Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1548/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 31zo ust. 1-1a
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 4 pkt 2a, art. 16 ust. 1 i ust. 4, art. 36 ust. 2-3
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 11 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 162
law: Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha- Holc Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Rz 271/22 w sprawie ze skargi W. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 listopada 2020 r. nr 350000/71/382557/2020/RDZ-W w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 14 czerwca 2022 r., o sygn. akt I SA/Rz 271/22, uwzględnił skargę W. D. (dalej jako: "Strona", lub "Skarżący") i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej w skrócie: "P.p.s.a.") uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 listopada 2020 r., nr 350000/71/3825572020/RDZ-W, w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu należnych składek. Pełna treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2.1. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 31zo ust. 1a ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm. - dalej w skrócie: "ustawa o COVID-19") poprzez przyjęcie, że Skarżący spełnia wszystkie przesłanki do zwolnienia z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, podczas gdy na dzień 29 lutego 2020 r. do ubezpieczeń społecznych zgłoszonych było 10 osób.

W oparciu o powyższy zarzut w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi. Jednocześnie wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organu Strona, reprezentowana przez adwokata, wniosła o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

3. Skarga kasacyjna z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu.

Naczelny Sąd Administracyjny sporządził uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną w niniejszej sprawie, zgodnie z art. 193 zdanie drugie P.p.s.a., przedstawiając jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta ma charakter szczególny, gdyż wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed Sądem odwoławczym wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny sprowadził swoją dalszą wypowiedź tylko do rozważań, oceniających zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji.

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz żadna z przesłanek, przewidziana w art. 189 P.p.s.a., które podlegają rozważeniu z urzędu, dokonując kontroli zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę jedynie zakres wyznaczony podstawą skargi kasacyjnej określoną w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., która dotyczy obrazy prawa materialnego. W powyższej regulacji ustawodawca wyraźnie wskazał, że podstawą skargi kasacyjnej może być naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Wnoszący skargę kasacyjną, konstruując zarzut naruszenia prawa materialnego, powinien zatem wprost wskazać, jaką miało ono postać, czego w rozpatrywanej skardze kasacyjnej zabrakło. Zasygnalizowany mankament w konstrukcji zarzutów skargi kasacyjnej utrudnia pełne zrozumienie intencji jej autora i uniemożliwia przeprowadzenie pełnej kontroli zaskarżonego wyroku przez Sąd drugiej instancji, który związany jest granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.). Skoro zatem skarżący organ nie wskazał, na czym miałby polegać ewentualny błąd wykładni, zarzut skargi kasacyjnej nie może być skuteczny. Z kolei brak podważenia ustaleń faktycznych sprawy, pozbawionym podstaw czyni zarzut ewentualnego wadliwego zastosowania przepisu prawa materialnego.

3.1. Oś sporu koncentruje się w niniejszej sprawie wokół art. 31zo ust. 1a ustawy o COVID – 19, który stanowi, że na wniosek płatnika składek, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., w wysokości 50% łącznej kwoty należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za dany miesiąc, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych.

Zdaniem organu, ponieważ Skarżący zgłosił do ubezpieczenia 10 osób jako ubezpieczonych, w tym samego siebie, przepis ten ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Z powyższym stanowiskiem nie zgodził się Sąd pierwszej instancji, który przyjął, że Skarżący – będący jednocześnie pracodawcą i płatnikiem składek za ubezpieczonych pracowników, nie należy do kategorii osób, o których mowa w art. 31zo ust. 1a ustawy o COVID-19, czyli ubezpieczonych zgłoszonych do ubezpieczenia przez płatnika składek.

Zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego skarżący kasacyjnie organ nie podważył prawidłowości powyższego stanowiska WSA w Rzeszowie, nie wykazał bowiem ani błędu w wykładni, ani w subsumpcji. Wprawdzie ustawodawca nie wskazał wprost, czy na gruncie art. 31zo ust. 1 i 1a ustawy o COVID-19 płatnik składek powinien być uwzględniony w liczbie ubezpieczonych zgłoszonych do ubezpieczenia, jednakże w tym zakresie trafnie Sąd pierwszej instancji, dokonując wykładni przepisów ustawy o COVID-19, zwrócił uwagę na regulację w art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm. – dalej skrócie: "u.s.u.s."), który wskazuje, że osobami odpowiedzialnymi za zgłoszenie do ubezpieczeń pracownika są płatnicy składek, przy czym w odniesieniu do pracowników płatnikami są pracodawcy (art. 4 pkt 2a u.s.u.s.). Skoro na płatniku ciąży obowiązek zgłoszenia pracowników do ubezpieczenia, to jedynie pracownicy zgłoszeni do ubezpieczenia są osobami, o których stanowi art. 31zo ust. 1a ustawy o COVID-19, a w niniejszej sprawie liczba takich osób wynosiła 9.

Stosownie do art. 36 ust. 3 u.s.u.s. obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych osób prowadzących pozarolniczą działalność (wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 5 u.s.u.s.) należy do tych osób. Co istotne w przepisie tym nie posłużono się pojęciem płatnika, ale użyto zwrotu "tych osób". Także z przepisu art. 16 ust. 1 u.s.u.s. wynika, że składki za pracowników finansują – w równych częściach – ubezpieczeni i płatnicy składek, zaś składki osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą finansują sami ubezpieczeni (art. 16 ust. 4 pkt 1 u.s.u.s.).

Dokonując wykładni systemowej powyższych regulacji, uprawniony jest wniosek Sądu pierwszej instancji, że osoba prowadząca pozarolniczą działalność nie jest zgłaszana do ubezpieczeń przez płatnika, lecz przez samą siebie. Należy zatem odróżnić pojęcie płatnika składek za pracowników od płatnika składek na ubezpieczenie własne. W przypadku "tych osób" mają oni obowiązek zgłoszenia się do ubezpieczenia i zgłoszenia się jako płatnik składek (art. 43 ust. 1 i 2 u.s.u.s.), jako osoby prowadzące działalność, zaś w przypadku pracowników obowiązek taki ciąży na płatniku – osobie odrębnej od osoby ubezpieczonej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego autor skargi kasacyjnej nie wykazał wadliwości w rozumowaniu przedstawionym w zaskarżonym wyroku, co prowadzi do wniosku, że tylko w przypadku, gdy obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia ciąży na płatniku, nie zaś na samym ubezpieczonym, osoba ubezpieczona może zostać zaliczona do limitu przewidzianego w art. 31zo ust. 1a ustawy o COVID – 19.

3.2. Trafnie także WSA w Rzeszowie powołał się na zasadę przyjaznej interpretacji, o której stanowi art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r., poz. 162), że jeżeli przedmiotem postępowania przed organem jest nałożenie na przedsiębiorcę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść przedsiębiorcy, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że wobec ujawnionych wątpliwości interpretacyjnych, dopuszczalne jest przyjęcie, że Skarżący nie powinien być zaliczony do kręgu osób zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych przez płatnika składek (limitu 10 osób).

Reasumując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, w niniejszej sprawie uprawniony jest pogląd prezentowany przez Sąd pierwszej instancji, aby nie uwzględniać Skarżącego jako płatnika składek w ustalaniu liczby osób zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych. W tym stanie rzeczy za pozbawiony podstaw uznano zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przepisu art. 31zo ust. 1a ustawy o COVID-19.

3.3. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną organu jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, po uprzednim rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 182 § 2 P.p.s.a.

M. Bejgerowska B. Sobocha-Holc P. Pietrasz