Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1269/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-11-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Rafał Wolnik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 maja 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1157/2023/9698/ŁK w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta T. z dnia 15 marca 2023 r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 marca 2023 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta T., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 3 i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej: "u.ś.r."), odmówiono A.S. (dalej: "Strona", "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką E.S. (dalej: "osoba wymagająca opieki").

Na wstępie uzasadnienia organ przywołał treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 128, art. 129 i art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 z późn., zm.).

W oparciu o posiadaną dokumentację organ ustalił, że osoba wymagająca opieki jest wdową, legitymuje się orzeczeniem orzecznika ZUS, jest niezdolna do samodzielnej egzystencji od 1 września 2021 r. Strona jest osobą zamężną, posiada rodzeństwo: siostrę M.D. oraz brata J.S. Do dnia 25 listopada 2022 r. Strona pobierała świadczenie rodzicielskie w związku z opieką nad dzieckiem M.S. Aktualnie nie podejmuje zatrudnienia, nie jest uprawniona do świadczeń z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy.

Z oświadczeń, które wpłynęły do organu dnia 17 lutego 2023 r. wynika, że Strona sprawuje stałą opiekę nad matką pozostając do jej dyspozycji przez całą dobę. Czynności opiekuńcze polegają głównie na zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych (robienie zakupów, sprzątanie, gotowanie i przygotowywanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych oraz pranie bielizny pościelowej i osobistej) oraz opiece higieniczno-sanitarnej (mycie, kąpanie, ubieranie, podawanie leków, zmiana bielizny osobistej i pościelowej oraz pomoc przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych).

Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 6 lutego 2023 r ustalono, że osoba wymagająca opieki zamieszkuje wraz z córką M.D. oraz zięciem M.D. Z uwagi na pracę zarobkową M.D. nie ma możliwości sprawowania opieki nad matką. Podczas wywiadu pracownik socjalny potwierdził, iż Strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, od godzin porannych do wieczora, następnie Strona wraca do swojego mieszkania.

Następnie organ przedstawił charakter i cel świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu opieka sprawowana przez Stronę uniemożliwia podjęcie zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, ponieważ czynności opiekuńcze Strona wykonuje całodobowo w zależności od aktualnych potrzeb. Jednakże organ zauważył, że istnieją inne osoby w pierwszej kolejności zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki, tj. M.D., która zamieszkuje wraz z matką. Zauważył także, że pomimo orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w kwestii kryterium wieku powstania niepełnosprawności, ustawodawca nie zmienił stanu prawnego. W związku z tym nie zostały spełnione wszystkie przesłanki do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Decyzja została doręczona w dniu 20 marca 2023 r.

Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, dnia 31 marca 2023 r. wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji podnosząc zarzuty:

- błędnego zastosowanie art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

- błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji, uniemożliwia przyznanie świadczenia jednej z nich, pomimo spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek.

- naruszenia art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez córkę osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Strona podkreśliła, że opiekę nad matką wypełnia w pełnym wymiarze i nikt inny w tej opiece nie pomaga. Wskazała, iż organ odmówił ww. świadczenia z uwagi na obowiązek alimentacyjny uregulowany w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym w oderwaniu od zapisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W powołaniu na orzecznictwo sądów administracyjnych zwróciła uwagę, że Strona znajduje się wraz z rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Zwróciła również uwagę na naruszenie przepisów postępowania wskazanych w zarzutach oraz naruszenie art. 17 ust. 1b w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/1157/2023/9698/ŁK z dnia 12 maja 2023 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Na wstępie uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił przeprowadzone w sprawie czynności, a następnie dokonał ustaleń stanu faktycznego sprawy – w sposób zbieżny z ustaleniami organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie podzielił wskazanej przez organ pierwszej instancji przyczyny odmowy związanej z momentem powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Zdaniem organu odwoławczego decyzja zasługuje na utrzymanie w mocy z uwagi na brak obiektywnych przeszkód w realizacji ustawowego obowiązku przez inne osoby zobowiązane do alimentacji. Wskazał, że jedyną przeszkodą w sprawowaniu opieki przez M.D. jest wykonywanie pracy zarobkowej od godzin porannych do wieczornych, również w co drugi weekend, a przez jej męża w sposób ciągły w dni robocze oraz weekendy od rana do wieczora. Okoliczność ta zdaniem Kolegium nie stanowi jednak przesłanki obiektywnej przeszkody do współuczestnictwa siostry Strony w opiece nad matką.

Podkreślił, że rodzeństwo powinno wspólnie realizować obowiązek alimentacyjny. Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki nad osobą wymagającą opieki, jednakże okoliczności takie tego nie uniemożliwiają, tym bardziej że świadczenie może przybrać wymiar finansowy. W powołaniu na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, iż istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad rodzicem bądź takiego zorganizowania koniecznej opieki poprzez opłacenie i zapewnienie niezbędnej opieki wykonywanej przez osobę trzecią, aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej. Ponadto zauważył, że Skarżąca do 25 listopada 2022 r. pobierała świadczenie rodzicielskie, a w okresie od 20 stycznia 2016 r. do 19 lipca 2016 r. skorzystała z urlopu rodzicielskiego. Skarżąca wychowuje dwoje dzieci, które wymagają wzmożonej uwagi i opieki. W ocenie Kolegium w przypadku Strony rezygnacja z podjęcia zatrudnienia nie nastąpiła z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, lecz z powodu sprawowania opieki nad dziećmi.

Dalej wskazał, iż trwała niezdolność do samodzielnej egzystencji matki Strony została orzeczona od dnia 1 września 2021 r., Strona nie pracuje od maja 2017 r. natomiast w dniu 5 grudnia 2022 r. złożyła wniosek w niniejszej sprawie. Z tych okoliczności Kolegium wywodzi brak związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej Strony, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Decyzja została doręczona w dniu 18 maja 2023 r.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc w dniu 16 czerwca 2023 r., sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Względem zaskarżonej decyzji podniosła zarzuty:

1a) błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej z nich, pomimo spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek,

1b) błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej oraz w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaną opieką nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje,

2) naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia i zwalnia organy z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu przedstawiła argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów. Zwróciła uwagę, iż w przypadku Skarżącej wbrew temu co podnosi Kolegium, fakt niepodejmowania zatrudnienia w określonych ramach czasowych był spowodowany koniecznością opieki nad matką. Tym samym w okolicznościach przedmiotowej sprawy zachodzi związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia celem sprawowania osobistej opieki. Nieuprawnione jest zatem zdaniem Skarżącej twierdzenie organu odwoławczego, że nie zachodzi przesłanka niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki.

Wskazała także, że z samego stanu zdrowia matki Skarżącej wynika konieczność stałej pomocy osoby trzeciej w codziennym funkcjonowaniu, a z okoliczności sprawy wynika, że opieka nad matką zajmuje Skarżącej cały dzień.

Argumentując zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. podała, że organ pomimo jednoznacznych wniosków, że opiekę nad matką wypełnia jedynie Skarżąca, niezasadnie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia ze względu na inne osoby - rodzeństwo Skarżącej, które mogą ten obowiązek wypełnić. W powołaniu na orzeczenia sądów administracyjnych zaakcentowała, że ustawodawca nie przewidział formułowanej przez organ odwoławczy takiej negatywnej przesłanki. Wskazała również na naruszenie przepisów postępowania zawartych w zarzucie skargi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 maja 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Burmistrza Miasta T. z dnia 15 marca 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów (zob. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). Ustawodawca w przywołanej regulacji stanowi o konieczności niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą tej opieki wymagającą.

W rozpatrywanej sprawie organy uznały, że nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki przez Skarżącą. Skarżąca sprawuje bowiem opiekę nad dziećmi, a rezygnacja z pracy w maju 2017 r. nie była spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad matką. Wskazano również, że rodzeństwo Skarżącej powinno wspólnie realizować obowiązek alimentacyjny. Skarżąca natomiast podkreślała, że niepodejmowanie zatrudnienia było spowodowane koniecznością opieki nad matką, a stan zdrowia matki potwierdza konieczność stałego sprawowania opieki, ponadto z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji – zstępnych osoby wymagającej opieki, tylko Skarżąca może opiekę sprawować.

Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 5 grudnia 2022 r. (karta nr 19 akt administracyjnych), osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. nr [...] o niezdolności do samodzielnej egzystencji (karta nr 27 akt administracyjnych), jest wdową (karta nr 60 akt administracyjnych).

Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że Strona zamieszkuje w T., w związku ze sprawowaną opieką przebywa u matki od poniedziałku do piątku od 7 do 18. Osoba wymagająca opieki zamieszkuje w P. wraz z córką E.S. oraz zięciem. Córka E. pracuje i przez cały dzień przebywa poza domem, pracuje także w co drugą sobotę. Skarżąca nie pracuje zawodowo, nie wykonuje prac dorywczych, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Strona oświadczyła, że w ramach sprawowanej opieki przygotowuje posiłki, sprząta, robi zakupy, ustala wizyty lekarskie, podaje leki, zmienia pampersy, pomaga przy kąpieli. Pracownik socjalny podał także, że osoba wymagająca opieki "ze względu na stan zdrowia ([...]) wymaga pomocy w realizacji codziennych czynności" (wywiad środowiskowy z dnia 6 lutego 2023 r., karta nr 31-35 akt administracyjnych).

Strona w złożonym oświadczeniu dnia 14 lutego 2023 r. podała, że zaspokaja codzienne potrzeby osoby wymagającej opieki (robienie zakupów, sprzątanie, gotowanie i przygotowywanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych, pranie bielizny pościelowej i osobistej oraz sprawuje opiekę higieniczno-sanitarną (mycie, kąpanie, ubieranie, podawanie leków, zmiana bielizny osobistej i pościelowej, pomoc przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych) (karta nr 39 akt administracyjnych).

Ustalenia wywiadu, w zakresie w/w czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą względem matki nie był w toku sprawy kwestionowany.

Z przedłożonych do akt dokumentów wynika także, że Skarżąca była zatrudniona w okresie od 5 maja 2003 r. do 20 sierpnia 2003 r., od 1 marca 2005 r. do 10 czerwca 2005 r., od 20 czerwca 2005 r. do 7 lutego 2006 r., od 16 sierpnia 2006 r. do 31 stycznia 2017 r. Ostatni stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania za wypowiedzeniem przez pracodawcę (art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy) w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiazywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 192) – organizacyjnych i ekonomicznych, wówczas Skarżąca wykonywała pracę na stanowisku [...] (karta nr 40 akt administracyjnych).

Odnotowania wymaga, iż zgodnie z brzmieniem przywołanego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba wymieniona w tym przepisie nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Niewątpliwie konieczny pozostaje bezpośredni związek pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną opieką nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11, z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20).

W ocenie Sądu dokonane w sprawie ustalenia są niewystarczające dla dokonania oceny czy wskazana przesłanka warunkująca przyznanie wnioskowanego świadczenia zaistniała na gruncie rozpoznawanej sprawy.

Analiza przedłożonych do sprawy akt administracyjnych pozwala stwierdzić, iż niewątpliwie nie została wyjaśniona zasadnicza kwestia przyczyny niepodejmowania przez Stronę zatrudnienia oraz związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką.

Zauważenia wymaga, iż organ odwoławczy związał ustanie ostatniego stosunku pracy Skarżącej z podjęciem opieki nad dziećmi, jednakże z pkt 3 świadectwa pracy z dnia 3 lutego 2017 r. wynika, że ostatni stosunek pracy ustał w wyniku jego rozwiązania za wypowiedzeniem przez pracodawcę z przyczyn niedotyczących pracownika, organizacyjnych i ekonomicznych.

Niezależnie jednak od powyższego, Sąd zwraca uwagę, iż w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie wskazuje się, iż przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 1364/07; z dnia 24 października 2008 r. sygn. akt I OSK 1758/07; z dnia 23 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 786/21). Z tego też powodu organ jest zobowiązany do ustalenia, czy osoba ubiegająca się o świadczenie jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania jest konieczność sprawowania opieki.

Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok: Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 940/19; z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19).

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie wynika natomiast czy sprawowana przez Stronę opieka jest tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla osoby wymagającej tej opieki.

Przede wszystkim nie dokonano ustaleń w zakresie częstotliwości wykonywanych przez Skarżącą poszczególnych czynności w ramach sprawowanej od godziny 7:00 do godziny 18:00 opieki oraz wymiaru zaangażowanego czasu Skarżącej dla ich wykonywania. Powyższe wymagało szczegółowych ustaleń zakresu sprawowanej opieki, a także oddziaływania schorzeń osoby niepełnosprawnej na jej codzienne funkcjonowanie oraz potrzebę wsparcia opiekuna. Konieczne pozostawało również ustalenie jakie czynności osoba wymagająca opieki jest w stanie wykonywać samodzielnie.

Jednocześnie, zauważyć należy, że akta sprawy nie przynoszą ustaleń co do faktycznych możliwości sprawowania przez Skarżącą opieki w kontekście konieczności zapewnienia opieki również małoletnim dzieciom Strony.

Sformułowana przez organ odwoławczy przyczyna odmowy wymagała przeprowadzenia szczegółowego postępowania dowodowego. W ocenie Sądu organy naruszyły obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy w aspekcie podstawy materialnoprawnej określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przeprowadzone w sprawie postępowanie obarczone jest wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania, w szczególności postępowania dowodowego, którego zakres wynika z przywołanego przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Uznanie decyzji organu za zgodną z obowiązującymi przepisami prawa wymaga bowiem zbadania kolejnych etapów działania organu, w ramach których następuje zgromadzenie materiału dowodowego, uwzględnienie w toku postępowania treści art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy, a następnie wszechstronne i wnikliwe rozważenie zgromadzonego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Organ podejmując rozstrzygnięcie ma obowiązek kierować się zasadą prawdy obiektywnej. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast w myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, by dalej w ramach swobodnej oceny dowodów ocenić czy dana okoliczność została udowodniona.

Sprawując kontrolę sądowoadministracyjną Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w tym w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., które miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W tym zakresie Sąd podziela zarzuty skargi.

Powyższe uchybienia przepisom postępowania stały się zatem podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Sąd zwraca uwagę, że prawidłowe zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy wymaga uprzedniego prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego celem ustalenia wystąpienia bądź braku wystąpienia w sprawie przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W odniesieniu natomiast do przyczyny odmowy wskazanej przez organ pierwszej instancji, opartej o ustalenie, że istnieją inne osoby w pierwszej kolejności zobowiązane do alimentacji. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela takiego stanowiska. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa bowiem kto, spośród osób będących w tym samym stopniu pokrewieństwa względem osoby niepełnosprawnej, winien sprawować opiekę nad nią i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie.

Wielość osób, które potencjalnie mogłyby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną nie daje podstawy do podważania faktu sprawowania opieki przez osobę, która w sposób niejako zinstytucjonalizowany się jej podjęła, rezygnując bądź nie podejmując z tego powodu z aktywności zawodowej i ubiegając się oświadczenie z tego tytułu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 786/21; z dnia 28 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1867/21; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 marca 2023 r. sygn. akt. II SA/Gd 797/22).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela również stanowisko, iż posiadanie własnej rodziny i zamieszkiwanie oddzielnie od podopiecznego nie przekreśla faktu, że świadczona pomoc wykazuje cechy stałości i długotrwałości wykluczającej możliwość podjęcia zatrudnienia (podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 marca 2023 r. sygn. akt. II SA/Gd 797/22). Jednakże potwierdzenie, że sprawowanie przez Skarżącą opieki nad matką jest jedyną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia, winno wynikać z dokonanych w sprawie ustaleń, czego jednak w niniejszej sprawie zabrakło.

Zasygnalizowania również wymaga, iż organ odwoławczy zasadnie przyjął, że przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może bowiem zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę obowiązany jest uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie szczegółowo wskazanym powyżej, dokonać oceny przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia przez Skarżącą oraz związku przyczynowego tej okoliczności z koniecznością sprawowania opieki nad matką, a następnie po rozważeniu wszelkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia, podjąć rozstrzygnięcie, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.

Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480,00 zł (pkt 2 sentencji wyroku), na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącej będącego radcą prawnym w wysokości 480,00 zł - ustalone na podstawie § 14 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści skargi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.