Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 675/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 2, art. 80, art. 86 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 65 § 2,art. 353(1), art. 627,  art. 636 § 1, art. 638 art. 734 § 1 art. 750
journal: Dz.U. 2024 poz 1061
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j.)
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2024 poz 146
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia del. WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej U. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 października 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 4271/23 w sprawie ze skargi U. w W na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr 466/2023/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od U. w W na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 240 (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I. Przedmiot kontroli kasacyjnej.

Wyrokiem z dnia 3 października 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 4271/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę U. w W. (poprzednio: W. w W.; strona, skarżąca, strona skarżąca, płatnik) na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr 466/2023/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

II. Stan sprawy wynikający z kontrolowanego wyroku.

Decyzją z dnia 23 stycznia 2015 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (organ odwoławczy, organ II instancji, skarżony organ) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Opolskiego Oddziału Wojewódzkiego (OOW) NFZ (organ I instancji) w sprawie ustalenia, że J. C. (zainteresowany, uczestnik postępowania) podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umów zlecenia zawartych z W. w W (płatnik składek) w okresie od 1 października 2004 r. do 30 września 2005 r., od 1 października 2007 r. do 30 września 2008 r., od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r., od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r., od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r.

Wyrokiem z dnia 24 lipca 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 713/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi J. C. oraz W. w W na ww. decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia.

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej przez W. w W, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2017 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 2503/16 uchylił zaskarżony wyrok, uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa NFZ z 23 stycznia 2015 r. i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora OOW NFZ z dnia 18 grudnia 2013 r. nr 195/2013 oraz zasądził od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz W. w W. kwotę 837 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. NSA wskazał, że obowiązkiem organu badającego charakter prawny umowy, której dotyczy rozpoznawana sprawa, było wszechstronne zbadanie i ocena (nie tylko w oparciu o treść tej umowy) zawartego przez strony zobowiązania. W szczególności należało ustalić, jaki związek z zawarciem umowy miały materiały dydaktyczne (zwłaszcza sylabus), czy mogły być one potraktowane jako dodatkowe uszczegółowienie jej treści przez wskazanie konkretnych, przewidzianych do realizacji, wybranych tematów zajęć, czy sposobu ich prezentacji. Wprowadzenie do umowy obowiązku przygotowania sylabusa mogłoby, zdaniem NSA, świadczyć o tym, że stronie powierzającej przeprowadzenie wykładów chodziło o konkretne treści tych wykładów. Organ odmówił przeprowadzenia niektórych dowodów wskazanych przez strony, w tym dowodu z przesłuchania stron, uznając go z góry za nieistotny. Tymczasem, jak wskazał NSA, odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia wbrew pozorom "nie jest zawsze proste". Dlatego zdaniem NSA organ wykonujący to zadanie powinien z dużą starannością rozważyć wszystkie istotne okoliczności danej sprawy, dochodząc do konkluzji, która jest zgodna z regułami logicznego rozumowania i znajduje pełne odzwierciedlenie w materiale dowodowym. W ocenie NSA organy nie ustaliły stanu faktycznego sprawy w sposób pełny i wnikliwy oraz nie ustosunkowały się w sposób pełny do podnoszonych przez stronę okoliczności i dowodów. NSA zobowiązał organ do wszechstronnego i wnikliwego zbadania charakteru prawnego spornej umowy.

Wykonując wyrok NSA z 11 kwietnia 2017 roku i ponownie analizując kwalifikację prawną spornych umów realizowanych przez zainteresowanego, Dyrektor OOW NFZ decyzją z dnia 7 lutego 2018 roku stwierdził objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym zainteresowanego z tytułu zawartych z płatnikiem składek umów o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami k.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, w okresach od 1 października 2004 roku do 30 września 2005 roku, od 1 października 2007 roku do 30 września 2008 roku, od 1 października 2008 roku do 30 września 2009 roku, od 1 października 2009 roku do 30 września 2010 roku i od 1 października 2010 roku do 30 września 2011 roku.

Od powyższej decyzji pełnomocnik płatnika składek (obecnie: U. w W.) wniósł odwołanie.

Decyzją z dnia 28 kwietnia 2023 r. Prezes NFZ, po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, utrzymał w mocy decyzję Dyrektora OOW NFZ z 7 lutego 2018 roku.

Prezes NFZ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że pismem z dnia 24 kwietnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUZ) Oddział we Wrocławiu zwrócił się do Opolskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym zainteresowanego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów, do których zastosowanie miały przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące umowy zlecenia. ZUS w wyniku przeprowadzonej kontroli ustalił, iż płatnik składek nie dokonał zgłoszenia zainteresowanego do ubezpieczenia zdrowotnego. W niniejszej sprawie ZUS przekazał do NFZ kserokopie: umów cywilnoprawnych, protokołu kontroli z dnia 27 września 2011 r., zastrzeżeń płatnika do ustaleń protokołu kontroli z dnia 7 października 2011 r., informacji o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu z dnia 6 grudnia 2011 r., protokołu przesłuchania K. P. z dnia 25 października 2011 r., protokołu przesłuchania R. O. z dnia 17 listopada 2011 r., protokołu przesłuchania Z. W. z dnia 16 listopada 2011 r. oraz protokołów przesłuchań wykonawców umów. Pismami z dnia 5 czerwca 2013 r. Dyrektor OOW NFZ zawiadomił zainteresowanego oraz płatnika składek o wszczęciu postępowania i wezwał do zajęcia stanowiska oraz przedstawienia dokumentów, które mogłyby mieć znaczenie w przedmiotowej sprawie. Pełnomocnik zainteresowanego w piśmie z dnia 18 czerwca 2013 r. złożył wyjaśnienia, wskazując że stronę łączyły z płatnikiem umowy o dzieło, a nie umowy o świadczenie usług czy umowy zlecenie. Pełnomocnik podkreślił, iż świadczą o tym w szczególności "cykl wykładów" i materiały dydaktyczne jako rezultaty, których osiągnięcie było przedmiotem umowy, wymóg osobistego ich wykonania, współdziałanie ze strony płatnika przy wykonywaniu umów, pozbawione cech kierownictwa nad sposobem ich wykonywania przez prowadzących, autorski, indywidualny charakter zajęć i materiałów dydaktycznych. Wyjaśnienia w imieniu płatnika złożył Kanclerz, który w piśmie z dnia 24 czerwca 2013 r. podzielił w całości stanowisko przedstawione przez pełnomocnika uczestnika. Wskazano, że przedmiot umów oraz sposób ich wykonania świadczą o tym, że są to umowy o dzieło. Dyrektor OOW NFZ postanowieniem z dnia 26 lipca 2013 r. dopuścił dowód z materiałów dydaktycznych opracowanych przez zainteresowanego, natomiast odmówił dopuszczenia dowodu z protokołu kontroli ZUS z 2008 r. z uwagi na niewiążący dla NFZ charakter ustaleń poczynionych przez ZUS. Organ I instancji postanowieniem z dnia 19 września 2013 r. oddalił wniosek dowodowy o przesłuchanie R. O. (Kanclerza płatnika) w charakterze strony. Jako uzasadnienie wskazano art. 86 k.p.a., z którego wynika, iż organ nie powinien przesłuchiwać stron, jeżeli zebrany materiał dowodowy pozwala na wydanie rozstrzygnięcia lub jeżeli co prawda pewne fakty nie zostały wyjaśnione, lecz nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto Dyrektor OOW NFZ dopuścił na wniosek stron dowód z materiałów dydaktycznych opracowanych przez wykładowców oraz zgromadził obszerny materiał w sprawie (m.in. dokumentacja z ZUS, szczegółowe wyjaśnienia płatnika oraz pełnomocnika strony). W związku ze wskazanym przez NSA w uzasadnieniu wyroku niedostatecznym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych sprawy, Dyrektor OOW NFZ wezwał strony do złożenia szczegółowych wyjaśnień na piśmie dotyczących m.in. przedmiotu zawartych umów, sposobu ich wykonania, sposobu odbioru dzieła, wynagrodzenia i jego wypłaty, harmonogramu zajęć i wykładów oraz materiałów dydaktycznych (sylabusów) tworzonych w ramach zawartych umów. Wyjaśnienia złożył tylko pełnomocnik płatnika składek, który w piśmie z dnia 15 listopada 2017 r. odniósł się szczegółowo do poszczególnych zagadnień wskazanych w piśmie Dyrektora OOW NFZ z dnia 31 października 2017 r. Prezes NFZ uzasadniając wydaną decyzję, wskazał, że zawarte umowy spełniają przesłanki umów o świadczeniu usług, co do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, a nie umów o dzieło. Organ wskazał, że przedmiotem umów było m.in. przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom wykładów z zakresu praktycznej nauki języka angielskiego, opracowanie sylabusa tych wykładów w języku kierunkowym oraz w języku polskim i dostarczenie ich w wersji elektronicznej, opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zleceń zamawiającego, przeprowadzenie zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem danego roku akademickiego. Zdaniem organu, nie może budzić wątpliwości, że wykonanie przez wykładowcę umów stanowiło ciąg czynności faktycznych poddanych reżimowi starannego działania zmierzających do przekazania studentom wiedzy z danej dziedziny. W tak określonym zakresie czynności nie występuje żaden rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy, miał przygotować i przeprowadzić zajęcia dydaktyczne. W ocenie organu zgromadzony w przedmiotowej sprawie obszerny materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, że rezultat umowy nie został precyzyjnie określony. Brak rezultatu wykonywanych czynności w przedmiotowych umowach decyduje, iż umowy winne być zakwalifikowane, jako umowy o świadczenie usług, do których znajdują zastosowanie przepisy o zleceniu w rozumieniu art. 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 kodeks cywilny (k.c.). Ocena ta koresponduje z faktem, że wykonanie umów nastąpiło na rzecz podmiotu, który stale i w zakresie działalności prowadzonego podmiotu zajmuje się czynnościami danego rodzaju, w tym wypadku kształceniem studentów.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosła skarżąca, domagając się stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 28 kwietnia 2023 r. w całości oraz poprzedzającej jej decyzji Dyrektora Opolskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z 7 lutego 2018 r. ewentualnie, o uchylenie w całości decyzji organów I i II instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

III. Ocena prawna wyrażona w kontrolowanym wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.

W ocenie Sądu I instancji organy NFZ, ponownie rozpoznając sprawę, wypełniły wytyczne zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 2503/16. Dyrektor OOW NFZ wezwał strony do złożenia szczegółowych wyjaśnień na piśmie dotyczących m.in. przedmiotu zawartych umów, sposobu ich wykonania, sposobu odbioru dzieła, wynagrodzenia i jego wypłaty, harmonogramu zajęć i wykładów oraz materiałów dydaktycznych (sylabusów) tworzonych w ramach zawartych umów. Wyjaśnienia złożył pełnomocnik płatnika składek, który w piśmie z dnia 15 listopada 2017 r. odniósł się szczegółowo do poszczególnych zagadnień. Organ dokonał szczegółowej analizy sylabusów przygotowanych przez wykładowcę w ramach zawartych umów. Zdaniem WSA w Warszawie, organ prawidłowo stwierdził, że nie można uznać sporządzonych sylabusów za dodatkowe uszczegółowienie treści umów zawartych pomiędzy stronami niniejszego postępowania. Brak jest przesłanek do uznania, że wprowadzenie do umowy obowiązku przygotowania sylabusa mogłoby świadczyć o tym, że stronie powierzającej przeprowadzenie wykładów chodziło o konkretne treści tych wykładów. Zamawiający nie był upoważniony do ustalania kształtu, formy i sposobu realizacji umów, jak również do prezentowanych przez wykładowcę treści. Potwierdzeniem powyższego jest zeznanie Kanclerza płatnika z dnia 17 listopada 2011 r. Podobnie zeznał Rektor płatnika (protokół przesłuchania z dnia 16 listopada 2011 r.). WSA w Warszawie stwierdził, że zarówno z postanowień spornych umów oraz wyjaśnień skarżącej jednoznacznie wynika, że zawarciu tych umów przyświecał cel edukacyjny. Strona zawarła z uczestnikiem umowy, na podstawie których studentom miała zostać przekazana określona wiedza teoretyczna na konkretny temat (metodyka nauczania języka angielskiego). Na potrzeby realizacji tego przedmiotu uczestnik zobowiązany był do opracowania sylabusów oraz wykonania czynności związanych z weryfikacją wiedzy słuchaczy, tj. opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń zamawiającego. Ten właśnie edukacyjny, dydaktyczny cel zawartych umów determinuje ich charakter prawny jako umów o świadczenie usług. Sąd I instancji stwierdził, że zasadnie Prezes NFZ uznał, że w rzeczywistości w pracy uczestnika, wykonywanej na podstawie spornych umów chodziło o wykonanie określonych czynności faktycznych skutecznych z punktu widzenia art. 353 k.c., bez względu na to, jaki rezultat czynności te przyniosą. Przedmiotem spornych umów były określone czynności dydaktyczne, a nie postrzegalny i samoistny wynik tych czynności, co przesądziło o kwalifikacji tych umów jako umów starannego działania. WSA w Warszawie wskazał, że także i sposób określenia wynagrodzenia uczestnika według stawki godzinowej oraz comiesięczne sprawozdania z wykonania przedmiotu umów przemawiają za tym, że z realizacji przedmiotu umów uczestnik był rozliczany jako wykonujący w określonym okresie czynności edukacyjne z zachowaniem wymaganej dla tego rodzaju pracy staranności i z tego był rozliczany, a nie z osiągnięcia określonego wymiernego rezultatu, tak jak wymagałoby tego dzieło. W ocenie Sądu I instancji, w rozpatrywanej sprawie nie doszło także do uchybień procesowych. Organy prawidłowo, na podstawie całokształtu wystarczająco zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego, jak również dokładnie wyjaśnionego stanu faktycznego, zakwalifikowały spore umowy jako umowy o świadczenie usług, a w konsekwencji stwierdziły podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego uczestnika z tytułu wykonywanej na ich podstawie pracy. Zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do prawidłowej kwalifikacji spornych umów, w związku z czym organy obu instancji miały podstawy faktyczne i prawne do odmowy przeprowadzenia wnioskowanych przez stronę dodatkowych dowodów, w tym z przesłuchania dalszych świadków, a zatem nie można organom przypisać zarzuconego w skardze naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 2 i art. 80 k.p.a., poprzez odmowę dopuszczenia dodatkowych dowodów. W konsekwencji nie doszło też do zarzucanego przez skarżącą naruszenia art. 8 k.p.a. Wbrew twierdzeniom skarżącej organy zebrały wystarczający materiał do podjęcia decyzji i należycie go przenalizowały, czemu wyraz dały w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć. Postępowanie prowadzone zostało w sposób rzetelny, z zapewnieniem czynnego udziału jego stronom, bez naruszenia obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej. Zaskarżona decyzja zawiera obszerne i logiczne uzasadnienie, w którym wyjaśniono powody jej podjęcia.

IV. Skarga kasacyjna i jej zarzuty.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła strona skarżąca, zaskarżając go w całości, wnosząc o uchylenie w całości decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a w wypadku uwzględnienia skargi – o umorzenie postępowania administracyjnego oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

I. przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1. art. 153 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie przez Sąd, iż Organ przy wydaniu decyzji administracyjnej dokonał wyczerpującej oceny prawnej i zastosował się co do wskazań Sądu w kwestii dalszego postępowania ujętych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2017 roku w sprawie o sygn. akt II GSK 2503/16 i w konsekwencji nieusunięcie wad postępowania, co ostatecznie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż niewykonanie wskazań Sądu w kwestii wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i jego rozpatrzenia doprowadziło do uznania przedmiotowych umów zawartych pomiędzy Skarżącym a Ubezpieczonym za umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu a w rezultacie do niezasadnego przyjęcia, że Ubezpieczony podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu;

2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 2, art. 80, art. 86 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi wobec przyjęcia przez Sąd, że zarzuty skargi były niezasadne, a wskazane w niej uchybienia, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia – niestwierdzone, pomimo dokonania przez Organ II instancji niewłaściwej oceny stanu faktycznego oraz braku zbadania specyfiki stosunku prawnego łączącego strony, w szczególności poprzez: odmowę dopuszczenia dowodu z umów o dzieło Pani E. A. i decyzji ZUS w sprawie Pani E. A., z przesłuchania świadka Pani K. P. oraz przesłuchania Ubezpieczonego; pominięcie ustaleń protokołu kontroli ZUS przeprowadzonego w okresie od 19.03.2008 r. do 14.04.2008 r. w konfrontacji z protokołem kontroli ZUS z okresu 12.04.2011 r. do 27.09.2011 r. prezentujących odmienne stanowiska organu przy tożsamych stanach faktycznych i prawnych, zwłaszcza w zakresie treści i charakteru prawnego umów zawieranych przez Płatnika z innymi zainteresowanymi oraz z Ubezpieczonym, a także dowolności oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i wyciągnięcia błędnych wniosków z zebranych dowodów, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia charakteru prawnego zawartej przez strony umowy jako umowy o świadczenie usług, a w konsekwencji do niezasadnego przyjęcia, iż Ubezpieczony podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, podczas gdy zgodnie z wolą stron i treścią umowy – co przemawiało za zakwalifikowaniem stosunku prawnego łączącego strony jako umowy o dzieło - przedmiotem umowy było stworzenie koncepcji cyklu wykładów i jej zaprezentowanie studentom, jak również stworzenie materiałów dydaktycznych, sylabusów do wykładów, przeprowadzenie zaliczeń i egzaminów.

Z ostrożności procesowej - na wypadek uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że Sąd I instancji nie naruszył przepisów postępowania sądowoadministracyjnego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, strona skarżąca oparła niniejszą skargę kasacyjną również na zarzucie naruszenia:

II. przepisów prawa materialnego, to jest:

1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 65 § 2 k.c. oraz art. 353(1) k.c. przez błędną wykładnię woli stron zawartej w umowie o dzieło, polegającą na niedostatecznym rozważeniu woli stron wyrażonej w treści umowy, a mianowicie w postaci nieuwzględnienia rezultatu umowy polegającego na stworzeniu koncepcji cyklu wykładów i jej zaprezentowaniu studentom, jak również stworzeniu materiałów dydaktycznych, sylabusów do wykładów, przeprowadzeniu zaliczeń i egzaminów jako konstytutywnego elementu umowy o dzieło, a wskutek tego niezasadną akceptację przez Sąd I instancji oceny, jakoby umowy o dzieło, jakie zawarł Ubezpieczony ze Skarżącym, są w istocie umowami o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o umowie zlecenia;

2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 627 k.c. w zw. z art. 750 k.c. w zw. z art. 734 § 1 k.c. oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (ustawa o świadczeniach) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie przez Sąd I instancji, a to przez niezasadne stwierdzenie, że Organ prawidłowo ocenił charakter prawny zawartych umów o dzieło pomiędzy Ubezpieczonym i Skarżącym jako umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o umowie zlecenia, a w konsekwencji niezasadne przyjęcie obowiązku ubezpieczenia względem Ubezpieczonego.

V. Stanowisko strony przeciwnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, przeprowadzenie rozprawy oraz zasądzenie od strony skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

VI. Uzasadnienie prawne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

1. Skarga kasacyjna jako niezawierająca uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.

W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej do weryfikacji zarzutów kasacyjnych.

Wynik weryfikacji powyższych zarzutów okazał się negatywny, co stanowi podstawę do utrzymania w mocy zaskarżonego wyroku.

2. W pierwszej kolejności stwierdzono, że pozbawiony usprawiedliwionych podstaw jest zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a.

Zarzut ten zmierzał do wykazania, że kontrolowany Sąd Wojewódzki w wyniku błędnej kontroli legalnościowej zaskarżonej decyzji naruszył związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wynikającymi z wydanego w przedmiotowej sprawie wyroku NSA z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 2503/16, przez co – pomimo wytknięcia w nim określonych wad postępowania administracyjnego – pozostały one w zaskarżonej decyzji nadal nieusunięte.

Podjęta w skardze kasacyjnej próba podważenia prawidłowości oceny prawnej w powyższym zakresie okazała się jednak bezskuteczna. O ile bowiem prawdą jest, że NSA w poprzednim wyroku nakazał ponowne zbadanie i ocenę charakteru prawnego spornej umowy, "nie tylko w oparciu o treść tej umowy", lecz także na tle innych okoliczności związanych z jej zawarciem i wykonaniem, przede wszystkim w kontekście przygotowanych materiałów dydaktycznych, w tym zwłaszcza tzw. sylabusów, które mogły zostać potraktowane "jako uszczegółowienie jej treści przez wskazanie konkretnych, przewidzianych do realizacji, wybranych tematów zajęć, czy sposobu ich prezentacji, itd.", a zatem nie można wykluczyć, że wprowadzenie do umowy obowiązku przygotowania sylabusa może "świadczyć o tym, że stronie powierzającej przeprowadzenie wykładów chodziło o konkretne treści tych wykładów", o tyle brak jest podstaw do przyjęcia, że wytyczne w tym zakresie nie zostały wykonane przez organy. Sąd Wojewódzki prawidłowo uznał, że kontrolowane organy, ponownie rozpoznając sprawę, uzupełniły w szerokim zakresie postępowanie wyjaśniające (zob. s. 14 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), dochodząc do prawidłowego wniosku, że tzw. sylabusy nie stanowiły "dodatkowego uszczegółowienia" treści spornych umów. Nie budzą także wątpliwości działania uzupełniające postępowanie w zakresie wyjaśnienia okoliczności związanych z treścią "woli i zamiaru stron". Skarżony organ wskazał, że nie neguje faktu, iż celem i zamiarem stron było zawarcie umowy o dzieło, jednakże ustalone w toku postępowania okoliczności związane z zawarciem, ukształtowaniem treści i wykonaniem umowy uzasadniają wniosek, że zawarta umowa jest w istocie umową o świadczenie usług. Również postanowienie o odmowie przesłuchania stron umowy oraz świadków działających w strukturach strony skarżącej (m.in. kanclerza uczelni, księgowej) nie przekroczyło granic swobody orzeczniczej organów w zakresie, o którym mowa w art. 80 k.p.a. W związku z powyższym należy przyjąć, że wady procesowe uchylonych w cyt. wyroku NSA z dnia 11 kwietnia 2017 r. decyzji zostały wyeliminowane, a zatem przestała być aktualna ocena, że organy "nie ustaliły stanu faktycznego sprawy w sposób pełny i wnikliwy oraz nie ustosunkowały się w sposób pełny do podnoszonych przez stronę okoliczności i dowodów".

3. Stwierdzenie bezzasadności zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a., który w zw. z art. 170 p.p.s.a. wyznaczył granice możliwości kontrolnych sądu administracyjnego w toku kolejnego sądowoadministracyjnego toku instancji, skutkuje formalnym oddaleniem zarzutów naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 2, art. 80, art. 86 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Nie jest bowiem dopuszczalne poszerzenie pola weryfikacji legalnościowej, którego obszar został wiążąco i ostatecznie (w granicach określonych w art. 153 p.p.s.a.) wyznaczony i ograniczony w wyroku NSA z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 2503/16.

Niezależnie od powyższego trzeba podnieść, że nieuwzględnienie stanowisk Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na tle podobnych stanów faktycznych, ze względu na samodzielność orzeczniczą organów NFZ na tle kompetencji ZUS w sprawach ubezpieczeń zdrowotnych, nie może być rozważane jako naruszenie przepisów k.p.a. w przedmiotowej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 2024 r., II GSK 241/24).

4. Bezzasadne są także zarzuty naruszenia prawa materialnego w zakresie art. 65 § 2 i art. 353(1) k.c. oraz art. 627 k.c. w zw. z art. 750 k.c. w zw. z art. 734 § 1 k.c. oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko skarżonego organu zajęte na tle spornych umów należy uznać za prawidłowe. Przewidziane w ww. umowach czynności podejmowane przez "wykonawcę" nie miały na celu stworzenie dzieła, rozumianego w tym zakresie jako określony, sprecyzowany i z góry określony rezultat – wytwór intelektualny, lecz podjęcie pewnych czynności dydaktycznych (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2023 r., II GSK 14/20, LEX nr 3595419), związanych z przygotowaniem materiałów dydaktycznych i szkoleniowych dla słuchaczy zajęć wykładowych, przygotowaniem sylabusów tych zajęć, przygotowaniem i zaprezentowaniem wykładów z zakresu praktycznej nauki języka angielskiego, realizacją "indywidualnych warsztatów i dodatkowych konsultacji merytorycznych" dla słuchaczy zajęć, opracowaniem "tematów, zadań i testów do sprawdzianów" i ich przeprowadzeniem oraz przeprowadzeniem "zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem roku akademickiego". W spornych umowach nie uregulowano bowiem istotnych i szczegółowych cech mającego powstać dzieła, jak również nie określono istotnych dla umowy o dzieło zagadnień związanych z bieżącą kontrolą prawidłowości wykonywania umowy (por. art. 636 § 1 k.c.) oraz odpowiedzialnością za wady dzieła (por. art. 638 k.c.). W orzecznictwie sądowym trafnie podkreśla się, że skoro przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do powstania weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy, którego ramy czasowe wyznacza powierzenie wykonania oraz wykonanie przedmiotu zamówienia, to jednym z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Taki sprawdzian jest natomiast niemożliwy do przeprowadzenia, gdy strony nie określiły w umowie cech i parametrów indywidualizujących dzieło (por. np. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2023 r., II GSK 872/20, LEX nr 3598406). W praktyce obrotu prawnego dopuszcza się wprawdzie zawieranie umów o dzieło, których przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, jednak w takim przypadku wykład musi przyjąć postać utworu w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Najczęściej są to umowy autorskie o przygotowanie i wygłoszenie wykładu naukowego o charakterze specjalistycznym, niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniającego kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego (por. np. wyroki NSA z dnia: 24 października 2019 r., II GSK 2369/17; 6 sierpnia 2019 r., II GSK 2313/17; 20 listopada 2018 r., II GSK 846/17; 29 września 2020 r., II GSK 3918/17, LEX nr 3090774; 27 maja 2022 r., II GSK 86/19; 17 lutego 2023 r., II GSK 36/20, LEX nr 3510916; 28 lutego 2023 r., II GSK 1277/19, LEX nr 3513736; por. także uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2012 r., III UZP 4/11, OSNP 2012, nr 15-16, poz. 198). Kryteriów tych nie spełniają natomiast zajęcia (wykłady) edukacyjno-szkoleniowe lub dydaktyczne, które nie są prowadzone przez specjalistów-naukowców z danej dziedziny nauki (por. np. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2023 r., II GSK 138/20, LEX nr 3595510). Przesądza to jednoznacznie o konieczności kwalifikowania umów odpowiadających cechom spornych umów jako typowych umów o świadczenie usług (por. np. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2021 r., II GSK 1236/18; wyrok NSA z dnia 27 maja 2022 r., II GSK 115/19; wyroki NSA z dnia 28 czerwca 2022 r.: II GSK 699/19, II GSK 294/19, II GSK 575/19, II GSK 135/19, II GSK 106/19, II GSK 295/19, II GSK 76/19, II GSK 356/19; wyrok NSA z dnia 20 lipca 2023 r., II GSK 277/20, LEX nr 3597489; wyrok NSA z dnia 13 października 2023 r., II GSK 1279/20).

Odnosząc się natomiast do przywołanego w skardze kasacyjnej wzorca kontroli wynikającego z art. 65 § 1 i 2 k.c., Naczelny Sąd Administracyjny przypomina, że zgodnie z jednolitym stanowiskiem przyjmowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, powyższe przepisy nie znajdują zastosowania przy kwalifikowaniu umów dla potrzeb ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Nie może i nie powinno bowiem budzić żadnych wątpliwości, że strony umowy cywilnoprawnej nie mogą w drodze zgodnych oświadczeń woli kształtować lub modyfikować obowiązków publicznoprawnych, które wynikają z norm prawa administracyjnego materialnego. Autonomia woli stron w zakresie odnoszącym się do kształtowania treści umowy nie może bowiem prowadzić do nadawania tej umowie treści odmiennych od tych, które wynikają z przyjętych umową postanowień, a tym samym prowadzić do dowolnego kwalifikowania zawartej umowy, wbrew jej treści oraz wbrew prawu (zob. wyroki NSA z dnia 3 lutego 2021 r. w sprawach o sygn.: II GSK 1492/18, II GSK 135/19, II GSK 106/19, II GSK 115/19, II GSK 86/19; wyrok z dnia 28 maja 2024 r., II GSK 241/24).

Wnioski powyższe należy odpowiednio powiązać z przywołanym w skardze kasacyjnej wzorcem wynikającym z art. 353(1) k.c. Przepis ten, statuujący zasadę swobody umów zobowiązaniowych, wyraźnie zastrzega, że strony tego rodzaju umowy mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Z punktu widzenia oceny skutków administracyjnoprawnych umów cywilnoprawnych właściwe organy administracji ochrony zdrowia mają więc obowiązek zbadania, czy podlegająca kwalifikacji umowa zobowiązaniowa ze względu na okoliczności jej zawarcia, ustaloną treść oraz warunki jej wykonania odpowiada właściwościom swobodnie wybranego przez strony typu stosunku umownego, oraz czy nie sprzeciwia się ona ustawie (w tym przede wszystkim przepisom ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych), zmierzając do obejścia jej rygorów w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. W przedmiotowej sprawie kontrolowane organy dokonały prawidłowej kwalifikacji spornych umów w zakresie wyżej wskazanym, co znalazło odzwierciedlenie w ocenie prawnej wynikającej z uzasadnienia zaskarżonego wyroku.

5. W tym stanie rzeczy, mając na względzie całość podniesionej argumentacji oraz działając na podstawie art. 184, art. 204 pkt 1, art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej oraz zasądzeniu od strony skarżącej kasacyjnie na rzecz skarżonego organu kwoty 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

-----------------------

2