Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1885/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Sudyka ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 października 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/1223/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta i Gminy O. decyzją z dnia 30 sierpnia 2022 r. nr [...] odmówił ustalenia na rzecz skarżącego P. O. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką A. O.

W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia, ani żadnej innej pracy zarobkowej, mieszka wspólnie z matką, która jest osobą niepełnosprawną, wymagającą pomocy i opieki innych osób. Matka skarżącego choruje od 2014 r. i do marca 2021 r. opiekę nad nią sprawował jej mąż, który zmarł w marcu 2021 r. Skarżący był zatrudniony na umowę o pracę, która wygasła w dniu 31 marca 2021 r. Oświadczył, że ze względu na śmierć ojca nie mógł kontynuować zatrudnienia, gdyż matka wymagała całodobowej opieki. Z akt sprawy wynika natomiast, że w okresie późniejszym skarżący wykonywał prace na podstawie umowy zlecenia i godził to z opieką nad matką. W dniu 3 stycznia 2022 r. skarżący wyrejestrował się z Powiatowego Urzędu Pracy i obecnie oświadcza, że ze względu na konieczność sprawowania całodobowej opieki nad matką nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy. Przeprowadzony w dniu 26 lipca 2022 r. wywiad środowiskowy potwierdził, że skarżący faktycznie sprawuje bezpośrednią i osobistą opiekę nad matką, która porusza się za pomocą balkonika, na wózku inwalidzkim oraz przy pomocy syna. Matka skarżącego choruje na nadciśnienie, cukrzycę, zwyrodnienie stawów, upośledzenie narządów ruchu, choroby kardiologiczne i neurologiczne, osteoporozę i nietrzymanie moczu, jest osobą niesamodzielną, używa pieluchomajtek i wymaga stałej i długotrwałej opieki i pielęgnacji. Organ opisał następnie czynności opiekuńcze jakie wykonuje skarżący. Podkreślił, że w czynnościach higieniczno-pielęgnacyjnych skarżącemu pomaga siostra, która odwiedza matkę kilka razy w tygodniu. Natomiast brat skarżącego utrzymuje z matką sporadyczny kontakt.

Ponadto organ podniósł, że moment powstania niepełnosprawności matki skarżącego nie spełnia wymogu określonego w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 1b ustawy, bowiem z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność u ww. W ocenie organu wyklucza to tym samym, możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący zarzucił błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględniania okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenia art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 20 października 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/1223/2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 dotyczący negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz na orzecznictwo sądów administracyjnych w tym względzie i wyjaśniło, że data powstania niepełnosprawności matki skarżącego nie może stanowić negatywnej przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Brak zatem było podstaw do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, iż w orzeczeniu lekarza orzecznika nie wskazano od kiedy istnieje niepełnosprawność.

SKO podniosło natomiast, że nie zostały spełnione pozostałe przesłanki pozwalające na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wyjaśniło, że nie neguje, iż osoba wymagająca opieki ze względu na wiek i stan zdrowia powinna w miarę możności mieć stałą opiekę i pomoc w czynnościach dnia codziennego takich jak: przygotowanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, przyjmowanie leków, poranna toaleta. Jednak do czynności typowo opiekuńczych spośród wymienionych przez skarżącego można zaliczyć przygotowywanie lekarstw i pomoc w wymianie pampersów. Czynności higieniczno-pielęgnacyjnych nad matką skarżący nie wykonuje samodzielnie lecz z pomocą siostry. Natomiast takie czynności jak: przygotowywanie posiłków, wykupywanie lekarstw, zapewnienie transportu do lekarzy, pranie, sprzątanie, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Organ uznał, że na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można więc przyjąć, że skarżący stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką w zakresie wyłączającym całkowicie możliwość podjęcia zatrudnienia.

Zdaniem Kolegium zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z możliwością podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze.

SKO wskazało, że nie kwestionuje faktu, iż skarżący sprawuje opiekę nad matką ale jest do tego zobowiązany nie tylko moralnie ale także prawnie z racji ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego względem rodziców, co nie musi odbywać się kosztem budżetu państwa. W takim samym zakresie jak skarżący zobowiązany do opieki nad matką jest również jej drugi syn oraz córka. W ocenie Kolegium troje dzieci jest w stanie w taki sposób zorganizować opiekę nad matką, aby nikt nie był zmuszony rezygnować z zatrudnienia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że nie przysługuje mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będąc jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż jego rodzeństwo może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja SKO w Krakowie utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał ww. art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutki tego wyroku mają znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy. Mimo bowiem, że wyrok Trybunału nie doprowadził do wyeliminowania przez ustawodawcę niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę̨ interpretacyjną. Co więcej, przepis uznany przez sąd konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć́. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność́ powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, iż orzeczenie to nie ma żadnego wpływu na sytuację prawną skarżącego. Wręcz przeciwnie - data ustalenia niepełnosprawności matki skarżącego nie mogła być negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji rozstrzygając w zakresie przedmiotowego wniosku miał obowiązek procedować́ zatem w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, na co trafnie zwróciło uwagę SKO w zaskarżonej decyzji.

Organ odwoławczy prawidłowo przyjął także, że w sprawie nie zostały spełnione pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze ww. art. 17 ust. 1 ustawy, wyjaśnić bowiem należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania ww. świadczenia jest nie tylko sprawowanie stałej, ciągłej opieki, ale aby opieka ta (jej zakres) wykluczała możliwość podjęcia zatrudnienia lub powodowała konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, czy też niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. np. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19), przy czym w każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

Podkreślić należy w tym miejscu, mając na uwadze zasady ogólne wyrażone w dziale I rozdział 2 k.p.a., że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08).

W sprawie nie ulega wątpliwości, że matka skarżącego wymaga opieki jako osoba trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji oraz że opiekę nad nią sprawuje skarżący. Sporne natomiast jest, czy zakres opieki świadczonej przez skarżącego wymaga całkowitej rezygnacji przez niego z zatrudnienia.

Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącego choruje na nadciśnienie, cukrzycę, zwyrodnienie stawów, upośledzenie narządów ruchu, choroby kardiologiczne i neurologiczne, osteoporozę i nietrzymanie moczu, jest osobą niesamodzielną, używa pieluchomajtek, wymaga stałej, długotrwałej opieki i pielęgnacji. Samodzielnie spożywa posiłki. Porusza się za pomocą balkonika lub wózka inwalidzkiego. W "razie potrzeby" skarżący pomaga jej przejść do toalety, wyjść do kościoła, czy na spacer. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 25 lipca 2022 r. wynika, że mieszkanie w którym mieszka ww. jest niedostosowane do potrzeb osoby niepełnosprawnej, jest brudne, ciasne, wymaga generalnego remontu i posprzątania (stwierdzono, że skarżący "nie jest w stanie samodzielnie posprzątać domu"). Opieka skarżącego nad matką sprowadza się do pomocy w ubieraniu, przygotowywaniu i podawaniu posiłków oraz lekarstw, zamawianiu wizyt lekarskich i pielęgniarskich, dowożeniu do lekarza, załatwianiu spraw urzędowych, zakupach. Z kolei przy czynnościach higieniczno-pielęgnacyjnych nad matką pomaga skarżącemu siostra. Ponadto poza skarżącym i jego siostrą zobowiązany do alimentacji względem chorej matki jest jeszcze brat skarżącego.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika również, że skarżący był zatrudniony na umowę o pracę, która wygasła w dniu 31 marca 2021 r., tj. z upływem 2 miesięcy na które była zawarta. Z oświadczenia skarżącego złożonego w dniu 8 sierpnia 2022 r. (k. 96 a.a.) wynika, że "od 31.III.2021 r. pozostaje bez żadnego dochodu. Muszę opiekować się mamą tak jak potrafię po śmierci taty 10.III.2021 r.". Nie można pominąć jednak, że w okresie późniejszym - od 1 kwietnia 2021 r. do 25 lipca 2021 r., od 26 lipca 2021 r. do 7 września 2021 r., od 9 września 2021 r. do 26 września 2021 r. oraz od 1 października 2021 r. do 15 listopada 2021 r. skarżący wykonywał prace na podstawie umowy zlecenia - był zatem w stanie pogodzić opiekę nad matką z zatrudnieniem (zaświadczenie ZUS z dnia 8 sierpnia 2022 r. k. 74 a.a.). Skarżący nie wykazał przy tym, aby od listopada 2021 r. nastąpiło znaczne pogorszenie stanu zdrowia jego matki. Z akt sprawy wynika także, że w dniu 3 stycznia 2022 r. skarżący wyrejestrował się z Powiatowego Urzędu Pracy i obecnie oświadcza, że ze względu na konieczność sprawowania całodobowej opieki nad matką nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał za prawidłowe stanowisko Kolegium, że skarżący nie wykazał wymaganego ustawą bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. Co istotne, skarżący nie wykazał, aby zakres opieki istotnie uniemożliwiał mu podjęcie zatrudnienia. Podkreślić bowiem należy, że robienie zakupów, ubieranie, przygotowywanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, czy też w dni wolne od pracy. Również czynności polegające na zamawianiu wizyt lekarskich i pielęgniarskich, dowożenie do lekarza, czy podawanie leków nie są czynnościami uniemożliwiającymi podjęcie zatrudnienia.

Mając na uwadze powyższe nie sposób przyjąć, aby zakres i rozmiar opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką powodował brak możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Prawidłowo też Kolegium uwzględniło, oceniając konieczność rezygnacji przez skarżącego z całkowitego zatrudnienia, że skarżący posiada jeszcze siostrę i brata, a zatem mogą oni (i mają taki obowiązek) wspólnie realizować obciążający ich z mocy prawa obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, a zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Sąd podziela pogląd, iż wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (zob. np. wyroki: WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., II SA/Op 79/21, WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., IV SA/Po 66/21, WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, czy posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności, który nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości, niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki nad osobą wymagającą opieki, jednakże okoliczności takie tego nie uniemożliwiają, tym bardziej że wykonanie obowiązku alimentacyjnego nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych. W konsekwencji, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie zostały wykazane jakiekolwiek obiektywne przeszkody w wywiązywaniu się przez nich z obowiązku alimentacyjnego względem matki. W aktach brak dowodu aby skarżący, czy też jego matka próbowali bezskutecznie wyegzekwować spełnienie ww. obowiązku od brata skarżącego.

Pomoc Państwa ma, jak już wyżej wskazano, charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Jest zatem możliwa jedynie wówczas gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w nin. sprawie - skorzystał z pomocy rodzeństwa, czy z usług opiekuńczych), a pomimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, z posiadanych przez nią schorzeń) – istnieje konieczność rezygnacji przez niego z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.

Zdaniem Sądu, w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia (a dokładniej nie było przeszkód aby takie zatrudnienie podjął) w celu opieki nad matką. Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do – z jednej strony - uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony - dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców a mimo to, ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa (art. 83 Konstytucji RP). Zdaniem Sądu, uzależnienie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców. Dlatego, zdaniem Sądu, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże, że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć (vide: wyroki WSA w Krakowie z dnia 24 października 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 669/22, czy z dnia 5 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 918/22).

Reasumując, prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione. Podkreślić należy, że pomimo niekwestionowanego złego stanu zdrowia matki skarżącego i konieczności pomocy przez syna (do czego jest zobowiązany zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie i ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które odpowiada prawu.

Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że Kolegium w zaskarżonej decyzji, a wbrew zarzutom skargi, w sposób prawidłowy dokonało wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wobec czego na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.