Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1343/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 par. 1 pkt 10 art. 33
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie: sędzia WSA Katarzyna Korycka asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 maja 2024 r. sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Inspektora Sanitarnego z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Upomnieniem z dnia 21 lipca 2022 r. nr 92.2022 Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy wezwał A. G. (dalej: skarżąca, strona) do stawienia się z dzieckiem K. G. (ur. [...] lipca 2016 r.) w punkcie szczepień Przychodni "[...]" sp. z o.o. w Bydgoszczy albo u innego świadczeniodawcy, z którym Narodowy Fundusz Zdrowia zawarł umowę o udzielanie tych świadczeń lub u świadczeniodawcy innego niż wyżej wymieniony celem ustalenia z lekarzem indywidualnego toku obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka i poddania dziecka szczepieniom ochronnym w ramach Programu Szczepień Ochronnych.

Następnie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy wystawił tytuł wykonawczy z dnia 7 września 2022 r. nr 89/2022 dotyczący egzekucji obowiązku niepieniężnego, polegającego na poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Pismem z dnia 7 września 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy zwrócił się do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej w celu wyegzekwowania realizacji obowiązku poddania obowiązkowym szczepieniom ochronnym dziecka, zgodnie z treścią tytułu wykonawczego z dnia 7 września 2022 r.

Postanowieniem z dnia 23 września 2023 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski nałożył na skarżącą grzywnę w kwocie 500 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku określonego w powyższym tytule wykonawczym i wezwał ją do wykonania tego obowiązku w terminie 90 dni od dnia otrzymania postanowienia, a także ustalił opłatę za wydanie postanowienia w wysokości 50 zł.

2. Pismem z dnia 18 maja 2023 r. skarżąca wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, wskazując na nieistnienie obowiązku lub w zależności od interpretacji przepisów brak wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm. - dalej: "u.p.e.a.").

3. Postanowieniem z dnia 18 listopada 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy oddalił zgłoszony zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ w pierwszej kolejności wskazał, że po zapoznaniu się z treścią uzasadnienia do składanych zarzutów uznał, iż złożony zarzut dotyczy braku wymagalności obowiązku. Następnie organ opisał stan faktyczny sprawy w konkluzji stwierdzając, że wobec wejścia dziecka K. G. w dolne granice wiekowe dla szczepień, których wykonanie jest przedmiotem toczącego się postepowania egzekucyjnego i stwierdzonego w badaniu kwalifikacyjnym braku przeciwwskazań do wykonania szczepienia obowiązek szczepień małoletniego jest wymagalny, a zgłoszony zarzut chybiony.

4. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie, w którym wniosła o uznanie zarzutu. Zdaniem skarżącej przepis art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2022 r., poz. 1657 – dalej: "u.z.z.z.") nakazuje lekarzowi wykluczyć przeciwwskazania do obowiązkowego szczepienia, a nie "stwierdzić brak przeciwwskazań" lub "nie stwierdzić przeciwwskazań". W ocenie strony organ w uzasadnieniu swojej decyzji próbuje wprowadzić ja w błąd pisząc, że lekarz dopełnił więc ciążącego na nim obowiązku przeprowadzając wywiad z rodzicem i badanie przedmiotowe dziecka. W tym zakresie skarżąca podniosła, że lekarz dopełni ciążącego na nim obowiązku dopiero wtedy, gdy zgodnie z ustawą wykluczy przeciw wskazania, czyli ponad wszelką wątpliwość ustali, że dziecko przed szczepieniem np. nie jest uczulone na którykolwiek składnik szczepionki.

5. Po rozpoznaniu zażalenia postanowieniem z dnia 4 stycznia 2023 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji.

6. Na powyższe postanowienie skarżąca wywiodła skargę do tut. Sądu, która prawomocnym wyrokiem z dnia 30 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 167/23 została oddalona.

7. Pismem z dnia 15 czerwca 2023 r. skarżąca wniosła kolejne zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, wskazując na nieistnienie obowiązku lub niewykonalności obowiązku lub brak wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a.) i wniosła o umorzenie postepowania egzekucyjnego i zwrot pobranych grzywien.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła m.in., że wykonanie obowiązku poddania jej dziecka szczepieniom ochronnym musi być poprzedzane uprzednim złożeniem przez nią oświadczenia woli, że wyraża zgodę na poddanie dziecka zabiegowi szczepienia o czym stanowi art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 1731 ; obecnie tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1516 – dalej "u.z.l."). Takie oświadczenie woli musiałby złożyć wyłącznie w stanie wyłączającym swobodne podjęcie decyzji, czyli pod presją nakładania na nią kolejnych grzywien, ale zgodnie z art. 85 Kodeksu cywilnego takie nie wyrażone swobodnie (bez presji i przymusu) oświadczenie woli będzie z definicji nieważne, jako oświadczenie woli złożone przez osobę, która znajdowała się w stanie wyłączającym swobodne podjęcie decyzji. W konsekwencji skarżąca wskazała, że o ile nie kwestionuje ciążącego na niej obowiązku poddania swojego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, to już sam zabieg szczepienia jest w jej ocenie technicznie niewykonalny z racji przepisów art. 32 ust. 1 u.z.l. i art. 85 kodeksu cywilnego tj. nie istnieje lub nie jest wymagalny.

8. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy oddalił zgłoszony zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ w pierwszej kolejności wskazał, że po zapoznaniu się z treścią uzasadnienia do składanych zarzutów uznał, iż złożony zarzut dotyczy faktycznie "braku wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w art. 33 § 2 pkt 6 lit. a i b". Następnie organ przepisy mające zastosowanie w sprawie w konkluzji stwierdzając, że obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu wynika bezpośrednio z przepisów ustawowych a Program Szczepień Ochronnych ogłaszany w formie komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego jest dokumentem technicznym, który doprecyzowuje obowiązki ustawowe. Ponadto powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, że zgoda rodzica bądź odmowa jej wyrażenia nie wpływają w żaden sposób na istnienie i wymagalność wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniu.

9. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona podtrzymała zarzuty zawarte w piśmie z dnia 15 czerwca 2023 r. akcentując jednocześnie, że ich istota nie polega na tym, że jej zgoda albo jej brak wpływa na wykonalność obowiązku tylko, że konieczność złożenia przez nią oświadczenia woli wynikająca z art. 32 ust. 1 u.z.l. składanego pod przymusem czyni to oświadczenie nieważnym na podstawie art. 85 Kodeksu cywilnego. W ocenie strony lekarz na podstawie nieważnego oświadczenia woli o wyrażeniu zgody na udzielnie świadczenia zdrowotnego nie może tego oświadczenie zdrowotnego udzielić, co czyni obowiązkowe szczepienie niewykonalnym.

10. Po rozpoznaniu zażalenia postanowieniem z dnia 27 września 2023 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ podkreślił, że zarówno u.z.l. oraz ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tj. Dz. U. z 2023, poz. 1545 - dalej "u.p.p.") przewidują obowiązek uzyskania zgody pacjenta na udzielenie świadczeń zdrowotnych. Regulacji tych przepisów, w odniesieniu do obowiązku szczepień, nie można jednak w ocenie organu analizować fragmentarycznie i w oderwaniu od innych przepisów prawa. Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 16 u.p.p. pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub do odmowy takiej zgody, jednak zgodnie z art. 15 u.p.p. przepisy te stosuje się do wyrażenia zgody albo odmowy, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z art. 32 ust. 1 u.z.l. lekarz może udzielić innych świadczeń zdrowotnych po wyrażeniu zgody przez pacjenta, ale "z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie". Wyjątki takie przewiduje ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która wprowadzając obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, wyłącza obowiązek uzyskania zgody na poddanie się takim szczepieniom. Jest to tzw. kontratyp działania w ramach uprawnienia wyłączający bezprawność czynu. Istnieje zatem przepis prawa, wyłączający bezprawność czynności, która wykonana bez zgody pacjenta mogłaby rodzić odpowiedzialność lekarza.

Odnosząc się do powołanego przez stronę § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 2077 – dalej "rozporządzenie") organ podkreślił, że skarżąca nieprawidłowo interpretuje przepis, że obowiązek uzyskania zgody dotyczy samego przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego i szczepienia, podczas gdy zgoda ta dotyczy wykonania tych czynności bez opiekuna.

10. W skardze skierowanej do tut. Sądu skarżąca zarzucając naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie od organu kosztów postepowania.

Uzasadniając podniesiony zarzut strona wskazała, że organ rozpatrujący zażalenie nie odniósł się w ogóle merytorycznie do zarzutu, że obowiązek "poddania dziecka szczepieniom ochronnym" jest w praktyce w obecnym stanie prawnym niewykonalny ze względu na to, że art. 32 ust. 1 u.z.l. nakłada na lekarza obowiązek pozyskania zgody na wykonanie zabiegu (szczepienia), aby zabieg ten był wykonalny, a równocześnie zgodnie z interpretacją przepisu art. 16 w zw. z art. 15 u.p.p. rodzic dziecka, które powinno być "poddane szczepieniom ochronnym", nie ma prawa do wyrażenia zgody lub do odmowy wyrażenia zgody na zabieg obowiązkowego szczepienia. Jednocześnie nie istnieje żadna norma prawa, która nakładałaby na rodzica obowiązek wyrażenia zgody na zabieg szczepienia (zgody, o której mowa w art. 32 ust. 1 u.z.l.). Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nakłada na rodziców jedynie obowiązek "poddawania dziecka szczepieniom ochronnym", więc dostarczenie dziecka do przychodni na badanie kwalifikacyjne jest wykonaniem tego obowiązku - ponieważ od momentu przyprowadzenia dziecka na badanie kwalifikacyjne już tylko od lekarza zależy, czy zaszczepi dziecko czy nie, ponieważ rodzic nie ma nawet prawa ani do wyrażenia zgody, ani do odmowy wyrażenia zgody na zabieg szczepienia - a bez wyrażenia zgody na zabieg lekarz odmawia wykonania zabiegu szczepienia.

11. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

12. Na wstępie należy zaznaczyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.).

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z cytowanej ustawy wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, iż nie narusza ono prawa.

13. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy oddalającego wniesiony przez skarżącą zarzut egzekucyjny. Zarzut ten został wniesiony w związku z prowadzonym wobec skarżącej postepowaniem egzekucyjnym dotyczącym wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. poddania syna K. G. obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Powodem wystawienia tego tytułu przez wierzyciela - Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy był fakt uchylania się zobowiązanej od wykonania tego obowiązku.

W myśl art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Natomiast zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 33 § 4 u.p.e.a.).

W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a.,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1 u.p.e.a.,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zgodnie natomiast z art. 33 § 5 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż:

1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części.

Wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawy zarzutów stanowią katalog zamknięty. Zobowiązany może więc wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w tym przepisie. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrywania zarzutów. Zarzuty są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny.

14. Skarżąca w piśmie z dnia 15 czerwca 2023 r. wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, wskazując na nieistnienie obowiązku lub niewykonalności obowiązku lub brak wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a.). Podkreśliła, że wykonanie obowiązku poddania jej dziecka szczepieniom ochronnym musi być poprzedzane uprzednim złożeniem przez nią oświadczenia woli, że wyraża zgodę na poddanie dziecka zabiegowi szczepienia o czym stanowi art. 32 ust. 1 u.z.l. Takie oświadczenie woli musiałaby złożyć wyłącznie w stanie wyłączającym swobodne podjęcie decyzji, czyli pod presją nakładania na nią kolejnych grzywien, ale zgodnie z art. 85 Kodeksu cywilnego takie nie wyrażone swobodnie (bez presji i przymusu) oświadczenie woli będzie z definicji nieważne, jako oświadczenie woli złożone przez osobę, która znajdowała się w stanie wyłączającym swobodne podjęcie decyzji. W konsekwencji skarżąca wskazała, że o ile nie kwestionuje ciążącego na niej obowiązku poddania swojego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, to już sam zabieg szczepienia jest w jej ocenie technicznie niewykonalny z racji przepisów art. 32 ust. 1 u.z.l. i art. 85 kodeksu cywilnego tj. nie istnieje lub nie jest wymagalny.

Odnosząc się do powyższej argumentacji wskazać w pierwszej kolejności należy, że podstawę prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z., który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 u.z.z.z., w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dziecka) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice). Przepisy określające obowiązek poddawania dzieci szczepieniom ochronnym ustanawiają prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Przepisy te określają wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres i czas realizacji. Z art. 17 ust. 1 u.z.z.z. wynika obowiązek poddania się przez określone osoby obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Z kolei art. 17 ust. 2 u.z.z.z. stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Realizacja tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie go przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (zob. wyroki NSA z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17, II OSK 43/18).

W tym miejscu wskazać należy, że art. 16 u.p.p. stanowi, iż pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9. Jednak obowiązek szczepień dziecka nie może być uchylony wobec braku zgody rodzica, skoro nie są stwierdzone przez lekarza przeciwskazania. Należy bowiem mieć na uwadze także art. 15 u.p.p., zgodnie z którym: "Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych albo odmowy takiej zgody, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej." Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie przewiduje możliwości odmowy poddania się obowiązkowym szczepieniom, skoro lekarz nie stwierdził przeciwskazań (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 52/23).

Podobnie w art. 32 ust. 1 u.z.l. wskazano, że lekarz może przeprowadzić badanie lub udzielić innych świadczeń zdrowotnych, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, po wyrażeniu zgody przez pacjenta. W ocenie skarżącej treść ww. przepisu wskazuje na możliwość dopuszczenia wyjątków od ogólnej zasady obowiązku uzyskania zgody pacjenta na przeprowadzenie badania lub udzielenia innych świadczeń zdrowotnych, ale jedynie wyjątków wskazanych w ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty. W ocenie Sądu jest to zarzut chybiony, ponieważ wskazane powyżej przepisy art. 16 u.p.p. w zw. z art. 15 u.p.p. oraz art. 32 ust. 1 u.z.l. stanowią o tym samym uprawnieniu do wyrażenia zgody przez pacjenta na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, natomiast art. 15 u.p.p. wprost wskazuje na możliwość wyłączenia tego uprawnienia na mocy innych ustaw. Tym samym skoro z art. 17 ust. 1 u.z.z.z. wynika obowiązek poddania się przez określone osoby obowiązkowym szczepieniom ochronnym uznać należy, że przepis ten stanowi wyjątek od ogólnej zasady obowiązku uzyskania zgody pacjenta na zabieg dopuszczony przez art. 15 u.p.p.

Podkreślenia również wymaga, że w przedmiotowej sprawie nie istniały przesłanki do odstępstwa od realizacji przedmiotowego obowiązku w standardowym trybie. Przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, jak i w jego toku skarżąca nie posłużyła się bowiem zaświadczeniem o istniejących przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych u syna, zgodnym ze wzorem zaświadczenia określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2172 – dalej "rozporządzenie"). Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną w przypadku kiedy lekarskie badanie kwalifikacyjne stanowi podstawę do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje ten fakt w dokumentacji medycznej wraz z wynikiem konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Przyjąć zatem należy, że tylko zaświadczenie zgodne ze wskazanym wzorem, stwierdzające przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, nie zaś stanowisko rodzica, może być podstawą do odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych, a tym samym uznania zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego. To samo dotyczy zasadności stosowania indywidualnego programu szczepień. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że poczyniona przez lekarza pozytywna kwalifikacja dziecka do szczepienia jest jednoznaczna. Lekarz na podstawie poczynionych w toku badania obserwacji oraz posiadanej wiedzy medycznej stwierdził brak przeciwskazań do szczepienia. W okolicznościach sprawy nie występują jakiekolwiek okoliczności, które mogłyby skutecznie podważyć skutek przeprowadzonego badania. Prezentowana przez skarżącą na etapie całego postepowania argumentacja stanowi nieuprawnioną w istocie polemikę, która nie może odnieść jakiegokolwiek efektu. Skarżąca arbitralnie bowiem stwierdza brak wykluczenia przez lekarza wszystkich przeciwwskazań. Co warte podkreślenia, wykonując w ramach obowiązków zawodowych badanie kwalifikacyjne lekarz nie jest pozbawiony odpowiedzialności. Skoro więc uprawniony w świetle obowiązujących przepisów lekarz zakwalifikował dziecko do szczepienia, skutek ten wiązał organy sanitarne, które miały wynikający z ich usytuowania w aparacie Państwa obowiązek doprowadzenia do jego realizacji.

W konsekwencji uznać należy, że skierowanie względem skarżącej (jako rodzica podlegającego obowiązkowi szczepień małoletniego) tytułu wykonawczego, a następnie wszczęcie względem niej postępowania egzekucyjnego, znajdowało podstawę prawną i nie naruszało obowiązującego porządku prawnego. Nie może być też mowy o jakimkolwiek błędzie co do osoby zobowiązanej. Wbrew użytej w skardze argumentacji, obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest zatem obowiązkiem ustawowym i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje w konsekwencji konieczność jego przymusowego wyegzekwowania.

15. Porządkując wskazania również wymaga, że dokonana ocena pozostaje też aktualna po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku dniu 9 maja 2023 r. w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym stwierdzono, że artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Trybunał orzekł jednocześnie, że wymienione przepisy we wskazanym tam zakresie, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909. Natomiast zaskarżone postanowienie zostało wydane w dniu 6 czerwca 2023 r.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki winno być unormowane wyłącznie rozporządzeniem, a sytuacja, w której treść obowiązku szczepienia jest współkształtowana komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji RP), jest niedopuszczalna. Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału – wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy – nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, jak i § 5 rozporządzenia jako takich – zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Trybunał podkreślił, że wyrok nie pozbawia Głównego Inspektora Sanitarnego kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być – w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa – wskazane w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, jednakże komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy. Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że z uwagi na to, iż wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej uznano za niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

Zdaniem Sądu, wskazana przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych. Reasumując, w świetle powyższych rozważań, Sąd nie ma wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie choroby objęte tytułem wykonawczym są objęte obowiązkowym szczepieniem ochronnym, a syn skarżącej – jako osoba małoletnia – podlega obowiązkowi tych szczepień (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 3 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 265/23; wyrok WSA w Łodzi z dnia 2 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 148/23).

15. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.