Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 188/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 15 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 8 stycznia 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu P. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem P. a Miastem K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków w związku z umieszczeniem małoletniej K.B. w pieczy zastępczej postanawia: wskazać Miasto K. jako właściwe w sprawie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 28 sierpnia 2024 r. Starosta P. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, pomiędzy Powiatem P. a Miastem K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków w związku z umieszczeniem małoletniej K.B. (dalej: "małoletnia" lub "zainteresowana") w pieczy zastępczej.

W uzasadnieniu podniesiono, że małoletnia - ur. 27 lutego 2019 r. - w okresie od czerwca 2022 do lutego 2023 r. zamieszkiwała wraz ze swoją matką D.B. w K. Tam koncentrowały się sprawy życiowe matki małoletniej i z tym miejscem matka wiązała swoją przyszłość. W dniu 2 lutego 2023 r. w wyniku interwencji Policji małoletnia przewieziona została do Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w K. a następnie Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z 3 lutego 2023 r., sygn. III Nsm 202/23, udzielił zabezpieczenia na czas trwania postępowania o ograniczenie władzy rodzicielskiej w ten sposób, że umieścił małoletnią w pieczy zastępczej u jej babki K.B2. zamieszkałej w miejscowości R. (powiat P.). W tej sytuacji, zdaniem wnioskodawcy, miejscem zamieszkania małoletniej przed umieszczeniem jej po raz pierwszy w pieczy zastępczej było Miasto K. i jest to organ właściwy w sprawie.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta K. podniósł, że w sprawie nie można ustalić miejsca zamieszkania matki małoletniej, a w szczególności nie można przyjąć, że zamieszkiwała ona w K. Jak podniesiono dalej, pobyt matki małoletniej w K. miał charakter czasowy i wynosił jedynie kilka miesięcy. W okresie od czerwca 2022 r. do stycznia 2023 r. ówczesny partner matki małoletniej zamieszkiwał w miejscowości D. a matka małoletniej dzieliła czas swojego pobytu między K. a D. Jak podniósł dalej Prezydent Miasta K. po wydaniu przez Sąd Rejonowy w K. ww. postanowienia, matka małoletniej na stałe opuściła K. i podjęła zatrudnienie na terenie P.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 t.j., dalej jako "kpa"), spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa).

Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe.

Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2).

Zgodnie z art. 191 ust. 9 upz w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka, gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi odpowiednio wydatki, o których mowa w ust. 1 pkt 1 tego przepisu.

Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Stosownie do art. 191 ust. 1 w zw. z art. 191 ust. 9 upz w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). Nie jest kwestionowane, że w rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 3 lutego 2023 r., na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K., sygn. akt III Nsm 202/23. Istotne jest zatem gdzie małoletnia miała miejsce zamieszkania przed tą datą.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U z 2024 poz. 1061, dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 kc).

W sprawie brak jest informacji co do władzy rodzicielskiej ojca małoletniej, jednak niewątpliwie przed umieszczeniem małoletniej po raz pierwszy w pieczy zastępczej, przebywała ona na stałe u swojej matki - a zatem to miejsce zamieszkania matki będzie mieć w sprawie istotne znaczenie.

Jak wynika z akt administracyjnych małoletnia urodziła się na terenie Wielkiej Brytanii, następnie wraz z matką w czerwcu 2022 r. przeprowadziła się do K. w celu opieki nad babcią swojego ówczesnego partnera i zamieszkiwała wspólnie z nią (babcią ówczesnego partnera) pod adresem (...) (oświadczenia: D.B., K.B. i M.B.). W K. matka małoletniej zarejestrowała się w Miejskim Urzędzie Pracy, tam też złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz o wyrobienie dowodu osobistego. W aktach sprawy znajdują się również opłacone przez matkę małoletniej rachunki za czynsz do Spółdzielni (...) w K.

Jak wynika z akt administracyjnych to dopiero interwencja Policji – w K. - w dniu 2 lutego 2023 r. zapoczątkowała szereg zdarzeń w wyniku których matka małoletniej przeniosła się do P. Znamienne jest również to, że jak sam podnosi Prezydent Miasta K., matka małoletniej dopiero po wydaniu wyżej opisywanego postanowienia przez Sąd Rejonowy w K. na stałe opuściła K. i przeniosła się do P.

W tej sytuacji należy przyjąć, że miejscem zamieszkania małoletniej przed umieszczeniem jej po raz pierwszy w pieczy zastępczej tj. przed 3 lutego 2023 r. było w K. a zatem zgodnie z art. 191 ust. 9 upz w zw. z art. 191 ust. 1 upz w zw. z art. 26 § 1 i 2 kc to Miasto K. jest właściwe w sprawie.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.