Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 783/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2025-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60, art. 63
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 4
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
article: art. 3, art. 134, art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 11
law: Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
article: art. 1, art. 7
journal: Dz.U. 2022 poz 1775
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 30 stycznia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska, Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz (spr.), Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2025 roku sprawy ze skargi G. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w D. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 3 września 2024 r. nr 0349/2024 w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 września 2024 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi (dalej: Dyrektor, organ II instancji lub organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania G1 Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w D. (dalej: stron, skarżąca lub strona skarżąca) od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Łęczycy (dalej: Kierownik, organ I instancji) z dnia 12 marca 2024 r. o odmowie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2021 rok, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne:

G1 Sp. z o.o. "D" (dalej również: "Spółka" lub "Spółka D") została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 20 września 2013 r. pod nr [...] . Siedziba Spółki mieści się pod adresem: [...],[...] D.. Wspólnikami Spółki są lub byli: 1. W. M. - od 20 września 2013 r. do chwili obecnej (brak zmian w KRS odnośnie zgonu), posiadał 160 udziałów; 2. W. K. - od 20 września 2013 r. do chwili obecnej, posiadająca 160 udziałów; 3. W. W. - od 20 września 2013 r. do chwili obecnej, posiadający 160 udziałów; 4. W. Z.- od 20 września 2013 r. do 24 stycznia 2017 r., posiadający do 80 udziałów; 5. W. Ł.- od 20 września 2013 r. do chwili obecnej, posiadający 160 udziałów; 6. G. M.- od 20 września 2013 r. do chwili obecnej, posiadająca 80 udziałów, 7. M. M. - od 24 stycznia 2017 r. do chwili obecnej, posiadający 80 udziałów. W skład Zarządu Spółki wchodzą lub wchodzili: 1. na stanowisku prezesa zarządu: a) T. P.- od 20 września 2013 r. do 18 kwietnia 2019 r., b) S. H. - od 30 listopada 2020 r. do chwili obecnej; 2. na stanowisku wiceprezesa zarządu: W. M.- od 20 września 2013 r. do chwili obecnej (brak zmian w KRS odnośnie zgonu). Do składania oświadczeń woli w imieniu Spółki upoważniony jest samodzielnie każdy członek zarządu. W skład Rady Nadzorczej wchodzą lub wchodzili: 1. W. K. - od 20 września 2013 r. do chwili obecnej; 2. W. Ł.- od 20 września 2013 r. do chwili obecnej; 3. W. W.- od 20 września 2013 r. do chwili obecnej.

Na podstawie wniosku o wpis do ewidencji producentów z 25 kwietnia 2013 r. Spółce "D." nadano nr EP: [...]. Spółka w latach 2013 - 2017, 2020 - 2023 składała wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich, w latach 2014 - 2016, 2020 - 2023 - o przyznanie płatności ONW, natomiast w latach 2014 - 2017 - o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych.

15 czerwca 2021 r. G1 Sp. z o.o. za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2021. We wniosku strona ubiegała się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej płatności za zazielenienie oraz płatności redystrybucyjnej do powierzchni 86,33 ha. Następnie, 12 lipca 2021 r. strona złożyła zmianę do wniosku, w której wycofała działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni 0,49 ha oraz dodała działki ewidencyjne nr: - [...] na której położona była działka rolna AT o deklarowanej powierzchni 5,71 ha (działka w 2020 r. deklarowana przez Ł. W.); - [...] na której położona była działka rolna AN3 o deklarowanej powierzchni 2,00 ha; - [...] bez deklaracji działki rolnej; - [...] na której położona była działka rolna AN2 o deklarowanej powierzchni 1,37 ha. Następnie, 12 lipca 2021 r. strona złożyła kolejną zmianę do wniosku o przyznanie płatności na rok 2021, w której dodała działkę ewidencyjną nr [...] na której położona była działka rolna BC o powierzchni 0,46 ha. W dniu 16 września 2021 r. strona złożyła zmianę do wniosku o przyznanie płatności na rok 2021, w której wycofała działkę ewidencyjną nr [...], wycofana powierzchnia wynosiła 2,20 ha.

9 czerwca 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Łęczycy wezwał stronę skarżącą do złożenia dodatkowych wyjaśnień, dokumentów potwierdzających spełnianie przez stronę warunków, o których mowa w art. 4 Rozporządzenia nr 1307/2013 poprzez wykazanie, iż jako podmiot zarządza i prowadzi gospodarstwo rolne. 5 lipca 2022 r. wpłynęło pismo z wyjaśnieniami strony.

2 listopada 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Łęczycy zawiadomił stronę o wyznaczeniu na dzień 29 listopada 2023 r. terminu przeprowadzenia rozprawy administracyjnej celem ustalenia czy G1 Sp. z o.o. jako podmiot zarządza i prowadzi gospodarstwo rolne, rozumiane jako wyodrębniona jednostka, zarówno pod względem technicznym jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą. Ponadto organ wezwał stronę do złożenia w terminie do 29 listopada 2023 r. wyjaśnień i innych dokumentów w postaci dokumentacji stanowiącej dowody na to, że Spółka prowadzi osobne gospodarstwo rolne. Strona nie stawiła się na termin rozprawy.

W piśmie z 30 czerwca 2022 r., strona poinformowała, że materiał siewny pochodził z jej gospodarstwa oraz przedstawiała wykaz wraz z numerami ksiąg wieczystych użytkowanych przez nią działek. Do powyższego pisma dołączono również kopię faktury VAT 09/12/2021 z dnia 14 grudnia 2021 r. dokumentującą usługę o nazwie "Usługa rolnicza" sprzedawca: G2 Sp. z o.o.; nabywca: G1 Sp. z o.o.

29 listopada 2023 r. strona złożyła pismo stanowiące odpowiedź na wezwanie z dnia 2 listopada 2023 r., w którym oświadczyła, że Spółka sama prowadzi gospodarstwo rolne, osobiście i zgodnie z wszelką kulturą rolną i wszelkimi wymogami ochrony środowiska. Na potwierdzenie powyższego strona dołączyła: fakturę nr 1/06/2021 z 2 czerwca 2021 r.

Decyzją z 12 marca 2024 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Łęczycy odmówił stronie przyznania wszystkich płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego o które ubiegała się strona we wniosku o przyznanie płatności na rok 2021.

10 kwietnia 2024 r. pełnomocnik strony wniósł odwołanie, w treści którego zarzuca powyższej decyzji naruszenie przepisów prawa procesowego oraz naruszenie prawa materialnego, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Powołaną na wstępie decyzją z 3 września 2024 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi utrzymał w mocy zaskarżoną doń decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Łęczycy z 12 marca 2024 r. o odmowie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2021 r. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy w pierwszej kolejności powołał treść przepisów prawnych stanowiących materialnoprawną podstawę wydanej decyzji oraz stwierdził, że organ I instancji prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych sprawy w tym w zakresie ustaleń dotyczących podmiotów powiązanych ze stroną, tj. G3 Sp. z o.o., G4 Sp. z o.o., G2 Sp. z o.o., M. W., K. W., Ł. W., Z. W., podzielając stanowisko organu I instancji, że istnieją powiązania osobowe w utworzonych spółkach prawa handlowego. Organ wskazał, że o płatności w roku 2021, jak i w latach wcześniejszych, występowali zarówno odrębnie sami udziałowcy, jak również spółki, których udziały skupione są głównie w ich rękach oraz osób im bliskich (jak to miało miejsce w przypadku Spółki G3 gdzie udziały Z.W. przejęła jego żona E.W.). Wszystkie te podmioty - udziałowcy (składający wnioski we własnym imieniu), jak i spółki wnioskowały o przyznanie tych samych płatności, którymi w roku 2021 były płatności obszarowe, płatności ONW (których przyznanie jest warunkowane wyznaczeniem na danym gruncie obszaru ONW) i płatności ekologiczne (z wyjątkiem G1 " Sp. z o.o.). Organy zwróciły także uwagę na fakt, że osoby z rodziny W. pełnią również znaczące funkcje w organach spółek. I tak: wiceprezesem zarządu w trzech spółkach był M. W., w radach nadzorczych zasiadają K. W., Ł. W., czy W. W. - ojciec K. W.. Ponadto, siedziby wszystkich spółek położone są na terenie gminy D., zaś wyżej wymienionych udziałowców - na terenie gminy D. i G.. Organy zwróciły także uwagę na podobieństwa prowadzonych przez wszystkie spółki działalności. Zgodnie z danymi zawartymi w KRS przedmiotem działalności spółek: G2 Sp. z o.o. i G3 Sp. z o.o. jest m.in. uprawa zbóż, pozostałe uprawy rolne inne niż wieloletnie, sprzedaż hurtowa zboża, nasion i pasz dla zwierząt, działalność usługowa wspomagająca produkcje roślinną, wydobywanie żwiru i piasku, gliny i kaolinu. G1 Sp. z o.o. zajmuje się uprawą warzyw, pozostałymi uprawami rolnymi innymi niż wieloletnie, sprzedażą hurtową owoców i warzyw, sprzedażą hurtową zboża, działalnością usługową wspomagającą produkcję roślinną, wydobywaniem żwiru i piasku, gliny i kaolinu, natomiast G4 Sp. z o.o. prowadzi działalność w zakresie uprawy zbóż oraz warzyw, pozostałych upraw rolnych innych niż wieloletnie, sprzedaży hurtowej owoców i warzyw, wydobywania żwiru i piasku, gliny i kaolinu. Wobec powyższego organ II instancji stwierdził, że działalność wszystkich spółek jest komplementarna i pozwala na stworzenie de facto jednego przedsiębiorstwa, którego celem będzie uprawa zbóż oraz warzyw, pozostałe uprawy rolne inne niż wieloletnie, sprzedaż hurtowa owoców i warzyw, wydobywanie żwiru i piasku, gliny i kaolinu. Utworzone i przedstawione przez spółki projekty mogą być elementem jednej większej inwestycji ze względu ma komplementarność tych przedsięwzięć, powiązania kapitałowe i osobowe oraz miejsce wykonywania działalności gospodarczej. Powiązania kapitałowe i osobowe, jedność i komplementarność prowadzonych przez spółki działalności gospodarczych pozwala na wysnucie wniosku, że zamiarem była realizacja jednego przedsięwzięcia, które zostało podzielone pomiędzy poszczególne spółki. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że spółki G1Sp. z o.o., G3 Sp. z o.o. i G4 Sp. z o.o. powstały, zarejestrowały swoją działalność w Ewidencji Producentów i rozpoczęły wnioskowanie o płatności po 2011 r. Prowadzenie tej samej lub zbliżonej do siebie działalności przez spółki, ich powiązania kapitałowe, osobowe i funkcjonalne dają uzasadnione podstawy do stwierdzenia, iż stanowi to próbę obejścia przepisów dotyczących limitu kwoty pomocy, jaka może być przyznana i wypłacona jednemu beneficjentowi. Organ wyjaśnił, że gdyby o przyznanie płatności wystąpił tylko jeden podmiot, to ich wysokość, do łącznej powierzchni gruntów zgłoszonych przez spółki i osobiście M.W., Z. W., K. W. i Ł. W., byłaby mniejsza niż w przypadku złożenia odrębnych wniosków przez wszystkie te podmioty. Potwierdzają to dane znajdujące się w tabeli zawierającej zestawienie powierzchni deklarowanych we wnioskach o przyznanie płatności na rok 2021, wskazujące na wymierną i realną korzyść ekonomiczną dla wszystkich podmiotów w przypadku złożenia wniosków przez każdy z nich odrębnie, przedstawiając szczegółowe wyliczenia w tym zakresie. Organ odwoławczy wskazał również, że nie neguje faktu, iż strona jest w posiadaniu gruntów zadeklarowanych do płatności, czy też możliwości prowadzenia przez nią działalności gospodarczej samodzielnie. Jednakże obowiązujące przepisy nie dopuszczają możliwości udzielenia pomocy publicznej tym podmiotom, które sztucznie stworzyły warunki wymagane do otrzymania płatności w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia w ramach działań, o które wnioskowały ww. spółki i osoby. W ocenie organu odwoławczego analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz lektura zaskarżonej decyzji pozwala przyjąć, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Łęczycy wykazał, iż skarżąca, wraz z powiązanymi podmiotami, współkreowała sztuczne warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami, co też skutkowało odmową przyznania wnioskowanych płatności na podstawie art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013 (tj. Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, ze zm.). W rozpatrywanej sprawie schemat działania skarżącej oraz pozostałych podmiotów jest podobny, stwarzają one pozorne warunki aby każdy z nich mógł ubiegać się o przyznanie płatności. Pomimo składanych oświadczeń o samodzielnym i osobistym prowadzeniu działalności rolniczej to strona nie wykazała, kto osobiście podejmował decyzje o kierunku i rodzaju prowadzonych upraw, wykonywanych zabiegach agrotechnicznych bądź ich zlecaniu podmiotom zewnętrznym, nie wykazała również, że posiada maszyny, urządzenia i budynki niezbędne do prowadzenia deklarowanej działalności rolniczej. W tej sytuacji nietrudno zgodzić się z organem I instancji, że głównym celem spółki jest uzyskanie dopłat o jak najwyższej wartości i obejście w ten sposób przepisów. Organ II instancji stwierdził, że działania skarżącej, dają podstawę do uznania, że zostało to dokonane wyłącznie w celu uniknięcia skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów. Jak bowiem trafnie wskazał organ I instancji, co zostało poparte wyliczeniami organu odwoławczego w niniejszej decyzji oraz w decyzjach dotyczących przyznania innych płatności w sytuacji, gdyby płatności przyznawano do całości areału należącego do skarżącej i pozostałych podmiotów, kwota wsparcia byłaby niższa od łącznej kwoty jaką otrzymałyby skarżąca i powiązane kapitałowo i osobowo z nią spółki i osoby, gdyby ich wnioski zostały uwzględnione razem. Tym samym organ uznał, że działanie skarżącej polegające na stworzeniu sztucznego mechanizmu służącego obejściu przepisów ograniczających wsparcie dla większych producentów, w sposób oczywisty było sprzeczne z celem wsparcia jakim było zapewnienie konkurencyjności w sensie ogólnym. Za niezasadny organ II instancji uznał także zarzut naruszenia art. 4 ust. 3 Rozporządzenia nr 2988/95 (tj. rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312 z 23 grudnia 1995 r. str. 1 ze zm.) oraz art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013 (tj. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, ze zm.). Organ odwoławczy powtórzył za organem I instancji, że utworzenie podmiotów, powiązanych ze sobą osobowo, kapitałowo, organizacyjnie i technicznie, a następnie złożenie kilku odrębnych wniosków o przyznanie płatności rolnych, z pominięciem modulacji, która ogranicza przyznanie pomocy ze względu na powierzchnię gruntów rolnych wskazuje na stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności rolnych. Bez znaczenia pozostaje bowiem to, że skarżąca formalnie mogła wykazać się posiadaniem gruntów rolnych uprawianych rolniczo oraz to, że posiadała wyodrębnienie organizacyjno-prawne. Nie wyklucza to bowiem tego, przy zaistnieniu dodatkowych okoliczności, że mamy do czynienia z podjęciem przez podmioty czynności prawnych i faktycznych wprawdzie bezpośrednio nieobjętych zakazem prawnym, ale które w istocie zmierzają do osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo. Organ wskazał również, iż za niezrozumiały należy uznać zarzut naruszenia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020, bowiem przepis ten nie odnosi się do postępowań o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Z kolei odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 336 k.c. organ wyjaśnił, że zaskarżona decyzja nie zawiera wykładni tego przepisu, jakiej dopatruje się pełnomocnik strony. Odnosząc się do wniosków strony o dopuszczenie i przeprowadzenie dodatkowych dowodów organ odwoławczy wskazał, że załączone przez stronę protokoły oraz raporty z czynności kontrolnych dowodzą, że wszystkie wyżej wymienione spółki prowadzą produkcję ekologiczną w zakresie produkcji roślinnej, jednak w żaden sposób nie potwierdzają, że każda z nich prowadzi tą działalność samodzielnie. Organ podobnie ocenił dołączone do odwołania sprawozdania finansowe: G2 Sp. z o.o., G3 Sp. z o.o., G4 Sp. z o.o., G1 Sp. z o.o. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika strony o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków organ odwoławczy wskazał, że żadna z wezwanych osób, pomimo skutecznego doręczenia wezwania, nie stawiła się na przesłuchanie, nie wyjaśniła przyczyn nieobecności, nie wniosła o zmianę terminu przesłuchania, ograniczając się do złożenia tożsamo brzmiących oświadczeń o osobistym i samodzielnym prowadzeniu działalności rolniczej, bez przedstawienia konkretnych dowodów na potwierdzenie powyższego. Zaznaczono przy tym, że strona była kilkukrotnie pouczona o możliwości składania dodatkowych wyjaśnień, dokumentów, wnoszenia uwag i wniosków, jednak z takich możliwości również nie skorzystała. W konkluzji organ II instancji stwierdził, że poczynione w sprawie ustalenia pozwalają bez wątpliwości stwierdzić, że doszło do stworzenia sztucznych warunków w sprzeczności z celami sektorowego prawodawstwa rolnego. Jednocześnie maksymalizacja płatności w ramach systemów wsparcia była zamierzona przez podmioty tworzące sztuczne warunki, w tym również przez stronę. Wynika to nie tylko z przedstawionych już powiązań pomiędzy pomiotami, a także znajduje potwierdzenie w pozostałym zgromadzonym materiale dowodowym. Tym samym wobec całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie organ uznał, że nie ma podstaw, aby uznać spółkę za jednostkę samodzielnie prowadzącą działalność rolniczą i posiadającą autonomię w zakresie zarządzania zadeklarowanymi działkami i gospodarstwem. A co za tym idzie przyznanie pomocy byłoby sprzeczne z celami wsparcia, gdyż nie mieści się w celach wsparcia z tytułu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Podsumowując organ II instancji uznał, że okoliczności działania skarżącej w zadeklarowanym osobiście gospodarstwie oraz w ramach innych podmiotów, pozwalają uznać, że oba elementy (obiektywny i subiektywny) stworzenia sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia, zostały w przedmiotowej sprawie wykazane. W niniejszej sprawie zostały sztucznie stworzone warunki do otrzymania korzyści niezgodnych z celami pomocy finansowej przyznawanej w ramach płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2021 rok oraz nie zostały spełnione warunki konieczne do otrzymania takiej pomocy, określone w przepisach prawa krajowego i wspólnotowego.

W skardze na tę decyzję skarżąca zarzuciła:

I. Naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 1) ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny materiału dowodowego, dokonanej wybiórczo, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, polegającej na:

1) wywiedzeniu z dowodów wniosków z nich niewynikających, iż skarżąca oraz "podmioty powiązane", wymienione w decyzji stanowią jedno gospodarstwo rolne, mimo że ww. podmioty prowadzą odmienną działalność rolną, posiadają różne adresy prowadzenia działalności, różne numery rachunków bankowych, prowadzą odrębną rachunkowość, składają sprawozdania finansowe;

2) dokonaniu dowolnej oceny, nie mającej oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, że między Skarżącą a "podmiotami powiązanymi" istniały powiązania organizacyjne, techniczne i kapitałowe, podczas gdy w okolicznościach niniejszej sprawy można mówić wyłącznie o powiązaniach osobowych, które nie przesądzają o pozornym działaniu podmiotów;

3) dokonaniu dowolnej oceny, że skarżąca i inne podmioty wymienione w decyzji nie posiadają odrębnego kierownictwa, podczas gdy skład zarządu w każdej ze spółek jest odmienny;

4) pominięciu, że skład własnościowy każdej ze spółek, o których mowa w decyzji jest odmienny, a udziały posiadają również inne, niepowiązane podmioty;

5) błędnym uznaniu, że działalność wszystkich spółek jest komplementarna i pozwala na stworzenie jednego przedsiębiorstwa, którego celem jest uprawa zbóż i warzyw, pozostałe uprawy rolne, sprzedaż hurtowa owoców i warzyw, wydobywanie żwiru i piasku, gliny i kaolinu, podczas gdy przedmiot działalności każdego z podmiotów jest odmienny;

6) błędnym uznaniu, że celem zakładania spółek i innych podmiotów wymienionych w decyzji było uzyskanie wyższych płatności (przesłanka subiektywna), podczas gdy każdy z nich prowadzi odrębną działalność rolną;

- co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia, iż skarżąca wraz z innymi podmiotami wymienionymi w decyzji faktycznie tworzyła jedno gospodarstwo rolne, podzielone sztucznie celem uzyskania świadczeń w wyższej wysokości;

2. art. 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie dowodu z przesłuchania świadków i strony postępowania zgłoszonych przez skarżącą w odwołaniu z dnia 10 kwietnia 2024 r. na fakty: prowadzenia przez G1" Sp. z o.o., G2 Sp. z o.o., G3 Sp. z o.o., G4 Sp. z o.o., K. W., Z. W., M. W. oraz Ł. W. odrębnych działalności gospodarczych, na ich odrębny rachunek, rzecz i ryzyko; braku zamiaru ww. podmiotów uzyskania nienależnej płatności przez stworzenie sztucznych warunków; posiadania przez skarżącą gruntów, objętych wnioskiem o przyznanie płatności, mimo iż ww. okoliczności miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia, iż skarżąca wraz z innymi podmiotami wymienionymi w decyzji stworzyła sztuczne warunki celem uzyskania nienależnych świadczeń;

3. art. 8 § 2 k.p.a. poprzez brak wskazania przyczyn z powodu których organ uznał, że w roku 2021 skarżący wraz z innymi podmiotami powiązanymi stworzyła sztuczne warunki celem uzyskania płatności, mimo że ww. podmioty otrzymywały dopłaty w latach poprzednich, a ich sytuacja faktyczna i prawna w 2021 r. nie uległa zmianie i nie uzasadniała wydania decyzji odmownej;

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich w związku z art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE. L. z 2013 r., poz. 549, Nr 347) w związku z art. 11 ust. 4 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie rady (we) nr 637/2008 i rozporządzenie rady (we) nr 73/2009 poprzez ich błędne zastosowanie i wydanie decyzji odmawiającej skarżącej przyznania płatności, w sytuacji gdy skarżąca we własnym imieniu i na własny rachunek prowadziła działalność rolną, zaś wszystkie pozostałe podmioty, do których organ odnosi się w decyzji prowadziły odrębne od skarżącej gospodarstwa rolne i samodzielnie nimi zarządzały, a celem ich działania nie było uzyskanie korzyści sprzecznych z celami wsparcia.

Wobec powyższego, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz o dopuszczenie jako dowodu w sprawie nieprawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...], sygn. akt [...], którego wydruk został złożony do akt sprawy o sygn. akt III SA/Łd 677/24 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, celem udowodnienia faktu, że stworzenie sztucznych warunków celem uzyskania płatności (uzyskania płatności w wyższej wysokości aniżeli w przypadku gdyby takie sztuczne warunki nie zostały stworzone) miało miejsce już od 2009 r. i w kolejnych latach a w przypadku skarżącej od dnia jej powstania i wyłącznie w tym celu została zawiązana w dniu 26.04.2013 r. (data zawarcia umowy spółki, wpis do rejestru 28.08.2013 r.).

Sąd na rozprawie w dniu 30 stycznia 2025 r. na mocy art. 106 § 3 p.p.s.a. postanowił dopuścić dowód z wyroku z [...] wydanego przez Sąd Okręgowy w Ł. Wydział Karny, sygn. akt [...]

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się być niezasadna.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267). Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Z wymienionych powyżej przepisów wynika, iż sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W niniejszej sprawie kontroli tutejszego sądu poddano decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 3 września 2024 r. o odmowie przyznania stronie skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2021 rok.

W świetle materiału zgromadzonego w aktach sprawy sąd w pełni podziela ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez organ, uznaje je za prawidłowe i stanowiące uzasadnioną podstawę do wydania zaskarżonej decyzji. Wbrew zarzutom skargi organ zgromadził w sprawie pełny materiał dowodowy, dający podstawę do orzekania w sprawie. Ocena tego materiału została należycie przeprowadzona zaś wnioski wyciągnięte przez organ są logiczne i prawidłowe a tym samym brak jest jakichkolwiek podstaw do ich kwestionowania.

Czynności organów koncentrowały się w szczególności na ustaleniu i ocenie znaczenia dla sprawy powiązań między skarżącą, a następującymi podmiotami: G3 sp. z o.o. w D., G4 sp. z o.o. w D., G2 sp. z o.o. w Ł., M. W., K. W., Ł. W. i Z. W.. W wyniku tych ustaleń stwierdzono, że między skarżącą a wskazanymi podmiotami istnieją powiązania osobowe, które zostały wykorzystane do wykreowania sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami sektorowego prawodawstwa rolnego, co przesądziło o odmowie przyznania płatności za 2021 r. Sąd stanowisko to w pełni podziela.

Jak wynika z poczynionych ustaleń co do pierwszego ze wskazanych powyżej podmiotów, G3 sp. z o.o. z siedzibą Ł.63D w D., jej wspólnikami są lub byli: W.M.(od 28 sierpnia 2013 r., 148 udziałów) W. K. (od 28 sierpnia 2013 r., 148 udziałów), W. W.(od 28 sierpnia 2013 r., 148 udziałów), W. Z. (od 28 sierpnia 2013 r. do 30 stycznia 2017 r., 74 udziały), P. D. (od 28 sierpnia 2013 r. 74 udziały na zasadach wspólności ustawowej ze S. P.), P. S. (od 28 sierpnia 2013 r. 74 udziały na zasadach wspólności ustawowej z D. P.), M. P. (od 28 sierpnia 2013 r. 74 udziały), B. J.. (od 28 sierpnia 2013 r. 74 udziały na zasadach wspólności ustawowej ze C. B.), B. C. (od 28 sierpnia 2013 r. 74 udziały na zasadach wspólności ustawowej z J.B.), W. E.(od 30 stycznia 2017 r. 74 udziały. W skład Zarządu spółki wchodzą lub wchodzili: na stanowisku prezesa zarządu: T. A. (od 28 sierpnia 2013 r. do 23 maja 2017 r.), P. M. (od 23 maja 2017 r. do 3 czerwca 2024 r.), S. E. (od 3 czerwca 2024 r.); na stanowisku wiceprezesa zarządu: W. M. (od 28 sierpnia 2013 r. do 3 czerwca 2024 r. - zgodnie z danymi zawartymi w KRS). Do składania oświadczeń woli w imieniu Spółki upoważniony jest samodzielnie każdy członek zarządu. W skład Rady Nadzorczej wchodzą lub wchodzili: W. K. (od 28 sierpnia 2013 r.), W. W. (od 28 sierpnia 2013 r.), P. S. (od 28 sierpnia 2013 r.). Na podstawie wniosku o wpis do ewidencji producentów z dnia 25 kwietnia 2013 r. Spółce "Ł." nadano nr [...]. Spółka w latach 2013 - 2017, 2020 - 2023 składała wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich, w latach 2014, 2020 - 2023 - o przyznanie płatności ONW, w latach 2014 - 2017 – o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych, w latach 2020 - 2023 - o przyznanie płatności ekologicznych.

Drugi z podmiotów to G4" sp. z o.o., [...], D.. Wspólnikami są lub byli: W. M.(od 19 listopada 2013 r. - brak zmian w KRS odnośnie zgonu, 320 udziałów), W. W.(od 19 listopada 2013 r. 320 udziałów), W. K. (od 19 listopada 2013 r. 320 udziałów), 4. W. Ł.(od 19 listopada 2013 r. 320 udziałów), W. Z.(od 19 listopada 2013 r. do 24 października 2016 r., 160 udziałów), W. L. (od 19 listopada 2013 r. 160 udziałów), G. P.(od 24 października 2016 r. 160 udziałów). W skład Zarządu wchodzą lub wchodzili: na stanowisku prezesa zarządu: (T. A. - od 19 listopada 2013 r. do 1 sierpnia 2017 r.), R. K. (od 1 sierpnia 2017 r. do 20 stycznia 2021 r.), W. L. (od 20 stycznia 2021 r.), na stanowisku wiceprezesa zarządu: W. M.(od 19 listopada 2013 r. brak zmian w KRS odnośnie zgonu). Do składania oświadczeń woli w imieniu Spółki upoważniony jest samodzielnie każdy członek zarządu. W skład rady nadzorczej wchodzą lub wchodzili: W. K. (od 19 listopada 2013 r.), W. W. J.(od 19 listopada 2013 r.), G. M. (od 19 listopada 2013 r.). Na podstawie wniosku o wpis do ewidencji producentów z dnia 25 kwietnia 2013 r. Spółce "G4" nadano nr EP[...]Spółka w latach 2013 - 2017, 2020 - 2023 składała wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich, w latach 2020 - 2023 - o przyznanie płatności ONW, w latach 2013 - 2017 - o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych, w latach 2020 - 2023 - o przyznanie płatności ekologicznych.

Trzeci podmiot to G2 sp. z o.o. w Ł. Wspólnikami Spółki są lub byli: G. M.- od 29 marca 2002 r. do chwili obecnej, posiadająca 240 udziałów, W. M.- od 29 marca 2002 r. do chwili obecnej (brak zmian w KRS odnośnie zgonu), posiadał 240 udziałów, W. Z.- od 29 marca 2002 r. do chwili obecnej, posiadający do 240 udziałów do dnia 30 kwietnia 2010 r., a od dnia 30 kwietnia 2010 r. - 120 udziałów, W.K. (do zmiany z 30 kwietnia 2010 r. W. K.) - od 29 marca 2002 r. do chwili obecnej, posiadająca 120 udziałów, P. H. - od 29 marca 2002 r. do 30 kwietnia 2010 r., posiadająca 120 udziałów, P. Z.- od 30 kwietnia 2010 r. do chwili obecnej, posiadający 120 udziałów, W. W.- od 30 kwietnia 2010 r. do chwili obecnej, posiadający 120 udziałów. W skład Zarządu Spółki wchodzą lub wchodzili: na stanowisku prezesa zarządu: a) G. M.- od 29 marca 2002 r. do 30 kwietnia 2010 r., b) W. M.- od 30 kwietnia 2010 r. do 17 marca 2021 r., c) S. H. - od 17 marca 2021 r. do chwili obecnej. Na stanowisku wiceprezesa zarządu: W. M.- od 17 marca 2021 r. do chwili obecnej (brak zmian w KRS odnośnie zgonu). Do składania oświadczeń woli w imieniu Spółki upoważniony jest samodzielnie każdy członek zarządu. W skład Rady Nadzorczej wchodzą lub wchodzili: O. J.- od 29 marca 2002 r. do 6 kwietnia 2017 r., P. S. - od 29 marca 2002 r. do chwili obecnej, W. (W.) K. - od 29 marca 2002 r. do 6 kwietnia 2017 r., M. P. - od 6 kwietnia 2017 r. do chwili obecnej. Na podstawie złożonego w dniu 8 sierpnia 2006 r. wniosku o wpis do ewidencji producentów Spółce nadano numer EP: [...]. Spółka w latach 2008 - 2017, 2020 - 2023 składała wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich i ONW, w latach 2009 - 2017 - o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych, w latach 2020 - 2023 -o przyznanie płatności ekologicznych.

Czwarty podmiot to zmarły w dniu 29 października 2022 r. M. W.. Na wniosek o wpis do ewidencji producentów złożony w dniu 24 maja 2004 r., uzyskał nr [...]. Składał wnioski: o przyznanie płatności bezpośrednich - w latach 2004 - 2018, 2020 - 2022, o przyznanie płatności ONW - w latach 2020 - 2022, o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych - w latach 2008 - 2017, o przyznanie płatności ekologicznych - w latach 2020 - 2022.

Piąty podmiot to K. W.. Na wniosek o wpis do ewidencji producentów złożony w dniu 24 maja 2004 r. uzyskała nr EP: [...]. Składała wnioski: o przyznanie płatności bezpośrednich - w latach 2004 - 2018, 2020 - 2023, o przyznanie płatności ONW - w latach 2013, 2015 - 2018, 2020 - 2023, o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych - w latach 2009 - 2018, o przyznanie płatności ekologicznych - w latach 2020 - 2023.

Szósty podmiot to Ł. W.Na wniosek o wpis do ewidencji producentów złożony w dniu 26 maja 2011 r. uzyskał nr EP: [...]. Składał wnioski: o przyznanie płatności bezpośrednich - w latach 2011 - 2023, o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych - w latach 2012 - 2016, o przyznanie płatności ekologicznych - w latach 2017, 2020 - 2023.

Siódmy podmiot to Z. W. wniosek o wpis do ewidencji producentów złożony w dniu 24 maja 2004 r. uzyskał nr EP: [...]. Składał wnioski: o przyznanie płatności bezpośrednich - w latach 2004 - 2023, o przyznanie płatności ONW - w latach 2013 - 2023, o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych - w latach 2008 - 2017, o przyznanie płatności ekologicznych - w latach 2020 - 2023.

Jak widać, między tymi podmiotami i skarżącą niewątpliwie istnieją powiązania osobowe. Jej udziałowcy i członkowie jej organów są również udziałowcami i pełnią funkcje w organach spółek powiązanych, mając w ten sposób wpływ na decyzje podejmowane przez skarżącą i podmioty powiązane. Co więcej, o płatności w roku 2021, jak i latach wcześniejszych występowali zarówno sami udziałowcy samodzielnie jako producenci, jak również spółki, których udziały skupione są głównie w ich rękach oraz osób im bliskich – wszyscy ono wnioskowali o przyznanie tych samych płatności, którymi w roku 2021 były płatności obszarowe, płatności ONW (których przyznanie jest warunkowane wyznaczeniem na danym gruncie obszaru ONW) i płatności ekologiczne (z wyjątkiem spółki "D."). Nie bez znaczenia jest również to, że siedziby wszystkich spółek położone są na terenie gminy D., zaś udziałowców - na terenie gminy D. i G..

Niewątpliwe występują też podobieństwa prowadzonych przez wszystkie podmioty powiązane działalności. Zgodnie z danymi zawartymi w KRS przedmiotem działalności spółek: Ł. i K. jest m.in. uprawa zbóż, pozostałe uprawy rolne inne niż wieloletnie, sprzedaż hurtowa zboża, nasion i pasz dla zwierząt, działalność usługowa wspomagająca produkcje roślinną, wydobywanie żwiru i piasku, gliny i kaolinu. Spółka "D." zajmuje się uprawą warzyw, pozostałymi uprawami rolnymi innymi niż wieloletnie, sprzedażą hurtową owoców i warzyw, sprzedażą hurtową zboża, działalnością usługową wspomagającą produkcję roślinną, wydobywaniem żwiru i piasku, gliny i kaolinu, natomiast "B." prowadzi działalność w zakresie uprawy zbóż oraz warzyw, pozostałych upraw rolnych innych niż wieloletnie, sprzedaży hurtowej owoców i warzyw, wydobywania żwiru i piasku, gliny i kaolinu.

Słusznie zatem organy uznały, że działalność wszystkich spółek jest komplementarna i pozwalała na stworzenie de facto jednego przedsiębiorstwa, którego celem byłaby uprawa zbóż oraz warzyw, pozostałe uprawy rolne inne niż wieloletnie, sprzedaż hurtowa owoców i warzyw, wydobywanie żwiru i piasku, gliny i kaolinu. Utworzone i przedstawione przez spółki projekty mogły być elementem jednej większej inwestycji ze względu ma komplementarność tych przedsięwzięć, powiązania kapitałowe i osobowe oraz miejsce wykonywania działalności gospodarczej. Powiązania kapitałowe i osobowe, jedność i komplementarność prowadzonych przez spółki działalności gospodarczych niewątpliwie pozwalała, zdaniem Sądu, na przyjęcie, że jedno przedsięwzięcie zostało celowo w sposób sztuczny podzielone pomiędzy poszczególne spółki. Świadczy o tym i to, że spółki Ł., B. i D. powstały, zarejestrowały swoją działalność w Ewidencji Producentów i rozpoczęły wnioskowanie o płatności po 2011 r. Prowadzenie tej samej lub zbliżonej do siebie działalności przez spółki, ich powiązania kapitałowe, osobowe i funkcjonalne stanowiły więc uzasadnione podstawy do stwierdzenia, iż była to próba obejścia przepisów dotyczących limitu kwoty pomocy, jaka może być przyznana i wypłacona jednemu beneficjentowi.

Zgodnie z art. 11 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE. L. z 2013 r., Nr 347, str. 608 ze zm.) – dalej: rozporządzenie nr 1307/2013, nie zapewnia się korzyści polegającej na uniknięciu zmniejszenia płatności rolnikom, w przypadku których stwierdzono, że w sztuczny sposób stworzyli - po dniu 18 października 2011 r. - warunki, które pozwalają im uniknąć skutków wynikających z niniejszego artykułu.

W rozpoznanej sprawie zdaniem sądu organy wykazały, że gdyby o przyznanie płatności wystąpił tylko jeden podmiot, to ich wysokość, do łącznej powierzchni gruntów zgłoszonych przez powiązane spółki i osoby fizyczne (M. W., Z. W., K. W. i Ł.W.), byłaby mniejsza niż w przypadku złożenia odrębnych wniosków przez wszystkie te podmioty. Potwierdzają to dane przedstawione przez organ odwoławczy w tabeli 3 na s. 17-18 zaskarżonej decyzji ("Zestawienie powierzchni deklarowanych we wnioskach o przyznanie płatności na rok 2021", wskazujące na wymierną i realną korzyść ekonomiczną dla wszystkich podmiotów w przypadku złożenia wniosków przez każdy z nich odrębnie).

Zgodnie z art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE. L. z 1995 r., Nr 312, str. 1) – dalej: rozporządzenie nr 2988/95, działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

Stosownie z kolei do art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE. L. z 2013 r., Nr 347, str. 549 ze zm.) – dalej: rozporządzenie nr 1306/2013, bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

Warunki przyznawania płatności określone zostały m.in. w przepisach ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1775) - dalej: ustawa o płatnościach. Zgodnie z art. 1 tej ustawy:

1) zadania oraz właściwość organów i jednostek organizacyjnych w zakresie dotyczącym następujących płatności bezpośrednich w rozumieniu art. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, ze zm.) - dalej: "rozporządzenie nr 1307/2013": jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dla młodych rolników, płatności dodatkowej, płatności związanych do powierzchni upraw, płatności związanych do zwierząt i płatności dla małych gospodarstw, zwanych dalej "płatnościami bezpośrednimi", oraz płatności niezwiązanej do tytoniu i uzupełniającej płatności podstawowej, zwanych dalej "przejściowym wsparciem krajowym", określonych w przepisach:

a) rozporządzenia nr 1307/2013,

b) rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 641/2014 z dnia 16 czerwca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UEL 181 z 20.06.2014, str. 74),

c) rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 639/2014 z dnia 11 marca 2014 r. w sprawie uzupełnienia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz zmiany załącznika X do tego rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014, str. 1), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 639/2014",

d) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1306/2013",

e) rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UEL 227z 31.07.2014, str. 69), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 809/2014",

f) rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UEL 181 z 20.06.2014, str. 48), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 640/2014"; 2) zasady i tryb:

a) przyznawania rolnikom płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego,

b) przeprowadzania kontroli w zakresie płatności bezpośrednich oraz przejściowego wsparcia krajowego,

c) wypłaty rolnikom płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego - w zakresie nieokreślonym w przepisach, o których mowa w pkt 1, lub przewidzianym w tych przepisach do określenia przez państwo członkowskie Unii Europejskiej.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach:

1. Płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi jeżeli: 1) został nadany mu numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz 2) łączna powierzchnia gruntów rolnych objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest mniejsza niż 1 ha.

2. Pomimo niespełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, płatności bezpośrednie są przyznawane, jeżeli: 1) rolnik spełnia warunki do przyznania płatności związanych do zwierząt i złożył wniosek o przyznanie tych płatności oraz 2) łączna kwota płatności bezpośrednich, przed zastosowaniem art. 63 rozporządzenia nr 1306/2013, wynosi co najmniej równowartość w złotych kwoty 200 euro.

Z wyliczeń dokonanych przez organy wynika, że gdyby o płatności bezpośrednie w 2021 r. wystąpił tylko jeden podmiot, przy uwzględnieniu maksymalnych limitów i posiadanych uprawnień, i zadeklarował do płatności grunty rolne o łącznej powierzchni 606,29 ha to hipotetyczna wysokość płatności OB (bez zastosowania współczynnika korygującego i dyscypliny finansowej) wyniosłaby: 541 860,74 zł. Jeżeli kwota płatności zgodnie z powyższymi regułami zostałaby określona dla każdego z podmiotów z osobna, to byłaby wyższa o 34 878,04 zł wynosząc 576 738,78 zł. Z powyższego jasno wynika łączna potencjalna korzyść z tytułu podziału gospodarstwa na kilka podmiotów. Jest to kwota 236 135,53 zł, na którą składają się: 34 878,04 zł płatności bezpośrednie + 11 185,75 zł płatności ONW + 190 071,74 zł płatności RE = razem: 236 135,53 zł.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach, płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności, oraz łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha.

W rozpoznanej sprawie skarżąca wykazała, iż nadano jej numer identyfikacyjny oraz, że legitymuje się rzeczowymi prawami do gruntów rolnych, jednak nie wykazała prowadzenia w imieniu własnym działalności rolniczej. Sąd podziela stanowisko organów, że samodzielność i posiadanie przez nią gospodarstwa było pozorowane. Z ustaleń organów wynika, że skarżąca, wraz z powiązanymi podmiotami, współkreowała sztuczne warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami. Jak wynika z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. W rozpoznanej sprawie schemat działania skarżącej oraz pozostałych podmiotów jest podobny, stwarzają one pozorne warunki, aby każdy z nich mógł ubiegać się o przyznanie płatności. Pomimo składanych oświadczeń o samodzielnym i osobistym prowadzeniu działalności rolniczej skarżąca nie wykazała, kto osobiście podejmował decyzje o kierunku i rodzaju prowadzonych upraw, wykonywanych zabiegach agrotechnicznych bądź ich zlecaniu podmiotom zewnętrznym, nie wykazała również, że posiada maszyny, urządzenia i budynki niezbędne do prowadzenia deklarowanej działalności rolniczej. W tej sytuacji należy zgodzić się z organami, że głównym celem skarżącej było uzyskanie dopłat o jak najwyższej wartości i obejście w ten sposób przepisów modulacyjnych.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1305/2013 wsparcie rozwoju obszarów wiejskich przyczynia się do osiągnięcia następujących celów: a) wspieranie konkurencyjności rolnictwa; b) zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; c) osiągnięcie zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy.

Działania skarżącej miały na celu wyłącznie uniknięcie skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów. Organy wykazały, że w sytuacji gdyby płatności przyznawano do całości areału należącego do skarżącej i pozostałych podmiotów, kwota wsparcia byłaby niższa od łącznej kwoty jaką otrzymałyby skarżąca i powiązane kapitałowo i osobowo z nią spółki i osoby, gdyby ich wnioski zostały uwzględnione razem. Tym samym należy uznać, że działanie skarżącej polegające na stworzeniu sztucznego mechanizmu służącego obejściu przepisów ograniczających wsparcie dla większych producentów, w sposób oczywisty było sprzeczne z celem wsparcia jakim było zapewnienie konkurencyjności w sensie ogólnym. Utworzenie podmiotów, powiązanych ze sobą osobowo, kapitałowo, organizacyjnie i technicznie, a następnie złożenie kilku odrębnych wniosków o przyznanie płatności rolnych, z pominięciem modulacji, która ogranicza przyznanie pomocy ze względu na powierzchnię gruntów rolnych wskazuje na stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności rolnych. Bez znaczenia pozostaje przy tym to, że skarżąca formalnie mogła wykazać się posiadaniem gruntów rolnych uprawianych rolniczo oraz to, że posiadała wyodrębnienie organizacyjno-prawne.

Zarzuty skargi okazały się niezasadne.

Dotyczy to przede wszystkim wskazanych w pkt I. 1-6 zarzutów naruszenia prawa procesowego, prowadzących – zdaniem strony skarżącej – do nieprawidłowych ustaleń i oceny powiązań między podmiotami i ich znaczenia dla sprawy oraz uznania, że skarżąca stworzyła sztuczne warunki uzyskania płatności. Sąd przypomina, że w systemie płatności rolniczych – inaczej niż na gruncie k.p.a. – to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu co do faktów, z których wywodzi korzystny dla niego skutek prawny. Jak wynika z art. 4 w zw. z art. 27 ust. 1 ustawy PROW 2014 - 2020, w postępowaniach tych organ administracji publicznej: stoi na straży praworządności (pkt 1); jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (pkt 2); udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (pkt 3); zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 k.p.a. nie stosuje się (pkt 4). Natomiast z art. 27 ust. 2 wynika, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W skardze strona skarżąca zarzuca organowi to, czego sama nie dopełniła, mimo nałożonego na nią obowiązku. To ona bowiem powinna wykazać, że jej działalność nie była pozorowana i nie było sztucznego podziału celem uzyskania wyższych płatności. Sąd przypomina, że skarżąca miała ku temu okazję w postaci rozprawy administracyjnej, na którą się jednak nie stawiła. Nie skorzystała też z możliwości udowodnienia swych racji na piśmie – ustaleń organu nie podważają przedłożone przez stronę skarżącą oświadczenia o samodzielnym i osobistym prowadzeniu działalności rolniczej na gruntach zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności, z powołaniem się na prawo własności i ograniczone prawo rzeczowe (dzierżawę) do zadeklarowanych gruntów, czy faktury i protokoły z kontroli przeprowadzone przez jednostkę certyfikującą. To, że skarżąca grunty te posiada nie było kwestionowane, podobnie jak to, że działalność rolnicza jest prowadzona. Organy kwestionowały natomiast prawo skarżącej do płatności z uwagi na sztucznie stworzone warunki wymagane do otrzymania płatności w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia. Skarżąca w żaden sposób ustaleń organu nie podważyła.

Nie zasługują na uwzględnienie również jej zarzuty naruszenia art. 75 § 1 i 78 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie dowodów z przesłuchania świadków i strony zgłoszonych w odwołaniu, m.in. na okoliczność braku zamiaru uzyskania nienależnej płatności przez stworzenie sztucznych warunków. Zgodnie bowiem art. 78 § 2 k.p.a., organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania, o którym mowa w § 1 (żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. Sąd stwierdza, że skarżąca mogła uczynić ze swego prawa użytek na każdym etapie postępowania, łącznie z udziałem w rozprawie, o której została zawiadomiona lub w ramach wyjaśnień pisemnych, do których była wzywana, jednak tego nie uczyniła. Powoływanie się na istnienie źródeł dowodowych mających dowodzić jej racji dopiero w postępowaniu odwoławczy sąd ocenia jako próbę nadużycia prawa procesowego, które w związku z tym nie zasługuje na aprobatę.

Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 8 § 2 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. O naruszeniu tego przepisu wcale nie świadczy to, że skarżąca i inne podmioty uzyskiwały dopłaty w latach poprzednich. Jak podkreśla się w orzecznictwie, "nie istnieje konstrukcja prawna, która nakazywałaby przyznawać płatności za dany rok tylko z tego powodu, że były one przyznane w latach poprzednich. Każda sprawa administracyjna stanowi jedną odrębną całość, co oznacza, że decyzje w zakresie przyznania płatności za poprzednie lata nie mają wpływu na wynik sprawy danej, będącej przedmiotem kontroli judykacyjnej" (wyrok NSA z dnia 22 października 2019 r., sygn. akt I GSK 499/19, Lex nr 2783539).

Niezasadne były też zarzuty naruszenia prawa materialnego. Sąd podziela ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, że "warunki można uznać za stworzone sztucznie, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności faktycznych można przyjąć, że nie miałyby one miejsca gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia" (wyrok NSA z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1752/19, Lex nr 3025455). Pogląd taki został sformułowany w nawiązaniu do orzecznictwa TSUE, w którym przyjęto, że "Artykuł 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach pierwszego z tych elementów do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). W ramach drugiego elementu do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więzi prawne, ekonomiczne lub personalne pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami" (wyrok TSUE z 12.09.2013 r., C-434/12). Z kolei w wyroku z 7.04.2022 r., C-176/20 wskazano, że "Art. 60 rozporządzenia 1306/2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania należy interpretować w ten sposób, że sytuacja, w której wnioskujący o przyznanie wsparcia finansowego w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej przedłożył na poparcie swojego wniosku umowę użytkowania dotyczącą użytków zielonych i umowy użyczenia nieodpłatnie zwierząt przeznaczonych do wypasu na tych użytkach, może być objęta pojęciem »sztucznie stworzonych warunków« w rozumieniu tego przepisu, jeżeli z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych dla jej uzyskania".

Jak z powyższego wynika, sztuczne warunki zachodzą wtedy, gdy z formalnego punktu widzenia wnioskodawcy w zasadzie nic nie można zarzucić, ale jednak widoczna jest korzyść sprzeczna z celami prawodawstwa unijnego i działania wnioskodawcy ukierunkowane były wyłącznie na tę korzyść. Te okoliczności zostały w niniejszej sprawie wykazane przez organy obu instancji, a skarżąca nie zdołała ich podważyć. Powyższe stanowisko organu wspiera przy tym treść wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] w sprawie sygn. akt [...]. Przy czym zdaniem sądu o ile wyrok ten nie ma w niniejszej sprawie przesądzającego znaczenia, to jednak potwierdza on prawidłowość ustaleń poczynionych przez organy jak i wniosków do których one doszły, że podejmowanie przez wskazane podmioty działania miały wyłącznie na celu stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności.

W tym stanie rzeczy sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

a.kr