Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 668/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit.a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 25 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta D. z dnia 15 grudnia 2022 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z 15 grudnia 2022 r., nr OPS.X.PGP.5222.343.22-1060, wydaną

na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022r., poz. 2000 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a.") oraz art. 17, art. 24 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022r.,

poz. 615 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r.") Zastępca Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D., działający z upoważnienia Burmistrza Miasta D. (zwany dalej: "organem I instancji) odmówił przyznania E. P. (zwanej dalej: "stroną" lub "skarżącą") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S. L..

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ I instancji wskazał, że strona w dniu

30 listopada 2022 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego

w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Osoba poddana opiece, na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania

o Niepełnosprawności w S. z 20 października 2022 r., zaliczona została do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym do dnia 31 października 2024. Ojciec strony jest żonaty, jednakże żona A. L., zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 7 września 2022 r., jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Organ ustalił, że siostra strony H. Ł. jest osobą legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz zamieszkuje poza D. w związku z czym nie ma możliwości sprawować opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami. Od 1 lipca 2001 r. do 2 października 2017 r. strona prowadziła własną działalność gospodarczą, z której zrezygnowała w związku

z pogarszającym się stanem zdrowia matki. Po wykreśleniu działalności gospodarczej, strona uzyskała prawo do zasiłku dla bezrobotnych na okres od 18 października 2017 r. do 30 czerwca 2018 r. Następnie strona uzyskała prawo do renty rodzinnej wraz z dziećmi, po śmierci męża, od 1 lipca 2018 r. do chwili obecnej. W momencie uzyskania prawa do renty rodzinnej strona nie miała prawa do własnych świadczeń emerytalno -rentowych (decyzja przyznająca rentę rodzinną z 11 września 2018 r.). W 2013 r. ojciec strony przeszedł operację serca, co spowodowało znaczne pogorszenie jego stanu zdrowia. W dniu 20 października 2022 r. zostało wydane orzeczenie zaliczające ojca skarżącej do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W dniu 6 grudnia 2022 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy w celu ustalenia czy strona sprawuje opiekę nad ojcem oraz jaki jest wymiar tej opieki. Zgodnie z ustaleniami, ojciec strony jest osobą schorowaną, po domu porusza się za pomocą balkonika oraz potrzebuje pomocy osoby drugiej we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Ojciec strony podpisał oświadczenie, w którym potwierdził, że strona sprawuje nad nim opiekę i pomaga w czynnościach codziennych.

Organ I instancji stanął na stanowisku, że przy wydaniu decyzji nie można pominąć art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od terminu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, tj. jeżeli niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia, bądź w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W przypadku ojca strony ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 stycznia 2022 r., tj. od 75 roku życia. Organ zauważył, że ww. przepis uznany został, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, za niezgodny z Konstytucją RP, lecz nie został uchylony i nadal obowiązuje.

Strona wniosła odwołanie od ww. decyzji organu I instancji wskazując, że jej ojciec ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, porusza się wyłącznie po mieszkaniu z balkonikiem. Strona podniosła, że jest jedyną osobą mogącą sprawować opiekę nad ojcem, ponieważ matka i siostra strony posiadają orzeczenia

o niepełnosprawności. Oświadczyła, że opieka nad rodzicami zajmuje większość dnia, dlatego strona nie może podjąć zatrudnienia. Argumentowała, że Trybunał Konstytucyjny uznając art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niekonstytucyjny, nakazał naniesienie koniecznych poprawek w ustawie.

Decyzją z 25 maja 2023 r., nr SKO.4111.3869.2022, wydaną na podstawie

art. 138 § 1 k.p.a., art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie (zwane dalej: "organem II instancji") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 15 grudnia 2022 r.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ II instancji wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. Z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Należy zatem uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej.

Organ II instancji uznał, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy ważna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym ojcem wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie uprawnienia do wnioskowanego świadczenia.

Wskazał, że ojciec strony jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Niepełnosprawność istnieje od 75 roku życia, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 września 2022 r. Z powodu znacznej niepełnosprawności i ograniczonej możliwości samodzielnej egzystencji, ojciec strony wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby. Ojciec strony pozostaje w związku małżeńskim, jego żona legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji od 18 lipca 2022 r. do 31 lipca 2023 r. Natomiast druga córka, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i nie jest w stanie opiekować się ojcem. Strona opiekuje się ojcem. Opieka ta polega na pomocy w codziennych czynnościach, podawaniu leków, posiłków, organizowaniu, wizyt lekarskich, robieniu zakupów, praniu, sprzątaniu, pomaganiu przy higienie osobistej, opłacaniu rachunków. Strona do 2017 r. prowadziła działalność gospodarczą, następnie do 30 czerwca 2018 r. przebywała na zasiłku dla bezrobotnych, a następnie uzyskała prawo do renty rodzinnej po śmierci męża, którą pobiera do chwili obecnej.

W ocenie organu II instancji, nie kwestionując tego, że strona wywiązuje się

z czynności opiekuńczych nad ojcem, to nie sposób wywnioskować, aby ten fakt decydował o rezygnacji z zatrudnienia czy też zakończenia przez stronę działalności gospodarczej w dniu 2 października 2017 r. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ojca strony wynika, że jego niepełnosprawność datuje się od 75 roku życia, tj. od 2022 r. Ustalony stan faktyczny wykazuje, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez stronę z pracy czy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem i to w takim zakresie, że wyklucza podjęcie pracy w jakiejś części. Stan faktyczny nie wskazuje na to, że opieka jest na tyle absorbująca i w takim zakresie, że wymusza na opiekunie rezygnację z zatrudnienia lub uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze.

Mając powyższe na uwadze, organ II instancji uznał, że strona nie jest uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo sprawowania pewnych czynności opiekuńczych nad niepełnosprawnym ojcem. W tej sytuacji nie ma znaczenia niekonstytucyjność art.17 ust. 1b u.ś.r., na który powołał się organ I instancji.

E. P. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Szczecinie ze skargą na decyzję organu II instancji z 25 maja 2023 r.

W uzasadnieniu skargi wnosząca ją zakwestionowała stanowisko organu

II instancji o braku związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podniosła, że problemy zdrowotne jej ojca zaczęły się przed 2013 r. Ojciec strony przeszedł w 2013 r. poważną operację kardiologiczną i wymagał opieki (przy ubieraniu, myciu, robieniu zakupów). Zauważyła, że jej matka nie mogła zapewnić ojcu opieki, gdyż sama posiada orzeczenie o niepełnosprawności (problemy z kręgosłupem, uniemożliwiające dźwiganie i inne choroby), aktualnie posiada ona orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazała skarżąca, że w 2021 r. stan zdrowia jej ojca znacznie pogorszył się, stan ten nie ulega poprawie.

Skarżąca uważa za krzywdzące stwierdzenie organu II instancji, że sprawowana przez nią opieka sprowadza się do typowych czynności życia codziennego. Oświadczyła, że zarówno stan zdrowia jej matki, pogarszający się stan zdrowia ojca od 2013 r., uniemożliwił podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia przez skarżącą. Podniosła, że spełnienie wymogów przyznania świadczenia to także niemożność podjęcia zatrudnienia, w związku z koniecznością sprawiania opieki. Przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych podejmowania aktywności zawodowych. Stan zdrowia ojca skarżącej został potwierdzony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz z wymogiem opieki innej osoby, niemożnością samodzielnej egzystencji. Skarżąca uważa, że wszystkie wymienione przesłanki zostały w jej sprawie spełnione. Do skargi skarżąca dołączyła szpitalne karty informacyjne dotyczące stanu zdrowia jej ojca.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i o rozpoznanie sprawy

w trybie uproszczonym.

Postanowieniem z 6 września 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 668/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie przywrócił skarżącej termin do wniesienia skargi. W piśmie z 3 listopada 2023 r. skarżąca wniosła o rozpoznane sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") stanowi z kolei, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Według art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi taki wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na podstawie tego przepisu Sąd rozpoznał sprawę we wskazanym trybie na zgodny wniosek organu i strony skarżącej. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Kontrola sprawy dokonana przez Sąd według wskazanych powyżej kryteriów wykazała zasadność wniesionej skargi.

Przedmiot sprawy objętej skargą dotyczy decyzji odmawiającej skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym jej ojcem.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wynika z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Kontrolowana sprawa administracyjna została zainicjowana wnioskiem skarżącej z 30 listopada 2022 r., którym zwróciła się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad ojcem skarżącej – S. L., legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z 20 października 2022 r., zaliczającym do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym do dnia 31 października 2024 r. Niepełnosprawność ojca skarżącej istnieje od 75 roku życia, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 września 2022 r. Żona osoby poddanej opiece, legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 7 września 2022r., stwierdzającym, że jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Zgodnie z treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: "k.r.o."), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

W ocenie Sądu, nie jest sporne w rozpatrywanej sprawie, że skarżąca jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą poddaną opiece, a więc ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem tej osoby.

Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (por. uchwała NSA z 14 listopada 2022 r., sygn. I OPS 2/22). Wymóg ten w kontrolowanej sprawie został spełniony, bowiem żona osoby wymagającej opieki posiada orzeczenie stwierdzające jej niezdolność do samodzielnej egzystencji, które to orzeczenie jest równoważne orzeczeniu stwierdzającemu znaczny stopień niepełnosprawności.

Odnośnie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., Sąd uznaje za prawidłową wykładnię przedmiotowego przepisu, przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, skutkował tym, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności (o którym mowa we wskazanym przepisie), jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Organ II instancji uznał, że przeszkodą uniemożliwiającą przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia było niespełnienie wymogu określonego w art. 17 ust. 1

pkt 4 u.ś.r., tj. związku pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ ten stwierdził zarazem, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym ojcem, nie jest w takim wymiarze, który uniemożliwia opiekunowi wykonywanie pracy zarobkowej, choćby częściowo.

Sąd uznaje za bezsporne, że organy obu instancji rozpoznające wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, dysponowały kompletnym materiałem dowodowym, koniecznym dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jednakże organy doszły do nieprawidłowych wniosków o braku przesłanek uprawniających skarżącą do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnośnie wywodów organu przedstawionych w zaskarżonej decyzji, konieczna jest w tym miejscu uwaga, że na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. sytuacja niepodejmowania zatrudnienia winna być traktowana równorzędnie z rezygnacją

z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Niesporne jest, że skarżąca jest osobą obiektywnie zdolną do pracy, co wynika z jej wieku oraz braku orzeczenia o niezdolności do pracy, czy niepełnosprawności. Zestawiając powyższe, wbrew ocenie organu II instancji, należy przyjąć, że rezygnacja czy nie podejmowanie przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, mogło mieć związek ze stanem zdrowia jej ojca. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko judykatury, zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej (wyrok WSA w Szczecinie z 17 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 623/22). Brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 27 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 145/21; wyrok WSA w Szczecinie z 12 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 130/22). Nie mógł być też przeszkodą w przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego fakt, że była w 2018 r. zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Należy domniemywać, że osoba rejestrująca się w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna pozostaje w gotowości do podjęcia zatrudnienia. W tożsamy sposób należy traktować okres, w którym skarżąca korzysta z prawa do renty rodzinnej po śmierci męża. Istotne jest bowiem, że skarżąca może zatrudnienie podjąć w każdym momencie, ale nie podejmuje go z powodu rozmiaru opieki nad niepełnosprawnym rodzicem. Sprawowanie opieki stanowi wówczas ewidentną przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia. Wymaganie od osoby występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wcześniejszego zatrudnienia i rezygnacji z niego właśnie celem sprawowania opieki, doprowadziłoby do sytuacji, że takie osoby podejmowałyby miesięczne zatrudnienie, tylko po to, aby zaraz wypowiedzieć umowę o pracę z uwagi na niemożność pogodzenia zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki (por. wyrok WSA w Krakowie z 11 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 953/23).

Kierując się powyższym, za całkowicie nietrafną na gruncie sprawy, Sąd uznaje argumentację organu, iż mimo opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, to brak jest związku pomiędzy rezygnacją przez nią z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, bowiem skarżąca aktywność zawodową zakończyła w 2017 r.

Sąd nie podziela też dokonanej przez organ II instancji oceny zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem. Za stanowiskiem NSA przedstawionym w wyroku z 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19, Sąd wyjaśnia, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. W badaniu ww. kwestii uwzględnić należy okoliczności wynikające z zebranego przez organ materiału dowodowego oraz okoliczności podnoszone skargą.

Z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ojca skarżącej wynika, że osoba poddana opiece wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ wskazywał w tym orzeczeniu, że stosownie do art. 4 ust. 4 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokojenie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Organ stwierdził, że naruszona sprawność organizmu ojca skarżącej powoduje konieczność zapewnienia stałej opieki i pomocy innej osoby w celu pełnienia ról społecznych. Ojciec skarżącej wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby. Osoba ta wymaga także korzystania z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych.

Istotne jest, że w kontrolowanej sprawie został przeprowadzony wywiad środowiskowy. Skarżąca złożyła stosowne oświadczenia dotyczące sprawowania opieki nad ojcem, opisała jej rodzaj i zakres, który – zdaniem Sądu – spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym wskazał, że skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem. Pomimo osobnego zamieszkania, skarżąca spędza codziennie 8-10 godzin w mieszkaniu rodziców. Pracownik socjalny wskazał, że skarżąca dba o higienę osobistą ojca oraz zajmowanego przez niego pokoju. Ojciec skarżącej porusza się po mieszkaniu przy pomocy balkonika. Skarżąca załatwia wszelkie sprawy domowe, tj. opłaca rachunki, zaopatruje ojca w leki, umawia wizyty lekarskie oraz pomaga ojcu dostać się do lekarza, zaopatruje ojca w żywność (robi zakupy), dba o czystość w mieszkaniu i przygotowuje ojcu posiłki, podaje leki zalecone przez lekarza. Pracownik socjalny stwierdził, że bez pomocy skarżącej jej ojciec nie mógłby funkcjonować w środowisku. Jego żona jest również osobą przewlekle chorą, niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga pomocy osób drugich w zaspokojeniu podstawowych potrzeb. Mając powyższe na uwadze, pracownik socjalny uznał, że wskazane jest udzielenie pomocy o jaką skarżąca zwróciła się.

Skarżąca w oświadczeniu z 6 grudnia 2023 r. podała, że sprawuje opiekę na ojcem codziennie od rana do godzin popołudniowych (8-10 godzin). W związku z chorobą, która ogranicza możliwości poruszania się ojca, skarżąca wykonuje wszystkie czynności pielęgnacyjne (mycie, leki, jedzenie). Oświadczyła, że jest u rodziców codziennie ponieważ oboje są chorzy. Jeździ z ojcem do lekarza, na chemię, badania, wszelkie konsultacje. Opieka zajmuje skarżącej dużo czasu, który spędza u rodziców. Oświadczenie to potwierdził ojciec skarżącej, składając pod ww. oświadczeniem swój podpis, na co zwrócił uwagę organ I instancji w swej decyzji z 15 grudnia 2022 r.

W ocenie Sądu, powyższe wskazuje, że skarżąca nie tylko wykonuje zwykłe czynności dnia codziennego, ale także czynności pielęgnacyjne, które wykonywane są przy opiece na osobami obłożnie chorującymi, całkowicie zdanymi na pomoc innych osób. Odmienna ocena organu w tej mierze nie znajduje potwierdzenia we wnioskach, jakie nasuwają się Sądowi z ww. dokumentów. Brak jest podstaw do kwestionowania kompletności przedmiotowego wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. NSA w wyżej powołanym wyroku o sygn. akt I OSK 1854/19 wskazał, że nie można wymagać sprawowania opieki nieustannie przez cały dzień i w tym sensie "całodobowo". Niewątpliwie skarżąca czynności opiekuńcze wobec ojca wykonuje codziennie i pozostaje do stałej jego dyspozycji.

Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze strony innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. wyroki NSA: z 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18 i z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19).

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie prowadzi do wniosku, że sprawowana przez skarżącą opieka nie była zgodna z orzeczeniem stwierdzającym niezdolność ojca skarżącej do samodzielnej egzystencji. Oczywistą kwestią jest, że w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną będą współwystępowały czynności opiekuna, które zalicza się do tzw. czynności dnia codziennego, jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów itp., jak i te, które w większym lub mniejszym stopniu służą poprawie egzystencji osoby niepełnosprawnej poddanej opiece, jak np. pomoc w przemieszczaniu się czy przy wizytach u lekarza, podawanie leków, pomiary służące ustalaniu stanu zdrowia, ale także typowe czynności pielęgnacyjne wykonywane w ramach opieki nad osobą niepełnosprawną niezdolną do samodzielnej egzystencji, które powołała skarżąca w swoich oświadczeniach z 30 listopada 2022 r. i 6 grudnia 2022 r. (k. 15 i 20 akt administracyjnych) oraz w skardze. Zdaniem Sądu, powyższym informacjom organ II instancji nie przyznał właściwego znaczenia, a wynika z nich,

że skarżąca nie jest w stanie godzić opieki nad ojcem z podejmowaniem pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Stąd zarzuty skargi we wskazanych wyżej kwestiach okazały się zasadne.

Sąd zwrócił uwagę, że organy w kontrolowanej sprawie nie rozważały czy skarżąca, której przysługuje prawo do renty rodzinnej po śmierci męża jest uprawniona do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże okoliczność ta nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Należy jednakże uwzględnić poglądy judykatury, które skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, a mianowicie, że sama okoliczność pobierania renty rodzinnej nie może stanowić przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli spełnione są pozostałe ustawowe warunki przyznania tego świadczenia. Renta rodzinna nie została ujęta w definicji "renty" zawartej w przepisie art. 3 pkt 5 u.ś.r. i brak jest podstaw do uznania, że można ją przypisać do zbioru objętego pojęciem "renta" z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy (por. wyrok WSA w Poznaniu z 23 lutego 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 56/23). Powołane wyżej stanowisko koresponduje z następstwami stanowiska Trybunału Konstytucyjnego przedstawionego w wyroku z 26 czerwca 2019 r.. sygn. akt SK 2/17 (Dz. U. z 2019 r., poz. 1257), który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r. W wyroku tym Trybunał orzekł: w pkt I. Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; w pkt II Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., uznać należy, że osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej samej ustawy (por. wyrok NSA z 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2052/21). Nie ma przeszkód do tego, aby osobom, które posiadają prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 443/20; wyroki WSA w Poznaniu z 8 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 643/21; z 16 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 730/21).

Uznając, że w kontrolowanej sprawie organ dokonał wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w świetle wymogów stawianych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., Sąd uznał skargę z zasadną. Uwzględniając zakres stwierdzonych wadliwości w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, Sąd uznał za konieczne uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ stosownie do art. 153 p.p.s.a., związany jest wykładnią sądową, przedstawioną w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia, z której wynika, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. Związanie to dotyczy także ww. rozważań, o tym że osoby mające ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzyskać mogą na zasadach ogólnych, tj. po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej samej ustawy.

Dlatego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z 29 marca 2023 r., o czym orzekł, jak w sentencji wyroku.

Orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.