Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 291/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-08-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151,  art. 269 par. 1, art. 187 par. 1 i 2, art. 120, art. 119 pkt 2,
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a,
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 63 ust. 1,
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 128, art. 129 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 2809
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j.)
article: art. 7, art. 77, art. 80,  art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 8 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 listopada 2023 r., nr 716/SR/2023, Burmistrz K., po rozpatrzeniu wniosku M. M. (dalej: "wnioskodawczyni", "skarżąca"), złożonego w dniu 3 listopada 2023 r., odmówił jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem -P. M.. Powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było ustalenie organu I instancji, że niepełnosprawność P. M. powstała po ukończeniu 25 roku życia, a więc nie został spełniony warunek zachowania kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r.")

Po rozpatrzeniu odwołania M. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 kwietnia 2024 r., nr SKO.4111.3085.2023, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium, po przywołaniu przepisów u.ś.r. mających zastosowanie w sprawie, wyjaśniło, że wskazana przez organ I instancji podstawa odmowy nie jest prawidłowa. Kolegium wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został poddany kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł o jego niekonstytucyjności w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego przy rozpatrywaniu wniosku należy pominąć kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej i ustalić czy zostały spełnione pozostałe warunki do przyznania świadczenia, określone w art. 17 u.ś.r.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że osoba wymagająca opieki P. M. - brat wnioskodawczyni, niepozostający w związku małżeńskim (kawaler), legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 25 października 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane do dnia 31 października 2025 r. Opiekę nad P. M. sprawuje siostra - wnioskodawczyni, która nie może w związku z tym podjąć zatrudnienia. Fakt sprawowania osobistej opieki nad bratem został potwierdzony w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wnioskodawczyni nie ma ustalonego prawa do świadczeń emerytalno - rentowych bądź innych konkurencyjnych w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego świadczeń oraz nie jest osobą niepełnosprawną.

Ponadto organ odwoławczy wskazał, że do dnia 31 października 2023 r. wnioskodawczyni przysługiwało z tytułu opieki nad bratem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane decyzją Kolegium z dnia 8 stycznia 2021 r., nr SKO.4111.2856.2020, gdyż M. M. była jedyną osobą w rodzinie, która mogła opiekować się niepełnosprawnym bratem. Ustalono wówczas, że matka osoby wymagającej opieki nie żyje, natomiast ojciec jest osobą w podeszłym wieku i z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad synem.

Kolegium wyjaśniło, że obecnie nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym członkom rodziny bez wykazywania odpowiednich orzeczeń o znacznym stopniu niepełnoprawności osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności. Kolegium odwołało się przy tym do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, w której wyrażono stanowisko, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tym kontekście Kolegium wskazało, że matka P. M. zmarła w dniu 2 listopada 2002 r., natomiast ojciec legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 21 marca 2019 r. o lekkim stopniu niepełnosprawności. Wobec tego Kolegium wskazało, że brak jest podstaw do przyznania M. M. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niespełnienie przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. Przepis ten bowiem wyraźnie wskazuje, jakie okoliczności pozwalają na przesunięcie alimentacji na inne osoby do tego uprawnione niż ojciec i matka, tj. legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z tego względu Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

Końcowo Kolegium zwróciło uwagę, że od 1 stycznia 2024 r. zaczęły obowiązywać nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, dalej: "u.ś.w.). Kolegium wskazało również, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Nie zgadzając się z decyzją Kolegium M. M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.

Skarżąca wskazała, że do dnia 31 października 2023 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Po uzyskaniu nowego orzeczenia ponowiła wniosek o przyznanie świadczenia. Kolegium utrzymało decyzję odmowną stwierdzając, że pierwszeństwo w sprawowaniu opieki ma ojciec skarżącej. Skarżąca podniosła, że jej ojciec ma 83 lata, jest głuchy i po wylewie. Nie jest w stanie opiekować się synem, bo sam potrzebuje opieki.

Dodatkowo, przy piśmie z dnia 4 lipca 2024 r., skarżąca przedłożyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 24 czerwca 2024 r., z którego wynika, że J. M. – ojciec P. M., został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o oddalenie skargi, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje.

Na wstępie należy wskazać, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 120 w związku z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taki wniosek złożyło Kolegium, zaś skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Wskazać również należy, że stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza K. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jako materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji organ wskazał przepisy u.ś.r.

W tym miejscu należy wskazać, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów u.ś.r., dokonana na mocy art. 43 u.ś.w. W wyniku nowelizacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał brzmienie, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2024 r. nie zaliczają się zatem opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 lat.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca złożyła wniosek w dniu 3 listopada 2023 r., decyzję organ I instancji wydał w dniu 27 listopada 2023 r., zaś Kolegium w dniu 8 kwietnia 2024 r., a zatem już po wejściu w życie u.ś.w., które nastąpiło w dniu 1 stycznia 2024 r. Należy zatem zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z przywołaną regulacją przepisy dotychczasowe nie mogą mieć zatem zastosowania w sprawie, w której na dzień 31 grudnia 2023 r. prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało, gdyż nie zostały spełnione warunki do jego przyznania. Warunkiem stosowania przepisów u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji jest zatem ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać. Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Go 629/23)

Aby ustalić, czy wszystkie warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały w niniejszej sprawie spełnione do dnia 31 grudnia 2023 r. należy dokonać oceny stanu faktycznego na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do tej daty.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z powyższych regulacji wynika, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne należy spełniać określone, ściśle wskazane w u.ś.r. przesłanki, tzn. osoba ubiegająca się o świadczenie musi być osobą, która rezygnuje z aktywności zawodowej celem sprawowania opieki nad bliską osobą spokrewnioną, musi na niej ciążyć obowiązek alimentacyjny w myśl Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie mogą istnieć osoby spokrewnione z niepełnosprawnym w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a jeżeli są – to powinny legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Fakt spokrewnienia w sprawie niniejszej między skarżącą a bratem jest bezsporny.

Z kolei kwestia obowiązku alimentacyjnego została uregulowana w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm., dalej: "k.r.o.") i polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Zgodnie z treścią art. 129 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Z kolei art. 132 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. w zestawieniu z przepisami k.r.o. jednoznacznie zatem określają katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając ten krąg do osób zobowiązanych do alimentacji, według kolejności tego zobowiązania. A zatem to ojciec – J. M. w pierwszej kolejności zobowiązany jest do sprawowania opieki nad synem P. M., chyba że wystąpiłaby ustawowa przesłanka przesuwająca ten obowiązek na dalej spokrewnionego czyli skarżącą. Taką ustawową przesłanką w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. byłoby posiadanie przez J. M. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej rzecz ujmując, aby stwierdzić, że skarżąca może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad bratem, żyjący ojciec powinien legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaawansowany wiek ojca i jego zły stan zdrowia, ale niepotwierdzony takim orzeczeniem, same w sobie nie mogą stanowić podstawy do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym miejscu podkreślić należy, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, co oznacza, że organ przyznaje wnioskowane świadczenie wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania i nie wystąpiła żadna przesłanka negatywna. Organ nie może zatem według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami słuszności, czy też zasadami współżycia społecznego, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej – zaawansowanego wieku i złego stanu zdrowia ojca skarżącej.

W tym kontekście wskazać należy, że z akt administracyjnych wynika (na co również zwraca uwagę skarżąca), że na podstawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 stycznia 2021 r., nr SKO.4111.2856.2020 przyznane zostało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie 1 listopada 2020 r. – 31 października 2023 r., z tytułu opieki nad niepełnosprawnym bratem, ponieważ była jedyną osobą w rodzinie, która mogła taką opiekę sprawować. Ustalono wówczas, że matka osoby wymagającej opieki nie żyje, natomiast ojciec jest osobą w podeszłym wieku i z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad synem.

Jak wyjaśniło Kolegium w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowały się dwa rozbieżne stanowiska, które w odmienny sposób odnosiły się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy żyją rodzice osoby wymagającej opieki. Zgodnie z pierwszym stanowiskiem, warunkiem koniecznym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1a u.ś.r.

W opozycji do powyższego, drugie stanowisko wskazywało, że legitymowanie się takim orzeczeniem przez wymienione osoby nie jest konieczne, jeżeli z przyczyn obiektywnych osoby te nie mogły realnie podjąć się opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Sądy uznawały w takiej sytuacji, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane osobie sprawującej faktycznie opiekę, zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej takiej opieki.

Kwestia ta ostatecznie została rozstrzygnięta uchwałą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.

Powyższa uchwała jest tzw. uchwałą abstrakcyjną, co ma ten skutek, że wiąże ona sądy administracyjne. Zgodnie bowiem z art. 269 § 1 p.p.s.a. jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Oznacza to, że skład sądu administracyjnego nie może rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjąć wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta w uchwale, chyba że wystąpi o podjęcie kolejnej uchwały. Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie nie widzi natomiast podstaw ku temu, by zakwestionować stanowisko zajęte we wskazanej uchwale.

Skoro więc z niezakwestionowanych ustaleń organu odwoławczego wynika, że osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagająca opieki (P. M.) ma ojca, zaś skarżąca jest jego siostrą, a zatem osobą spokrewnioną w linii bocznej w drugim stopniu, to aby zaktualizował się obowiązek alimentacyjny skarżącej wobec brata (i możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego) – J. M. musiałaby legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle powyższej uchwały oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, że ta przesłanka nie została jednak spełniona. Co prawda, skarżąca na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przedłożyła kolejne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ojca z dnia 24 czerwca 2024 r., jednak jak wynika z jego treści J. M. został zaliczony do osób o "umiarkowanym" stopniu niepełnosprawności, nie zaś "znacznym".

Reasumując, należy stwierdzić, że Kolegium słusznie przyjęło, że obowiązujące przepisy nie pozwalają na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej z tytułu opieki nad niepełnosprawnym bratem, w sytuacji gdy ojciec osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na powyższe stanowisko nie mógł wpłynąć fakt, że wskazaną powyżej, poprzednią decyzją Kolegium z dnia 8 stycznia 2021 r. przyznano skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem. Obecnie kontrolowana sprawa zainicjowana została nowym wnioskiem skarżącej z dnia 3 listopada 2023 r. i stanowiła nową sprawę ocenianą w świetle ustalonego w tej sprawie stanu faktycznego oraz obowiązującego na datę wydawania decyzji stanu prawnego. Co istotne w okresie pomiędzy ww. decyzją Kolegium a datą decyzji kończącej niniejsze postępowanie, podjęta została uchwała NSA z dnia 14 listopada 2022 r., która usunęła wcześniej pojawiające się wątpliwości związane z możliwością przyznania świadczenia na rzecz innej osoby, w sytuacji, kiedy w kręgu osób spokrewnionych w pierwszym stopniu istnieją osoby zdolne do sprawowania opieki. Powyższa uchwała NSA została uwzględniona w kontrolowanej sprawie. Z tych też względów podnoszona przez skarżącą okoliczność braku faktycznej możliwości sprawowania opieki nad bratem przez ojca nie może zostać uwzględniona.

Sąd stwierdził, że Kolegium prawidłowo zastosowało i zinterpretowało przepisy prawa obowiązujące w chwili wydawania zaskarżonego rozstrzygnięcia. W realiach niniejszej sprawy nie zostały również naruszone przepisy prawa procesowego. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 k.p.a.). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa.

W tym stanie sprawy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Cytowane powyżej orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl