Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1330/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 83 ust. 1 pkt 3,  art. 28 ust. 2, 3a i 3b, art. 32
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: § 3 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. WSA Artur Adamiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej ze skargi kasacyjnej DG od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 1157/21 w sprawie ze skargi DG na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 30 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 1157/21 oddalił skargę DG na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 października 2021 roku nr UP-917/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Od powyższego wyroku DG wniósł skargę kasacyjną i zaskarżając wyrok w całości na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 w zw. z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 oraz 80 ustawy z dn. 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2021, poz. 735 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") poprzez brak ustalenia, że Skarżący spełnia wszystkie przesłanki wskazane w podanych poniżej regulacjach prawa materialnego, pozwalające na umorzenie składek,

2) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstawy rozstrzygnięcia Sądu I instancji,

2. prawa materialnego, tj.:

1) art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3a i 3b, oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1009, dalej jako: "u.s.u.s.") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie umorzenia należności z tytułu składek, podczas gdy zaistniały przesłanki pozwalające na wydanie decyzji umarzającej przedmiotowe składki,

2) § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. 2003 r., nr 141, poz. 1365, dalej jako "rozporządzenie") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie umorzenia należności z tytułu składek, podczas gdy zaistniały przesłanki pozwalające na wydanie decyzji umarzającej przedmiotowe składki.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i na podstawie art. 188 p.p.s.a. o rozpoznanie skargi, a w następstwie tego o uchylenie zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Łodzi z dn. 19.10.2021 r., nr UP-917/2021, oraz o uchylenie zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Łodzi z dn. 28.07.2021 r., nr 1788/2021.

W uzasadnieniu wskazano, że przy wyrokowaniu Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., albowiem powielił te same, błędne ustalenia poczynione przez Organ administracji. Skarżący bowiem już w skardze na decyzje ZUS w obu instancjach wskazywał na uchybienia poczynione w zakresie stanu faktycznego sprawy, formułując w tym zakresie zarzuty naruszenia art. 7, 8 oraz 77 k.p.a. W szczególności zaznaczyć należy, że podstawowe błędy popełnione zostały przy ustalaniu sytuacji majątkowej Skarżącego oraz jego rodziny. Organ ustalił bowiem, jakie przychody osiąga Skarżący oraz jego małżonka, a także jakie wydatki ponosi miesięczne Skarżący, oraz jakie obciążają go zobowiązania. Co jednak najistotniejsze, organ po pierwsze przyjął, że zobowiązania przekraczające kwotę 100.000 zł, jak również ponoszone przez Skarżącego miesięczne koszty utrzymania, w tym także z tytułu prowadzonej działalności, nie są "nadzwyczajnymi kosztami", oraz "nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi". Jednocześnie organ prawidłowo ustalił, że Skarżący jako przedsiębiorca od kilku lat notuje straty finansowe z prowadzonej działalności. Poczynione przez organ wnioski są zatem wzajemnie sprzeczne, a przez to bezsprzecznie wadliwe. Po drugie, organ zupełnie pominął ustalenie, jakie wydatki, w tym także związane z wykonywaną odrębnie działalnością zawodową, ponosi małżonka Skarżącego. W decyzjach przywołane bowiem zostały wyłącznie kwoty obrazujące przychody małżonki, jednak nie uwzględniono ani kosztów uzyskania tychże przychodów, ani wspomnianych już wcześniej zobowiązań. W efekcie organ uznał, że sytuacja materialna oraz rodzinna Skarżącego jest na tyle dobra, że nie pozwala na zastosowanie instytucji umorzenia składek, podczas gdy okoliczność ta nie została zarówno wykazana, jak i ustalona w sposób bezsprzeczny i niewątpliwy. Sąd I instancji powielił wadliwe ustalenia organu, w ślad za tym doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. Co więcej, poprzez wspomnianą niezupełność ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącego, doszło także do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., ponieważ nie sposób uznać, aby uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawierało wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

W zakresie uzasadnienia zarzutów naruszenia prawa materialnego wskazano, że Skarżący konsekwentnie stoi na stanowisku o spełnieniu wszelkich wymaganych prawem przesłanek pozwalających na zwolnienie go z obowiązku uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne. Jednocześnie wskazano, że ZUS uprawniony jest do zwolnienia płatnika z obowiązku uiszczania należności z tytułu składek w innych przypadkach niż ich całkowita nieściągalność. W szczególności ZUS może zwolnić z obowiązku zapłaty, gdy jej dokonanie pociągnęłoby dla zobowiązanego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Przepisy dookreślają, że zwolnienie w takich warunkach jest możliwe, gdy zobowiązany poniósł uprzednio straty finansowe na skutek nadzwyczajnych wydarzeń, a zapłata mogłaby (choć nie musiała) oznaczać końca prowadzonej działalności gospodarczej. Z takim też przypadkiem mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.

Skargę kasacyjną zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej.

Z uwagi na wyraźne rozdzielenie w art. 174 p.p.s.a. podstaw kasacyjnych przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego, czy naruszenie przepisów postępowania, czy też oba te naruszenia łącznie, a przedmiotem zarzutu mogą być tylko te przepisy, które zastosował Sąd I instancji lub które powinien był zastosować, lecz je pominął. Skarga kasacyjna winna być bowiem skierowana przeciwko przyjętej w zaskarżonym wyroku podstawie prawnej rozstrzygnięcia. Niezbędne jest jednocześnie precyzyjne wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez Sąd, z podaniem jednostki redakcyjnej (numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu). Wskazać należy, że naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumpcji). Ocena zasadności tego zarzutu może być skutecznie dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone. Uzasadniając ten zarzut należy wykazać, że Sąd błędnie określił podstawę orzekania, stosując wybrany przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli, że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Jednocześnie należy wskazać, jaki przepis powinien być zastosowany, dlaczego powinien być zastosowany bądź, w jaki sposób przepis powinien być zastosowany ze względu na stan faktyczny sprawy. Co ważne, zarzutem naruszenia prawa materialnego nie można kwestionować ustaleń stanu faktycznego, gdyż te można podważać jedynie w oparciu o podstawę z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uznanie.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postepowania wskazać należy, że skarżący kasacyjnie nie uzasadnił w żaden sposób jaki wpływ na treść orzeczenia miałyby mieć wskazywane uchybienia. A element ten jest konieczny w zakresie postawionych zarzutów na podstawie art.174 pkt. 2 p.p.s.a.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazać należy, że W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, przez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1485/11, źródło CBOSA). Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i - w razie kontroli instancyjnej - Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1751/11, źródło CBOSA). Uzasadnienie powyższego wyroku wypełnia powyższe wymogi.

Jednocześnie wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie w zakresie zarzutu 1 pkpt. 1 petitum skargi kasacyjnej należy wskazać, że zasadnie i prawidłowo uznał Sąd I instancji, że że organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 K.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 K.p.a. Organ co zostało zaakceptowane przez WSA prawidłowo ustalił i wskazał, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej że żona skarżącego DG posiada następujące tytuły do ubezpieczeń; od 1 stycznia 2009 r. do nadal jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w wymiarze 80/100 czasu pracy w PZU S.A., gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za ostatnie 3 miesiące wyniosły: - czerwiec 2021 r. - 16.442,88, tj. około II.685,00 zł netto; -lipiec 2021 r. - 12.037,80, tj. około 8.577,00 zł netto; - sierpień 2021 r. - 9.448,40, tj. około 6.751,00 zł netto. Ponadto żona skarżącego od 1 grudnia 2011 r. do nadal jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w wymiarze 20/100 czasu pracy w PZU ZYCIE S.A., gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia 15 społeczne za ostatnie 3 miesiące wyniosły: - czerwiec 2021 r - 1.334,00, tj. około 1.028,00 zł netto; - lipiec 2021 r. - 2.534,6, tj. około 1.874,00 zł netto; - sierpień 2021 r. - 1.334,00, tj. około 1.028,00 zł netto. Jednocześnie od 1 września 2016 r. do nadal prowadzi indywidualną działalność gospodarczą. Organ w ramach własnych kompetencji ustalił również, że strona nie korzysta z pomocy Miejskich Ośrodków Pomocy, jak również innych form wsparcia zasiłków, czy innych instytucji socjalnych. W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4b u.s.u.s.

Bezzasadne są jednocześnie zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Podkreślenia bowiem wymaga, na co zwrócił już uwagę Sąd I instancji, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.