Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 801/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska – Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant Patrycja Kołtan-Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 5 września 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skarg kasacyjnych Wojskowego Instytutu Medycyny Lotniczej w Warszawie, Ministra Obrony Narodowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 1387/19 w sprawie ze skargi Wojskowego Instytutu Medycyny Lotniczej w Warszawie na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 kwietnia 2019 r. nr DR-IV.P.417381.985.2018.16.ajaw w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o udzieleniu patentu na wynalazek oddala skargi kasacyjne.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 stycznia 2020r., sygn. akt VI SA/Wa 1387/19 oddalił skargę Wojskowego Instytutu Medycyny Lotniczej w Warszawie (dalej: WIML, Instytut, Uprawniony) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Urząd, UP) z 16 kwietnia 2019 r. nr DR-IV.P.417381.985.2018.16.ajaw w przedmiocie wygaśnięcia decyzji tego samego organu z 18 grudnia 2017 r. o udzieleniu patentu - z powodu nieuiszczenia w wyznaczonym terminie opłaty za pierwszy okres ochrony wynalazku.

Z powyższym wyrokiem nie zgodziły się strony: Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej i Minister Obrony Narodowej (dalej: Minister, MON, Uczestnik) i wystąpiły ze skargami kasacyjnymi do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W każdej ze skarg kasacyjnych zaskarżono orzeczenie w całości.

Instytut zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego, to jest art. 225 ustawy Prawo własności przemysłowej poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że Instytut nie sprostał obowiązkowi wykazania, iż nie ponosi winy w uchybieniu terminu wniesienia opłaty za pierwszy okres ochronny do udzielonego prawa.

Na podstawie ww. zarzutu WIML wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucam

Z kolei Uczestnik- Minister Obrony Narodowej na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej p.p.s.a.) podnosił naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 151 p.p.s.a. oraz art. 225 ust. 3 z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2017 r. poz. 776 z późn. zm.; dalej: p.w.p.), polegające na oddaleniu skargi i w konsekwencji pozostawieniu w obrocie prawnym decyzji UP z 16 kwietnia 2019 r. z uwagi na:

a) przedwczesne i niezasadne uznanie, że okoliczność w postaci "niedopatrzenia osoby odpowiedzialnej" wskazana we wniosku WIML z 20 września 2018 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy nie stanowi o braku winy w uchybieniu terminu uiszczenia opłaty za pierwszy okres ochrony wynalazku;

b) uznanie, że dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu przez WIML terminu uiszczenia opłaty za pierwszy okres ochrony wynalazku nie jest wymagane przeprowadzanie dowodów, zwłaszcza przedstawienie dokumentów, albowiem wyjaśnienia zawarte we wniosku WIML z 20 września 2018 r. są wystarczające dla dokonania oceny w zakresie spełnienia tej przesłanki przez pryzmat wymogu uprawdopodobnienia;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 151 p.p.s.a. oraz art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096; dalej: k.p.a.) poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie Urząd nie miał obowiązku wezwania WIML do przedstawienia dokumentów uprawdopodabniających brak winy w uchybieniu terminu uiszczenia opłaty, a w rezultacie czego nie doszło do zebrania w sprawie dostatecznego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie, jakie zachowanie czy okoliczność WIML określił mianem "niedopatrzenia osoby odpowiedzialnej".

Mając na względzie powyższe zarzuty, Minister na podstawie przepisu art. 188 p.p.s.a. wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na decyzję Urzędu, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, a także o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Minister przedstawił argumenty na poparcie podniesionego zarzutu.

Na rozprawie w dniu 5 września 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. połączył do wspólnego rozpoznania i odrębnego rozstrzygnięcia sprawy o sygn.: II GSK 609/20, II GSK 800/20, II GSK 801/20.

Obecni na rozprawie pełnomocnicy stron skarżących kasacyjnie podtrzymali stanowiska zawarte w skargach kasacyjnych oraz poparli stanowiska drugiego skarżącego kasacyjnie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu ze względu na brak usprawiedliwionych podstaw.

Należy także wyjaśnić, że Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od szczegółowego przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Zgodnie bowiem z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca szczególny charakter, wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny ma swobodę co do zakresu przedstawienia ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podanej przez organy administracji i Sąd I instancji.

Przed oceną zarzutów skargi kasacyjnej przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, których nie stwierdzono. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Ponadto na mocy art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna także zawierać uzasadnienie podstaw kasacyjnych, które powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie "niewłaściwego zastosowania" przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega bowiem zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

W rozpoznawanej sprawie złożono dwie skargi kasacyjne, przy czym Instytut oparł skargę kasacyjną na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. tj. na naruszeniu prawa materialnego to jest art. 225 p.w.p. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że WIML nie sprostał obowiązkowi wykazania, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu wniesienia opłaty za pierwszy okres ochronny do udzielonego prawa.

Z kolei Minister w skardze kasacyjnej, opartej na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zgłosił wyłącznie zarzuty naruszenia przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. – w pierwszym zarzucie powiązane z art. 225 ust. 3 p.w.p. (pkt 1 lit. a, b petitum skargi kasacyjnej) poprzez przedwczesne przyjęcie, że "niedopatrzenie osoby odpowiedzialnej" nie może usprawiedliwiać uchybienia terminu uiszczenia opłaty za pierwszy okres ochronny, do tego bez przeprowadzenia dowodów, jedynie w oparciu o twierdzenia zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a w drugim zarzucie zgłoszone w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej) przez bezpodstawne przyjęcie, że Urząd nie miał obowiązku wezwania WIML o przedstawienia dokumentów uprawdopodabniających brak winy Instytutu w uiszczeniu ww. opłaty.

Rozpoznając sprawę w tych granicach, skład orzekający NSA uznał, że zawarte w obu skargach kasacyjnych wnioski o uchylenie zaskarżonego wyroku nie zasługiwały na uwzględnienie.

Co do zarzutu naruszenia prawa materialnego, jako jedynego sformułowanego w skardze kasacyjnej Instytutu, jak już podniesiono, skarga kasacyjna, z uwagi na wysoki stopień jej sformalizowania, zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych (o których mowa w art. 174 p.p.s.a.) należy rozumieć wskazanie określonych przepisów prawa. Autor skargi kasacyjnej winien zatem wymienić konkretne przepisy, których naruszenia - jego zdaniem - dopuścił się Sąd I instancji. W skardze kasacyjnej należy więc określić przepisy, które - jej autor objął zaskarżeniem - zgodnie z systematyzacją przyjętą w aktach prawa. W przypadku więc, gdy dany artykuł dzielił się na dalsze jeszcze jednostki redakcyjne, w postaci np.: ustępu, paragrafu, punktu (e.t.c.), obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest jednoznaczne określenie przepisu, objętego zarzutem a także określenie aktu prawnego, w którym ten przepis się znajduje, to jest nie tylko przytoczenia nazwy tego aktu, ale także datę jego wydania (uchwalenia) i miejsca publikacji.

Opisanych wyżej wymagań nie spełniało wymienienie przez WIML w skardze kasacyjnej jedynie nazwy ustawy materialnoprawnej – Prawo własności przemysłowej (bez wskazania jej daty uchwalenia i miejsca publikacji), tym bardziej, że ustawa – Prawo własności przemysłowej była w ostatnich latach kilkukrotnie nowelizowana i doczekała się kilku tekstów jednolitych, a przede wszystkim powołanie się w zarzucie kasacyjnym (i uzasadnieniu skargi kasacyjnej) na naruszenie art. 225 p.w.p., mimo że przepis ten dzieli się na cztery ustępy, owszem dotyczące kwestii przywrócenia terminu do uiszczenia opłaty, ale w różnych okolicznościach. Zatem, kierując się tym, co wyżej powiedziano, w takim przypadku obowiązkiem autora skargi kasacyjnej było dokładne wskazanie tych przepisów, które - jego zdaniem - zostały naruszone przez Sąd Wojewódzki. Jak już wyjaśniono, z uwagi na zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego, określony w powołanym art. 183 w zw. z art. 176 § 1 pkt 2 i art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., Sąd ten nie ma możliwości rozpoznawania sprawy w jej całokształcie a jedynie tylko w granicach, zawartych w zarzutach skargi kasacyjnej. Powyższe oznacza więc, że zarzuty kasacyjne muszą być określone w sposób precyzyjny, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny nie może uzupełniać skargi kasacyjnej, ani orzekać na zasadzie domyślania się intencji skarżącego (por. wyroki NSA z: 29 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 351/22; 28 marca 2023 r., sygn. akt III FSK 562/22; 16 lutego 2023 r., sygn. akt I GSK 702/22; 14 października 2022 r., sygn. akt III OSK 4611/21; opubl. podobnie jak i inne cytowane orzeczenia: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Omawiany zarzut, z uwagi na jego wadliwość konstrukcyjną, nie pozwalał na jego merytoryczną ocenę. Tym samym skarga kasacyjna Instytutu okazał się nieskuteczna.

Odnosząc się z kolei do zarzutów skargi kasacyjnej Ministra, jak już wspomniano, zostały oparte wyłącznie na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia prawa procesowego wymaga nie tylko wskazania naruszonych przepisów procesowych i uzasadnienia tego naruszenia, ale także wykazania jego istotnego wpływu na rozstrzygnięcie, bo tylko w takim przypadku można przyjąć, że naruszenie przepisów postępowania powinno skutkować uwzględnieniem skargi kasacyjnej.

Ponadto, wobec braku zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, Sąd odwoławczy może odnieść się do kwestii prawa materialnego tylko w zakresie koniecznym ze względu na podniesione zarzuty procesowe. W konsekwencji Sąd kasacyjny nie jest uprawniony do kwestionowania wykładni przepisów prawa materialnego poczynionej przez Sąd I instancji, a zakres związania wykładnią prawa materialnego wytycza granice skuteczności wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej.

Wyjaśnienie to jest istotne z uwagi na materialnoprawny charakter przepisu art. 225 ust. 3 p.w.p., którego naruszenie podnosił Minister, ale jedynie w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (pkt 1 petitum skargi kasacyjnej), a nie podstawy naruszenia prawa materialnego (por. wyrok NSA z 24 czerwca 2015 r., sygn. akt

II GSK 1143/14) i dlatego Sąd odwoławczy był związany wykładnią przepisu art. 225 ust. 3 p.w.p. przeprowadzoną przez Urząd i WSA. W myśl powołanego przepisu, jeżeli została wydana decyzja o umorzeniu postępowania z powodu nieuiszczenia opłaty, o której mowa w art. 223 ust. 2, albo decyzja stwierdzająca wygaśnięcie decyzji o udzieleniu patentu, prawa ochronnego lub odpowiednio prawa z rejestracji z powodu nieuiszczenia opłaty, o której mowa w art. 224 ust. 1 (Termin do uiszczenia opłaty jednorazowej za ochronę lub opłaty za pierwszy okres ochrony, określonej w decyzji o udzieleniu patentu, prawa ochronnego lub odpowiednio prawa z rejestracji, wynosi trzy miesiące od daty doręczenia wezwania), decyzja taka może zostać uchylona na wniosek zgłaszającego o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, i po jednoczesnym uiszczeniu zaległej opłaty. Uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu w uiszczeniu opłaty za pierwszy okres ochrony wynalazku nastąpiło bez winy Uprawnionego i uiszczenie zaległej opłaty w rezultacie prowadziło do pozostawienia w obrocie decyzji udzielającej patent na wynalazek, do czego dążyła strona skarżąca.

W niniejszej sprawie sporne bowiem było, czy oświadczenie przez Instytut we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącym decyzji UP z 29 sierpnia 2018r. stwierdzającej wygaśnięcie decyzji tego organu z 18 grudnia 2017 r. o udzieleniu patentu "Czujnik elektryczny aktywności serca" nr P.417381, że opłaty za pierwszy okres ochrony nie uiszczono w przewidzianym terminie z powodu niedopatrzenia osoby odpowiedzialnej za powyższe zadanie było wystarczające do przyjęcia przez Urząd i WSA, że WIML (wówczas jeszcze jako Uprawniony do patentu) nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia tej opłaty, bez potrzeby przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i wezwania Instytutu o dowody na poparcie jego stanowiska.

Jednocześnie skarżący kasacyjnie Minister zgadzał się z WSA i organem, że "brak winy w uchybieniu terminu zachodzi tylko wtedy, gdy dokonanie czynności było niemożliwe z uwagi na przeszkodę, której strona nie mogła nawet usunąć przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku", że dla oceny winy należy przyjąć "obiektywny miernik staranności, jakiej w danych okolicznościach można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy", a nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość przywrócenia terminu (s. 4 skargi kasacyjnej).

Natomiast w okolicznościach rozpatrywanej sprawy oczekiwał odmiennej -od wyżej prezentowanego stanowiska - oceny swego zachowania, że niewniesienie opłaty za pierwszy okres ochronny spowodowany niedopatrzeniem osoby odpowiedzialnej nie mieściło się w braku należytej staranności, a co najmniej zostało przedwcześnie w ten sposób zakwalifikowane przez Urząd i WSA. Przywoływał na poparcie swej opinii orzecznictwo, z tym że dotyczące innych okoliczności faktycznych. Uważał też, że wyjaśnienia zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie były wystarczające do rozstrzygnięcia przez Urząd i dlatego na organie ciążył obowiązek wezwania Uprawnionego o dowody uprawdopodabniające brak winy WIML w niedochowaniu terminu, co również nieprawidłowo zaakceptował WSA.

Sąd odwoławczy zgadza się z poglądem, że pozytywną przesłanką zastosowania art. 225 ust. 3 p.w.p. jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie powinno prowadzić do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie rzeczywiście nastąpiło. I do strony należy przedstawienie argumentacji, dowodów potwierdzających opisywane okoliczności i powinno to nastąpić wraz ze złożeniem wniosku (por. wyrok w sprawie II GSK 1143/14; Prawo własności przemysłowej. Komentarz, pod red. J. Sieńczyło-Chlabicz, Wyd. C.H.BECK 2020, s. 1115).

Jak słusznie skarżący kasacyjnie Minister argumentował, zresztą tak samo jak Urząd i WSA, że brak winy w uchybieniu terminowi zachodzi tylko wtedy, gdy dokonanie czynności było niemożliwe z uwagi na przeszkodę, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminowi powinno się przyjmować obiektywny miernik staranności, jakiej w danych okolicznościach można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. A każdy nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminowi wyłącza możliwość zastosowania instytucji przywrócenia terminu.

Przywrócenie terminu mogą uzasadniać wyłącznie obiektywne, występujące bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw uniemożliwiały dokonanie czynności w przewidzianym terminie.

Dlatego nie można zgodzić się z poglądem Ministra co do nieprawidłowości zastosowania powyższego poglądu w odniesieniu do sytuacji, która wystąpiła w niniejszej sprawie. Jak wynika bowiem z wniosku WIML o ponowne rozpatrzenie sprawy, podana w nim przyczyna uchybienia terminu w uiszczeniu opłaty z pierwszy okres ochrony – niedopatrzenie odpowiedzialnej osoby - świadczyła o braku dochowania zwykłej staranności, a nie najwyższej, który to poziom zachowania dopiero mógłby prowadzić do uznania braku winy uprawnionego. Należy przy tym zauważyć, że uprawnionym była instytucja zawodowo zajmująca się projektami badawczymi (WIML), a więc dysponująca odpowiednią kadrą, co zresztą potwierdziła mówiąc o niedopatrzeniu osoby odpowiedzialnej w uiszczeniu spornej opłaty.

Dlatego i z tej przyczyny prawidłowo organ, a za nim WSA przyjęli, że Uprawniony nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia opłaty za pierwszy okres ochrony patentu.

Skoro Instytut we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podał przyczynę uchybienia terminu w uiszczeniu opłaty za pierwszy okres ochrony i przyczyna ta była jednoznaczna, i wskazywała na zawinienie WIML, tym bardziej nie było potrzeby wyjaśniania, gdyż nie było wątpliwości co do zachowania Uprawnionego – jego pracownika. Dlatego nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., gdyż zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Stanowisko Urzędu i WSA w tym zakresie było prawidłowe.

Z powyższych względów niezasadne okazały się zarzuty ujęte w pkt 1 lit. a) i b) oraz pkt 2 petitum skargi kasacyjnej Ministra.

W tej sytuacji, na mocy art. 184 p.p.s.a., należało obie skargi kasacyjne oddalić.