Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 115/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Oddalono wniosek o wyznaczenie organu właściwego do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2, art. 64 § 3, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 22 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 191 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2024 poz 177
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
article: art. 25, art. 26 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1610
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 11 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Miasta Lublin o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Lublin a Powiatem Parczewskim w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do zaakceptowania opiekuna usamodzielnienia oraz ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie M.M. postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

Miasto Lublin, reprezentowane przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie, wniosło o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym Miastem na prawach powiatu a Powiatem Parczewskim w sprawie zaakceptowania opiekuna usamodzielnienia i ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie dla M.M. przebywającego w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej w [...], poprzez wskazanie Powiatu Parczewskiego jako właściwego w sprawie. Równocześnie złożono wniosek ewentualny o wskazanie Powiatu Lubelskiego jako właściwego w sprawie.

Uzasadniając powyższy wniosek powołano się na treść art. 191 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r., poz. 177 ze zm.; dalej: "u.w.r."), wskazując iż przed faktycznym umieszczeniem małoletniego po raz pierwszy w pieczy zastępczej jego matka M.G. zamieszkiwała z dziećmi pod adresem: [...], [...] Parczew. Abstrahując od powyższego podniesiono, że małoletni nadal pozostaje zameldowany na pobyt stały w miejscowości [...] w gminie Jabłonna w powiecie lubelskim.

W odpowiedzi na powyższy wniosek Powiat Parczewski, reprezentowany przez Starostę Parczewskiego, wniósł o wskazanie Miasta Lublin jako powiatu właściwego w sprawie, na podstawie art. 191 ust. 1 u.w.r., względnie wskazanie Powiatu Lubelskiego jako powiatu właściwego, stosownie do przepisu art. 191 ust. 3 u.w.r.

Argumentując stanowisko przedstawione w sprawie Powiat Parczewski wskazał, iż pobyt matki małoletniego na terenie powiatu parczewskiego miał jedynie charakter tymczasowy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.

Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem żaden z organów administracji publicznej w nim uczestniczący nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy. Spór powstał pomiędzy Miastem Lublin a Powiatem Parczewskim, w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do zaakceptowania opiekuna usamodzielnienia i ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie dla M.M. przebywającego w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej w [...], na tle właściwości miejscowej jednostek, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 3 lit. c i § 1 pkt 3 lit. a rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych – Dz. U. z 2003 r., Nr 198, poz. 1925). Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny.

Właściwość jednostek organizacyjnych w przedmiocie wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej określa art. 191 u.w.r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 177 ze zm.). Zgodnie z jego treścią, wydatki te ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Natomiast jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3).

W niniejszej sprawie postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia 13 lutego 2024 r., sygn. akt V Nsm [...], w trybie zarządzenia opiekuńczego umieszczono małoletnie dzieci M.G., w tym małoletniego M.M., w pieczy zastępczej wskazanej przez właściwego organizatora pieczy zastępczej. Następnie postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 15 marca 2024 r., sygn. akt III Nsm [...], na podstawie art. 569 § 2 i art. 109 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jako właściwe do wykonania powyższego postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia 13 grudnia 2024 r. wskazano Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Parczewie.

Na podstawie powyższych orzeczeń małoletni M.M. w dniu 27 marca 2024 r. został umieszczony w instytucjonalnej pieczy zastępczej w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej w [...].

Procedura umieszczenia małoletniego M. w pieczy zastępczej w przedmiotowej sprawie spowodowała, że strony postępowania odmiennie interpretowały termin w jakim dziecko zostało w tej pieczy umieszczone. Ustalenie terminu, w którym nastąpiło umieszczenie małoletniego po raz pierwszy w pieczy zastępczej jest istotne albowiem warunkuje ustalenie właściwości organu w sprawie, zgodnie z przywołanym powyżej art. 191 ust. 1 u.w.r.

Zgodnie z art. 35 ust. 1 in principio u.w.r. umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu. Użyte w art. 191 ust. 1 u.w.r. pojęcie "umieszczenia po raz pierwszy w pieczy zastępczej" odnosi się zatem do stanu prawnego, a nie – jak twierdzi organ wnioskujący – do stanu faktycznego. W konsekwencji, o "umieszczeniu" małoletniego w pieczy zastępczej w znaczeniu prawnym można mówić wobec wydania w tym przedmiocie stosownego orzeczenia, którym w przedmiotowej sprawie było postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia 13 lutego 2024 r. (por. postanowienie NSA z 16 grudnia 2022 r., I OW 100/22, LEX nr 3634475).

Wobec powyższego istotnym w sprawie było ustalenie miejsca zamieszkania małoletniego w okresie poprzedzającym wydanie przez Sąd Rejonowy [...] postanowienia z dnia 13 lutego 2024 r., a nie poprzedzającym faktyczne umieszczenie dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej, co nastąpiło w dniu 27 marca 2024 r.

Wobec faktu, iż ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania" koniecznym jest odniesienie się do ogólnej definicji tego terminu zawartej w Kodeksie cywilnym. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z brzmieniem art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r., poz. 1610 ze zm.; dalej: "k.c."), jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 k.c.). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeśli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 k.c.).

Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia 19 października 2021 r., sygn. akt V Nsm [...], pozbawiono P.M. władzy rodzicielskiej nad synem M. Do czasu wydania postanowienia z dnia 13 lutego 2024 r. w przedmiocie umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej władza rodzicielska – mimo, że ograniczona przez ustanowienie nadzoru kuratora – przysługiwała matce małoletniego. W konsekwencji koniecznym było odniesienie się w sprawie do regulacji zawartej w art. 26 § 1 k.c. i ustalenie miejsca zamieszkania małoletniego w miejscu zamieszkania jego matki.

Zgromadzone w sprawie dokumenty nie pozwalają na jednoznaczne ustalenie miejsca zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem w pieczy zastępczej po raz pierwszy.

Z pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie z dnia 3 kwietnia 2024 r. wynika, że w dniu 29 stycznia 2024 r. M.G. złożyła oświadczenie asystentowi rodziny, że 1 lutego 2024 r. wraz z dziećmi wyprowadza się ze swojego dotychczasowego miejsca zamieszkania w Lublinie do swojej matki zamieszkałej w miejscowości [...] w gminie Jabłonna w powiecie lubelskim. Fakt opuszczenia przez wyżej wymienioną najmowanego mieszkania w dniu 1 lutego 2024 r. został potwierdzony przez właściciela lokalu. O nowym miejscu pobytu matki małoletniego, które znajdowało się w [...] w gminie Parczew, pozyskano informację w dniu 11 marca 2024 r., przy czym pobyt wyżej wymienionej w tym miejscu miał jedynie charakter tymczasowy. Wynikało to zarówno z deklaracji M.G. (wskazującej, że do 17 marca 2024 r. zamierza wyprowadzić się do Warszawy lub okolic), warunków lokalowych (brak bieżącej wody, zły stan techniczny budynku), jak również z poczynionych przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Parczewie ustaleń, z których wynika, że matka małoletniego od kwietnia 2024 r. już nie przebywała pod powyższym adresem.

Wprawdzie ze znajdujących się w aktach sprawy pism z placówek edukacyjnych wynikało, że małoletnie dzieci M.G. do 13-14 marca 2024 r. uczęszczały do przedszkola i szkoły podstawowej położonych na terenie Lublina, jednakże nie jest to okoliczność decydująca o ogniskowaniu się interesów życiowych i majątkowych matki małoletnich w tym mieście.

Okoliczności niniejszej sprawy pozwalają na przyjęcie, że niemożliwym jest ustalenie miejsca zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem w pieczy zastępczej.

Zgodnie z przywołanym powyżej art. 191 ust. 2 u.w.r., jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Z posiadanej dokumentacji wynika, że małoletni M.M. pozostaje zameldowany na pobyt stały w miejscowości [...] w gminie Jabłonna w powiecie lubelskim. Zatem w niniejszej sprawie, na podstawie powyższego przepisu, powiatem właściwym do zaakceptowania opiekuna usamodzielnienia oraz ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie M.M. jest Powiat Lubelski.

Wniosek Miasta Lublin dotyczy sporu o właściwość pomiędzy Miastem Lublin a Powiatem Parczewskim. Skoro zaś w niniejszym sporze uczestniczą powiaty, z których żaden nie jest właściwy w sprawie, to wniosek o rozstrzygnięcie sporu podlega oddaleniu na podstawie art. 151 w zw. z art. 15 § 2 i 64 § 3 p.p.s.a.