Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1200/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz asesor WSA Nina Beczek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 września 2023 r. sprawy ze skargi M. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 17 kwietnia 2023 r. nr KO – 542/4103/313/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] kwietnia 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] lutego 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania M. I. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką .E. M..

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że o braku podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przesądza brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organ wskazał, że z ustaleń dokonanych podczas wywiadu środowiskowego i z przeprowadzonego dodatkowego postępowania uzupełniającego wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoim mężem, dwójką dzieci oraz niepełnosprawną matką, która jest wdową. Z opisu dnia wynika, że skarżąca rano rozpala w piecu, pomaga mamie ubrać się, ściele łóżko, przygotowuje śniadanie. Matka posiłki spożywa samodzielnie. Po śniadaniu mama ogląda telewizję. Wówczas skarżąca sprząta, wstawia pranie, następnie przygotowuje obiad dla całej swojej rodziny. Po obiedzie mama wychodzi na spacer, ogląda telewizję lub śpi, w tym czasie skarżąca sprząta po obiedzie. Następnie przygotowuje i podaje mamie podwieczorek, rozmawia z mamą, mama ogląda telewizję, później podaje kolację i leki, pomaga w wieczornej toalecie. Mama jest osobą chodzącą, ale porusza się przy pomocy kul, nie jest pampersowana. Jest pod opieką lekarza pierwszego kontaktu, wizyty odbywają się w razie potrzeby, ostatnia wizyta była 2 miesiące temu. Mama jest również pod opieką neurologa, wizyty są raz w roku, ostatnia wizyta była pół roku temu. Leki przepisuje lekarz pierwszego kontaktu. Mama przyjmuje leki 3 razy dziennie. Mama nie jest pampersowana, samodzielnie korzysta z toalety, tylko przy wieczornej toalecie skarżąca pomaga mamie. Skarżąca zeznała, że rano szykuje śniadanie dla męża i córek, odwozi córki na przystanek autobusowy do [...] około 7 km. Czasami wracając robi zakupy, mama w tym czasie zostaje sama w domu. Po powrocie, szykuje mamie śniadanie, ściele łóżko, mama ogląda telewizję, a skarżąca w tym czasie sprząta i szykuje obiad. W międzyczasie skarżąca wyjeżdża po córki na przystanek. Skarżąca zeznała, że mama ma sprawne ręce, jest w stanie zrobić sobie sama np. kanapkę, może też skarżącej pomóc przy obieraniu warzyw. Skarżąca podała, że mama przeważnie ogląda seriale lub jak jest ciepło wychodzi na dwór. Czasami razem jeżdżą do sióstr. Często razem gdzieś wyjeżdżają np. do sklepu. Mama czyta gazety. Razem jedzą obiad około 12.00-13.00. Córki i mąż jedzą obiad po 16.00. Po obiedzie skarżąca sprząta. Czasami jak jest potrzeba to jeździ na zakupy i na wywiadówki do córek. Jak przychodzą bracia, to spędzają u mamy 2-3 godziny, siostry też. Siostra A. w razie potrzeby zawozi mamę do lekarza do [...]. Skarżąca podała, że w 1999 r. ukończyła szkołę zawodową, ale po szkole nigdzie nie pracowała. Pierwszą pracę podjęła [...].10.2004 r.-[...].11.2007 r. W 2005 r. urodziła pierwszą córkę, a w 2007 r. drugą córkę. Oświadczyła, że nie mogła pracować, ponieważ młodsza córka chorowała i skarżąca często jeździła z nią do różnych lekarzy. W tym czasie, jak oświadczyła, była na utrzymaniu męża zajmowała się domem i córkami, nigdzie już nie pracowała. Jest ubezpieczona u męża w pracy od 2009 r. Podała też, że chętnie podjęłaby pracę, ponieważ wynagrodzenie męża nie jest wystarczające na ich potrzeby.

W świetle zebranego materiału dowodowego wątpliwości Kolegium wzbudził charakter i zakres opieki sprawowanej faktycznie przez skarżącą nad matką i faktyczny powód niepodejmowania zatrudnienia. W ocenie Kolegium związek między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną opieką nie jest bezpośredni i ścisły. Zdaniem Kolegium, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a wykonywaną opieką. Przede wszystkim skarżąca nie jest osobą rezygnującą z zatrudnienia, skoro - jak wynika z akt - była nieaktywna zawodowo przez ostatnie 16 lat, a więc na długo przed podjęciem opieki nad matką. Ostatnie zatrudnienie miało miejsce w 2007 r., czyli 16 lata temu - stan ten miał więc charakter trwały, a nie tylko chwilowy. W tym czasie skarżąca pozostawała na utrzymaniu męża, zajmowała się domem i wychowywaniem swoich córek. W okolicznościach faktycznych sprawy - z uwagi na wieloletnią bierność zawodową skarżącej – zdaniem Kolegium trudno dać wiarę, że to w istocie sprawowana opieka nad matką stanowi rzeczywistą i jedyną przyczynę niepodejmowania zatrudnienia czy wykonywania innej pracy zarobkowej - skarżąca bowiem nie pracowała nawet wówczas, gdy mama u niej nie mieszkała. Z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżąca wspiera wprawdzie swoją matkę w codziennym funkcjonowaniu z uwagi na wspólne zamieszkiwanie, jednakże – w ocenie organu – opieka przezeń sprawowana nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co potwierdza zebrany materiał dowodowy. W ocenie Kolegium wykonywane względem matki czynności nie wymagają takiego zaangażowania czasowego ze strony skarżącej, że niemożliwe jest podjęcie zatrudnienia - np. w niepełnym wymiarze czasu pracy – zwłaszcza przy współudziale rodzeństwa w sprawowanej opiece. Jak skarżąca zeznała, jej mama jest osobą chodzącą, nie jest pampersowana, samodzielnie korzysta z toalety, posiłki spożywa samodzielnie, ma sprawne ręce, jest w stanie zrobić sobie sama np. kanapkę, może pomóc przy obieraniu warzyw, po domu porusza się samodzielnie, chodzi na spacery, jak jest ciepło wychodzi na dwór, ogląda telewizję, czyta gazety. Ponadto skarżąca oświadczyła, że często razem gdzieś wyjeżdżają np. do sklepu. Skarżąca podała, że szykuje mamie śniadanie, obiad gotuje dla całej swojej rodziny oraz że mama zostaje sama w domu, gdy zachodzi taka potrzeba. Z opisu dnia codziennego skarżącej wynika, że rano szykuje śniadanie dla męża i córek, odwozi córki na przystanek autobusowy do [...] około 7 km. Czasami wracając robi zakupy, mama w tym czasie zostaje sama w domu. Po powrocie, szykuje mamie śniadanie, ściele łóżko, mama ogląda telewizję, a ona w tym czasie sprząta i szykuje obiad. W międzyczasie wyjeżdża po córki na przystanek. Razem jedzą obiad około godziny 12-13. Córki i mąż jedzą obiad po 16.00. Po obiedzie skarżąca sprząta. Czasami jak jest potrzeba to jeździ na zakupy i na wywiadówki do córek. Pomaga mamie przy wieczornej toalecie: kąpieli i ubieraniu się. Posiłki mama również spożywa samodzielnie, nie wymaga karmienia, ani pojenia.

W świetle powyższego opisu, w ocenie Kolegium, mama skarżącej nie wymaga ani szczególnej pielęgnacji, ani specjalnej diety oraz ciągłej (całodziennej) obecności czy też nadzoru ze strony skarżącej, skoro większość podstawowych czynności dnia codziennego mama skarżącej wykonuje sama albo z nieznaczną pomocą skarżącej. Wykonywanie takich czynności jak pomoc w ubraniu i poranna higiena, czy też przygotowanie posiłków (śniadania, obiadu) są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Wiele osób wykonuje takie czynności i nie uniemożliwia im to podejmowania zatrudnienia. Ponadto pomoc sprowadzająca się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, nie stanowi o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką. Również podawanie leków i zapewnienie wizyt lekarskich nie wymaga od skarżącej zaprzestania aktywności zawodowej. Z zeznań skarżącej wynika bowiem, że mama przyjmuje leki trzy razy dziennie. Mama pozostaje pod opieką lekarza rodzinnego, u którego wizyty odbywają się "w razie potrzeby, ostatnia wizyta była 2 miesiące temu. Mama jest również pod opieką neurologa w [...] wizyty są raz w roku, ostatnia wizyta była pół roku temu". Ponadto w razie potrzeby do lekarza mamę zawozi siostra skarżącej. Skarżąca może więc liczyć na pomoc członków swojej rodziny w opiece nad mamą. Dodatkowo Kolegium wskazało, że znaczną część swojego czasu skarżąca przeznacza na sprawy związane z prowadzeniem własnego gospodarstwa domowego, prowadzonego razem z mężem i dwiema córkami (m.in. sprzątanie, gotowanie, zakupy, pranie, codzienne zawożenie i odbieranie córek z przystanku autobusowego). Kolegium podało, że z zasad doświadczenia życiowego wiadomo, że czynności związane z wychowywaniem dzieci zajmują część dziennego czasu. Z opisu czynności wykonywanych w ciągu dnia przez skarżącą wynika, że opieka sprawowana przez nią nad mamą obejmuje głównie wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego: przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie, robienie zakupów, palenie w piecu. Wymienione czynności nie są czynnościami wymagającymi niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia, albowiem są to zwykłe czynności dnia codziennego, wykonywane w każdym gospodarstwie domowym - także przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy - i nie są one przeciwskazaniem do podjęcia zatrudnienia, tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwania skarżącej ze swoją mamą i prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Tego rodzaju czynności skarżąca wykonuje więc także dla samej siebie i swojej rodziny: dla męża i dwóch córek. Natomiast niektóre czynności wykonywane przy mamie (wieczorna kąpiel, pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków, dowożenie do lekarza), to typowe czynności świadczone okazjonalnie przez dzieci względem swoich rodziców, którzy wymagają pomocy ze względu na podeszły wiek i pogarszający się stan zdrowia. Czynności tego rodzaju są również bardzo często wykonywane przez osoby czynne zawodowo codziennie. Ponadto Kolegium wskazało, że czynności takie jak podawanie posiłków, sprzątanie, zakupy, chociaż są czynnościami wykonywanymi systematycznie, to jednak zajmują jedynie część dnia i nie wymagają zupełnej rezygnacji z aktywności zawodowej np. poprzez podjęcie pracy chociażby na część etatu, czy pracy dorywczej. Z akt sprawy wynika zresztą, że rodzeństwo również sprawuje opiekę nad matką. Skarżąca zeznała bowiem, że bracia odwiedzają mamę i pomagają w opiece "Jak przychodzą bracia to spędzają u mamy 2-3 godziny. (...) Również siostry odwiedzają mamę, jak potrzeba to zostają z mamą. Siostra A. P. w razie potrzeby zawozi mamę do lekarza". Z powyższego wynika zdaniem Kolegium, że skarżąca może liczyć na pomoc swojego rodzeństwa w opiece nad mamą.

Z uwagi na powyższe, zdaniem Kolegium skarżąca jest w stanie – przy zaangażowaniu i pomocy rodzeństwa w sprawowanej opiece – podjąć aktywność zawodową, przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Ponadto skarżąca zeznała, że "Chętnie podjęłabym pracę, ponieważ wynagrodzenie męża nie jest wystarczające na nasze potrzeby". Z dokonanych ustaleń wynika zatem, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z innych powodów niż tylko opieka nad matką, dlatego zdaniem Kolegium brak jest w niniejszym przypadku bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Skargę na decyzję Kolegium wniosła M. I., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z nich pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek,

b) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przezsSkarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje,

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej,

c) art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalające na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W skardze wniesiono ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Oceniając sprawę co do jej istoty, Sąd w pełni podziela dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa". Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wynika z powyższych regulacji, przepis art. 17 ust. 1 ustawy określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Z powołanego przepisu wynika, że jednym z wymogów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja/niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 ustawy jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną wskazaną w ustawie. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą wskazaną w ustawie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym jest więc ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazać nadto należy, że w art. 3 pkt 22 ustawy, ustawodawca zawarł – na użytek tej ustawy – legalną definicję pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", jako wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Wobec tego ocena, czy dana osoba nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi być dokonywana z uwzględnieniem art. 3 pkt 22 ustawy.

Odnosząc powyższe rozważania do stanu niniejszej sprawy, wskazać należy, że badanie przesłanki istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] kwietnia 2017 r., odbyło się w oparciu o oświadczenia przedstawione przez wnioskodawczynię w toku postępowania administracyjnego. Wynika z nich, że skarżąca nie jest osobą rezygnującą z zatrudnienia skoro ostatnie jej zatrudnienie miało miejsce w 2007 r. i od tej pory, tj. przez ostatnie 16 lat nie pozostawała w jakimkolwiek zatrudnieniu, a więc na bardzo długo przed podjęciem opieki nad matką. W tym czasie skarżąca pozostawała na utrzymaniu męża, zajmowała się domem i wychowywaniem swoich dzieci. W tych okolicznościach faktycznych sprawy – z uwagi na wieloletnią bierność zawodową skarżącej – rację ma Kolegium, które nie dało wiary wyjaśnieniom skarżącej, że sprawowana opieka nad matką stanowi rzeczywistą i jedyną przyczynę niepodejmowania zatrudnienia czy wykonywania innej pracy zarobkowej, zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę również i to, że skarżąca nie pracowała nawet wówczas, gdy matka u niej nie mieszkała. W takiej sytuacji nie sposób przyjąć, że rezygnacja przez skarżącą z aktywności zawodowej jest wymuszona koniecznością sprawowania opieki nad matką. Należy również wziąć pod uwagę, że jak skarżąca zeznała, jej matka jest osobą chodzącą, po domu porusza się samodzielnie, chodzi na spacery, nie jest pampersowana, samodzielnie korzysta z toalety, posiłki spożywa samodzielnie, nie wymaga karmienia, ani pojenia, jest w stanie zrobić sobie sama np. kanapkę, może również pomóc przy obieraniu warzyw, ogląda telewizję, czyta gazety, skarżąca często z matką gdzieś wyjeżdża np. do sklepu po zakupy, także zostaje sama w domu, gdy zachodzi taka potrzeba. Skarżąca szykuje mamie śniadanie, obiad gotuje dla całej swojej rodziny. Z opisu dnia codziennego skarżącej wynika, że rano szykuje śniadanie dla męża i córek, odwozi córki na przystanek autobusowy około 7 km. Czasami wracając robi zakupy, mama w tym czasie zostaje sama w domu. Po powrocie, szykuje mamie śniadanie, ściele łóżko, mama ogląda telewizję, a ona w tym czasie sprząta i szykuje obiad. W międzyczasie wyjeżdża po córki na przystanek. Razem jedzą obiad około godziny 12-13. Córki i mąż jedzą obiad po 16.00. Po obiedzie skarżąca sprząta. Czasami jak jest potrzeba, to jeździ na zakupy i na wywiadówki do córek. Pomaga mamie przy wieczornej toalecie: kąpieli i ubieraniu się. Jak wynika z akt sprawy skarżąca może również liczyć na pomoc swojego rodzeństwa przy opiece nad matką. Ponadto jak oświadczyła skarżąca, chętnie podjęłaby pracę, ponieważ wynagrodzenie męża nie jest wystarczające na ich potrzeby. Słuszne jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że brak aktywności zawodowej skarżącej nie jest spowodowany koniecznością sprawowania opieki nad matką, lecz skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z innych powodów niż tylko opieka nad matką. Z powyższego wprost wynika, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką a niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia. Omawiane świadczenie nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i w związku z tym świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, lecz jako rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oznacza to, że nawet jeżeli konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy sprawowana opieka faktycznie uniemożliwia osobie ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, aktywność zawodową.

Z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika ponadto, że sprawowana przez skarżącą opieka nad matką nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w powołanym przepisie art. 17 ust. 1 ustawy. Skarżąca wprawdzie wspiera swoją matkę w codziennym funkcjonowaniu i otacza swoją opieką, jednak częstotliwość wykonywanych czynności opiekuńczych nie wiąże się z koniecznością całkowitej rezygnacji z zatrudnienia czy też uniemożliwia podjęcie pracy w ograniczonym jej wymiarze. Świadczona przez odwołującą opieka nad matką nie ma bowiem charakteru ciągłego, sprawowana jest o określonych porach. Rację ma organ odwoławczy, że takie obowiązki opiekuńcze, jakie wykonuje skarżąca, nie mogą być postrzegane i uznawane za czynności wymagające stałej, całodobowej dyspozycyjności skarżącej, warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Opisane czynności przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej. Również, co istotne, matka skarżącej nie jest osobą leżącą, nie jest pampersowana, samodzielnie korzysta z toalety, samodzielnie się porusza, chodzi na spacery, samodzielnie spożywa posiłki, często ze skarżącą jeździ na zakupy. Natomiast czynności wykonywane przez skarżącą względem matki polegające na gotowaniu, sprzątaniu, robieniu zakupów, nie wymagają takiego zaangażowania czasowego ze strony skarżącej, żeby uniemożliwiały podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę, że skarżąca jest osobą młodą w wieku [...] lata, a więc w wieku aktywności zawodowej. Wykonywane przez skarżącą czynności są standardowymi czynnościami dnia codziennego, jakie wykonuje się zazwyczaj w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy członkowie rodzin pracują i to w pełnym wymiarze czasu pracy. Ustalony stan sprawy wskazuje, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia i nie zrezygnowała z niego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, lecz z uwagi na własny wybór ("nie mogłam pracować, ponieważ młodsza córka chorowała ([...]), często jeździliśmy do lekarzy. W tym czasie byłam na utrzymaniu męża, zajmowałam się domem i córkami") i ze względu na trudności w znalezieniu odpowiedniego zatrudnienia potwierdzone jej oświadczeniem: "Chętnie podjęłabym pracę, ponieważ wynagrodzenie męża nie jest wystarczające na nasze potrzeby", a więc skarżąca jest gotowa podjąć zatrudnienie. Z akt sprawy nie wynika zatem, aby opieka nad matką była powodem niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia. Zasadnie zatem Kolegium uznało, że w sprawie nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z pracy lub jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad matką. Dodać trzeba, że również w skardze, sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wykazano, aby istniał związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką.

Jednocześnie trzeba wskazać, że trafnie Kolegium zwróciło uwagę w zaskarżonej decyzji, że decyzja organu I instancji jest wadliwa z tego powodu, że odmawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na art. 17 ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznał art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutki tego wyroku mają znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy. Mimo bowiem, że wyrok Trybunału nie doprowadził do wyeliminowania przez ustawodawcę niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – stanowi zatem dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. Co więcej, przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, że orzeczenie to nie ma żadnego wpływu na sytuację prawną skarżącej. Wręcz przeciwnie – data ustalenia niepełnosprawności męża skarżącej nie mogła być bowiem negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji, rozstrzygając w zakresie przedmiotowego wniosku, miał obowiązek procedować zatem w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, na co trafnie zwróciło uwagę Kolegium w zaskarżonej decyzji.

W konsekwencji, wobec stwierdzenia, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a zarzuty skargi niezasadne, Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.).

Sąd rozpoznał skargę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 powyższej ustawy.