Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 877/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2025-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Sałek-Gałązka po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A.S na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 5 lipca 2024 r. nr SKO Gd/963/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 28 listopada 2023 r. A. S. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Prezydenta Miasta Starogard Gdański (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem P. S.

Decyzją z 19 stycznia 2024 r. Prezydent, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia.

Zdaniem organu pierwszej instancji rozmiar opieki sprawowanej przez Wnioskodawczynię nad bratem nie jest na tyle duży, aby uniemożliwiał jej podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze, przez co w sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Ponadto w sprawie zachodzi również przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność P. S. powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 5 lipca 2024 r. utrzymało ją w mocy.

Kolegium nie podzieliło stanowiska Prezydenta w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt

K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło,

że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone

w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Organ odwoławczy uznał natomiast, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem z zebranego materiału dowodowego wynika,

iż nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem.

W powyższym zakresie Kolegium wskazało, że z dokonanych w toku postępowania ustaleń (w ramach wywiadu środowiskowego, złożonych przez Stronę oświadczeń) wynika, iż brat Wnioskodawczyni niewątpliwe jest osobą schorowaną i wymagającą opieki - jest osobą leżącą, sparaliżowaną od klatki piersiowej w dół po wypadku samochodowym. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w wywiadzie środowiskowym Strona podała, że do brata przychodzi dwa razy dziennie, ale zdarza się też, że nie przychodzi wcale. W opiece nad bratem Wnioskodawczyni pomaga ciotka (emerytowana pielęgniarka), siostra, czasem córka Wnioskodawczyni. Wskazano, że czynności wskazane przez Stronę związane

z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem ograniczają się do rejestrowania wizyt lekarskich, w razie potrzeby organizacji transportu medycznego, kontaktu z lekarzami, załatwiania spraw urzędowych, obsługi cewnika i stomii (kiedy nie ma Wnioskodawczyni czynności te wykonuje ciotka wspólnie zamieszkująca z bratem Strony), robienie zakupów, wykupywanie leków, podanie miski z wodą i umycie tych części ciała, których P.S. nie dosięgnie (natomiast mycie twarzy, zębów, golenie to czynności, które brat wykonuje sam).

W ocenie Kolegium pomimo znacznej niepełnosprawności brata Wnioskodawczyni, który nie jest zdolny zarówno do samodzielnego egzystowania, jak i wykonywania czynności życia codziennego bez pomocy drugiej osoby, nie sposób przyjąć, aby czynności wykonywane przez Stronę mogły być uznane za czynności wymagające jej całodobowej dyspozycyjności, bowiem - jak sama wskazała - u brata jest dwa razy dziennie (rano dwie godziny i po południu od godziny 15.00 do godziny 19.00). Ponadto, jak wynika z wywiadu i z ocen pracownika socjalnego - to ciotka wspólnie zamieszkująca

z wymagającym opieki członkiem rodziny sprawuje nad nim faktyczną opiekę. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że pracownik socjalny dwukrotnie był w miejscu zamieszkania P. S. w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i nie zastał Wnioskodawczyni, a od ciotki usłyszał, że nie wiadomo, czy Strona dzisiaj przyjdzie. Natomiast Wnioskodawczyni oświadczyła w dniu 8 stycznia 2024 r. (pod rygorem odpowiedzialności karnej), że jest u brata codziennie w podanych powyżej godzinach.

Mając powyższe na uwadze Kolegium oceniło, że nie sposób przyjąć, aby zakres opieki sprawowanej przez Stronę nad bratem powodował brak możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie organu odwoławczego powyższe potwierdza także okoliczność oddzielnego zamieszkiwania Wnioskodawczyni i jej brata oraz fakt, że kiedy Strona nie przychodzi do brata bądź jest chora opiekę sprawuje ciotka. Na marginesie zwrócono uwagę, że sama Wnioskodawczyni w dniach 2. i 3. stycznia 2024 r. informowała, aby nie przeprowadzać w tych dniach wywiadu środowiskowego, gdyż wyjeżdża do G., a następnie była chora.

Zdaniem Kolegium w sprawie nie wystąpił również związek przyczynowy między zaprzestaniem lub niepodejmowaniem pracy przez Stronę a wykonywaniem przez nią opieki, gdyż Wnioskodawczyni (ur. w 1975 r.) nigdy nie pracowała zawodowo, wykonywała prace dorywcze, nigdy nie była zatrudniona na umowę o pracę.

Podsumowując organ odwoławczy podniósł, że o nieprzyznaniu Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądził brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., warunkującej przyznanie tego świadczenia od istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem pracy zawodowej a koniecznością zapewnienia osobie niepełnosprawnej wymaganej opieki.

W skardze na decyzję organu odwoławczego A. S. zarzuciła jej naruszenie powołanych w decyzji przepisów prawa, w tym brak dokładności i wnikliwości

w wyjaśnieniu stanu faktycznego, wnosząc o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak

i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i w konsekwencji przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca wniosła również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków (B. S. i P. S.) na fakt sprawowania przez Stronę stałej/długotrwałej opieki nad bratem, w tym niepodejmowania zatrudnienia w związku

z wielością obowiązków związanych z pieczą nad nim i dbania o jego wszelkie interesy,

a zatem zasadności przyznania wnioskowanego świadczenia. Wniesiono również

o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu zweryfikowania zmiany okoliczności, w tym obecnie zamieszkiwania przez Skarżącą z bratem pod jednym adresem, a tym samym jej dyspozycyjności dla niepełnosprawnego brata całodobowo.

W uzasadnieniu skargi zarzucono, że organy niezasadnie przyjęły, iż Stronie nie należy się żądane świadczenie, bo wcześniej pracowała wyłącznie dorywczo, bądź nie legitymowała się umową o pracę, w przypadku, gdy od wypadku brata poświęca się jemu

i jego potrzebom w pełni, co mogą poświadczyć zawnioskowani świadkowie, w tym ciotka stron oraz córka Skarżącej. W ocenie Strony uzasadnienie decyzji jest wewnętrznie sprzeczne, ponieważ z jednej strony przyznaje się, że Skarżąca wykonuje przy bracie szereg czynności, dba o jego sprawy, w tym kwestie medyczne i urzędowe, a z drugiej - odmawia się jej wnioskowanego świadczenia.

Strona zwróciła uwagę, że od 2018 r. pobierała na brata zasiłek pielęgnacyjny

i wówczas nikt nie zgłaszał do tego uprawnienia jakichkolwiek zastrzeżeń. Natomiast obecnie, w tym samym stanie faktycznym, czyni się jej zarzut i uważa, że nie spełnia ona ustawowych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, także gdy - zgodnie

z prawdą i rzeczywistością - nie podejmuje zatrudnienia, bo na co dzień pochłaniają ją kwestie dotyczące niepełnosprawnego brata.

Odnosząc się do kwestii pomocy ze strony ciotki Skarżąca wyjaśniła, że ciotka nie sprowadziła się do brata, aby sprawować nad nim opiekę, bowiem mieszkała tam od lat, lecz to brat "wprowadził się" do lokalu mieszkalnego, którego każdy z członków rodziny jest współwłaścicielem. A zatem, ciotka nie jest opiekunką, tylko współlokatorką, która, gdy nie ma Strony, dopomoże doraźnie sparaliżowanemu mężczyźnie.

Skarżąca wyjaśniła też, że to ona, praktycznie codziennie, stara się, w tym m.in. ustalając w przychodniach osobiście terminy wizyt, aby zapewnić bratu jak najszybciej należną pomoc w ramach NFZ, gdyż rodziny nie stać, a przynajmniej nie zawsze, na prywatną pomoc. Strona podkreśliła, że na każdej wizycie jest wraz z bratem, to jej lekarze udzielają wszelkich informacji i instrukcji, gdyż brat sam nie poradziłby sobie - jest kompletnie nieporadny życiowo, na co wpływa też jego depresja. Skarżąca przyznała,

że zdarza się jej opuścić mieszkanie - udać się choćby do lekarza, ale tylko po to, aby załatwić swoje i głównie brata sprawy. Wówczas prosi o pomoc zamieszkującą z bratem ciotkę, co nie przesądza o tym, że to ona pełni wobec brata rolę opiekunki.

Podsumowując Strona podniosła, że to ona sprawuje opiekę samodzielnie (sporadycznie korzystając z pomocy osób trzecich) i stale, a więc spełnia wszelkie przesłanki ustawowe, w szczególności nie jest w stanie podjąć pracy, bo nikt - przy takich obowiązkach domowych - nie zatrudni osoby, która nie jest dyspozycyjna. Natomiast zakres udzielanej pomocy bratu jest od lat równie szeroki, tak naprawdę coraz większy

i pewnie będzie tylko szerszy, bo z wiekiem problemy zdrowotne mogą się pogłębiać. Dlatego też sam fakt, że pracownicy ośrodka pomocy społecznej dwukrotnie nie zastali Skarżącej w mieszkaniu, co uczciwie wyjaśniła, a nawet o czym uprzedziła, nie dyskwalifikuje ubiegania się przez nią o pomoc w związku z pielęgnowaniem osoby niepełnosprawnej, niezdolnej do pracy.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 5 lipca 2024 r. utrzymująca

w mocy decyzję Prezydenta Miasta Starogard Gdański z 19 stycznia 2024 r. odmawiającą A. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem P.S.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.),

w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z art. 17 ust. 1b u.ś.r. wynika z kolei, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku

z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie,

a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację

z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r.

sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy

w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, lecz analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem częściowo odmiennych przesłanek negatywnych.

Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona m.in. przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17

ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność brata Skarżącej, zgodnie z wydanym względem niego orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie.

Organy obu instancji oceniły natomiast, że w rozpoznawanej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia

a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Prezydenta w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia TK upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która

z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16).

Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.

Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organów obu instancji,

a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym bratem (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Oceniając powyższe stanowisko w pierwszej kolejności należy wskazać,

że w sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez P. S. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego 29 maja 2019 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Starogardzie Gdańskim. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r.,

poz. 44 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia bratu Skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie (pkt 5) oraz uzasadnioną potrzebę korzystania

z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku

z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu

o niepełnosprawności.

Nie ulega wątpliwości, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane w trybie ustawy o rehabilitacji jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), a więc dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Zgodnie z art. 76 § 3 k.p.a. przepis § 1 nie wyłącza możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów wymienionych w tych przepisach. Co do zasady nie jest zatem wykluczone ustalenie, że w rzeczywistości, mimo stwierdzonych dolegliwości osoby niepełnosprawnej, opieka nad nią nie musi być sprawowana w sposób ciągły lub długotrwały. Organ może jednak dokonać takiej oceny jedynie po przeprowadzeniu w tym zakresie rzetelnego postępowania dowodowego, którego wyniki dadzą podstawę do dokonania takich ustaleń.

W rozpoznawanej sprawie ustalono - na podstawie wywiadu środowiskowego, udokumentowanego protokołem, sporządzonym przez uprawnionego pracownika socjalnego, w wymaganej formie, a więc również stanowiącym dokument urzędowy

w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. - że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym bratem nie istnieje związek przyczynowy, którą to ocenę Sąd

w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznał za prawidłową.

Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego

z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).

Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego z 8 stycznia 2024 r., wyjaśnień Skarżącej oraz składanych przez nią oświadczeń nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia P. S., jak i zakresu opieki sprawowanej przez Stronę nad bratem są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez organy.

Należy podkreślić, że rodzinny wywiad środowiskowy jest szczególnym rodzajem dowodu i pełni on w sprawach pomocy społecznej niezwykle ważną rolę. Przeprowadza się go w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej oraz majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń. Jest on ustawowo określonym sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną). Rodzinny wywiad środowiskowy ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby i rodziny starającej się o przyznanie świadczenia lub korzystającej z pomocy. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy (zob. wyrok NSA z 23 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 3469/15).

Należy również zwrócić uwagę na konieczność współdziałania świadczeniobiorcy

z pracownikami pomocy społecznej. Wyrazem tego jest w szczególności treść art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1238) - dalej: "u.p.s.", zgodnie z którym, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei przepis 107 ust. 4 u.p.s. stanowi, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń

z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Także w u.ś.r. (w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) przewidziano, że organ właściwy lub wojewoda odmawiają przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie lub ten zasiłek uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu,

o którym mowa odpowiednio w art. 23 ust. 4aa lub 4e, lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem.

Przenosząc przytoczone wyżej regulacje na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że pracownik socjalny kilkukrotnie podejmował próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze Skarżącą, lecz albo nie zastawał jej w miejscu zamieszkania brata, albo Strona sama informowała, że w danym dniu przeprowadzenie wywiadu nie jest możliwe (wyjazd Skarżącej, jej choroba). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 r., poz. 893) wywiad przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy podmiotu uprawnionego, albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej.

W związku z powyższym w judykaturze przyjmuje się, że organ powinien tak wyznaczyć datę przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony, aby umożliwić jej jego przeprowadzenie (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z 21 lutego 2023 r. sygn. akt IV SA/Wr 314/22). Jednocześnie jednak nie można oczekiwać, że pracownicy socjalni będą do skutku podejmować próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w sytuacji, gdyby np. przez kilka miesięcy strona skutecznie uchylała się od wykonania tej czynności, stwarzając jedynie pozory współpracy z organem (zob. wyrok NSA z 10 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 826/21). Wreszcie, współdziałanie wnioskodawcy w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, umożliwienie jego przeprowadzenia, bycie w kontakcie z organem i pracownikiem socjalnym w razie konieczności przedłożenia dalszych wyjaśnień, musi być brane pod uwagę przy ocenie sytuacji rodzinnej strony. Takie współdziałanie i dostępność wnioskodawcy jest zaś szczególnie istotne w sytuacji, gdy badana jest kwestia sprawowania stałej, długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jeżeli bowiem pracownik socjalny kilkukrotnie nie zastaje opiekuna w miejscu zamieszkania podopiecznego, zaś kolejne wspólnie ustalone terminy wywiadu nie są dotrzymywane z winy opiekuna, poddaje to

w wątpliwość twierdzenia, że opiekun sprawuje swoją opiekę stale i jest w ciągłej dyspozycji dla podopiecznego.

Zdaniem Sądu takie wątpliwości zaistniały w niniejszej sprawie.

Niezapowiedziane wizyty pracownika socjalnego ujawniły, że Wnioskodawczyni nie przebywa u brata nawet w godzinach, w których deklarowała swoją opiekę (godzina 8:00). Ponadto, podczas wizyty w dniu 27 grudnia 2023 r. brat oświadczył, że nie wie, czy siostra tego dnia będzie u niego. To z kolei poddaje w wątpliwość twierdzenie Strony, że pozostaje w kontakcie z bratem i wskazuje, że Skarżąca nie pozostaje w stałej gotowości do niesienia pomocy podopiecznemu. Wreszcie należy zwrócić uwagę, że Strona nie kontaktowała się z organem w wyznaczonych terminach, pozostawała bierna na wezwania i nawet, gdy termin kolejnej próby przeprowadzenia wywiadu był jej już znany, zaplanowała wyjazd, ponownie uniemożliwiając pracownikowi socjalnemu wgląd w środowisko opiekuna i podopiecznego. Strona przy tym nie wyjaśniła, aby wyjazd ten miał charakter nagły i był związany z interesami brata i jego zdrowiem oraz sprawowaną opieką.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 8 stycznia 2024 r. wynika m.in., że A. S. (ur. w 1975 r.) nie mieszka i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z bratem (ur. w 1983 r.). Brat mieszka natomiast z ciotką.

W wywiadzie odnotowano, że Skarżąca ma wykształcenie zawodowe - sprzedawca, nigdy nie pracowała na umowę o pracę, podejmowała prace dorywcze, a ostatnie jej zatrudnienie miało miejsce w 2023 r. i była to praca dorywcza.

W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 3 pkt 22 u.ś.r. zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Zatem przesłankę niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna (rezygnacji z zatrudnienia) na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy rozumieć i wykładać zgodnie z treścią art. 3 pkt 22 tej ustawy. Strona natomiast nie podejmowała żadnej z wymienionych w tym przepisie aktywności zawodowych, zaś jej zatrudnienie miało charakter dorywczy i było bezumowne. Zaprzestanie takiego sposobu zarobkowania i niepodejmowanie dalszej aktywności zarobkowej nie może zostać uznane za rezygnację w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4

w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. Zauważyć też trzeba, że mimo, iż Strona deklaruje sprawowanie opieki nad bratem od 2018 r., to nadal w tym okresie podejmowała próby zarobkowania, co oznacza, że sprawowana opieka nie jest na tyle absorbująca, że wyklucza ją z rynku pracy.

Takie też wnioski płyną z wywiadu środowiskowego i oświadczeń samej Strony.

Wnioskodawczyni podała, że przebywa u brata od około 8.00 do 10.00, a następnie od 15.00 do 19.00 (przy czym ustalono, że Strona nie przychodzi do brata codziennie).

W tym czasie Wnioskodawczyni zajmuje się rejestrowaniem wizyt lekarskich, w razie potrzeby organizuje transport medyczny, kontaktuje się z lekarzami, wykupuje leki, robi zakupy oraz załatwia sprawy urzędowe, natomiast w zakresie czynności stricte opiekuńczych pomaga bratu w utrzymaniu higieny, obsługuje cewnik i stomię, pomaga

w zmianie pozycji, zmianie opatrunków, podawaniu jedzenia i leków. Z wywiadu wynika przy tym, że P. S. posiłki zjada sam, jest w stanie umyć samodzielnie twarz, ręce, zęby i ogolić się, gdy Strona trzyma miskę z wodą.

Z powyższego wynika, że sprawowana przez Skarżącą opieka w dużej mierze obejmuje czynności, które nie wymagają obecności opiekuna przy podopiecznym (załatwianie wizyt lekarskich, wykup leków, sprawy urzędowe). Natomiast czynności związane stricte ze zdrowiem i życiem brata Strona wykonuje, lecz nie stale, gdyż jest

w nich zastępowana przez zamieszkającą z bratem ciotkę, emerytowaną pielęgniarkę - co nie pozostaje bez wpływu na ocenę całokształtu sytuacji rodzinnej Wnioskodawczyni.

Przeprowadzający wywiad środowiskowy pracownik socjalny wprost wskazał, że faktyczną opiekę nad P. S. sprawuje ciotka, a nie Skarżąca.

W piśmiennictwie wskazuje się, że pracownik socjalny jest zawodem zaufania publicznego. Pracownicy socjalni, ze względu na powierzone im zadania publiczne wykonywane w imieniu organów władzy publicznej oraz w imieniu własnym, powinni charakteryzować się wysokimi kwalifikacjami etycznymi, profesjonalnym przygotowaniem oraz wykonywać swój zawód w ramach sformalizowanego systemu nadzoru i awansu zawodowego (zob. W. Maciejko [w:] P. Zaborniak, W. Maciejko, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2013, art. 116). Co więcej, prawne określenie warunków dostępu do zawodu powoduje, że mamy tu do czynienia z zawodem regulowanym w rozumieniu art. 5 pkt 4 ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 334). Wymogi kwalifikacyjne dla pracowników socjalnych zostały określone w art. 116 ust. 1 u.p.s. Polski ustawodawca wymaga, aby pracownik socjalny przestrzegał przepisów prawa i postępował zgodnie z zasadami etyki zawodowej. Powinny go też cechować odpowiednie umiejętności. Polskie standardy zawodowe obejmują listę 32 szczegółowych umiejętności pogrupowanych w osiem kategorii, tj. umiejętności: metodologiczne, społeczne, związane ze stosowaniem wiedzy

z zakresu prawa, wskazywania kompetentnych instytucji pomocowych, menedżerskie, podejmowania decyzji i szybkiej interwencji socjalnej, stosowania w praktyce wiedzy naukowej, wykorzystania zdobyczy techniki podczas wykonywania pracy zawodowej oraz korzystania z obcojęzycznej literatury fachowej, umożliwiającej dalsze doskonalenie zawodowe (zob. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 116). W literaturze podkreśla się też, że pracownik socjalny jest: organizatorem środowiska lokalnego, koordynatorem, społecznikiem, animatorem, pedagogiem

i wychowawcą. Są to bez wątpienia działania przynoszące wsparcie potrzebującym, ich dowartościowanie oraz pozytywne nastawienie do życia. Ustawodawca wymienia przykładowe zadania pracowników socjalnych, a wśród nich m.in.: pracę socjalną, dokonywanie analizy i oceny zjawisk, które powodują zapotrzebowanie na świadczenia pomocy społecznej oraz kwalifikowanie do uzyskania tych świadczeń; udzielanie informacji, wskazówek i pomocy w zakresie rozwiązywania spraw życiowych osobom, które dzięki tej pomocy będą zdolne samodzielnie rozwiązywać problemy będące przyczyną trudnej sytuacji życiowej; pomoc w uzyskaniu dla osób będących w trudnej sytuacji życiowej poradnictwa dotyczącego możliwości rozwiązywania problemów

i udzielania pomocy przez właściwe instytucje państwowe, samorządowe oraz pozarządowe, a także wspieranie w uzyskiwaniu pomocy; udzielanie pomocy zgodnie

z zasadami etyki zawodowej (zob. A. Miruć, Odpowiedzialność etyczna pracowników socjalnych [w:] Odpowiedzialność administracji i w administracji, red. Z. Duniewska,

M. Stahl, Warszawa 2013).

W świetle poczynionych wyżej uwag nie sposób bagatelizować, czy też umniejszać wagi ustaleń dokonywanych przez pracownika socjalnego w oparciu o przeprowadzony

w miejscu zamieszkania wnioskodawcy i jego podopiecznego wywiad środowiskowy. Pracownik ten, mając odpowiednie wykształcenie i praktykę zawodową oraz bezpośrednią styczność z rodziną, posiada najlepszą wiedzę o stanie zdrowia podopiecznego oraz

o stopniu zaangażowania opiekuna. Na tej podstawie jest w stanie ocenić, czy ta konkretna zastana sytuacja rodziny wpisuje się w przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Należy zauważyć, że w części "D" wywiadu środowiskowego z 8 stycznia 2024 r. pracownik socjalny odnotował, że Strona nigdy nie pracowała, podejmowała się prac dorywczych, także w okresie deklarowanej już opieki nad bratem. Wnioskodawczyni deklarowała, że podczas jej nieobecności opiekę nad bratem przejmuje ciotka i również podczas wywiadu ciotka opróżniała cewnik. Na podstawie obserwacji środowiska rodzinnego pracownik socjalny stwierdził, że faktyczną opiekę nad P. S. sprawuje ciotka, a nie Wnioskodawczyni. Stwierdził też, że Wnioskodawczyni mogłaby podjąć zatrudnienie, co pozytywnie wpłynęłoby na jej sytuację finansową, albowiem według jej oświadczenia nie posiada obecnie żadnego źródła dochodu i zamieszkuje u córki. Natomiast stopień zaangażowania Strony w opiekę nad bratem nie wyklucza jej z rynku pracy.

Biorąc pod uwagę okoliczności ustalone podczas wywiadu środowiskowego Sąd podziela stanowisko organów, że pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym bratem nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Sąd nie neguje, że brat Wnioskodawczyni jest w znacznej mierze osobą niesamodzielną - jest sparaliżowany od klatki piersiowej w dół, zmaga się też z depresją, jest cewnikowany i ma założoną stomię, zatem opieka nad nim wymaga zaangażowania. Niemniej jednak ujawniony w sprawie stan faktyczny poddaje w wątpliwość deklarowany stopień zaangażowania Skarżącej w tę opiekę. Przede wszystkim, choć ubiega się

o świadczenie, które jest związane z rezygnacją i niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, to nigdy nie pracowała w sposób przewidziany przez ustawodawcę

w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Ponadto, nawet już sprawując opiekę nad bratem, podejmowała aktywność zawodową, a więc łączyła pracę z opieką. Wreszcie zauważyć należy, że choć - jak deklarowała Strona - ostatnią pracę zakończyła pod koniec 2023 r., a w listopada

2023 r. złożyła wniosek o świadczenie, nie wykazała, aby w tym okresie nastąpiło takie pogorszenie stanu zdrowia brata i konieczna była zmiana zakresu sprawowanej opieki,

że to właśnie ta opieka stanowiła przyczynę ustania zatrudnienia, a nie inne przyczyny

(np. zakończenie okresu, na jaki miała być świadczona).

Z nadesłanych wraz ze skargą akt sprawy wynika również, że opieka nad P. S. sprawowana jest przez kilka osób - ciotkę i siostrzenicę, przy czym ciotka wykonuje przy nim czynności związane z obsługą cewnika i stomii, co ma istotne znaczenie medyczne w jego stanie chorobowym. Nie sposób więc uznać, że to Skarżąca jest głównym opiekunem i nie zmienia tego fakt zajmowania się przez nią takimi czynnościami jak kontaktowanie się z lekarzami brata, załatwianie wizyt i obecność na nich, wykup leków, czy załatwienie spraw urzędowych. W judykaturze wskazuje się bowiem, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu

art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20).

Należy zauważyć, że sama Strona oświadczała, że nie jest u brata codziennie, natomiast nie ulega wątpliwości, że wymiana worka stomijnego oraz worka na mocz musi następować regularnie. Jeżeli więc Wnioskodawczyni nie przychodzi do brata codziennie, oznacza to, że opiekę nad nim sprawują inne osoby, a Skarżąca jest zastępowana regularnie w roli opiekuna. Potwierdzają to także nieudane próby przeprowadzenia wywiadu i kontaktu ze Stroną, kiedy to Wnioskodawczyni nie było u brata w godzinach deklarowanej opieki, zaś sam brat nie wiedział, gdzie dokładnie siostra jest,

w szczególności, że jej nieobecność jest związana stricte z jego interesami, a nie sprawami własnymi Wnioskodawczyni. W takiej sytuacji nie sposób uznać, że Skarżąca jest w stałej dyspozycji brata i "pod telefonem", jak podawała w odwołaniu.

W związku z powyższym należy uznać, że zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez Stronę w ramach opieki nad bratem nie jest na tyle intensywny

i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez nią pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że Skarżąca - jak deklaruje w skardze - zamieszkała z bratem. Przede wszystkim nie jest wiadome, kiedy ta zmiana nastąpiła, czy jeszcze na etapie postępowania przed organami, czy też później, a ponadto sam fakt wspólnego zamieszkiwania nie jest przesądzający. Kluczowy jest bowiem zakres sprawowanej opieki i stopień zaangażowania opiekuna w tę opiekę, co może być niezależne od pozostawania we wspólnym gospodarstwie. Wspólne zamieszkiwanie Strony z bratem nie przesądza więc o tym, że stopień jej zaangażowania w opiekę wzrósł i nie korzysta ona już nawet z doraźnej pomocy innych członków rodziny, przejmując całość czynności opiekuńczych.

Podsumowując należy wskazać, że Skarżąca może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec brata godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje Strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych,

w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżąca - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem brata - ma możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącą opieki nad bratem.

Odnosząc się końcowo do sformułowanego w skardze wniosku dowodowego należy wskazać, że zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

W piśmiennictwie oraz orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że dokonywanie przez sąd administracyjny samodzielnych ustaleń faktycznych jest dopuszczalne jedynie w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego działania lub bezczynności organu administracji (zob. J. P. Tarno, Postępowanie przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2010, s. 265 oraz wyrok NSA z 30 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 202/20). W myśl art. 133 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a więc rozpatruje sprawę co do zasady na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Jedynie w drodze wyjątku sąd może przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentów, "jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie". Zakres postępowania dowodowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest dostosowany do funkcji tego postępowania, której celem jest ocena zgodności z prawem procesu zastosowania przez organy administracji publicznej norm prawa do określonego stanu faktycznego. Postępowanie dowodowe i dokonywanie w jego trakcie ustaleń faktycznych przez sąd administracyjny jest dopuszczalne jedynie w powyższym zakresie. W judykaturze wskazuje się, że celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 P.p.s.a. jest ocena, czy organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. To z kolei oznacza, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do ustalania stanu faktycznego sprawy administracyjnej. Tym samym w postępowaniu przed sądem administracyjnym strona nie może oczekiwać, że sąd będzie prowadził postępowanie dowodowe i ustalał stan faktyczny sprawy (zob. wyrok NSA z 23 sierpnia 2016 r. sygn. akt II OSK 2747/14).

Z art. 106 § 3 P.p.s.a. wprost wynika, że postępowanie dowodowe może być prowadzone tylko jako postępowanie uzupełniające, ograniczone do dowodu

z dokumentów. Prowadzenie jakichkolwiek innych dowodów, np. dowodu z zeznań świadka, opinii biegłego czy też oględzin, jest niedopuszczalne. Wniosek skargi w tym zakresie jest więc niezasadny, zaś Strona aktywność dowodową mogła podejmować

w toku postępowania przed organami administracji.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.[pic]