Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SPP/Gd 221/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-01-16 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie/zarządzenie referendarza sądowego (art. 260 § 1 ustawy ppsa)
Powołane przepisy: article: art. 260 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. z siedzibą w P1. od postanowienia Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2023 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. z siedzibą w P1. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 lutego 2023 r., nr SKO Gd 3942/22 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu PPPr w dniu 12 października 2023 r., którego braki uzupełniono w dniu 30 października 2023 r. Przedsiębiorstwo P. (dalej jako: "Spółka", "Skarżąca") zwróciła się w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 309/23 o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie radcy prawnego.

Z oświadczenia o majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1138 ze zm.) wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych wynosi 621.513,10 zł, za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 161.014,04 zł i posiada kredyt w A. w wysokości 700.000 zł. Spółka oświadczyła, że w zasadzie nie prowadzi działalności.

Do wniosku załączono dokumenty, z których wynika, że na rachunku bankowym prowadzonym w S. na dzień 25 października 2023 r. saldo jest ujemne i wynosi 1.883,88 zł. Ze sprawozdania sporządzonego na dzień 30 czerwca 2023 r. wynika, że Spółka poniosła stratę w wysokości 30.639,59 zł przy przychodach netto ze sprzedaży produktów w wysokości 8.000 zł, kosztach działalności operacyjnej w wysokości 13.780,97 zł (w tym na zużycie materiałów i energii 3.548,11 zł, usługi obce 9.752,86 zł i pozostałe koszty rodzajowe 480 zł) i pozostałych kosztach operacyjnych w wysokości 24.858,62 zł. Z załączonej ewidencji środków trwałych, obejmującej 28 pozycji, wynika, że część środków trwałych została skradziona, zdewastowana, bądź ich nie ma, Spółka posiada m.in. dwie działki, utwardzony plac, halę produkcyjną, dwie suszarnie i samochód osobowy marki M. [...].

W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPPr były niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego

i możliwości płatniczych Spółki, zarządzeniem Referendarza Sądowego z dnia

14 listopada 2023 r. wezwano Skarżącą do przedłożenia w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dodatkowych dokumentów i oświadczeń.

W odpowiedzi na wezwanie Spółka przedłożyła: zeznanie CIT-8 za rok

2022 r., z którego wynika, że w 2022 r. poniosła stratę w wysokości 158.721,37 zł przy przychodach z innych źródeł w wysokości 115.564,32 zł i kosztach uzyskania przychodów w wysokości 274.285,69 zł oraz JPK_V7M za lipiec, sierpień i wrzesień 2023 r., z których wynika, że we wskazanych okresach rozliczeniowych nabywała towary i usługi pozostałe w kwotach netto odpowiednio 615 zł, 210 zł i 254 zł

i deklarowała nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym, który we wrześniu

2023 r. wyniósł 4.453 zł. Na dzień 30 października 2023 r. Spółka posiada zadłużenie z tytułu nieregulowanych składek ZUS w wysokości 58.633,20 zł. Wobec Spółki prowadzone są postępowania egzekucyjne, organy egzekucyjne dokonały zajęć egzekucyjnych na łączną kwotę 776.090,41 zł.

Z rejestru zakupów wynika, że w okresie od 1 lipca do 30 września 2023 r. poniosła wydatki w kwocie 2.652,08 zł (gównie na paliwo). Rejestr nie uwzględnia wydatków poniesionych za październik i listopad 2023 r., do czego Spółka była zobowiązana. Przedstawiono wyciąg z rachunku prowadzonego w S. za okres od 1 września 2023 r. do 28 lipca 2023 r. którego saldo jest ujemne i wynosi 80,96 zł. Załączono wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku, z którego wynika, że Spółka jest zobowiązana do zapłaty na rzecz A. kwoty 652.043,79 zł.

Skarżąca odnosząc się do wysokości dopłat w okresie ostatnich sześciu miesięcy oświadczyła, że wspólnicy nie dokonywali dopłat ani pożyczek na jej rzecz. Wielokrotnie takie pożyczki były udzielane w przeszłości i obecnie udziałowcy nie wyrażają zgody na dokonywanie rozporządzeń ich majątkiem osobistym.

Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2023 r. Referendarz Sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy.

Referendarz Sądowy uznał, że Spółka uchyliła się od pełnego wykonania zarządzenia z dnia 14 listopada 2023 r. wydanego w oparciu o art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a."), co należało uznać za przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, wskazując jednocześnie, że Skarżąca nie wykazała w sposób jednoznaczny - dokumentami dotyczącymi sytuacji finansowej i majątkowej trzech wspólników, że uzyskanie dopłat nie jest możliwe.

W ocenie Referendarza Sądowego Spółka nie wykazała, że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych

z postępowaniem sądowym. Skarżąca odpowiadając na wezwanie nie przedłożyła ani jednego dokumentu odnoszącego się do sytuacji majątkowej wspólników, co oznacza, że nie wykonała należycie zarządzenia. Nie udokumentowano wysokości osiąganych przez nich dochodów, posiadanych oszczędności czy majątku. Spółka zatem nie wykazała trudnej sytuacji wspólników, która uzasadniałaby twierdzenie, że w rzeczywistości uzyskanie dopłat na pokrycie kosztów postępowania nie jest możliwe. W konsekwencji uniemożliwiła dokonanie oceny, czy wspólnicy mogliby dofinansować Spółkę.

Jednocześnie Referendarz wskazał, że w ww. okolicznościach posiadanie przez Spółkę zadłużenia i toczące się postępowanie egzekucyjne do jej majątku, nie mogą automatycznie stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy, skoro Spółka nie wykazała, że wspólnicy nie są w stanie dofinansować Spółki. Te same wnioski dotyczą zerowego (bądź ujemnego) salda na rachunku bankowym.

Końcowo Referendarz Sądowy stwierdził, że Spółka mimo wskazywanych trudności, nie zawiesiła działalności gospodarczej, nie zostało wobec niej wszczęte postępowanie upadłościowe, likwidacyjne bądź układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. W sytuacji faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności racjonalnym działaniem byłaby jej likwidacja, skoro zatem przedstawiciele Spółki nie podjęli decyzji o jej likwidacji, to należy oczekiwać, że będą dążyli do osiągnięcia celu, dla którego Spółka została zawiązana, tj. wypracowania zysku.

Od powyższego postanowienia Skarżąca złożyła w ustawowym terminie sprzeciw, wskazując, że Spółka nie posiada żadnego majątku, który mógłby zostać przeznaczony na pokrycie kosztów sądowych i pomocy prawnej. Ponadto, w KRS pojawiła się informacja o zawieszeniu przez Spółkę działalności gospodarczej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Sprzeciw Skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone zarządzenie wydane przez Referendarza Sądowego jest prawidłowe.

Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).

Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, iż orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia.

Przepis art. 245 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

W myśl art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym).

Posłużenie się w ww. przepisie zwrotem "wnioskodawca wykaże" oznacza, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. akt I FSK 790/2010, postanowienie NSA z dnia 30 września 2011 r. sygn. akt II FZ 409/11; wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA").

Jako że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną, nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dna 7 października 2014 r. sygn. akt I GZ 390/14; postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 31 października 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 553/18; CBOSA). Nadto od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się, co do zasady, podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności, aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, nie będących profesjonalnymi przedsiębiorcami, ani nie posiadających specjalistycznej wiedzy prawniczej. Dotyczy to także przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności gospodarczej w postaci konieczności ewentualnego prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów.

W ocenie Sądu, Spółka wykonując zarządzenie Referendarza Sądowego

z dnia 14 listopada 2023 r., nie wykazała w sposób jednoznaczny przedstawionymi dokumentami dotyczącymi sytuacji finansowej i majątkowej trzech wspólników, że uzyskanie dopłat nie jest możliwe. W orzecznictwie sądów administracyjnych na tle art. 246 § 2 p.p.s.a., podnosi się, że w sprawie prawa pomocy należy uwzględnić możliwości dofinansowania spółki przez wspólników, a dopłata może być wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. np. postanowienia NSA z dnia 20 marca 2013 r., II FZ 154/13, niepubl.,

z dnia 24 czerwca 2015 r., II GZ 293/15, niepubl., postanowienia WSA w Poznaniu

z dnia 7 maja 2019 r., II SA/Po 852/18, niepubl. i WSA w Gorzowie Wielkopolskim

24 września 2019 r., I SPP/Go 95/19, niepubl.). Osoba prawna i inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej, domagając się udzielenia pomocy prawnej z urzędu, nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienia NSA z dnia 20 lutego 2014 r., II FZ 124/14, niepubl., z dnia 30 sierpnia 2017 r., II GZ 607/17, niepubl. i z dnia 26 maja 2020 r., I FZ 3/20, niepubl.).

Należy nadto podkreślić, że dla zasadności złożonego wniosku należy wykazać nie tylko środki w kwocie niewystarczającej do poniesienia kosztów postępowania, ale również to, że wnioskodawca nie jest w stanie ich pozyskać, mimo iż podjęto wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na ten cel (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11 oraz z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 612/14, publ. na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie zatem z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1467 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba "Kodeks spółek handlowych", Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII).

Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienia NSA z 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z 10 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 84/15, z 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 701/11, z 19 lipca 2016 r. sygn. akt I FZ 160/16, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Rola wspólnika nie może sprowadzać się tylko do czerpania profitów z działalności spółki. To bowiem wspólnicy w pierwszej kolejności winni, w razie trudności udzielić pomocy finansowej spółce, nie przerzucając tym samym tych kosztów wyłącznie na Skarb Państwa, a w konsekwencji na całe społeczeństwo.

Zdaniem Sądu Referendarz Sądowy właściwie ocenił, że Skarżąca nie wykazała, że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym, nie przedłożyła bowiem ani jednego dokumentu odnoszącego się do sytuacji majątkowej wspólników, co oznacza, że nie wykonała należycie zarządzenia. Nie udokumentowano wysokości osiąganych przez nich dochodów, posiadanych oszczędności czy majątku. Spółka zatem nie wykazała trudnej sytuacji wspólników, która uzasadniałaby twierdzenie, że w rzeczywiści uzyskanie dopłat na pokrycie kosztów postępowania nie jest możliwe. W konsekwencji uniemożliwiła dokonanie oceny, czy wspólnicy mogliby dofinansować Spółkę. Powyższa okoliczność sama w sobie musiała skutkować negatywnym rozpatrzeniem wniosku.

Jedynie dodatkowo należy wskazać, że w ww. okolicznościach posiadanie przez Spółkę zadłużenia i toczące się postępowanie egzekucyjne do jej majątku, nie mogą automatycznie stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy, skoro Spółka nie wykazała, że wspólnicy nie są w stanie dofinansować Spółki. Te same wnioski dotyczą zerowego (bądź ujemnego) salda na rachunku bankowym.

Dla oceny istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy znaczenie ma także okoliczność regulowania priorytetowo należności cywilnych. Jak wynika z przedłożonych dokumentów Spółka reguluje wskazane w rejestrze zakupu wydatki na zakup paliwa. Z akt sprawy nie wynika, że opłaty te są regulowane za pośrednictwem rachunku bankowego, co oznacza, że skutecznie pozyskuje lub posiada środki pieniężne, z których pokrywa ww. wydatki. Świadczy o tym chociażby fakt, że w dniu 27 października 2023 r. pozyskała środki pieniężne w kwocie 1884 zł i (tj. po wystąpieniu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy) i wpłaciła je na rachunek bankowy, co skutkowało spłatą ujemnego salda. Nie można więc przyjąć, że Spółka (pomimo niewątpliwie wysokiego zadłużenia) nie ma możliwości pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Skarżąca w sprzeciwie do tut. Sądu wskazała na okoliczność zawieszenia działalności gospodarczej, jednak nie wykazała, jaki wpływ miało to na niepełne wykonanie zarządzenia Referendarza Sądowego z dnia 14 listopada 2023 r. wzywające Skarżącą do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń.

W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo zwolnienia od kosztów sądowych – stanowiącą de facto formę finansowania podmiotów gospodarczych, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców.

Z powyższych względów okoliczność, iż Spółka nie osiąga dochodów nie mogła automatycznie skutkować zwolnieniem jej od kosztów sądowych.

Zaznaczyć należy, że uchylenie się Strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego w oparciu o art. 255 p.p.s.a. należy uznać za przeszkodę wykluczającą wykazanie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

Tym samym w ocenie Sądu Referendarz Sądowy na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów zasadnie uznał, że Skarżąca nie wykazała, by w jej sytuacji uzasadnione było udzielenie prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza Sądowego.