Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1510/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 30 lipca 2024 r., nr SKO-NP-4115-111/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz skarżącej K. M. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w decyzji z 30 lipca 2024 r., nr SKO-NP-4115-111/24 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z 8 lutego 2024 r., znak: OPS-SRFA-5222-38/23 o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572), art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) w związku z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z dnia 8 lutego 2024 r. organ l instancji orzekł o odmowie przyznania K. M. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. M.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ niepełnosprawność J. M. powstała w 75 roku jej życia. Poza tym ustalono też inne osoby zobowiązane do alimentacji względem niepełnosprawnej, które powinny stosownie podzielić się wykonywaniem czynności opiekuńczych tak, aby nie była obciążona tylko jedna osoba.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem K. M., działająca przez adw. Ł. A., H. Sp. z o.o. w O., w odwołaniu zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i pominięcie okoliczności, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r, sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy

o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez wnioskodawczynię w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przestanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3. naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. - poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych przyjętych na podstawie wadliwie zebranego lub ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię, a koniecznością sprawowania opieki nad matką; 4. naruszenie art.17 ust. 1 ww. ustawy, poprzez oparcie przedmiotowej decyzji na fakcie istnienia innych osób spokrewnionych w pierwszej kolejności z J. M., poza samą wnioskodawczynią.

W uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji Kolegium stwierdziło, że pomimo dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy, kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu.

Ustalono, że orzeczeniem z dnia 8 maja 2023 r. Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Limanowej zaliczył J. M. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe od 7 lutego 2023 r. Przy czym w orzeczeniu tym wskazano, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. J. M. orzeczeniem Komisji Lekarskiej KRUS z dnia 16 sierpnia 2023 r. została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji okresowo od 16 czerwca 2023 r. do sierpnia 2025 r. Osoba wymagająca opieki tj. J. M. pozostaje w związku małżeńskim z J. M., który legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w Nowym Sączu z dnia 20.09.2023 r., nr akt: [...] o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Według oświadczenia odwołującej, J. M. od pół roku wymaga opieki w związku z czym K. M. zrezygnowała z pracy na gospodarstwie rolnym. K. M. oświadczyła także, iż pomaga mamie w takich czynnościach jak: ubieranie i rozbieranie, przygotowuje posiłki, sprząta mieszkanie, pierze odzież, robi zakupy, umawia wizyty i zawozi mamę do lekarza, wykupuje i dawkuje leki, pomaga w poruszaniu się po domu i poza nim, ogrzewa mieszkanie, pomaga w higienie osobistej (kąpiel), zakłada pielucho majtki, pomaga w korzystaniu z toalety. Pomoc świadczy codziennie w godzinach od 8:00 do 18:00. K. M. nie mieszka z matką, jest do niej przywożona (K. [...]) przez męża, a z powrotem zabierana przez córkę samochodem. Odległość od miejsca zamieszkania K M. a J. M. według oświadczenia odwołującej wynosi 7 km. J. M. mieszka wraz z mężem J. M., który jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i sam wymaga pomocy oraz z synem Ł. M., który pracuje zawodowo i wyjeżdża do pracy o godzinie 6-tej rano, a wraca do domu o godz. 18 tej i po powrocie świadczy pomoc rodzicom. Ponadto osobami zobowiązanymi do alimentacji na rzecz J. M. są także jej pozostałe dzieci, a to: K. Ł., zam. K. [...], która sprawuje opiekę nad niepełnosprawna siostrą I. M., zam, K. [...]. K. Ł. nie jest w stanie uczestniczyć w opiece nad matką, a I. M. sama wymaga pomocy, jest osobą niepełnosprawną. D. M. zam. P. [...], pracuje zawodowo, nie ma prawa jazdy. B. M. zam. S. [...] pracuje zawodowo w systemie zmianowym, czasami pomaga w zakupach. J. M., zam. N. pracuje zawodowo i opiekuje się swoim dzieckiem. P. M., zam. L. ul. Ż. [...] pracuje zawodowo, ma swoja rodzinę. K. M. poinformowała, że rodzeństwo z uwagi na obowiązki zawodowe i rodzinne nie jest w stanie uczestniczyć w opiece nad mamą J. M. Niemniej jednak, w ocenie organu II instancji, osoby te nie wskazały na swoją trudną sytuację materialną, która uniemożliwiałaby im partycypowanie w kosztach opieki nad niepełnosprawną matką.

Kolegium uznało, że faktyczny zakres opieki jaki wykonuje odwołująca względem niepełnosprawnej matki, nie uniemożliwia jej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym, czy też dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego.

Wskazano, że z zasad doświadczenia życiowego wynika bowiem, że czynności takie jak: ubieranie i rozbieranie, przygotowanie posiłku, sprzątanie mieszkania, pranie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich dawkowanie lekarstw, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel) - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką np. nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo, czy prowadzące gospodarstwo rolne. Część z w/w czynności nie ma charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Wykonywanie tych czynności z pewnością nie zajmuje odwołującej całego dnia i nie uniemożliwia wykonywania tak specyficznej pracy, jak praca we własnym gospodarstwie rolnym.

Ponadto J. i J. M. pod nieobecność odwołującej nie pozostają sami, albowiem mieszkają wraz z synem. Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć więc, iż odwołująca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, a tym samym uznać należy, iż nie wyczerpuje ona zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która jak już wcześniej wspomniano ma być trwała. Z powyższego wynika, iż zakres świadczonej opieki pozwala J. M. na samodzielne funkcjonowanie w odrębnym niż odwołująca miejscu zamieszkania.

Podsumowując, organ odwoławczy zakwestionował istnienie związku przyczynowo-skutkowego między nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem. Podkreślono przy tym fakt, iż K. M. zrezygnowała z pracy na gospodarstwie rolnym z dniem 8 grudnia 2023 r. Natomiast jej matka J. M. - jak wynika z załączonego orzeczenia - wymagała konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji od 7 lutego 2023 r., tak więc odwołująca, zdaniem Kolegium, była w stanie łączyć opiekę nad niepełnosprawną matką z pracą na gospodarstwie rolnym.

Z powyższego, w ocenie organu II instancji, bezspornie wynika, iż wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującą nad niepełnosprawną matką pozwala na przyjęcie, iż przy współudziale w bezpośredniej opiece ze strony rodzeństwa odwołującej, czy też pośrednio poprzez usługi opiekuńcze daje możliwość zorganizowania opieki nad niepełnosprawną matką tak aby odwołująca nie musiała rezygnować z dalszego prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Przy podjęciu rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie istotne jest to, że to na dzieciach niepełnosprawnej J. M. w pierwszej kolejności ciąży obowiązek zapewniania jej pomocy i opieki, a z akt nie wynika, ażeby odniesieniu do większości rodzeństwa w stanie faktycznym istniały obiektywne okoliczności (np. niepełnosprawność w stopniu znacznym) uniemożliwiające im wspólne zabezpieczenie opieki. Zatem uznano, iż w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia.

W piśmie z 13 sierpnia 2024 r. skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika adw. Ł. A., wniosła od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu. Decyzji zarzucono: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. - poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką; 3. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy poprzez oparcie przedmiotowej decyzji na fakcie istnienia innych osób spokrewnionych w pierwszej kolejności z J. M., poza samą skarżącą.

Z uwagi na powyższe wniesiono o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji w całości, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Składając skargę do Sądu, skarżąca zaznaczyła, że wnosi o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Kolegium nie zażądało przeprowadzenia rozprawy. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Na wstępie należy wskazać, że rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze, iż konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 jest niedopuszczalność odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z powołaniem się na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

Organ odwoławczy w konstatacji swoich rozważań przyjął, że w przedmiotowej sprawie "wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującą nad niepełnosprawną matką pozwala na przyjęcie, iż przy współudziale w bezpośredniej opiece ze strony rodzeństwa odwołującej, czy tez pośrednio poprzez usługi opiekuńcze daje możliwość zorganizowania opieki nad niepełnosprawną matką tak aby odwołująca nie musiała rezygnować z dalszego prowadzenia gospodarstwa rolnego" (s. 11 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. (który ma zastosowanie w sprawie ponieważ wniosek został złożony w dniu 8 grudnia 2023 r.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Podkreślenia wymaga, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też tylko za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Stąd też w judykaturze prezentowany jest pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11). Zdaniem Sądu, nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę życiowo-organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać na to, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie (por. wyrok NSA z dnia: 22 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1867/21 oraz 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2242/23). Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Przy tym wykluczyć należy sytuację, w której opieka sprawowana nad znacznie niepełnosprawnym, ale faktycznie cechującym się niemałą samodzielnością członkiem rodziny stanowi pretekst do pozyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę, która faktycznie mogłaby podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Nieaktywność zawodowa nie może wynikać z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, jak np. brak ofert pracy, niechęć do jej podjęcia albo pobieranie nauki w trybie dziennym, czy chęć opieki nad dziećmi, ale musi wynikać z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (vide: Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, publ. WKP 2023).

Analizując wątek dotyczący związku przyczynowo-skutkowego wymaga podkreślenia, że podstawą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z treścią art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, względnie zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Zgodnie z art. 17 b ust. 2 u.ś.r. zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia." Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest zatem w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r., stosowne oświadczenie złożone przez rolnika, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów, wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 marca 2022 r., II SA/Lu 99/22, CBOSA).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że organ powinien dokonać ustalenia, czy wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego z uwzględnieniem treści art. 80 oraz art. 77 § 1 k.p.a., a zatem ocenić, czy okoliczność zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego została udowodniona, w oparciu o całokształt dowodów zgromadzonych w toku postępowania.

Orzekające w sprawie organy obu instancji nie dokonały w tym zakresie ustaleń i nie poddały ocenie oświadczenia skarżącej złożonego w dniu 8 grudnia 2023 r. (k. 8 a.a.)

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 20 lipca 2023 r., I OSK 1073/21, w którym podkreślono, że ciężar udowodnienia faktu zaprzestania działalności rolniczej spoczywa na osobie wnioskującej o przyznanie jej świadczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2024 r., sygn. akt I OSK 343/24 trafnie zwrócił uwagę, że "w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjnej występuje osoba będąca rolnikiem, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w związku opieką sprawowaną nad osobami, o których mowa w art. 17 ustawy. Badaniu podlega zatem nie kwestia związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem pracy a sprawowaną opieką a kwestia związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego a sprawowaną opieką. (...)

Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Wedle art. 7 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu z mocy ustawy o ile nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Innymi słowy, pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Rolnik, z mocy art. 37 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest obowiązany, nie czekając na wezwanie, w ciągu 14 dni zgłaszać Kasie osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie oraz informować Kasę o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności.

W świetle przywołanych wyżej przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników skarżąca zobligowana była do poinformowania Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Rolników o fakcie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, a czego nie uczyniła, o czym świadczy informacja z KRUS z dnia(...). Okoliczność ta miała bowiem wpływ na podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników."

Jak słusznie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1393/21 pojęcie "prowadzenie gospodarstwa rolnego" nie zostało dotychczas prawnie zdefiniowane, co zmusza sądy do wyjaśnienia tego pojęcia. Jak wyjaśniono w cytowanym wyroku, pojęcie to było przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w wielu orzeczeniach zapadłych na gruncie przepisów z zakresu ubezpieczenia społecznego rolników (uchwała z 18 lipca 1986 r., III UZP 29/86 oraz wyroki z 22 kwietnia 1987 r. II URN 50/87, z 23 listopada 1987 r., II URN 65/87, z 16 lipca 1987 r., II URN 118/87, z 3 lipca 1987 r., II URN 132/87, z 11 maja 1987 r., II URN 63/87). Sąd Najwyższy wyjaśniał, iż prowadzi gospodarstwo rolne ten, kto władając nim w sensie prawnym – jak właściciel, użytkownik, posiadacz samoistny lub zależny – wykonuje czynności natury funkcjonalnej, niezbędne dla racjonalnej gospodarki w konkretnym gospodarstwie rolnym. Współuczestniczy zaś z małżonkiem w prowadzeniu gospodarstwa ten małżonek, który w sposób istotny przyczynia się do funkcjonowania tego gospodarstwa, przy czym nie ma znaczenia prawnego, czy gospodarstwo wchodzi do wspólności ustawowej, czy też stanowi odrębny majątek drugiego z małżonków. Z uwagi na różnorodną specyfikę gospodarstw rolnych zakres i rodzaj wykonywanych czynności może być różny, jednakże w każdym przypadku chodzi o takie czynności, bez których funkcja gospodarstwa nie mogłaby być zrealizowana. Dlatego decydujące znaczenie ma całokształt okoliczności występujących w konkretnej sprawie.

Należy podzielić pogląd wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2012 r. I OPS 5/12, w świetle której prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. Jak wskazano w ww. uchwale, pojęcie "prowadzenie gospodarstwa rolnego" mieści w sobie cały zespół czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnienie się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem tylko na zarządzaniu nim.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Jednak - mając na uwadze cel świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zastąpienie dochodu uzyskiwanego dotychczas z wykonywanej pracy (w tym przypadku w rolnictwie) -nie można traktować jako czynnika decydującego o niemożliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze aktywnego producenta rolnego – w sytuacji, gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym związanych. (...)

Należy natomiast podkreślić, że prawne przesłanki pobierania płatności bezpośrednich i zwrotu podatku akcyzowego są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Dopłaty są bowiem przyznawane osobie, która nie tylko jest właścicielem, czy współwłaścicielem gruntu rolnego. Przysługują one osobie, która rzeczywiście uprawia grunty rolne i wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą to być zarówno działania organizacyjne, czy kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednie wykonywanie pracy fizycznej w gospodarstwie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, (...) nie da się bowiem znaleźć racjonalnego uzasadnienia dla pogodzenia sprzeczności wyrażającej się w tym, że skarżąca oświadczyła, iż zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym, a jednocześnie pobiera dopłaty bezpośrednie, nadal też figuruje w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jako producent rolny, ustanawiając jedynie pełnomocnika w osobie swojego męża. Faktycznie zarządza więc gospodarstwem rolnym stanowiącym jej własność. Nie można więc uznać, aby zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. (vide NSA w wyroku z 13 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2046/23).

Ponadto, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów NSA z 11 grudnia 2012 r. (sygn. I OPS 5/12), przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Należy przy tym zauważyć, że np. praca świadczona w ramach stosunku pracy jest pracą wykonywaną na rzecz osoby trzeciej i pod jej kierownictwem (art. 22 Kodeksu pracy). Charakteryzuje ją nie tylko podporządkowanie ekonomiczne, ale i organizacyjne. Oznacza to obowiązek pozostawania w wyznaczonym czasie w dyspozycji pracodawcy w miejscu wykonywania pracy lub w innym miejscu wskazanym przez niego (art. 128 Kodeksu pracy). Pracodawcy przysługuje kompetencja do wydawania wiążących pracownika poleceń dotyczących sposobu, miejsca i czasu wykonywania pracy (art. 100 § 1 Kodeksu pracy). Z powyższego wynika, że aby stwierdzić, że istnieje związek między rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, to opieka nad osobą niepełnosprawną powinna być bardziej absorbująca, niż w przypadku osoby rezygnującej z pracy w ramach stosunku pracy (vide Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 grudnia 2024 r., I OSK 2887/23).

Przenosząc powyższe rozważania teoretycznoprawne na grunt rozpoznawanej sprawy, po pierwsze wskazać należy, że niewątpliwie skarżąca, jako córka, była osobą uprawnioną do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Mąż niepełnosprawnej legitymuje się bowiem orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 20 września 2023 r., z którego wynika, że jest niezdolny do samodzielnej egzystencji (k. 7a.a.).

Po drugie, zawarte w zaskarżonej decyzji ustalenia dotyczące zakresu opieki, jakiej wymaga matka skarżącej, w ocenie Sądu zostały dokonane z istotnym naruszeniem art. 7, 77, 80 k.p.a.

Skoro zakres opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, determinowany jest stanem jej zdrowia, to podstawą okolicznością wymagającą ustalenia przez organy był aktualny stan zdrowia matki skarżącego, stopień jej samodzielności, a w dalszej kolejności rodzaj czynności opiekuńczych, których wymaga matka skarżącej, aby móc funkcjonować w codziennym życiu, następnie organy powinny ustalić, czy stan zdrowia osoby niepełnosprawnej połączony z zakresem czynności opiekuńczych, umożliwia skarżącej prowadzenie gospodarstwa rolnego. Powyższych ustaleń w sprawie nie poczyniono.

Podsumowując powyższy wątek – organy zaniechały ustalania aktualnego (na dzień złożenia i rozpoznania wniosku) stanu zdrowia matki skarżącej.

Jedynym zgromadzonym w sprawie dowodem obrazującym stan zdrowia J. M. była dołączona przez profesjonalnego pełnomocnika do wniosku o przyznanie świadczenia niepoświadczona za zgodność z oryginałem i wątpliwej jakości fotokopia:

- orzeczenia z dnia 8 maja 2023 r., w którym J. M. zaliczono do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe od 7 lutego 2023 r. (k. 6 a.a.), jako symbol niepełnosprawności podano 07-S 11-I (tj. choroby układu oddechowego i krążenia i inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne...);

- orzeczenia Komisji Lekarskiej KRUS z dnia 16 sierpnia 2023 r. uznającego J. M. za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji okresowo od 16 czerwca 2023 r. do sierpnia 2025 r. (k. 5 a.a.).

Zdaniem Sądu orzekającego w tej sprawie, pomimo że ww. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest faktem instytucjonalnym, to jednak nadal nie mamy w tym przypadku do czynienia z automatycznym skutkiem w postaci konieczności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ciągle ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22).

Zatem nie znając dokładnego stanu zdrowia niepełnosprawnej matki skarżącej, wynikającego z aktualnej dokumentacji medycznej z ostatnich lat leczenia (tj. na datę złożenia wniosku oraz wydawanych decyzji), nie można zweryfikować istnienia w sprawie związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego a sprawowaną opieką. Stan zdrowia niepełnosprawnej matki skarżącej wymagający, wg skarżącej, rezygnacji przez nią z prowadzenia gospodarstwa rolnego, musi zostać wykazany stosownymi dokumentami wystawionymi przez lekarzy, pod opieką których pozostaje niepełnosprawna (vide wyrok WSA w Krakowie z 14 sierpnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 606/24).

Znajdujące się w aktach administracyjnych stwierdzenia skarżącej (oświadczenie skarżącej z 28 grudnia 2023 r., k. 11, wywiad środowiskowy k. 10 i n. a.a.) obrazujące wymiar i częstotliwość opieki, nie zostały w żaden sposób zweryfikowane przez organy administracyjne poprzez np. zestawienie z wnioskami płynącymi z dokumentacji medycznej, o którą należało wezwać skarżącą.

Analiza akt sprawy wskazuje, że organ administracyjny nie zebrał materiału dowodowego, na podstawie którego można by ustalić, czy skarżąca spełniła powyższe przesłanki. Przede wszystkim nie ustalono jaki jest stan zdrowia niepełnosprawnej, nie wiadomo więc w jakim zakresie podopieczna skarżącej jest samodzielna. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinno być skorelowane z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, skoro to ono jest podstawą jego przyznania. Generalnie więc nie powinno się abstrahować od chorób, w związku z którymi orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności. Nie ma w aktach niniejszej sprawy jakichkolwiek zaświadczeń lekarskich, które wskazywałyby na stan zdrowia matki skarżącej, z którym związana jest potrzeba stałej lub długoterminowej opieki. Organ powinien więc wezwać skarżącą do przedłożenia dokumentacji medycznej, w tym m.in. oceny stanu zdrowia niepełnosprawnej w skali Barthel.

Przy czym wymaga też zaznaczenia, że profesjonalny pełnomocnik skarżącej ani w toku postępowania administracyjnego, ani sądowego nie przedłożył żadnej dokumentacji medycznej do sprawy na poparcie odmiennego od zawartego w zaskarżonej decyzji stanowiska SKO, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki wskazuje na istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego, a sprawowaniem opieki nad matką.

Wskazać należy w tym miejscu, mając na uwadze zasady ogólne wyrażone w dziale I rozdział 2 k.p.a., że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym. W szczególności strona ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych.

Zatem w toku ponownego rozpoznania sprawy, to skarżąca powinna przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie, w tym przede wszystkim aktualną dokumentację medyczną obrazującą stan zdrowia niepełnosprawnej. Jeśli organ administracji publicznej dokona ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 135/23, baza CBOSA). W szczególności strona ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, tym bardziej, że w tej sprawie skarżąca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

W postępowaniu dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonuje ustalenia zakresu rzeczywiście sprawowanej opieki na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, zarówno na podstawie dokumentów uprawnionych organów, jak i innych zgromadzonych w sprawie dowodów. Dowody te podlegają łącznej ocenie. Zastosowanie znajdują ogólne przepisy postępowania dowodowego, które pozwalają na dopuszczenie w sprawie każdego dowodu, który przyczyni się do rozstrzygnięcia sprawy. W grę wchodzi przeprowadzenie dowodu z dokumentów ale również ze świadków. Takie osoby jak brat skarżącej – Ł. M., niepełnosprawna matka skarżącej – J. M., mąż skarżącej czy sąsiedzi wnioskodawczyni, które niewątpliwie mogą dysponować określoną wiedzą mogącą mieć wpływ na przyznanie świadczenia, stanowić mogą źródło dowodowe w indywidualnej sprawie z zakresu pomocy społecznej w zakresie regulowanym przepisami k.p.a. Organ rozważy również przeprowadzenie ponownego wywiadu środowiskowego w tej sprawie, bowiem znajdujący się w aktach wywiad środowiskowy jest lakoniczny i zasadniczo sprowadza się do powtórzenia informacji zawartych w oświadczeniu skarżącej z 28 grudnia 2023 r. (k. 11) oraz w oświadczeniach rodzeństwa skarżącej.

Analizując wątek dotyczący związku przyczynowo skutkowego organy dokonają ustaleń również w kontekście przesłanek z art. 17b ust. 1 u.ś.r., stosownie do wyżej przytoczonych poglądów z orzecznictwa sądowoadministracyjnego w tym zakresie.

Przede wszystkim więc organ powinien dokonać ustalenia, czy wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego z uwzględnieniem treści art. 80 oraz art. 77 § 1 k.p.a., a zatem ocenić, czy okoliczność zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego została udowodniona, w oparciu o całokształt dowodów zgromadzonych w toku postępowania.

Z uwagi na powyższe, w toku ponownego rozpoznania sprawy, organ ustali m.in. czy skarżąca nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników (poprzez uzyskanie informacji od KRUS w tym zakresie); czy skarżąca od dnia 8 grudnia 2023 r. uzyskiwała jakiekolwiek korzyści finansowe w związku z posiadaniem gospodarstwa rolnego tj. czy od tej daty uzyskała zwrot podatku akcyzowego czy też pobrała jakąś płatność z ARiMR.

Odpowiedź na powyższe umożliwi bowiem ustalenie, czy skarżąca złożyła zgodne z prawdą oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, a w konsekwencji pozwoli na ustalenie czy w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało jej prawo do niego.

Kolegium stwierdziło też, że z uwagi na istnienie rodzeństwa skarżącej, zobowiązanego alimentacyjnie względem matki, istnieje możliwość zorganizowania opieki w taki sposób aby skarżąca nie musiała rezygnować z pracy zarobkowej.

W ocenie Sądu stanowisko to nie jest trafne. Istnienie rodzeństwa wnioskodawcy w pewnych stanach faktycznych nie pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia związku przyczynowego bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem (por. wyrok NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23). Niemniej jednak w przedmiotowej sprawie, rodzeństwo skarżącej z powodu pracy zarobkowej, stanu zdrowia, trudnej sytuacji rodzinnej (oświadczenia k. 12-16 a.a.) nie angażowało się w opiekę nad matką. Zatem materiał dowodowy sprawy wskazuje na brak możliwości rodzeństwa skarżącej w partycypowaniu w opiece nad matką.

Ponadto Sąd zwraca uwagę, że rodzaj podejmowanych przez skarżącą czynności takich jak pomaganie w higienie osobistej (kąpiel) czy moc w korzystaniu z toalety dla komfortu niepełnosprawnego wymagała istnienia relacji z opiekunem. Jak trafnie wskazał NSA w wyroku z 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/21 "wykonywanie wobec niepełnosprawnego czynności opiekuńczych o osobistym, częstokroć intymnym charakterze, dodatkowo podkreśla konieczność istnienia szczególnej relacji zaufania między opiekunem, a podopiecznym. Istnienie takich relacji między matką i córką jest oczywiste, a w konsekwencji brak jest podstaw aby kwestionować z powyższego punktu widzenia sprawowaną przez skarżącą opiekę".

Tym samym skarga została uwzględniona w zakresie zbieżnym z przedstawionymi rozważaniami. W warunkach przedmiotowej sprawy odnoszenie się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia prawa materialnego byłoby przedwczesne, albowiem w sprawie konieczne jest dokonanie ponownych ustaleń oraz uzupełnienie materiału dowodowego w aspekcie spełnienia przez skarżącą przesłanek do przyznania jej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy przedwcześnie utrzymał w mocy decyzję odmowną organu I instancji, poprzestając na niepełnym i niewystarczającym materiale dowodowym oraz nie ustalając zasadniczych w tej sprawie okoliczności, co uzasadniało przyjęcie naruszenia art. 80 k.p.a., przy jednoczesnym ukształtowaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

W rozpoznawanej sprawie koniecznych ustaleń nie mógł poczynić Sąd, albowiem z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynika obowiązek rozpoznania sprawy w pełnym jej zakresie w dwóch instancjach, a wojewódzki sąd administracyjny nie może zastępować organów administracji w rozpatrzeniu sprawy administracyjnej.

Ponownie rozpoznając sprawę organy dokonają kluczowych dla sprawy ustaleń faktycznych wskazanych w uzasadnieniu i ocenią, czy w odniesieniu do skarżącej zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia. Podjętą decyzję uzasadnią zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach orzeczono w pkt II wyroku – na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a., mając na uwadze wysokość wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika strony (480 zł), obliczonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964).