Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 356/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2025-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 388
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk Sędzia WSA Andrzej Nikiforów Protokolant: Z-ca Kierownika Sekretariatu Wydziału IV Krzysztof Erbel po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawach w dniach 11 grudnia 2024 r. i 8 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 maja 2024 r. nr DSE3-K0918-D20958-12/24 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 stycznia 2024r. nr DSE3-K1022-D20958-8D/24; II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz A. S. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. S. jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie tegoż organu z dnia 12 stycznia 2024 r. odmawiające Skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Jak wynikało z akt sprawy pismem z dnia 24 sierpnia 2023 r. Skarżący złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. We wniosku wskazał na fakt aresztowania go w dniu 8 października 1982 r. i skazania na rok więzienia, z czego wykonano 10 miesięcy i 4 dni. Opisując działalność opozycyjną lub represje Skarżący wskazał, że jako uczeń [...] klasy technikum w 1982 r. brał udział w manifestacji w G., która przerodziła się w starcia z ówczesnymi siłami porządkowymi. W dniu 7 października 1982 r. Skarżący wraz z innymi osobami wrzucił granaty łzawiące na posterunek Milicji Obywatelskiej w Ż. Następnego dnia został aresztowany, a jego czyn zakwalifikowany jako próba podpalenia tego posterunku. Po wyrokach Sądu Wojewódzkiego w Legnicy i Sądu Najwyższego Skarżącego skazano na karę roku pozbawienia wolności. W dniu 16 marca 2023 r. Sąd Okręgowy w Legnicy stwierdził nieważność wskazanych orzeczeń. Do wniosku Skarżący załączył orzeczenie Sądu Okręgowego w Legnicy z dnia 16 marca 2023 r. oraz decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej (dalej: IPN) z dnia 4 sierpnia 2023 r. stwierdzającą, że Skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W toku postępowania Skarżący w dniu 14 grudnia 2023 r. złożył pismo, w którym podtrzymując swój wniosek wskazał, że wyrok Sądu Wojewódzkiego w Legnicy z dnia 18 stycznia 1983 r. sygn. akt II K 123/82 obejmował Skarżącego i współoskarżonego M. S. Wobec obu orzeczono taką samą karę pozbawienia wolności o obaj ją odbyli, spędzając w więzieniu tyle samo czasu. M. S. w ubiegłym roku został przez organ uznany za osobę represjonowaną z powodów politycznych bez potrzeby dostarczania organowi dodatkowych materiałów dowodowych.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia 12 stycznia 2024 r. organ wniosek Strony rozpoznał odmownie. W uzasadnieniu powołując się na art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 388 ze zm., dalej: ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej), wskazał, że wystąpił do IPN o przekazanie informacji dotyczących Skarżącego. Kwerenda przeprowadzona przez ten organ nie ujawnił materiałów świadczących o prowadzonej przez Stronę działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości, suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce bądź doznanych w związku z tym represji. Przywołując regulacje art. 2 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej organ stwierdził, że Skarżący nie spełnia przesłanek opisanych w tych przepisach. Organ wskazał, że w toku postępowania uzyskał od Skarżącego dokumentację pozyskaną przez niego z delegatury IPN we Wrocławiu, zawierającą akta sprawy karnej dotyczącej usiłowania spowodowania pożaru w budynku posterunku Milicji Obywatelskiej w Ż.

Dokonując wykładni art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, posiłkując się orzecznictwem sądów administracyjnych, organ wywiódł, że prowadzenie działalności opozycyjnej jest świadomym, długofalowym i zorganizowanym postępowaniem, które nie ogranicza się do krótkotrwałego protestu. Tych cech nie spełniało zachowanie Skarżącego. Nie realizowało ono również przesłanek opisanych w art. 3 ww. ustawy, w szczególności pkt 1 lit. a. Przepis ten wymaga łącznego spełnienia trzech wymogów: pobytu w więzieniu na mocy wyroku wydanego we wskazanym w przepisie czasookresie, winien o trwać dłużej niż 30 dni, nadto pobyt winien być konsekwencją prowadzenia działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości, suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

W rozpoznawanej sprawie wystąpiły dwie z trzech opisanych przesłanek, tj.: pobyt w więzieniu na podstawie wyroku wydanego w zakreślonym przez ustawę czasie, nie wystąpiła jednak trzecia przesłanka – pobyt w więzieniu nie był konsekwencją prowadzenia opisanej w przepisie działalności. Organ nie dał wiary twierdzeniom Skarżącego co do przyczyn jego aresztowania, a później skazania. Podobną argumentację organ przedstawił omawiając art. 3 pkt 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Organ wskazał, że w materiale dowodowym nie ma potwierdzenia, że wyrok skazujący Skarżącego na karę więzienia był wynikiem jego działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości, suwerenności lub respektowania praw człowieka w Polsce.

Końcowo organ wyjaśnił, że wziął pod uwagę przedstawione przez Skarżącego orzeczenie Sądu Okręgowego w Legnicy z dnia 16 marca 2023 r., wskazując na związanie jego sentencją, co może zostać uchylone poprzez pojawienie się nowych okoliczności w sprawie. Niezależnie od tego przedłożone orzeczenie zostało wydane na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych ze działalność na rzecz niepodległego Państwa Polskiego. Sąd powszechny oceniał zatem przesłanki wskazane w powołanym przepisie, a nie okoliczności, o których mowa w art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Zaskarżoną decyzją, ponownie rozpoznając sprawę, organ utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z dnia 12 stycznia 2024 r. podzielając ustalenia i wnioski zawarte w orzeczeniu wydanym w I instancji. W szczególności przywołał podane przez Skarżącego zdarzenia polegające na udziale w manifestacji w G., która przerodziła się w starcie z ZOMO, ORMO i Milicją oraz zdarzenia z dnia 7 października 1982 r., podczas, którego wraz z innymi osobami wrzucił granaty łzawiące do budynku posterunku Milicji Obywatelskiej w Ż. Za ten czyn został skazany na karę roku pozbawienia wolności, zaś orzeczenia w tym zakresie zostały uznane za nieważne za mocy postanowienia Sądu Okręgowego w Legnicy z dnia 16 marca 2023 r. Dalej wskazał, że nie neguje postawy Skarżącego wyrażającej sprzeciw wobec ówcześnie panującego systemu oraz możliwości podejmowania działań w kierunku przywracania Polsce niepodległości, suwerenności, jednakże w świetle art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej działalność taka musi być ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur oraz trwać 12 miesięcy. Takich zaś okoliczności Strona nie przedstawiła. W dalszych uwagach powołując się na art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej organ, podobnie jak w orzeczeniu wydanym w I instancji, wskazał na konieczne przesłanki, które muszą wystąpić kumulatywnie. Niewątpliwie Skarżący w okresie od dnia 8 października 1982 r. do dnia 8 sierpnia 1983 r. był pozbawiony wolności na mocy wyroku Sądu Wojewódzkiego w Legnicy II Wydział Karny, co realizuje dwie z trzech przesłanek wskazanych w tym zapisie. Organ nie stwierdził jednak trzeciej okoliczności, tj. nie wykazano aby pobyt Skarżącego w więzieniu był konsekwencją prowadzenia działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Wrzucenie granatu do pomieszczenia posterunku Milicji Obywatelskiej w Ż. nie może być uznane za działalność wskazaną w art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Organ wskazał, że katalog okoliczności opisanych w art. 3 jest ściśle określony i nie może być rozszerzany, w tym zakresie wykluczone jest uznanie administracyjne. Końcowo wskazał, że ciężar dowodzenia obciąża wnioskodawcę, a w tej sprawie Strona nie dostarczyła żadnych innych dokumentów przeczących ustaleniom i wnioskom wyprowadzonym z zebranego materiału dowodowego. Podkreślał także, że nie istnienie nieograniczony obowiązek organów poszukiwania dowodów mających wykazać spełnienie przez Stronę wymogów ustawowych.

W skardze Skarżący zarzucał naruszenie art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej ze względu na odmowę potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, gdy fakty i zebrany w sprawie materiał IPN potwierdzają jego działalność opozycją oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wnioskował o orzeczenie zgodnie z wnioskiem tj. potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej od dnia złożenia wniosku.

W uzasadnieniu powołał się na art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1693, z 2023 r. poz. 1860) stwierdzający, że uznaje się za nieważne orzeczenia wydane przez polskie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub przez organy pozasądowe w okresie od rozpoczęcia ich działalności na ziemiach polskich, począwszy od dnia 1 stycznia 1944 r. do dnia 31 grudnia 1989 r., jeżeli czyn zarzucony lub przypisany był związany z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego albo orzeczenie wydano z powodu takiej działalności, jak również orzeczenia wydane za opór przeciwko kolektywizacji wsi oraz obowiązkowym dostawom. Wskazał, że na tej podstawie Sąd Okręgowy w Legnicy postanowieniem z dnia 16 marca 2023 r. sygn. akt III Ko 8/23 uznając działalność Skarżącego, jego czyn, za związane z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego i unieważnił wydany wobec niego wyrok skazujący.

Dalej wskazał, że zgodnie z interpretacją zaprezentowaną przez organ w zaskarżonej decyzji przesłanki z art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej wystąpią w sytuacji, w której obywatel był poszukiwany listem gończym, został oskarżony a następnie po kilku miesiącach uniewinniony i na tej podstawie zostanie uznany za osobę represjonowaną, gdyż w tym przepisie jest alternatywa (możliwość wyboru) między "oskarżonym" lub "skazanym". Tymczasem Skarżący jako oskarżony i skazany (w okresie od dnia 8 października 1982 r. do 8 dnia sierpnia 1983 r. był pozbawiony wolności ), ale bez listu gończego (mimo, że też był poszukiwany) i wobec, którego Sąd Okręgowy w Legnicy z dnia 16 marca 2023 r. sygn. akt III Ko 8/23 orzekł o nieważności wyroku wydanego przez Sąd Wojewódzki w Legnicy z dnia 18-01-1983 sygn. akt II K 123/82 w związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, pozbawiony zostaje prawa do uzyskania statusu zgodnie ze swoim wnioskiem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie pełnomocnik Skarżącego podtrzymał zarzuty i argumentację podnoszoną w skardze i pismach składanych w toku postępowania administracyjnego, w szczególności w zakresie przyznania na podstawie tych samych dowodów statusu M. S., który był współoskarżonym w postępowaniu zakończonym wyrokiem skazującym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ww. ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Na tej podstawie obowiązkiem Sądu jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu – zgodności z prawem w zakresie naruszenia prawa procesowego i materialnego, bez względu na zgłaszane zarzuty i wnioski.

Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Nie są przy tym ograniczane ani zarzutami, ani wnioskami, jak też powołaną podstawą prawną, słowem z urzędu obowiązane są zbadać, rzecz jasna w granicach danej sprawy, całokształt okoliczności faktycznych i prawnych, prawidłowość dokonanych ustaleń faktycznych oraz zastosowania prawa materialnego.

Dokonując analizy przedłożonej Sądowi sprawy dostrzec trzeba, że spór dotyczy właściwej wykładni oraz zastosowania przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej i oceny, czy w sposób prawidłowy, odpowiadający prawu, organ wniosek Strony rozpoznał odmownie. Ustalenia i argumentacja organu, z uwagi na zgłaszane przez Skarżącego okoliczności, odnoszą się do regulacji art. 2 i art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Weryfikację prawidłowości wykładni ww. przepisów musi jednak poprzedzić analiza prawidłowości przeprowadzonego postępowania, w wyniku którego wydano zaskarżony akt, gdyż wyłącznie poprawnie przeprowadzona procedura umożliwia właściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Ocena czynności procesowych podjętych w tej sprawie, w szczególności sposób zebrania i oceny dowodów, wskazuje, że organy administracji dopuściły się naruszenia istotnych reguł postępowania administracyjnego, co uchyla możliwość dalszych badań, stwierdzone uchybienia mogą mieć wpływ na wynik sprawy, a ta konstatacja warunkuje uchylenie orzeczeń organów obu instancji.

Nie ulega wątpliwości, że postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej z powodów politycznych jest procedurą wnioskową. Prawnym umocowaniem tej tezy jest art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Wynika z niego powinność dołączenia do wniosku składanego przez osobę zainteresowaną uzyskaniem ww. statusu dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ww. ustawy. Okoliczność nie może jednak przekreślać, czy też wykluczać zasad ogólnych postępowania administracyjnego, opisanych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, nakładających na organ administracji ciężar prowadzenia postępowania, zebrania i właściwej oceny dowodów. Takie ukształtowanie roli organu administracji wynika ze specyfiki postępowania administracyjnego ukształtowanego z wyraźną przewagą instytucjonalną i organizacyjną organu administracji. Stąd konieczność ustanowienia zasad ogólnych nakładających na organy administracji szereg obowiązków związanych z informowaniem, pouczaniem stron, zapewnienie im czynnego udziału w postępowaniu ale także powinnością wnikliwej i wszechstronnej oceny dowodów, podejmowania kroków w celu ich właściwego i kompletnego zebrania. Nadto działania nie tylko na podstawie przepisów prawa ale również prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

Zgodnie z przepisami Kodeks postępowania administracyjnego, gospodarzem postępowania jest organ administracji, którego zadaniem jest nie tylko dążenie do ustalenia okoliczności faktycznych sprawy ale także dążenia do respektowania zasad postępowania takich jak zasada zaufania czy informowania (art. 8 i art. 9 k.p.a). Słowem mimo ciążącym na stronie obowiązku dostarczenia dowodów istotnych dla sprawy z obowiązku ich oceny, ale także uzupełnienia jeśli zachodzi taka potrzeba, organ nie jest zwolniony, zwłaszcza gdy dostarczone przez stronę dowody lub wnioski dowodowe wskazują konkretne obszary, które winny zostać zbadane, czy uzupełnione. W tym zakresie trzeba wskazać, że pozycja organu administracji jest zawsze dominująca, a przyznane kompetencje, zakres obowiązków i doświadczenia pozwalają na szersze spojrzenie na sprawę oraz umiejętność właściwego pokierowania tokiem postępowania, jak choćby wskazanie na konkretne dokumenty (ich rodzaj, charakter), które w danej sprawie pozwolą na ustalenie niezbędnych faktów.

Przechodząc do szczegółów wskazać należy na przepis art. 77 § 1 k.p.a., który nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz podjąć wszelkie starania niezbędne do dokładnego jego wyjaśnienia, jako niezbędnego warunku wydania decyzji zgodnej z prawem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 września 2018r., sygn. akt IV SA/Gl 664/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i ocenionego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako niezbędnego warunku wydania decyzji o przekonywującej treści (art. 7 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a.

Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.).

Zasadom tym organy uchybiły pomijając wskazywane przez Skarżącego okoliczności istotne dla sprawy, w decyzji brak bowiem jakikolwiek rozważań dotyczących wzmiankowanego przez Stronę faktu przyznania w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych statusu osoby represjonowanej M. S. Organ na żadnym etapie postępowania nie podjął czynności zmierzających do zbadania tych okoliczności, nie odniósł się do nich w treści decyzji. A na te okoliczności Skarżący powoływał się już na wstępnym etapie postępowania, w piśmie złożonym do organu prowadzącego postępowanie w I instancji, datowanym na 14 grudnia 2023 r. (k-42 akt administracyjnych).

Okoliczność ta w opinii Sądu ma istotne znaczenie dla Sprawy, gdyż w postępowaniu karnym zakończonym wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1983r. w sprawie o sygn. akt II KR 80/83 utrzymującym w mocy wyrok Sądu Wojewódzkiego w Legnicy z dnia 18 stycznia 1983 r. sygn. akt II K 123/82, na które powołuje się Skarżący, współoskarżonym był M. S. Z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, pozyskanych przez Skarżącego z IPN we Wrocławiu (k - od 21 do 36 akt administracyjnych), w tym dokumentacji w postaci akt postępowania karnego znajdującej się na nośniku pendrive w tychże aktach sprawy wynika, że zachowanie Skarżącego i M. S. wsparte było na tych samych znamionach i wywołało tożsame konsekwencje prawne. Jednakże wobec współoskarżonego M. S., wnioskującego o ustalenie statusu działacza opozycji i osoby represjonowanej z powodów politycznych w dniu 26 kwietnia 2022 r. wydano odmienną niż wobec Skarżącego decyzję o nr DSEZ-K1027-D18593-10/22. Okoliczność ta, powoływana przez Skarżącego w toku postępowania administracyjnego i sądowego, została przez Sąd potwierdzona na podstawie pozyskanych od organu informacji. Jak wskazano do tych uwag organ nie odniósł się w jakimkolwiek zakresie naruszając zarówno powołane na wstępie przepisy dotyczące postępowania dowodowego, tj. zebrania, rozpatrzenia i oceny wszystkich istotnych dla sprawy dowodów ale przede wszystkim dopuścił się na ruszenia zasady zaufania wskazanej w art. 8 § 1 k.p.a., w szczególności opisanej w nim zasady bezstronności i równego traktowania.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem rozbieżność przy ocenie tego samego stanu faktycznego, bez pogłębionych i szczegółowych ustaleń oraz wyczerpujących, a także przekonujących motywów musi być uznana za działanie w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej. Wymaga w tym miejscu zaakcentowania, że za naruszające zasadę zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.) uznać należy niewątpliwie m.in. takie działania organów administracji publicznej, które polegają na zmienności poglądów prawnych wyrażonych w decyzjach wydanych na tle takich samych stanów faktycznych, ze wskazaniem tej samej lub bardzo zbliżonej podstawy prawnej decyzji i bez bliższego uzasadnienia tej zmiany (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2020 r., sygn. akt. I OSK 263/19 dostępny w CBOSA). Nie będzie sprzyjać realizacji zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej podejmowanie w takiej samej sprawie przeciwstawnych działań przez organy państwa, dokonywanie skrajnie różnej oceny tego samego stanu faktycznego przez organy administracji, jak również zmienność rozstrzygnięć podejmowanych w sprawie przez organy administracji. Zmienność poglądów prawnych wyrażonych na tle tego samego stanu faktycznego - od pozytywnego przez negatywne rozstrzygnięcie - bez bliższego uzasadnienia takiej zmiany, jest działaniem niezgodnym z tą zasadą i wpływa ujemnie na świadomość i kulturę prawną obywateli (por. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Ke 521/22, dostępne w CBOSA).

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, jak już wskazano, brak w ogóle odniesienia się do tych okoliczności, pomimo wniosku Strony. Fakt wydania decyzji wobec M. S. - choć jest znany organowi z urzędu – nie został w żaden sposób oceniony. Organ wbrew opisanym obowiązkom nie przeprowadził dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach tej sprawy, w szczególności z treści decyzji przyznającej uprawnienia M. S. Okoliczność ta, nie może być wyjaśniana przez Sąd, gdyż jego zadaniem jest ocena legalności zaskarżonych aktów, a nie zastępowanie organów w przeprowadzanych czynnościach dowodowych. W realiach tej sprawy dla prawidłowej oceny okoliczności faktycznych i prawidłowego zastosowania przepisów konieczne jest przeprowadzenie wskazanego dowodu z decyzji i w miarę potrzeby innych jeszcze dokumentów sprawie przyznania uprawnień M. S. oraz ustalenie, czy okoliczności faktyczne i prawne obu spraw są tożsame. Dopiero tak ustalony stan faktyczny pozwoli na zgodne z prawem orzeczenie o uprawieniach Skarżącego.

Stwierdzone braki legły u podstaw uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją orzeczenia. Niezależnie od tego Sąd stwierdza, że sposób sformułowania zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów nałożonych na organy przez art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. Zgodnie z ich brzmieniem decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne (art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a.). Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.). Tymczasem w zakresie wskazania przyczyn odmowy uznania wnioskowanych przez Skarżącego uprawnień organ stwierdza, że w sprawie materiał dowodowy nie pozwala stwierdzić, że pobyt Skarżącego w więzieniu był konsekwencją prowadzenia działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Dalej organ wskazuje, że Skarżący nie prowadził działalności w opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Ponadto wrzucenie granatu łzawiącego do pomieszczenia posterunku Milicji Obywatelskiej w Ż. nie może być uznane za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce ani w rozumieniu art. 2, ani w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Organ nie odniósł się w żadnym stopniu do treści akt postępowania karnego prowadzonego w 1982 r. i 1983 r., nie ocenił zawartych tam stwierdzeń, okoliczności działania Strony, co narusza powołane przepisy, uniemożliwiając w istocie ocenę przesłanek przyjętego rozstrzygnięcia, może także dowodzić zaniechania podjęcia przez organ wynikających z przepisów prawa obowiązków oceny zebranych w sprawie dowodów.

Dostrzeżone naruszenia przepisów prawa procesowego legły u podstaw uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją aktu wykluczając tym samym możliwość oceny prawidłowości zastosowanych przepisów prawa materialnego.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy zobowiązane będą do uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie rozstrzygnięcia wydanego wobec M. S., i oceny, czy okoliczności obu spraw są tożsame i podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku Skarżącego z zachowaniem wskazanych reguł postępowania, w szczególności zasady zaufania wykładanej zgodnie z zaleceniami przedstawionymi w rozważaniach Sądu.

Odnosząc się do zarzutów skargi powołujących na wydanie w dniu 16 marca 2023 r. orzeczenia uznającego za nieważne wyroków wydanych w sprawie karnej, tj. wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1983r. w sprawie o sygn. akt II KR 80/83 utrzymującego w mocy wyrok Sądu Wojewódzkiego w Legnicy z dnia 18 stycznia 1983 r. sygn. akt II K 123/82, co w opinii Strony przekłada się na kierunek rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdza, że wobec powoływania się przez Stronę na tożsamą okoliczności w sprawie M. S., która miała wpływ na uznanie jego uprawnień przyznanych na mocy ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej przedwczesne jest wypowiadanie się w tym zakresie. Ocena ta jest bowiem możliwa dopiero po uzupełnieniu przez organ postępowania we wskazanym już zakresie.

Uznając, że zaskarżona decyzja i poprzedzający ją akt naruszają wskazane przepisy prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił wskazane orzeczenia organu. O kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.