Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 658/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 listopada 2023 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 7 czerwca 2023 r., nr SKO.421.378.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 30 stycznia 2023 r. D. B. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") wystąpił do Prezydenta Miasta Słupska (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S. B.

Decyzją z 6 marca 2023 r. Prezydent, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji przytoczył treść przepisów art. 17 ust. 1, 1a i 1b u.ś.r. wskazując, że ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) określa, iż obowiązek dostarczania środków utrzymania,

a w miarę możliwości także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej (dziadkowie, rodzice, dzieci, wnuki). Prezydent wskazał, że oprócz Wnioskodawcy istnieją jeszcze inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki - jest to drugi syn, który nie jest małoletni i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ pierwszej instancji wskazał, że z orzeczenia z 1 czerwca 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, iż niepełnosprawność S. B. istnieje od 57-go roku życia, przez co w sprawie występuje negatywna przesłanka przyznania świadczenia wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 24 lutego 2023 r. Prezydent wskazał, że Wnioskodawca nie zamieszkuje z ojcem, zaś czynności pomocowe, jakie wykonuje na rzecz ojca to m.in.: umawianie i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, sprzątanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków. Zwrócono uwagę, że S. B. porusza się przy pomocy kuli, samodzielnie spożywa posiłki, nie używa pieluch ani cewnika. W opinii pracownika socjalnego ojciec Strony nie wymaga całodobowej opieki, a wsparcia w czynnościach dnia codziennego.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 7 czerwca

2023 r. utrzymało ją w mocy.

Kolegium nie podzieliło stanowiska Prezydenta w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt

K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło,

że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone

w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Organ odwoławczy uznał natomiast, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Stronę a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W tym zakresie Kolegium wskazało, że S. B. ma 78 lat, jest wdowcem, legitymuje się orzeczeniem z 1 czerwca 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano na stałe. Organ odwoławczy podał, że S. B. do toalety jest w stanie dojść sam, nie korzysta z pieluch ani cewnika, mieszkanie opuszcza przy pomocy synów, spożywa samodzielnie posiłki wcześniej przygotowane przez syna, wymaga wsparcia w kąpieli, nie pierze, nie sprząta mieszkania. Wskazano, że Strona wykonuje czynności pomocowe na rzecz ojca, m.in. umawia wizyty lekarskie i towarzyszy podczas tych wizyt, sprząta, robi zakupy, przygotowuje posiłki.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło,

że istotną cechą osób będących adresatami normy zawartej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Zaprzestanie, bądź niepodejmowanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane potrzebą wykonywania opieki, które należy rozumieć jako wystąpienie związku przyczynowego między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. O istnieniu tego związku przesądza to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Podkreślono, że wykładnia omawianego pojęcia musi się odbywać przez pryzmat celu, jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom opiekę tę sprawującym utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Istotne jest to, czy istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą.

Zdaniem organu odwoławczego nie spełnia wymogu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., codzienne, ale wyłącznie przez część doby świadczenie pomocy

w prowadzeniu i utrzymaniu w należytym stanie gospodarstwa domowego. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana

i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Nie spełnia tego warunku codzienna pomoc, a nie opieka. Realizacja recept, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, robienie zakupów, mierzenie ciśnienia, pranie, sprzątanie, gotowanie, pomoc w wejściu pod prysznic, nie stanowią czynności tak bardzo czasochłonnych, które wykluczałyby podjęcie zatrudnienia. Czynności te nie zajmują tyle czasu, aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia (lub jego niepodejmowania), czy też uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym jej wymiarze.

W ocenie Kolegium robienia zakupów, przygotowywania ojcu posiłków, sprzątania, towarzyszenia podczas wizyt lekarskich, pomocy przy kąpieli, nie można określić jako sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jest to raczej doraźna pomoc. Podkreślono, że czynności takie jak sprzątanie mieszkania, robienie zakupów, towarzyszenie w wizytach lekarskich, nie są wykonywane codziennie. Z kolei przygotowywanie posiłków nie zajmuje więcej niż kilkadziesiąt minut dziennie. Tym samym, deklarowane przez Wnioskodawcę czynności nie wymagają od niego rezygnacji

z zatrudnienia ani niepodejmowania pracy zarobkowej. Wszystkie one, z racji pomocniczego charakteru i absorbowania małej ilości czasu, mogą być wykonywane przez osobę pracującą.

Podsumowując organ odwoławczy uznał, że obecnie nie ma żadnego związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez Wnioskodawcę zatrudnienia

a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem. Brak jest zatem podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W skardze na decyzję organu odwoławczego D. B., reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzucił jej naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 108 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r.,

poz. 775 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", poprzez: brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy, niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, nieprawidłowe

i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji;

2. art. 10 § 1 i 2 w zw. z art 12 § 1 k.p.a. poprzez faktyczne uniemożliwienie stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów zgromadzonych w aktach.

Zaskarżonej decyzji zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że deklarowane przez Skarżącego czynności nie wymagają od niego rezygnacji z zatrudnienia ani niepodejmowania pracy zarobkowej i mogą być wykonywane, z racji pomocniczego charakteru i absorbowania małej ilości czasu, przez osobę pracującą oraz że pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Stronę a koniecznością opieki nad ojcem nie zachodzi związek przyczynowy.

Stawiając powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak

i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych i wydanie orzeczenia na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi zarzucono, że zupełnie chybione jest stwierdzenie Kolegium, jakoby robienia zakupów, przygotowywania ojcu posiłków, sprzątania, towarzyszenia podczas wizyt lekarskich, pomocy przy kąpieli nie można określić jako sprawowanie stałej

i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Podkreślono, że są to czynności wykonywane codziennie i wymagają rezygnacji z zatrudnienia i podejmowania pracy zarobkowej, a nadto absorbują taką ilość czasu, że wykluczone jest ich wykonywanie przez osobę pracującą.

Strona skarżąca podniosła, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą.

Podkreślono, że ojciec Skarżącego wymaga całodobowej opieki, porusza się jedynie przy pomocy kul łokciowych, co powoduje, że nie jest w stanie samodzielnie przenieść sobie posiłku, herbaty, czy chociażby szklanki wody. S. B. nie może samodzielnie opuszczać mieszkania, nie wykonuje samodzielnie czynności higienicznych, nie przygotowuje sam posiłków, wymaga pomocy przy przygotowaniu ubrań, ale także wymaga ubrania. W zakresie czynności wykonywanych poza domem, tj. zakupach, realizacji recept, wyjazdach do lekarzy, załatwianiu spraw urzędowych, spacerach, potrzebuje pomocy, opieki lub wyręczenia przez syna. Nie można zatem uznać,

że czynności wykonywane przez Skarżącego przy ojcu są zwykłymi czynnościami dnia codziennego, które mógłby on wykonywać przed pracą lub po pracy, albowiem jego ojciec potrzebuje pomocy i opieki w ciągu dnia, we wszystkich podstawowych czynnościach. Ponadto nie można uznać, aby ojciec Skarżącego mógł pozostawać samodzielny, skoro wymaga pomocy w takich prozaicznych czynnościach jak prowadzenie i pomoc w toalecie. Podkreślono, że konieczności sprawowania opieki nie można rozpatrywać w oderwaniu od zapewnienia godności osobie niepełnosprawnej.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpatrzenia w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 7 czerwca 2023 r. utrzymująca

w mocy decyzję Prezydenta Miasta Słupska z 6 marca 2023 r. odmawiającą D. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S. B..

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która

w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku

z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie,

a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację

z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r.

sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy

w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, lecz analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem częściowo odmiennych przesłanek negatywnych.

Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona m.in. przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17

ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność ojca Skarżącego, zgodnie z wydanym względem niego orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie.

Organy obu instancji oceniły natomiast, że w rozpoznawanej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia

a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Prezydenta w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia TK upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która

z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16).

Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.

Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organów obu instancji,

a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawnym ojcem (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Oceniając powyższe stanowisko w pierwszej kolejności należy wskazać,

że w sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez S. B. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego 1 czerwca 2022 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Słupsku. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej

i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 100 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia ojcu Skarżącego stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia

w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne (pkt 5) oraz uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku

z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu

o niepełnosprawności.

Przenosząc przytoczone wyżej regulacje i poczynione dotychczas uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd jako prawidłowe ocenia stanowisko organów, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego

z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).

Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego z 24 lutego 2023 r. nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia S. B., jak i zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącego nad ojcem są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez organy.

Z wywiadu środowiskowego wynika m.in., że S. B. (ur. w 1945 r.) mieszka z synem Rafałem w mieszkaniu stanowiącym własność D. B. (ur. w 1970 r.). Ojciec Skarżącego choruje na nowotwór niezłośliwy okrężnicy, odbytnicy, uogólnioną miażdżycę, zaburzenie przemian lipidowych, hiperglikemię. Po przebyciu dwóch infekcji (COVID-19) i zapaleniu płuc stan wysiłkowy jest ciężki. W wywiadzie wskazano, że S. B. porusza się o kuli, mieszkanie opuszcza najczęściej w asyście któregoś z synów (z uwagi na to, że zdarzają się upadki wymaga asekuracji), do toalety jest w stanie dojść sam, nie korzysta z pieluch ani cewnika. Ojciec Skarżącego samodzielnie spożywa posiłki przygotowane wcześniej przez syna, wymaga wsparcia podczas kąpieli. S. B. samodzielnie nie sprząta mieszkania, nie pierze ubrań. Przeprowadzający wywiad środowiskowy pracownik socjalny podał, że D. B. ma trzydziestoletni staż pracy, obecnie jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Skarżący oświadczył podczas wywiadu, że przy stabilnym stanie zdrowia ojca przebywa

w jego mieszkaniu od czterech do pięciu godzin, w tym czasie sprząta mieszkanie, zmywa naczynia, wyprowadza psa, myje okna (co około dwa miesiące), jeżeli zachodzi potrzeba wykonuje prace remontowe. Podczas wykonywania tych czynności również spędza czas

z ojcem, rozmawiając z nim, czy oglądając filmy. D. B. podał, że oprócz tych czynności poświęca około dwóch, trzech godzin na umawianie wizyt lekarskich, realizowanie recept, robienie zakupów, przygotowywanie obiadów, załatwianie spraw urzędowych. Raz w tygodniu Skarżący zabiera ubrania ojca do swojego mieszkania, żeby je uprać i wysuszyć. D. B. oświadczył, że stałą opiekę nad ojcem sprawuje od lipca 2022 r., mieszka niedaleko, więc jest w stanie dotrzeć do mieszkania ojca w ciągu trzech, czterech minut.

Przeprowadzający wywiad środowiskowy pracownik socjalny wskazał, że podczas wywiadu w dniu 24 lutego 2023 r. w mieszkaniu znajdował się Skarżący i jego ojciec. Zaznaczono, że środowisko pod adresem: ul. Piłsudskiego 3/66 jest znane pracownikowi socjalnemu, gdyż R. B. jest stałym świadczeniobiorcą na podstawie ustawy

o pomocy społecznej i nigdy podczas wywiadów w lokalu nie był obecny ani D. B., ani S. B.. Wskazano, że podczas wykonywania innych czynności służbowych pracownik socjalny widział S. B. samodzielnie przemieszczającego się o kulach przez ul. Piłsudskiego. Pracownik socjalny podkreślił, że podczas wywiadu ojciec Wnioskodawcy bez problemu poruszał się po mieszkaniu (przy wsparciu kuli), a na pytanie, jak radzi sobie ze skurczami zademonstrował przy parapecie okna jak rozciąga nogi.

W opinii pracownika socjalnego S. B. w stabilnym stanie zdrowia jest w stanie funkcjonować przy wsparciu syna w mniejszym zakresie czasu. Wskazano,

że zakupy Skarżący może robić co drugi dzień, nie ma konieczności robienia ich codziennie. Nie podważono przy tym konieczności wsparcia ojca podczas kąpieli, czy też konieczności przygotowywania posiłków.

W oświadczeniu z 17 stycznia 2023 r. Skarżący podał, że jego ojciec wymaga całodobowej opieki - ma miażdżycę, jest po kilku operacjach kardiologicznych (nie kwalifikuje się do dalszych zabiegów), ma duże problemy ze słuchem, jest po operacji oka (silna zaćma na jednym oku), choroby prostaty. Wnioskodawca wskazał, że jego ojciec porusza się przy pomocy kul łokciowych. Podał również, że przygotowuje i podaje ojcu wszystkie posiłki oraz leki przepisane przez lekarza, przygotowuje ubrania i ubiera ojca, mierzy ojcu ciśnienie. Skarżący zaznaczył, że podczas opieki niezbędne jest także robienie zakupów (podstawowe artykuły spożywcze i przemysłowe). Ponadto Wnioskodawca zajmuje się realizacją recept, kontaktami z pracownikami służby zdrowia, pomocą

w czynnościach higienicznych (kąpiel, obcinanie paznokci, czesanie włosów). Skarżący podkreślił, że czynności, które wykonuje przy ojcu nie są zwykłymi czynnościami dnia codziennego, które mógłby wykonywać przy ojcu przed pracą lub po pracy, albowiem ojciec potrzebuje pomocy i opieki w ciągu dnia.

W aktach sprawy znajduje się również kserokopia świadectwa pracy Skarżącego,

z którego wynika, że był on zatrudniony w A. w okresie od

1 października 1995 r. do 30 września 2022 r., a stosunek pracy został rozwiązany za wypowiedzeniem złożonym przez pracodawcę - art. 123 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo

o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 478 z późn. zm.).

Biorąc pod uwagę wskazane powyżej dokumenty i okoliczności z nich wynikające Sąd podziela stanowisko organów, że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r.

sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, z 14 września

2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15).

Należy również zauważyć, że pomimo stwierdzonej znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia ojciec Skarżącego wykazuje się samodzielnością - z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby był on osobą leżącą

i wymagającą nieprzerwanej opieki. Z wywiadu wynika, że S. B. po mieszkaniu porusza się samodzielnie (wspomagając się kulą łokciową), mieszkanie zaś opuszcza w asyście któregoś z synów, sam zaspokaja potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa przygotowane wcześniej przez syna posiłki i lekarstwa. Zdaniem Sądu zakres

i częstotliwość czynności wykonywanych przez Skarżącego w ramach opieki nad ojcem nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez niego pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Ponadto należy zwrócić uwagę, że z załączonego do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego formularza czynności wykonywanych podczas opieki wynika, iż część z nich składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie itp.) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA

z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). W judykaturze wskazuje się, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Wskazane przez Skarżącego czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia

2021 r. sygn. akt I OSK 858/21).

Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia ojca Skarżącego i konieczności jego wsparcia, do czego Strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia

25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych.

Podsumowując należy wskazać, że Skarżący może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec ojca godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje Strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych,

w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżący - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem ojca - ma możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącego opieki nad ojcem.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła zarówno strona skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), jak i organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 6 akt sądowych).[pic]