Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 751/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Inne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 § 1, art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 6, art. 8, art. 44,art 45, art. 58 § 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Sędzia WSA del. Marek Olejnik (sprawozdawca), Protokolant Joanna Legieć, po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P[...] sp. j. z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 listopada 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 4054/14 w sprawie ze skargi P[...] sp. j. z siedzibą w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 10 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P[...] sp. j. z siedzibą w [...] na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1.Wyrokiem z dnia 12 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 4054/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P[...] sp. j. w [...] (dalej : Skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 10 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Wyrok jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej "CBOSA".

2. Przebieg postępowania przed organami podatkowymi (przedstawiony przez WSA w Warszawie).

2.1. Wobec Skarżącej Dyrektor Izby Celnej w Warszawie prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie własnego tytułu wykonawczego z 22 kwietnia 2014 r. nr [...], obejmującego podatek od towarów i usług za kwiecień 2009 r. w kwocie 58.917 zł. Podstawą wystawienia tego tytułu jest decyzja Dyrektor Izby Celnej w Warszawie z 13 marca 2014 r., utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego [...] z 18 lipca 2013 r.

Pismem z 7 lipca 2014 r. Skarżąca, w imieniu której działał pełnomocnik, wniosła o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułu wykonawczego, dołączając pismo zawierające zarzuty. Zaznaczyła, że składa ten wniosek z ostrożności procesowej w związku z tym, że wspólnicy reprezentujący Skarżącą spółkę nie otrzymali tytułu wykonawczego, a o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym dowiedzieli się w trakcie próby przeprowadzenia czynności egzekucyjnej.

2.2. Postanowieniem z 5 sierpnia 2014 r. Dyrektor Izby Celnej w Warszawie odmówił Skarżącej przywrócenia terminu do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Wyjaśnił, że 30 kwietnia 2014 r. wystawił zawiadomienie zajęciu rachunków bankowych, skierowane do central 8 banków w Polsce. Tytuł wykonawczy i ww. zawiadomienie o zajęciu zostały przesłane na adres siedziby Skarżącej w Warszawie przy ul [...]. Organ egzekucyjny podkreślił, iż jest to adres, siedziby Skarżącej, ujawniony w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Przesyłka była dwukrotnie awizowana i przez okres 14 dni pozostawała w urzędzie pocztowym do odbioru. Skarżąca nie podjęła przysyłki, a więc na podstawie art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego ("k.p.a.") przesyłkę uznano za doręczoną w trybie zastępczym 27 maja 2014 r.

Za istotne Dyrektor Izby Celnej uznał, iż odpis tytułu wykonawczego doręcza się zobowiązanemu w rozumieniu art. 1a pkt 20 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015, dalej: "u.p.e.a."). Zobowiązanym jest Skarżąca spółka, a nie reprezentujący ją wspólnicy. Dopiero bowiem od momentu skutecznego doręczenia odpisu tytułu wykonawczego organ egzekucyjny ma do czynienia ze stroną, której uprawienia są regulowane w art. 10 § 1, art. 32 i 40 k.p.a. Zgodnie zaś z 32 u.p.e.a. zarówno upomnienie, jak i tytuł wykonawczy, muszą być doręczone bezpośrednio zobowiązanemu.

Dlatego też Dyrektor Izby Celnej uznał, że Skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek przywrócenia terminu, określonych w art. 58 § 1 k.p.a. W jego ocenie Skarżąca nie wykazała, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy.

2.3. W zażaleniu na to postanowienie Skarżąca powołała się na niedoręczenie jej wspólnikom tytułu wykonawczego z 22 kwietnia 2014 r. Stwierdziła, iż na mocy przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego o doręczeniach, niewątpliwie powstał skutek prawny, a zatem organ egzekucyjny miał prawo skutecznie przeprowadzić egzekucję. Nie jest to jednak jednoznaczne z niedołożeniem przez Skarżącą należytej staranności przy zachowaniu terminów, ponieważ o biegu tych terminów nie wiedziała. Skarżąca znalazła się w sytuacji, w której nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku nie mogła wiedzieć, że nie zachowuje terminu. Podniosła, że złożyła reklamację usług Poczty Polskiej, z powodu nieotrzymania należytej informacji (awizo) o obowiązku odebrania pisma, na dowód czego załączyła dokument reklamacji.

2.4. Postanowieniem z 10 listopada 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie postanowienie organu egzekucyjnego utrzymał w mocy. Wyjaśnił, że o uchybieniu terminu do złożenia zarzutów można mówić, jeżeli termin ten rozpoczął swój bieg. Termin do wniesienia zarzutów biegnie od daty prawidłowego doręczenia tytułu wykonawczego. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, takie też było doręczenie Skarżącej przesyłki zawierającej zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z 30 kwietnia 2014 r. oraz odpis tytułu wykonawczego z 22 kwietnia 2014 r., nadanej na jej adres 7 maja 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej powołał się na art. 44 i art. 45 k.p.a. Stwierdził, że z powodu niemożności doręczenia, po raz pierwszy awizowano przesyłkę 13 maja 2014 r., a powtórne awizo pozostawiono 21 maja 2014 r. Z adnotacji pracownika poczty wynika, iż przesyłkę pozostawiono w [...], a informację o tym umieszczono w skrzynce pocztowej adresata. Przesyłkę zwrócono nadawcy 28 maja 2014 r. z adnotacją "Zwrot po upływie terminu podjęcia". Spełnione zatem zostały przesłanki doręczenia wynikające z art. 44 § 1-4 k.p.a. Wprawdzie Skarżąca podkreśla, iż nie otrzymała należytej informacji (awiza), ale odpowiedź Poczty Polskiej tego nie potwierdza (pismo z 10 września 2014 r.).

3. Stanowiska stron w postępowaniu przed WSA w Warszawie (Sądem pierwszej instancji).

3.1. W skardze złożonej na powyższe postanowienie Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 58 § 1 w zw. z art. 45 i art. 44 k.p.a. przez nieuzasadnioną odmowę przywrócenia terminu do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

3.2. W odpowiedzi na skargi Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

4. Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm., dalej: P.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że Skarżąca nie wykazała żadnej okoliczności, która dowodziłaby, iż nie mogła ona w terminie wnieść zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji, w szczególności zaś nie wykazała, że uchybienie temu terminowi spowodowane było niezawinionym przez nią brakiem wiedzy o nadejściu przesyłki i możliwości jej odbioru w placówce pocztowej. Skarżąca nie wskazała żadnej okoliczności, która świadczyłaby o tym, że nie mogła zapoznać się z kierowanymi do niej powiadomieniami oraz odebrać przesyłki zawierającej odpis tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych, a w rezultacie – w terminie złożyć zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji.

5. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Spółka zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 2) P.p.s.a. naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. "art. 145 § 1 lit. c)" w związku art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia dyrektora izby skarbowej, które zostało wydane z naruszeniem:

- art. 58 § 1 w zw. z art. 45 oraz art. 44 k.p.a. poprzez nieprawidłową wykładnię skutkującą błędnym zastosowaniem w sprawie ww. przepisów,

- art. 6 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania z naruszeniem zasady wyrażonej w przepisie;

- art 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania z naruszeniem zasady wyrażonej w przepisie.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na jej rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

5.1. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Problem rozstrzygany w sprawie stanowił również przedmiot rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 7 grudnia 2017 r. o sygn. II FSK 3449/15, dotyczącym tego samego Skarżącego. Został on wydany w tym samym składzie sędziowskim, zaś jego uzasadnienie jest tożsame z uzasadnieniem w rozpatrywanej sprawie, więc w niniejszej sprawie została wykorzystana argumentacja użyta w ww. sprawie o sygn. II FSK 3449/15.

Jak stanowi art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Kwalifikowane wymogi formalne skargi kasacyjnej unormowane w art. 174 - art. 176 P.p.s.a, wiążą się z tym, że ten środek zaskarżenia nie tylko inicjuje postępowanie przed sądem administracyjnym drugiej instancji, ale także wyznacza jego merytoryczny zakres. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej i nie może zastępować strony w wyrażaniu, precyzowaniu, czy też uzasadnianiu jej zarzutów. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny być ujęte ściśle i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 P.p.s.a.). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1.03.2017 r. (sygn. akt II FSK 3133/16, opubl. CBOSA), “w przypadku skargi kasacyjnej – będącej kwalifikowanym środkiem zaskarżenia – czytelność sformułowanego w niej komunikatu jest o tyle istotna, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym faktem wniesienia tego pisma (jak w przypadku skargi czy zażalenia), ale także z jego treścią. Określenie podstaw zaskarżenia, wymienionych w art. 174 P.p.s.a., sprecyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienie w drodze racjonalnej argumentacji prawniczej, determinuje bowiem zakres zaskarżenia w postępowaniu kasacyjnym, co w konsekwencji wpływa na zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego".

Powyższe uwagi są konieczne, gdyż sposób sformułowania rozpoznawanej skargi kasacyjnej wyraźnie odbiega od uregulowanego w przepisach ustawy oraz ugruntowanego w praktyce sądowoadministracyjnej wzorca, istotnie utrudniając bądź uniemożliwiając Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu merytoryczne odniesienie się do podniesionych w niej zarzutów.

Przede wszystkim zwrócić należy uwagę na fakt, że autor skargi kasacyjnej powołał w niej ogólne przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, tj. art. 6, art. 8 tej ustawy. Zarzucając ich naruszenie w toku kontroli sądowoadministracyjnej, kasator przedstawił jedynie lakoniczną argumentację, sprowadzającą się w istocie do samej tylko sugestii, że w postępowaniu egzekucyjnym naruszono zasady unormowane w wymienionych powyżej przepisach, a sąd administracyjny pierwszej instancji uchybień tych nie dostrzegł. Jak wskazano powyżej, uzasadnienie zarzutów kasacyjnych musi być oparte na racjonalnej argumentacji prawniczej, sprowadzającej się najczęściej do ukazania rozbieżności pomiędzy zaistniałymi zdarzeniami procesowymi czy materialnoprawnymi a konkretnymi normami prawnymi, stanowiącymi wzorzec normatywny w toku kontroli legalności. Należy przy tym podkreślić, że spełnienie przez skargę kasacyjną wspomnianych powyżej rygorów, jest szczególnie istotne w przypadku, gdy kasator zarzuca naruszenie norm o charakterze zasad, ze względu na ogólny charakter tego rodzaju przepisów. W takim wypadku konieczne jest precyzyjne wykazanie konkretnych okoliczności procesowych, skutkujących naruszeniem zasad ogólnych. Wniesiony środek zaskarżenia nie spełnia tych kryteriów, bowiem uzasadnienie zarzutów naruszenia zasad ogólnych postępowania egzekucyjnego sprowadza się wyłącznie do gołosłownego wskazania na zaistniałe uchybienia. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł w ogóle poddać tych zarzutów pod merytoryczne rozpoznanie.

6.2. Chybione są natomiast zarzuty naruszenia art. 58 § 1 w zw. z art. 45 oraz art. 44 k.p.a. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Na mocy generalnego odesłania zawartego w powyższym przepisie, w razie uchybienia terminów procesowych w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się przepisy k.p.a. dotyczące przywrócenia terminu. Uprawnienie do przywrócenia terminu przewiduje art. 58 k.p.a., który stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§2).

Jak słusznie zauważył sąd administracyjny pierwszej instancji, Skarżąca zajmuje niespójne stanowisko, podnosząc jednocześnie, że nie otrzymała informacji (tzw. awizo) o pozostawieniu przesyłki zawierającej odpis tytułu wykonawczego w placówce pocztowej, z drugiej zaś utrzymując, że doręczenie było skuteczne. "...niepozostawienie awizo w miejscu określonym w art. 44 § 2 k.p.a. oznacza, że doręczenie jest wadliwe, a tym samym nie może być uznane za skuteczne. Gdyby więc przyjąć, iż doszło do takiego naruszenia przepisów o doręczaniu korespondencji przez organ egzekucyjny, konsekwentnie należałoby uznać, że nie doszło do doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, a tym samym nie rozpoczął biegu termin na zgłoszenie zarzutów egzekucyjnych. W takiej zaś sytuacji wniosek Skarżącej o przywrócenie terminu do ich złożenia byłby bezprzedmiotowy" (por. str. 5 pisemnych motywów zaskarżonego wyroku).

Poza wskazanymi powyżej argumentami, które podważają sens składania wniosku o przywrócenie terminu, Skarżąca nie uprawdopodobniła zaistnienia jakichkolwiek okoliczności, które czyniłyby zasadnym przywrócenie uchybionego terminu procesowego. Trafna jest konstatacja sądu administracyjnego pierwszej instancji, że "Skarżąca nie wskazała żadnej okoliczności, która dowodziłaby, że nie mogła ona w terminie złożyć zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji, w szczególności zaś nie wykazała, iż uchybienie temu terminowi spowodowane było niezawinionym przez nią brakiem wiedzy o nadejściu przesyłki i możliwości jej odbioru w placówce pocztowej" (str. 7 uzasadnienia).

7. Ponieważ żaden z zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej nie okazał się trafny, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., skargę tę oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 204 pkt 1 tej ustawy.