Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 384/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2025-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Dnia 15 stycznia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy z połączonych skarg B. K. na decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 kwietnia 2024 r., nr [...] postępowanie [...] i [...] postępowanie [...] w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżone decyzje.


UZASADNIENIE

Przedmiotem niniejszej sprawy są skargi B. K. (zwanej dalej "skarżącą") na decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej "Prezesem ZUS") z dnia 16 kwietnia 2024 r., nr:

1) [...] (postępowanie [...]) utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia 21 września 2023 r. nr pod tożsamym numerem sprawy w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego na syna – W. Z. – za okres świadczeniowy 01.06.2022-31.05.2023 oraz;

2) [...] (postępowanie [...]) utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia 21 września 2023 r. nr pod tożsamym numerem sprawy w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego na syna – W. Z. – za okres świadczeniowy 01.06.2023-31.05.2024.

Zaskarżone decyzje zostały podjęte w oparciu o poniżej przedstawione okoliczności faktyczne i prawne. Wszystkie powołane poniżej orzeczenia sądowe są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl chyba, że wyraźnie zostanie wskazane inne źródło publikacji orzeczenia.

W związku ze złożeniem przez skarżącą wniosku o przyznanie jej świadczeń wychowawczych na trójkę jej dzieci, tj. K. Z., W. Z. oraz T. Z., informacją z dnia 22 kwietnia 2022 r., nr [...], Prezes ZUS przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze na jej syna – W. Z. – na okres świadczeniowy 01.06.2022-31.05.2023 w wysokości [...] zł miesięcznie.

Następnie, na podstawie złożonego w dniu 3 lutego 2023 r. wniosku o przyznanie ww. świadczeń na tę samą trójkę dzieci, informacją z dnia 23 lutego 2023 r., nr [...] (postępowanie [...]), Prezes ZUS przyznał świadczenie wychowawcze skarżącej na syna – W. Z. – na okres świadczeniowy 01.06.2023-31.05.2024 w wysokości [...] zł miesięcznie.

W odniesieniu do pierwszego okresu świadczeniowego, tj. 01.06.2022-31.05.2023, decyzją z dnia 21 września 2023 r., nr [...] (postępowanie [...]), Prezes ZUS zmienił wysokość przyznanego świadczenia wychowawczego przyznanego na syna skarżącej – W. Z. – w ten sposób, że w okresie 01.06.2022-30.06.2022 świadczenie to wynosiło [...] zł, a w okresie 01.07.2022-31.05.2023 wynosiło [...] zł. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS podniósł, że wyszło na jaw, iż na podstawie orzeczenia Sądu Okręgowego w P. o sygn. akt I C [...], W. Z. pozostaje pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców. Zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 810 z późn. zm., zwanej dalej "u.p.p.w.d."), jeżeli dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, pozostaje pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, pozostających w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę przyznanego świadczenia ustala się wobec każdego z rodziców w wysokości połowy tej kwoty.

Kwota [...]zł miesięcznie wypłacona za okres 01.07.2022-31.05.2023 jest zatem kwotą nienależne pobraną. Suma tych wypłat za ww. okres podlega zwrotowi.

Skarżąca wniosła odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji. Skarżąca podniosła w odwołaniu, że zawarła z byłym mężem umowę notarialną, że świadczenie wychowawcze będzie pobierać wyłącznie matka dziecka. Jest to akt notarialny o numerze Repertorium A [...], sporządzony w dniu 20 grudnia 2021 r. przed notariuszem jeszcze w trakcie trwania małżeństwa. Rzeczony akt notarialny stał się podstawą do zawarcia porozumienia pomiędzy rozwodzącymi się rodzicami dziecka, który miał stać się podstawą wyroku rozwodowego. Do odwołania dołączono treść porozumienia zawartego pomiędzy skarżącą a jej byłym mężem. Z treści pkt II.9. wynika, że tylko skarżąca będzie pobierać świadczenie wychowawcze, o którym mowa w art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d.

Decyzją z dnia 16 kwietnia 2024 r., nr [...] (postępowanie [...]), Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję własną. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS podniósł, że postanowieniem [powinno być wyrokiem – uw. Sądu] z dnia 26 maja 2022 r. o sygn. akt I C [...], Sąd Okręgowy w P. powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej obydwojgu rodzicom w systemie opieki naprzemiennej. Jest to prawomocne orzeczenie sądu rodzinnego. Jest ono wiążące dla wszystkich podmiotów prawa. Prezes ZUS wskazał jednocześnie, że notarialnie potwierdzone porozumienie zawarte pomiędzy rodzicami nie może stać się podstawą do zmiany znaczenia zapadłego orzeczenia sądu rodzinnego. Sąd rodzinny orzekł o opiece naprzemiennej, a przepis art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. jasno wskazuje, jak wobec takiej sytuacji uregulować kwestię świadczenia wychowawczego. Jednocześnie Prezes ZUS wskazał, że to na skarżącej spoczywał obowiązek przedłożenia jemu każdego dokumentu, jaki ma znaczenie dla sprawy. Dotyczy to także wyroku rozwodowego. Tego skarżąca nigdy nie uczyniła.

W odniesieniu do drugiego okresu świadczeniowego, tj. 01.06.2023-31.05.2024, decyzją z dnia 21 września 2023 r., nr [...] (postępowanie [...]), Prezes ZUS zmienił wysokość świadczenia przyznanego skarżącej na rzecz jej syna – W. Z. – w ten sposób, że na tenże okres świadczeniowy świadczenie to będzie wynosić [...] zł miesięcznie. Uzasadnienie tej decyzji jest tożsame z uzasadnieniem decyzji wydanej w pierwszej instancji za pierwszy okres świadczeniowy. Jednakże w kontekście nakazu zwrotu świadczenia nienależnego, Prezes ZUS zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty za okres 01.06.2023-30.09.2023.

Skarżąca złożyła odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji. To odwołanie ma tożsamą treść jak w przypadku pierwszego okresu świadczeniowego.

Pismem z dnia 28 grudnia 2023 r. Prezes ZUS zawiadomił skarżącą, że od dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie wychowawcze (połowiczne) przyznane na jej syna – W. Z. – będzie wynosiło [...] zł. Z tym dniem bowiem wejdzie w życie nowelizacja u.p.p.w.d., w myśl którego świadczenie wychowawcze (pełne) będzie wynosić 800 zł.

Decyzją z dnia 16 kwietnia 2024 r., nr [...] (postępowanie [...]), Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję własną. Uzasadnienie tej decyzji jest tożsame z uzasadnieniem analogicznej decyzji za pierwszy okres świadczeniowy.

Skarżąca, działając samodzielnie, wywiodła dwie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w których zakwestionowała ww. decyzje Prezesa ZUS, wydane w drugiej instancji. Skargi te zostały zarejestrowane odpowiednio pod sygn. akt II SA/Po [...] oraz II SA/Po [...]. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia:

1) art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, zwanej dalej "k.p.a.") poprzez naruszenie podstawowych zasad dotyczących prowadzenia postępowania administracyjnego;

2) art. 7 k.p.a., poprzez brak przeprowadzenia przez Prezesa ZUS wyczerpującego postępowania dowodowego, które umożliwiłoby dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy, mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes skarżącej;

3) art. 8 § 1 oraz art. 9 k.p.a. poprzez prowadzenie długotrwałego postępowania, podczas którego skarżąca nie była informowana o jego statusie;

4) art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie dowodów przedstawionych przez skarżącą oraz wielokrotne przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów przez Prezesa ZUS, czyniąc ją w istocie dowolną, co doprowadziło do wyciągnięcia sprzecznych ze sobą wniosków oraz nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego;

5) art. 7a oraz art. 81a § 1 k.p.a. poprzez rozstrzyganie w niniejszej sprawie powstałych wątpliwości dotyczących stanu faktycznego oraz norm prawnych na niekorzyść skarżącej;

6) art. 35 § 1 w związku z art. 35 § 3 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy w terminie znacząco wykraczającym poza miesięczny termin podstępowania odwoławczego;

7) art. 4 u.p.p.w.d. poprzez nieuzasadnione odebranie prawa do poboru świadczenia wychowawczego na dziecko w pełnej wysokości bez uwzględnienia charakteru zaistniałego stanu faktycznego, w którym pomimo opieki naprzemiennej, prawo do poboru świadczenia przysługuje wyłącznie skarżącej;

8) art. 71 ust. 1 oraz art. 72 ust. 1 Konstytucji RP poprzez odebranie prawa do pomocy ze strony państwa do świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości.

W oparciu o ww. zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz poprzedzających ją decyzji wydanych w pierwszej instancji. Skarżąca wniosła także o wstrzymanie wykonania ww. decyzji.

W uzasadnieniach obydwóch skarg podniesiono, że przepis art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. nie może przybrać takiego kształtu, jak w niniejszych sprawach, ponieważ skarżąca z byłym mężem skorzystali ze swobody umów i samodzielnie uregulowali warunki rozwodu, na co przystał Sąd Okręgowy w P.. Jednocześnie skarżąca przypomniała, jaki był i jest do dzisiaj cel świadczenia wychowawczego – pokrycie części kosztów związanych z wychowaniem dzieci. Skarżąca przeznacza wszystkie te świadczenia na cele związane z dziećmi. Nie zgadza się tym samym z argumentacją Prezesa ZUS, że świadczenia te są nienależne.

Postępowania administracyjne były w sprawach jej syna prowadzone za długo. Skarżąca nie wiedziała w zasadzie na czym stoi. Zdaniem skarżącej, nieuwzględnienie przez organ porozumienia dotyczącego warunków rozwodu z byłym mężem, stanowiło poważne uchybienie przepisom procesowym. Zauważyć trzeba, zdaniem skarżącej, że Prezes ZUS nigdy nie zawiadomił skarżącej o wszczęciu któregokolwiek postępowania. Skarżąca nie mogła w związku z tym zająć stanowiska w sprawach.

W odpowiedziach na obydwie skargi Prezes ZUS, reprezentowany przez pełnomocnika – r. pr. M. K. – wniósł o ich oddalenie. Organ podniósł, że wnosi o rozpoznanie spraw na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Prezes ZUS podtrzymał stanowisko, jakie zajął w zaskarżonych decyzjach. Dodał tylko, że w informacji o przyznaniu świadczenia na drugi z okresów świadczeniowych, zostało zawarte pouczenie o obowiązku przedłożenia dokumentów, które mogą mieć wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Postanowieniami z dnia 11 września 2024 r. o sygn. akt II SA/Po [...] oraz II SA/Po [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wstrzymał wykonanie zaskarżonych decyzji. Z kolei postanowieniem z dnia 19 września 2024 r. o sygn. akt II SA/Po [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu połączył sprawy o sygn. akt II SA/Po [...] oraz II SA/Po [...] w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Odtąd obydwie sprawy są zarejestrowane pod wspólną sygn. akt – II SA/Po [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Obydwie skargi zasługiwały na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie zarzuty okazały się zasadne.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy". Składając odpowiedź na skargę do tut. Sądu, Prezes ZUS zaznaczył, że wnosi o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Skarżąca nie wniosła o przeprowadzenie rozprawy. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 3 grudnia 2024 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu wyznaczyła termin posiedzenia niejawnego na dzień 15 stycznia 2025 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Sądowa kontrola obejmuje swoją kognicją m.in. decyzje administracyjne, o czym mowa w art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd jest zobowiązany z urzędu wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności mające wpływ na wynik sprawy, choćby nie zostały one podniesione przez stronę skarżącą.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena zgodności z prawem decyzji Prezesa ZUS, utrzymujących w mocy decyzje własne w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego pobieranego przez skarżącą na syna – W. Z. – za dwa okresy świadczeniowe. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła Sąd w składzie orzekającym do przekonania, że zaskarżone decyzje nie odpowiadają prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji.

Istotą sporu rozgorzałego pomiędzy skarżącą a Prezesem ZUS jest zmiana ww. świadczenia w związku z ujawnieniem faktu ustanowienia przez sąd rodzinny opieki naprzemiennej. Prezes ZUS podnosi, że z uwagi na treść art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., skarżąca powinna otrzymywać połowę kwoty świadczenia za dwa okresy świadczeniowe, ponieważ ustanowienie opieki naprzemiennej oznacza prawo do połowy kwoty świadczenia. Tym samym, zdaniem Prezesa ZUS, druga połowa świadczenia w dwóch okresach świadczeniowych, została pobrana nienależnie i podlega ona zwrotowi. Skarżąca całkowicie odrzuca taką argumentację i powołuje się na ustalenia podjęte z jej ówczesnym mężem, że po rozwodzie, tylko ona będzie pobierać świadczenie wychowawcze, a mąż zaniecha ubiegania się o nie. To, zdaniem skarżącej, stanowi o podstawie do stwierdzenia, że przysługuje jej całokształt świadczenia wychowawczego ergo nie zaszły żadne podstawy do zmiany wysokości świadczenia. Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd skarżącej pod warunkiem, że zostanie wykazane, iż jej były już mąż rzeczywiście dochował zobowiązania i nigdy nie wystąpił o przyznanie jemu świadczenia wychowawczego, do którego miałby prawo w wysokości połowy kwoty należnej.

Ustawodawca w 2016 r. uchwalił ustawę, w myśl której chce wspomóc rodziców wychowujących dzieci. Cel tej ustawy został wskazany w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., tj. pomoc w częściowym pokryciu wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Zasadą ogólną tej ustawy jest to, że świadczenie wychowawcze przysługuje temu z rodziców, który faktycznie mieszka z dzieckiem i opiekuje się nim. Jeżeli obydwoje rodziców mieszkają z dzieckiem, to obowiązuje zasada "kto pierwszy ten lepszy". Trzeba jednak pamiętać, że świadczenie wychowawcze nie jest świadczeniem obligatoryjnym. Innymi słowy, nie trzeba pobierać tego świadczenia. Wskazuje na to sposób sformułowania art. 4 ust. 2 w związku z art. 13 ust. 1 u.p.p.w.d. Aby uzyskać świadczenie wychowawcze, należy złożyć stosowny wniosek o wypłatę tego świadczenia. Te rozważania ogólne będą miały znaczenie w dalszym ciągu uzasadnienia niniejszego wyroku.

Prezes ZUS, a więc organ właściwy do spraw świadczenia wychowawczego, powziął wiadomość, że zapadł prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w P., w którym orzeczono rozwód skarżącej z jej mężem, a także ustanowiono opiekę naprzemienną nad każdym z dzieci tego (byłego już) małżeństwa. To, zdaniem Prezesa ZUS, miało zaktualizować podstawę prawną art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. i stanowić przesłankę do zmiany wysokości przyznanego skarżącej już wcześniej świadczenia. Powołany przepis stanowi: "W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego". Zacytowany przepis ustanawia sytuację prawną, w której każdy z rodziców może ubiegać się o świadczenie wychowawcze, gdzie zasadą jest, iż to świadczenie przysługuje wyłącznie temu z rodziców, który faktycznie mieszka z dzieckiem i pozostaje pod jego opieką. Ten wyjątek od zasady ogólnej stanowi jednocześnie o niemożności wykładania tego przepisu w sposób rozszerzający (exceptiones non sunt extendendae). Sytuacja zaistniała na podstawie przepisów ogólnych może doznawać zmian tylko według tego, jak stanowi o tym art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d.

Nie ulega wątpliwości, że stosowne orzeczenie sądu, o którym mowa w art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. zostało wydane, gdyż w aktach administracyjnych znajduje się odpis prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 26 maja 2022 r. o sygn. akt I C [...], w którym orzeczono o rozwodzie małżonków oraz o ustanowieniu opieki naprzemiennej. Wymóg do ustalenia prawa do połowy świadczenia został spełniony. Jednocześnie należy zaznaczyć, że "ustrój" rodziny, jaki ustanowił sąd rodzinny, jest nie do zakwestionowania, ponieważ tylko ten sąd może uregulować to zagadnienie (wyrok NSA z dnia 23 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1648/22). Należy uznać, że stan rzeczy ma się dokładnie tak, jak stwierdził to prawomocnie sąd rodzinny. Zatem W. Z., zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga swoich rodziców rozwiedzionych sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, które w świetle orzecznictwa, nie muszą być dokładnie takie same (wyrok NSA z dnia 14 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1695/22). Z zaistnieniem tego stanu rzeczy Prezes ZUS wiąże skutek prawny w postaci uznania, że matce W. Z., tj. skarżącej odtąd przysługuje tylko połowa świadczenia wychowawczego. Dla oceny tego poglądu należy jeszcze raz odwołać się do przepisu art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. oraz przypomnieć to, o czym Sąd w składzie orzekającym już wcześniej traktować – świadczenie wychowawcze nie jest obowiązkowe.

Przepis art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. stanowi, że jeżeli zaistnieją okoliczności opisane w poprzednim akapicie, to kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc tego świadczenia. Kluczowym wyrażeniem w powołanym przepisie, niezbędnym do jego zrozumienia, jest "kwota przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego". Świadczenie wychowawcze, na gruncie niniejszej sprawy, może przysługiwać matce (skarżącej) i ojcu W. Z., gdyż pozwala na to wyrok rozwodowy, ustanawiający opiekę naprzemienną. Świadczenie to przysługuje obojgu rodzicom jednocześnie, jeżeli oboje złożą wniosek o przyznanie tegoż świadczenia. Mając jednak na uwadze to, że świadczenie wychowawcze nie jest świadczeniem obowiązkowym, nieskorzystanie przez jednego rodzica z prawa do tego świadczenia nie wyklucza możliwości pobierania przez drugiego rodzica całości świadczenia wychowawczego. W tej sytuacji, skoro skarżąca pobierała na zasadach ogólnych świadczenie wychowawcze, a zaistniała możliwość pobierania tego świadczenia przez ojca dziecka nie zmaterializowała się, to nie ma podstaw do uznania, że sytuacja prawna skarżącej ukształtowana uprzednio doznaje jakiejkolwiek zmiany.

Stanowisko zakładające, iż w sytuacji braku wniosku jednego z rodziców o przyznanie świadczenia wychowawczego (jak na gruncie rozpoznawanej sprawy), świadczenie na dziecko powinno być przyznane rodzicowi tylko w połowie wysokości, sprzeczne jest z celem powołanej wyżej regulacji. W badanej sprawie opieka wykonywana jest naprzemiennie przez rodziców. Ojciec dziecka świadomie jednak zrezygnował z otrzymywania tego świadczenia. Nie wiadomo, czy deklaracji tej dotrzymał, co wymaga sprawdzenia w ponownie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Interes społeczny w żadnej mierze nie stał w sprzeczności ze słusznym interesem strony, skoro ojciec dziecka hipotetycznie dostosował się do treści porozumienia i nie wystąpił o świadczenie w przedmiotowym okresie. Istotne jest bowiem jedynie to, czy łączna kwota świadczenia wynosi 500 zł, a od dnia 1 stycznia 2024 r. – 800 zł. Do takiej bowiem kwoty Państwo Polskie partycypuje w wydatkach na wychowanie dziecka. Pozbawienie pełnego świadczenia w okolicznościach niniejszej sprawy w wyniku literalnej wykładni art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., narusza zatem konstytucyjne zasady uwzględnienia dobra rodziny (art. 71 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP) oraz ochrony praw dziecka (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Stąd też w niniejszej sprawie, poza wykładnią językową, należało zastosować celowościową wykładnię tego przepisu, gdyż żadne wartości chronione konstytucyjnie nie przemawiają za innym rozwiązaniem zaistniałej sytuacji (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 659/20). Godzi się zauważyć przy tym jednocześnie, że nie ma przepisu, który zakazuje pobierania całości kwoty świadczenia wychowawczego w sytuacji, w której drugi rodzic nie wystąpił o to samo świadczenie z uwagi na ustanowioną opiekę naprzemienną.

Sąd w składzie orzekającym uznaje zaskarżone decyzje za co najmniej przedwczesne. Prezes ZUS nie sprawdził, czy były mąż skarżącej dotrzymał swojego zobowiązania i nie wystąpił o hipotetycznie przysługujące mu świadczenie wychowawcze w wysokości połowy kwoty ustawowej. Jeżeli okaże się, że były mąż skarżącej nie wystąpił o przyznanie tego świadczenia, to nie ma żadnych przeszkód, aby skarżąca pobierała całość kwoty świadczenia na syna – W. Z.. Jeżeli natomiast były mąż skarżącej wystąpił o ww. świadczenie, to dopiero wówczas konkluzje Prezesa ZUS zawarte w zaskarżonych decyzjach okażą się zasadne. To jednak wymaga zbadania w ponownie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym.

Przechodząc do zarzutów skarg, które okazały się niezasadne, co nie miało ostatecznie wpływu na wynik sprawy, Sąd postanowił krótko zaznaczyć, że nie doszło do naruszenia art. 6 k.p.a. w zakresie, w jakim dotyczy to art. 8 § 1, art. 9 i art. 35 § 3 k.p.a. Na załatwienie sprawy administracyjnej organ posiada miesiąc. Zwalczanie zwłoki organu w postaci bezczynności lub przewlekłości następuje w innym trybie, niż skarga na decyzję, jaką wniosła skarżąca. Jeżeli skarżąca kwestionuje aktywność organu, powinna ona w toku postępowania administracyjnego (przed wydaniem decyzji administracyjnej) wnieść ponaglenie, a następnie skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Po wydaniu decyzji administracyjnej nie można kwestionować już historycznej bezczynności (uchwała NSA z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19), ani przewlekłego prowadzenia postępowania (uchwała NSA z dnia 7 marca 2022 r., sygn. akt II OPS 1/21).

Zarzut naruszenia art. 7a oraz art. 81a § 1 k.p.a. jest przedwczesny, ponieważ Prezes ZUS nie ustalił istotnej okoliczności sprawy, jaką jest hipotetyczne pobieranie świadczenia wychowawczego przez byłego męża skarżącej. Póki co, Prezes ZUS nie miał nawet możliwości do zastosowania ww. przepisów, gdyż nadal pozostaje zakres sprawy do wyjaśnienia.

Kończąc, za szczególnie uzasadniony uchodzi zarzut naruszenia art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a. Prezes ZUS nie zawiadomił skarżącej o wszczęciu postępowania, a o prowadzeniu postępowania skarżąca dowiedziała się z decyzji – rozstrzygnięcia, które przecież kończy postępowanie. Jest to niedopuszczalna postawa organu. Taki stan rzeczy obowiązywał w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. z 1928 r. Nr 36, poz. 341 z późn. zm.). Uchwalenie k.p.a. i wprowadzenie zasady informowania strony postępowania jest jednym osiągnięć kultury prawnej i niedopuszczalne jest, aby strona dowiadywała się o postępowaniu administracyjnym w momencie doręczenia jej decyzji administracyjnej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności większości zarzutów skargi. Prezes ZUS zaniechał ustalenia najważniejszej okoliczności faktycznej, która determinuje prawidłowość zastosowania art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. To oznacza, że doszło do naruszenia art. 77 § 1 w związku z art. 7 k.p.a. w stopniu, w jakim uzasadnione jest wyeliminowanie zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżone decyzje, o czym orzeczono w sentencji wyroku.