Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 843/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2024-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 lutego 2024 r. sprawy ze skargi P. G. na postanowienie Warmińsko-Mazurskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 6 lipca 2023 r. Warmińsko-Mazurski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: "WMPWIS" lub "organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego

w Bartoszycach (dalej: "PPIS") z 11 kwietnia 2023 r., którym organ pierwszej instancji oddalił zarzuty wniesione przez P.G. (dalej: "skarżący") w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku poddania dziecka – L.G. obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

W uzasadnieniu WMPWIS wyjaśnił, że obowiązek szczepienia wynika bezpośrednio z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2022 r. poz. 1657; dalej: "ustawa"). Terminy obowiązkowych szczepień ochronnych wynikają zaś wprost z rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, a także programu Szczepień Ochronnych na dany rok ogłaszanego w drodze Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. Skarżący został bezskutecznie wezwany przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej do poddania córki obowiązkowym szczepieniom 25 maja 2016 r.

Za bezzasadny WMPWIS uznał zarzut dotyczący braku wymagalności obowiązku ze względu na brak badania kwalifikacyjnego. Wskazał, że PPIS, wystawiając tytuł wykonawczy zastrzegł, że realizacja obowiązku zaszczepienia dziecka przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym ma zostać poprzedzona stosownym badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia. Brak przedmiotowego badania był spowodowany tylko i wyłącznie postawą opiekunów prawnych dziecka, którzy konsekwentnie odmawiali realizacji czynności zmierzających do jego zaszczepienia. Podkreślił, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu przez osoby określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu wysłanym przez niego do tych osób albo ich opiekunów prawnych lub faktycznych do poddania się w wyznaczonym w nim terminie badaniu kwalifikacyjnemu do szczepienia i samemu szczepieniu, pod warunkiem, że w badaniu kwalifikacyjnym nie stwierdzono istnienia przeciwskazań zdrowotnych do czasowego lub długotrwałego odroczenia przeprowadzenia tego szczepienia albo przedstawienia zaświadczenia o wcześniejszym poddaniu się temu szczepieniu w ramach szczepień zalecanych. Dodał, że niewykonanie lekarskich badań kwalifikacyjnych nie zwalnia z obowiązku szczepienia, gdyż dopiero to badanie może wskazać, że dziecko nie kwalifikuje się do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień, zgodnie z art. 17

ust. 5 ww. ustawy. Zaznaczył, że w aktach sprawy brak jest zaświadczenia lekarskiego o stwierdzeniu przeciwwskazań do wykonania obowiązku szczepienia.

Z kserokopii porady lekarskiej z 28 lutego 2023 r. nie wynika, aby lekarz stwierdził stałe przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego lub odroczył wykonanie szczepień na wskazany okres. Z zaświadczenia wynika wyłącznie, że dziecko skarżącego zostało skierowane do Poradni [...] dla Dzieci celem porady. Zaznaczył, że od wystawienia ww. skierowania do organu nie wpłynęło żadne zaświadczenie o istnieniu przeciwwskazań do zaszczepienia dziecka ani odroczenia wykonania szczepień, których obowiązek został określony w tytule wykonawczym. Dodatkowo córka skarżącego ukończyła [...] rok życia, więc znajduje się w przedziale wiekowym zakreślonym przez ustawę, w którym powinien być zrealizowany obowiązek szczepień wskazany w tytule wykonawczym. Dodał, że wystawiając tytuł wykonawczy, PPIS zastrzegł, że realizacja obowiązku polegającego na zaszczepieniu dziecka przeciwko chorobom wymienionymi w tytule wykonawczym ma zostać poprzedzona stosownym badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia. Brak przedmiotowego badania był spowodowany postawą opiekunów prawnych dziecka, którzy odmawiali realizacji czynności zmierzających do zaszczepienia dziecka, w tym doprowadzenia dziecka na wyznaczony termin badania.

Odnosząc się do zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia, WMPWIS wskazał, że upomnienie z 2 czerwca 2016 r. zostało doręczone i odebrane przez skarżącego 7 czerwca 2016 r., co skarżący przyznał w zażaleniu. Upomnienie zawiera wszelkie elementy określone w przepisach prawnych obowiązujących w dniu jego wstawienia. Wyjaśnił ponadto, że podstawa prawna obowiązku niepieniężnego jest wskazana w części BI tytułu wykonawczego.

W złożonej skardze skarżący podniósł, córka jest [...]. Skarżący wyjaśnił, że udał się z córką na badanie kwalifikacyjne, które odbyło się w sposób pobieżny i nieprofesjonalny. Lekarz rodzinny nie zbadał dziecka, nie przeprowadził szczegółowego wywiadu, nie przeanalizował wyników krwi, a na pytania rodziców nie udzielał odpowiedzi. W ocenie skarżącego przez takie badanie niemożliwe było stwierdzenie występowania ewentualnych przeciwwskazań do zaszczepienia dziecka. Skarżący stwierdził, że gdyby to badanie zostało przeprowadzone prawidłowo i rzetelnie, z dużym prawdopodobieństwem zaistniałaby przesłanka do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego i do skierowania dziecka do konsultacji specjalistycznej zgodnie z art. art. 17 ust. 5 ustawy. Skarżący udał się z córką do poradni w celu przeprowadzenia badań genetycznych, lecz dziecko było w zbyt młodym wieku. W związku z wysokim ryzykiem odziedziczenia ciężkiej choroby, w ocenie skarżącego, córka powinna zostać podana takim badaniom. Skarżący dodał, że doręczono mu upomnienie z wezwaniem do wykonania obowiązku poddania obowiązkowym szczepieniom ochronnym w 2016 r. i od tego czasu nie udzielono mu żadnych informacji w sprawie. Nikt nie kontaktował się ze skarżącymi, nie wzywał na badanie czy konsultację.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.

Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w świetle powołanych wyżej kryteriów nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie WMPWIS utrzymujące w mocy postanowienie PPIS, którym oddalono zarzuty skarżącego wniesione w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w związku z uchylaniem się od obowiązku poddania małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm., dalej: "u.p.e.a.").

W art. 33 § 2 u.p.e.a. ustawodawca określił okoliczności mogące stanowić podstawę zarzutu. Stosownie zaś do art. 34 § 2 u.p.e.a. wierzyciel wydaje postanowienie, w którym oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej (pkt 1), uznaje zarzut (pkt 2) albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu (pkt 3). Na postanowienie to przysługuje zażalenie (§ 3).

Skarżący w piśmie z 2 marca 2023 r. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Podniósł, że obowiązek został określony niezgodnie z art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2018 r. poz. 151, 1669), gdyż wierzyciel pominął obowiązek wykluczenia przeciwwskazań i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym. Zarzucił też brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień i brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, a także, że wierzyciel nie wskazał, jakie konkretne działania zobowiązany ma podjąć, podczas gdy obowiązek powinien być tak określony, aby strona zobowiązana nie miała żadnych wątpliwości co do jego treści i tego w jaki sposób powinna ten obowiązek spełnić. Dodał, że nie została prawidłowo podana podstawa prawna obowiązku, a tytuł egzekucyjny nie spełnienia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.

Podnoszone przez skarżącego okoliczności wielokrotnie były już przedmiotem oceny sądów administracyjnych i orzecznictwo w przedmiocie wymagalności szczepienia jest jednolite.

Obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem prawnym, od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia dziecka. Z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi wynika wprost, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. W art. 5 ust. 2 tej ustawy określono, że odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku poddania się szczepieniom osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2022 r. poz. 1876 ze zm.).

Sposób realizacji wyrażonego w ww. przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale 4, poświęconym szczepieniom ochronnym. Z art. 17 ust. 2 tej ustawy wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). W przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5).

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 17 ust. 7 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o urodzeniu, m. in. obowiązek założenia książeczki szczepień dziecka. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 9 tej ustawy, do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych. Wskazać należy też, że w art. 17 ust. 8 ustawodawca zobowiązał osoby przeprowadzające szczepienia ochronne do prowadzenia dokumentacji medycznej dotyczącej obowiązkowych szczepień ochronnych, w tym przechowywania kart uodpornienia oraz dokonywania wpisów potwierdzających wykonanie szczepienia, a także sporządzania sprawozdań z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych i sprawozdań ze stanu zaszczepienia osób objętych profilaktyczną opieką zdrowotną i przekazywania tychże sprawozdań państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu.

Powyższe ustawowe obowiązki uszczegółowione zostały w przepisach zawartych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172 ze zm., dalej: "rozporządzenie"). Rozporządzenie to określa wiek i grupy osób objętych obowiązkiem szczepień, kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia i sposób prowadzenia szczepienia oraz szczegółowe zasady dotyczące prowadzenia dokumentacji i sprawozdawczości ze szczepień z podaniem form, rodzajów, wzorów, terminów i sposobu obiegu dokumentów.

Treść przytoczonych przepisów ustawy i przepisów wykonawczych wskazuje jednoznacznie, że obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest jednoznacznie określony w obowiązujących przepisach. Przywołane rozporządzenie określa w § 2, jakie choroby zakaźne są objęte obowiązkowym szczepieniem ochronnym, a w § 3 ustalono przedziały wiekowe realizacji obowiązkowych szczepień. Jednocześnie w § 5 rozporządzenia postanowiono, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. Programy Szczepień Ochronnych na poszczególne lata precyzyjnie wskazywały przeciwko jakim chorobom zakaźnym oraz w jakim miesiącu i roku życia, dziecko powinno zostać zaszczepione. Zgodnie z utrwaloną praktyką, do realizacji Programu Szczepień Ochronnych mogą być użyte wszystkie zarejestrowane i dostępne w Polsce preparaty szczepionek o różnym stopniu skojarzenia, a schemat szczepienia powinien być zgodny z zaleceniami producenta.

W wyroku z 2 października 2023 r. II OSK 3247/20 (wszystkie przywołane w uzasadnieniu orzeczenia NSA są dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że wyznaczenie w § 3 rozporządzenia maksymalnego terminu wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagany i podlega egzekucji administracyjnej. Należy bowiem wziąć pod uwagę § 5 rozporządzenia, który stanowi, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez GIS w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. NSA podkreślił, że wskazany w komunikacie GIS czas, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie obowiązku stanowi zaś podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego. Poszczególne terminy określone w tym akcie nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanemu prawo do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej jako terminy, których upływ dopiero stanowi o wymagalności omawianego obowiązku. Przyjęcie poglądu przeciwnego niweczyłoby cele, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając obowiązkowe szczepienia, a więc zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowanie działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie (zob. wyrok NSA z 19.12.2022 r. II OSK 4013/19). Podkreślić należy, że szczepienia ochronne jako działania profilaktyczne skierowane są dla osób zdrowych i służą nabyciu odporności. Profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych (zob. art. 68 ust. 4 Konstytucji RP).

W orzecznictwie zwraca się również uwagę na to, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu ma silne oparcie w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którym ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi a ochroną zdrowia społeczeństwa jest oczywisty, gdyż w wyniku zaszczepienia chronione są też inne osoby narażone na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych, a które z przyczyn zdrowotnych nie mogą zostać zaszczepione (por. wyroki NSA z 12.06.2012 r. II OSK 1312/13 i II OSK 97/13).

W niniejszej sprawie z uwagi na wiek córki skarżącego obowiązek określony w tytule wykonawczym miał charakter wymagalny, skoro już przed dniem jego wystawienia doszło do uchybienia terminowi wyznaczonemu dla przyjęcia szczepionek przeciwko wszystkim wymienionym w tytule chorobom.

Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 9 maja 2023 r. SK 81/19 (Dz. U. z 2023 r. poz. 909) orzekł, że "Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Powyższe nie zmienia zapatrywania na sprawę, ponieważ, pomimo że Trybunał wskazał, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy, to także dostrzegł, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia. Trybunał uznał, że zasadne jest określenie w wyroku innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie, jako niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych.

Zawarcie klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu, w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ma charakter wyjątkowy. Oznacza że realizacja przez sądy gwarancji konstytucyjnych - na gruncie istniejącego stanu normatywnego zakładającego przez określony czas obowiązywanie niekonstytucyjnego przepisu - stawia zarazem wyzwania i możliwości wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją (zob. wyrok TK z 27.10.2004 r. SK 1/04, OTK-A 2004 nr 9, poz. 96). Z tych też przyczyn sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem jak i powody, dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (zob. wyrok NSA z 2.08.2018 r. II OSK 87/18 i powołane w nim orzeczenia). Mając na uwadze materię objętą postępowaniem, w tym wskazaną w orzeczeniu TK potrzebę zapewnienia ciągłości realizacji szczepień ochronnych, NSA stanął na stanowisku, w podobnym stanie faktycznym i prawnym sprawy, że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego był na gruncie analizowanych przepisów wymagalny (tak uznał NSA w wyroku z 16.05.2023 r. II OSK 1604/20). Skład orzekający w niniejszej sprawie stanowisko to w pełni podziela.

W świetle powyższych rozważań nie budzi wątpliwości, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu, w tym z powołaniem się na art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15 ustawy o prawach pacjenta). Taką zaś odrębną ustawą jest m. in. ustawa o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz odmiennie – statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w przypadku wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyroki NSA z 17.04.2014 r. II OSK 338/13 i z 4.02.2015 r. II OSK 1509/13).

Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. W związku z tym nie można skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom, wskazując na brak badania kwalifikacyjnego i prawo do odmowy poddania się temu badaniu na podstawie art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Badanie takie może być wykonane bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia, zaś odmowa poddania się temu badaniu, która w konsekwencji uniemożliwia wykonanie szczepienia, jest w istocie odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, któremu nie można przeciwdziałać wykorzystując art. 16 ustawy o prawach pacjenta.

W rozpoznawanej sprawie skarżący potwierdził, że został wezwany 11 marca 2016 r. do poddania dziecka szczepieniu. Tym samym został zobowiązany do umówienia koniecznej w tym celu wizyty lekarskiej, umożliwiającej ustalenie braku przeciwskazań zdrowotnych do szczepienia dziecka.

Skarżący bezpodstawnie podnosi jako zarzut fakt, że po 2016 r. nie był wzywany z dzieckiem na badania czy konsultacje. Lekarz nie ma obowiązku powtarzania wezwania, zaś skarżący powinien mieć świadomość, że jest zobowiązany do stawienia się z dzieckiem na badanie kwalifikacyjne. Wierzyciel poinformował skarżącego w upomnieniu z 2 czerwca 2016 r., że przypadku niewykonania obowiązku w ciągu 7 dni, zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne. Oczywistym jest, że mimo upomnienia, skarżący przedmiotowego obowiązku nie wykonał, a jeżeli uważał, że istniały przeciwskazania zdrowotne do zaszczepienia dziecka, to powinien na nie wskazywać w czasie badania kwalifikacyjnego, a nie uniemożliwiać wykonania czynności związanych z obowiązkowymi szczepieniami córki.

Skarżący w odpowiedzi na upomnienie zakwestionował jedynie wykonalność obowiązku i kompetencje PPIS do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W skardze podniósł zaś, że dziecko cierpi na chorobę, która jego zdaniem powinna skutkować odroczeniem obowiązkowych szczepień. Skarżący nie wskazał jednak, aby lekarz z poradni specjalistycznej wydał zaświadczenie o istnieniu przeciwskazań do szczepienia dziecka.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym konsekwentnie podkreśla się, że strona, która z danych faktów zamierza wywodzić korzystne dla siebie skutki prawne, zobowiązana jest wskazać organowi te fakty i przedstawić dowody, które mogą potwierdzić jej stanowisko (por. wyroki NSA z 15.11.2000 r. III SA/2431/99, z 7.08.2018 r. I OSK 2123/16). Jakkolwiek zatem organ administracji jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, to jednak strona postępowania nie może czuć się zwolniona od współdziałania z organem w realizacji tego obowiązku. W wyroku z 25 lipca 2017 r. I OSK 2859/16, NSA wyjaśnił, że w postępowaniu administracyjnym ciężar dowodu należeć będzie w pewnych sytuacjach do organu administracji, natomiast w pewnych do strony, w zależności od tego, kto z tych okoliczności wywodzić będzie skutki prawne. Oznacza to, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracyjnym, ale obarcza także stronę. Na etapie egzekucji obowiązku, to zobowiązany powinien wykazać, że podjął stosowne działanie. Temu właśnie ma służyć instytucja zarzutów do wierzyciela.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie.