Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 94/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Asesor sądowy Maciej Gapski Protokolant Referent Agnieszka Komajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2022 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta B. z dnia 29 kwietnia 2022 r. znak: [...], II. przyznaje adwokat [...] od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14 listopada 2022r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. M. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta B. z 29 kwietnia 2022r., znak: [...] o odmowie przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką A. M..

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że organ I instancji stwierdził, że A. M. orzeczeniem z 1 marca 2022r., znak: [...] została zaliczona przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 27 stycznia 2022r. Zdaniem organu oznacza to, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022r., poz.615), dalej jako "u.ś.r.", zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednakże nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W odwołaniu A. M. zarzucił organowi naruszenie tego przepisu wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, który stwierdził niezgodność tego przepisu z Konstytucją RP ze względu na uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło wprawdzie stanowisko skarżącego co do naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r., mimo to utrzymało w mocy decyzję organu I instancji stwierdzając, że skarżący nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy koniecznością rezygnacji przez niego z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Podczas wywiadu środowiskowego w dniu 13 kwietnia 2022r. ustalono, że A. M. jest osobą leżącą, nie jest w stanie sama przewrócić się na bok i wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego. Ma jednak zapewnione usługi opiekuńcze, które wykonuje przez 24 godziny w tygodniu odpłatnie opiekunka z Polskiego Czerwonego Krzyża. Opieka obejmuje: podawanie posiłków, dawkowanie leków, sprzątanie, załatwianie spraw urzędowych, umawianie wizyt lekarskich, realizację recept i opłacanie rachunków, a także wykonywanie czynności związanych z toaletą, higieną osobistą (kąpiel, zmiana pampersów, masaże). Skarżący nie wskazał szczegółowo schorzeń matki, ani tego, jakie czynności wykonuje ona samodzielnie.

Kolegium podniosło, że w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z aktywności zawodowej, jako przesłanka świadczenia pielęgnacyjnego, musi być wymuszona koniecznością sprawowania opieki nad chorym, a więc rozmiar opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. "Podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga" (wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt: I OSK 2792/16).

W ocenie Kolegium, w rozpatrywanej sprawie taki związek nie występuje, ponieważ matka skarżącego ma zapewnioną opiekę przez opiekunkę, która wykonuje większość czynności pielęgnacyjnych, natomiast czynności, które wykonuje wobec matki skarżący wynikają z faktu wspólnego zamieszkiwania. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym mieszka także skarżący, nie kolidują z pracą zarobkową. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności sprawowania opieki nad członkiem rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskodawca musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Jego opieka musi mieć charakter stały, permanentny, osobisty, bezpośredni i długoterminowy. "Świadczenie pielęgnacyjne nic może być natomiast przyznane w każdym wypadku, gdy ze sprawowaniem opieki wiążą się pewne ograniczenia życiowe czy trudności organizacyjne. Państwo nic może finansować utrzymania członków rodziny osoby niepełnosprawnej tylko z. powodu orzeczonej niepełnosprawności". (wyrok WSA w Lublinie z 2 marca 2021r., sygn. akt II SA/Lu 544/20).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. M. domagał się uchylenia decyzji Kolegium i przyznania mu świadczenia.

Podniósł, że organ niesłusznie stwierdził, że jego matka ma wystarczającą opiekę świadczoną przez opiekunkę z PCK. Wyjaśnił, że opiekunka sprawuje opiekę tylko przez 3 godziny dziennie (2 godziny rano i 1 godzinę po południu), w ramach czynności opiekuńczych wykonuje m.in. czynności higieniczne, do których potrzebny jest jednak skarżący, ponieważ ona sama nie jest w stanie matki podnieść. Przez większość czasu opiekę faktycznie sprawuje skarżący, zarówno w dzień, jak i w nocy, a opieka wymaga czujności i uwagi: zdarzyło się już, że podczas krótkiej nieobecności skarżącego w domu, matka spadła z łóżka. Skarżący dodał, że opiekunkę wynajął we własnym zakresie i odpłatnie (25 zł za godzinę).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Wskazać należy, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi podstawowe standardy postępowania przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 listopada 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta B. z dnia 29 kwietnia 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką A. M.. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie przyczyną odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji był fakt, że niepełnosprawność wymagającej opieki matki nie powstała przed 18 rokiem życia lub przed 25 rokiem życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, co zakwestionowane zostało jednak przez SKO. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wskazał bowiem, że argumentacja organu I instancji, pomijająca okoliczność utraty konstytucyjności części art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa i nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niemniej, organ odwoławczy wskazał jednocześnie na inną przyczynę odmowy świadczenia i podniósł, że w niniejszej sprawie nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu. Pomimo tego, że matka skarżącego wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, ma zapewnione usługi opiekuńcze i jak wynika z materiału dowodowego, opiekunka wykonuje większość czynności pielęgnacyjnych. Natomiast czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym mieszka także skarżący nie kolidują z pracą zarobkową. A zatem według organu odwoławczego wykazany zakres opieki sprawowanej nad matką nie uzasadnia konieczności rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia.

Na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2023 r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że: matka skarżącego nie życzyła sobie aby czynności higieniczne wykonywali przy niej synowie, dlatego też zatrudnili opiekunkę PCK, zaś koszty związane z zatrudnieniem opiekunki poniósł brat skarżącego. Natomiast A. M. zmarła w dniu 8 kwietnia 2023 r., na dowód czego przedstawił kopię aktu zgonu.

Przechodząc zatem do oceny zasadności wydanych w sprawie rozstrzygnięć, w pierwszej kolejności za prawidłowe Sąd uznał stanowisko Kolegium w zakresie dotyczącym braku możliwości odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że z przedłożonego w sprawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 1 marca 2022 r. wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki skarżącego, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 stycznia 2022 r. Należy bowiem wyjaśnić, że w związku z wydanym dnia 21 października 2014 r. wyrokiem TK o sygn. akt K 38/13, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związanego z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się zaś z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017r., I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. I OSK 1600/16 – dostępne na stronie https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query). W związku z tym za wadliwą uznać należało podstawę odmowy wnioskowanego świadczenia, na której oparł się Burmistrz Miasta B., a tym samym również wydane przez niego rozstrzygnięcie.

Jeżeli zaś chodzi o wskazaną przez organ odwoławczy podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego związaną z brakiem wykazania w sprawie związku przyczynowo-skutkowego między koniecznością rezygnacji z zatrudnienia, a sprawowaną opieką, zdaniem Sądu jest ona nieuzasadniona, bowiem ocena co do zakresu oraz charakteru sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką jest zbyt powierzchowna w świetle analizy dokonanej pod tym kątem przez organ oraz wnioskowania przedstawionego na gruncie zaskarżonej decyzji.

Podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z przepisu tego wprost wynika, że wnioskujący o to świadczenie musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. W każdym przypadku rozpoznawania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne niezbędne jest zatem przeprowadzenie w tym zakresie postępowania wyjaśniającego, a następnie przeanalizowanie ustalonych okoliczności przy jednoczesnym uwzględnieniu indywidualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy oraz osoby wymagającej opieki.

W niniejszej sprawie bezsporną kwestią jest, że skarżący jako syn niepełnosprawnej A. M. - legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny i może ubiegać się o przedmiotowe świadczenie. Przy czym, jak ustalił organ I instancji, 97-letnia matka skarżącego była osobą leżącą i nie była w stanie wykonywać samodzielnie żadnej czynności (nie mogła nawet samodzielnie zmienić pozycji). Niewątpliwie więc matka skarżącego wymagała sprawowania opieki. Poza sporem w sprawie pozostają również wynikające z materiału dowodowego (w tym z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego – k. 13 – 15 akt adm. I instancji) okoliczności, że skarżący nie podejmował pracy zawodowej oraz, że rzeczywiście sprawował opiekę nad niepełnosprawną matką. Jednak zdaniem SKO, pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącego nad matką, a rezygnacją przez niego z podejmowania pracy zawodowej nie zachodził związek przyczynowy, ponieważ zakres obowiązków w ramach sprawowanej opieki nie był przeszkodą, aby skarżący podjął aktywność zawodową, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Organ powołał się przy tym w szczególności na okoliczności korzystania przez matkę skarżącego z opiekunki, która sprawuje opiekę w wymiarze 24 godzin tygodniowo. Zaznaczył także, że opieka skarżącego sprowadzała się w istocie do czynności domowych (higieniczne wykonywała opiekunka), a taki zakres opieki nie wskazywał, że A. M. wymagała stałej opieki i nie uzasadniał konieczności rezygnacji z zatrudnienia.

W ocenie Sądu stanowisko to nie zasługuje jednak na akceptację. Organ odwoławczy nie dokonał bowiem wystarczającej i wszechstronnej analizy całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wybiórczo opierając się przy tym na niektórych okolicznościach sprawy i dochodząc w konsekwencji do nieuzasadnionych wniosków, że zakres sprawowanej opieki nie wskazywał, że matka skarżącego wymagała aby on sam sprawował tę opiekę i nie uzasadniał konieczności rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia, ponieważ opieka nad matką mogła być sprawowana poza godzinami pracy. Takie rozstrzygnięcie uznać należało za nieuzasadnione, a wobec braku poprzedzenia go odpowiednią analizą okoliczności sprawy, także przedwczesne.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że sama ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15 – dostępny jw.). Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej stopniem niepełnosprawności, a więc koniecznością wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (zob. wyroki WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 482/20, WSA w Krakowie z dnia 29 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 640/21 – dostępne jw.). Stała opieka winna być zatem rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 598/21 – dostępny jw.).

Mając na względzie wyżej przedstawione rozważania, podnieść należy, że w okolicznościach sprawy o braku sprawowania stałej opieki uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia, nie może zatem przesądzać wyłącznie to, że w dni powszednie matka skarżącego korzystała z pomocy opiekunki PCK w wymiarze 3 godzin dziennie. Stałą opiekę, jak już wyżej wskazano, należy bowiem rozumieć przede wszystkim jako trwałą i rozciągniętą w czasie oraz polegającą zarówno na sprawowaniu faktycznych czynności opiekuńczych, jak i pozostawaniu w gotowości do pomocy. W związku z powyższym nie należy wykluczać odgórnie, że w czasie gdy matką skarżącego zajmowała się opiekunka, skarżący nie był w ciągłej gotowości do niesienia jej pomocy. Organ odwoławczy jednak nie uwzględnił tego i pominął tę kwestię w swoich rozważaniach, wskazując jednocześnie, że czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym mieszka także skarżący, nie kolidują z pracą zarobkową. Takie stwierdzenie bez pogłębionej analizy okoliczności sprawy nie może jednak zostać zaakceptowane. Po pierwsze z tego względu, że podjęcie zatrudnienia mogłoby znacznie utrudnić dyspozycyjność skarżącego, co przy jednoczesnym uwzględnieniu ciężkiego stanu zdrowia matki, mogłoby skutkować brakiem możliwości otoczenia matki taką opieką jakiej wymaga. Po drugie zaś, należy pamiętać, że nie można wymagać od osoby opiekującej się obłożnie chorym członkiem rodziny, że całkowicie zrezygnuje ze swojego życia osobistego i w czasie, gdy nie wykonuje faktycznych czynności opiekuńczych – a zatem w realiach sprawy, w czasie gdy matką zajmowała się opiekunka – będzie podejmował pracę zawodową. Przyjęcie takiego założenia, bez należytego zbadania wszystkich okoliczności danej sprawy jest sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego i może być krzywdzące dla osoby sprawującej opiekę. Należy mieć bowiem na względzie ciężar obowiązków związanych z opieką nad osobą leżącą, co w okolicznościach sprawy zostało przez SKO całkowicie zlekceważone. Świadczy o tym w szczególności stwierdzenie, że skarżący wykonuje u matki czynności domowe, zaś rozmiar opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy. Tymczasem, jak wynika z ustaleń organu I instancji czynności jakie wykonywał skarżący podczas opieki nad matką to zarówno podstawowe czynności domowe – tak jak wskazało SKO w uzasadnieniu decyzji – ale ponadto również czynności bezpośrednio związane z ciężkim stanem zdrowia matki, która była osobą leżącą, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Zakres czynności wykonywanych podczas opieki nad matką skarżący wskazał w oświadczeniu z dnia 8 kwietnia 2022 r. (k. 12 akt adm. organu I instancji), z którego wynika, że wykonywał on takie czynności, jak m.in. podawanie posiłków, dawkowanie leków, sprzątanie, załatwianie spraw urzędowych, umawianie wizyt lekarskich, realizacja recept i opłacanie rachunków. Uwzględnić należy też, że odmowa wskazania przez skarżącego schorzeń, na które chorowała jego matka oraz wskazania czynności, w jakich była samodzielna chociaż można uznać za naganne w sytuacji gdy skarżący ubiega się o przyznanie mu pomocy, to z drugiej strony – z uwagi na ustalenia organu I instancji, (z których wynika, że niepełnosprawna jest osobą leżącą w wieku 97 lat, która nie może nawet przewrócić się samodzielnie na drugi bok) - jest to okoliczność nie mająca wpływu na treść rozstrzygnięcia. Biorąc pod uwagę wynikający z akt sprawy stan faktyczny, nie sposób uznać zatem po pierwsze, że matka skarżącego nie wymagała stałej opieki, która może uzasadniać konieczność rezygnacji z zatrudnienia, a po drugie, że czynności wykonywane przez skarżącego nie wymagały od niego wysokiego stopnia zaangażowania i mogły być kwalifikowane jako czynności domowe. Za wykluczający możliwość przyznania skarżącemu świadczenia, w ocenie Sądu nie może być argument , że skarżący korzysta z pomocy w opiece nad matką świadczoną przez opiekunkę PCK. Przy czym jak wynika z akt sprawy, A. M. potrzebowała pomocy osoby trzeciej przy wykonywaniu wszystkich czynności życiowych, a więc w ciągu całego dnia, natomiast opiekunka PCK pomagała jedynie 3 godziny dziennie w dni powszednie.

Okoliczności te w ocenie Sądu niewątpliwie świadczą o zbyt powierzchownym rozważeniu materiału dowodowego przez organy, które w szczególności nie uwzględniły ciężkiego stanu zdrowia matki skarżącego i jej wieku, a tym samym ciężaru oraz zakresu obowiązków, jaki spoczywał na osobie otaczającej ją opieką.

Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że organy powinny zatem ponownie dokładnie przeanalizować zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym w szczególności zakres czynności wykonywanych przez skarżącego podczas opieki nad matką, a następnie ustalić czy były to czynności przekraczające zakres zwykłej opieki sprawowanej przez osobę zobligowaną do świadczeń alimentacyjnych, uniemożliwiające jakiekolwiek zatrudnienie czy też charakter oraz zakres tych czynności pozwalał na uznanie ich za takie, które mogą być wykonywane poza godzinami pracy.

Podkreślić należy przy tym, że Sąd nie przesądza niniejszej sprawy co do meritum, a jedynie wskazuje, na dostrzeżone uchybienia organów obu instancji polegające na braku wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności przedmiotowej sprawy i wybiórczym oparciu się na poszczególnych okolicznościach sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na jej ostateczne rozstrzygnięcie.

Wskazane nieprawidłowości jakich dopuściły się organy, prowadzą bowiem do wniosku, że na tym etapie postępowania stanowisko jakie Kolegium przyjęło na gruncie zaskarżonej decyzji – tj. że skarżący mógł pogodzić sprawowanie opieki nad matką z aktywnością zawodową - jest niczym nieuzasadnioną tezą, oderwaną od zebranego w sprawie materiału dowodowego i do tego sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego. Dopiero zatem wszechstronne rozważenie zebranego w sprawie materiału dowodowego - przeprowadzone w zgodzie z zasadami, wyznaczającymi sposób prowadzenia postępowania wyjaśniającego i przy jednoczesnym uwzględnieniu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r., a także indywidualnej sytuacji życiowej skarżącego oraz jego matki – może stanowić podstawę do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Z powyższych względów Sąd uznał, że w sprawie doszło do wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., ponieważ nie zostały wyjaśnione i właściwie ocenione wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, co mogło mieć istotny wpływ na jej ostateczny wynik. Rozstrzygając sprawę ponownie, organy uwzględnią przede wszystkim wyrażone w niniejszym uzasadnieniu uwagi Sądu, zwłaszcza co do konieczności ponownego wszechstronnego rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego zebranego przez organ I instancji.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.

O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego dla skarżącego w ramach prawa pomocy, będącego adwokatem, orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18 ze zm.).