Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1748/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 58 § 1, art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: § 9
journal: Dz.U. 2009 nr 8 poz 42
law: Rozporządzenie MInistra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 stycznia 2009 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób  niepełnosprawnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia del. NSA Anna Apollo Protokolant Piotr Kaczmarek po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1174/18 w sprawie ze skargi R. S. na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 maja 2018 r. nr BON.III.5224.174.5.2017.MRA w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od R. S. na rzecz Ministra Rodziny i Polityki Społecznej 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2019 r. sygn., akt V SA/Wa 1174/18 – po rozpoznaniu skargi R. S. (dalej: skarżąca) na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: organ lub Minister) z dnia 18 maja 2018 r., nr BON.III.5224.174.5.2017.MRA w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne – uchylił zaskarżone postanowienie.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z [2] września 2017 r. skarżąca wystąpiła z prośbą o przywrócenie terminu do złożenia wniosku Wn-U-G za lipiec 2017 r. Uzasadniając wniosek wyjaśniła że w okresie od [...] sierpnia 2017 r. do [1] września 2017 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim, a terminowe złożenie wniosku Wn-U-G uniemożliwiła jej choroba. Do wniosku załączyła zaświadczenie z [1] września 2017 r. o niezdolności do pracy w okresie od [...] sierpnia 2017 r. do [1] września 2017 r.

Postanowieniem z 9 listopada 2017 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych odmówił wnioskowanego przywrócenia terminu wskazując, że skarżąca nie złożyła przedmiotowego wniosku Wn-U-G jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu.

Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Prezes Zarządu PFRON.

Minister w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że nie podziela stanowiska Prezesa Zarządu PFRON, gdyż skarżąca w terminie złożyła wniosek Wn-U-G oraz wniosek o przywrócenie terminu do jego złożenia.

Natomiast w ocenie organu zawarte we wniosku skarżącej uzasadnienie nie stanowi uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, ponieważ przedłożone zaświadczenie lekarskie nie wskazuje, że pełnomocnik skarżącej nie była zdolna do dokonywania czynności prawnych ani też, że nie mogła zlecić dokonania tej czynności innej osobie. Organ podkreślił, że z zaświadczenia wynika, że pełnomocnik, która chorowała w okresie od [...] sierpnia 2017 r. do [1] września 2017 r. mogła chodzić i nie była obłożnie chora, zaś choroba nie wykluczała dokonania przez nią uchybionej czynności.

W ocenie organu to na skarżącej ciążył obowiązek wykazania braku winy w uchybieniu terminu. Jednocześnie zauważono, że podejmowanie czynności przez ustanowionego pełnomocnika, nie może stanowić uprawdopodobnienia braku winy w dochowaniu terminu, zaś działania pełnomocnika obciążają mocodawcę.

W skardze do WSA skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia Ministra.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Uzasadniając uchylenie zaskarżonego postanowienia WSA stwierdził, że biorąc pod uwagę specjalizację lekarza, który wystawił zaświadczenie o niezdolności do pracy nie można było podzielić stanowiska organu co do tego, że argumentacja wniosku i załączone do niego zaświadczenie nie czyni prawdopodobnym, że pełnomocnik skarżącej nie mogła w żaden sposób z zachowaniem terminu przewidzianego w ustawie złożyć wniosku Wn-U-G. Stanowisko to jest wadliwe i przedwczesne w sytuacji, w której organ w sposób skuteczny nie podważył samej okoliczności w postaci choroby.

Sąd I instancji nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że jedynie nagła bądź obłożna choroba może stanowić okoliczność stanowiącą o braku winy w uchybieniu i terminowi. Pogląd ten, powszechnie akceptowany w orzecznictwie, co do zasady należy podzielić, to nie jest on zawsze adekwatny w stosunku do problemów natury psychicznej, których objawy mogą wiązać się z utratą możliwości racjonalnego rozpoznania przez osobę chorą sytuacji, w której się znajduje oraz pokierowania swoim postępowaniem, a więc wyłączyć zawinienie (brak zawinienia), które jest przesłanką przywrócenia terminu.

Zdaniem WSA, z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynikało z jaką chorobą boryka bądź borykała się pełnomocnik skarżącej. Nie wiadomo zatem co przesądziło o stwierdzeniu organu, że choroba ta nie ma charakteru nagłego ani obłożnego i nie uniemożliwiała złożenia stosownego wniosku. Tymczasem potwierdzony przez lekarza psychiatrę fakt niezdolność do pracy pełnomocnika skarżącej winien skłonić organ do wyjaśnienia i oceny charakteru schorzenia, w oparciu o stosowne dokumenty.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Minister, w której zaskarżył orzeczenie w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej: k.p.a.) w zw. z § 9 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 stycznia 2009 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1758 ze zm.; dalej: rozporządzenie w sprawie refundacji składek) w zw. z art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 45 ust. 3a i art. 66 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.; dalej: ustawa o rehabilitacji) poprzez błędne uznanie, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona w zakresie uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu i przywrócenia terminu do złożenia wniosku o refundację składek na ubezpieczenia społeczne (Wn-U-G) za lipiec 2017 r., a w konsekwencji uwzględnienie skargi i błędne uznanie, że normy te zostały naruszone;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z § 9 rozporządzenia w sprawie refundacji składek w zw. z art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 45 ust 3a i art. 66 ust 1 ustawy o rehabilitacji poprzez błędne uznanie, że obowiązek uprawdopodobnienia braku winy w niedochowaniu terminu do złożenia wniosku o refundację składek na ubezpieczenia społeczne (Wn-U-G) za lipiec 2017 r. spoczywał na organie administracji, a nie na skarżącej.

W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono też o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w jej petitum.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, zasadnie bowiem organ wskazał na wadliwość przeprowadzonej przez Sąd I instancji kontroli jego rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku osoby niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenie społeczne. Dodatkowo ocena podniesionych w niej zarzutów uprawniała do zastosowania w sprawie art. 188 p.p.s.a. Stosownie do treści tego przepisu stwierdzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, pozwala na uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz rozpoznanie skargi. Zastosowanie art. 188 p.p.s.a. jest bowiem uzależnione od spełnienia następujących przesłanek: po pierwsze - NSA uwzględnia skargę kasacyjną; po drugie - uwzględnienie skargi kasacyjnej wiąże się z uchyleniem zaskarżonego orzeczenia, i po trzecie - istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Te wszystkie wymienione przesłanki wystąpiły łącznie w rozpoznawanej sprawie.

Uchylając postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenie społeczne Sąd I instancji, nie podzielając stanowiska organu co do braku uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, wskazał m.in., że w sprawie zabrakło oceny czy rodzaj i charakter choroby uniemożliwiał podjęcie działań w stosownym do tego momencie przez osobę składającą wniosek o przywrócenie uchybionego terminu. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika z jaką chorobą boryka bądź borykała się pełnomocnik skarżącej. Nie wiadomo zatem co przesądziło o stwierdzeniu organu, że choroba ta nie ma charakteru nagłego ani obłożnego i nie uniemożliwiała złożenia stosownego wniosku. Tymczasem potwierdzony przez lekarza psychiatrę fakt niezdolność do pracy pełnomocnika skarżącej winien skłonić organ do wyjaśnienia i oceny charakteru schorzenia, w oparciu o stosowne dokumenty. Wyrażając końcowo ocenę Sąd I instancji stwierdził, że brak dostatecznych ustaleń organu wskazuje, iż postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. Jedną z naczelnych zasad procedury administracyjnej jest wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy materialnej, zgodnie z którą organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy.

Rozpoznając sprawę, której istota sporu dotyczy tego czy doszło do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku, wskazania w pierwszej kolejności wymaga, że zgodnie z § 9 rozporządzenia w sprawie refundacji składek terminy do złożenia wniosku Wn-U-G i wniosku Wn-U-A przywraca się na prośbę wnioskodawcy, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z kolei art. 58 § 1 k.p.a. stanowi, iż w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.

Jak słusznie wskazał organ, i co wynika zarówno z treści samego art. 58 § 1 k.p.a., utrwalonej linii orzeczniczej, jak i poglądów doktryny, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia braku winy w dochowaniu terminu. Osoba zainteresowana "ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna uwiarygodnić – stosowną argumentacją – swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna" (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 284). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie postanowienia na podstawie przywołanego przepisu organ administracji publicznej sprawdza czy wnioskodawca uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminowi spoczywa na stronie postępowania, która występuje z prośbą o jego przywrócenie. Organ powinien jedynie przedstawione przez nią okoliczności ocenić w świetle przesłanek z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. (zob. np. wyroki NSA: z 13 lipca 2021 r., I OSK 1849/19; z 29 stycznia 2021 r., II OSK 2716/20; dostępne na: ww.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże).

Mając na uwadze treść wniosku skarżącej i załączony do niego dokument na poparcie podniesionych w nim twierdzeń, za słuszną należy uznać ocenę wniosku, jaką poczynił organ. Otóż we wniosku o przywrócenie terminu złożonym przez pełnomocnika wskazano jedynie, że pełnomocnik skarżącej we wskazanym okresie przebywał na zwolnieniu lekarskim. Na okres ten przypadał termin złożenia wniosku Wn-U-G pracodawcy, którego to wniosku pełnomocnik z powodu choroby nie złożył. Z uwagi na te okoliczności wniesiono o przywrócenie terminu. Jak już wskazano, do wniosku o przywrócenie terminu dołączono także zaświadczenie lekarskie. W zaskarżonym postanowieniu organ stwierdzając, że przedstawione uzasadnienie wniosku nie zawiera uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi, odniósł się do informacji wynikających z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego. W tym przedmiocie w uzasadnieniu postanowienia wskazano, że z zaświadczenia nie wynika aby pełnomocnik skarżącej nie był w stanie dokonywać czynności prawnych, czy też zlecić dokonania czynności innej osobie. Z samego zaś zaświadczenia wynikało, że pełnomocnik mogła chodzić, co oznacza, że rodzaj choroby nie był obłożny, a więc taki który uniemożliwiałby czy wręcz wykluczał dokonywanie czynności. W samym zaś wniosku strona nie wskazała na okoliczności (rodzaj choroby), które mogłyby być rozważone przez organ przy ustalaniu uprawdopodobnienia braku winy.

Taki stan w kontekście wcześniejszych ustaleń wskazuje, że organ dokonał rozpoznania sprawy zgodnie z obowiązującymi regulacjami i na podstawie zgromadzonego materiału. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadne jest stwierdzenie organu, że skarżąca w ramach wniosku o przywrócenie uchybionego terminu nie uprawdopodobniła braku winy w jego uchybieniu.

Wobec powyższego, uznając istotę sprawy za dostatecznie wyjaśnioną, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 i art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w punktach 1 i 2 sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego znajduje uzasadnienie w dyspozycji art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). W rozpoznawanej sprawie zwrot kosztów postępowania kasacyjnego (460 zł) należny jest z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej (100 zł) i jej sporządzenia przez radcę prawnego (360 zł).