Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1744/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1744/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 kwietnia 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maria Zawadzka, Sędzia: WSA Renata Czeluśniak (spr.), Sędzia: WSA Ewa Michna, Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2024 r., sprawy ze skargi M. R., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, z dnia 23 października 2023 r. Nr SKO.ŚR/4111/1110/2023, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej M. R. 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy G. decyzją z dnia 13 września 2023 r. odmówił skarżącej M. R. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. D.

Zdaniem organu, przyznanie ww. świadczenia nie było możliwe ponieważ nie została spełniona przesłanka wieku z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a nadto nie zachodzi korelacja czasowa między powstaniem niepełnosprawności u matki skarżącej, a rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zastosowanie tego przepisu w sposób niewłaściwy i tym samym niewłaściwe rozróżnienie przez organ wydający decyzję przesłanek rezygnacji i niepodejmowania pracy zarobkowej, co skutkowało uznaniem, że nie zrezygnowała ona z zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej,

- art. 17 ust. 1 b ustawy poprzez zastosowanie tego przepisu pomimo stwierdzenia jego niezgodności z Konstytucją w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności,

- art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych mających znaczenie dla ustalenia przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorą matką.

Mając na uwadze sformułowane wyżej zarzuty, skarżąca wnosiła o uchylenie decyzji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO w Krakowie decyzją z dnia 23 października 2023 r. nr SKO.SR/4111/1110/2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu SKO wyjaśniło w pierwszej kolejności, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ww. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunat Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W konsekwencji brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, iż niepełnosprawność jej matki powstała po ukończeniu przez nią 18 roku życia.

Kolegium podzieliło jednak stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie istnieje korelacja czasowa pomiędzy momentem powstania niepełnosprawności w znacznym stopniu u matki skarżącej, którą datuje się od 29 grudnia 2022 r., a momentem zakończenia aktywności zawodowej przez skarżącą, która nastąpiło w 2010 r. Wskazało, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca od 2010 r. do nadal nie jest aktywna zawodowo. Co do dołączonej do akt sprawy dokumentacji medycznej dotyczącej matki z okresu 2015-2022 r., Kolegium stwierdziło, że brak jest jednoznacznych dowodów, że przed datą ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności, tj. przed 29 grudnia 2022 r. matka wymagała opieki, a jej zakres był tak szeroki, że uniemożliwiał skarżącej podjęcie aktywności zawodowej. Organ wskazał też, że z oświadczenia skarżącej z dnia 11 sierpnia 2023 r. wynika, że odkąd urodziła pierwsze dziecko, czyli od 2010 r. nie pracowała zawodowo, gdyż opiekowała się dzieckiem. Ww. twierdzi, że próbowała podjąć pracę, ale nie była w stanie pogodzić jej z opieką nad dzieckiem oraz chorobą mamy. W tym czasie mama znacznie podupadła na zdrowiu i wymagała opieki. W 2017 r. skarżąca urodziła drugie dziecko i musiała zająć się wychowaniem dwójki dzieci i mamą, której choroba ciągle postępowała. Z tego powodu nie mogła podjąć pracy, nawet w niepełnym wymiarze. Teraz, gdy dzieci są starsze, chodzą do szkoły i do przedszkola, chciałaby podjąć pracę, ale stan zdrowia mamy jej to uniemożliwia. Mąż pracował i pracuje cały czas utrzymując rodzinę, a skarżąca poświęciła się opiece nad dziećmi i chorującą mamą. Z tego też powodu nie posiada żadnych świadectw pracy. Analogiczne informacje dotyczące przyczyn niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą znajdują się w jej oświadczeniu z dnia 26 lipca 2023 r.

W ocenie Kolegium, nie można uznać, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia bezpośrednio i wyłącznie w celu sprawowania opieki nad matką w grudniu 2022 r. Nie można również uznać, iż przez ostatnie kilkanaście lat nie podejmowała ona zatrudnienia, gdyż nieprzerwanie sprawowała osobistą opiekę nad matką, a zakres tej opieki uniemożliwiał podjęcie pracy zarobkowej.

W konsekwencji SKO stwierdziło, że w sprawie nie została spełniona istotna przesłanka warunkująca prawo do przyznania świadczenia, a mianowicie: rezygnacja z zatrudnienia lub niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, gdyż brak zatrudnienia przez ostatnie kilkanaście lat nie był bezpośrednio i wyłącznie spowodowany sprawowaniem opieki nad matką, która zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności wymaga stałej i długotrwałej opieki dopiero od dnia 29 grudnia 2022 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez dokonanie niewłaściwej wykładni tego przepisu polegającej na nierozgraniczeniu dwóch podstawowych pojęć: rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź jej niepodejmowanie,

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez dokonanie niewłaściwej wykładni tego przepisu polegającej na uznaniu, że opieka sprawowana przez nią nad dziećmi powoduje przerwanie sprawowania opieki nad chorą mamą,

- art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez dokonanie niewłaściwej wykładni tych przepisów polegającej na wykazaniu braku korelacji między powstaniem niepełnosprawności u jej matki, a niepodejmowaniem przez nią pracy, co doprowadziło organ II instancji w ślad za organem I instancji do błędnego ustalenia czasu powstania niepełnosprawność u jej matki w stosunku do fatycznego czasu niepodejmowania przez nią zatrudnienia,

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. przez niepodjęcie przez organ wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy,

- art. 8 k.p.a. przez nieprowadzenie postępowania przez organ w sposób budzący zaufania strony do władzy publicznej.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o dopuszczenie dowodu z: a) karty informacyjnej z leczenia szpitalnego jej matki z dnia 23 października 2023 r. na okoliczność objęcia jej leczeniem intubacyjno - wentylacyjnym mechanicznym, b) dokumentacji medycznej stanowiącej materiał dowodowy w przedmiotowej sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddanie.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej wniósł jak w skardze.

Sąd odmówił dopuszczenia dowodów z dokumentów wnioskowanych przez skarżącą, tj. karty informacyjnej z leczenia szpitalnego ponieważ stan zdrowia matki skarżącej nie był przez organy kwestionowany, a zgromadzona w aktach dokumentacja medyczna była już przedmiotem analizy organów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390) – dalej u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał ww. art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutki tego wyroku mają znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy. Wyrok Trybunału wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę̨ interpretacyjną. Co więcej, przepis uznany przez sąd konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć́. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność́ powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, iż orzeczenie to nie ma żadnego wpływu na sytuację prawną skarżącej. Wręcz przeciwnie - data ustalenia niepełnosprawności matki skarżącej nie mogła być negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organy administracji publicznej rozstrzygając w zakresie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować́ w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy. Na powyższą kwestię prawidłowo zwróciło uwagę SKO w zaskarżonej decyzji.

SKO w Krakowie w zaskarżonej decyzji stwierdzając brak związku przyczynowo-skutkowego odniosło tylko do kwestii zaprzestania aktywności zawodowej z uwagi na urodzenie dziecka przez skarżącą, a następnie przejścia przez nią na urlop macierzyński, tracąc z pola widzenia, że równie ważne jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i niemożliwością podjęcia pracy zarobkowej. Na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. sytuacja niepodejmowania zatrudnienia winna być traktowania równorzędnie z rezygnacją z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Niesporne jest, że skarżąca jest osobą obiektywnie zdolną do pracy, co wynika z jej wieku oraz braku orzeczenia o niezdolności do pracy, czy niepełnosprawności. Skład orzekający w pełni podziela stanowisko judykatury, zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej, dlatego też fakt, że skarżąca nie pracowała bezpośrednio przed wystąpieniem z wnioskiem nie może być uznany automatycznie za rozstrzygający o braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez nią opieką, a niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia. Ocena niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o ustalenie prawa do ww. świadczenia. Przedmiotowe świadczenie przyznawane jest na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie, po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia, wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 maja 2021 r., III SA/Gd 190/21).

Kierując się powyższym, za całkowicie nietrafną Sąd uznał argumentację Kolegium, iż pomimo opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, brak jest w sprawie związku przyczynowo – skutkowego, gdyż zaprzestanie aktywności zawodowej, jak i niepodejmowanie zatrudnienia nie miało bezpośredniego związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, lecz wynikało przede wszystkim z urodzenia dziecka przez skarżącą, a następnie z przejścia przez nią na urlop macierzyński. Organ poprzestając na powyższym twierdzeniu nie ocenił, czy niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia w czasie wystąpienia z wnioskiem o przedmiotowe świadczenie związana była właśnie z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżąca wskazała, że dzieci są na tyle duże, że mogłaby podjąć aktualnie zatrudnienie ale nie może ze względu na opiekę nad mamą.

W toku ponownego rozpoznania sprawy kierując się ww. wytycznymi, odnoszącymi się do wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. organy ustalą zakres i charakter sprawowanej przez skarżącą opieki, mając na uwadze charakter schorzeń jej matki (w tym opisanych w karcie informacyjnej z leczenia szpitalnego z dnia 23 października 2023 r.), a następnie ocenią, czy wykonywana opieka jest tego rodzaju, aby wymaga od skarżącej całkowitej rezygnacji z zatrudnienia, przy uwzględnieniu, że skarżąca ma rodzeństwo.

Pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ustawy, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. np. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19), przy czym w każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13). Pamiętać należy, że zakres czynności opiekuńczych, które nie muszą być sprawowane nieustannie przez całą dobę, uzależniony jest od rodzaju schorzeń osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Niewątpliwie innych czynności opiekuńczych wymaga osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury fizycznej (np. osoba leżąca), a innych czynności opiekuńczych – osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury psychicznej czy neurologicznej.

Reasumując, brak dokonania ustaleń w powyższym zakresie, doprowadził do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co skutkowało brakiem możliwości prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. i właściwej oceny wyrażonej w niej przesłanki niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki.

Ponownie rozpoznając sprawę, organy dokonają ustaleń niezbędnych dla oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazanych w art. 17 u.ś.r. na podstawie całokształtu okoliczności sprawy, przy czym przy ocenie spełnienia przedmiotowych przesłanek uwzględnią sytuację rodziny jako całości, mając na uwadze dotychczasowe orzecznictwo dotyczące zastosowania postanowień Konstytucji RP (przede wszystkim zasad subsydiarności oraz pomocy rodzinie), a także przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., w skrócie: "k.r.o."). W tym celu przeprowadzą wyczerpujące postępowanie dowodowe w celu ustalenia, w jakim zakresie rodzeństwo skarżącej jest w stanie wypełniać swój obowiązek alimentacyjny wobec matki (vide: stanowisko tut. Sądu zawarte w wyroku sygn. akt III SA/Kr 1860/23 dostępne w bazie orzeczeń NSA).

Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia pozytywnych przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy wynika w pierwszej kolejności z obowiązku ustalenia przez organ faktu "konieczności" rezygnacji z zatrudnienia lub "niemożliwości" jego podjęcia (a nie jedynie faktu rezygnacji z zatrudnienia czy jego niepodejmowania), a po drugie z tego, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej (zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości). Przyznanie zatem świadczenia pielęgnacyjnego powinno uwzględniać ww. zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka (rodzina) nie może poradzić sobie sama. Interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga także odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1).

Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie. Należy przy tym zaznaczyć, że zasadniczo to skarżąca jako wnioskodawca powinna wyczerpująco przedstawić i wykazać okoliczności wskazujące na obiektywny brak możliwości udziału braci w opiece nad rodzicem. Jeżeli te okoliczności wiążą się ze stanem zdrowia, to powinny być wykazane orzeczeniem o niepełnosprawności lub innym miarodajnym dokumentem. W przypadku jednak braku aktywności w ww. zakresie, organ winien wezwać skarżącą, zgodnie z art. 79a kpa, o wykazanie obiektywnych przeszkód ze strony rodzeństwa w zapewnieniu opieki nad matką. Organ nie wskazywał skarżącej w ww. trybie przesłanek zależnych od niego, które nie zostały wykazane.

Nie zostało również wyjaśnione, czy skarżąca zwracała się o przyznanie matce świadczeń opiekuńczych, czy też do rodzeństwa, jako osób zobowiązanych do opieki nad matką (osobiście lub poprzez pomoc finansową, np. zatrudnienie opiekunki), a jeżeli nie - to dlaczego. Jak wskazano wyżej rodzeństwo powinno wspólnie realizować obowiązek alimentacyjny, tym bardziej że nie musi być on polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych. Sąd w składzie orzekającym podziela dominujący w orzecznictwie pogląd, iż wykonywanie zatrudnienia czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o niemożliwości sprawowania opieki (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości, nawet zagranicą, niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki nad osobą wymagającą opieki, ale jej nie uniemożliwiają. Wyjaśnienie tej okoliczności wykaże, czy przy podzieleniu się obowiązkami wobec matki przez skarżącą i jej braci, skarżąca jest w rzeczywistości zmuszona do rezygnacji z pracy zarobkowej w celu zapewnienia opieki, a zatem pozwoli ocenić, czy jest spełniona jedna z podstawowych przesłanek art. 17 ust. 1 u.ś.r. – przesłanka konieczności rezygnacji z pracy zarobkowej (czy też - niemożności jej podjęcia).

Dopiero rzetelne ustalenie i ocena wskazanych okoliczności, przy dokładnym ustaleniu sytuacji braci skarżącej, da możliwość wiarygodnego wypowiedzenia się organowi administracji, czy ewentualna pomoc ze strony tych osób jest możliwa, czy też występują obiektywne przesłanki uniemożliwiające tę pomoc i czy potencjalny rozmiar tej pomocy, pozwoli skarżącej podjąć efektywnie pracę choćby w niepełnym wymiarze, bez jednoczesnego uszczerbku dla podlegającej jej opiece matki.

Prowadząc postępowanie dowodowe organy winny pamiętać należy, że pomimo że zgodnie z art. 7 k.p.a. to na organach ciąży obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, to powszechnie w doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że tak ukształtowana zasada ciężaru dowodu doznaje przełamania w tych przypadkach, w których możliwości poczynienia ustaleń przez organ są ograniczone, zwłaszcza, gdy wykazanie określonych faktów pozostaje w interesie strony (por. wyrok NSA: z dnia 5 grudnia 2023 r. II GSK 616/20, z dnia 15 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 603/16). W takich przypadkach ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 172/07, wyraził pogląd, który Sąd rozpoznający sprawę niniejszą podziela, że nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania z lojalnego współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Powyższe stanowisko potwierdzają liczne przykłady z orzecznictwa, które akcentują, że obowiązki organów administracji publicznej w zakresie przeprowadzenia dowodów z urzędu celem odtworzenia prawdy obiektywnej nie sięgają tak daleko, by zwalniały stronę ze współudziału w zebraniu materiału dowodowego (por. np. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 273/10). W ramach lojalnego współdziałania w celu wyjaśnianiu okoliczności faktycznych strona powinna przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności istotne dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Organ ma zatem obowiązek poszukiwania dowodów, niemniej jednak nie jest nieograniczony w tym zakresie, bowiem w świetle orzecznictwa dotyczącego przepisu art. 77 § 1 k.p.a. nie wynika wcale, że na organ został przerzucony cały ciężar dowodowy w sprawie. Organ nie ma obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony. Z cytowanego wyżej przepisu nie daje się w szczególności wyprowadzić konkluzji, że organy administracji obowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy strona – mimo wezwania organu – środków takich nie przedstawiała. Ocenie organu podlegać powinno nie tylko to, jakie dowody zostały w sprawie zebrane, ale także i to, czy i w jaki sposób strona tłumaczy brak przedłożenia określonych dokumentów, mających znaczenie w sprawie.

Sąd zwraca też uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącej powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania. Wskazać należy, że to czy skarżąca je spełnia należy już do istoty sprawy, która, jak wyżej wskazano, nie została rozstrzygnięta.

W konsekwencji Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.