Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 159/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta P. decyzją z 20.04.2023 r. nr [...] po rozpatrzeniu sprawy z wniosku K. Z. (dalej jako skarżący) odmówił udzielenia skarżącemu pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na opłacenie kosztów wynajmu mieszkania za styczeń 2023 r., luty 2023 r. i marzec 2023 r. w kwotach po [...] zł miesięcznie, w łącznej wysokości [...] zł, kosztów zakupu okularów w kwocie [...]zł, leków w kwocie [...]zł, biletów MPK w kwocie [...]zł oraz na opłacenie telefonu w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w dniu 06.03.2023 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o udzielenie pomocy w formie skierowania do Zespołu Dziennych Domów nr [...] wraz z obiadami. Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu 15.03.2023 r. skarżący dodatkowo wniósł o przyznanie pomocy pieniężnej na opłacenie kosztów wynajmu mieszkania za styczeń 2023 r., luty 2023 r. i marzec 2023 r., w kwotach po [...] zł miesięcznie, w łącznej wysokości [...] zł. Z kolei w dniu 20.03.2023 r. podczas wizyty w siedzibie organu skarżący wniósł o przyznanie pomocy na opłacenie kosztów zakupu okularów w kwocie [...]zł, leków w wysokości [...] zł, biletów MPK w kwocie [...]zł oraz na opłacenie telefonu w kwocie [...]zł.

Organ I instancji ustalił, że skarżący ma 66 lat i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Z żoną I. Z. jest w formalnej separacji, prowadzą oni odrębne gospodarstwa domowe. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego żona zajmuje jeden pokój we wspólnym mieszkaniu, z którego korzysta 3-4 razy w miesiącu i ponosi koszty czynszu w wysokości 20% jego wartości, tj. [...] zł miesięcznie. Pozostałe koszty związane z utrzymaniem mieszkania ponosi skarżący, który utrzymuje się z emerytury w miesięcznej wysokości [...] zł. Dochód ten jest mniejszy o kwotę [...]zł, którą zgodnie z decyzją ZUS z dnia 07.06.2022 r., skarżący spłaca w ratach z tytułu wypłaconych świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego. Dochód skarżącego stanowi zatem kwota [...]zł. Wobec powyższego organ I instancji stwierdził, że z uwagi na fakt, że kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł, to skarżący nie może uzyskać zasiłku celowego o jakim mowa w art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm., dalej jako u.p.s.).

Dalej organ I instancji uzasadnił, że skarżący zajmuje lokal 3-pokojowy w bloku, z aneksem kuchennym i łazienką o całkowitej powierzchni 53 m2. Skarżący przedłożył umowę najmu na mieszkanie z dnia 01.01.2020 r. wraz z aneksem podpisanym dnia 31.05.2022 r., zgodnie z którym opłata za wynajem wynosi [...] zł oraz dodatkowo czynsz w kwocie [...]zł, a także opłaty za gaz i energię. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że skarżący zalega z opłatami za wynajem mieszkania za okres dwóch miesięcy.

Dalej organ wskazał, że skarżący nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności, pozostaje jednak w leczeniu z powodu zmian zwyrodnieniowych wielostawowych, czyli kręgosłupa i stawów obwodowych, niedosłuchu, szumów usznych. Ze względu na stan zdrowia skarżący zażywa leki przepisane prze lekarzy prowadzących. Podczas przeprowadzanego wywiadu środowiskowego skarżący nie przedłożył żadnych faktur za wykupione leki. Według jego oświadczenia nie ma on uprawnień do dodatku mieszkaniowego z powodu nadmetrażu.

Organ I instancji podkreślił, że skarżący był informowany o możliwości poszukiwania mniejszego lokalu mieszkalnego, który miałby niższe koszty eksploatacji. Skarżący podniósł jednak argument, że nie chce opuszczać wynajmowanego lokalu i oczekuje rozwiązania swojego problemu z opłaceniem najmu przez organ. Wyjaśniono również, że zwracając się z wnioskiem o pomoc na opłacenie kosztów wynajmu mieszkania za okres od stycznia 2023 r. do marca 2023 r. skarżący nie deklarował pogorszenia swojej sytuacji życiowej na skutek np. utraty dochodu, lecz w wyniku posiadanych wydatków, które uniemożliwiają mu zaspokojenie bieżących potrzeb. Organ uzasadnił, że umowa najmu konkretnego lokalu zawarta przez skarżącego stanowi przejaw wolności wyboru, a nie konieczności zapewnienia sobie miejsca schronienia. Skarżący miał świadomość, iż wynajęcie ww. lokalu i konieczność regulowania wziętych na siebie zobowiązań przyczyni się do wzrostu jego wydatków

Organ I instancji wyjaśnił, że musi w sposób racjonalny dysponować posiadanymi środkami, rozdzielając je z uwzględnieniem celu pomocy społecznej, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej i zaspokojenie niezbędnych potrzeb społeczności, na rzecz której działa organ pomocy społecznej. Udzielanie pomocy skarżącemu w tym zakresie nie służy zaś jego usamodzielnieniu się. Skarżący najmując lokal mieszkalny powinien wziąć pod uwagę własne możliwości finansowe. W analizowanym stanie faktycznym, w sytuacji zagrożenia bezdomnością osoba zainteresowana może ubiegać się o świadczenie z pomocy społecznej w postaci schronienia.

Podkreślono, iż zadaniem pomocy społecznej jest zabezpieczenie niezbędnych potrzeb, nie zaś podnoszenie standardu życia, umożliwiające wynajmowanie mieszkania o powierzchni 53 m2, w którym na stałe przebywa skarżący i - zgodnie z jego oświadczeniem - okazjonalnie żona, która za zgodą skarżącego nie dokłada się do kosztów najmu mieszkania, a tylko ponosi 20% wysokości czynszu.

Odnosząc się do wnioskowanej pomocy na opłacenie kosztów zakupu okularów i zakup leków organ I instancji wskazał, że w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 15.03.2023 skarżący nie poinformował pracownika socjalnego o ww. potrzebach, nie przedłożył zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego konieczność dokonania ww. zakupu, a tylko poinformował organ o konieczności odbioru okularów, którego kosztów nie uzgodnił z organem. Mimo wezwania do dostarczenia zaświadczenia lekarskiego, skarżący dostarczył jedynie wycenione przez aptekę recepty na kwotę [...]zł.

Organ I instancji wskazał, że z art. 4 u.p.s. wynika, że osoby korzystające ze świadczeń są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontrakty socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 u.p.s.).

Ponieważ dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe z art. 8 u.p.s. rozważano możliwość przyznania pomocy o charakterze specjalnym, na podstawie art. 41 u.p.s. Organ I instancji podkreślił przy tym, że - zgodnie z orzecznictwem sądowym - nie można uznać za szczególny przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. konieczności wykupienia przez osobę leków oraz zakupu okularów. Trudności w realizacji tych potrzeb są wprawdzie konsekwencją trudnej sytuacji materialnej, ale nie są one spowodowane żadnym zdarzeniem nadzwyczajnym (np. wypadkiem, chorobą która wystąpiła nagle i niespodziewanie).

Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Świadome pogarszanie swojej sytuacji finansowej, poprzez generowanie dodatkowych stałych miesięcznych wydatków, w opinii organu, nie ma na celu poprawy sytuacji życiowej skarżącego. Dalej argumentowano, że wypłacane świadczenia mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie zaś doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system pomocy społecznej. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, co oznacza, iż uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Powyższe oznacza, że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężenia we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna w postaci przedmiotowego zasiłku może zostać przyznana.

W ocenie organu I instancji skarżący podejmując świadome decyzje dotyczące swojego życia, winien liczyć się z konsekwencjami płynącymi z tychże decyzji. Ponieważ celem ustawy o pomocy społecznej jest wsparcie osoby lub rodziny w przezwyciężaniu trudnych sytuacji, o czym mowa w art. 2 ust. 1 u.p.s., więc organ nie jest powołany by w całości zabezpieczyć zgłaszane potrzeby rodziny. Pomoc społeczna ma jedynie pełnić funkcję wspierającą i uzupełniającą.

Odwołanie od powyższej decyzji wywiódł skarżący podnosząc, że się z nią nie zgadza. Wskazał, że w związku z długotrwałą chorobą powypadkową, znalazł się w trudnej sytuacji, której konsekwencją będzie bezdomność.

Dalej skarżący wyjaśnił, że w marcu 2021 r. uległ wypadkowi. W następstwie wypadku przebywał na zwolnieniu chorobowym, a następnie do kwietnia 2022 r. na zasiłku rehabilitacyjnym. Decyzją komisji ZUS zasiłku nie przedłużono. Problemy z opłatami zaczęły się gdy skończyły się skarżącemu odłożone pieniądze, kilka miesięcy po odmowie świadczeń rehabilitacyjnych. Dodał, że jest w związku małżeńskim i od 2020 r. jest w separacji. Skarżący wynajął obecnie zamieszkiwane mieszkanie we wrześniu 2015 r. Od 2020 r. jego żona przebywa w mieszkaniu sporadycznie, nie korzysta z mediów, zajmuje najmniejszy pokój, w którym ma swoje rzeczy osobiste. Płaci czynsz w wysokości [...] zł miesięcznie.

Skarżący wskazał, że próbował wynająć tańsze mieszkanie, lecz nie jest on obecnie w stanie spełnić stawianych najemcom warunków, takich jak np. uiszczenie kaucji. Wyjaśnił, że wynajmując mieszkanie był świadomy własnych możliwości finansowych i wynajął lokal, na który było go stać. Problem finansowy powstał w wyniku chorób powypadkowych i związanych z nimi ciągiem wydarzeń m.in. nieprzedłużeniem świadczeń rehabilitacyjnych. Skarżący podniósł, że nigdy nie stwierdził, że nie opuści wynajmowanego obecnie lokalu i że oczekuje rozwiązania problemu z opłaceniem najmu przez organ pomocy społecznej. Wyjaśnił, że takie starania podjął. Aneks zwiększający koszt najmu wszedł w życie w czerwcu 2023 r., informacje o tym fakcie właściciel podał mu w kwietniu 2023 r. Koszt zwiększył się wtedy o [...] zł do kwoty [...]zł, nie zaś o [...] zł. Nadto na ten czas był świadomy, że jest w stanie z własnych środków regulować opłaty za wynajem mieszkania.

Następnie skarżący wyjaśnił, że w dniu 15.03.2023 r. poinformował pracownika organu o okolicznościach sprawy i okazał karty leczenia w poszczególnych poradniach NFZ. Wskazał, że w wykonaniu wezwania organu z dnia 20.03.2023 r. dostarczył recepty z wyceną apteki za leki. Zaznaczył, że zorganizowanie zaświadczeń lekarskich i dostarczenie ich w ciągu trzech dni było niewykonalne.

W ocenie skarżącego wykazał on swym postępowaniem współdziałanie z organem w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej. Nie żądał pełnego utrzymania, lecz prosił o pomoc i radę w rozwiązaniu sprawy. Zaznaczył też, że początkowo we własnym zakresie próbował przezwyciężyć nawarstwiające się trudności. Czynił to przez 10 miesięcy i dopiero po tym czasie zaczął starać się o pomoc.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO lub Kolegium) decyzją z 24.01.2024 r., nr [...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że skarżący posiada dochód przekraczający kryterium dochodowe, co powoduje, iż nie posiada uprawnień do zasiłku celowego, rozważono więc możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego.

Wskazano, iż skarżący na bieżąco opłaca rachunki za mieszkanie. Organ odwoławczy podkreślił, że skarżący nie przedłożył wykazu aktualnie pobieranych leków, chociażby od lekarza rodzinnego, którzy w przypadku chorób przewlekłych kontynuuje leczenie. Z przedłożonej recepty wynika, iż dotyczy ona m. in. 3 opakowań leku [...]

Argumentując na rzecz wydanej decyzji Kolegium wskazało, że przedmiotowej sprawie oczekiwania skarżącego są większe niż możliwości organów pomocy społecznej. Świadczeniem, które ma zmniejszyć obciążenia najemcy z tytułu utrzymania lokalu mieszkalnego jest dodatek mieszkaniowy, a zatem w przypadku braku uprawnień do dodatku mieszkaniowego z tytułu ponadnormatywnej powierzchni, koszty najmu nie powinny być pokrywane w formie zasiłków celowych przez pomoc społeczną, bowiem nie odpowiada to, zdaniem Kolegium, celom pomocy społecznej. Łączna kwota wnioskowanej w tej sprawie pomocy wynosi [...] zł, co w sposób znaczny odbiega od kwot świadczeń udzielanych wnioskującym, którzy nie posiadają źródeł utrzymania.

Następnie SKO podkreśliło, że obowiązek pomocy społecznej wspierania osób potrzebujących nie oznacza jednak, że organy są obowiązane utrzymywać osoby potrzebujące w pełnym zakresie i finansować wszelkie ich potrzeby. W sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, jak już powiedziano wyżej, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 u.p.s. (I OSK 2889/17, wyrok NSA z dnia 2.03.2018 roku).

Skargę na powyższą decyzję wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący, zarzucając jej, że jest "niezgodna z prawdą i przeinacza fakty". Następnie skarżący ponownie przedstawił przebieg zdarzeń powtarzając m.in., że odmówiono mu przyznania dodatku mieszkaniowego oraz opisując korespondencję oraz rozmowy z pracownikami organu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24.01.2024 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 20.04.2023 r., nr [...], w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm., dalej jako u.p.s.).

Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Niespornym było, że dochód skarżącego stanowi kwota [...]zł. Wobec powyższego organ I instancji trafnie stwierdził, że z uwagi na fakt, że kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł, to skarżący nie mógł uzyskać zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s., gdyż jego dochód przekraczał kryterium dochodowe.

W zaistniałej sytuacji organy słusznie skupiły się na rozważeniu, czy skarżącemu przysługuje prawo do specjalnego zasiłku celowego.

W myśl art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (ust. 1) bądź zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową (ust. 2).

Ustawodawca w ustawie o pomocy społecznej nie zdefiniował określenia "szczególnie uzasadnionych przypadków", pozostawiając w tym zakresie ocenę organowi wydającemu decyzję. O uprawnieniu do świadczeń z art. 41 u.p.s. nie decyduje bowiem dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Z tej formy pomocy społecznej nie można więc wyprowadzać wniosku, że przyznanie tego rodzaju zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależnione są nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Musi to być zatem przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Takie zawężenie możliwości przyznawania świadczeń z art. 41 u.s.p. do przypadków o szczególnym charakterze wiąże się z faktem, że ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego (wyrok NSA z 13.09.2023 r., I OSK 1840/21, LEX nr 3654205).

Rozpoznając sprawę z zakresu pomocy społecznej pamiętać trzeba, ze zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.).

W doktrynie i orzecznictwie zasadnie wskazuje się, że przyznanie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego pozostawione jest uznaniu organu administracji. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola Sądu dotyczy zatem prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na weryfikacji, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być zaś uzasadniane w sposób jasny i przekonujący, a także winny zawierać precyzyjne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy (wyrok NSA z 26.07.2022 r., I OSK 1872/21, LEX nr 3372044.). Ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie - czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1535/08; CBOSA).

Zdaniem Sądu ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwala na wniosek, że sytuacja życiowa, w jakiej znalazł się skarżący nie nosi cech wyjątkowości. Jest ona niewątpliwie trudna, jednak nie na tyle odbiegająca od sytuacji innych osób znajdujących się w ciężkim położeniu, ażeby uzasadniała przyznanie pomocy społecznej, o jakiej mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Sytuacja skarżącego nie była również konsekwencją wystąpienia nadzwyczajnego zdarzenia, którego skutków skarżący nie mógł przewidzieć. Wypadek, na który powołuje się skarżący miał miejsce w marcu 2021 r., od tego czasu skarżący nie podejmował pracy zarobkowej - utrzymywał się m.in. z zasiłku rehabilitacyjnego oraz oszczędności, a obecnie z emerytury. Pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego ma natomiast charakter wyjątkowy. Jest to szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. Takich okoliczności nie dostrzegł zaś Sąd na kanwie niniejszej sprawy. Rację ma organ I instancji twierdząc, że sytuacja majątkowa skarżącego uległa pogorszeniu nie na skutek szczególnych wydarzeń np. utraty dochodu, lecz w wyniku posiadanych wydatków, które uniemożliwiają mu zaspokojenie bieżących potrzeb. Odniesiony przez skarżącego w marcu 2021 r. wypadek i jego konsekwencje nie stanowią - w realiach niniejszej sprawy - o szczególnie uzasadnionym przypadku. Całość okoliczności faktycznych sprawy prowadzi do wniosku, że sytuacja życiowa skarżącego (z jednej strony trudna ze względu na stan zdrowia, a z drugiej strony stabilna z uwagi na posiadanie stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej), nie jest sytuacją, która może zostać zakwalifikowana jako szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Jakkolwiek charakter zgłoszonej potrzeby w postaci pokrycia kosztów czynszu (która odnosi się do potrzeb mieszkaniowych), związana jest z zaspokajaniem potrzeb bytowych skarżącego, niemniej jego sytuacja jest w swoisty sposób stabilna, albowiem Skarżący pobiera emeryturę w kwocie [...]zł (pomniejszoną o [...] zł). Choć kwota ta nie pokrywa całości opłaty za mieszkanie, do której uiszczania zobowiązał się skarżący, to jednak trzeba mieć na uwadze, że skarżący dobrowolnie wynajął lokal mieszkalny za określoną w umowie kwotę i kontynuował zamieszkiwanie w nim, pomimo świadomości, że jego sytuacja finansowa (choćby z uwagi na powoływany prze skarżącego wypadek i jego następstwa) może ulec pogorszeniu. Posiadając wiedzę o własnych przychodach i potencjalnych wydatkach, skarżący mógł już zawczasu podjąć działania ukierunkowane na ograniczenie wydatków, w tym przede wszystkim mógł wynająć mieszkanie za niższą kwotę.

Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ musi wziąć pod uwagę swoje możliwości finansowe. Powszechnie wiadomo, że organy pomocowe, dysponując ograniczoną pulą środków finansowych, mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych, w czasie trwania całego roku budżetowego. Wielkość środków, którymi dysponują organy pomocowe jasno wskazuje, że nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń (zob. wyroki NSA: z 4 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1153/21, z 25 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 698/16, z 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07, z 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06, CBOSA). Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane przez nie fundusze muszą w sposób racjonalny rozdzielać pomiędzy osoby wymagające wsparcia.

Z uwagi na powyższe Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone decyzje naruszały przepisy u.p.s. Nie stwierdził też naruszenia przepisów k.p.a. w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniach swoich decyzji organy w sposób dostateczny wykazały, że wszystkie istotne okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w wydanych w sprawie decyzjach argumentacja odmowy przyznania analizowanego świadczenia nakazywała uznać, że ich uzasadnienia zasadniczo spełniają wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., zawierają bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygające sprawę organy się oparły oraz wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji - na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.