Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 750/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 28 lutego 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/359/2023/3285/ŁK w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 lutego 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: SKO organ II instancji), znak SKO.PSŚ/41,5/359/2023/3285/ŁK.

Na podstawie art. 2 ustawy z dnia 19 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 11 stycznia 2023 r. Nr [...], wydaną przez Kierownika Ośrodku Pomocy Społecznej w S., działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy S. (dalej: organ I instancji), odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla M. M. (dalej: skarżący, strona), w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. K.

Orzeczenie wydano w następującym stanie sprawy.

Skarżący w dniu 18 sierpnia 2022 r., wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoją matką, która jest wdową i legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 13 czerwca 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2025 r. W związku z powyższym organ I instancji wszczął postępowanie.

Po przeprowadzonym postępowaniu organ I instancji, decyzją z dnia 7 października 2022 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano na występowanie w przypadku strony dwóch przesłanek negatywnych, tj. niepełnosprawność matki strony nie powstała w okresie o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (organ I instancji nie znalazł podstaw do zastosowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt: K 38/13) oraz możliwości podjęcia zatrudnienia ponieważ opieka nad matką strony jej nie wyklucza w szczególności, że usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania matki strony mogą uzupełniać sprawowanie tej opieki.

Od powyższej decyzji skarżący reprezentowany przez adwokata, odwołał się do organu II instancji wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia.

Następnie SKO decyzją nr [...] z dnia 28 listopada 2022 r. uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wskazało, że zaskarżona decyzja nie może się ostać w obrocie prawnym z uwagi naruszenie przepisów postępowania oraz istotne braki postępowania dowodowego, polegające na niewyjaśnieniu przez organ I instancji okoliczności sprawowania opieki przez stronę nad matką. Organ I instancji decyzją z dnia 11 stycznia 2023 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że opieka nad matką strony nie wyklucza możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia w szczególności, że ułatwieniem w sprawowaniu opieki są usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania matki strony. Wskazał, że matka strony jest osobą schorowaną w kontakcie logicznym, mieszka sama, nie jest osobą leżącą, porusza się w obrębie mieszkania. Strona z matką nie zamieszkuje lecz zamieszkuje około 12 km. od jej miejsca zamieszkania.

Od powyższej decyzji skarżący reprezentowany przez adwokata odwołał się wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. W odwołaniu pełnomocnik strony powołał się na wyrok TK z 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13, wskazujący, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki i taką opiekę nad matką zdaniem skarżącego sprawuje.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po zapoznaniu się z odwołaniem strony i po przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego wydało w dniu 28 lutego 2023 r. zaskarżona decyzję utrzymując w mocy decyzję organu I instancji z dnia 11 stycznia 2023 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO m.in. wskazało, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, które jest wyznacznikiem standardów orzekania dla organów administracyjnych wyraźnie od roku 2021 zaznacza się stanowisko zakładające, iż system świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, ażeby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Zatem wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do sprawowania której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. W ocenie organu odwoławczego zakres opieki jakiej wymaga matka strony nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez niego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Tymczasem, zakres opieki sprawowanej przez stronę oraz poszczególne czynności wykonywane przez nią nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Ograniczają się one bowiem w głównej mierze do wspomagania matki w czynnościach życia codziennego: przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, pomoc w ubieraniu się, podawanie lekarstw, asysta przy wizytach lekarskich ( ustalenia te poczyniono w oparciu o wywiad środowiskowym przeprowadzonym w dniu 15 grudnia 2022 r. oraz korelujące z wywiadem oświadczenie strony również z dnia 15 grudnia 2022r.). Zdaniem SKO wskazane czynności nie obejmują takich zabiegów opiekuńczych lub pielęgnacyjnych, które wymagają stałej obecności i zaangażowania strony, a tym samym nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia.

SKO wskazało, że strona nie musi całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jego stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one bowiem realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej. Z treści ww. wywiadu środowiskowego z dnia 15 grudnia 2022 r. oraz z oświadczenia strony wynika ponadto, że matka strony porusza się po mieszkaniu samodzielnie, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki, samodzielnie wykonuje podstawowe czynności związane z higieną osobistą.

Nadto SKO wskazało, że ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Natomiast strona nie musi całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej, choćby na część etatu. Z treści wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że matka skarżącego potrafi pewne czynności wykonywać samodzielnie, a także nie potrzebuje pomocy np. w jedzeniu, przy części czynnościach higienicznych, w poruszaniu się po mieszkaniu. Niewątpliwie wymaga natomiast wsparcia np. przy przygotowaniu posiłków. W toku postępowania strona nie kwestionowała ani nie przedkładała żadnych dowodów, ani oświadczeń, z których wynikałby odmienny niż ustalony, zakres opieki nad matką.

Kolegium wskazało, że w analizowanym przypadku zakres i sposób opieki sprawowanej przez stronę nad matką nie wykluczają możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia (choćby w częściowym wymiarze czasu pracy, w dogodnej dobowo porze).

W ocenie Kolegium, w przedmiotowej sprawie istotne jest również to, że od kwietnia 2022 r. matka skarżącego korzystała z pomocy w formie usług opiekuńczych MOPS w P. z uwagi na zaprzestanie sprawowania przez stronę opieki nad matka w związku z tymczasowym aresztowaniem. Tym samym Kolegium wskazało, że świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych.

Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki strony i konieczności pomocy przez stronę (do czego zresztą jest zobowiązany zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), jednakże samo sprawowanie opieki, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 28 lutego 2023 r, skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zaskarżył ją w całości i zarzucił zaskarżonej decyzji:

- naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia łub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami; konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

Mając powyższe na uwadze wniósł o:

- uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 28 lutego 2023 r, nr SKO.PSŚ/41.5/359/2023/3285/ŁK oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia 11 stycznia 2023 r w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Nadto skarżący wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazał skarżący, że zgodnie z dyspozycją art. 17 ust. 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami; konieczności stałej łub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki łub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 16 września 2021 roku wydanego w sprawie III SA/Gd 577/21 wskazał, jak należy rozumieć zawarte przez ustawodawcę w ustawie o świadczeniach rodzinnych zwrot stałej oraz długotrwałej opieki. W judykacie tym Sąd zważył iż "Podkreślenia w tym miejscu wymaga także to, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Skarżący wskazał, że istotą opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 o świadczeniach rodzinnych (dalej: u.ś.r.), jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19). Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić".

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Nadto Kolegium wskazało, iż podziela ukształtowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż system świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Kolegium w pełni popiera stanowisko sądów administracyjnych, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do sprawowania której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensata za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnacje lub niepodejmowanie zatrudnienia.

Kolegium stwierdziło, że zakres opieki jakiej wymaga matka strony nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez skarżącego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Niewątpliwie pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ww. ustawy utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność.

W ocenie Kolegium, świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych. Kolegium zauważa, że nic nie stoi na przeszkodzie aby strona w dalszym ciągu opiekowała się swoją matką, jednak nie oznacza to, iż powinna za tę opiekę otrzymać świadczenie pielęgnacyjne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 – określanej dalej jako p.p.s.a.. Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.

Po zbadaniu sprawy w przedstawionych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna, a wydane decyzje są zgodne z prawem.

Przedmiotem kontroli były decyzje odmowne wydane w postępowaniu wszczętym na wniosek skarżącego dotyczący przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Materialnoprawną przesłankę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1u.ś.r., obowiązującą w chwili rozstrzygania przez organy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zauważyć należy, iż wykładnia językowa tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny (jedyny wyjątek przewidziano w przypadku opiekuna faktycznego dziecka - które to określenie w rozumieniu definicji ustawowej zawartej w art. 3 pkt 14 u.ś.r. - oznacza osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka; z tym zastrzeżeniem, że przysposobienie powoduje powstanie obowiązku alimentacyjnego).

Kierując się przedstawionymi wyżej argumentami, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, należało uznać, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Innymi słowy, brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia.

Skarżący zatem wchodzi do określonego przepisami o charakterze bezwzględnie obowiązującym, kręgu osób zobowiązanych do alimentacji.

W sprawie niesporne jest, że skarżący ubiegał się o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania się opieki nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.

Osią sporu w badanej sprawie pozostaje, czy dopuszczalne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącego którego opieka nad matką musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.

Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki. Z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika natomiast, że opieka ta musi być stała, lub długoterminowa. Te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, opubl. w internetowej bazie – orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze wspomnianego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, opubl. w internetowej bazie – orzecze-nia.nsa.gov.pl). Na równi z rezygnacją z zatrudnienia traktuje się niepodejmowanie zatrudnienia.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela poglądy judykatury wskazujące, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, opubl. w internetowej bazie – orzeczenia.nsa.gov.p). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyroki NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16; z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1361/19; z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1544/19; z dnia 23 października 2021 r., sygn. akt I OSK 1148/20, opublikowane w internetowej bazie – orze-czenia.nsa.gov.pl).

Opieka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę w wykonywaniu pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).

Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń organu, matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od 13 czerwca 2022 r.

Jak wynika przy tym z wywiadu środowiskowego i wyjaśnień skarżącego: zakres opieki sprawowanej przez stronę oraz poszczególne czynności wykonywane przez skarżącego nie są na tyle angażujące, aby nie mógł podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Ograniczają się one bowiem w głównej mierze do wspomagania matki w czynnościach życia codziennego: przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, pomocy w ubieraniu się, podawanie lekarstw, asysty przy wizytach lekarskich. Wskazane czynności nie obejmują takich zabiegów opiekuńczych lub pielęgnacyjnych, które wymagają stałej obecności i zaangażowania strony, a tym samym nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia.

W ocenie Sądu, tak określony zakres opieki nad matką skarżącego nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Nie sposób bowiem uznać, że opieka sprawowana jest w rozumieniu wyżej opisanym, a więc że jest to opieka, której rozmiar uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W konsekwencji za prawidłowe należy uznać stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Podsumowując, w ocenie Sądu organ dokonał prawidłowej wykładni przepisów ustawy – u.ś.r. i właściwie je zastosował przy ustalonym niespornie stanie faktycznym sprawy, co prowadzi do uznania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił stanowisko organu, że opieka nad matką strony nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia w szczególności, że uzupełnieniem w sprawowaniu opieki są usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania matki strony.

W świetle powyższego Sąd nie stwierdził żadnych przedstawionych w art. 145 § 1 p.p.s.a. podstaw do uwzględnienia skargi. Wszystkie niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały przez organy ustalone.

W decyzjach klarownie przedstawiono okoliczności, które wykluczały przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Bezzasadne są więc zarzuty skargi dotyczące naruszenia prawa procesowego i materialnego. Dlatego Sąd oddalił skargę na odstawie art. 151p.p.s.a.