Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 70/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31 zq ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 9,  art. 79a
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 20 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 stycznia 2023 r. nr 190000/71/167471/2022-RDZ-ODW w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres marzec, kwiecień, maj 2020 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 sierpnia 2020 r. nr 190000/71/145081/2020/ZPWWO; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Skarżący M. K. (dalej: skarżący, strona skarżąca, strona) wnioskiem z 8 kwietnia 2020 r. (data wpływu do organu: 14 kwietnia 2020 r.) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za siebie jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającą składki wyłącznie za siebie za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Decyzją z 7 sierpnia 2020 r. (nr 190000/71/145081/2020/ZPWWO) ZUS odmówił skarżącemu prawa do ww. zwolnienia jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: "ustawa COVID-19") w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.; dalej: "u.s.u.s."). W uzasadnieniu powołał treść art. 31zo ust. 2 oraz art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19 i wskazał, że skarżący w dniu 14 kwietnia 2020 r. złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Powołując się na dokonane ustalenia podał, że skarżący w wymaganym terminie, tj. do dnia 30 czerwca 2020 r., nie przekazał deklaracji rozliczeniowych ani imiennych raportów miesięcznych za wskazany we wniosku okres, wskutek czego ZUS nie mógł zwolnić strony z opłacania należności z tytułu składek zgodnie z wnioskiem.

W dniu 21 sierpnia 2020 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jak wyjaśnił, kierując się informacją zamieszczoną na stronie zus.pl (cytując ją we wniosku) uznał, że spełnia warunki zwolnienia ze składania comiesięcznych deklaracji rozliczeniowych i wobec tego służy mu prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek.

Pismem z 2 września 2020 r. organ poinformował skarżącego o przysługujących mu prawach (czynny udział w sprawie, prawo wglądu w akta sprawy oraz prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów) oraz obowiązkach w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismem z 10 września 2020 r. ZUS zawiadomił skarżącego o zakończeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz wyznaczył termin do wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji (art. 10 § 1, art. 9 ustawy z 16 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a.").

Decyzją z 25 września 2020 r. (nr 190000/71/145081-1/2020/ZPWWO) ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z 7 sierpnia 2020 r. W uzasadnieniu przytoczył treść art. 31zq ust. 8 oraz art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19 i wyjaśnił, że po przeanalizowaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdził, że po zmianie kodu tytułu ubezpieczeń od 1 stycznia 2020 r. skarżący nie przekazał prawidłowych dokumentów rozliczeniowych. Tym samym, wedle organu, deklaracje rozliczeniowe za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., do złożenia których strona była zobowiązana, nie zostały złożone w terminie ustawowym, tj. do dnia 30 czerwca 2020 r. Skutkiem tego strona nie spełniła warunku ww. zwolnienia, a organ nie znalazł podstaw prawnych do zwolnienia strony z opłacania składek za wskazany okres wobec czego utrzymał decyzję z 7 sierpnia 2020 r. w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 24 lutego 2022 r. (sygn. akt III SA/Wr 975/21) uchylił decyzję z 25 września 2020 r. Wskazał, że uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji nie pozwala na zrozumienie, jakich obowiązków dokumentacyjnych skarżący zaniechał, czy był do nich zobowiązany i na jakiej podstawie faktycznej oraz prawnej oraz jaki wpływ ma to ewentualne zaniechanie na zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie za okres marzec-maj 2020 r. Sąd podkreślił, że adnotacje znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy wskazujące na błędny klon DRA za luty 2020 r., nie znalazły czytelnego, adekwatnego i zrozumiałego dla strony i Sądu odzwierciedlenia w uzasadnieniu decyzji. Tymczasem skarżący uważa, że składając w dniu 6 lutego 2020 r. deklarację rozliczeniową za styczeń 2020 r., nie miał obowiązku składania deklaracji za kolejne miesiące, w tym te objęte przedmiotowym wnioskiem. Zdaniem Sądu. uzasadnienie decyzji z 25 września 2020 r. uchyla się kontroli legalności pod kątem powodów, dla których została wydana w kontekście zgłoszonych przez stronę argumentów oraz w zestawieniu z adnotacjami organu zawartymi w aktach sprawy. Wada ta uniemożliwia Sądowi kontrolę legalności zaskarżonej decyzji jako decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy, która ze swej istoty powinna wyjaśnić stronie w sposób czytelny z powołaniem na okoliczności faktyczne i ich ocenę prawną przesłanki rozstrzygnięcia, a także wagę i skutki prawne zarzutów zgłoszonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie. Zaskarżona decyzja nie spełnia więc wymogów wyrażonych w art. 107 § 1 pkt 6) i § 3 k.p.a. Sąd dodał, że organ w istocie nie rozpoznał też samego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, bowiem szczątkowo i zupełnie nieczytelnie oraz bez odniesienia do faktów oraz obowiązujących przepisów prawa skutek zmiany kodu tytułu ubezpieczeń powiązał z niespełnieniem warunku zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Sąd dodatkowo zauważył, że w aktach sprawy znajduje się "Informacja do wniosku RDZ-ODW" sporządzona w dniu 15 września 2020 r. Wynikają z niej okoliczności faktyczne, które mogły mieć wpływ na ocenę ewentualnego zaniechania obowiązku złożenia przez skarżącego deklaracji za marzec-maj 2020 r. (jeśli rzeczywiście istniał). Powinno to skłonić organ do dochowania obowiązku informacyjnego, wynikającego z art. 79a k.p.a. Sąd podkreślił, że nadzwyczajny tryb reagowania władz publicznych na przebieg pandemii i jej skutki gospodarcze oraz społeczne, a także dynamiczny proces zmian prawa w pełni uzasadnia czuwanie organu nad tym, by cel tych przepisów nie został zniweczony z powodu nieznajomości prawa przez wnioskodawców (płatników) lub też np. z powodu błędnego przekonania co do zakresu obowiązków płatnika. ZUS ma więc obowiązek poinformowania strony o brakach i skutkach niedochowania warunków zwolnienia z art. 31zo ustawy COVID-19 przed wydaniem decyzji odmawiającej zwolnienia i umożliwić ich uzupełnienie. Końcowo Sąd wskazał, że zadaniem organu będzie rzeczywiste rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i sporządzenie prawidłowego uzasadnienia decyzji, tj. zgodnie z wymogami przepisów k.p.a. Jeśli okaże się, że strona nie złożyła - mimo obowiązku ustawowego - koniecznych dla rozpatrzenia sprawy deklaracji rozliczeniowych, organ zastosuje art. 79a § 1 k.p.a. i umożliwi uzupełnienie braków wniosku w ten sposób.

Wskutek powyższego wyroku, ZUS pismem z 15 czerwca 2022 r. poinformował skarżącego, że przeprowadzi postępowanie wyjaśniające, pouczył o prawie do czynnego udziału w postępowaniu i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Pismem z 13 grudnia 2022 r. zawiadomił skarżącego o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Decyzją z dnia 10 stycznia 2022r., nr 190000/71/167471/2022-RDZ-ODW, ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z 7 sierpnia 2020 r. odmawiającą zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r. W uzasadnieniu powołał m.in. treść art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19. Wskazał, że płatnikami zwolnionymi z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych zgodnie z art. 47 ust. 2a-2f u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym na dzień rozpoznania wniosku o zwolnienie) zwolnione są wyłącznie osoby prowadzące działalność opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby współpracujące jeżeli nie uległa zmianie podstawa wymiaru składek lub zmiana podstawy spowodowana jest wyłącznie zmianą minimalnego lub przeciętnego wynagrodzenia. ZUS zauważył, że skarżący zgłosił się od 1 stycznia 2020 r. do ubezpieczeń jako osoba prowadząca działalność korzystająca z ulgi w opłacaniu składek "Mały ZUS plus". Ulga ta polega na obniżeniu podstawy wymiaru składek w zależności od uzyskanego dochodu w roku poprzednim. W konsekwencji w terminie składania dokumentów za styczeń (w przypadku płatnika do 10 lutego 2020 r.) płatnik powinien złożyć deklarację o uzyskanym przychodzie za poprzedni rok oraz w terminie składania dokumentów za luty (w przypadku płatnika do 10 marca 2020 r.) płatnik powinien ponownie złożyć deklarację wskazując zarówno przychód jak i dochód za poprzedni rok, na podstawie której zostanie wyliczona podstawa wymiaru składek obowiązująca od lutego do grudnia 2020 r. Dokumenty każdorazowo powinny być złożone z deklaracją rozliczeniową DRA, ponieważ zmienia się podstawa wymiaru składek. ZUS wskazał, że deklarację o uzyskanym dochodzie, na podstawie którego można wyliczyć prawidłową podstawę wymiaru składek za luty 2020 r. skarżący złożył 23 września 2020 r., a deklarację ZUS DRA za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. złożył 23 kwietnia 2021 r., czyli po obowiązującym terminie. W konsekwencji ZUS podkreślił, że nie mógł przyznać zwolnienia z opłacania należności za okres od marca do maja 2020 r., ponieważ dokumenty rozliczeniowe wpłynęły po 30 czerwca 2020 r.

W skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego, tj.:

1) art. 7 w zw. art. 77 § 1 k.p.a. polegającego na niedokładnym i niewyczerpującym wyjaśnieniu stanu faktycznego, w tym dokonaniu błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzących do ustaleń oczywiście sprzecznych i nie wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a co za tym idzie przyjęcie, ze skarżący nie złożył deklaracji rozliczeniowych w terminie, podczas gdy co innego wynika z powszechnie obowiązującego prawa;

2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. polegającego na niedokładnym i niewyczerpującym wyjaśnieniu stanu faktycznego i pominięciu przez organ wytycznych z treści wyroku WSA we Wrocławiu z 24 lutego 2022 r. sygn. akt III SA/Wr 975/21, co świadczy o braku właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie;

3) art. 107 § 3 k.p.a. polegającego na sporządzeniu wadliwego uzasadnienia decyzji i niewskazaniu podstaw faktycznych, w szczególności faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także braku uwzględnienia treści wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 24 lutego 2022 r., III SA/Wr 975/21 przy ponownym rozpoznawaniu sprawy;

4) art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19 poprzez niezastosowanie, a co za tym idzie wydanie decyzji odmownej w przedmiocie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r.;

5) art. 47 ust. 2a, ust. 2b, ust. 2c u.s.u.s. przez ich niezastosowanie, podczas gdy skarżący dopełnił obowiązków związanych z przekazaniem dokumentacji w myśl przepisów u.s.u.s., a co za tym idzie przysługuje mu prawo do zwolnienia ze składek za miesiące od marca do maja 2020 r.

Skarżący wniósł o: 1) uchylenie obu decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; 2) na podstawie art. 119 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym; 3) na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwrot kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; 4) na podstawie art. 61 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – wstrzymanie wykonalności decyzji przez organ odwoławczy, zaś w przypadku nieuwzględnienia wstrzymanie wykonalności decyzji przez Sąd.

W uzasadnieniu skargi uargumentował zarzuty skargi akcentując, że po zmianie kodu z tytułu ubezpieczeń od 1 stycznia 2020 r. skarżący złożył deklarację w dniu 6 lutego 2020 r., co organ zupełnie pominął przy rozpatrywaniu sprawy. Podkreślił też, że wobec treści 47 ust. 2a, ust. 2b i ust. 2c u.s.u.s. skarżący nie stracił prawa do zwolnienia, gdyż wywiązał się z obowiązku przekazywania dokumentów rozliczeniowych, bowiem obowiązek ten dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy złożono dokumenty z podstawą niższą niż obowiązująca (np. z powodu pobierania zasiłku chorobowego lub gdy wznowiono pozarolniczą działalność gospodarczą po okresie zawieszenia).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "p.p.s.a.") sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy w pierwszej kolejności podkreślić, że została ona wydana po uprzednim uchyleniu przez WSA we Wrocławiu wyrokiem z dnia 24 lutego 2022 r. (sygn. akt III SA/Wr 975/21) decyzji ZUS z 25 września 2020 r. Rozpoznając sprawę w wyniku tego wyroku, ZUS związany był więc zarówno oceną prawną jak i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w tym orzeczeniu, co wynika jednoznacznie z treści art. 153 p.p.s.a Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Regulacja ta ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania.

Podkreślić należy, że poprzednio wydana decyzja została uchylona przez sąd administracyjny z powodu nierozpoznania w sposób właściwy sprawy i lakonicznego uzasadnienia sprowadzającego się do stwierdzenia, że uchybienie przez skarżącego terminowi do złożenia deklaracji skutkuje odmową przyznania zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek we wnioskowanym okresie. Wskazaniami Sądu było rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy w jej granicach zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, oraz przedstawienia motywów rozstrzygnięcia w uzasadnieniu decyzji, odpowiadających wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Sąd wskazał ponadto, że jeśli okaże się, że strona nie złożyła - mimo obowiązku ustawowego - koniecznych dla rozpatrzenia sprawy deklaracji rozliczeniowych, organ zastosuje art. 79a § 1 k.p.a. i umożliwi uzupełnienie braków wniosku w ten sposób.

W ocenie Sądu, ZUS wydając zaskarżoną obecnie decyzję nie wykonał w całości zaleceń zawartych w wyroku z dnia 24 lutego 2022 r.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. COVID-19. Zgodnie z art. 31zq ust. 1 tej ustawy za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. W myśl art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

W sprawie, wobec podnoszonych przez skarżącego zarzutów, kwestią zasadniczą było ustalenie, czy miał on obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowych. Skarżący wskazywał bowiem, że po zmianie kodu tytułu ubezpieczeń, w dniu 6 lutego 2020 r. złożył deklarację za styczeń 2020 r. i nie był zobowiązany do składania deklaracji za okres marzec-maj 2020 r. z uwagi na treść art. 47 ust. 2a, ust. 2b i ust. 2c u.s.u.s.

ZUS w zaskarżonej obecnie decyzji wskazał, że skarżący zgłosił się od 1 stycznia 2020 r. do ubezpieczeń jako osoba prowadząca działalność korzystająca z ulgi w opłacaniu składek "Mały ZUS plus". W konsekwencji w terminie składania dokumentów za styczeń (w przypadku płatnika do 10 lutego 2020 r.) płatnik powinien złożyć deklarację o uzyskanym przychodzie za poprzedni rok oraz w terminie składania dokumentów za luty (w przypadku płatnika do 10 marca 2020 r.) płatnik powinien ponownie złożyć deklarację wskazując zarówno przychód, jak i dochód za poprzedni rok, na podstawie której zostanie wyliczona podstawa wymiaru składek obowiązująca od lutego do grudnia 2020 r. Dokumenty każdorazowo powinny być złożone z deklaracją rozliczeniową DRA, ponieważ zmienia się podstawa wymiaru składek. ZUS nie wskazał jednak podstawy prawnej takiego obowiązku i nie dokonał analizy sytuacji skarżącego w kontekście obowiązujących przepisów.

Zauważyć należy, że do postępowania w zakresie przyznania przedmiotowego zwolnienia, z mocy art. 123 u.s.u.s. oraz art. 180 k.p.a., mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma kluczowe znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Powinny one być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji. Podkreślenia wymaga, że rolą sądu administracyjnego nie jest wyręczanie organów administracji w ich obowiązku stosowania zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 k.p.a. Mocą tej zasady, to organ administracji obowiązany jest do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Tymczasem w zaskarżonej decyzji organ uzasadniając swoje stanowisko powołał się jedynie na art. 47 ust. 2a-2f u.s.u.s. nie wskazując jednocześnie przepisów, z których miał wynikać obowiązek skarżącego złożenia deklaracji rozliczeniowych. Było to szczególnie istotne, bowiem skarżący wskazywał, że złożył deklarację za styczeń i był przekonany, że było to wystarczające do uzyskania zwolnienia. Ponadto we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powoływał się w tym zakresie na informacje zamieszczone na stronie internetowej organu.

Podkreślić także należy, że z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby strona przed wydaniem niekorzystnych dla niej decyzji była przez ZUS w jakikolwiek sposób informowana o obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych w terminie do 30 czerwca 2020 r. i że od tego zależy pozytywne rozstrzygnięcie jej wniosku. W wyroku z 24 lutego 2022 r. Sąd wskazał, że jeśli okaże się, że strona nie złożyła - mimo obowiązku ustawowego - koniecznych dla rozpatrzenia sprawy deklaracji rozliczeniowych, organ zastosuje art. 79a § 1 k.p.a. i umożliwi uzupełnienie braków wniosku w ten sposób.

Zauważyć należy, że do postępowania w zakresie przyznania przedmiotowego zwolnienia mają zastosowanie zasady ogólne wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którymi organy administracji publicznej obowiązane są: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.). Istotne znaczenie ma w sprawie również art. 79a k.p.a. dotyczący obowiązku organu wskazania niespełnionych przesłanek do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony.

W rozpoznawanej sprawie organ nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. W następstwie złożenia przez stronę wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym organ mając na uwadze zasadę informowania stron zawartą w powyższym przepisie, powinien był udzielić stronie skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m.in. o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ, kierując się treścią art. 9 k.p.a., powinien czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielić jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w sprawie, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku brakuje. Wskazać także należy, że w następstwie wpływu wniosku organ powinien był zweryfikować, czy jest on kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne, przy czym zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a. zobligowany był działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Niewątpliwie organ w niniejszej sprawie tej zasadzie uchybił, co ostatecznie spowodowało negatywne rozpatrzenie wniosku strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę. Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować, jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2001 r. sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158, teza pierwsza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 1997 r. sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).

W konsekwencji organ naruszył również obowiązek wynikający z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Przepis art. 79a § 1 k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. Zgodnie z intencją ustawodawcy strona nie powinna zostać zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zostać zmuszona do kwestionowania decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, CBOSA). W rozpoznawanej sprawie organ nie wyjaśnił stronie skarżącej przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co skutkowało wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem. Podkreślić należy, że organ działając w przeświadczeniu, że strona nie spełniała warunku uzyskania zwolnienia, zgodnie z art. 79a k.p.a. był zobligowany do poinformowania strony skarżącej o tym fakcie (zwłaszcza, że w dacie wpływu wniosku o zwolnienie, tj. 14 kwietnia 2020 r. strona miała jeszcze możliwość złożenia deklaracji w wymaganym terminie, jeżeli taki obowiązek na niej ciążył).

Ponownie rozpatrując sprawę organ przeprowadzi postępowanie zgodnie z wymogami wynikającymi z powołanych wyżej przepisów k.p.a., mając na uwadze, że strona skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu. W pierwszej kolejności organ w sposób wyczerpujący, z powołaniem się na mające w sprawie zastosowanie przepisy materialnoprawne – ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U z 2019 r. poz. 2550) omówi kwestie związane z obowiązkiem składania deklaracji rozliczeniowych w odniesieniu do sytuacji skarżącego. W przypadku wykazania obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych, organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Nawet bowiem, jeżeli strona skarżąca w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożyła wszystkich wymaganych dokumentów, to ZUS nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, albowiem w prowadzonym postępowaniu sam dopuścił się szeregu znaczących uchybień (w szczególności art. 79a k.p.a.), których skutki nie powinny obciążać strony skarżącej. Podstawę prawną takiego ukształtowania zasad procedowania przez organy administracyjne po uchyleniu zaskarżonych decyzji stanowi art. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej w powiązaniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego. Zasada sprawiedliwości społecznej w zestawieniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego prowadzą do wniosku, że strona postępowania administracyjnego nie może ponosić negatywnych konsekwencji związanych z wadliwym działaniem (zaniechaniem) organu administracji, zwłaszcza w toku postępowania administracyjnego. W tej sprawie taką negatywną konsekwencją wadliwego działania organu, jakim było niezastosowanie w sprawie art. 79a § 1 k.p.a., okazał się upływ materialnoprawnego terminu 30 czerwca 2020 r., w którym ewentualnie powinno nastąpić przesłanie deklaracji rozliczeniowych. W konsekwencji należy dojść do wniosku, że w oparciu o przedstawione wyżej zasady przyjąć należy upadek skutków materialnoprawnych spowodowanych zaniechaniem organu administracyjnego w tej sprawie. Innymi słowy oznacza to, że niezastosowanie przez organ administracyjny art. 79a § 1 k.p.a. musi prowadzić do upadku powstałych w związku z powyższym zaniechaniem negatywnych konsekwencji o charakterze materialnoprawnym w postaci upływu terminu do przesłania deklaracji rozliczeniowych. W przeciwnym razie doszłoby bowiem do naruszenia zasady pewności i bezpieczeństwa prawnego oraz zasady zaufania do organów administracji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 14 września 2021 r., sygn. I GSK 494/21, z dnia 15 września 2021, sygn. I GSK 431/21, z dnia 29 września 2021r., sygn. I GSK 545/21, z dnia 7 października 2021 r., sygn. I GSK 496/21, 28 lutego 2023 r., CBOSA).

W tym stanie sprawy Sąd, stwierdzając, że naruszenia norm postępowania zawartych w art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a. uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji 7 sierpnia 2020 r. O kosztach orzeczono na podstawia art. 200 p.p.a.a.

Sąd orzekł w sprawie na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z wnioskiem skarżącego i wobec braku żądania organu przeprowadzenia rozprawy.