Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 958/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maja 2023 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 19 września 2022 r. nr SKO Gd/2005/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 19 września 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy K. z 25 lutego 2022 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem została wniesiona w następującym stanie sprawy:

Wnioskiem z 14 stycznia 2022 r. skarżąca zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem A. W.

Po przeprowadzeniu postępowania, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działając z upoważnienia Wójta Gminy K., decyzją z 25 lutego 2022 r. odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji skonstatował, że na tle ustalonego stanu faktycznego brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, czy też niepodejmowaniem dalszej aktywności zawodowej przez skarżącą, a sprawowaniem rzeczywistej opieki nad mężem. Z kwestionariusza osobowego wynika, ze wnioskodawczyni od 1.06.1992 r. do 7.12.1993 r. pracowała zawodowo w Sklepie Ogólnospożywczym w S., a od 8.12.1993 r. przebywa na rencie z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Od 1 marca wysokość świadczenia rentowego do wypłaty wynosi miesięcznie 810,73 zł. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 13.07.2020 r. uznano wnioskodawczynię za częściowo niezdolną do pracy do 31.08.2023 r. Przez lata przebywając na rencie inwalidzkiej nie podejmowała wnioskująca dodatkowego zatrudnienia, jedynie w okresie od 17.09.2013 r. do 23.04.2019 r. wykonywała działalność gospodarczą

Niepełnosprawność męża istnieje od 2021 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datowany jest na 46 rok życia męża (czyli od 2005 r.). Ponadto opis czynności opiekuńczych nad niepełnosprawnym mężem ma w większości charakter związany z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku - decyzją z 19 września 2022 r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium za prawidłowe uznało ustalenie organu I instancji odnoszące się zarówno co stanu zdrowia niepełnosprawnego męża strony skarżącej, jak też zakresu czynności wykonywanych w toku sprawowanej przez stronę opieki. A. W. ur. 10.02.1959 r. posiada aktualne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez właściwy organ w dniu 15.10.2021 r. Orzeczenie zostało wydane na okres do dnia 31.10.2022 r. Niepełnosprawność istnieje od 46 roku życia, zaś ustalony stopień od dnia wydania orzeczenia. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 13.05.2020 r. stwierdzono jego całkowitą niezdolność do pracy do dnia 10.02.2024 r. oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji do 31.05.2022 r. Choruje na chorobę Parkinsona od 17 lat. Aby spowolnić rozwój choroby dwa lata temu przeszedł operację tzw. głębokiej stymulacji mózg za pomocą wszczepionej do mózgu elektrody. Skarżąca sprawuje opiekę od 4 lat, tzn. od kiedy nastąpiło pogorszenie się stanu zdrowia męża. A. W. jest osobą chodzącą, sam wykonuje podstawowe czynności. Po nocy potrzebuje pomocy przy wstawaniu z łóżka i rozmasowaniu mięśni. Wymaga też pomocy przy porannej gimnastyce. Strona pomaga przy ubieraniu i rozbieraniu oraz kąpieli. Przygotowuje posiłki i opala mieszkanie. Po domu mąż strony porusza się samodzielnie asekuracyjnie podtrzymując się mebli lub czasami laski. Samodzielnie spożywa posiłki oraz leki. Wspólnie z żoną wychodzi na spacer lub do sklepu, albo też jeżdżą wspólnie do K. załatwiając sprawy urzędowe i wizyty lekarskie, jak wskazała skarżąca może zostawić samego męża na 2-3 godziny, ze względu na konieczność podawania leków 6 razy dziennie. Mąż strony chce walczyć z chorobą i póki może to nie będzie leżał cały czas przed telewizorem, tylko w miarę możliwość i stanu zdrowia wspiera żonę, chodząc do sklepu po drobne zakupy lub grabiąc liście. Jak wskazał organ I instancji kilka razy był sam w siedzibie organu celem załatwiania swoich spraw. Małżonkowie mieszkają sami, dzieci przebywają za granicą. Strona stara się zabierać męża ze sobą gdy musi wyjść z domu. Ponadto, jak strona oświadczyła, żyje matka męża J. W. lat 80.

Skarżąca od 1993 r. jest na rencie z tytułu częściowej niezdolności do pracy i ze względu na stan zdrowia nie podejmowała zatrudnienia. W okresie od 17.09.2013 r. do 23.04.2019 r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie naprawa i konserwacja maszyn. Działalność ta została zaprzestana, a wpis we właściwej ewidencji wykreślony. Dokonując zestawienia podanych przez stronę okoliczności co do własnej aktywności zawodowej ze znajdującym się w aktach sprawy orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności jej męża, organ odwoławczy uznał, że brak jest spełnienia ustawowego warunku określonego w art. 17 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej u.ś.r.) jakim jest rezygnacja strony wnioskującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (w 1993 r.) w związku z koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym od 15.10.2021 r. mężem.

W sytuacji gdy strona wnioskująca posiada aktualne od 1993 r. (od 28 lat) orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy, otrzymując z tego tytułu rentę, Kolegium postawiło pytanie czy strona mogłaby podjąć zatrudnienie z uwagi na swój stan zdrowia, gdyby taka możliwość zaistniała (brak konieczności sprawowania opieki). W ocenie Kolegium należy odpowiedzieć negatywnie, albowiem częściowa niezdolność do pracy strony zaistniała znacznie wcześniej przed nie tylko chorobą męża, a tym bardziej przed przyznaniem mu znacznego stopnia niepełnosprawności. Powstanie niepełnosprawności u A. W. miało miejsce w 2005 r.

Zdaniem organu odwoławczego nie sposób twierdzić o istnieniu w niniejszej sprawie ustawowego warunku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki w rozumieniu przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r..

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku strona zaskarżyła w całości decyzję SKO w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie w całości. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia:

1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia;

2. prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem;

3. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 Kpa przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, że niepełnosprawny A. W. pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki żony, która nie musiała rezygnować z zatrudnienia.

Zdaniem skarżącej okoliczność, że mąż nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ, zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Organy pomocy społecznej nie poosiadają zaś kompetencji do dokonywania oceny potrzeb osoby niepełnosprawnej. Nie było także podstaw do kwestionowania uprawnienia skarżącej do ubiegania się o wnioskowane świadczenie w związku z okolicznością, że pobiera ona rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Nie oznacza to bowiem, że nie jest ona zdolna do pracy. Organ potwierdził przecież sam, że skarżąca będąc już na rencie przez sześć lat prowadziła działalność gospodarczą. Dodała skarżąca także, że jej obecny stan zdrowia umożliwia jej podjęcie zatrudnienia, ale nie może tego zrobić, gdyż zajmuje się stale swoim niepełnosprawnym mężem.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) dalej jako "p.p.s.a." - nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej "u.ś.r." lub "ustawą", a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanych wyżej unormowań wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest jednak przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tym miejscu należy wskazać, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje odnotowany przez organy fakt, że ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało w 2019 r. (zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej). Istotne znaczenie ma bowiem to, czy aktualnie skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy kilka lat przed złożeniem wniosku, pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa (tak WSA w Poznaniu w wyroku z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19). Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) jest na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną.

Oceniając zasadność wniosku organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną obecnej rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest natomiast to, czy aktualnie skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem.

W takiej sytuacji zadaniem organów była jedynie ocena, czy zakres sprawowanej opieki stanowi w niniejszej sprawie oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, powodując faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia w celu jej sprawowania. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, tj. rozważenie tego, czy wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jej męża opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Jedną z podstawowych bowiem przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Wadliwie identyfikuje skarżąca rozważania w tym zakresie jako kwestionowanie potrzeby opieki przez męża czy też kwestionowanie, że ona tą opiekę świadczy. Ocenie podlega czy konieczne ze względu na stan zdrowia męża czynności wykonywane przez skarżącą w istocie uniemożliwiają skarżącej podjęcie jakiejkolwiek pracy, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze, istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym w szczególności ocena zakresu czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie, a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza w żadnej mierze kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może jednak wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).

Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez Kolegium w zaskarżonej decyzji dotycząca sprawowanej przez skarżącą opieki i braku związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a zakresem niezbędnej sprawowanej przez nią opieki i pomocy mężowi jest prawidłowa.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że mąż skarżącej posiada orzeczenie wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 15 października 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności z uwzględnieniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Zarówno organy, jak i Sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Z dokonanych przez organ odwoławczy ustalań, na podstawie zgromadzonych dokumentów, wynika, że mąż skarżącej choruje na chorobę Parkinsona. Porusza się przy pomocy laski. Leczony jest w poradniach specjalistycznych, ale nie jest rehabilitowany. Czynności pielęgnacyjnych wymaga szczególnie rano i wieczorem, jest w stanie sam zażyć przygotowane leki, jaki i zjeść posiłki. Także jest w stanie sam pójść po zakupy czy pojechać autobusem i załatwić sprawy urzędowe.

Zgodzić się należy ze skarżącą, że treść orzeczenia o niepełnosprawności determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 tej ustawy, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. zob. wyroki NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1334/21 oraz z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21).

Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15). Równie istotnym czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

W trakcie prowadzonego postępowania skarżąca składała oświadczenia dotyczące zakresu opieki sprawowanej nad mężem.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca: częściowo pomaga mężowi przy porannej toalecie i czynnościach związanych z higieną, pomaga mu się ubrać, po wstaniu rozmasowuje mu mięśnie i towarzyszy w gimnastyce, przygotowuje śniadanie i lekarstwa, sprząta, przygotowuje i podaje obiad, następnie przygotowuje kolację i podaje lekarstwa, pomaga przy wieczornej toalecie. Skarżąca pomaga również przy wizytach u lekarza, załatwianiu spraw urzędowych, robieniu zakupów i realizacji recept. Jak wynika z oświadczenia skarżącej zawartego w wywiadzie środowiskowym, mąż jest osobą samodzielną, ma sprawne ręce i nogi na tyle, że samodzielnie się porusza korzystając z laski i samodzielnie spożywa posiłki. Wymagają podkreślenia te ustalenia wywiadu środowiskowego, w których wykonujący go pracownik socjalny stwierdził, że "Pani E. opiekuje się mężem, ale nie rezygnuje z pracy, aby ją sprawować,... od lat otrzymuje rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ze względu na swój stan zdrowia nie podejmowała zatrudnienia".

Zdaniem Sądu, wykonywane przez skarżącą czynności, rozpatrywane kompleksowo, nie są - jak zasadnie uznał organ odwoławczy - czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie przez skarżącą jakiejkolwiek pracy. Nie można bowiem uznać wykonywanych przez skarżącą czynności za wymagające takiej dyspozycyjności skarżącej, która stanowiłaby przeszkodę wykonywania pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Zakres oraz rozmiar czasowy opieki w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest jak najbardziej do pogodzenia z możliwością równoczesnego podjęcia pracy, co najmniej w niepełnym wymiarze czasowym, co wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia. Podkreślić należy, że skarżąca z racji orzeczenia o częściowej niezdolności do pracy także może podjąć pracę tylko w warunkach, gdzie jej własne ograniczenia zdrowotne na to pozwolą.

W ocenie Sądu prawidłowe są wnioski organu administracji, wyprowadzane z zebranego materiału dowodowego, stwierdzające, że znaczna część z opisanych przez stronę czynności jakie wykonuje w związku z opieką nad mężem wpisuje się w normalne działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są one charakterystyczne dla większości osób, które są aktywne zawodowo, prowadzą gospodarstwo domowe i mają pod opieką osoby wymagające wsparcia, a nie legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności. Pranie, sprzątanie, gotowanie, prasowanie, podawanie posiłków, ścielenie łóżka, robienie zakupów, opłacanie rachunków są czynnościami, które mogą być przy odpowiedniej organizacji wykonywane przed lub po pracy. Pozostałe zaś czynności opisane przez skarżącą nie absorbują jej w takim zakresie, aby wykluczało to podjęcie zatrudnienia. Pomoc świadczona mężowi dotyczy czynności, które zasadniczo podejmowane są rano i wieczorem (podanie leków, posiłku, towarzyszenie w gimnastyce i ubieraniu się) lub też nie są wykonywane codziennie (umawianie wizyt lekarskich). Z akt sprawy nie wynika, aby A. W. wymagał stałego nadzoru osoby drugiej i pozostawiony sam był narażony na zagrożenie życia, zdrowia czy dyskomfort związany z niemożnością zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb.

W realiach rozpoznawanej sprawy zasadnie wywodzi organ II instancji, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające ustalenie prawa do wnioskowanego przez stronę skarżącą świadczenia. Zebrany materiał dowodowy nie potwierdza, że zakres czynności podejmowanych przez skarżącą względem męża wpisuje się w zakres stałej lub długotrwałej opieki, która spowodowała, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia (nie podejmuje pracy). Przypomnieć bowiem trzeba, że ustawodawca nie wymaga, aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Nie kwestionując złego stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności jego wsparcia, do czego skarżąca jest zobowiązana zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinno-opiekuńczego, należy wskazać, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych.

W tej sytuacji nie można zatem skutecznie zarzucić Kolegium naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w całości odpowiada prawu.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę zaaprobował wyrażony w zaskarżonej decyzji pogląd, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem sprawowana przez nią opieka, jej zakres i natężenie nie wyklucza rezygnacji czy niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która - jak już wskazano, nie musi być realizowana w pełnym wymiarze czasu pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia, gdyż stan taki umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być rzeczywisty. W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że zakres deklarowanych przez skarżącą czynności związanych ze sprawowaną, wymaganą i konieczną – z uwagi na niepełnosprawność męża – opieką nie stanowi sam w sobie podstawy do powstrzymywania się od aktywności zawodowej przez skarżącą.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku stron o rozpoznanie sprawy w tym trybie.

Powołane wyżej orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl.