Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 479/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 59 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 67a, art. 67b
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), Ewa Gmurczyk, Protokolant, po rozpoznaniu w dniu 28 września 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. [...] sp.j., T.P., R.K. z siedzibą w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 309/22 w sprawie ze skargi A. [...] sp.j., T.P., R.K. z siedzibą w T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 6 kwietnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokami z dnia 23 listopada 2022 r. w sprawie I SA/Lu 309/22 oddalił skargę A.Spółka Jawna na postanowienia Dyrektora Administracji Skarbowej w Lublinie na postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zaskarżone postanowienie utrzymywało w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. ( dalej: organ egzekucyjny, Naczelnik US), którym na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzył postępowanie egzekucyjne.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny prowadził wobec majątku spółki postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionych przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. tytułów wykonawczych.

W celu wyegzekwowania należności pieniężnych objętych wskazanym tytułem wykonawczym Naczelnik US stosował środki egzekucyjne, w tym w listopadzie 2020r. dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w M. Sp. z o.o., a także zajęcia rachunku bankowego w Santander Bank Polska S.A. (Bank w odpowiedzi powiadomił o braku rachunku) oraz zajęcia rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w K. (Bank w odpowiedzi powiadomił o braku rachunku). Następnie w styczniu 2021 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym [...] w Ł.. W lutym 2021 r. organ egzekucyjny dokonał ponownie zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w M. Sp. z o.o. W marcu 2021 r. dokonano ponownie zajęcia rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w K. (Bank w odpowiedzi powiadomił o braku rachunku) oraz w maju 2021 r. organ egzekucyjny podjął próbę zajęcia innych wierzytelności pieniężnych w Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w L. (z odpowiedzi wynikało, że brak jest zobowiązań wobec spółki).

Z kolei pismem z dnia 30 listopada 2021 r., doręczonym zobowiązanej 6 grudnia 2021 r. organ egzekucyjny wezwał ją do ujawnienia majątku. Pismem z dnia 15 grudnia 2021 r., stanowiącym odpowiedź na wskazane wezwanie organu egzekucyjnego spółka poinformowała, że nie posiada żadnych wymagalnych wierzytelności, praw majątkowych, ani papierów wartościowych. Nie jest właścicielem nieruchomości ani uprawnionym z jakichkolwiek praw rzeczowych, nie posiada również zapasów magazynowych. Ponadto spółka wskazała, że w ostatnich 5 latach nie zbyła, ani nie dokonała nieodpłatnych rozporządzeń istotnymi składnikami swojego majątku. Zawiadomiła natomiast, że posiada zgromadzone w magazynie w miejscowości D., gmina S. ruchomości, na które składa się głównie wyposażenie baru i stacji paliw. W piśmie spółki z dnia 15 grudnia 2021 r. skierowanym do organu egzekucyjnego, które wpłynęło do tego organu 22 grudnia 2021 r., wyszczególniono 61 pozycji składników. Wcześniej jeszcze przeprowadzono rozmowę telefoniczną ze wspólniczką spółki (T. P.), która poinformowała, że pod adresem spółki w T. ma ona jedynie zarejestrowaną siedzibę i nie prowadzi tam stacji paliw w związku z utratą koncesji. Stację paliw oraz sklep w T. prowadzi spółka M. (notatka służbowa z dnia 1 grudnia 2021 r.).

Mając powyższe na uwadze organ postanowieniem z dnia 20 lutego 2022 r. wydanym na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dalej: "u.p.e.a.", umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanego wyżej tytułu wykonawczego.

W zażaleniu na to postanowienie spółka zarzuciła naruszenie art. 59 § 2 i § 4 u.p.e.a., polegające na bezpodstawnym umorzeniu postępowania egzekucyjnego i przyjęcie, że wykazane w piśmie z 15 grudnia 2021 r. wyposażenie posiada nieznaczną wartość handlową, w sytuacji gdy przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego organ nie usiłował nawet obejrzeć tego wyposażenia, ani też nie badał jego wartości rynkowej. Uzasadniając zażalenie spółka podniosła, że stanowisko organu egzekucyjnego jest błędne ponieważ część z ruchomości (koszomyjki, dystrybutory) posiada znaczną wartość handlową.

Utrzymując w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podał, że organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec spółki nie tylko na podstawie wskazanych wyżej własnych tytułów wykonawczych, ale również w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez innych wierzycieli, tj.: Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Marszałka Województwa [...] i Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.. Całość zadłużenia zobowiązanej spółki na dzień 10 lutego 2022 r. wynosiła - 2.805.224,22 zł. Na kwotę tę składały się: należność główna - 2.080.517,57 zł; odsetki za zwłokę - 668.084,79 zł; koszty egzekucyjne - 56.276,66 zł oraz koszty upomnienia - 345,20 zł. W takiej sytuacji, zdaniem organu nadzorczego, dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest niecelowe.

Strona złożyła skargę do WSA. Sąd oddalając skargę podzielił stanowisko organu wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, zgodne z którym zasada celowości sprzeciwia się dokonywaniu czynności egzekucyjnych i pobieraniu opłat za te czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą do wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej koszty egzekucyjne.

Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

W skardze kasacyjnej którą zaskarżono wyrok w całości i na zasadzie przepisu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 lutego 2021 roku i art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez bezpodstawne oddalenie skargi na postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego i zupełnie dowolne przyjęcie, że wyposażenie posiadane przez skarżącego, a przedstawione przez niego w piśmie z dnia 15 grudnia 2021 roku posiada nieznaczną wartość handlową w sytuacji, gdy przed umorzeniem Organ nie usiłował nawet obejrzeć tegoż wyposażenia, ani też nie badał jego handlowej i rynkowej wartości oraz nie określił wysokości wydatków egzekucyjnych, a określił wyłącznie jego koszty i odnosił przeprowadzoną przez siebie kalkulację do tych kosztów;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 67b w zw. z art. 1a pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez dowolne przyjęcie, że skoro nie doszło do zajęcia ruchomości skarżącego, to skarżący miał wykazać że posiadany przez niego majątek posiada jakąś wartość w sytuacji, gdy Organ nie usiłował nawet obejrzeć tego majątku, ani też nie badał jego handlowej i rynkowej wartości;

3) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez dowolne przyjęcie, że sprzęty zadeklarowane w piśmie skarżącego z dnia 15 grudnia 2021 roku są sprzętami używanymi, jak również, że skarżący posiada zobowiązania, dla których organem egzekucyjnym jest komornik sądowy w sytuacji, gdy takich zobowiązań nie posiada.

Wskazując na powyższe zarzuty Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie od organu na rzecz Strony kosztów postępowania.

Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się niezasadna. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2023 r., poz. 259 – dalej jako: P.p.s.a.), a więc w tych granicach, jakie strona wnosząca ten środek odwoławczy sama nakreśli w ramach podstaw, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określono w art. 183 § 2 P.p.s.a., a która nie zachodzi w tej sprawie.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jako niezasadny należy uznać zarzut naruszenia przepisów postępowania - art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. i art. 7

§ 2 u.p.e.a. W myśl art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z kolei zgodnie z treścią art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.

Zdaniem Strony Sąd bezpodstawne oddalił skargę na postanowienia utrzymujące w mocy postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego i zupełnie dowolne przyjęcie, że wyposażenie posiadane przez skarżącego, a przedstawione przez niego w piśmie z dnia 15 grudnia 2021 roku posiada nieznaczną wartość handlową w sytuacji, gdy przed umorzeniem Organ nie usiłował nawet obejrzeć tegoż wyposażenia, ani też nie badał jego handlowej i rynkowej wartości oraz nie określił wysokości wydatków egzekucyjnych, a określił wyłącznie jego koszty i odnosił przeprowadzoną przez siebie kalkulację do tych kosztów. W ocenie Strony posiada ona znaczny majątek który mógłby zaspokoić znaczną część zobowiązań dochodzonych w niniejszym postępowaniu, który został szczegółowo wymieniony w piśmie Strony z dnia 15 grudnia 2021 r., przesłanym na wezwanie organu egzekucyjnego.

Zwrócić należy uwagę, że w sprawie Strona nie zakwestionowała skutecznie stanu faktycznego przyjętego jako podstawę orzekania. Mając na uwadze zarzuty skargi należy podkreślić, iż generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest obowiązany do zastosowania wszelkich środków przewidzianych w ustawie, by ten cel zrealizować. Oznacza to, że zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. W świetle postanowień art. 59 § 2 u.p.e.a. to organowi egzekucyjnemu pozostawiono swobodę prowadzenia egzekucji lub umorzenia postępowania. Co więcej to organowi egzekucyjnemu ustawa pozostawiła ocenę "perspektyw" wszczętego z inicjatywy wierzyciela postępowania egzekucyjnego i wybór: prowadzenie egzekucji lub umorzenie postępowania. Zaakcentowania wymaga to, że użycie przez ustawodawcę w art. 59 § 2 u.p.e.a. zwrotu "może być umorzone" oznacza, iż po stronie organu nie istnieje obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale tylko uprawnienie do jego umorzenia, którego warunkiem jest stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny przeprowadził kalkulację wartości ruchomości wyszczególnionych w powołanym piśmie spółki. Zgodnie z nią, szacunkowa wartość ruchomości wykazanych w piśmie nie pozwoliłaby na pokrycie kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym. Kalkulacja, której wyrazem są adnotacje organu egzekucyjnego przy piśmie skarżącej, przeprowadzona została w dwóch wariantach: z uwzględnieniem cen minimalnych oraz średnich wg stanu z 2022 r. poszczególnych, ujętych w piśmie spółki składników wyposażenia. Łączna ich wartość waha się w przedziale od około 31.645 zł do 62.547 zł. Organ przyjął nadto założenie, zgodne z oświadczeniem skarżącej, że wyszczególniony w jej piśmie sprzęt jest nieużywany od kilku lat. Jego zajęcie i szczegółowa wycena oraz przechowywanie generować zaś będą kolejne wydatki. Ma zatem organ rację przyjmując, że wskazane wyposażenie nie przedstawia takiej wartości handlowej, która czyniłaby racjonalną egzekucję z tych rzeczy, m.in. ze względu na ich zużycie wynikające z używania, a następnie ze względu na długi okres składowania oraz brak informacji o atestach.

Prawidłowo Sąd I instancji podzielił argumentację organu nadzorczego, że ponieważ sprzęty te służyły wykonywaniu działalności gospodarczej przez skarżącą, a obecnie nie są one używane, ich wartość handlowa, a tym samym cena jaką za nie można uzyskać jest niewielka, zwłaszcza że takie elementy wyposażenia jak ekspresy do kawy, czy lodówki lub sprzęt do podgrzewania po kilku latach użytkowania, a następnie zaprzestaniu korzystania z nich, są zużyte oraz przestarzałe technologicznie. Z tego powodu, nie było potrzeby szczegółowej analizy wartości tych przedmiotów, czy dokonywania ich oględzin, a tym bardziej generowania kolejnych kosztów wynikających ze sporządzenia co do ich wartości opinii przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego.

Nie ma uzasadnienia stanowisko skarżącej, że organ egzekucyjny oraz organ nadzorczy powinny sporządzać i przedstawić zobowiązanej kalkulację dokonaną na podstawie opinii biegłego, z której wynikałoby, że w postępowaniu egzekucyjnym nie będzie możliwe uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wystarczające jest wykazanie tej okoliczności w jakikolwiek sposób i przedstawienie stosownej argumentacji w uzasadnieniu postanowienia wydanego w sprawie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. akt III FSK 4275/21). Przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. nie nakłada bowiem na organ egzekucyjny obowiązku sporządzenia jakiegoś szczegółowo określonego co do formy dokumentu (kalkulacji), z którego wynikałoby, że w postępowaniu egzekucyjnym nie będzie możliwe uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2020 r., sygn. akt II FSK 1472/19). W tym kontekście zasadnie organy egzekucyjne zwróciły uwagę, że wobec Strony prowadzone były inne postępowania egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez innych wierzycieli.

Kalkulacja powinna zostać przeprowadzona zarówno w sytuacji, gdy art. 59 § 2 u.p.e.a. ma być zastosowany na wniosek, jak i z urzędu. Dokonując takiej kalkulacji organ egzekucyjny ma obowiązek przeprowadzenia rachunku, w którym uwzględni przewidywaną wysokość kosztów egzekucyjnych i kwoty, która mogłaby być ewentualnie uzyskana w postępowaniu egzekucyjnym, przy czym uwzględnić musi wszystkie środki egzekucyjne zastosowane w sprawie na dzień wydawania postanowienia w tym przedmiocie. Organ nie musi uwzględniać ewentualnych kwot, które mogłyby zostać uzyskane po zastosowaniu środków, które miałyby przynieść oczekiwany ale niepewny rezultat w przyszłości. W przypadku bowiem, gdy po umorzeniu postępowania na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. okaże się, że majątek zobowiązanego pozwala na zaspokojenie wierzyciela, organ egzekucyjny będzie mógł ponownie wszcząć postępowanie egzekucyjne.

Celowość podjęcia rozstrzygnięcia na podstawie musi uwzględniać okoliczność, że w przypadku gdy koszty egzekucyjne nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego pokrywa je wierzyciel (art. 64c § 4 u.p.e.a.).

Organ nadzorczy przeanalizował wartość handlową wskazanych przez skarżącą sprzętów, co znalazło odpowiedni wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, i zwrócił uwagę, że całość kosztów egzekucyjnych w egzekucji prowadzonej na rzecz wielu wierzycieli wynosi 56.276,66 zł. Tym samym koszty te oraz koszty jakie ewentualne należałoby ponieść w celu oszacowania i sprzedaży wskazanych przez skarżącą sprzętów są wyższe niż potencjalna, możliwa do uzyskania ze sprzedaży kwota. Co ważne, w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie zdołano wyegzekwować żadnej kwoty, więc dalsze generowanie kosztów egzekucyjnych byłoby nieuzasadnione. Dlatego podejmowanie kolejnych czynności egzekucyjnych byłoby bezcelowe w sytuacji braku majątku, z którego możliwe byłoby zaspokojenie wierzycieli czy też pokrycie samych tylko kosztów egzekucyjnych, zwłaszcza, że czynności te generowałyby nowe koszty. Zasada celowości postępowania egzekucyjnego, wynikająca z art. 7 § 2 u.p.e.a. sprzeciwia się dokonywaniu czynności egzekucyjnych i pobieraniu opłat za te czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą do wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej koszty egzekucyjne. W związku z powyższym zarzuty naruszenia art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej należało ocenić jako bezpodstawne.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 67b u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny zwraca się do biegłego skarbowego o oszacowanie wartości zajętej ruchomości lub prawa majątkowego. Ruchomości ujęte w piśmie spółki z dnia 15 grudnia 2020 r. nie zostały zajęte. Zasadnie więc Sąd I instancji wskazał, że przepis ten nie miał więc zastosowania. Na marginesie dodać zaś można, że skarżąca mimo prowadzonej w stosunku do niej egzekucji od 2017 r. mimo że twierdzi o znacznej wartości handlowej przechowywanych w miejscowości D. składników wyposażenia, do grudnia 2021 r. ich nie ujawniła, a przede wszystkim ich nie spieniężyła, by choć w części wykonać ciążące na niej zobowiązania bez generowania kolejnych wydatków egzekucyjnych. W świetle twierdzenia skarżącej o dużej wartości handlowej wykazanych w piśmie z dnia 15 grudnia 2021 r. składników majątku (którego Sąd nie podziela), byłoby to zachowanie zgodne z interesem skarżącej, bowiem prowadzące do zmniejszenia kwoty niewykonanych i podlegających egzekucji zobowiązań publicznoprawnych.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy , chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. W ocenie Strony wskazany przepis został naruszony poprzez dowolne przyjęcie, że sprzęty zadeklarowane w piśmie skarżącego z dnia 15 grudnia 2021 roku są sprzętami używanymi, jak również, że skarżący posiada zobowiązania, dla których organem egzekucyjnym jest komornik sądowy w sytuacji, gdy takich zobowiązań nie posiada. Wbrew wskazanemu zarzutowi, z dowodów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że sprzęty zadeklarowane przez Stronę są sprzętami używanymi, co wynika z oświadczenia samej Strony. Ponadto z pism uzyskanych w toku postępowań egzekucyjnych od banków do których organ wystąpił wynika, że przeszkodą w realizacji zajęcia jest m.in. zbieg egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową. Już tylko powyższe świadczy więc że Skarżący posiada zobowiązania dla których organem egzekucyjnym jest komornik. Strona wskazanych ustaleń w żadnym zakresie skutecznie nie zakwestionowała.

Mając powyższe na uwadze na podstawie 184 P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.

|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |

|Anna Juszczyk-Wiśniewska |Anna Dalkowska |Paweł Borszowski |