Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1277/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1  pkt 4 i art. 17 ust. 1a pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1277/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 stycznia 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Janusz Kasprzycki (spr.), Sędzia: WSA Elżbieta Czarny - Drożdżejko, Sędzia: WSA Katarzyna Marasek - Zybura, Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2024 r., sprawy ze skargi M. R., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, z dnia 12 maja 2023 r. Nr SKO.ŚR/4111/333/2023, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez M. R., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 12 maja 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/333/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775), art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy Kęty z dnia 16 lutego 2023 r., nr 8252.79.9.2022 o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką D. B.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 16 lutego 2022 r., nr 8252.79.9.2022 Burmistrz Gminy Kęty orzekł o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1b oraz ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał w szczególności, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wymagającej opieki matki skarżącej wynika, że ma ona orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, natomiast stopień niepełnosprawności datuje się od 8 września 2022 r. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej jest to pierwsze orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jej matki. W związku z tym zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżąca nie spełnia warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy skarżąca nie spełnia kolejnego warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż osoba wymagająca opieki – matka skarżącej – pozostaje w związku małżeńskim, a mąż, zgodnie z informacją zawartą w wywiadzie nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła, że matka, po amputacji kończyny dolnej wymaga całodobowej pomocy we wszystkich czynnościach życiowych. Dodatkowo wskazała, że opiekuje się też osiemdziesięcioletnim ojcem, który także wymaga opieki z powodu złego stanu zdrowia.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia, działające jako organ odwoławczy Kolegium przedstawiło przebieg postępowania oraz wskazało następnie, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, póz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

Mając powyższe na uwadze, zdaniem Kolegium, przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są zatem: sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymagającym stałej pielęgnacji i niepodejmowanie z tego powodu pracy. Kolegium stwierdziło, że celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób rezygnują, w związku z realizacją tego obowiązku z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia.

Kolegium wskazało dalej, że art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje, że "obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo." Przepis powyższy jednoznacznie wskazuje, że obowiązek alimentacyjny ciąży jedynie na osobach spokrewnionych w linii prostej oraz rodzeństwie. Krewnymi w linii prostej są - zgodnie z art. 617 § 1 k. r. o. - osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Zstępnym jest syn, córka, wnuk, wnuczka, prawnuk czy prawnuczka. Natomiast wstępnym ojciec, matka, dziadek, babcia, pradziadek, prababcia. Zgodnie z art. 129 § 1 k. r. o. "obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi". W sytuacji braku wstępnych i zstępnych, obowiązek alimentacyjny obciąża rodzeństwo. W niniejszej sprawie zatem obowiązek ten dotyczy skarżącej, względem matki, która jest zamężna.

Kolegium zwróciło uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

21 października 2014 r., sygn. Akt K 38/13 - przywołanego także w odwołaniu

od kwestionowanej decyzji, w świetle którego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu tego wyroku wskazał, że skutkiem wejścia w życie niniejszego roku nie jest ani uchylenie art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani kreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Ustawodawca do dnia wydania niniejszej decyzji nie "poprawił" ww. stanu prawnego w kierunku naszkicowanym w wyroku przez Trybunał Konstytucyjny.

Kolegium zwróciło w tym miejscu uwagę na liczne orzeczenia sądów administracyjnych, które stoją zgodnie na stanowisku, że pomimo niezmienionego stanu prawnego (tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych) sądy te - wprost i bezpośrednio, a organy administracji publicznej pośrednio, w pełni powinny stosować się do kierunku trybunalskiej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym data ustalenia niepełnosprawności matki skarżącej nie była negatywną przesłanką w przedmiocie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium nie zakwestionowało faktu, że skarżąca sprawuje opiekę nad swoją matką, ale co jednak najistotniejsze w przedmiotowej sprawie, skarżąca jest osobą zobowiązaną do alimentacji a tym samym konieczne jest sprawdzenie, czy są osoby które w alimentacji mają wyprzedzający obowiązek świadczenia opieki nad osobą niepełnosprawną. Taką osobą w przedmiotowej sprawie jest małżonek osoby niepełnosprawnej, który jak wynika z akta sprawy mimo podeszłego wieku i licznych schorzeń nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodatkowo Kolegium wskazało, że w dniu 14 listopada 2022 r. została podjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwała, sygn. akt I OPS 2/22 dotycząca warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z którą:

1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. l7 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm.,) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych);

2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, innej niż współmałżonek, jest, legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Z akt sprawy wynika że mąż matki skarżącej nie legitymuje się ( pomimo licznych schorzeń - w tym demencja), nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym wyklucza to z kręgu uprawnionych ich córkę - skarżącą. Uchwała ta co prawda wiąże wprost sądy administracyjne, które sprawują kontrolę prawną nad orzeczeniami administracyjnymi, pośrednio zatem uchwała ta wiąże również organy administracji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżąca opisała sytuację zdrowotną matki, podkreślając, że jej niepełnosprawność wymagała sprawowania przez nią stałej nad nią opieki. Zrezygnowała więc z prowadzenia własnej działalności gospodarczej w Niemczech i musiała powrócić do Polski. Nadmieniła także, ze jej ojciec w związku z pogarszającym się stanem zdrowia po złożeniu wniosku uzyskał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności; nie przyznano mu też "karty parkingowej". Ojciec złożył więc odwołanie od tego orzeczenia, lecz wykonywane u niego zabiegi radioterapii musiały zostać w dniu 9 czerwca 2023 r. przerwane, gdyż w trybie pilnym został przyjęty najpierw na SOR Szpitala wojewódzkiego w B., a potem na odpowiednio Oddział tego szpitala, gdzie wykonano obustronną nefrostomię. Uważa więc, że w związku z powyższym jej skarga jest zasadna. Wniosła zatem o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała jednak na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie natomiast do treści art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie orzekające w sprawie organy pierwszej, jak i drugiej instancji podjęły, zdaniem Sądu, trafne i prawidłowe rozstrzygnięcia o odmowie przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia.

Podkreślić bowiem należy, że prawo do tego świadczenia może być przyznane tylko wówczas, gdy zaistniały wszystkie przewidziane ku temu przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych pozytywne przesłanki, a jednocześnie nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek wykluczających przyznanie prawa do tego świadczenia.

Zauważyć jednak należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy są spełnione i to łącznie (kumulatywnie) następujące warunki – rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skoro z ustalonego w sposób niewątpliwy stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika, że ojciec skarżącej – współmałżonek wymagającej opieki matki skarżącej - który w pierwszej kolejności jest zobowiązany do pomocy, w dacie wydawania zaskarżonej decyzji żył, to istotne dla treści rozstrzygnięcia w tej sprawie, jest to, iż nie legitymował się on w tej dacie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Istotnie, rację mają orzekające w sprawie organy obydwu instancji, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wykluczało to rzeczywiście prawną możliwość przyznania skarżącej – prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – nawet, gdyby pozostałe przesłanki warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego byłyby spełnione.

Podkreślić także należy, na co zwróciło uwagę Kolegium, że w dniu

14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę następującej treści:

"1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.; dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);

2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.)" - (sygn. akt I OPS 2/22, publ. www.nsa.gov.pl).

Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanej uchwale wskazał, że "Punktem wyjścia wszelkich działań interpretacyjnych jest wykładnia językowa, która powinna rozpoczynać proces wykładni zmierzającej do odkodowania z przepisów normy prawnej" (tak. W. Jakimowicz, Problemy stosowania..., op. cit., s. 569). Język jest podstawowym medium, jakim ustawodawca komunikuje się z adresatami prawa i na każdym poziomie, również ustalania zasad konstytucyjnych, czy kontekstu systemowego interpretowanego przepisu, względy językowe odgrywają rolę. Z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 z późn. zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej (...).

Jak podniósł dalej Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1056/22; LEX nr 3513981, "..regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia. Skoro pod względem językowym analizowane przepisy nie mogą być uznane za rodzące wątpliwości, to decyzja o odstąpieniu od tego rozumienia pod wpływem argumentów systemowych, funkcjonalnych czy celowościowych może być podjęta na dostatecznie silnie umotywowanej podstawie, spójnie i konsekwentnie przemawiającej za takim odstąpieniem. Akceptując model wykładni kompleksowej, Naczelny Sąd Administracyjny nie zakwestionował dopuszczalności poddania objętych wnioskiem przepisów dalszym czynnościom interpretacyjnym, uznał natomiast, że w obliczu wskazanych do tej pory argumentów i efektów czynności interpretacyjnych, waga argumentów przemawiających za odmiennym rozumieniem norm prawnych regulujących dostęp do świadczenia pielęgnacyjnego osób zobowiązanych do alimentacji osoby wymagającej opieki ze względu na niepełnosprawność powinna być dostatecznie doniosła, aby uzasadnić odstąpienie od stosowania przesłanek ustawowych. Językowe znaczenie tekstu nie jest bezwzględną granicą wykładni, natomiast do jej przekroczenia niezbędne jest dostatecznie silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych. Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest również wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego. W przypadku objętych wnioskiem przepisów nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny, czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania, wskazuje na to przedstawiona historia zmian legislacyjnych. Przepisy te w zakresie analizowanej przesłanki nie są również pozbawione jednoznaczności. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny rozważał względy związane z wymogami zachowania spójności systemowej - również w wymiarze konstytucyjnym. Rozważania tego doprowadziły do wniosku, że przyjęcie wykładni językowej nie narusza konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej, ochrony i opieki nad rodziną, szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zabezpieczenia społecznego dla osób pozostających bez pracy nie z własnej woli, a zatem nie narusza przepisów art. 2, art. 32, art. 18, art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP."

Stanowisko wyrażone w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Stanowisko zajęte w uchwale wiąże bowiem pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych i dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować, co wynika z postanowień art. 269 § 1 P.p.s.a.

Wobec wskazanej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego argumenty przedstawione w skardze, w świetle których zdaniem skarżącej powinno zostać jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z sytuacją zdrowotną matki i ojca, który jak sama podkreśliła otrzymał jedynie orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie mogły zostać uwzględnione. Warunkiem który nie zaistniał w niniejszym przypadku jest to, że osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, może być przyznane przedmiotowe świadczenie tylko wówczas jeżeli, jeden z rodziców, a współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Żadne inne okoliczności związane z jego złym stanem zdrowia i wskutek tego niemożnością opieki nad współmałżonkiem nie mogły tego stanu rzeczy zmienić, gdyż w świetle wskazanej uchwały nie są obiektywną przeszkodą do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Nie można było zatem skutecznie postawić orzekającym organom zarzutu naruszenia art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie.

Wystąpienie bowiem wskazanej powyżej negatywnej przesłanki jest decydujące. Podobnie błąd organu pierwszej instancji polegający błędnej wykładni art. 17 ust.1b ustawy i niewłaściwym jego zastosowaniu nie mógł także spowodować uchylenia zaskarżonej decyzji skoro Kolegium, działające jako organ odwoławczy mając kompetencje do korygowania wad prawnych w postępowaniu odwoławczym naprawiło ten błąd organu trafnie zwracając uwagę, że przepis ten należy wykładać z pominięciem niekonstytucyjnego kryterium i z tegoż względu nie może być ono podstawą do odmowy przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia. Podobnie, jak zakwalifikowanie sytuacji nielegitymiowania się przez ojca skarżącej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności pod przepis art.

Sąd zdaje sobie sprawę z trudności związanych ze stanem zdrowia matki skarżącej, ale wobec wiążącej Sąd, jak i organy uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego nie było podstaw do odmiennej interpretacji powołanych wyżej przepisów, gdyż nie znajduje to uzasadnienia prawnego.

Skarga nie mogła zatem z powyższych przyczyn osiągnąć zamierzonego skutku. Kolegium podjęło prawidłową decyzję o utrzymaniu w mocy negatywnej dla skarżącej decyzji pierwszoinstancyjnej.

Dołączone natomiast dokumenty przy piśmie skarżącej z dnia 17 stycznia 2024 r., w tym kserokopia skróconego aktu zgonu ojca skarżącej, nie mogły mieć znaczenia dla kwestii prawidłowości zaskarżonej decyzji. Skarżąca powinna jednakże przedłożyć je, jeżeli w dalszym ciągu będzie się ubiegać o to świadczenie z "nowym" wnioskiem właściwemu organowi – Burmistrzowi Gminy Kęty – gdyż okoliczność śmierci ojca skarżącej może mieć znaczenie dla podstaw przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad matką w nowym, odrębnym od niniejszego postępowaniu administracyjnym, z tym zastrzeżeniem, że spełnione są wszystkie pozostałe przesłanki warunkujące przyznanie tego świadczenia, a nie zachodzi żadna ina negatywna przesłanka. To jednak będzie ewentualnie ustalać i orzekać organ pierwszej instancji w odrębnym postępowaniu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w sentencji wyroku.