naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., regulujących przyjętą w postępowaniu administracyjnym teorię dowodów i postępowania dowodowego, mogłoby mieć miejsce tylko wtedy, gdyby w sprawie zastosowano normę prawa materialnego do stanu faktycznego niezapisanego w hipotetycznym stanie faktycznym tej normy. Natomiast z różnicy w ocenie dowodów, która oparta jest na zasadzie swobodnej oceny dowodów, nie jest dopuszczalne wyprowadzenie rażącego naruszenia prawa, gdyż podważałoby to zasadę trwałości decyzji administracyjnej. W związku z tym, jak wyżej wspomniano, w postępowaniu nieważnościowym nie można prowadzić postępowania dowodowego w takim zakresie, jak ma to miejsce w postępowaniu co do istoty sprawy, a ocena legalności decyzji ostatecznej powinna być dokonywana w zasadzie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym, zakończonym wydaniem decyzji ostatecznej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podnosi, że P.D. nie brał udziału w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją z [...].09.1958 r. i nie została mu ta decyzja doręczona. Prawidłowo jednak Sąd pierwszej instancji wskazał, że tego rodzaju okoliczności mogą być podnoszone w postępowaniu wznowieniowym. W orzecznictwie wielokrotnie już wyjaśniano, że dwa nadzwyczajne tryby: stwierdzenia nieważności i wznowienia postępowania opierają się na zasadzie niekonkurencyjności, co oznacza, że może być uznane za rażące naruszenie także przepisów postępowania, ale tylko w sytuacji, gdy naruszenia takie nie stanowią przesłanek wznowienia postępowania.

Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa. Zgodnie z pierwszym z przywołanych przepisów uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza tego przepisu wskazuje, że może on zostać naruszony przez pominięcie któregokolwiek z elementów wymienionych w tym przepisie lub takie sformułowanie wywodów sądu, które powoduje, że kontrolowany przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej. Kontrolowany pod tym kątem wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego nie wykazuje wad przemawiających za koniecznością jego uchylenia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wskazane w zacytowanym powyżej przepisie, a wywody składu orzekającego w sprawie są logiczne, wyczerpujące i odnoszą się do przepisów prawa znajdujących zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, w tym także odnoszące się do zarzutu naruszenia przez organy zasad postępowania wyjaśniającego. Jednocześnie należy odnotować, że zarzut ten pomimo jego postawienia nie został rozwinięty przez autora skargi kasacyjnej w uzasadnieniu skargi. Nie jest zatem jasne z jakich powodów łączy on fakt pozbawienia szeregu rolników-osadników w miejscowości O. własności gospodarstw rolnych orzeczeniami z tej samej daty o identycznej treści i z identycznym uzasadnieniem z wydaniem orzeczenia z 1958 r. z rażącym naruszeniem przepisów prawa.

Podkreślić w tym miejscu należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną, co do zasady, w zakresie z niej wynikającym i nie jest uprawniony do samodzielnego formułowania i modyfikowania podstaw kasacyjnych oraz poszukiwania argumentacji na jej poparcie (art. 183 § 1 ppsa) w sytuacji, w której sporządzenie skargi kasacyjnej odbywa się w warunkach tzw. przymusu radcowsko-adwokackiego (art. 175 § 1-3 ppsa).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.