Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2005/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7,8,9, 77 § 1, 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.M.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 167/22 w sprawie ze skargi K.M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 23 grudnia 2021 r. nr SKO.41/4186/OS/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. prostuje oczywistą omyłkę pisarską w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w ten sposób, że w miejsce numeru decyzji "SKO.41/4189/OS/2021" wpisuje numer "SKO.41/4186/OS/2021"; 2. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 167/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 23 grudnia 2021 r. nr SKO.41/4186/OS/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Ryk z dnia 13 października 2021 r., uchylającą z dniem 1 października 2021 r. przyznane [...] w związku z opieką nad matką [...] prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na złożone przez [...] oświadczenie, iż od dnia 1 października 2021 r. zaprzestała sprawowania opieki nad swoją matką - w związku z czym wnosi o uchylenie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem organu odwoławczego, strona złożyła ważne i skuteczne oświadczenie woli pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań i oświadczeń, w którym oświadczyła o zaprzestaniu sprawowania opieki nad [...] od 1 października 2021 r. z uwagi na wyjazd do innego miasta oraz wniosła o uchylenie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. W zaistniałej sytuacji wydana decyzja jest prawidłowo, a przy jej wydaniu nie doszło do żadnego uchybienia przepisom prawa.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję wniosła [...].

Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu, okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy są jasne. Skarżąca w dniu 4 października 2021 r. złożyła pisemne oświadczenie, w którym wniosła o uchylenie decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne przyznane w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, a to - jak sama wskazała - z powodu zaprzestania sprawowania na nią opieki od 1 października 2021 r. i wyjazd do innego miasta. Treść tego pisma jest jasna i nie nasuwa jakichkolwiek wątpliwości. W tej sytuacji organ nie mógł zrobić nic innego jak tylko wydać decyzję uchylającą przyznane stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, czyniąc to od wskazanego dnia zaprzestania sprawowania opieki nad niepełnosprawną, tj. od 1 października 2021 r.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

I. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez zaakceptowanie przez Sąd I instancji procedowania organów administracji polegających na braku uwzględnienia stanowiska skarżącej [...], która wielokrotnie sygnalizowała kwestię najistotniejszą dla przedmiotowej sprawy - fakty, że urzędnik OPS w Rykach nie pouczył jej o konsekwencjach wyrażenia oświadczenia woli o rezygnacji z prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, a [...] podpisała dokument pod naciskiem pracownika OPS w Rykach, nie zdając sobie sprawy z konsekwencji,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 75 § 2 k.p.a. poprzez zaakceptowanie przez Sąd I instancji procedowania organów administracji polegających na niezasadnym uchyleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 163 k.p.a. w zw. z art. 32 u.ś.r. w związku z opieką nad matką - [...], w sytuacji gdy sytuacja rodzinna ani dochodowa [...] nie uległa zmianie.

II. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a w zw. z art. 17 ust 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną wykładnię i uchylenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, a przez to pominięcie prawnie uzasadnionych celów u.ś.r. oraz norm konstytucyjnych wyrażonych w art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i przyjęciu, że okoliczności złożenia oświadczenia o kontynuowaniu rezygnacji z podjęcia zatrudnienia celem nieprzerwanej dalszej opieki nad [...], posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności i pobierania przez [...] świadczenia pielęgnacyjnego, stanowi kryterium negatywne do wypłaty jej wyżej wymienionego, w sytuacji, gdy [...] nieustannie sprawowała opiekę nad matką [...].

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz zrzeczono się rozprawy.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Istotą sporu w sprawie jest akceptacja przez orzekające w sprawie organy oraz podzielający to stanowisko Sąd I instancji - oświadczenia, które osobiście złożyła skarżąca o zaprzestaniu sprawowania opieki nad matką, czego konsekwencją było wydanie zaskarżonej decyzji o uchyleniu przyznanego wcześniej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem tejże opieki.

Bezspornym jest w sprawie, że na wniosek [...] z dnia 28 sierpnia 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z 24 lipca 2020 r. przyznało [...] świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką - [...] na okres od 1 sierpnia 2019 r. do 31 lipca 2022 r. Również nie jest w sprawie sporne, że w aktach sprawy znajduje pisemne oświadczenie skarżącej z dnia 4 października 2021 r., że od dnia 1 października 2021 r. zaprzestała sprawowania opieki nad swoją matką - w związku z czym wnosi o uchylenie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym w świetle przedstawionych faktów, organ nie mógł wydać innej decyzji jak tylko uchylającą przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej jako: u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Innymi słowy, aby spełnione były przesłanki przyznania tego świadczenia, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Podmiot posiadający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może w każdym czasie zrzec się tego prawa zarówno z uwagi na brak stanu faktycznego uzasadniającego uprawnienie do świadczenia jak i samą jego wolę, w tym wolę sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Skoro skarżąca oświadczyła na piśmie, że opieki nad matką już nie sprawuje, organ wydał prawidłową i jedynie słuszną w takich okolicznościach faktycznych i prawnych decyzję. Tym samym za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 75 § 2 k.p.a. w zw. z art. 163 k.p.a. w zw. z art. 32 u.ś.r. SKO zasadnie uchyliło swoją wcześniejszą decyzję wskutek zmiany okoliczności faktycznych, które w sprawie są bezsporne.

Zwrócić również przyjdzie uwagę, na nieprawidłowość sformułowania wszystkich zarzutów kasacyjnych. Sąd Wojewódzki oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Tym samym nie mógł naruszyć art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. bowiem go nie stosował.

Odmówić słuszności należy również zarzutowi naruszenia art 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 75 § 2, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Oświadczenie skarżącej złożone zostało w trybie art. 75 § 2 k.p.a. czyli na jej wniosek, oraz złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Nie sposób się zgodzić z argumentacją skargi kasacyjnej, że organ popełnił błąd tudzież błędnie procedował, jak twierdzi skarżąca kasacyjnie, i zaakceptował jej oświadczenie, a w konsekwencji uchylił przyznane świadczenie pielęgnacyjne.

Za niezasadny i niezrozumiały należy także uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a w zw. z art. 17 ust 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pominięcie prawnie uzasadnionych celów u.ś.r. oraz norm konstytucyjnych wyrażonych w art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i przyjęciu, że okoliczności złożenia oświadczenia o kontynuowaniu rezygnacji z podjęcia zatrudnienia celem nieprzerwanej dalszej opieki nad [...], posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności i pobierania przez [...] świadczenia pielęgnacyjnego, stanowi kryterium negatywne do wypłaty jej wyżej wymienionego, w sytuacji, gdy [...] nieustannie sprawowała opiekę nad matką [...]. Ani organy ani Sąd Wojewódzki nie naruszyły również norm wynikających z Konstytucji RP. Jak już bowiem wyjaśniono – postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego prowadzone jest wyłącznie na wniosek, nigdy z urzędu. [...] złożyła oświadczenie, że sprawuje opiekę nad matką i wnosi o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, w konsekwencji czego nastąpiło przyznanie jej tego świadczenia. Kolejno skarżąca, jako dysponentka świadczenia pielęgnacyjnego, złożyła oświadczenie o zaprzestaniu sprawowania opieki nad swoją matką - w związku z czym wnosi o uchylenie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, organ wprawdzie ma możliwość dokonania oceny takiego oświadczenia w świetle zapisów kodeksu postępowania administracyjnego, jednakże musi mieć ku temu racjonalne podstawy. Tymczasem, w niniejszej sprawie organ nie miał podstaw do zakwestionowania złożonego oświadczenia i uznania go za wadliwe, na co wskazuje obecnie skarżąca, która sama sobie przeczy, najpierw składając oświadczenie o zaprzestaniu sprawowania opieki, a w skardze i skardze kasacyjnej o ciągłym i niezmiennym opiekowaniu się matką. Wszelkie wynikłe z oświadczenia konsekwencje obciążają podmiot je składający. Na marginesie już tylko wspomnieć należy, że nic także nie stoi na przeszkodzie w złożeniu kolejnego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, skoro skarżąca w dalszym ciągu sprawuje nad chorą matką opiekę.

Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wyrok Sądu I instancji jest zgodny z prawem.

Z tych wszystkich względów, wobec braku naruszeń prawa branych pod uwagę z urzędu, oraz w świetle niezasadności zarzutów kasacyjnych, a w konsekwencji prawidłowości zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną zgodnie z art. 184 w związku z art. 182 § 2 i § 3 p.p.s.a.

Na podstawie art. 156 § 1 p.p.s.a Sąd sprostował oczywistą omyłkę pisarską w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w ten sposób, że w miejsce numeru decyzji "SKO.41/4189/OS/2021" wpisał numer "SKO.41/4186/OS/2021";

Odnosząc się natomiast do zgłoszonego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, wskazać należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258–261 p.p.s.a.