Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1706/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 22
journal: Dz.U. 2022 poz 1577
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - t.j.
article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a  i c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1706/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 lutego 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maria Zawadzka, Sędzia: WSA Renata Czeluśniak (spr.), Sędzia: WSA Ewa Michna, Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2024 r., sprawy ze skargi P. K., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 27 września 2023 r. znak sprawy: 010070/680/177722/2023, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. K., uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 2 czerwca 2023 r. znak: 010070/680/177722/2023 odmówił skarżącemu P. K. przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. K. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.

Zdaniem organu, nie można przyznać skarżącemu przedmiotowego świadczenia ponieważ na podstawie wyroku sądowego sygn. akt [...] z dnia 21 styczna 2021 r. nie sprawuje on faktycznej opieki na ww. dzieckiem.

W odwołaniu skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem ZUS i wniósł o przyznanie świadczenia wychowawczego w wysokości połowy kwoty tego świadczenia przysługującej za dany miesiąc.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 27 września 2023 r. znak: 010070/680/177722/2023 utrzymał w mocy decyzję ww. z 2 czerwca 2023 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego sygn. akt [...] z dnia 21 stycznia 2021 r. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią zostało pozostawione obojgu rodzicom. Nie jest to jednak jednoznaczne ze sprawowaniem opieki naprzemiennej. Sąd orzekł ponadto, że miejscem zamieszkania małoletniej będzie miejsce zamieszkania jej matki. Prezes ZUS podkreślił, że skoro sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom i ustalił miejsce zamieszkania przy matce, to oznacza, że to matka sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem i to jej zgodnie z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż organ I instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie, tymczasem ustalenia te zostały dokonane w sposób dowolny, nieoparty na zgromadzonym materiale dowodowym oraz niezgodny ze stanem rzeczywistym, co przejawiło się tym, iż organ błędnie przyjął, iż w niniejszym stanie faktycznym dzieci mieszkają wyłącznie z matką, nie jest sprawowana opieka naprzemienna oraz że nie sprawuje on faktycznej opieki nad dziećmi;

- art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ponieważ Zakład Ubezpieczeń Społecznych całkowicie pominął kwestię faktycznego wykonywania opieki nad dziećmi;

- art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ponieważ ZUS nie ustalił, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dziećmi, poprzez zaniechanie zwrócenia się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, a mimo to decyzja I instancji została utrzymana w mocy;

- art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ponieważ Zakład wykazuje się daleko idącą niekonsekwencją i dowolnością w swoich decyzjach odmownych dotyczących zarówno poprzedniego wniosku o świadczenie wychowawcze za okres 2022/2023 (znak sprawy: 010070/680/5918853/2022, postępowanie: [...]), jak i obecnego wniosku o świadczenie wychowawcze za okres 2023/2024 (znak sprawy: 010070/680/177722/2023, postępowanie: [...]).

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

Organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie w dniu 2 lutego 2024 r. skarżący wyjaśnił, że od 3 lat sprawuje opiekę naprzemienną. W tym celu od 3 lat posiada mieszkanie w S. przystosowane dla córek pomimo, że pracuje na Śląsku i gdy nie mieszka z córkami w S. przebywa w T. Opieka naprzemienna to jest i było minimum, które zakładał jeszcze przed rozwodem. Skarżący podkreślił, że wniósł nie tylko o zniesienie obowiązku alimentacyjnego, sprawa jest w toku, ale wystąpi z pozwem o wyraźnie stwierdzenie opieki naprzemiennej, chyba że młodsza córka z nim zamieszka, ale decyzje jeszcze nie zapadły. Według skarżącego organy nieprawidłowo oparły swoje decyzje jedynie na wyroku rozwodowym bez ustalenia jak faktycznie od 3 lat jest sprawowana opieka nad dziećmi. Matka nigdy nie kwestionowała opieki naprzemiennej, ale organ nigdy nie wystąpił nawet o złożenie przez nią wyjaśnień.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 września 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 czerwca 2023 r. odmawiającą skarżącemu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. K. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.

Sądowi z urzędu wiadomym jest, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 21 czerwca 2023 r. znak: 010070/680/5918853/2022 utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 29 grudnia 2022 r. odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. K. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Zdaniem organu, w sprawie nie można było jednoznacznie stwierdzić, który z rodziców sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, dlatego też - mając na uwadze z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci - świadczenie przyznano matce, która zgłosiła wniosek jako pierwsza. Po rozpoznaniu wniesionej przez skarżącego skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1292/23 skargę oddalił. Skarżący nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577).

W przedmiotowej sprawie pomimo tożsamej sytuacji faktycznej - wynikającej z analizy ww. wyroku Sądu Okręgowego oraz przeprowadzonego w dniu 12 grudnia 2022 r. wywiadu środowiskowego (pismo MGOPS w S. z 15 grudnia 2022 r. znajdującego się w aktach administracyjnych znak: [...] dołączonych do akt III SA/Kr 1292/23, brak protokół ww. wywiadu) - która była podstawą wydania decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 czerwca 2023 r., organ doszedł – bez jakichkolwiek wyjaśnień - do odmiennej prawnej oceny tej sytuacji.

W sprawie zakończonej decyzją z dnia 21 czerwca 2023 r. (dotyczącej poprzedniego okresu zasiłkowego) organ nie zakwestionował faktu sprawowania opieki nad córką przez skarżącego. Stwierdził, że w sprawie nie można było jednoznacznie stwierdzić, który z rodziców sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, dlatego też - mając na uwadze regułę z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci - świadczenie przyznano matce, która zgłosiła wniosek jako pierwsza.

W kontrolowanej sprawie natomiast organ nie uwzględnił, że to skarżący złożył jako pierwszy wniosek o przyznanie świadczenia, lecz zakwestionował sprawowanie przez niego opieki powołując się na ww. wyrok SO w [...].

W związku w powyższym stwierdzić należy, że skarga jest zasadna.

Bezsporne jest, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią zostało pozostawione obojgu rodzicom, a jako miejsce zamieszkania małoletniej Sąd wskazał miejsce zamieszkania jej matki.

Bezsporne jest, że w ww. wyroku Sąd nie ustanowił sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej, który oznaczałby ustanowienie opieki naprzemiennej i pozwolił podzielić świadczenie.

Z porozumienia zawartego pomiędzy rodzicami małoletniej z dnia 30 października 2020 r. nazwanego rodzicielskim planem wychowawczym, z przeprowadzonego w dniu 12 grudnia 2022 r. wywiadu środowiskowego, w tym szczególnie oświadczenia matki dziecka wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad córką. Pracownik sporządzający protokół stwierdził, że " nie jest w stanie wskazać, który z w/w rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad małoletnimi dziećmi" ale nie zakwestionował sprawowania opieki przez skarżącego. Na podstawie ww. dowodów, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w decyzjach z dnia 21 czerwca 2023 r. o numerach 010070/680/5918853/2022, stwierdził, że w wyroku Sąd Okręgowy w [...] nie orzekł o ustanowieniu opieki naprzemiennej. Organ ustalił zatem, że rodzice wspólnie sprawują opiekę, dzieląc się nią, bez znaczenia na ich miejsce zamieszkania.

Pozbawione zatem jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych jest twierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji z dnia 27 września 2023 r., że skoro sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom i ustalił miejsce zamieszkania przy matce, to oznacza to, że to matka sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem i to jej, zgodnie z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym (np. w wyroku WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1333/21) wielokrotnie podkreślano, że sytuacja, w której oboje rodzice składają wniosek o przyznanie świadczenia obliguje organ do przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność tego, który z rodziców sprawuje opiekę nad dzieckiem. Dopiero bowiem ustalenie, że opieka jest sprawowana równocześnie przez oboje rodziców daje organowi podstawę do stwierdzenia, że świadczenie powinno być wypłacone temu z rodziców, który pierwszy złożył wniosek.

Zgodnie bowiem z art. 22 ustawy o pomocy państwa wychowaniu dzieci (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania) w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się.

Skoro zatem w świetle dowodów posiadanych przez organ i dokonanych ustaleń (w sprawach zakończonych decyzjami dotyczącymi poprzedniego okresu zasiłkowego), że rodzice sprawują równocześnie opiekę nad dziećmi, to świadczenie powinno być wypłacone temu z rodziców, który pierwszy złożył wniosek.

Wniosek o wypłatę świadczenia wychowawczego na dziecko H. K. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. jako pierwszy złożył natomiast skarżący.

Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę ww. stanowisko Sądu, oraz ustalenia, jakie poczynił w sprawach zakończonych decyzjami Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 czerwca 2023 r. o numerach 010070/680/5918853/2022, zaakceptowane przez WSA w Krakowie w prawomocnych wyrokach z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1291/23 i III SA/Kr 1292/23.

Wobec naruszenia art. 7, 77 kpa w związku art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, które miało wpływ na wynik sprawy, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a.