Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 792/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 3  pkt 5
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.), Protokolant Specjalista Joanna Pasiecznik-Sól, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2023 r. sprawy ze skargi U. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 sierpnia 2022 r. nr UP-644/2022 (09000071/1221855/2016/RED/U/PON) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnej, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 9 sierpnia 2022 r. nr UP-644/2022 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej " ZUS" lub "organ") uchylił w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 lipca 2018 r. nr [...] odmawiającą U. S. (dalej "skarżąca") umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 9.082,41 zł i odmówił umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczenie zdrowotne za okres 5/2005-10/2005 osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 1.373,22 zł.

Podstawą prawną decyzji stanowiły przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. – dalej zwana k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm. – dalej zwana u.s.u.s.).

Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco.

Skarżąca 25 maja 2009 r. wystąpiła do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ze względu na trudną sytuację materialną i rodzinną. Oświadczyła, że nie pracuje, nie ma ofert pracy, a mąż jest osobą bezrobotną – bez prawa do zasiłku i wymaga opieki lekarskiej po przebytym zawale serca. Jest zadłużona (opłaty za media, pożyczki od znajomych), korzysta z pomocy MOPS w formie programu żywnościowego PEAD 2009 i zakupów celowych oraz zasiłku okresowego. Przedłożyła obszerną dokumentację obrazującą jej sytuację majątkową i rodzinną. Oświadczyła, że od 30 czerwca 2008 r. nie prowadzi już działalności gospodarczej (baru – obiadów domowych). Jest współwłaścicielką nieruchomości z domem o powierzchni 50 m2, ale jest to jedyny jej majątek i jednocześnie miejsce zamieszkania.

ZUS decyzją z 13 sierpnia 2009 r. odmówił umorzenia należności. Decyzją z 18 listopada 2009 r., uchylił tę decyzję w części dotyczącej należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą i umorzył kwotę 2.063,42 zł, a w pozostałej części utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 9 czerwca 2010 r. sygn. akt III SA/Gl 72/10 i uchylił decyzję ZUS z 18 listopada 2009 r. w części utrzymującej w mocy decyzję z 13 sierpnia 2009 r. o odmowie umorzenia składek.

Ponownie rozpatrując sprawę, ZUS decyzją z 5 stycznia 2011 r. utrzymał w mocy decyzję z 13 sierpnia 2009 r. w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 9.116,07 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 16 listopada 2011 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 306/11 uchylił decyzję z 5 stycznia 2011 r. W uzasadnieniu Sąd stwierdził m.in., że organ nie wykonał należycie zaleceń Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 72/10 dotyczących rozważenia ewentualnego wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

W wyniku ponownego postępowania ZUS decyzją z 11 maja 2012 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu z 5 stycznia 2011 r.

Wyrokiem z 12 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Gl 771/12 tut. Sąd, ponownie uchylił decyzję ZUS z 11 maja 2012 r.

Po kolejnym rozpoznaniu sprawy, ZUS decyzją z 5 lipca 2013 r. utrzymał w mocy decyzję z 13 sierpnia 2009 r. w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 9.116,07 zł.

Wyrokiem z 26 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 1162/13 WSA w Gliwicach oddalił skargę skarżącej nie stwierdzając naruszenia prawa, które skutkowałoby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Następnie Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej, wyrokiem z 8 lipca 2015 r. sygn. akt II GSK 1502/14, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 8 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 1148/15 uchylił decyzję ZUS z 5 lipca 2013 r. ZUS. Decyzją z 27 kwietnia 2016 r. ZUS uchylił decyzję z 13 sierpnia 2009 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga ponownego przeprowadzenia uprzedniego postępowania wyjaśniającego w kwestii rozliczenia konta i ustalenia wysokości zadłużenia. W toku analizy rozliczenia ustalono bowiem, że należności zawarte w decyzji z 13 sierpnia 2009 r. dotyczące zatrudnionych pracowników zostały podane nieprawidłowo.

ZUS kolejną decyzją z 1 sierpnia 2016 r. odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez płatnika składek w łącznej kwocie 7.759,26 zł.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ZUS decyzją z 29 grudnia 2016 r. (nr [...]) utrzymał w mocy decyzję z 1 sierpnia 2016 r.

Wyrokiem z 14 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 363/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję ZUS z 29 grudnia 2016 r. stwierdzając, że jest ona wadliwa – pomija bowiem ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w powołanym wyżej wyroku WSA w Gliwicach z 8 grudnia 2015 r., a tym samym narusza art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023 poz. 259, dalej: "p.p.s.a."). W wyroku tym WSA w Gliwicach zobowiązał ZUS do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej przez NSA w wyroku z 8 lipca 2015 r.

WSA uznał za sprzeczne z tą oceną prawną stanowisko ZUS, że dopiero bezskuteczność egzekucji z nieruchomości będącej współwłasnością skarżącej stanowiłaby dla organu wydającego decyzję przesłankę rozważenia ewentualnego umorzenia należności objętych wnioskiem skarżącej. Zaznaczył, że NSA w swoim wyroku jednoznacznie wskazał, że gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dz.U. 2014 poz. 1619 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), to ZUS nie może podważać tych ustaleń, gdyż kwestia ta z woli ustawodawcy została pozostawiona do wyłącznej kompetencji naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego.

WSA wskazał, iż rozpatrując sprawę ponownie, ZUS zastosuje się do oceny prawnej wyrażonej przez WSA w Gliwicach w wyroku z 8 grudnia 2015 r. (sygn. akt I SA/Gl 1148/15) oraz podporządkuje się wytycznym co do dalszego postępowania zawartym w tym orzeczeniu. Niezależnie od powyższego WSA stwierdził z urzędu, iż ZUS zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w decyzji pierwszoinstancyjnej nie rozważył kwestii przedawnienia składek objętych wnioskiem o ich umorzenie, a winien, zważywszy jakiego okresu one dotyczą. Tym samym naruszył art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Kolejną decyzją z 9 lipca 2018 r. Zakład jako organ I instancji odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy ZUS zaskarżoną decyzją z 26 września 2018 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z 9 lipca 2018 r.

Uzasadniając decyzję Zakład wskazał, że w okresie od 10 grudnia 2002 r. do 17 grudnia 2002 r., od 1 stycznia 2003 r. do 20 grudnia 2003 r., od 12 stycznia 2004 r. do 1 grudnia 2005 r. oraz od 1 lutego 2006 r. do 1 lipca 2008 r. skarżąca prowadziła działalność gospodarczą. W trakcie wykonywania tej działalności nie opłacała składek na ubezpieczenia. Zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS w C., na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości składkowe. ZUS argumentował, iż do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek strona nie dołączyła żadnych nowych dokumentów. ZUS wskazał, że nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne.

W związku z tym przesłanki umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą. Przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również w sytuacji strony nie ma zastosowania. ZUS stwierdził, że zaszła przesłanka bezskuteczności egzekucji, jednak nie tworzy po stronie organu obowiązku umorzenia zaległości, a jedynie stwarza taką możliwość. Zakład podniósł, że strona jest współwłaścicielką nieruchomości opisanej w KW nr [...], która to nieruchomość nie była dotychczas przedmiotem egzekucji, a jest to składnik majątku, z którego egzekucja może być prowadzona. W tej sytuacji w ocenie ZUS strona dysponuje majątkiem znacznie przekraczającym wartość zadłużenia. ZUS rozważył też możliwość wdrożenia postępowania egzekucyjnego z tego składnika majątku będącego miejscem zamieszkania rodziny z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. 2014 poz. 150 ze zm.).

Postępowanie egzekucyjne wszczęte zostało 11 września 2018 r. Wobec tego ZUS wydając decyzję uznał, że umorzenie zaległości na obecnym etapie byłoby przedwczesne. ZUS wskazał, że na chwilę obecną skarżąca uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.205,79 zł netto. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonkiem, który nie osiąga dochodu i jest osobą schorowaną. Koszty z tytułu miesięcznych opłat związane z opłatami eksploatacyjnymi wynoszą ok. 647 zł. Nie powołuje się na wsparcie osób trzecich oraz korzystanie z pomocy społecznej, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, iż dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zdaniem ZUS analiza zgromadzonych dokumentów pozwala na wniosek, że sytuacja finansowa skarżącej jest obecnie trudna, jednak nie można uznać, że jest ona pozbawiona możliwości spłaty zadłużenia np. w ratach.

Brak jest przesłanek do uznania, iż aktualnie trudna sytuacja finansowa skarżącej ma charakter trwały i wyjątkowy. Zakład wskazał, że należności ujęte w sentencji decyzji są nieprzedawnione na dzień jej wydania z uwagi na fakt zabezpieczenia należności hipoteką na nieruchomości strony.

W wyniku kolejnego już rozpoznania zarzutów strony organ wydał zaskarżoną decyzję.

Organ oceniając ponownie zgromadzony materiał dowodowy dokonał analizy możliwości płatniczych, sytuacji materialno-bytowej oraz zdrowotnej skarżącej.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ stwierdził, że sytuacja finansowa skarżącej jest stabilna i nie stanowi zagrożenia w zaspokojeniu jej podstawowych potrzeb życiowych. Zarówno skarżąca jak i jej mąż osiągają stałe i regularne dochody, pobierając świadczenia emerytalne. Oboje są współwłaścicielami wskazanej w decyzji nieruchomości, czyli składnikiem majątku z której może być prowadzona egzekucja. Dlatego też, zdaniem organu, rezygnacja z dalszego dochodzenia nieopłaconych należności i ich umorzenie byłoby przedwczesne i nieracjonalne. Organ podkreślił możliwość spłaty zadłużenia w formie dogodnego układu ratalnego zwracając przy tym uwagę, że skarżąca wykazywała wieloletnią bierną postawę stosunku do spłaty zadłużenia. Jej zobowiązania składkowe dotyczą bowiem okresu od 2004 r. do 2008 r. Wcześniejsze podjęcie się uregulowania zaległości (w czasie gdy pozostawał w pełnej aktywności zawodowej i dysponowała większymi środkami finansowymi) zależało tylko od jej dobrej woli. Z tej możliwości nie skorzystała. Organ zaznaczył, że są to również argumenty za tym, że umorzenie zaległych należności byłoby w sprzeczności z interesem publicznym, gdyż premiowałoby osobę o biernej i roszczeniowej postawie wobec budżetu państwa, a "karało" obywateli, którzy na bieżąco lub w ramach układów ratalnych realizują swoje zobowiązania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona, domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji wraz z decyzją organu pierwszej instancji zarzucając organowi:

1) naruszenie prawa materialnego

- art. 28 ust. 2 i 3 pkt 5 i ust. 3a oraz 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek oraz art. 24 ust. 5 u.s.u.s. przez błędne ich zastosowanie;

2) naruszenie przepisów

- art. 7, art. 80, art. 77 ust. 1 k.p.a. bez uwzględnienia słusznego i uzasadnionego interesu skarżącej, a także niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego i przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów;

- art. 170 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie pomimo wcześniej wydanych w niniejszej sprawie prawomocnych wyroków Sądów tj. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 marca 2019 r. w sprawie sygnatura I SA/GI 1244/18, wyroku z dnia 3 czerwca 2020 roku oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 2020 r. w sprawie I GSK 1230/19, w których Sądy uznały fakt przedawnienia należności z tytułu składek w sprawie Skarżącej, stwierdzając, iż samo zabezpieczenie zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych hipoteką na nieruchomości nie przesądza, że nie doszło do ich przedawnienia, a to oznacza, że termin przedawnienia zaległości z tytułu składek biegnie na zasadach ogólnych, które zostały zawarte w art. 24 ust. 4, ust. 5a i kolejnych usus;

3) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezzasadnym przyjęciu, że należności za okres od 4/2004 do 6/2008 uległyby przedawnieniu w okresie od 21 kwietnia 2016 r. do 1 stycznia 2017 r., jednakże z uwagi na fakt, że zostały zabezpieczone przez ZUS wpisem do hipoteki na należącej do Skarżącej nieruchomości nie uległy przedawnieniu;

4) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezzasadnym uznaniu przez ZUS, że nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 usus;

5) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezzasadnym uznaniu przez ZUS, że skarżąca nie udowodniła, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb życiowych, bowiem uzyskiwany przez skarżącą i jej małżonka dochód kształtuje się na poziomie zdecydowanie wyższym od publikowanego 30 czerwca 2022 roku ustalonego wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w I kwartale 2022 r. minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego, że porównując łączny dochód w gospodarstwie domowym z podanymi przez skarżącą wydatkami, można z całą pewnością przyjąć że egzystencja nie jest zagrożona, podczas gdy sytuacja majątkowa i osobista skarżącej, która została przez nią przedłożona powinna doprowadzić organ do wniosków odmiennych;

6) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezzasadnym uznaniu przez ZUS, że po przyjęciu szacunków wyliczeń dokonanych przez organ należało uznać, że skarżąca ma środki, której niewielką część mogłaby przeznaczyć na ratalną spłatę zadłużenia, podczas gdy skarżąca po dokonaniu niezbędnych do egzystencji wydatków nie ma środków, które mogłaby wydatkować na spłatę zadłużenia w systemie ratalnym bez zagrożenia zaspokojenia jej podstawowych potrzeb życiowych;

7) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezzasadnym uznaniu przez ZUS, że umorzenie należności skarżącej byłoby w sprzeczności z interesem publicznym, podczas gdy jej sytuacja osobista i majątkowa wskazuje, że spłata zobowiązania nawet w systemie ratalnym jak i próba ściągnięcia tych należności spowoduje, że nie będzie ona w stanie zagospodarować środków na pilne i konieczne potrzeby a także negatywnie wpłynie na sytuację osobistą jej rodziny, nadto w przypadku egzekucji z tej nieruchomości staliby się osobami bezdomnymi.

W odpowiedzi na skargę organ zaznaczył, że podtrzymuje swoje dotychczasowe stanowisko, wskazując jednocześnie, że choć zarzuty w kwestii przedawnienia należności są nietrafne, to jednak po wydaniu orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, pojawiły się nowe okoliczności, które w realiach niniejszej sprawy uznał, że należało je uwzględnić. Wyrokiem z 20 maja 2020 r. w sprawie P 2/18 Trybunał Konstytucyjny rozpoznając zagadnienie powstałe na skutek pytania prawnego Sądu Okręgowego w Gliwicach orzekł, że przepis art. 24 ust. 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266, 321, 568, 695 i 875) w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczone hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wskazuje, że istotne znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma fakt, że sprawa była przedmiotem oceny sądów administracyjnych, które orzekały już kilkukrotnie.

Zdaniem tutejszego Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. Ocena ta wiąże tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 670/11, opubl. CBOSA). Czyli tylko zmiana stanu faktycznego, czy prawnego pozwala na odstąpienie od oceny i wskazań zawartych w wyroku NSA. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie taka sytuacja jednak nie zaistniała, a zatem Sąd był związany wytycznymi zawartymi w wyrokach WSA i NSA przy rozpoznawaniu sprawy.

Sąd orzeka w niniejszej sprawie, będąc związany powołanym powyżej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2019 r. I SA/Gl 1244/18 uchylającym decyzję ZUS z 26 września 2018 r. wydaną po raz kolejny w sprawie, zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie oceną prawną wyrażoną w treści orzeczenia oraz wskazaniami co do dalszego postępowania dotyczy zarówno organów administracji publicznej, jak i sądów. Między oceną prawną a wskazaniami istnieje ścisły związek, ponieważ ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracji publicznej w sprawie, a wskazania określają sposób postępowania w przyszłości (wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2006 r. I GSK 2395/05, CBOIS). Celem wskazań jest zapobieżenie w przyszłości błędom popełnionym przez organy administracji i wytyczenie kierunku postępowania przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Art. 153 p.p.s.a. ma zastosowanie tylko w sprawie tożsamej pod względem podmiotowym i przedmiotowym (wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2008 r., I FSK 1466/06, CBOIS). Organ ponownie rozpatrujący sprawę związany jest sentencją i uzasadnieniem orzeczenia. Związanie wyrażonymi wskazaniami co do dalszego postępowania zobowiązuje organ do ich wykonania, przy czym nie ogranicza organu do wykonania tylko i wyłącznie zaleceń zawartych w orzeczeniu (wyrok NSA z dnia 25 listopada 2011 r., II GSK 95/10, CBOIS). Związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania dotyczy również sądów i oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2009 r., I OSK 426/08, CBOIS). Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zasadniczym kryterium legalności zaskarżonej decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowania się wytycznym co do dalszego postępowania.

W kontekście przedstawionych rozważań Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja jest wadliwa – pomija bowiem ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w powołanym wyżej wyroku WSA w Gliwicach z dnia 19 marca 2019 r., a tym samym narusza art. 153 p.p.s.a. Pomija także wytyczne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lipca 2015 r. sygn. akt II GSK 1502/14, w którym Sąd uznał, że w przypadku skarżącej zachodzi przesłanka "całkowitej nieściągalności", o jakiej mowa w art. 28 ust. 2 i 3 omawianej ustawy, gdyż Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy). Zauważył też, że w sytuacji wykazania przez stronę spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia wnioskowanej należności składkowej, uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu strony organ się przeciwstawił i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu społecznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia. NSA wskazał też, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa nie jest zgodna tak z interesem zobowiązanego, jak i interesem publicznym, zaś argument wskazujący na szczególną ochronę należności pracowniczych i brak swobody dysponowania przez ZUS należnością publicznoprawną skutkowałoby tym, że norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności, nie mogłaby znaleźć w praktyce żadnego zastosowania, co byłoby sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej.

Tymczasem ZUS w zaskarżonej decyzji, rozważając kwestię możliwości wyegzekwowania należności skupia się zasadniczo na możliwości przeprowadzenia egzekucji z niewielkiego domu zamieszkiwanego przez skarżącą i jej męża, ignorując w istocie fakt bezskuteczności egzekucji z tego mienia potwierdzony umorzeniem egzekucji przez organ egzekucyjny. Pomija też nieadekwatność zadłużenia (nawet przy przyjęciu, że nie doszło do przedawnienia) do znacznie większej wartości tego majątku i jego niezbędności do zaspokojenia najbardziej podstawowych potrzeb skarżącej będącej już na emeryturze i jej męża, a więc osób, które zwykle nie mają możliwości zwiększenia swoich zasobów majątkowych.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (przepisem mającym zastosowanie w sprawie) należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym całkowita nieściągalność zachodzi w sytuacjach wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Stosownie do treści art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi wtedy, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Sąd ponownie podnosi, że nie neguje tezy, że decyzja ZUS w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Jednak uznaniowość takiej decyzji nie polega na uznaniowości stwierdzenia jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Istnienie takiej przesłanki pozostaje poza wolą organu, zaś jej stwierdzenie otwiera możliwość rozważenia przez ZUS zasadności żądania osoby wnioskującej o przedmiotową ulgę.

W tym stanie rzeczy wskazać przyjdzie, że organ ponownie nie wypełnił zaleceń Sądu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wobec nieuwzględnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. wymyka się spod kontroli Sądu, nie spełnia bowiem wymogów art. 107 § 1 k.p.a.

Prawidłowo natomiast ZUS wykazał, że dochodzone należności nie są przedawnione.

Sąd rozważając kwestię przedawnienia składek objętych wnioskiem o ich umorzenie oparł się na orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lutego 2022 r. sygn.. akt I GSK 2020/19, który rozpoznawał sprawę strony skarżącej na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym i wskazał, że tracą na aktualności dotychczasowe orzeczenia sądów administracyjnych, które odnosiły się do konieczności uwzględnienia, przy wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s., wytycznych zawartych w wyroku TK z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 i dokonując oceny zarzutu naruszenia przez organ art. 24 ust. 5 u.s.u.s. wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18, który dotyczył oceny, czy art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest zgodny z art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

W jej wyniku Trybunał Konstytucyjny uznał, że rzeczony art. 24 ust. 5 u.s.u.s., w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Trybunał odnosząc się do swego poprzedniego wyroku z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12, w którym stwierdził niekonstytucyjność analogicznego rozwiązania obowiązującego względem należności podatkowych w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, a który to wyrok wywołał wątpliwości, co do konstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zwrócił uwagę, że ocena konstytucyjności nie może być dokonywana w sposób oderwany od konkretnej sytuacji prawnej. Składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa, czy jednostek samorządu terytorialnego, lecz wpływają na konto ZUS, wywierając znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która z kolei przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych, uprawnionych do wypłaty świadczeń. Ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucanie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków.

Wobec powyższego, podążając za słusznym wywodem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyrokach z dnia 19 stycznia 2021 r., I GSK 1609/20 oraz z dnia 1 lutego 2022 r., sygn. akt I GSK 2020/19, tracą na aktualności dotychczasowe orzeczenia sądów administracyjnych, także te przywołane w uzasadnieniu skargi, które odnosiły się do konieczności uwzględnienia, przy wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s., wytycznych zawartych w wyroku TK z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12.

Sąd stwierdza, że ZUS po raz kolejny nie uważa się być związany oceną prawną wyrażoną w wyroku tut. Sądu, naruszając w ten sposób art. 153 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. w sposób wyczerpujący zbierze oraz rozpatrzy cały materiał dowodowy w tym zakresie i stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. ustalenia poczynione na podstawie zebranego materiału dowodowego zawrze w uzasadnieniu decyzji, mając na uwadze zaistnienie przesłanki z art. 28 ust 3 pkt 5 u.s.u.s.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c w zw. z art. 190 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.