Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 871/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 7, 77 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 7 par. 2, 64 par. 1 pkt 4, 64 par. 6, 64c par. 4, 80 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dagmara Dominik - Ogińska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Daria Gawlak - Nowakowska, Sędzia WSA Maria Tkacz - Rutkowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 lutego 2020 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego: I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. na rzecz Prezydenta Miasta J. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Postępowanie przed organem administracji.

1.1. Przedmiotem skargi Prezydenta Miasta J. (dalej: Prezydent/ Skarżący/wierzyciel) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. (dalej: organ II instancji z dnia [...] sierpnia 2019r. Nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. (dalej: organ pierwszej instancji/ organ egzekucyjny) z dnia [...] lipca 2019r. Nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 3.135, 34 zł.

1.2. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne na wniosek Prezydenta wobec spółki z o.o. A. z siedzibą w J.. Podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego był tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący należności z tytułu podatku od nieruchomości za 2018 r. w łącznej wysokości należności głównej 49.879,20 zł. Organ egzekucyjny, w celu wyegzekwowania należności, w dniu [...] lutego 2019 r. zawiadomieniem nr [...] dokonał zajęcia rachunku bankowego w B SA. Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono adresatowi w dniu 20 lutego 2019 r. Postanowieniem z dnia [...] marca 2019 r. sygn. Akt [...] Sąd Rejonowy w J. Wydział V Gospodarczy ogłosił upadłość spółki. W związku z powyższym, organ egzekucyjny pismem z dnia 6 czerwca 2019 r. poinformował wierzyciela, iż postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z mocy prawa, a następnie pismem z tego samego dnia nr [...] zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. Na wniosek wierzyciela organ egzekucyjny wydał w dniu [...] lipca 2019 r. postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 3.135,34 zł (opłata manipulacyjne – 521,92 zł; opłata za czynność na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 upea) powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego (doręczone w dniu 19 lipca 2019 r.).

1.3. Wierzyciel, pismem z dnia 25 lipca 2019 r. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o uchylenie w całości kosztów postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazano, że w przypadku ogłoszenia upadłości, koszty egzekucyjne należą do kat. 2 zaspokojenia i powinny być pokryte z funduszu masy upadłości. Zdaniem wierzyciela koszty te winny być dochodzone z masy upadłości a nie od wierzycieli upadłego, w związku z tym obciążono go niezasadnie kosztami egzekucyjnymi. Dodatkowo wskazano, iż w takiej sytuacji obciążenie kosztami wierzyciela nie znajduje uzasadnienia w przepisach. Końcowo zwrócono się z prośbą o rozważenie zastosowania art. 64e § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019r., poz. 1438 ze zm.; dalej: u.p.e.a) - umorzenie kosztów egzekucyjnych.

1.4. Powołanym na wstępie postanowieniem organ II instancji nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

2. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.

2.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Prezydent zaskarżył w całości ww. postanowienie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie unormowań zawartych w u.p.e.a., a w szczególności art. 1a pkt 18, poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, za dokonanie skutecznym zajęcia egzekucyjnego, pomimo braku składnika majątkowego, co do którego zachodziłaby możliwość rozporządzania, a w szczególności wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego do postanowienia organu pierwszej instancji. Z uzasadnienia skargi wynika, że Skarżący uważa, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. W przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego z mocy prawa - na skutek ogłoszenia upadłości, zgodnie z art. 342 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2019r., poz. 498) koszty egzekucyjne, należące do kat. 2 zaspokojenia, powinny być pokryte z funduszu masy upadłości. Wskutek wystosowanego przez organ egzekucyjny zawiadomienia o zajęciu, nie doszło do faktycznego zajęcia wierzytelności ponieważ na zajętym rachunku bankowym nie było środków finansowych, którymi dłużnik mógł dysponować. Zdaniem Skarżącego przepis art. 64c § 4 u.p.e.a., nie wymienia przyczyn niemożliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, nie rozróżnia w tym przedmiocie powodów faktycznych i prawnych. W tej sytuacji, wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ powinien wziąć pod uwagę, czy rozstrzygnięcie o kosztach będzie zgodne z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego, a w szczególności zasadą celowości postępowania. Przy wydaniu orzeczenia w zakresie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi należy brać pod uwagę zasady ogólne postępowania egzekucyjnego. Prowadzenie egzekucji wiąże się z ponoszeniem kosztów egzekucyjnych w postaci opłat egzekucyjnych i wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny. Organ egzekucyjny niesłusznie obciążył wierzyciela opłatą wyliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ponieważ nie można uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia wierzytelności, gdyż od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego na zajętym rachunku bankowym nie było żadnych środków pieniężnych. Zdaniem Skarżącego opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne, rzeczywiste zajęcie wierzytelności pieniężnych. Ustawodawca w przepisach u.p.e.a., nie zawarł przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było żadnych środków finansowych. Wadą konstrukcyjną spornych regulacji jest brak zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji. Prowadzi to w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego.

2.2. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

3.1. Skarga jest zasadna.

3.2. Na wstępie należy wskazać, że stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: ppsa) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r., poz. 2167; dalej: pusa) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 pusa).

3.3. Dodatkowo warto jest przypomnieć, że w myśl art. 134 § 1 ppsa Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

3.4. Stosownie do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d: za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego (art. 64 § 6 u.p.e.a.).

W myśl art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a.).

3.5. Z art. 64c § 1 u.p.e.a. wynika zasada, że koszty egzekucyjne (na które składają się opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i § 6 oraz w art. 64a u.p.e.a. wraz z wydatkami) obciążają w pierwszej kolejności zobowiązanego, albowiem są one następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku i w konsekwencji konieczności wszczęcia przeciwko niemu przymusu egzekucyjnego. Zasada ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego nie jest jednak zasadą bezwzględnie obowiązującą i doznaje w pewnych sytuacjach ograniczeń. O jednym z takich przypadków stanowi właśnie art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W katalogu przypadków (przyczyn) niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego wymienia się z kolei sytuacje, gdy w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie on w stanie pokryć kosztów egzekucyjnych lub gdy wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych przyczyn faktycznych lub prawnych (por. P. Przybysz, "Postępowanie egzekucyjne w administracji" Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2015, str. 305 - 307 i wskazane tam orzecznictwo). W rozpoznawanej sprawie za taką przyczynę organ egzekucyjny uznał umorzenie postępowania egzekucyjnego. Przy czym wymaga podkreślenia, że umorzenie takie następuje z mocy prawa – na podstawie art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego - po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości.

Wbrew stanowisku zawartemu w skardze organ II instancji prawidłowo przyjął, iż na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. koszty egzekucyjne obciążają skarżącego wierzyciela. Unormowania zawarte w art. 64c § 4 - § 6 u.p.e.a. wykluczają uznanie, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelność o zapłatę kosztów egzekucyjnych. Umorzenie postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego, oznacza zakaz prowadzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego a tym samym pozbawia organ egzekucyjny uprawnienia do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Powyższy pogląd przedstawił NSA w wyroku z dnia 8 marca 2006 r., II FSK 400/05, LEX nr 197541 oraz z dnia 24 kwietnia 2014 r., II FSK 3267/13, CBOSA. Nie można tym samym uznać za zasadny pogląd Skarżącego co do zaspokojenia się organu egzekucyjnego z masy upadłości zobowiązanego.

3.6. Zdaniem Sądu, ocena legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia musi uwzględniać stanowisko wyrażone przez TK w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1244). Trybunał Konstytucyjny, którego orzeczenia, na mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, stwierdził w nim m.in. że:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3.uzasadnienia) Trybunał Konstytucyjny wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna.

W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określnego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. (opłaty manipulacyjnej) powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego zwrotu uzasadnionych wydatków organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat (z art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a.) powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Trybunał uznał w tych okolicznościach, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te – w ocenie Trybunału - realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał zaznaczył, że konieczność podjęcia przez ustawodawcę odpowiednich kroków w celu wykonania niniejszego wyroku powinna stanowić okazję do szerszego spojrzenia na przyjęty model opłat w egzekucji w administracji.

Do chwili wydania zaskarżonego postanowienia ustawodawca bezsprzecznie nie sprostał nałożonej przez Trybunał Konstytucyjny dyrektywie i nie dokonał zmiany zaskarżonych przepisów. Są one zatem elementem obowiązującego porządku prawnego i stanowią postawę rozstrzygnięć w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Nie oznacza to jednak, że mogą być one wykładane z pominięciem uwag Trybunału. Skoro bowiem stan faktyczny i stan prawny sprawy dotyczy niewątpliwie przepisów, które stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, to w niniejszej sprawie organ egzekucyjny powinien wziąć pod uwagę stanowisko wyrażone w tym wyroku.

Oznacza to, że stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych (w tym opłaty manipulacyjnej), aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W rozpoznawanej sprawie nie ma sporu, że w ustalonym stanie faktycznym i prawnym podstawą rozstrzygnięcia w sprawie były przepisy, których zgodność z Konstytucją zakwestionował Trybunał Konstytucyjny, a orzeczenia organów obu instancji zapadły po opublikowaniu tego wyroku.

Organy te zobowiązane były zatem do uwzględnienia tego wyroku w wydanych orzeczeniach. Tymczasem nie wykazały w żaden sposób adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, nie odniosły się także do wskazań, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary.

Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy pominęły, że TK jednoznacznie zanegował dopuszczalność całkowitego zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. TK pokreślił, że w takich sytuacjach opłaty te nie są formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mimo tak jednoznacznego stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie rozważył adekwatności wysokości ustalonych kosztów (opłat) egzekucyjnych do stopnia skomplikowania (czasochłonności) podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności. Tak naprawdę w tym względzie nie poczynił żadnych ustaleń jedynie wskazał na kwoty: opłaty manipulacyjnej w wysokości 521,92 zł oraz opłaty za czynność egzekucyjną w wysokości 2.613,42 zł, odwołując się jedynie do przepisów art. 64 § 6 u.p.e.a. i art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Ponadto w niniejszej sprawie występują też wątpliwości czy dokonane przez organ czynności zajęcia rachunków bankowych uzasadniały obciążenie kosztami egzekucyjnymi stronę skarżącą. Sąd podziela poglądy zaprezentowane w wyrokach: NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15 oraz WSA w P. z dnia 26 listopada 2014 r., I SA/Po 638/14 i z dnia 21 czerwca 2017 r I SA/Po 1694/16 czy WSA we Wrocławiu z dnia 28 lutego 2019r., I SA/Wr 1162/18, CBOSA, w których wskazano, że w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Opłata egzekucyjna, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. W ww. przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych.

Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że dokonano w toku postępowania egzekucyjnego zajęcia rachunku bankowego. Nie wiadomo czy w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego uzyskano jakąkolwiek kwotę. Skarżący w skardze wskazuje, że nie doszło do faktycznego zajęcia. Natomiast w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy nie zanegował ww. okoliczności lecz wskazał na stanowisko, odwołujące się do art. 80 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi.

Zdaniem Sądu przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłat i kosztów za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych na takim rachunku. W tej sytuacji, jeżeli nie doszło do zajęcia wierzytelności, nie ma także podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Należy pamiętać, że zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest obowiązany do podejmowania środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązków, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W tym kontekście nie jest uprawnione powoływanie się na zapisy zawarte w art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. Zgodnie z przepisem art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie, o którym mowa w § 1 art. 80 obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Natomiast w sprawie w toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego, jednakże należy przyjąć, że w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego nie uzyskano żadnej kwoty.

Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu naruszono przepisy art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 u.p.e.a. przez: ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że możliwe jest naliczanie kosztów egzekucyjnych w przypadku zajęcia rachunku bankowego, w wyniku którego nie uzyskano żadnych środków finansowych oraz całkowite pominięcie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i zastosowanie przepisów 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 u.p.e.a. w sposób, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP, przyjmując zatem nieprawidłowe, nieuwzględniające wartości konstytucyjnych rozumienie tych przepisów.

Naruszenia te musiały skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia, gdyż przyjęcie prawidłowej wykładni przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 u.p.e.a. w realiach sprawy pozwala na przypuszczenie, że uwzględnienie tych argumentów, wpłynęłoby na wysokość kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono stronę skarżącą.

Takie działanie organu stanowiło także naruszenie art. 6, art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018r., poz. 2096 ze zm.) w zw. z przepisem art. 18 u.p.e.a., tj. zasad ogólnych postępowania: zasady praworządności oraz zasady prawdy obiektywnej. Odnoszenie się w pozostałym zakresie do zarzutów skargi Sąd uznał za bezprzedmiotowe.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy powinien uwzględnić, że przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w egzekucji należności pieniężnych pozwala na pobieranie opłat za czynności egzekucyjne w przypadku zajęcia innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. Konieczne jest zatem zajęcie wierzytelności pieniężnych na rachunku bankowym.

Rzeczą organu będzie również uwzględnienie, że jakkolwiek opłaty ustalane przez organy egzekucyjne są konsekwencją prowadzenia postępowania egzekucyjnego, to jednak ich wysokość, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od warunków, jakie wskazał Trybunał Konstytucyjny w powoływanym wyroku. Dlatego ustalając wysokość opłat należy uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14. Wysokość tych opłat nie może być zatem oderwana od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

Ustalając wysokość opłaty należy wykazać jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Miarkowanie powinno pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Organ winien wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego. Organ jest przy tym zobowiązany do klarownego przedstawienia swojego stanowiska w uzasadnieniu rozstrzygnięcia tak, aby mogło ono podlegać kontroli sądowej.

3.7. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325; dalej: ppsa). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ppsa w zw. z art. 205 § 2 ppsa.