Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 482/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska /spr/ Sędziowie WSA Józef Maleszewski WSA Izabela Paluszyńska Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2015 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...]kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] lutego 2015r. nr [...]wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 4, art. 8, art. 39, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015, poz. 163 – dalej u.p.s.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2013 poz. 267 ze zm. – dalej k.p.a.) po rozpatrzeniu wniosku A. T. nie przyznał pomocy finansowej z przeznaczeniem na zakup:

* żywności w kwocie [...] zł,

* lekarstw w kwocie [...] zł,

* suplementów przemiany materii i diety, w tym cukrzycowej w kwocie . zł,

* baterii i świec w kwocie [...] zł,

* opłacenie gazu wraz z transportem w kwocie [...] zł,

* opłacenie pralni w kwocie [...]0 zł,

* zakup środków higieny i czystości w kwocie [...] zł,

* opłacenie basenu i łaźni w kwocie [...] zł,

* opłacenie zabiegów rehabilitacyjnych w kwocie [...] zł,

* opłacenie opiekuna i pomocy drugiej osoby w kwocie [...] zł,

* opłacenie przejazdów PKP, PKS i MPK, w tym socjalnej karty PEKA w kwocie [...] zł,

* opłacenie kart telefonicznych w kwocie [...] zł,

* zakup bielizny w kwocie [...]zł,

* zakup dwóch par obuwia w kwocie [...] zł,

* na leczenie stomatologiczne w kwocie [...] zł,

* zakup materiałów biurowych, opłacenie Internetu, kser, korespondencyjnych - znaczki pocztowe, porto, kopert w kwocie [...] zł,

* opłacenie adwokata w kwocie [...] zł,

* opłacanie usług fryzjerskich w kwocie [...] zł,

* zakup okularów do tak zwanej dali barwionych i czytania w kwocie [...] zł,

* opłacenie 14 dniowego pobytu leczniczego w kwocie [...] zł,

* opłacenie noclegów poza P. w kwocie [...]zł,

* zakup wód mineralnych wskazanych przez lekarzy jako niezbędnych w rekonwalescencji oraz soków w kwocie [...] zł,

* zakup paczkowanego opału i jego transport i opłacenie jego wnoszenia oraz osoby zajmującej się paleniem w piecu w kwocie [...] zł,

- spłacenie bieżącej pożyczki zaciągniętej na te cele w kwocie [...] zł,

- spłacenie długu wraz z ustawowymi odsetkami na wnioski z listopada i grudnia 2012r. oraz stycznia 2013r., włącznie na opał, rozpałkę, jego transport i posługi w kwocie [...] zł.

W łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu [...] stycznia 2015r. wpłynął wniosek skarżącego z prośbą o udzielenie pomocy na wyżej wskazane potrzeby wraz ze sprecyzowanymi oczekiwaniami co do kwot zasiłków celowych.

W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...]stycznia 2015r. ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada status osoby bezrobotnej, zarejestrowanej w Powiatowym Urzędzie Pracy, bez prawa do zasiłku, zgłaszającej gotowość do podjęcia zatrudnienia zgodne z ustalonym lekkim stopniem niepełnosprawności (na stałe). W miesiącu poprzedzającym wystąpienie z wnioskiem o udzielenie pomocy, tj. grudniu 2014r. dochód skarżącego wynosił łącznie 150,88 zł, a składały się na niego:

• dodatek mieszkaniowy przyznany przez P. Centrum Świadczeń od [...]08.2014r. do [...]01.2015r. w kwocie miesięcznej 150,88 zł,

• zasiłek okresowy przyznany od [...]09.2014r. do [...].2014r. w wysokości miesięcznej 391,12 zł, zatem zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. jest to dochód utracony.

Mając powyższe na uwadze, uwzględniając treść z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. ustalono, iż dochód skarżącego jest poniżej kryterium dochodowego wyznaczonego przez ustawę i istnieją podstawy rozpatrzenia złożonego przez skarżącego wniosku w oparciu o art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż udzielono wnioskodawcy pomocy w postaci:

• zasiłku okresowego przyznanego decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2015r. w kwocie 391,12 zł. miesięcznie w okresie od [...] stycznia .2015 do [...] czerwca 2015r. stanowiącej różnicę pomiędzy kryterium dochodowym, a kwotą dodatku mieszkaniowego – z której to kwoty powinien skarżący zabezpieczyć swoje podstawowe potrzeby bytowe;

• zasiłku celowego w miesiącu lutym 2014r. w kwocie łącznej 304,74 zł z przeznaczeniem na uregulowanie należności za czynsz z zabezpieczeniem na miesiące od stycznia do czerwca 2015r.,

• zasiłku celowego na zakup żywności w miesiącu styczniu, lutym, marcu, kwietniu, maju, czerwcu 2015r. w kwocie 150 zł miesięcznie, na co dowód stanowią decyzje administracyjne złożone w aktach sprawy.

W prowadzonym postępowaniu ustalono, że wydatki związane z utrzymaniem zajmowanego przez skarżącego lokalu mieszkalnego w miesiącu poprzedzającym wystąpienie z wnioskiem o udzielenie pomocy kształtują się następująco:

- czynsz [...] zł od stycznia 2015r. - [...] zł,

- energia elektryczna - brak,

- gaz butlowy - brak.

Wskazano, że skarżący na regulowanie należności za czynsz w sposób ciągły, od dłuższego czasu, otrzymuje pomoc w postaci zasiłków celowych.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że decyzje o przyznaniu zasiłków celowych mają charakter uznaniowy i nie przysługują z mocy samego prawa. Wskazano, że w prowadzonym postępowaniu udzielana wcześniej przez organ pomoc finansowa, zmierzała i nadal zmierza do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych skarżącego, do których, w ocenie organu I instancji, nie można zaliczyć większości potrzeb, które wskazuje skarżący we wniosku z dnia [...]01.2015r. Zaakcentowano, że nie leży w możliwościach Organu udzielenie skarżącemu pomocy na cele określone we wniosku, a zwłaszcza w oczekiwanych kwotach. Oczekiwania skarżącego są nierealne i nie wynikają z obiektywnych potrzeb skarżącego.

Oczekiwania skarżącego nie są do zaakceptowania także z tego względu, że organ administracji publicznej zobowiązany jest do takiego gospodarowania środkami budżetowymi w roku budżetowym, by zabezpieczyć potrzeby wszystkich mieszkańców Poznania, oczekujących choć minimalnego wsparcia finansowego w pokonywaniu codziennych trudności życiowych. Tymczasem żądana - bo nie podlegająca w trakcie wywiadu środowiskowego negocjacji - kwota pomocy celowej, łącznie stanowiłaby dla organu wydatek w kwocie [...] zł. Pomimo zrozumienia trudnej sytuacji życiowej skarżącego Organ nie jest zobowiązany do przyznania zasiłków celowych w wysokości zapewniającej całkowite pokrycie wszelkich potrzeb skarżącego. Z całą pewnością przyjęcie takiego sposobu postępowania w krótkim czasie spowodowałoby brak możliwości wsparcia innych świadczeniobiorców.

Analiza dokumentacji wskazała, iż oczekiwania organu, co do konieczności rozliczania przez skarżącego kwot udzielonych zasiłków na przedmiotowe potrzeby, były przez niego permanentnie ignorowane. Organ wskazał, iż pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu służące do zaspokajania choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb. W tym kontekście wskazano, że skarżący otrzymał pomoc z tut. Organu w 2013r. w wysokości łącznej [...] zł oraz w 2014r. w wysokości łącznej kwocie [...] zł, na co dowód stanowią decyzje administracyjne znajdujące się w dokumentacji indywidualnego przypadku. Pomoc społeczna nie może w sposób ciągły zabezpieczać choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb osób i rodzin spełniających kryteria i przesłanki do jej otrzymania, bowiem prowadziłoby to do uzależnienia od pomocy społecznej, a w konsekwencji do sprzeczności w zakresie roli, jaką pełnią ośrodki pomocy społecznej, których głównym zadaniem jest prowadzenie pracy socjalnej.

W ocenie Organu skarżący jest zainteresowany jedynie otrzymywaniem pomocy finansowej, nie podejmuje natomiast współpracy w zakresie pracy socjalnej, w tym m.in. w zakresie proponowanej aktywizacji zawodowej oraz działań w kierunku podwyższenia stopnia niepełnosprawności. Dnia [...] sierpnia 2012r. skarżący zawarł z pracownikiem socjalnym kontrakt socjalny, którego ustalenia miały na celu wzmocnienie aktywności i samodzielności życiowej i zawodowej oraz przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu. Celem głównym kontraktu było zwiększenie szans na podjęcie zatrudnienia zgodnego ze wskazaniami lekarskimi poprzez przyjęcie przez skarżącego aktywnej postawy w poszukiwaniu pracy zarobkowej oraz uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Ostatnia okresowa ocena działań podjętych w ww. kontrakcie socjalnym dokonana została dnia [...]01.2013r. Oceny tej dokonał skarżący wspólnie z pracownikiem socjalnym i zobowiązał się wówczas do dalszej realizacji kontraktu, w tym do cotygodniowego kontaktowania się z pracownikiem socjalnym w celu sprawdzania ofert pracy dostępnych w siedzibie organu. Od dnia podpisania oceny skarżący jednak nie stawił się u pracownika socjalnego. Skarżący pisemnie poinformował, że ww. kontrakt uznaje za zerwany - co oznacza ewidentny brak współpracy z MOPR. Dnia [...]03.2013r., ani też w żadnym późniejszym terminie, skarżący nie stawił się na ocenę kontraktu.

Ponadto skarżący nie podejmuje żadnych działań w kierunku złożenia wniosku w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności w celu zmiany orzeczenia, wydanego na stałe w stopniu lekkim, co niewątpliwie tut. MOPR odczytać może jako nie wykorzystywanie własnych możliwości. W trakcie wywiadu środowiskowego skarżący użył jednoznacznego sformułowania określającego korupcyjny charakter tej instytucji wskazując, iż nie posiada 5 tys. zł, by uzyskać umiarkowany stopień niepełnosprawności.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniósł A. T.nie zgadzając się z wydaną decyzją.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] kwietnia 2015r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu opisano dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń z pomocy społecznej.

W ocenie organu odwoławczego z przesłanych akt wynika, iż skarżący nie podjął współpracy z pracownikiem socjalnym. Przede wszystkim nie wywiązał się z zasad współpracy spisanych dniu [...] sierpnia 2012r., nie stawiał się do Filii w terminach wskazanych przez pracownika socjalnego i sam zerwał kontrakt socjalny.

Podkreślono, że obowiązek współpracy został przez ustawodawcę wyrażony wprost w przepisie art. 4 u.p.s., wedle którego osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz korzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego pomagających przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Egzekucja od beneficjenta obowiązku współdziałania jest istotna z tego punktu widzenia, że pomoc ta nie może sprowadzać się do prostego rozdawnictwa świadczeń. W związku z tym bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia , o czym mowa w przepisach art. 11 i art. 106 ustawy o pomocy społecznej

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że celem ustawy o pomocy społecznej jest wsparcie osoby lub rodziny w przezwyciężeniu trudnych sytuacji, o czym mowa w art. 2 u.p.s., zaś nieodłączną cechą procesu pomocy jest aktywne współdziałanie wnioskodawcy oraz egzekwowanie jego zaangażowania, zgodnie z art. 4 u.p.s. Rezygnacja z form pomocy zaproponowanych przez pracownika socjalnego, jest wyrazem braku współdziałania skarżącego w rozwiązaniu Jego trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust 1 u.p.s. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji , ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepowodzeń życiowych

W decyzji organ odwoławczy zaakcentował również, iż skarżący systematycznie korzysta z pomocy MOPR Filia – G.. Otrzymał on pomoc z Filii w 2013r. w wysokości łącznej [...] zł (średnio miesięcznie [...] zł) oraz w roku 2014 w łącznej kwocie [...] r.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. T. ogólnie kwestionując działalność MOPR w P. i szerzej politykę społeczną państwa. Podkreślił, że przyznawane mu przez organ I instancji środki finansowe są niewystarczające, by zabezpieczyć jego potrzeby.

SKO w P. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swa dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2014r. poz. 1647) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, iż podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 39 ust.1 u.p.s. stanowiący, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W myśl zaś art. 39 ust.2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.).

Artykuł 4 u.p.s. nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Zgodnie z art.11 ust.2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Obowiązek współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie o pomocy społecznej, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Wobec powyższego postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Egzekucja od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotna z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Wobec powyższego bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia ( art. 11 i art.106 u.p.s.).

Organy zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowe, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania świadczeń. Wobec tego na organach obu instancji spoczywa obowiązek przeanalizowania również w tym aspekcie postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej.

Zgodzić się należy z organami administracji, że kryterium dochodowe w przypadku skarżącego nie zostało przekroczone i zaistniały przesłanki do przyznania mu przedmiotowego zasiłku celowego z uwagi na kryterium dochodowe.

W tym miejscu należy wskazać, iż ugruntowany jest już pogląd, że poddana kontroli Sądu orzekającego decyzja organu administracji miała w zakresie zasiłku celowego charakter uznaniowy. Taki charakter decyzji oznacza, że jakkolwiek organ jest związany przesłankami wskazanymi w przepisach, to jednak ma on swobodę decyzyjną co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa. Kontrola sądu administracyjnego I instancji, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę.

W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie - czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r., I OSK 1535/08).

Z powyższego wynika, że w przypadku decyzji uznaniowych jeszcze większą wagę, niż w przypadku decyzji nie mających charakteru uznaniowego, ma prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego, a w szczególności pełne i precyzyjne ustalenie stanu faktycznego.

Istotnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji jest jej uzasadnienie. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Strona może, bowiem skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powziętej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie decyzji składa się z uzasadnienia faktycznego, zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej oraz uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów, które zadecydowały o treści decyzji.

Organ musi, zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za udowodnione. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Obowiązek sporządzenia uzasadnienia wiąże się także z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć, zwłaszcza tych, które nakładają na strony określone nakazy lub zakazy. Chodzi, więc o to, aby adresaci tych decyzji wykonali nałożone na nich obowiązki bez zbędnej zwłoki nie w obliczu groźby użycia środków przymusu, ale w przekonaniu, że nałożony na nich obowiązek jest zgodny z prawem. Innymi słowy, strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji, bowiem w przeciwnym wypadku nie mają one możliwości obrony swoich słusznych interesów przed organem odwoławczym, jak i przed sądem administracyjnym (J. Zimmermann, glosa do wyroku NSA z dnia 19 czerwca 1997 r., V SA 1512/96, OSP 1998, z. 2, poz. 29).

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż organy I i II instancji, wskazując na art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. wyjaśniły cel przyznawania zasiłku celowego oraz zasady uzależniające wysokość przyznanego świadczenia od uzasadnionych potrzeb i sytuacji życiowej wnioskodawcy. Nadto, w uzasadnieniu decyzji organu II instancji przywołano całkowitą pomoc uzyskaną w 2013 i 2014 r. przez skarżącego. Tym niemniej należy wskazać, iż w aktach brak prawidłowo przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. W znajdującym się w aktach sprawy wywiadzie środowiskowym z dnia [...] stycznia 2015r. brak jest bowiem podpisu wnioskodawcy, co uniemożliwia uznanie powyższego wywiadu za dowód w sprawie. Ma to tyle istotne znaczenie, iż zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s., decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Stosownie zaś do art. 107 ww. ustawy oraz § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. poz. 712 – dalej rozporządzenie), wywiad rodzinny służy do ustalenia przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Dowód z rodzinnego wywiadu środowiskowego jest dowodem obligatoryjnym i winien być aktualizowany nie rzadziej, niż co 6 miesięcy mimo braku zmiany danych (art. 107 ust. 4 u.p.s.), a z przepisu § 2 ust. 3 rozporządzenia, wynika obowiązek przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. W tym zakresie osoba ubiegająca się o pomoc społeczną, a także jej rodzina w ramach obowiązku współdziałania z pracownikiem socjalnym, zobowiązana jest mu okazać wszelkie zajmowane przez siebie pomieszczenia. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy (§2 ust. 5 rozporządzenia).

Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika, że rodzinny wywiad środowiskowy lub jego aktualizacja, w myśl art. 107 ust. 4 u.p.s. jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej, lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia bowiem organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi.

Dalej należy wskazać, iż organy administracyjne powołują się w sprawie na dokumenty, których brak w aktach sprawy. Powyższe dotyczy w szczególności kontraktu socjalnego, którego brak w aktach załączonych do wydanych w sprawie decyzji. W tym miejscu należy wskazać, iż na wezwanie Sądu przesłano dokumentację w sprawie Kontraktu Socjalnego podpisanego ze skarżącym [...] sierpnia 2012r., tym niemniej z przesłanych dokumentów wynika, iż ostatnie czynności związane z realizacją powyższego kontraktu podjęto w styczniu 2013r. Przy braku jakichkolwiek czynności w okresie od stycznia 2013 do stycznia 2015r. brak jest zatem jakichkolwiek dokumentów, iż to z winy skarżącego doszło do zerwania zawartego kontraktu socjalnego. W tym miejscu wskazać należy, iż za zerwanie kontraktu socjalnego wpływające na ocenę współpracy skutkującą odmową przyznania wnioskowanej pomocy nie może być uznane oświadczenie o zerwaniu kontraktu socjalnego zawarte w piśmie z dnia [...] stycznia 2015r. stanowiącym jednocześnie wniosek o przyznanie przedmiotowego zasiłku celowego.

Dalej wskazać należy, iż organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie odmawiając przyznania wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego skupiły się na łącznej kwocie wnioskowanych przez skarżącego zasiłków, która ich zadaniem przekracza możliwości ośrodka pomocy społecznej. W decyzjach brak jest jednak szczegółowej analizy czy zgłaszane przez skarżącego żądania służą zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej. Ponadto organy nie są związane kwotą żądanego zasiłku celowego.

Dalej należy wskazać, iż jednym z powodów odmowy przyznania wnioskowanych zasiłków, było powołanie się przez organ I instancji na analizę dokumentacji, która wskazała, iż oczekiwania organu, co do konieczności rozliczania przez skarżącego kwot udzielonych zasiłków na przedmiotowe potrzeby, były przez skarżącego permanentnie ignorowane. Organ wskazał, iż skarżący nie przedłożył również faktury za zakup opału, na który to cel przyznano mu decyzją nr [...] z dnia [...]09.2014r. zasiłek celowy w wysokości [...] zł. Z akt nie wynika jednak, iż skarżący został zobowiązany do rozliczenia przyznanych zasiłków za pomocą faktur.

Mając powyższe na uwadze, uznając iż organy I i II instancji wydając zaskarżone decyzje naruszyły art. 7, art. 77 i art. 107 §3 k.p.a. zasadnym jest uchylenie zaskarżonych decyzji

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Rozpoznając sprawę ponownie organy prawidłowo przeprowadzą wywiad środowiskowy i oceniając zasadność przyznania wnioskowanej pomocy uwzględnią wytyczne zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku.