Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1797/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 3, art. 4, art. 11  ust. 2, art. 12, art. 39, art. 107
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 179722 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 października 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędziowie: WSA Jakub Makuch (spr.), Asesor WSA Marta Kisielowska, , Protokolant: Starszy Referent Monika Kostecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2023 r., sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 września 2022 r., znak nr SKO.PS/4110/399/2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 6 września 2022 r., znak SKO.PS/4110/399/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia 20 maja 2022 r. orzekającej o odmowie przyznania J. K. (dalej: "skarżąca") zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot kosztów pobytu w hostelu A. w K. w kwocie po 1 550 zł za marzec i kwiecień 2022 r. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 2, art. 3, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 12, art. 39, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268, dalej: "u.p.s.") oraz art. 163 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.").

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 5 kwietnia 2022 r. działający w imieniu skarżącej A. B. (dalej: pełnomocnik skarżącej) zwrócił się do Gminno-Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w imieniu własnym i skarżącej o przyznanie zwrotu poniesionych kosztów zakwaterowania w hostelu A. w K. Do wniosku dołączył dwie faktury VAT z dnia 2 marca 2023 r. oraz z dnia 1 kwietnia 2022 r. – obie wystawione na 1 550 zł. Pełnomocnik skarżącej podniósł, że nie ma możliwości bezpiecznego mieszkania w lokalu przy ulicy [...]. Podkreślił, że razem z J. K. są dyskryminowani i szykanowani przez Ośrodek Pomocy Społecznej w W. W konsekwencji zostali pozbawieni środków do życia. Wniósł o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu stałego zameldowania po uprzednim uzgodnieniu telefonicznym daty i godziny wywiadu. Zaznaczył przy tym, że nie życzy sobie obecności Pani N. C. i nie zostanie ona wpuszczona do mieszkania.

W dniu 21 kwietnia 2022 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, w którym uczestniczyła skarżąca oraz jej pełnomocnik oraz dwóch pracowników socjalnych (innych niż wskazana przez pełnomocnika skarżącej pracownica socjalna). Po uzupełnieniu kwestionariusza – skarżąca i jej pełnomocnik odmówili podpisu. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że razem opłacają hostel od października 2022 r, przy czy miesięczna opłata wynosi 1 550 zł. Pełnomocnik skarżącej pytany o źródło pochodzenia powyższych kwot wskazał, że je pożycza od znajomych, ale odmówił złożenia pisemnego oświadczenia na powyższą okoliczność.

Pismem z dnia 28 kwietnia 2022 r. skarżąca został zawiadomiona, że zakończono postępowanie w sprawie. Organ poinformował skarżącą, w trybie art. 79a k.p.a. że nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia. W zawiadomieniu opisane zostały okoliczności odmowy podpisania wywiadu środowiskowego.

Decyzją z dnia 20 maja 2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy W. odmówił przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot kosztów pobytu w hostelu A. w kwocie 1 550 zł za marzec i kwiecień 2022 r. Organ wskazał, że skarżąca odmówiła podpisania sporządzanego wywiadu środowiskowego, przy czym zgromadzone dokumenty w ocenie organu świadczyły, że skarżąca dysponowała środkami na opłacenie hostelu.

W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów;

- art. 7, art. 77, art. 80, art. 81 i art. 107 §3 k.p.a. poprzez brak dogłębnego zbadania całokształtu okoliczności sprawy;

- błąd w ustaleniach faktycznych i celowym poświadczeniu nieprawdy.

Skarżąca wskazała, że organ błędnie podał jej wiek; nadto stwierdził, że jest "klientem" , celowo zostały rozszerzone rubryki kwestionariusza aby strona formularza oznaczona symbolem "C" była osobno; brak było podania w kwestionariuszu, kto jest jego autorem. Skarżąca podkreślała zły stan lokalu na os. [...], co miało być ignorowane przez pracowników pomocy społecznej.

Decyzją z dnia 6 września 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. Organ wskazał, że przedmiotem postępowania było przyznanie zwrotu kosztów pobytu w Hostelu A. w kwocie po 1 550 zł za marzec i kwiecień 2022 r. Organ wskazał, że to pełnomocnik skarżącej przedłożył do wniosku dwie faktury po 1 550 zł każda. W ocenie organu odwoławczego, pobyt w hostelu nie stanowił niezbędnej potrzeby bytowej ponieważ skarżąca miała zabezpieczone potrzeby mieszkaniowej – skarżąca posiadała bowiem komunalne mieszkanie w W. na os. [...]. Organ podkreślał, że do tego lokalu skarżąca posiada nieograniczony dostęp; sama w odwołaniu wskazała, że przebywa w lokalu 3-4 godziny na dobę w celu zrobienia prania, ugotowania posiłku, przewietrzenia mieszkania, sprawdzenia ogrzewania czy też przygotowania różnych pism do organów.

Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji wykazał, że skarżąca dysponuje środkami na pokrycie kosztów hostelu. Dodatkowo organ wskazał, że część IV.C formularza wywiadu środowiskowego wypełnia wyłącznie pracownik socjalny, nie było więc przeciwskazań, aby skarżąca podpisała formularz w części zawierającej jej oświadczenia. Na koniec organ argumentował, że pomoc społeczna nie powinna stanowić źródła utrzymania osób z niej korzystających.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:

- naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy – art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, niewyjaśnienie zakresu niezaspokojonych potrzeb skarżącego oraz jego możliwości majątkowych;

- naruszenie art. 10 poprzez zaniechanie przez organ zawiadomienia o zakończeniu postępowania i umożliwienia zapoznania się ze zgromadzonymi dowodami

- naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy- art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ wyjaśnienia skarżącemu przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, co doprowadziło do naruszenia istotnej zasady postępowania administracyjnego, jaką jest zasada przekonywania;

- naruszenie art. 227 k.p.a. poprzez zaniechanie udziału prokuratora w postępowaniu i rażące manipulacje;

- błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że pobyt w Hostelu jest nieuzasadniony, a sama skarżąca jest zdolna do pracy

W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez SKO w Krakowie z nakazem dokładnego zebrania akt i wskazanych dowodów, przyznanie skarżącemu pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata Ł. W., zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów prawem przepisanych.

W dalszych wnioskach skarżąca żądała udziału Prokuratora w sprawie rażącego poświadczenia nieprawdy w wydanych decyzjach jak również bezpodstawnych oskarżeń kierowanych pod jej adresem, a także przeprowadzenia szczegółowej kontroli Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z uwagi na zaniedbania i naruszenia prawa.

Na rozprawie w dniu 17 października 2023 r. Sąd nie dopuścił A. B. do udziału w charakterze pełnomocnika skarżącej. Obecny na sali rozpraw A. B. wyjaśnił bowiem, że skarżąca jest byłą żoną kuzyna czyli syna brata jego matki. Sąd poinformował przy tym, że występujący dotychczas jako pełnomocnik w postępowaniu administracyjnym A. B., może uczestniczyć w rozprawie w charakterze publiczności. A. B. oświadczył więc, że korzysta z prawa jawności rozprawy i zostaje na Sali w charakterze publiczności.

Skarżąca złożyła do akt sprawy pismo procesowe z 15 października 2023 r. zawierające opis mieszkania w W. na ul [...] oraz dokumenty potwierdzające jej zły stan zdrowia, a także korespondencję z urzędami w sprawie wad mieszkania na ul. [...]. Wyjaśniła także, ze nawet policja powołała biegłego kominiarza, który stwierdził niedrożność wentylacji, ale wtedy policja odrzuciła tę opinię. Skarżąca wyjaśniła, że początkowo A. B. wynajmował dla niej odrębne mieszkanie, o czym MOPS doskonale wiedział; potem zamieszkali wspólnie. Skarżąca zaprzeczyła, że nie wpuściła pracownika MOPS-u do mieszkania w W., bo jej tam nie było. Nikt jej nie uprzedził kiedy będzie przeprowadzany wywiad. Skarżąca potwierdziła, że pożycza (200, 300 i 500 zł) od różnych osób, ale te osoby nie życzyły sobie ujawniania swoich personaliów. W ocenie skarżącej twierdzenia MOPS-u są kłamstwem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ ustalenia faktyczne do zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych w budynku na os. [...] nie poddają się kontroli sądu administracyjnego.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, że niedopuszczenie do udziału w postępowaniu A. B. w charakterze pełnomocnika skarżącej wynika z art. 35 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) – dalej "p.p.s.a.". przepis ten stanowi, że pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. A. B. nie posiada uprawnień adwokata lub radcy prawnego, co Sądowi znane jest z urzędu. Wyjaśnienia złożone na rozprawie co do stopnia pokrewieństwa ze skarżącą wskazują, że A. B. nie jest ani małżonkiem, nie należy tez do kręgu osób wymienionych w ww. art. 35 § 1 p.p.s.a. Nie ma przy tym znaczenia fakt, ze A. B. był pełnomocnikiem skarżącej w postepowaniu administracyjnym. Zgodnie bowiem z art. 33 § 1 k.p.a. pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych. Nie ma więc w postępowaniu administracyjnym tego typu ograniczeń jako w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi Sąd podkreśla, że poniżej przedstawiona argumentacja jest praktycznie tożsama z uzasadnieniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 28 września 2023 r., III SA/Kr 1765/22. Wyrok ten dotyczył tożsamego przedmiotu tj. odmowy przyznania zasiłku celowego jakim miał być zwrot kosztów pobytu w hostelu A. w K. w kwocie 1550 zł – tyle, że wyrok ten dotyczył A. B. Tożsamość przedmiotu postępowania oraz okoliczności faktycznych i stanu prawnego rozstrzyganej sprawy uzasadniają, w ocenie Sądu, powtórzenie zaprezentowanej w tym wyroku argumentacji.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 39 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być w szczególności przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Z kolei art. 8 ust. 1 u.p.s. stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Decyzja wydawana na podstawie art. 39 u.p.s. jest decyzją uznaniową, a w konsekwencji kontrola jej legalności dokonywana jest przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27 października 2020 r., I OSK 1011/20). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2016 r., I OSK 2429/14).

W toku postępowania o przyznanie zasiłku celowego organ powinien zatem ustalić, czy wnioskodawca spełnia kryterium majątkowe przyznania pomocy, czy wnosi o zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Konieczne jest również ustalenie, czy wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej, jakie są możliwości finansowe OPS oraz potrzeby innych osób wnioskujących o udzielenie świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów, lecz pomoc ta ma stanowić wsparcie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc ta nie może zatem polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego. Dlatego też, rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele tej pomocy określone w ustawie, jak i możliwości finansowe organu. Winien on uwzględniać sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres pomocy udzielonej mu ze środków publicznych. Treść art. 39 ust. 1 u.p.s., mówiąca, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy wyraźnie wskazuje, iż decyzja w powyższym zakresie zapada w ramach uznania administracyjnego. Wskazuje na to wyraźnie zwrot "może" odnoszący się do uprawnienia organu administracji" (por. wyrok NSA z 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1377/21).

W niniejszej sprawie podstawę odmowy przyznania skarżącej zasiłku celowego stanowiły dwie okoliczności – odmowa podpisania przez skarżącą wywiadu środowiskowego oraz ustalenie przez organ, że wynajęcie pokoju w hostelu nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej skarżącej. Sąd podkreśla, że kontrola decyzji uznaniowych przez Sąd jest ograniczona, nie może obejmować wyboru dokonanego przez organ, ale obejmuje ocenę, czy organ dokonał w sprawie istotnych ustaleń faktycznych w oparciu o całokształt materiału dowodowego oraz czy rozstrzygnięcie zostało podjęte zgodnie z przepisami k.p.a.

Na wstępie należy wskazać, że w przypadku osób, które w sposób systematyczny korzystają z pomocy społecznej, nie jest konieczne przeprowadzanie wywiadu środowiskowego w celu rozpoznania każdego wniosku o pomoc. Zgodnie bowiem z art. 107 ust. 4 u.p.s., w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy, aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy.

Sąd podziela i przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., III SA/Kr 1211/22), że: "dokonanie jedynie wykładni językowej powołanego przepisu art. 107 ust. 4 zd. 1 u.p.s. prowadziłoby do wniosku, że każdorazowo po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej organ ma obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zakładając jednak domniemanie racjonalności prawodawcy oraz cel tego przepisu - zapoznanie się przez organ z aktualną sytuacją życiową wnioskodawcy, należy przyjąć, iż wolą ustawodawcy było - o czym świadczy treść zdania drugiego art. 107 ust. 4 ustawy - by wniosek złożony przez osobę będącą pod stałą opieką organu pomocy społecznej, nie wiązał się za każdym razem z obowiązkową, kolejną aktualizacją wywiadu. O niecelowości przeprowadzania wywiadu środowiskowego przy okazji każdego odrębnego wniosku w tym zakresie, jeżeli pochodzi on od tej samej osoby, przesądza rezultat wykładni funkcjonalnej. Przeprowadzanie wywiadu co kilka, czy kilkanaście dni, tylko dlatego, że złożone zostały «kolejne» wnioski byłoby nieefektywne nie tylko dla pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej, jako przysparzające znacznie większą ilość obowiązków, lecz także niezrozumiałe dla wnioskodawców, którzy w ten sposób obligowani byliby do potwierdzania przekazanych już organowi administracji informacji oraz dowodów. Taka wykładnia przepisów ustawy prowadziłaby więc do trudnych do zaakceptowania konsekwencji z punktu widzenia osoby wnioskującej o przyznanie pomocy, od której wymagana byłaby aktywność podczas przeprowadzanych niekiedy parokrotnie w ciągu tego samego miesiąca aktualizacji wywiadu".

Zasadniczo ze skarżącą został przeprowadzony wywiad środowiskowy; tyle że skarżąca go nie podpisała z uwagi na oczekiwanie na wnioski pracowników socjalnych.

W tym kontekście Sąd zwraca uwagę, że w wywiadzie środowiskowym jest miejsce na uwagi i obserwacje przeprowadzającego wywiad pracownika socjalnego. Należy wskazać, że część "C" kwestionariusza zawiera diagnozę sytuacji osoby lub rodziny oraz wnioski pracownika socjalnego. Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 poz. 893, dalej: rozporządzenie) w § 4 stanowi, że: "1. Pracownik socjalny, przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy 2. W ramach przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i diagnozy sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z nich wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy." Dodać należy, że ta część podpisywana jest wyłącznie przez pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy. Nie ma natomiast potrzeby złożenia podpisu przez wnioskodawcę. Ponadto brak jest regulacji, które nakazywałyby sporządzenie wniosków w części C w obecności wnioskodawcy podczas odbywającego się w ramach wywiadu spotkania.

Skoro, skarżąca kwestionuje ustalenia organu w zakresie prowadzenia wspólnego gospodarstwa z A. B. i z tej przyczyny odmawia przeprowadzenia wywiadu - organ może sporządzić wywiad środowiskowy jedynie ze skarżącą, w uwagach wskazując swoją ocenę sytuacji, w tym w szczególności, że w ocenie pracownika skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z A. B. Co więcej, kwestie prowadzenia jednoosobowego bądź wspólnego gospodarstwa należą do sfery ustaleń faktycznych i powinny być dokonane przez organ w oparciu o całokształt materiału dowodowego.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie zostały jednak poprzedzone wszechstronną oceną okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu decyzji organy wskazały, że skarżąca posiada zaspokojoną potrzebę mieszkaniową, a zatem niezasadne jest ponoszenie wydatków na hostel. Organy podniosły, że w toku postępowania nie zostało wykazane, aby lokal na os. [...] w W. nie nadawał się do zamieszkiwania. Tymczasem, skarżąca w toku postępowania administracyjnego oraz sądowego podnosiła, że organy dysponują dokumentami potwierdzającymi istnienie pleśni w lokalu, a nadto konsekwentnie twierdziła, że nie może przebywać na stałe w lokalu ze względu na pleśń oraz nieprzyjemny zapach wydobywający się spod paneli. Dokonując sądowej kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że w aktach administracyjnych nie ma żadnej dokumentacji dotyczącej stanu mieszkania w W. Ani organ I, ani II instancji nie odniosły się do niej w uzasadnieniach decyzji.

W tym zakresie zaskarżone decyzje nie poddają się wiec kontroli Sądu, ponieważ sąd administracyjny nie ma możliwości zweryfikowania zawartych zarówno w decyzji organu I instancji, jak i II instancji twierdzeń, że skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że stan techniczny lokalu uniemożliwia zamieszkiwanie w nim. W rezultacie, Sąd nie ma możliwości weryfikacji twierdzenia, że opłata za hostel nie stanowi zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej skarżącego.

Mając na względzie powyższe należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., który mógł mieć wpływ na wynik sprawy – organ nie dokonał wszechstronnych ustaleń dotyczących jednej z kluczowych dla sprawy okoliczności - ustalenia, czy lokal na os. [...] ze względu na swój stan techniczny nadaje się do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych skarżącego, w oparciu o całokształt dokumentów będących w dyspozycji organu.

W rezultacie, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, ze względu na brak dokonania przez organy kluczowych dla sprawy ustaleń faktycznych w oparciu o całokształt dowodów będących w dyspozycji organu, a także znanych organowi z innych toczących się z wniosku skarżącego postępowań.

Odnosząc się do pozostałych podniesionych w skardze zarzutów, Sąd wskazuje, że zasadnie przyjęto w zaskarżonych decyzjach, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ma służyć przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie ma natomiast stanowić stałego źródła utrzymania osób o nią wnioskujących (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2023 r., I OSK 1106/22). Zasadnie organy, dokonując oceny możliwości przyznania skarżącemu pomocy społecznej, wzięły pod uwagę możliwości finansowe organu, dotychczasową pomoc przyznaną skarżącej oraz potrzeby innych osób wnioskujących o tę pomoc.

Sąd podkreśla również, że w świetle przepisów u.p.s., skarżąca jest zobowiązana do współpracy z organem pomocowym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Wynika to w szczególności z treści art. 4 u.p.s., art. 11 ust. 2 u.p.s. oraz art. 12 u.p.s. Art. 4 u.p.s. stanowi, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s., brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Natomiast zgodnie z powołanym przez organy w zaskarżonych decyzjach art. 12 u.p.s., w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.

Sąd podkreśla, że współpraca skarżącej w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej, powinna polegać zarówno na przedłożeniu organom wszelkich dokumentów, jak i wyjaśnień pozwalających na ocenę spełnienia przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia z zakresu pomocy społecznej, jak i również na aktywnej postawie skarżącej zmierzającej do jej przezwyciężenia.

Nie budzi wątpliwości Sądu, że brak współpracy skarżącej z organem może stanowić podstawę odmowy udzielenia wnioskowanej pomocy. Zdaniem Sądu organy zasadnie wskazały skarżącej, że oświadczenia jej pełnomocnika nie są wystarczające do wykazania okoliczności istotnych dla oceny możliwości przyznania zasiłku celowego. Zasadnie organy dostrzegły, że z akt sprawy wynika dysproporcja pomiędzy wykazywanymi przez skarżącą dochodami, a jej rzeczywistymi możliwościami majątkowymi. Wynika to bowiem z faktu, że skarżąca dokonuje opłat za mieszkanie w hostelu gotówką, a równocześnie suma wydatków skarżącej przekracza kwotę wynikającą z jej oświadczenia. Zdaniem Sądu, organ powinien dążyć do ustalenia sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej skarżącej, a skarżący powinien współpracować z organem w ustalaniu tych okoliczności.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie (por. np. wyrok WSA w Gdańsku z 5 lipca 2023 r. III SA/Gd 1015/22)

Dokonując ustaleń w zakresie sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej i dochodowej skarżącego, organy dysponują różnymi środkami prawnymi. Zgodnie z art. 107 ust. 5 u.p.s. pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy może domagać się od osoby wnioskującej o przyznanie pomocy złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, a odmowa złożenia takiego oświadczenia jest podstawą odmowy przyznania świadczenia. Dodatkowo, organy dążąc do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i dochodowej skarżącej, powinny wezwać skarżącego do wykazania źródeł finansowania opłaty za pobyt w hostelu, ustalić, czy skarżąca podejmuje próby przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, jak choćby poprzez poszukiwanie pracy. Organy powinny przede wszystkim dążyć do ustalenia źródeł dochodu oraz finansowania opłat za hostel przez skarżącego. Dokonując ustaleń faktycznych, powinny rozważyć zastosowanie art. 75 § 2 k.p.a. Organy mogą również rozważyć przesłuchanie skarżącej, jeżeli spełnione zostaną przesłanki określone w art. 86 k.p.a. Dopiero po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, organy w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, dokonają ustaleń faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, a w braku współpracy skarżącego w ustalaniu istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, rozstrzygną zgodnie z przepisami u.p.s.

Sąd podziela pogląd przyjmowany w orzecznictwie, że występując o udzielenie wsparcia na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej, skarżąca musi akceptować reguły procedowania w tej materii. Oznacza to, że zobligowana jest do współdziałania z pracownikiem socjalnym. Przejawem owej współpracy jest przedstawienie wszelkich informacji mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 października 2022 r., II SA/Gl 1628/21). Podkreślić należy, że na środki z pomocy społecznej nie powinny liczyć osoby, które nie współpracują z organami w wyjaśnieniu swej sytuacji, a także zatajają swe dochody, uniemożliwiając rzetelne rozpatrzenie podania o pomoc (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 października 2022 r., II SA/Gl 1629/21).

W ocenie Sądu prawidłowe są ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, w świetle których całokształt okoliczności faktycznych sprawy daje podstawy do stwierdzenia, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z A. B. Zasadnie przyjęły organy, że okoliczność wspólnego dbania o zabezpieczenie potrzeb bytowych, wspólnego zamieszkiwania, korzystania z urządzeń domowych, wynajmowania wspólnego pokoju w hostelu oraz zastępowania się w postępowaniach oraz przed organami, daje podstawy do stwierdzenia, że skarżący wbrew twierdzeniom podnoszonym w toku postępowania, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J. K.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (z 20 marca 2018 r., II SA/Łd 347/18, w którym przyjęto: ‘O prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego nie przesądza wyłącznie oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie pomocy, ale przede wszystkim ocena stanu faktycznego dokonana przez pracownika organu. Dla określenia, czy dana osoba jest osobą samotnie gospodarującą istotne jest więc ustalenie faktycznego związku osób wspólnie zamieszkujących. Wyjaśnienia w związku z tym wymaga, czy codzienne sprawy związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak: zapewnienie środków utrzymania, utrzymanie porządku i czystości, przygotowywanie posiłków, załatwianie bieżących spraw życia codziennego (m.in. załatwienie spraw urzędowych, opieka nad dziećmi) odbywają się wyłącznie z udziałem jednej osoby, czy też przy współpracy innych osób przebywających w danym gospodarstwie dla osiągnięcia wspólnych celów bytowych. Przejawem wspólnego gospodarowania jest również możliwość swobodnego i nieograniczonego dostępu do wszystkich pomieszczeń i urządzeń domowych".

Sąd zwraca uwagę, że ustalenia organów dotyczące prowadzenia przez skarżącą wspólnego gospodarstwa z A. B., powinny być wzięte pod uwagę przy ocenie spełnienia przez skarżącego przesłanek przyznania zasiłku celowego. Tymczasem, z zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, wynika, że organy z jednej strony uwzględniały kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, a następie w dalszej części decyzji wskazywały, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo z A. B.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organy przepisów Kodeksu postępowania karnego, Sąd zwraca uwagę, że ewentualne kwestie odpowiedzialności karnej nie należą do kompetencji sądów administracyjnych, a zatem nie mogą być elementem oceny legalności zaskarżonej decyzji.

Ponownie rozpoznając sprawę organy zgromadzą materiał dowodowy istotny dla ustalenia mających znaczenie w sprawie okoliczności faktycznych- dotyczących rzeczywistej sytuacji majątkowej, zdrowotnej, osobistej skarżącej, stanu technicznego mieszkania przy ulicy [...], a następnie dokonają oceny niezbędności potrzeby skarżącej, tj. potrzeby wynajmowania odrębnego pokoju w hostelu pomimo posiadania mieszkania komunalnego. W tym celu organy wykorzystają możliwości przewidziane przepisami k.p.a. oraz u.p.s., wzywając skarżącego do wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Następnie, w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, z uwzględnieniem obowiązku współdziałania skarżącej z organem, wydadzą rozstrzygnięcie zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., które uzasadnią zgodnie z art. 107 k.p.a. Organy prowadząc postępowanie zapewnią stronie prawa określone w art. 10 k.p.a.

Sąd zapoznał się z przedłożonymi przez skarżącą na rozprawie w dniu 17 października 2023 r. dokumentami i zgodnie z art. 106 § 2 p.p.s.a. uwzględnił je przy ocenie legalności zaskarżonych decyzji.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.


ZDANIE ODRĘBNE

Zdanie odrębne

Nie podzielam przyjętego przez Sąd kierunku rozstrzygnięcia tej sprawy. W moim przekonaniu, całokształt uwarunkowań faktycznych i prawnych ocenianego przypadku prowadzić winien do wniosku, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego odpowiadało prawu, mimo zaprezentowania przez ten organ częściowo nietrafnych motywów. Skarga podlegać winna zatem oddaleniu.

Za takim zapatrywaniem przemawiają następujące względy:

1.

Z zaskarżonej decyzji wynika, iż orzekające SKO w Krakowie, w ślad za organem I instancji przyjęło, iż skarżąca J. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z A. B. To trafne stwierdzenie, zasadnie podzielił orzekający Sąd. W pełni zgadzając się z powyższym (i nie powielając w tym miejscu argumentów przemawiających za tą okolicznością) należy jednak zauważyć, że stwierdzenie to, implikuje określone konsekwencje dla dalszych ocen tej sprawy. Skoro bowiem, w analizowanym przypadku mamy do czynienia z gospodarstwem domowym wspólnie prowadzonym przez dwie osoby, to w rachubę wchodzić będzie inne, niż dotychczas przyjmowały organy, kryterium dochodowe, którego spełnienie rzutuje na dopuszczalność udzielenia wsparcia z pomocy społecznej. Według art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2021 r., poz. 2268), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł. Jak wynika z akt, dochód skarżącej wynosi 775 zł i składa się na niego zasiłek stały i zasiłek okresowy. W sposób zbliżony kształtować się ma dochód A. B., tj. osoby wspólnie gospodarującej ze skarżącą. Powyższe zatem wskazuje, że suma miesięcznych dochodów w tej rodzinie (por. art. 6 pkt 4 oraz pkt 14 ustawy) przekracza wskazane wyżej kryterium dochodowe (600 zł na osobę), warunkujące udzielenie wsparcia finansowego, o które wystąpiła skarżąca w tej sprawie (zasiłek celowy). Już ta okoliczność (przekroczenie kryterium dochodowego) wykluczała więc możliwość uwzględnienia przez organy administracji publicznej złożonego przez skarżącą wniosku.

2.

Nawet gdyby jednak przyjąć, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą (do czego moim zdaniem nie ma podstaw), to – w takim przypadku – kryterium dochodowe wyznacza kwota 776 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy). Deklarowany przez skarżącą dochód to – jak już wskazano - kwota 775 zł. Zauważyć jednak należy, co trafnie akcentowały organy administracji, iż skarżąca nie wykazuje pełnych swoich dochodów. Przedstawione przez organy i niezakwestionowane przez skarżącą wyliczenia wskazują bowiem, iż skarżąca ponosi koszty:

- pobytu w hostelu (1/2 z 1550 zł tj. 775) – od października 2021 r. (drugą połowę ponosić ma A. B.) oraz

- mieszkania w W. (1/2 z 440 zł tj. 220 zł).

Już te ustalenia wskazują, że wydatki skarżącej nie znajdują pokrycia w dochodach. Organy administracji podjęły starania celem ustalenia źródła pochodzenia tych naddatkowych środków. Według zapewnień skarżącej, uzyskuje ona (co najmniej od 10.2021 r.) – pożyczki od bliżej niezidentyfikowanych osób (por. też protokół rozprawy), w kwotach 500 zł, 100 zł, 200 zł, - na zaspokojenie różnych jej potrzeb, w tym zakupu leków i pobytu w hostelu. Abstrahując nawet od tego, czy realne (logiczne) jest przytoczone wyżej twierdzenie wskazujące na uzyskiwanie przez skarżącą - przez wiele miesięcy pożyczek od bliżej nieokreślonych osób, przy dochodach skarżącej w istocie wykluczających możliwość spłaty zaciąganych zobowiązań, należy jednak zwrócić uwagę, że NSA w wyroku z dnia 3.02.2022 r. (sygn. akt I OSK 2019/21) wyjaśnił, iż pożyczki na gruncie ustawy o pomocy społecznej traktować należy jako dochód, a zatem winny być one uwzględnione przy obliczaniu dochodu warunkującego spełnienie kryterium dochodowego. Podzielając to stanowisko należy uznać, że doliczenie wskazanych wyżej kwot do deklarowanego przez skarżącą dochodu (775 zł) świadczy o niewątpliwym przekroczeniu kryterium dochodowego odnoszonego do osoby samotnie gospodarującej (776 zł). Zatem również i z tego względu, brak było podstaw do przyznania skarżącej oczekiwanych zasiłków celowych.

3.

Kontynuując ocenę kwestii dochodowych skarżącej, w moim przeświadczeniu zasadnie przyjęły organy administracji publicznej, że skarżąca nie wykazuje organowi wszystkich swoich dochodów. Temu faktowi nie zaprzecza też sama skarżąca, która w skardze wprost podaje, że "organy wiedziały o tym, że jej wydatki przekraczały dochody, jednakże mimo to wykupywały przedkładane przez nią recepty". Z takiej sytuacji skarżąca wyprowadza jednak wniosek, że organy administracji publicznej winny to czynić nadal, mimo uzyskiwania przez skarżącą nieujawnianych organowi dochodów (i co wyżej wskazano – mimo przekraczania kryterium dochodowego).

Przepis art. 12 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że "w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia."

W mojej ocenie, ogół okoliczności tej sprawy wskazuje, że organy były uprawnione do zastosowania tego przepisu i w oparciu o tę podstawę prawną, były też uprawnione do odmowy przyznania skarżącej żądanych zasiłków celowych. Jak wyżej wskazano, MOPS w W., w oparciu o wyliczenia (niekwestionowane przez skarżącą, a w istocie nawet przyznane) stwierdziły dysproporcje, o których mowa jest w cytowanym przepisie. Dostrzec należy, iż skarżąca ponosi opłaty zarówno za mieszkanie w W. (1/2 z 442 zł) oraz za hostel (1/2 z 1550 zł). Jak wskazał organ, po opłaceniu tych wydatków, pozostaje skarżącej miesięcznie "na życie" kwota ok. 204 zł, co daje ok. 7 zł na dzień. Realia współczesnych cen żywności, środków czystości, leków, odzieży, połączeń telefonicznych, transportu miejskiego, nie pozwalają uznać tej kwoty za realnie wystarczającą na zaspokojenie wskazanych potrzeb, nawet na minimalnym poziomie. Zatem przyjąć trzeba, że niewątpliwie skarżąca dysponuje wpływami pieniężnymi (określanymi przez nią jako "pożyczki" z niewiadomego jednak źródła). Skoro wpływy te uzyskiwane są co najmniej od czasu rozpoczęcia zamieszkiwania przez skarżącą w hostelu tj. od października 2021 r., to już długotrwałość tej sytuacji – w moim przekonaniu jednoznacznie dowodzi, że skarżąca jest w stanie, wykorzystując własne zasoby, przezwyciężać swoją trudną sytuację życiową. Fakt, że skarżąca od wskazanej daty opłaca dwa mieszkania (w W. i hostel w K.), a nadto ponosi pełne koszty codziennego życia, przy uwzględnienia tego, że uzyskuje ona regularne wsparcie (określane jako pożyczki) – pozwalał organom odmówić przyznania skarżącej oczekiwanych świadczeń. Niecelowe jest zatem sformułowane przez Sąd zalecenie do organów, aby dokładniej zbadały sytuację majątkową, zdrowotną skarżącej i oceniły, czy skarżąca podejmuje próby przezwyciężenia swojej sytuacji życiowej. To, że możliwe jest funkcjonowanie skarżącej bez wsparcia z pomocy społecznej wynika właśnie z ustalonych okoliczności tej sprawy, tj. z faktu, iż przez stosunkowo długi czas (od 10.2021 r.) skarżąca swoje potrzeby jest w stanie sama zaspokajać. Jak wskazałem, długotrwałość tej sytuacji oraz wysokość uzyskiwanych kwot z nieujawnionego źródła, były wystraczające do zasadnej odmowy przyznania oczekiwanych zasiłków celowych.

4.

W moim przekonaniu zbędna jest też – sformułowana przez Sąd – potrzeba badania stanu mieszkania zajmowanego przez skarżącą w W. Pomoc społeczna aktualizować się winna w stosunku do osób, które nie są one w stanie pokonać trudnych sytuacji życiowych, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy). Ogół okoliczności wskazanych w punkcie 3 powyżej wskazuje, że skarżąca długotrwale (od 10.2021 r,) jest jednak w stanie ponosić koszty wynajmu mieszkania na wolnym rynku (opłacać hostel). Skoro więc zajmowany przez skarżącą lokal komunalny w W. nie nadaje się – wg niej - do zamieszkiwania, a jednocześnie skarżąca – w oparciu o posiadane (choć nieujawniane) zasoby – jest jednak w stanie opłacać ten nienadający się do zamieszkiwania lokal oraz też pobyt w hostelu – to nie ulega wątpliwości, że wykorzystując własne zasoby, skarżąca zabezpiecza swoje potrzeby mieszkaniowe. Stan zatem mieszkania w W., wbrew przyjętej przez Sąd ocenie, nie ma więc kluczowego znaczenia w tej sprawie, gdyż z realiów ocenianego przypadku wynika, że skarżąca może opłacić (zapewnić sobie) inny lokal, dostępny na wolnym rynku (na rynkowych zasadach). Badanie więc kondycji mieszkania w W., w kontekście uzasadnionych potrzeb skarżącej, które miałyby zostać zaspokojone przez pomoc społeczną (wynajem mieszkania), wydaje się nie być celowe.

Z przedstawionych względów uważam, że skarga winna zostać oddalona.