Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 585/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 149 ust. 1 i 2, art. 283 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 121
law: Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Po 376/21 w sprawie ze skargi P. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 26 lutego 2021 r. nr 3001-IEW1.720.21.2020 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. T. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 21 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 376/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę P. T. (dalej: "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: "Organ") z dnia 26 lutego 2021 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

Skarżący reprezentowany przez radcę prawnego zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w całości i zarzucił mu:

1. w oparciu o art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: "p.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez wadliwe skonstruowanie uzasadnienia polegające na niewystarczającym wyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz skutkujące jego niekompletnością:

2. w oparciu o art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 149 ust. 1-2 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 121 ze zm., dalej zwanej: "u.k.s."), poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepisy te znajdują zastosowanie do opłat egzekucyjnych ustalonych i pobranych po 1.1.2019 r. w postępowaniach egzekucyjnych wszczętych do 31.12.2018 r. i Skarżący miał obowiązek odprowadzenia tych opłat egzekucyjnych (jako niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym) do właściwego urzędu skarbowego, podczas gdy przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie do opłat egzekucyjnych ustalonych i pobranych po 1.1.2019 r. w postępowaniach egzekucyjnych wszczętych po tej dacie, tj. po 1.1.2019 r.

W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżący wniósł o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 21.01.2022 r. (I SA/Po 376/21) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi, ewentualnie - gdyby tutejszy Sąd uznał, że istnieją podstawy do rozpoznania skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 26.2.2021 r. (3001-IEW1. 720.21.2020), uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 21.1.2022 r. (I SA/Po 376/21) i rozpoznanie skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 26.2.2021 r. (3001-IEW1.720.21.2020) zgodnie z wnioskiem w niej wskazanym oraz zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pismem z 11 kwietnia 2022 r. Skarżący uzupełnili skargę kasacyjną wnosząc o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Organ wniósł o oddalenie skargi, rozpoznanie sprawy na rozprawie, zasądzenie od Skarżącej na rzecz Dyrektora lzby Administracji Skarbowej w Poznaniu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w ramach zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego Skarżący podnosi naruszenie art. 149 ust. 1 i 2 u.k.s., wskazując, że przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie do opłat egzekucyjnych ustalonych i pobranych po 1.1.2019 r. w postępowaniach egzekucyjnych wszczętych po tej dacie, tj. po 1.1.2019 r.

Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu należy w pierwszej kolejności przywołać treść art. 149 ust. 1 u.k.s. Stosownie do tego unormowania opłata egzekucyjna stanowi niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym pobieraną za czynności, o których mowa w art. 3 ust. 3 pkt 1-2a, na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2363; dalej: ,,ustawa o kosztach komorniczych’’ lub ,,u.k.k.’’). W regulacji tej ustawodawca wskazał zatem wprost, iż opłata egzekucyjna jest niepodatkową należnością budżetową, precyzując jednocześnie, iż ma charakter publicznoprawny i jest pobierana za czynności wymienione w tej ustawie w art. 3 ust. 3 pkt 1-2a, odsyłając do zasad określonych w ustawie o kosztach komorniczych. Na mocy tej regulacji prawodawca zakwalifikował bezpośrednio opłatę egzekucyjną, a dopełnieniem tej kwalifikacji jest art. 149 ust. 2 u.k.s., zgodnie z którym uzyskane opłaty egzekucyjne, po potrąceniu wynagrodzenia prowizyjnego komornika, stanowią dochód budżetu państwa i podlegają przekazaniu na rachunek, o którym mowa w art. 196 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869, 1622, 1649 i 2020), urzędu skarbowego właściwego ze względu na siedzibę kancelarii, w terminie do 5 dnia miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym zostały uzyskane. Będące niepodatkowymi należnościami budżetowym o charakterze publicznoprawnym opłaty egzekucyjne stanowią zatem dochód budżetu państwa i podlegają przekazaniu na wskazany w tym unormowaniu rachunek urzędu skarbowego właściwego ze względu na siedzibę kancelarii, w ustawowo określonym terminie z uwzględnieniem potrącenia wynagrodzenia prowizyjnego komornika.

Wprowadzenie tej regulacji zostało doprecyzowane w art. 283 ust. 1 i ust. 2 u.k.s. poprzez wskazanie sytuacji, do której nie stosuje się m.in. art. 149 tej ustawy. Stosownie do art. 283 ust. 1 u.k.s. przepisów art. 149-151 nie stosuje się do opłat egzekucyjnych prawomocnie ustalonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. To sformułowanie ustawowe oznacza, że regulacja określająca, iż opłata egzekucyjna stanowi niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym nie ma zastosowania do tych opłat, które zostały prawomocnie ustalone przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Tak wyrażone opłaty egzekucyjne nie stanowią zatem niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, które stanowią dochód budżetu państwa. Prawomocne ich ustalenie przed dniem wejścia w życie u.k.s. powoduje zatem, iż zastosowanie znajduje art. 283 ust. 2 u.k.s., na podstawie którego opłaty te przypadają komornikowi, zastępcy komornika, komornikowi odwołanemu, komornikowi, którego powołanie na stanowisko komornika wygasło z mocy prawa, albo spadkobiercom zmarłego komornika zgodnie z dotychczasowymi przepisami. Zarówno zatem treść przywołanego art. 283 ust. 2 u.k.s., jak również jego umieszczenie w jednostce redakcyjnej po art. 283 ust. 1 tej ustawy oznacza, że opłaty egzekucyjne prawomocnie ustalone przed dniem wejścia w życie tej ustawy przypadają komornikowi, zastępcy komornika, komornikowi odwołanemu, komornikowi, którego powołanie na stanowisko komornika wygasło z mocy prawa, albo spadkobiercom zmarłego komornika zgodnie z dotychczasowymi przepisami.

Stanowisko to, mające oparcie zarówno w wykładni językowej, jak i systemowej, znalazło potwierdzenie w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2023 r., sygn. akt III FPS 1/23. W uchwale tej stwierdzono zatem, iż ,,W świetle art. 149 ust. 1 – 3 w zw. z art. 283 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1691 z późn. zm.) od 1 stycznia 2019 r. daninami publicznymi stały się wszystkie pobierane od tego dnia opłaty egzekucyjne, w tym również na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1309 z późn. zm); z tak określonego zakresu niepodatkowych należności budżetowych wyłączono te opłaty egzekucyjne, które zostały prawomocnie ustalone przed dniem 1 stycznia 2019 r. C.V.S’’.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób zatem uznać zasadności zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. zarzutu błędnej wykładni art. 149 ust. 1 i ust. 2 u.k.s., gdyż Sąd I instancji zaprezentował prawidłową wykładnię tych regulacji, stwierdzając, ,,(...)że jedynie opłaty egzekucyjne prawomocnie ustalone przed dniem wejścia w życie u.k.s. nie stanowią niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym. Wykładania art. 149 ust. 1 u.k.s. wyraźnie odwołuje się do art. 3 ust. 1 pkt 1-2a tej ustawy oraz zasad określonych w u.k.k’’. W konsekwencji trafną zatem wykładnię zaprezentował WSA, stwierdzając, iż (...)uregulowanie zawarte w art. 149 ust. 1 u.k.s. w rzeczywistości należy odczytywać w ten sposób, że wszystkie opłaty egzekucyjne (niezależnie od tego, czy ustalono je na zasadach określonych w u.k.k. czy u.k.s.e. (w przypadku postępowań wszczętych i niezakończonych przed 1 stycznia 2019 r.) stanowią nieopodatkowaną należność budżetową, z zastrzeżeniem wynikającym z art. 283 u.k.s’’.

Godzi się bowiem nadmienić, iż przyjęciu takiego sposobu wykładni nie sprzeciwia się odesłanie w treści art. 149 ust. 1 u.k.s. do zasad określonych w ustawie o kosztach komorniczych. Stosownie do art. 52 ust. 1 tej ustawy do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Znaczenie bowiem art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanej uchwale składu siedmiu sędziów z 30 października 2023 r., sygn. akt III FPS 1/23, wskazując, iż (...)zarówno umieszczenie art. 52 ust. 1 w ustawie o kosztach komorniczych, jak i kształt tego unormowania wyraźnie wskazują, że obejmuje ona wyłącznie postępowania wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a zatem jedynie w obszarze, do którego ustawa o kosztach komorniczych ma zastosowanie’’. Trzeba także stwierdzić, iż odniesienie w art. 149 u.k.s. do przywołanej ustawy o kosztach komorniczych (...)dotyczy jedynie wskazania elementów konstrukcji tej opłaty’’ (uchwała NSA z 30 października 2023 r., sygn. akt III FPS 1/23).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można również podzielić zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny poddając ocenie powyższy zarzut stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni odpowiada wymogom przewidzianym w tym przepisie umożliwiając jego kontrolę instancyjną. Uzasadnienie to zawiera bowiem wszystkie elementy wymienione w art. 141 § 4 p.p.s.a., w tym także podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Krzysztof Winiarski Paweł Borszowski (spr.) Mirella Łent