Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 86/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 8 listopada 2023 r., nr SKO-NP-4115-333/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w decyzji z dnia 8 listopada 2023 r., nr SKO-NP-4115-333/23 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia 31 lipca 2023 r., znak: GOPS 5231/000721/SP-169/07/2023, o odmowie przyznania E. G. świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej wskazano art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 775) oraz 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., podając, że niepełnosprawność męża skarżącej powstała w wieku 58 lat. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że E. G. wiele godzin w ciągu dnia poświęca na czynności związane z opieką nad mężem, również w nocy monitoruje jego stan zdrowia i podaje leki. Do czynności wykonywanych przez E. G. związanych z opieką nad mężem należy pomoc w utrzymaniu higieny oraz ubieraniu, zawożenie do lekarza, przygotowywanie i podawanie posiłków, mierzenie ciśnienia, podawanie lekarstw, przeprowadza do toalety. E. G. również aktywizuje męża do codziennego ruchu.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem E. G., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika adw. M. Ż. w odwołaniu zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji, SKO wskazało, że okoliczność, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki tj. K. G. powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1 b ustawy, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie niniejszej należało zdaniem Kolegium ustalić czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że E. G. nie pracuje zawodowo, gdyż zajmuje się opieką nad swoim mężem K. G., który jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Choroby, które występują u K. G., zwłaszcza przewlekła obturacyjna choroba płuc, nie pozwalają mu na samodzielne funkcjonowanie. E. G. praktycznie cały dzień towarzyszy mężowi. Od samego rana zajmuje się czynnościami związanymi z opieką nad mężem, m.in. podaje mężowi leki oraz podłącza koncentrator tlenu, wcześniej sprawdza czy aparatura jest sprawna. Ww. przez cały dzień mobilizuje męża do aktywności tj. spacery, wykonywanie drobnych czynności, gdyż brak ruchu bardzo niekorzystnie wpływa na jego wydolność oddechową. Ponadto E. G. jeździ z mężem do lekarzy na wizyty kontrolne i na badania. Ww. wykonuje wszystkie czynności domowe, robi zakupy, przygotowuje posiłki, sprząta, pierze itd., wykupuje leki i podaje je mężowi. K. G. - jak ustalono - potrzebuje, aby E. G. była blisko niego, gdyż często ma stany lękowe.

Odwołująca oświadczyła w III części formularza wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, iż z dniem 1 kwietnia 2022 r. zrezygnowała z pracy na gospodarstwie rolnym w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W ocenie Kolegium, ustalony zakres opieki nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem czynności wykonywane przez odwołującą, ustalone na podstawie wywiadu oraz wskazane w oświadczeniu odwołującej, nie odbiegają od zwykłych czynności wykonywanych przez osoby pracujące zawodowo i wspólnie zamieszkujące np. ze starszymi rodzicami do alimentacji których są zobowiązane. Większość czynności wykonywanych przez odwołującą wynikają wprost z faktu wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania oraz z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego wobec męża. Zdaniem organu II instancji, wykonywanie tych czynności z pewnością nie zajmuje odwołującej całego dnia i nie uniemożliwia wykonywania tak specyficznej pracy, jak praca we własnym gospodarstwie rolnym.

W tym miejscu organ odwoławczy podkreślił, iż z akt sprawy nie wynika aby K. G. był osobą obłożnie chorą (leżącą i niekontaktową) i w związku z tym wymagał permanentnej opieki i nadzoru ze strony opiekuna. Z harmonogramu godzinowego czynności wykonywanych w ramach opieki nad mężem sporządzonego przez E. G. i dołączonego do wniosku wynika, iż K. G. ma podłączony koncentrator tlenu głównie na noc oraz na godzinę rano i godzinę po południu. Ponadto Kolegium podkreśliło, iż opieka E. G. nad mężem sprowadza się głównie do wspierania i motywacji męża do jakiejkolwiek aktywności fizycznej. Okoliczności te wskazują iż może on sam funkcjonować przez część dnia, a odwołująca ze względu na charakter pracy w gospodarstwie rolnym - przy wsparciu ze strony usług opiekuńczych ze strony państwa -może dostosować godziny pracy do konieczności wykonywania czynności opiekuńczych. Zatem, w ocenie SKO, trudno przyjąć iż w niniejszej sprawie występuje związek przyczynowo - skutkowy między nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Czynności jak: przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, podawanie lekarstw, sprzątanie, pranie, wykup lekarstw, pomoc w porannej toalecie, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. Ponadto są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.

W podsumowaniu powyższego, w ocenie SKO na podstawie przedstawionego materiału dowodowego, nie można przyjąć, iż odwołująca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawnym mężem, a tym samym uznać należy, iż nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego.

Na wyżej opisaną decyzję Kolegium, skargę złożyła E. G. reprezentowana przez adw. M. Ż., wnosząc o jej uchylenie wraz z decyzją ją poprzedzającą organu I instancji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U.2022 r. póz. 615 -dalej jako " u.ś.r.") - poprzez uznanie, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osoba legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi jej autor zreferował przebieg postępowania w tej sprawie oraz przywołał zastosowane przez organy przepisy prawa i poglądy sądów administracyjnych na temat rozumienia pojęcia stałej lub długotrwałej opieki. Zdaniem skarżącej, podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Powołując fragmenty wyroków sądów administracyjnych skarżąca podkreśliła, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka.

W odpowiedzi na skargę , SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem.

Na wstępie należy wskazać, że SKO w Nowym Sączu w wydanej w tej sprawie decyzji trafnie zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Kolegium Odwoławcze wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo wywiodło, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten, w dacie wydania kontrolowanej decyzji mówił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei w myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Stosownie do ustępu 2 cytowanego ostatnio przepisu, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Skarżąca we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczyła, że zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 kwietnia 2022 r. (k. 30 a.a.).

Bezsporne w sprawie było, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 5 kwietnia 2022 r. (k. 21 a.a.) W orzeczeniu tym stwierdzono, że niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała 18 lipca 2021 r., a K. G. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2023 r.

Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 30 marca 2023 r. (k. 23 a.a.) wynika, że K. G. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2025 r.

Z zestawienia daty rezygnacji przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym (1 kwietnia 2022 r.) z datą powstania u K. G. niezdolności do samodzielnej egzystencji (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 5 kwietnia 2022 r.) - 18 lipca 2021 r. wynika, iż skarżąca przez okres blisko 8 miesięcy była w stanie godzić pracę w gospodarstwie rolnym z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Nadto z przedłożonej przez skarżącą (reprezentowaną w postępowaniu administracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika) dokumentacji medycznej nie wynika, aby wystąpiły nagłe okoliczności pogarszające stan zdrowia męża skarżącej oscylujące wokół wskazanej przez skarżącą daty rezygnacji z pracy. Skoro zatem skarżąca mogła przez okres około 8 miesięcy godzić pracę w gospodarstwie rolnym z opieką nad niepełnosprawnym mężem (niezdolnym do samodzielnej egzystencji), to trudno przyjąć, że rezygnacja z tej pracy (bądź zaniechanie podjęcia aktywności zawodowej) przez skarżącą w dacie złożenia wniosku wynikało wyłącznie z konieczności opiekowania się chorym mężem.

Zasadniczy spór w kontrolowanej sprawie sprowadzał się do tego, czy zakres opieki, jaką skarżąca świadczy niepełnosprawnemu mężowi jest tego rodzaju, że całkowicie wyklucza jej aktywność zawodową, tj. pracę w gospodarstwie rolnym, a więc, czy pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącą pracy w tym gospodarstwie, a opieką sprawowaną nad mężem, stwierdzić można wystąpienie związku przyczynowo-skutkowego, w rozumieniu wyżej wskazanym. Zdaniem Sądu, prawidłowo wywiodło w zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że w przedmiotowej sprawie wskazany wyżej związek przyczynowy nie występował.

W ocenie Sądu, analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego, przeprowadzona zgodnie z art. 80 k.p.a. doprowadziła Kolegium do prawidłowej konkluzji, że ustalony w sprawie zakres opieki nad mężem nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.

SKO w Nowym Sączu prawidłowo wypunktowało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że:

- skarżąca z dniem 1 kwietnia 2022 r. zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym (k. 30 a.a.);

- K. G. nie jest osobą obłożnie chorą (leżącą i niekontaktową);

- opieka skarżącej nad mężem polega na mobilizacji męża do aktywności fizycznej tj. spacery, wykonywanie drobnych czynności, jeżdżeniu z mężem do lekarzy na wizyty kontrolne i na badania, wykonywaniu czynności domowych, tj. zakupy, przygotowanie posiłków, sprzątanie, pranie, kupno lekarstw i podanie ich mężowi, pomoc przy toalecie, podłączanie koncentratora tlenu głównie na noc oraz na godzinę rano i godzinę po południu (powyższe jest zgodne z zaleceniami z dokumentacji medycznej z dnia 11 kwietnia 2023 r., k. 19 a.a.)

Z przedłożonej przez pełnomocnika skarżącej w toku postepowania dokumentacji medycznej (karta informacyjna z leczenia szpitalnego z 10 grudnia 2018 r.) wynika, że maż skarżącej cierpi na nadciśnienie tętnicze, jest nałogowym palaczem papierosów; zalecono uregulowany, oszczędny tryb życia oraz zaprzestanie stosowania używek (k. 12 a.a.).

W epikryzie karty informacyjnej z leczenia szpitalnego z 9 sierpnia 2021 r.(k. 15 a.a.) stwierdzono u męża skarżącej przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, nikotynizm (pali od 38 lat, paczkę dziennie), niedokrwistość wtórną, przewlekłą niewydolność serca, chorobę niedokrwienną serca, stłuszczenie wątroby, otyłość, nadużywanie alkoholu (...).

Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazać należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania ww. świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, czy też niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. (por. m.in. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, czy wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r. I OSK 275/21).

Osoba ubiegająca się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotna jest tu również ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Podkreślenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie wnioskowanej pomocy (wyr. NSA z dnia 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1447/23).

Należy jednak podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Dlatego też z okoliczności sprawy musi wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Opieka ta nie może być zatem fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia bądź z problemem braku środków do życia spowodowanym brakiem chęci podjęcia zatrudnienia. Świadczenie nie może być, zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (tak WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 8 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 29/24).

Ustawodawca w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w żaden sposób nie precyzuje pojęcia opieki, ani jakich konkretnie czynności ona dotyczy. Istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje, iż chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną, a punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie zawsze jednak ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opieka, rozumiana przez pryzmat art. 17 ust. 1 u.ś.r. w sposób oczywisty winna jednak stanowić przeszkodę do wykonywania pracy. Powyższe oznacza, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia bądź pracy lub ich niepodejmowaniem przez opiekuna a sprawowaną opieką (tak WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 33/24).

Powyższe stanowisko sądów administracyjnych koresponduje z wykładnią art. 17 ust. 1 u.ś. r. dokonaną przez SKO w zaskarżonej decyzji jak i ze stanowiskiem zawartym w skardze. Autor skargi powołując się na stronie 3 skargi na m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 września 2021 r, sygn. akt. III SA/Gd 577/21 wskazał, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka.

Wynikający natomiast z akt stan zdrowia niepełnosprawnego, który choć niewątpliwie obarczony jest szeregiem dolegliwości i schorzeń - nie uprawniał do podważenia przyjętego przez Kolegium zakresu czynności realizowanych przez skarżącą względem męża. Czynności te natomiast, jak wyżej już wskazano, nie odznaczają się takim przymiotem, który uzasadniałby nieodzowność całkowitego niepodejmowania przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym. Przy czym jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z 11 grudnia 2012 r. (sygn. I OPS 5/12) praca w gospodarstwie rolnym charakteryzuje się elastycznością czasu pracy. Przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Mając powyższe na uwadze stwierdzić więc trzeba, że specyfika pracy w gospodarstwie rolnym, uwzględniająca akcentowaną przez NSA elastyczność czasu tej pracy, pozwala w ocenie Sądu, na dostosowanie przez skarżącą rozkładu zajęć zawodowych w gospodarstwie do wymogów opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Podsumowując, Sąd podziela zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wnioski organu odwoławczego, że czynności, takie jak wskazane w wywiadzie środowiskowym - przygotowanie posiłków, zakupy (w tym lekarstwa), pranie, sprzątanie, zamawianie wizyt lekarskich i towarzyszenie w nich, stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego. Pozwala to z jednej strony przyjmować, że czynności te nie angażują specjalnie dodatkowego czasu skarżącej, skoro także jej dotyczą, z racji wspólnego zamieszkiwania z mężem (por. wyroki WSA w Gdańsku z 15 kwietnia 2021 r. sygn. III SA/Gd 71/21, WSA we Wrocławiu z 18 marca 2021 r. sygn. IV SA/Wr 39/21, WSA w Krakowie z 14 marca 2023r., sygn. III SA/Kr 1531/22), a z drugiej stwierdzić, że są one wykonywane także przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i mogą być realizowane tak przed rozpoczęciem pracy, jak też po jej zakończeniu albo w dni wolne od pracy (np. w weekendy).

Podsumowując ten wątek, zgodnie powszechnym rozumieniem na prowadzenie gospodarstwa domowego składają się zazwyczaj czynności takie jak robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, sprzątanie mieszkania, pranie, zamawianie wizyt lekarskich oraz zakupy. Są to czynności związane z prawidłowym funkcjonowaniem rodziny i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia. Również podawanie mężowi leków, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich i badań, podłączanie koncentratora tlenu (14 godzin na dobę, tj. na noc i 2 razy dziennie po godzinie – k. 25, 26 a.a.), motywowanie męża do aktywności fizycznej oraz spacerowanie - nie wyczerpuje znamion stałej opieki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nadto jak słusznie wskazało Kolegium, z zebranego materiału dowodowego wynika, iż nie ma przeciwskazań żeby podopieczny mógł sam funkcjonować przez część dnia, a skarżąca ze względu na charakter pracy w gospodarstwie rolnym - może dostosować godziny pracy do konieczności wykonywania czynności opiekuńczych. Skarżąca nie przedstawiła też dokumentacji medycznej, która by potwierdzała, że podopieczny cierpi na stany lękowe, które uniemożliwiają pozostanie podopiecznego bez opieki (jak skarżąca wskazuje w opisie czynności dotyczącej opieki nad osobą niepełnosprawną na k. 25-28).

Zatem, w ocenie Sądu, zakres wykonywanych przez skarżącą czynności nie pozwala na przyjęcie, że są to ekstraordynaryjne czynności typowo opiekuńcze. Nie można zatem przyjąć, by sprawowana przez skarżącą nad mężem opieka miała charakter stały lub długoterminowy. Jest to opieka, którą mogłaby wykonywać osoba czynna zawodowo, w ramach czasu wolnego od pracy zawodowej (tak WSA w Krakowie w prawomocnym wyroku z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 562/22).

Zdaniem WSA w Krakowie, zarzut skargi uznać należy za nieuzasadniony. Organ odwoławczy prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy i prawidłowo ustalił stan faktyczny, prawidłowo zinterpretował i zastosował ww. przepisy prawa materialnego (w tym art. 17 ust. 1 ustawy) oraz dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uwagi na powyższe, Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W sprawie pełnomocnik skarżącego w treści skargi zawarł wniosek o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Natomiast organ w treści odpowiedzi na skargę nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, stąd sprawa mocą zarządzenia z dnia 26 lutego 2024 r. została skierowana do rozpoznania w trybie postępowania uproszczonego, o czym strony zostały zawiadomione na mocy zarządzenia z dnia 8 marca 2024 r.