Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 244/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie oraz postanowienie I instancji w części
Powołane przepisy: article: art. 34 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
article: art. 17 ust. 10 i 11
journal: Dz.U. 2023 poz 1284
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Iwona Tchórzewska po rozpoznaniu w dniu 5 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. M. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 8 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia 27 grudnia 2023 r. nr [...] w punkcie 2; II. zasądza od Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz E. M. kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 8 lutego 2024 r., nr [...] Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako "organ odwoławczy" lub "PWIS"), po rozpatrzeniu zażalenia E. M.- Z. (dalej jako "skarżąca"), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. (dalej jako "organ I instancji" lub "PPIS") z 27 grudnia 2023 r. nr [...] w zakresie dotyczącym oddalenia zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco:

PPIS wystawił w dniu 6 marca 2023 r. w stosunku do E. M. tytuł wykonawczy [...], obejmujący obowiązek poddania jej małoletniej córki P. (ur. 30 sierpnia 2018 r.) obowiązkowym szczepieniom ochronnym:

1) szczepienie przeciwko gruźlicy, które powinno być wykonane w ciągu 24 godzin po urodzeniu;

2) szczepienie przeciwko WZW typu B – I, II, III dawka, które powinny być wykonane w pierwszej dobie życia oraz w 2 i 7 miesiącu życia dziecka;

3) szczepienie przeciwko odrze, śwince, różyczce – I dawka, które powinno być wykonane w 15 miesiącu życia;

4) szczepienia podstawowe przeciwko błonicy tężcowi i krztuścowi - I, II, III, IV dawka, które powinny być wykonane w 2, 4, 6, i 18 miesiącu życia;

5) szczepienia podstawowe przeciwko ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (POLIOMYELITIS) – I, II, III dawka, które powinny być wykonane w 4, 6 i 18 miesiącu życia,

6) szczepienia podstawowe przeciwko Haemophilus influenzae typu b – I, II, III, IV dawka, które powinny być wykonane w 2, 4, 6 i 18 miesiącu życia;

7) szczepienia podstawowe przeciwko Streptococcus pneumoniae – I, II, III dawka, które powinny być wykonane w 2, 4 i 15 miesiącu życia.

W piśmie z dnia 6 marca 2023 r. PPIS zwrócił się do Wojewody Lubelskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w administracji w sprawie uchylania się przez skarżącą od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka oraz o nałożenie na zobowiązanego grzywny.

W piśmie z dnia 17 kwietnia 2023 r., skarżąca wniosła zarzuty do powyższego tytułu wykonawczego w postępowaniu egzekucyjnym.

Postanowieniem z 27 grudnia 2023 r. PPIS uznał zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej w części, tj. w zakresie obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym wskazanym w tytule wykonawczym z dnia 6 marca 2023 r., przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b oraz inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae (pkt 1). W pozostałym zakresie organ I instancji oddalił zarzuty (pkt 2).

Skarżąca w zażaleniu zaskarżyła powyższe postanowienie PPIS w części dotyczącej pkt 2.

W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez skarżącą zażalenia, postanowieniem z dnia 8 lutego 2024 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w pkt 2.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że obowiązek szczepień ochronnych wynika z art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924), dalej jako "ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń". Szczegółowe unormowania w zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych określa natomiast przepis art. 17 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń oraz przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077). Schemat obowiązkowych szczepień ochronnych określa załącznik nr 1 do rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.

Organ odwoławczy stwierdził, że u dziecka nie wykonano szczepień przeciwko gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu, odrze, śwince, różyczce. Nie wykonano także obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, które w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania tytułu wykonawczego były obowiązkowe do ukończenia 19 roku życia, oraz przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, które stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania tytułu wykonawczego były obowiązkowe do ukończenia 6. roku życia. PWIS wskazał, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, szczepienia ochronne przeciwko inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae oraz przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b są obowiązkowe do ukończenia 5. roku życia. W tych okolicznościach, uznanie przez organ I instancji zarzutu o braku wymagalności obowiązku w części było uzasadnione.

Lekarz z podmiotu leczniczego, do którego zapisane było dziecko, tj.: [...], poinformował PWIS o braku realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka P. Z., przesyłając dokument: "Formularz zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych. Powyższe oznacza, że w tej dacie lekarz stwierdził, że szczepienia ochronne były u dziecka wymagalne z uwagi na upływ terminu do ich wykonania, a jednocześnie brak było przeciwwskazań zdrowotnych do poddania dziecka tym szczepieniom. Do momentu wydania tytułu wykonawczego skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na wykonanie obowiązku bądź też braku możliwości jego wykonania, na przykład z powodu długotrwałych przeciwwskazań zdrowotnych. Organ odwoławczy podkreślił, że rodzice mają obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Zwolnić z tego obowiązku mogą jedynie przeciwwskazania zdrowotne do szczepienia dziecka, stwierdzone przez lekarza. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy PWIS uznał, że P. Z. powinna otrzymać obowiązkowe szczepienia ochronne.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że art. 31 ust. 3 Konstytucji RP stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Takie właśnie ograniczenie nałożono na obywateli za pomocą art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych. Zdaniem PWIS, poddanie osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki.

Organ odwoławczy uznał, że wierzyciel zgodnie z prawem określił obowiązek podlegający egzekucji oraz jego wymagalność. Odnosząc się do kwestii oceny zwiększonego ryzyka wystąpienia u małoletniej niepożądanego odczynu poszczepiennego podniósł, że taka ocena leży w kompetencjach lekarza, który w trakcie badania kwalifikacyjnego przed szczepieniem, ocenia stan zdrowia osoby, która ma zostać zaszczepiona oraz korzyści i ewentualne ryzyko wynikające z podania szczepionki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie E. M.-Z. zaskarżyła postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w całości.

Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów, mające istotny wpływ na wynik postępowania:

1) wyjście poza zakres zaskarżenia przez wojewódzkiego inspektora sanitarnego i rozpoznanie postanowienia powiatowego inspektora sanitarnego w zakresie zarzutu niespełnienia tytułu wykonawczego, podczas gdy w przedmiotowym zakresie postanowienia wierzyciela nie było zaskarżone, a zatem stało się ono prawomocne;

2) naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo że akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone w wyroku TK z dnia 9 maja 2023 r.;

3) naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo że nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;

4) naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, że skarżąca może zaszczepić dziecko w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.,

5) naruszenie art. 124 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), dalej jako "k.p.a.", w zw. Z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów, na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;

6) naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP, poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji i o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżąca wniosła również o zwrócenie się z pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, ust. 2, ust. 3, oraz art. 68 ust. 1, ust. 2, ust. 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie, skarżąca wniosła o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

W odpowiedzi na skargę Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, utrzymujące w mocy postanowienie w punkcie 2 Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie, to jest w zakresie dotyczącym oddalenia zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wydane na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a.

Z akt sprawy wynika, że PPIS wystawił w dniu 6 marca 2023 r. w stosunku do E. M.-Z. tytuł wykonawczy [...], obejmujący obowiązek poddania jej małoletniej córki P. Z. (ur. 30 sierpnia 2018 r.) obowiązkowym szczepieniom ochronnym i na jego podstawie zwrócił się do Wojewody Lubelskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w administracji w sprawie uchylania się przez skarżącą od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka oraz o nałożenie na zobowiązanego grzywny. Bezsporne jest, co wynika przede wszystkim z treści obowiązku, ujętego w formularzu tytułu wykonawczego (rubryka nr 5), że ów obowiązek został ustalony na podstawie regulacji prawnych obowiązujących w dniu wystawienia wskazanego tytułu wykonawczego. Potwierdza to również organ I instancji na wstępie uzasadnienia postanowienia z dnia 27 grudnia 2023 r.

W art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, która weszła w życie z dniem 1 października 2023 r., ministrowi właściwemu do spraw zdrowia udzielona została delegacja ustawowa do określenia w drodze rozporządzenia m.in. wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) i osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). W wykonaniu delegacji ustawowej, Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172 ze zm.). Przepis § 5 rozporządzenia stanowił, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. Rozporządzenie to uchylone zostało z dniem 1 października 2023 r.

Powyższe przepisy były przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 9 maja 2023 r. sygn. SK 81/19 stwierdził, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał w uzasadnieniu, że powyższe stanowisko nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego.

Trybunał Konstytucyjny odniósł się do kwestii ograniczenia wynikającego z art. 47 Konstytucji prawa do prywatności w postaci prawa do podjęcia wolnej decyzji o tym, czy w sferze "dobra" dziecka mieści się poddanie go szczepieniom ochronnym. Brak swobody podjęcia takiej decyzji przez osobę sprawującą prawną pieczę nad osobą małoletnią wynika z licznych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Punktem wyjścia rekonstrukcji normy prawnej jest art. 5 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym ciążący na osobie sprawującej prawną pieczę nad osobą małoletnią jest także współnormowany przez rozporządzenie, wydane na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Wątpliwości konstytucyjne budzi jednak rozstrzygnięcie kwestii szczegółowych, tj. wskazanie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez GIS w formie komunikatu. Przekłada się to na konstrukcję zarzutu, w którym ujęto art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, tj. problemu ograniczenia prawa jednostki przez akt prawny, który nie należy do źródeł prawa powszechnie obowiązującego.

W konkluzji TK wskazał, że w zamierzeniu ustawodawcy komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. Uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki ma być wyłącznie unormowane rozporządzeniem. W rzeczywistości jednak komunikat GIS wywiera równocześnie skutek w sferze kształtowania praw jednostki. Taka dwutorowość nie jest jednak dopuszczalna na poziomie komunikatu. Powinna ona wystąpić na poziomie rozporządzenia, będącego podstawą dla GIS do sformułowania reguł instrumentalnych, jak i doprecyzowania obowiązku ciążącego na jednostce.

Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie odniósł się już do analogicznych w istocie problemów prawnych w zbliżonych stanach faktycznych spraw (wyrok z dnia 25 stycznia 2024 r. sygn. akt II GSK 1140/23; wyrok z dnia 15 lutego 2024 r., sygn. akt II GSK 1307/23; wyroki z dnia 11 kwietnia 2024 r. o sygn. akt: II GSK 152/21, II GSK 219/21; wyroki z dnia 4 lipca 2024 r. o sygn. akt: II GSK 2340/23, II GSK 2338/23, II GSK 2337/23, II GSK 2214/23, II GSK 2215/23, II GSK 2216/23, II GSK 2217/23, II GSK 2339/23, II GSK 1982/23, II GSK 1990/23; wyroki z dnia 9 lipca 2024 r. o sygn. akt: II GSK 2129/23, II GSK 2029/23; wyroki z dnia 20 sierpnia 2024 r. o sygn. akt: II GSK 2134/23, II GSK 2024/2, II GSK 2021/23, II GSK 2017/23, II GSK 2288/23 – dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceny przedstawione w uzasadnieniach wskazanych powyżej wyroków NSA, skład orzekający w niniejszej sprawie podziela.

Naczelny Sąd Administracyjny, w wyroku z dnia 20 sierpnia 2024 r. sygn. akt II GSK 2024/23, podkreślił, że w kontekście zagadnienia wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, nie można pomijać znaczenia konsekwencji wynikających z konstytucyjnych deficytów regulacji zawartej w § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, a co za tym idzie znaczenia konsekwencji wynikających ze stanu prawnego ukształtowanego oceną o niekonstytucyjności wskazanej regulacji prawnej. Jakkolwiek bowiem Główny Inspektor Sanitarny nie został pozbawiony kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ani też nie został ograniczony zakres treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie, to jednak z punktu widzenia istoty omawianej kwestii spornej za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że deficyty formy wskazanego komunikatu – który nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego – sprzeciwiają się temu, aby mógł on stanowić podstawę rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy. Jego treść nie może kształtować, czy też współkształtować i precyzować treści obowiązku określonego ustawą w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych zostały określone w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłoszonym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie tegoż komunikatu.

Z kolei w wyroku z dnia 4 lipca 2024 r., sygn. akt II GSK 2214/23 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że wskazana przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych nie może stanowić uzasadnienia dla dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów po upływie terminu odroczenia utraty przez nie mocy obowiązującej, co nie oznacza bezzasadności obowiązku szczepień, jak błędnie postrzega to strona. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł w końcu, że dalsze stosowanie zakwestionowanego konstytucyjnie prawa stanowiłoby systemowe zaprzeczenie skutku rozstrzygnięcia TK, tym bardziej, że ustawodawca nie podjął próby wstecznego, ustawowego i systemowego uregulowania, w okresie po ogłoszeniu wyroku Trybunału a przed utratą mocy obowiązującej przez zakwestionowane przepisy prawa, stanów takich, jak występujące w niniejszej sprawie, co dałoby asumpt do szerszych rozważań i ocen w tym zakresie.

Mając powyższe na uwadze, sąd podkreśla, że ma obowiązek uwzględnienia z urzędu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, bowiem stan prawny ukształtowany stwierdzeniem niekonstytucyjności zastosowanej regulacji prawnej nie pozostaje bez wpływu na ocenę odnośnie do wymagalności spornego w sprawie obowiązku. Z tego względu, skoro przepisy będące podstawą określenia treści obowiązku w tytule wykonawczy z dnia 6 marca 2023 r. uznane zostały za niezgodne z Konstytucją, konieczne jest uaktualnienie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zarzutów strony w aspekcie wymagalności obowiązku poddania dziecka w określonym terminie konkretnym obowiązkowym szczepieniom ochronnym, ujętym w "schemacie obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży", stanowiącym załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zobowiązane będą uwzględnić zmiany prawne do jakich doszło. Organy powinny zatem ocenić, czy i jaki w nowym stanie prawnym wyznaczony został termin maksymalny wykonania obowiązku zaszczepienia. Przy czym, rekonstrukcja nowej treści obowiązku szczepienia nie może polegać na ograniczeniu się do jednozdaniowego stwierdzenia w uzasadnieniu zakwestionowanego postanowienia organu I instancji, że obwiązek szczepienia określony w tytule wykonawczym z dnia 6 marca 2023 r. jest nadal aktualny, z jednoczesnym odesłaniem do treści obowiązującego obecnie § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. i załącznika nr 1 do tego rozporządzenia. Należy za Trybunałem Konstytucyjnym powtórzyć, że skoro osoba ponosząca odpowiedzialność za niezrealizowanie ciążącego na niej obowiązku musi się liczyć z poważnymi konsekwencjami, to tym samym powinna być precyzyjnie ustalona treść ciążącego na niej obowiązku. Tymczasem, w ocenie sądu, skwitowanie tego obowiązku w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia jednym zdaniem: "Zgodnie z aktualnie obowiązującym prawem, u P. Z., urodzonej 30 sierpnia 2018 roku, brakujące szczepienia ochronne to szczepienia przeciwko: - gruźlicy (,) - wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, - błonicy, tężcowi i krztuścowi, - ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), - odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) i różyczce.", bez szczegółowego odniesienia się do sytuacji małoletniego dziecka i realiów badanej sprawy nie stanowi o tym, że obowiązek szczepienia został faktycznie uaktualniony w świetle nowego stanu prawnego. Organ I instancji będzie miał również na uwadze, że ponowne zweryfikowanie zarzutu braku wymagalności obowiązku powinno nastąpić jedynie w zakresie niedotyczącym obowiązku szczepienia przeciwko chorobom wskazanym w pkt I postanowienia z dnia 27 grudnia 2024 r., który nie był zaskarżony zażaleniem, zaś postanowienie w tym zakresie stało się ostateczne.

W końcu, w odniesieniu do zarzutu skargi z pkt 6 oraz co do wniosku o zwrócenie się z pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, wymaga wyjaśnienia, że obowiązek poddania się szczepieniu stanowi ograniczenie praw i wolności obywatelskich, które jest prawnie uzasadnione. Celem, którym kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, jest zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób w społeczeństwie. Nie ulega zatem wątpliwości, że regulacja wprowadzająca szczepienia ochronne jest niezbędna dla ochrony wartości, jaką jest zdrowie i życie ludzi. Obowiązek podjęcia działań mających na celu zapobieganie epidemiom chorób zakaźnych wynika już z treści art. 68 ust. 4 Konstytucji RP. Na mocy tego przepisu władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Podstawową formą zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych są szczepienia ochronne. W wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłym na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Wskazano, iż ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Trybunał podkreślił również, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała. Nie doszło zatem do naruszenia art. 8 Konwencji (por. K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., nr 47621/13, SIP LEX).

W związku z powyższym, sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prawnymi o treści wskazanej w skardze.

Mając powyższe na względzie, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", orzekł jak w pkt I sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono w pkt II sentencji na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964). Na zasądzone koszty składają się: kwota 100 zł uiszczona tytułem wpisu od skargi, kwota 17 zł uiszczona tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia adwokackiego.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.