Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 433/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.8,  61, art. 62, art. 64 pkt 7
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę


UZASADNIENIE

Burmistrz J. decyzją z dnia 17 listopada 2023 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2023r. poz.775 z pózn. zm., dalej k.p.a.), art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt.2, ust 2 pkt 2 lit.a, art. 62 ust.2, i art. 64 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2023 poz. 901 z późn. zm., dalej u.p.s.), § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021r. poz. 1296), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021r. poz. 893):

1. Ustalił J. M. opłatę za pobyt matki - Z. P. w Domu Pomocy Społecznej w W. (dalej: DPS) od dnia jej faktycznego tam umieszczenia, tj. od 23.08.2022r. w wysokości:

1) za okres od 23.08.2022 r. do 31.08.2022 r. w wysokości [...] zł

2) za okres od 1.09.2022 r. do 31.12.2022 r. w wysokości [...] zł miesięcznie,

3) za okres od 1.01.2023 r. do 28.02.2023 r. w wysokości [...] zł miesięcznie,

4) za okres od 1.03.2023 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

2. Zwolnił J. M. częściowo z opłaty określonej w punkcie 1 i ustalił opłatę za pobyt matki - Pani Z. P. w DPS [...] w wysokości:

1) za okres od 23.08.2022r do 31.12.2022r w wysokości [...] zł miesięcznie z tym, że za okres od 23.08.2022r do 31.08.2022r w wysokości [...] zł ([...] : 31= [...] x 9 dni - [...] zł),

2) za okres od 1.01.2023r do 30.04.2024r w wysokości [...] zł miesięcznie. Po upływie okresu zwolnienia obowiązuje pełna opłata określona w pkt 1.4) chyba, że zwolnienie zostanie przedłużone.

3. Określił, że opłatę miesięczną należy wnosić z góry do 10 dnia każdego miesiąca poczynając od miesiąca grudnia 2023r.,

4. Natomiast łączną należność z tytułu opłaty określonej w pkt 2 za okres od 23 sierpnia 2022 do 30 listopada 2023 r. w kwocie [...]zł należy zapłacić w terminie 14 dni od następnego dnia, w którym decyzja stała się ostateczna.

W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Na dzień umieszczenia koszt utrzymania mieszkańca DPSj [...] wynosi 4.406,35 zł. (Dz. Urz. Woj. Zach.Pom z dnia 17 lutego 2022r. poz. 709), natomiast od marca 2023r. 5.202,66 miesięcznie (Dz.Urz. Woj. Zach. Pom z dnia 13 luty 2023 poz. 1333).

Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Zgodnie z ust. 2 opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 umowa w sprawie ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Organ wskazał, że mieszkaniec domu z dochodu własnego na dzień umieszczenia wnosił opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości [...] zł, więc pozostałe podmioty, wymienione w art. 61 ust. 1 u.p.s., czyli strona postępowania, obowiązane są do wnoszenia opłaty po zwolnieniu w wysokości [...] zł miesięcznie, tj. 23.08.2023r do 31.12.2023r, a za okres 1.01.2023r do 01.04.2024r wynosi [...] zł miesięcznie. Po okresie zwolnienia aktualizuje się pełna opłata określona w pkt 1,4 chyba, że zwolnienie zostanie przedłużone.

Z ustaleń organu wynika, że skarżący jest jedynym dzieckiem osoby umieszczonej w DPS i w konsekwencji jedyną osobą poza mieszkańcem objętą ustawowym obowiązkiem ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS.

W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż dochód skarżącego zgodnie z art. 8 ust. 3, ust 5 pkt 1 u.p.s. w roku 2021 wyniósł [...] zł miesięcznie, ([...] zł miesięcznego dochodu z tytułu działalności gospodarczej + [...] zł miesięczny dochód z tytułu emerytury - [...] zł alimenty). Stąd zgodnie z art. 61 ust.2 pkt 2 lit.a u.p.s. z uwagi na przekroczenie kwoty 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, maksymalna opłata od sierpnia 2022r. do grudnia 2022r. mogłaby wynosić [...] zł ([...] - 300% kryterium dochodowego tj. [...] zł) Zgodnie z zarządzeniem Starosty [...] z dnia 26 stycznia 2022r w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS w W. (Dz.Urz. Woj.Z. poz. 622 z dnia 9.02.2022) koszt ten wynosi 4.406,35 zł. Zatem zgodnie z wyliczeniem 4.406,35 zł (koszt utrzymania) - [...] zł (70% kosztu ponoszonego przez mieszkańca) = [...] zł (pozostała część, którą według wyliczeń z dochodu może strona ponosić).

Natomiast dochód skarżącego w roku 2022 wyniósł [...] zł miesięcznie ([...] zł przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej - [...] zł koszty uzyskania przychodów - [...] zł ubezpieczenie zdrowotne - [...] zł podatek = [...] zł dochodu rocznego z działalności gospodarczej + [...] zł przychód z emerytury - [...] zł podatek - [...] zł składka na ubezpieczenie, = [...] zł, dochodu rocznego z emerytury) [...] zł + [...] zł = [...] zł : 12 miesięcy = [...] zł dochód miesięczny - [...] zł alimentów = [...] zł dochód miesięczny w 2022 r.

Wobec tego organ wyliczył, że opłata od stycznia 2023 r. do lutego 2023 r. wynosiłaby [...] zł miesięcznie, tak jak w roku poprzednim ponieważ koszt pobytu w DPS nie zmienił się w tych miesiącach, natomiast od marca 2023r. po zmianie kosztów utrzymania osoby w Domu Pomocy Społecznej tj. zgodnie z Zarządzeniem Starosty [...] z dnia 13 luty 2023 r.w w sprawie ustalenia nowego średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS w W. (Dz. Urz. poz 1333 z dnia 22.02.2023r) koszt ten wynosi 5.202,66 zł.

Zatem zgodnie z wyliczeniem 5.202,66 zł (koszt utrzymania) - [...] zł (koszt ponoszony przez mieszkańca) = [...] zł miesięcznie od marca 2023r. (pozostała część, którą według wyliczeń z dochodu może strona ponosić).

Wobec powyższego Burmistrz dnia 22 września 2023r wystąpił z pismem nr [...] w którym zaproponował częściowe zwolnienie i ustalił opłatę w wysokości [...]- zł począwszy od dnia umieszczenia w DPS, tj. sierpień 2022 do grudnia 2022r, natomiast od stycznia 2023 do kwietnia 2024 w kwocie [...]zł, która w świetle wyliczeń jest bardzo korzystna.

Skarżący odmówił zawarcia umowy o odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS zgodnie z propozycją organu. Wniósł o całkowite zwolnienie z odpłatności ewentualnie częściowe zwolnienie z uwagi na rażące naruszenie przez mieszkańca DPS obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Na tę okoliczność przytoczył opis zdarzeń, które jego zdaniem miały miejsce w dzieciństwie oraz przedłożył oświadczenie psychoterapeuty, które zostało sporządzone na podstawie wypowiedzi udzielonych w trakcie psychoterapii. Organ zauważył, że na okoliczność zwolnienia z ww. opłaty wnioskodawca nie przedłożył żadnego dokumentu urzędowego lecz swoje oświadczenie i oświadczenie psychoterapeuty oparte na własnym oświadczeniu - wypowiedzi wnioskodawcy. Wykazanie przesłanki zwolnienia z ww. opłaty z art.64 pkt 7 u.p.s. w powyższy sposób może budzić wątpliwości co do prawdziwości twierdzeń w nich zawartych. Zdaniem organu w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, stąd stosując art. 81a § 1 k.p.a. organ rozstrzygnął te wątpliwości na korzyść strony i przyjął, że miało miejsce rażące naruszenie przez mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Stąd częściowe zwolnienie z opłaty zostało przyznane na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s. W ocenie organu całkowite zwolnienie z opłaty nadmiernie obciążyłoby budżet gminy J.. Ponadto ustalona opłata odpowiada możliwościom finansowym strony. Dochody pozostałe do dyspozycji strony po uiszczeniu spłaty umożliwiają jej zaspokojenie potrzeb życiowych.

Organ wyjaśnił, że na kwotę do spłaty z pkt 4 sentencji decyzji za okres od 28.08.2022 r. do 30.11. 2023 r. składają się opłaty miesięczne za okres, tzn.:

1) za okres od 28.08.2022r. do 31.08.2022r. w wysokości [...] zł

2) za okres od 1.09.2022r. do 31.12.2022r. w wysokości [...] zł miesięcznie

czyli 4 miesiące x [...] zł = [...] zł

3) za okres 1.01.2023r. do 30.11.2023r. w wysokości [...] zł miesięcznie czyli 11 miesięcy x [...] zł = [...] zł

Łącznie do spłaty za okres od 23.08.2022 r. do 30.11.2023 r. pozostaje kwota [...]zł.

Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika odwołał się od powyższej decyzji, zaskarżając ją co do pkt 1,3 i 4 w całości, natomiast co do pkt 2 - w części, w jakiej odmówiono zwolnienia skarżącego z ponoszenia opłaty za DPS.

Skarżący zarzucił naruszenie art. 64 u.p.s., art. 61 ust. 2 d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. oraz art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez niepełne ustalenie stanu faktycznego sprawy przejawiające się w nałożeniu na skarżącego obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania mieszkańca w DPS w zawyżonej wysokości. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i ustalenie przedmiotowej opłaty z uwzględnieniem aktualnego dochodu skarżącego i jego możliwości oraz całkowite zwolnienie Skarżącego z opłaty za pobyt Z. P. w DPS, względnie o uchylenie ww. decyzji w zaskarżonym zakresie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, ponadto o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do odwołania.

W dniu [...] grudnia 2023r. zmarła Z. P., co wynika z przedłożonego do akt odpisu skróconego aktu zgonu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 24 stycznia 2024 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 59 ust. 1 i ust. 2, art. 60 ust. 1 i ust. 2, art. 61 ust. 1, ust. 2, ust. 2d, art. 64 pkt 7, art. 103 ust. 2 u.p.s.:

1. uchyliło zaskarżoną decyzję w części obejmującej pkt 1 ust. 4 sentencji i orzec o ustaleniu J. M. opłaty za pobyt matki - Z. P. w DPS w W. w okresie od 01 marca 2023r. do [...] grudnia 2023r. w wysokości [...] zł miesięcznie,

2) uchyliło zaskarżoną decyzję w części pkt 2 ust. 2 sentencji w zakresie daty końcowej częściowego zwolnienia i orzec, że opłata w wysokości [...] zł miesięcznie obowiązuje do 25 grudnia 2023r.

3) utrzymać w mocy pozostałą część zaskarżonej decyzji.

Motywując rozstrzygnięcie wskazano, że Z. P. w okresie od dnia 23 sierpnia 2022r. do dnia [...] grudnia 2023r. przebywała w DPS w W., do którego została skierowana decyzją Burmistrza Gminy i Miasta J. z dnia 27 czerwca 2022r., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia 05 maja 2022r. sygn. akt III [...] o przyjęciu Z. P. do domu pomocy społecznej bez jej zgody. Mocą ww. decyzji ustalono dla niej opłatę za pobyt w DPS w W. w wysokości [...] zł, co stanowiło 70% dochodów podopiecznej. Z kolei decyzją Burmistrza Gminy i Miasta J. nr [...] 1.2023-2013 z dnia 27 kwietnia 2023 r. ustalono Z. P. od 01 kwietnia 2023r. nową opłatę za jej pobyt w DPS w wysokości [...] zł, co stanowi 70 % jej dochodu.

Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w W. od dnia 1 marca 2022. wynosił 4.406,35 zł (kwota opublikowana w Dz. Urz. Woj. Z. z 15 lutego 2022r., poz. 646 - zarządzenie nr [...] Starosty [...] z dnia 9 lutego 2022r.), natomiast od 1 marca 2023r. 5.202,66 zł miesięcznie (kwota opublikowana w Dz. Urz. Woj. Z. z 13 lutego 2023r., poz. 1333 - zarządzenie Starosty [...] z dnia 13 lutego 2023r.).

Biorąc pod uwagę, że w okresie od 23 sierpnia 2022r. do 28 lutego 2023r. Z. P. zobowiązana była do ponoszenia odpłatności za swój pobyt w DPS w W. w wysokości [...] zł, miesięcznie to stwierdza się, że różnica pomiędzy kosztem utrzymania, a ponoszoną przez nią opłatą w tym okresie równa jest kwocie [...]zł (4.406,35 zł - [...] zł) miesięcznie. Natomiast począwszy od 1 marca 2023r. z uwagi na zmianę kosztu utrzymania osoby w DPS w wysokości 5.202,66 zł miesięcznie, Z. P. zobowiązana była do ponoszenia odpłatności za swój pobyt w DPS w W. w wysokości [...] zł miesięcznie, co oznacza, że różnica pomiędzy kosztem utrzymania a ponoszoną przez nią opłatą począwszy od marca 2023r. równa jest kwocie [...]zł miesięcznie.

SKO wskazało, że mieszkanka DPS w W. jest wdową, a w kręgu jej zstępnych pozostawał jedynie skarżący. Organ orzekający w toku przeprowadzonego postępowania na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalił sytuację dochodową i możliwości płatnicze J. M.. Strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a źródłem utrzymania są dochody z prowadzonej osobiście działalności gospodarczej i z tytułu emerytury wojskowej. Obowiązujące w niniejszej sprawie kryterium dochodowe na osobę samotnie gospodarującą, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., wynosi 776 zł, a 300% tego kryterium to kwota 2.328 zł. Z ustaleń organu wynika, że dochód uzyskiwany przez J. M. w 2021 roku wyniósł [...] zł miesięcznie, a w 2022 roku kształtował się na poziomie kwoty [...]zł miesięcznie. Z tego wynika, że dochód strony jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarującą, tym samym w ocenie organu I instancji maksymalna opłata za pobyt matki w DPS, w okresie od sierpnia 2022r. do grudnia 2022r., mogłaby dla J. M., wynosić [...] zł ([...] zł - 300% kryterium dochodowego tj. [...] zł).

Oceniając powyższe Kolegium stwierdziło, że skarżący nie zdecydował się podpisać umowy z organem wobec czego organ I instancji był uprawniony do ustalenia opłaty za pobyt matki w DPS. Zdaniem Kolegium wyliczenia dotyczące możliwości płatniczych strony dokonane zostały poprawnie. Miesięczny dochód J. M. pozwala bowiem na uiszczanie przez niego ustalonej opłaty w wysokości [...] zł, a następnie w wysokości [...] zł z zastosowaniem reguły wynikającej z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Po ustaleniach w tym zakresie organ orzekający rozważył możliwość zastosowania ulgi na podstawie art. 64 u.p.s. biorąc pod uwagę podnoszone w toku postępowania okoliczności, a dotyczące rażącego naruszenia przez jego matkę obowiązków rodzicielskich. Po rozważeniu tych okoliczności organ zastosował ulgę w wysokości [...] zł i ustalił opłatę na poziomie w kwocie [...]zł miesięcznie, w okresie od sierpnia 2022r. do grudnia 2022r., ulgę w wysokości [...] zł w okresie od stycznia 2023r. do lutego 2023r. oraz ulgę w wysokości [...] zł. w okresie od marca 2023r. do kwietnia 2024r. Kolegium podzieliło rozstrzygnięcie organu I instancji w zakresie częściowego zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w placówce w pełnej wysokości. W ocenie Kolegium wbrew zarzutom odwołania organ I instancji, przeprowadził postępowanie na okoliczność wysokości dochodów i możliwości odwołującego do uiszczenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, a ustalone kwoty odpłatności są adekwatne do możliwości finansowych odwołującego. Dochody strony pozostające do jej dyspozycji po uiszczeniu opłaty umożliwiają zaspokojenie potrzeb życiowych.

Odnosząc się do podniesionych w odwołaniu zarzutów Kolegium wskazało, że w sprawie zastosowana została ulga w opłacie za pobyt matki w placówce. Wysokość tej ulgi nie jest wprawdzie na miarę oczekiwań strony, jednakże decyzja w tej kwestii podjęta została przez organ na podstawie wnikliwych rozważań i w ramach uznania administracyjnego. Zdaniem Kolegium całkowite zwolnienie z opłaty za pobyt matki w placówce nadmiernie obciążyłoby budżet gminy. Kolegium podkreśliło, że odpłatność za pobyt członka rodziny w DPS obciąża członków rodziny i stanowi rekompensatę za przejęcie tej opieki przez instytucje samorządowe. Osoby bliskie są zobowiązane natomiast do partycypowania w tych kosztach na miarę swoich możliwości finansowych, przy czym możliwości finansowe należy oceniać w kontekście zarówno samego zobowiązanego do wnoszenia opłaty, jak też sytuacji przeciętnego obywatela. W ocenie Kolegium wskazywane przez skarżącego w odwołaniu wyższe wydatki dotyczące opłat z tytułu czynszu i zwiększone koszty leczenia, a także opłata za obóz córki, umniejszają z pewnością budżet strony, jednakże nie uzasadniają całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt matki w placówce, biorąc pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów Kolegium wskazało, że w celu zabezpieczenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych, w sprawach o ustalenie opłaty za pobyt w DPS jako próg socjalny ustawodawca wprowadził kwotę 300% kryterium dochodowego tj. [...] zł. Tylko koszty niezbędnego utrzymania mogą wyprzedzać obowiązek odpłatności za pobyt matki w DPS. Należność za pobyt członka rodziny w DPS, jako należność publicznoprawna powinna mieć bowiem pierwszeństwo przed wydatkami, które nie noszą cechy niezbędności.

Ponadto Kolegium stwierdziło, że organ orzekający zgodnie z prawem przyjął, iż obowiązek ponoszenia opłat przez osoby zobowiązane stosownie do art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.z. obejmuje też okres przed wydaniem decyzji, gdyż decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia zdarzenia prawnego, jakim jest umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej, czyli dnia od 23 sierpnia 2022r.

Końcowo Kolegium stwierdziło, że z uwagi na to, że Z. P. zmarła dnia [...] grudnia 2023r. to zasadne było uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie daty końcowej ustalonej odpłatności.

Na powyższą decyzję Kolegium J. M. reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę, zaskarżając decyzję: co do pkt 1, 3 w całości, co do pkt 2 w części, a to w zakresie w jakim odmówiono skarżącemu zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt Z. P. w DPS.

Skarżący zarzucił naruszenie:

a) art. 64 u.p.s. poprzez jego wadliwe zastosowanie, a to bezpodstawne przyjęcie, że w realiach niniejszej sprawy dochody i możliwości Skarżącego umożliwiają mu ponoszenie opłat za pobyt Z. P. w DPS, podczas gdy dochody i możliwości Skarżącego nie umożliwiają mu ponoszenia rzeczonych opłat,

b) art. 64 pkt 2 u.p.s. poprzez jego wadliwe niezastosowanie, a to brak przyjęcia, że w realiach niniejszej sprawy występują szczególne okoliczności uzasadniające zwolnienie Skarżącego z konieczności ponoszenia odpłatności za pobyt Z. P. w DPS, a to długotrwała choroba,

c) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy oraz brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, a to w niniejszej sprawie bezpodstawne nieuwzględnienie możliwości Skarżącego podczas ustalania wysokości odpłatności za pobyt Z. P. w DPS, a w konsekwencji naruszenie prawa materialnego, a to art. 61 ust. 2d u.p.s. w związku z art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez ich wadliwe zastosowanie, a to błędne ustalenie opłaty za pobyt Z. P. w DPS bez uwzględnienia ograniczeń wynikających z art. 103 ust. 2 u.p.s., co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organu II instancji, gdyż doprowadziło do bezzasadnego zawyżenia przedmiotowej opłaty,

d) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy spełnione były wszystkie przesłanki dla pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego odwołania, co skutkowało bezpodstawnym nie zastosowaniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.,

e) art. 107 § 3 k.p.a., polegające na wadliwym sporządzeniu uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, w szczególności braku wskazania i wyjaśnienia przesłanek faktycznych, jakimi kierował się organ podejmując rozstrzygnięcie oraz braku odniesienia się do zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji w zaskarżonym zakresie, decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W skardze wskazano, że organy ustalając opłatę za pobyt matki w DPS w W. nie wzięły pod uwagę stanu zdrowia skarżącego — skarżący przebył udar, zdiagnozowano u niego guza i niedorozwój prawej tylnej tętnicy mózgu, ponadto od lat leczy się na depresję i nadciśnienie tętnicze. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury i okresowo z dochodów z jednoosobowej działalności gospodarczej. Podkreślono, że skarżący nie dysponuje kwotą [...]tys. zł, aby zapłacić zaległość wyliczoną przez organ, gdyż ma zobowiązania alimentacyjne wobec swoich dzieci, które musi zaspokajać w pierwszej kolejności.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podkreślając, że skarżącemu udzielono ulgi na podstawie art. 64 u.p.s., postępowanie przeprowadzono prawidłowo z zachowaniem zasad wynikających z k.p.a. i reguł wyliczania opłaty wynikających z ustawy o pomocy społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 24 stycznia 2024 r. nr [...] , utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza J. z dnia 17 listopada 2023 r. nr [...], w przedmiocie ustalenia i częściowego zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej.

Na podstawie art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Stosownie do art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Dodać należy, że w art. 61 ust. 2d u.p.s. wskazano, iż w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

W świetle przywołanych wyżej regulacji wskazać trzeba, że odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ponosi w pierwszej kolejności osoba tam przebywająca, do wysokości 70% własnego dochodu. Dopiero wówczas, gdy środki te nie są wystarczające na pokrycie kosztów pobytu, odpłatność ponoszą członkowie rodziny, według kolejności wskazanej w art. 61 ust. 1 u.p.s. Przy czym, wysokość opłaty ustalana jest indywidualnie w stosunku do każdego członka rodziny, według zasad określonych w art. 61 ust. 2 tej ustawy. Dopiero wówczas, gdy nie ma członków rodziny, o których mowa w art. 61 ust. 1 u.p.s., lub, gdy wnoszone przez nich opłat nie wystarczają na pokrycie kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, różnicę wnosi gmina, z której osoba została skierowana do dps.

Regułą jest przy tym, że w pierwszej kolejności wysokość opłaty winna zostać uregulowana w drodze umowy zawartej z osobą zobowiązaną. Dopiero wówczas, gdy umowa taka nie została zawarta, z przyczyn, o których mowa w art. 61 ust. 2d lub 2e u.p.s., wysokość opłaty ustalana jest w drodze decyzji administracyjnej.

Rolą organu w prowadzonym postępowaniu jest więc zidentyfikowanie wszystkich osób potencjalnie zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt w dps, ustalenia ich sytuacji majątkowej i określenia indywidualnie wysokości opłaty w stosunku do każdej z tych osób.

Wskazać w tym miejscu należy, że ustawodawca przewidział, w określonych w art. 64 u.p.s. wypadkach, możliwość całkowitego, bądź częściowego zwolnienia z opłaty. Przepis ten stanowi, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Zastosowanie całkowitego lub częściowego zwolnienia z opłaty uzależnione jest od złożenia wniosku osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty lub takiej, która już tę opłatę wnosi. Przy czym ciężar udowodnienia okoliczności stanowiących podstawę zwolnienia spoczywa w tym wypadku na wnioskodawcy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że organy należycie wywiązały się ze swoich obowiązków. Prawidłowo ustalono zobowiązanych do ponoszenia odpłatności osoby i ich sytuację majątkową, jak i prawidłowo rozważono okoliczności w zakresie zwolnienia (częściowego) z opłaty osoby zobowiązanej.

Jak wynika z akt postępowania, Z. P. od dnia 23 sierpnia 2022r. do dnia [...] grudnia 2023r. (data zgonu) przebywała w DPS w W., do którego została skierowana decyzją Burmistrza Gminy i Miasta J. z dnia 27 czerwca 2022r., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia 05 maja 2022r. sygn. akt III RNs [...] o przyjęciu Z. P. do domu pomocy społecznej bez jej zgody. Z. P. była wdową, a skarżący jej jedynym synem. Bezspornie był więc osobą zobowiązaną do partycypowania w kosztach pobytu matki w DPS. U skarżącego przeprowadzono wywiad środowiskowy i zaproponowano mu możliwość zawarcia umowy, lecz skarżący nie skorzystał z tego rozwiązania. W tej sytuacji, stosownie do art. 61 ust. 2d u.p.s. zaistniały przesłanki do ustalenia opłaty skarżącemu w drodze decyzji, jak i do rozważenia przez organ wniosku skarżącego o ewentualne zwolnienie go z opłaty.

W ocenie Sądu organ zgromadził obszerny i wyczerpujący materiał dowodowy w niniejszej sprawie i, zdaniem Sądu, należycie go ocenił, co w konsekwencji skutkowało ustaleniem skarżącemu opłaty w wysokościach określonych w decyzji organu I instancji.

Z akt sprawy wynika bowiem, że na dzień umieszczenia koszt utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej w W. wynosił 4.406,35 zł, a od marca 2023r.: 5.202,66 zł miesięcznie. Z. P. z dochodu własnego na dzień umieszczenia w DPS wnosiła opłatę w wysokości [...] zł, a od marca [...] zł. Wobec tego pozostałe podmioty wymienione w art. 61 ust. 1 u.p.s., czyli skarżący obowiązane były do wnoszenia opłaty obliczonej w następujący sposób: 4.406,35 zł (koszt utrzymania) - [...] zł (70% kosztu ponoszonego przez mieszkańca) = [...] zł. Z kolei od marca 2023 r. stanowiłoby to kwotę: 5.202,66 zł (koszt utrzymania) - [...] zł (koszt ponoszony przez mieszkańca) = [...] zł.

Organy ustaliły, że dochód skarżącego w roku 2021 wyniósł [...] zł miesięcznie, ([...] zł miesięcznego dochodu z tytułu działalności gospodarczej + [...] zł miesięczny dochód z tytułu emerytury - [...] zł alimenty). W roku 2022 dochód skarżącego wyniósł [...] zł miesięcznie ([...] zł przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej - [...] zł koszty uzyskania przychodów - [...] zł ubezpieczenie zdrowotne - [...] zł podatek = [...] zł dochodu rocznego z działalności gospodarczej + [...] zł przychód z emerytury - [...] zł podatek - [...] zł składka na ubezpieczenie, = [...] zł, dochodu rocznego z emerytury) [...] zł + [...] zł = [...] zł : 12 miesięcy = [...] zł dochód miesięczny - [...] zł alimentów = [...] zł). Powyższe obliczenia matematyczne nie budzą wątpliwości Sądu. Prawidłowo wyliczono wysokość opłaty jak i wysokość dochodów skarżącego, które przewyższały wielokrotnie kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej i pozwalały skarżącemu na partycypację w kosztach utrzymania jego matki w DPS w W.. Należy wskazać, że zakres możliwości finansowych osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej limitowany może być wyłącznie wydatkami "niezbędnymi", a więc takimi, które są konieczne do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wszystkie pozostałe wydatki mogą być ponoszone, pod warunkiem wywiązania się z należności publicznoprawnych, które przed takimi wydatkami mają pierwszeństwo. Z informacji przekazanych przez skarżącego wynika, że przykładowo jego wydatki w lutym 2023 r. kształtowały się na poziomie [...] zł i obejmowały m.in. czynsz za samochód [...] zł, wynajem mieszkania [...] zł, opłaty za kredyt drugiego mieszkania [...] zł, koszty prywatnej opieki medycznej [...] zł, średnie koszty życia (m.in.. wyżywienie, odzież, chemia) skarżący ocenił na [...] zł miesięcznie, koszty utrzymania dzieci (alimenty odliczone zostały przez organ – uw. Sądu), opłaty za prawnika, media, parking, paliwo. W ocenie Sądu organy prawidłowo więc oceniły możliwości dochodowe strony, jak i uznały, że ponoszone wydatki i koszty życia nie uzasadniają całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt matki skarżącego w DPS.

Organ doszedł jednak do wniosku, że w sprawie zachodzi przesłanka określona w art. 64 pkt 7 u.p.s., umożliwiająca częściowe zwolnienie skarżącego z opłaty. Zgodnie z tym przepisem "Osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty". Użycie przez ustawodawcę zwrotu "można zwolnić" oznacza, że organ podejmując decyzję na podstawie art. 64 u.p.s. działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. Poruszając się w ramach tego uznania organ powinien mieć na względzie nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny. Podejmowanie zatem decyzji w granicach wyznaczonych art. 64 ustawy o pomocy społecznej wymaga dogłębnej analizy stanu faktycznego, a także odwołania się do zasad współżycia społecznego i wartości chronionych przez porządek prawny. Zwolnienie z opłaty powinno zawsze znaleźć uzasadnienie w wyjątkowych okolicznościach, w przeciwnym razie może dojść do nieuzasadnionego przerzucania na jednostki samorządu terytorialnego obowiązku partycypowania w kosztach pobytu w placówce i nadmiernego obciążania sektora finansów publicznych, a w konsekwencji - całego społeczeństwa.

W ocenie Sądu organy nie naruszyły granic uznania administracyjnego i dostatecznie uargumentowały częściowe zwolnienie z opłaty skarżącego, a to mające swoje źródło w jego oświadczeniach związanych z trudnym dzieciństwem i stosowanymi metodami wychowawczymi jego matki. Podkreślenia wymaga, że organ I instancji zastosował w opłacie ulgę opierając się jedynie o oświadczenia strony o zaniedbywaniu obowiązków rodzicielskich przez jego matkę, na co nie przedłożono żadnego dokumentu urzędowego. Wątpliwości w tym zakresie organ I instancji rozstrzygnął na korzyść strony. Wydane w sprawie rozstrzygnięcia nie naruszają art. 64 u.p.s. Organy wystarczająco umotywowały swoje stanowisko w zakresie braku podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącego z konieczności ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS.

Ze wskazanych wyżej względów Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Sąd nie podzielił również poglądu, iż uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. (omyłkowo wskazanego w skardze jako 107 § 3 k.p.c.). Organy obu instancji szczegółowo uzasadniły swoje rozstrzygnięcia, wskazując podstawę prawną, a także wyjaśniając z jakich względów skarżący został obciążony opłatą w ustalonej wysokości.

Sąd wskazuje skarżącemu, że okoliczność braku posiadania środków na spłatę zadłużenia w wysokości [...] zł nie miała znaczenia na gruncie niniejszej sprawy. Skarżący co do powyższej kwoty może w odrębnym postępowaniu wystąpić o jej umorzenie lub rozłożenie na raty.

Ponadto podnoszone w skardze okoliczności związane z utratą kontrahenta od sierpnia 2024 r. nie mogły mieć również wpływu na wynik niniejszej sprawy, bowiem wydane w sprawie decyzje dotyczą zamkniętego okresu – obowiązek uiszczania opłaty orzeczony był do 25 grudnia 2023 r.

Z powyższych względów, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – dalej p.p.s.a.), orzekł o oddaleniu skargi.

Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.