Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 904/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne: Prawo geologiczne i górnicze
Skarżony organ: Urząd Górniczy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 140 ust. 1, ust. 2 pkt 2 oraz ust. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2022 poz 1072
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze - t.j.
article: art. 84 § 1, art. 116 ust. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Protokolant St. sekretarz sądowy Małgorzata Wasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2023 r. sprawy ze skargi A.Z. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia 5 października 2022 r. nr PR.5432.42.2022 w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobycie kopaliny bez koncesji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 5 października 2022 r. nr PR.5432.42.2022 ldz. 28103/10/2022/WS Prezes Wyższego Urzędu Górniczego utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. z dnia 11 sierpnia 2022 r. nr [...], L.dz. [...], na podstawie której ustalona została A. Z. (dalej jako strona lub strona skarżąca) opłata podwyższona w kwocie 170.341,00 zł za wydobycie w okresie od 10 września 2018 r. do 13 kwietnia 2021 r. bez wymaganej koncesji 6452,32 ton kopaliny - piasku drobnoziarnistego na części działki o nr ewid. [...] położonej w miejscowości W., gmina G., powiat g., województwo k.

W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 - zwanej dalej "k.p.a.") w związku z art. 140 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2022 r., poz. 1072 z późn. zm. - zwanej dalej "p.g.g.").

Natomiast w uzasadnieniu przedstawił następujący stan faktyczny.

6 kwietnia 2021 r. do Okręgowego Urzędu Górniczego w G. (dalej jako OUG) wpłynęło zawiadomienie Starosty G. z 1 kwietnia 2021 r. przekazujące pismo Nadleśniczego Nadleśnictwa J. z 23 marca 2021 r. w sprawie wydobywania na dużą skalę piasku i żwiru na działce nr [...] położonej w miejscowości W., gmina G., powiat g., województwo k. Jednocześnie Starosta G. poinformował, że nie udzielał koncesji na wydobywanie kopaliny, ani nie zatwierdzał projektu robót geologicznych na poszukiwanie złóż kopalin na powyższej działce.

13 kwietnia 2021 r. pracownicy OUG przeprowadzili wizję w terenie. W jej toku stwierdzili, że w centralnej części działki nr [...] znajdowało się wyrobisko stokowo-wgłębne. Stan wyrobiska wskazywał, że ostatnie prace związane z wydobywaniem kopaliny prowadzono niedawno w jego północno-wschodniej, wschodniej, południowej i południowo-zachodniej części. W skarpach w części północno-wschodniej i wschodniej, widoczne były ślady osuwania się kruszywa. Od strony południowej i południowo- zachodniej stwierdzono nawisy, a także zsunięte na skarpy masy nadkładowe wraz z pojedynczymi drzewami. Na spągu wyrobiska znajdowały się ślady opon pojazdów ciężkich, prowadzące w kierunku dolnych krawędzi skarpy południowo-zachodniej oraz wschodniej. Od strony północno-wschodniej i wschodniej stwierdzono wykonanie prac udostępniających związanych z usuwaniem nadkładu. Podczas wizji wykonano fotografie miejsc prowadzonych robót, jak również wykonano pomiar sytuacyjno-wysokościowy rzędnych terenowych, który stanowił podstawę sporządzenia "Dokumentacji ustalającej ilość kopaliny wydobytej bez koncesji" z dnia 18 sierpnia 2021 r. i z dnia 28 czerwca 2022 r.

Ponadto Starosta G. pismem z 29 kwietnia 2021 r. poinformował organ, że nie prowadził postępowania w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej oraz nie wydawał w tej sprawie decyzji. Wskazał, że na działalność prowadzoną w granicach działki nr [...] nie zostały wydane decyzje lub pozwolenia z zakresu ustaw: prawo budowlane, prawo wodne, prawo ochrony środowiska lub inne, w wyniku których mogłyby powstawać wyrobiska.

Dodatkowo organ ustalił, że działka nr [...] jest własnością A. Z. i M. Z. wobec których wszczął postępowanie.

W jego toku pracownicy OUG przeprowadzili oględziny działki nr [...]. Podczas oględzin w dniu 3 sierpnia 2021 r. stwierdzili, że od dnia przeprowadzenia wizji w terenie w obrębie wyrobiska wykonano prace związane ze złagodzeniem wschodniej skarpy wyrobiska, a pozostała część powierzchni działki nie uległa zmianie.

W trakcie oględzin A. Z. zapoznał się z aktami postępowania i oświadczył, że przedmiotową nieruchomość nabył wspólnie z żoną – M. Z. około [...] r. i wówczas nie było w jej obrębie wyrobiska. Od tamtej chwili, co jakiś czas z terenu działki wydobywał małe ilości piasku na własne potrzeby. Większą ilość piasku wydobył w zeszłym roku, w celu zasypania wyrobiska, znajdującego się na działce, należącej do jego syna. Ostatnie roboty wykonał w 2021 r. osobiście, korzystając z maszyn należących do syna. Jednocześnie stwierdził, że niewielkie ilości kruszywa wydobywały też osoby postronne, gdyż teren działki nie jest zagrodzony, a sam mieszka około [...] km od działki. Nie miał jednak wiedzy, kto mógłby prowadzić w/w prace.

Do akt sprawy organ dołączył postanowienie Policji z 22 grudnia 2021 r., nr [...], [...], Idz. [...] o umorzeniu dochodzenia w sprawie przeciwko A. Z. podejrzanemu o czyn z art. 176 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 2 p.g.g. wobec nie popełnienia zarzucanego czynu. Nie zdołano bowiem ustalić, czy swoim zachowaniem A. Z. spowodował poważną szkodę w środowisku. Wobec braku dowodów, które wskazywałyby na tego rodzaju skutek wynikający z jego czynu umorzono postępowanie, co jednak "nie oznacza, że jego sprawstwo można wykluczyć".

W oparciu o powyższe ustalenia, decyzją z 11 sierpnia 2022 r. nr [...], L.dz. [...] Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w G. ustalił A. Z. opłatę podwyższoną w kwocie 170.341,00 zł za wydobycie w okresie od 10 września 2018 r. do 13 kwietnia 2021 r. bez wymaganej koncesji 6452,32 ton kopaliny - piasku drobnoziarnistego na części działki o nr ewid. [...] położonej w miejscowości W., gmina G., powiat g., województwo k.

Rozstrzygnięcie to na skutek złożonego odwołania Prezes Wyższego Urzędu Górniczego utrzymał w mocy decyzją z 5 października 2022 r. nr [...] ldz. [...].

Za bezzasadne uznał bowiem zarzuty strony jakoby w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 140 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 3 p.g.g. przez ich niewłaściwe zastosowanie.

Wyjaśnił, że faktyczną ilość oraz ciężar wydobytej kopaliny organ I instancji ustalił na podstawie wiarygodnych danych oraz pomiarów przeprowadzonych przez wykwalifikowanych pracowników OUG w G. Ponadto z analizy całości zgromadzonego materiału dowodowego, a zwłaszcza wyjaśnień odwołującego się, wynikało, że to on wydobył kopalinę z działki nr [...], a nie inne, nieustalone osoby. Wydobycia kopaliny dokonywał sam, nie tylko na własne potrzeby, ale też na potrzeby syna, w celu zasypania dzikiego wyrobiska znajdującego się na nieruchomości syna. Rozmiar wyrobiska wskazywał na dużą skalę prowadzonych robót, na które odwołujący się nie posiadał koncesji. Nie zgłaszał też zgodnie z art. 4 ust. 2 p.g.g. wydobycia piasku na własne potrzeby.

Odnosząc się do zarzutu zaniechania powołania biegłego celem ustalenia ilości oraz ciężaru wydobytej kopaliny, organ wyjaśnił, że jest organem wyspecjalizowanym, gdzie czynności podejmują pracownicy posiadający niezbędne kwalifikacje. W rozpoznawanej sprawie rodzaj i jakość kopaliny określiła pracownica OUG w G. posiadająca kwalifikacje do wykonywania czynności geologa górniczego (świadectwo Prezesa WUG [...]), niezbędną wiedzę oraz doświadczenie zawodowe, które gwarantują fachowe i rzetelne ich wykonanie. W sposób jednoznaczny została również ustalona zarówno ilość, jak i ciężar wydobytego bez koncesji piasku. Pomiary, stanowiące podstawę obliczeń zostały wykonane przez pracownika OUG w G. posiadającego kwalifikacje do wykonywania czynności mierniczego górniczego (świadectwo Prezesa WUG [...]), zatem również przez podmiot posiadający wiedzę specjalistyczną oraz spełniający wymogi określone w art. 116 ust. 3 p.g.g. dla osób uprawnionych do sporządzania dokumentacji mierniczo-geologicznej.

Ponadto pomiary zostały przeprowadzone przy wykorzystaniu wysokiej dokładności odbiornika nawigacji satelitarnej. Obliczenie ilości kopaliny wydobytej bez koncesji wykonano bazując na specjalistycznym, licencjonowanym programie komputerowym [...] firmy [...], powszechnie stosowanym w obliczeniach geodezyjnych. Punkty pomiarowe zostały ustalone na obwiedni górnej krawędzi wyrobiska oraz na obrysie dolnej krawędzi wyrobiska. W programie komputerowym utworzono dwa modele terenu według stanu "przed eksploatacją" i "po eksploatacji". Różnica objętości tych dwóch modeli stanowiła objętość wydobytej kopaliny. Przy obliczeniach uwzględniono także warstwę nadkładu, zalegającą nad stropem złoża. Do przeliczenia objętości wydobytej kopaliny na tony przyjęto najniższą wartość gęstości objętościowej dla piasków drobno i średnioziarnistych, mało wilgotnych w stanie luźnym, ustaloną na podstawie polskiej normy PN-81/B-03020, wynoszącą 1,6 g/cm3, która jest najniższą - najbardziej korzystną dla odwołującego się - wartością gęstości objętościowej określoną w przedmiotowej normie, powszechnie stosowanej w postępowaniach w sprawach ustalania opłat podwyższonych. Wartość grubości nakładu przyjęta do obliczeń pochodziła z bezpośrednich pomiarów dokonanych przez pracowników OUG w G. w dniu 13 kwietnia 2021 r. i wynosiła 0,50 m, co znajduje potwierdzenie w dokumentacji fotograficznej z wizji terenowej przeprowadzonej w tym dniu.

Wobec powyższego, w ocenie Prezesa WUG, prawidłowo organ pierwszej instancji przyjął, że odwołujący się wydobył 6452,32 ton piasku. Ustalenia te oparł na zebranym w sprawie materiale dowodowym, który ocenił w sposób prawidłowy. Tym samym za niezasadny uznał zarzut zaniechania przez organy nadzoru górniczego podjęcia jakichkolwiek ustaleń w przedmiocie wydobywania kopaliny z działki nr [...] przez inne osoby. Pismem z 21 kwietnia 2021 r. Dyrektor OUG w G. zawiadomił bowiem Komendanta Miejskiego Policji w G. o podejrzeniu popełnienia czynu z art. 176 lub art. 177, w zw. z art 21 ust. 1 p.g.g., zwracając się jednocześnie z prośbą o ustalenie sprawców oraz okoliczności zdarzenia. Jak wynikało z otrzymanych wyjaśnień odwołujący się nie potrafił wskazać czy, a jeśli tak, to kiedy i kto mógłby prowadzić prace na jego działce. W toku postępowania nie przedstawił również żadnych dowodów na wydobywanie z działki nr [...] kopaliny przez osoby trzecie, a w szczególności dowodów zgłaszania kradzieży piasku na Policję. Zarówno w toku postępowania przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji nie zgłosił również w tym zakresie żadnych wniosków dowodowych. Tymczasem analiza ortofotomap, udostępnionych przez Główny Urząd Geodezji Kartografii w serwisie www.geoportal.gov.pl wykazała, że wydobywanie kopaliny na nieruchomości rozpoczęto przed 26 kwietnia 2016 r. w zachodniej części istniejącego wyrobiska, a w kolejnych latach wyrobisko ulegało stopniowemu pogłębianiu i poszerzaniu w kierunku południowym i wschodnim, aż do stanu stwierdzonego podczas wizji terenowej w dniu 13 kwietnia 2021 r. Ze względu na określony w art. 143 ust. 1 p.g.g. okres przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej opłatę podwyższoną, do obliczenia ilości kopaliny wydobytej bez wymaganej koncesji jako stan początkowy wskazany do obliczeń organ I instancji przyjął stan terenu, aktualny na dzień 10 września 2018 r. Do obliczeń wykorzystano rzędne wysokościowe numerycznego modelu terenu pozyskane z centralnego państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego oraz rzędne wysokościowe z pomiarów sytuacyjno-wysokościowych wyrobiska, wykonane 13 kwietnia 2021 r.

Końcowo Prezes Wyższego Urzędu Górniczego przyjął, że nie doszło w sprawie do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 140 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 3 p.g.g., bowiem faktyczną ilość oraz ciężar wydobytej kopaliny stwierdzono na podstawie wiarygodnych danych oraz pomiarów przeprowadzonych przez wykwalifikowanych pracowników OUG w G., a z analizy całości zgromadzonego materiału dowodowego, a zwłaszcza wyjaśnień odwołującego się, wynikało, że to on wydobył kopalinę z działki nr [...], a nie inne, nieustalone osoby.

Nie zgadzając się ze stanowiskiem Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji zarzucił jej naruszenie:

1) przepisów postępowania, tj.:

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez przeprowadzenie wadliwego, niekompleksowego postępowania dowodowego i przyjęcie, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie można w sposób bezsporny ustalić zarówno ilość, jak i ciężar wydobytego bez koncesji kruszcu w sytuacji, gdy niniejsza okoliczność nie została potwierdzona w sposób niebudzący wątpliwości,

- art 75 § 1 w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. przez zaniechanie inicjatywy dowodowej przez organ i niepowołanie dowodu z opinii biegłego w sytuacji, gdy materia stanowiąca przedmiot prowadzonego postępowania wymagała wiadomości specjalnych, w tym zwłaszcza w celu ustalenia faktycznej ilości oraz ciężaru kruszcu, co skutkowało błędnym ustaleniem faktycznym skutkującym przyjęciem, że strona wydobyła bez koncesji 6452,32 ton kruszcu,

- art. 77 § 1 k.p.a. przez zaniechanie rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w tym przede wszystkim postanowienia z 22 grudnia 2021 r. o umorzeniu postępowania karnego względem strony, z którego w sposób jednoznaczny wynikała okoliczność, że wydobywaniem kruszcu zajmowały się również inne, nieustalone osoby i zaniechanie przez organ podjęcia jakichkolwiek ustaleń w niniejszym przedmiocie, co skutkowało błędnym ustaleniem faktycznym polegającym na przyjęciu, że to na stronie w całości ciąży odpowiedzialność z tytułu wydobycia kruszcu bez koncesji,

2) naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 140 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 3 p.g.g. przez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy brak jest możliwości stwierdzenia faktycznej ilości oraz ciężaru wydobytego kruszcu, a także partycypacji innych, nieustalonych osób w przedmiotowym procederze.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący domagał się uchylenia decyzji Dyrektora Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach z dnia 5 października 2022 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. z dnia 11 sierpnia 2022 r. w całości.

W odpowiedzi na skargę Prezes Wyższego Urzędu Górniczego wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zajął w tej sprawie następujące stanowisko.

Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Pierwsze trzy zarzuty skargi dotyczą naruszenia przez organ przepisów prawa procesowego – art. 7, art. 77 § 1, art. 75 § 1 oraz art. 84 § 1 k.p.a. i zmierzają do wykazania, że nie ma podstaw dowodowych do przyjęcia zasadniczych dla wyniku sprawy ustaleń co do ilości i ciężaru wydobytej kopaliny, jak również przypisania wyłącznie skarżącemu jej wydobycia.

Sąd nie podzielił tych zarzutów. Ustalenia faktyczne mają umocowanie w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym. Przede wszystkim Sąd nie zgadza się z twierdzeniem, jakoby obowiązkiem organu było dopuszczenie dowodu z opinii biegłego dla ustalenia ilości i wagi wydobytej kopaliny, ponieważ są to wiadomości specjalne.

Twierdzenie to wywiedzione zostało z treści art. 84 § 1 k.p.a.: Gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. W niniejszej sprawie występują wyspecjalizowane organy geologiczno-górnicze, do których kompetencji należy wykonywanie nadzoru i kontroli nad działalnością regulowaną prawem geologicznym i górniczym (art. 1 ust. 2 pkt 2 p.g.g.), w tym wymierzanie opłaty podwyższonej za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji (art. 140 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 2 oraz ust. 3 pkt 3 p.g.g.). Skoro jest to właściwość tych organów, to naturalnym jest przyznanie im kompetencji do przyjmowania ustaleń koniecznych do wykonywania swych obowiązków i w tym celu organy zatrudniają pracowników o kwalifikacjach niezbędnych do wykonywania ich ustawowych zadań. Występujący w treści art. 84 § 1 k.p.a. zwrot Gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne ... należy rozumieć w ten sposób, że chodzi o wiadomości, które leżą poza kompetencjami organu. W niniejszej sprawie obliczenia wydobytej kopaliny dokonała osoba z uprawnieniami mierniczego górniczego, co spełnia wymogi z art. 116 ust. 3 p.g.g., zgodnie z którym Dokumentację mierniczo-geologiczną sporządza: mierniczy górniczy, a w przypadku wydobywania kopalin metodą odkrywkową - także osoba posiadająca kwalifikacje zawodowe w zakresie geodezyjnych pomiarów sytuacyjno-wysokościowych. Jest to wystarczająca podstawa do przyjęcia, że obliczenia ilości wydobytego piasku dokonała osoba o właściwych kwalifikacjach.

Na tej samej zasadzie Sąd nie znajduje podstaw do kwestionowania ustalenia co do rodzaju wydobytej kopaliny. Oceny tej dokonała pracownica Urzędu o kwalifikacjach geologa górniczego.

Sąd nie podzielił również zarzutu związanego z postanowieniem o umorzeniu postępowania karnego, z którego wynikać ma w sposób jednoznaczny, że wydobywaniem kruszcu zajmowały się również inne, nieustalone osoby.

Przede wszystkim postępowanie karne toczone było w innym przedmiocie niż administracyjne, bo o czyn z art. 176 ust. 1 pkt 2 p.g.g., czyli chodziło w nim o ustalenie, czy skarżący spowodował poważną szkodę w środowisku. Po drugie, w żaden sposób nie wynika z niego, że wydobywaniem kopaliny zajmowały się również inne osoby, jest w nim tylko stwierdzenie, że możliwości takiej nie można wykluczyć. Po trzecie postanowienie to nie ma charakteru wiążącego dla organu.

Dowodzenie w postępowaniu prowadzonym przez urzędy górnicze, że wydobywaniem kopaliny zajmowały się również inne osoby, wymagało od skarżącego inicjatywy dowodowej, wskazania źródeł dowodowych lub przynajmniej skonkretyzowania tej okoliczności. Przepis art. 7 i 77 k.p.a. nakładają na organ obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Nie zdejmują jednak ze strony postępowania obowiązku dowodzenia okoliczności, na które powołuje się, w szczególności wówczas, gdy wiedzę o nich posiada tylko strona postępowania.

Stan faktyczny ustalony w sprawie jest taki, że to skarżący wydobywał kopalinę na swojej działce, co przyznał. Nie ma żadnych konkretnych dowodów na to, by robił to jeszcze ktoś inny.

W takim stanie nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 140 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 3 p.g.g. przez jego niewłaściwe zastosowanie. Ustalenia faktyczne są prawidłowe, subsumpcja powołanego tu przepisu jest również prawidłowa. Mamy bowiem do czynienia z działalnością wykonywaną bez wymaganej koncesji, polegającą na wydobywaniu kopaliny, za którą wymierza się opłatę podwyższoną w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny.

Z powyższych względów Sąd oddalił skargę na mocy art. 151 p.p.s.a.

[pic]