Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2253/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi W. K. na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 9 czerwca 2022 r. nr KKU-89/22 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 9 czerwca 2022 r., nr KKU-89/22, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa (dalej jako "Komisja/organ") stwierdziła niedopuszczalność odwołania W. K. (dalej jako "Skarżący") od decyzji Wojewody [...] (dalej również jako "Wojewoda") z 17 października 1991 r., nr G.I.8224-37/1335/91, stwierdzającej nabycie z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 roku, na własność Gminy B., nieruchomości położonej w B., w obrębie ewidencyjnym [...], oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 1800 m2, zapisanej w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w B. - IV Wydział Ksiąg Wieczystych.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

decyzją z 17 października 1991 r., nr G.I.8224-37/1335/91, Wojewoda [...], działając na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), stwierdził nabycie z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 roku, na własność Gminy B. z mocy prawa, nieodpłatnie prawa własności wskazanej powyżej nieruchomości państwowej. Przedmiotowa decyzja została doręczona m.in. Skarżącemu w dniu 15 listopada 1991 r. Decyzja ta stała się prawomocna z dniem 5 grudnia 1991 r.

Pismem z 26 kwietnia 2022 r. Skarżący złożył odwołanie od decyzji Wojewody z 17 października 1991 r., wnosząc o jej uchylenie oraz zarzucając jej, że zapadła z naruszeniem prawa, ponieważ błędnie ustalono stan faktyczny nieruchomości w 1991 r., z uwagi na to, że w momencie wydawania decyzji Skarb Państwa, następnie Gmina B. nie władali przedmiotową nieruchomością, oraz nie mieli uprawnień właścicielskich co do tej nieruchomości, a zatem decyzja komunalizacyjna była bezprzedmiotowa. W uzasadnieniu odwołania Skarżący podniósł w szczególności, że 14 października 1974 r. w formie aktu notarialnego doszło do zawarcia umowy sprzedaży warunkowej, na mocy której dotychczasowi użytkownicy wieczyści spornej nieruchomości, tj. A. K. i P. K., sprzedali Skarżącemu oraz jego żonie H. K. prawo użytkowania wieczystego gruntu i budynki stanowiące odrębną nieruchomość. Skarżący wyjaśnił dalej, że A. i P. K. opuścili nieruchomość w dniu podpisywania aktu notarialnego, a od tego czasu jedynymi posiadaczami nieruchomości stali się Skarżący i H. K. Wobec powyższego Skarżący uznał, że doszło do zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości przez małżonków K. już po 10 latach (dobra wiara), czyli już od 15 października 1984 r. Gmina B. nie była zatem uprawniona do nabycia tej nieruchomości w 1991 r. Skarżący wskazał ponadto, że należy go uznać za stronę postępowania, ponieważ dochodzi swoich praw do przedmiotowej nieruchomości.

Postanowieniem z 9 czerwca 2022 r., nr KKU-89/22, Komisja stwierdziła niedopuszczalność odwołania Skarżącego od decyzji Wojewody [...] z 17 października 1991 r., nr G.I.8224-37/1335/91.

Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał za poglądami orzecznictwa sądowego, że stroną postępowania administracyjnego o stwierdzenie nabycia z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości stanowiącej dotychczas własność Skarbu Państwa, prowadzonego na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 18 ust. 2 ustawy komunalizacyjnej, jest - poza daną gminą nabywającą mienie z mocy prawa i Skarbem Państwa przekazującego mienie tej gminie - jedynie podmiot, któremu do przedmiotowej nieruchomości przysługuje tytuł prawnorzeczowy albo prawo zarządu. Co równie istotne nie jest wystarczające powoływanie się na prawo własności lub inne prawo rzeczowe, ale koniecznym jest dysponowanie wiążącym prawnie dokumentem potwierdzającym istnienie praw rzeczowych według stanu na 27 maja 1990 r.

Wobec powyższego Komisja podkreśliła, że twierdzenia Skarżącego odnoszące się do kwestii dysponowania tytułem prawnym do spornej nieruchomości nie znajdują żadnego potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy, w szczególności sam Skarżący nie przedstawił na poparcie swojego stanowiska żadnych konkretnych dowodów. Komisja wskazała przy tym, że nie jest uprawniona do stwierdzenia faktu zasiedzenia nieruchomości czy też zgodności ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym, ponieważ stan w nich uwzględniony jest co do zasady wiążący dla organu, do czasu jego ewentualnego podważenia we właściwym postępowaniu, co w realiach niniejszej sprawy nie miało miejsca.

Organ wyjaśnił zatem, że zgodnie z art. 134 k.p.a. stwierdza się w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania, dlatego organ postanowił, przy braku przymiotu strony, stwierdzić niedopuszczalności odwołania Skarżącego.

W skardze od powyższego postanowienia podniesiono, że przy rozpoznaniu sprawy niewłaściwie ustalono i oceniono sytuację prawną Skarżącego, pominięto okoliczności i argumenty wskazywane przez Skarżącego jako potwierdzenie jego interesu prawnego co pozwalało uznać go stronę postępowania. Nadto błędnie uznano, iż Skarżący nie wykazał, że jest stroną postępowania. Zarzucono również naruszenie przepisu art. 127 § 1 k.p.a. wskutek bezzasadnego uznana, że Skarżący nie może być stroną postępowania dotyczącego decyzji komunalizacyjnej. Podniesiono także zarzut naruszenia art. 28 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że w postępowaniu komunalizacyjnym dotyczącym nieruchomości położonej w B., dla której prowadzona jest w Sądzie Rejonowym w B. księga wieczysta nr [...], nie można uznać Skarżącego za stronę postępowania. Wobec takiej treści zarzutów skargi wniesiono o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi wskazano w szczególności, że Komisja oceniając charakter postępowania komunalizacyjnego i status stron takiego postępowania pomija istotną okoliczność, o której mowa w art. 9 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, zgodnie z którym prawa przysługujące podmiotom wymienionym w art. 5 i ich obowiązki przechodzą na odpowiadające im jednostki komunalne, dotyczy to w szczególności praw i obowiązków wynikających z użytkowania wieczystego. Jak wskazał następnie Skarżący, decyzja komunalizacyjna charakteryzuje się tym, że jej integralną część stanowi karta inwentaryzacyjna. W tej sprawie została sporządzona karta inwentaryzacyjna nr [...], w której wpisano w rubryce nr 9 osobę, której wydano nieruchomość w zarząd lub użytkowanie, a mianowicie wpisano Skarżącego wraz z żoną. Skarżący powoła się w tym zakresie na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 sierpnia 2007 r., I SA/Wa 1967/07, w którym stwierdzono, że osobie która legitymuje się prawem użytkowania wieczystego do gruntu przysługuje przymiot strony w postępowaniu komunalizacyjnym. Ponadto Skarżący wskazał, że umowa sprzedaży warunkowej z dnia 14 października 1994 r. zawarta w Państwowym Biurze Notarialnym w B. przeniosła skutecznie prawo na Skarżącego, ponieważ zastrzeżony warunek nie był prawnie wiążący, jako warunek nieistniejący. W tym zakresie Skarżący powołał się na stanowisko zaprezentowane w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1975 r., III CZP 35/75.

W piśmie z 30 sierpnia 2023 r. pełnomocnik Skarżącego uzupełnił skargę podnosząc następujące zarzuty:

1) naruszenia art. 28 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie na skutek błędnego przyjęcia, że Skarżący nie dysponuje interesem prawnym do złożenia odwołania w sytuacji gdy osobie legitymującej się prawem użytkowania wieczystego do gruntu przysługuje przymiot strony w postępowaniu komunalizacyjnym, co doprowadziło do naruszenia również art. 134 k.p.a.;

2) naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia przez organ czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tj. braku ustalenia czy, a jeżeli tak – w jaki sposób zakończyły się postępowania prowadzone przed sądami powszechnymi w przedmiocie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, co miało wpływ na wynik sprawy albowiem zapadłe rozstrzygnięcie ma istotne znaczenie dla potwierdzenia interesu prawnego Skarżącego;

3) naruszenia art. 134 k.p.a. poprzez stwierdzenie niedopuszczalności odwołania, na skutek wadliwej oceny, że Skarżący nie legitymuje się interesem prawnym, podczas gdy zagadnienie to wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy albowiem pozbawiło Skarżącego możliwości wykazania interesu prawnego.

Pełnomocnik Skarżącego wniósł zatem o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości lub części.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacją wyrażoną w uzasadnieniu postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. oraz art. 120 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na tej właśnie podstawie w trybie uproszczonym została rozpoznana skarga wniesiona w niniejszej sprawie.

Po analizie akt sprawy Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżone postanowienie wydane zostało w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Komisji z 9 czerwca 2022 r., nr KKU-89/22, stwierdzające niedopuszczalność odwołania Skarżącego od decyzji Wojewody [...] z 17 października 1991 r., nr G.I.8224-37/1335/91.

Powyższe rozstrzygnięcie, wydane na podstawie art. 134 k.p.a., zapadło w postępowaniu przed organem odwoławczym, w którym organ podejmuje czynności mające na celu ustalenie czy odwołanie jest dopuszczalne oraz czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. Wskazać trzeba, że zaskarżone postanowienie ma charakter wyłącznie procesowy i nie rozstrzyga sprawy merytorycznie. Zaznaczyć należy także, że z art. 134 k.p.a. wynika, że organ odwoławczy powinien najpierw rozstrzygnąć kwestię dopuszczalności odwołania, a następnie dokonać kontroli zachowania terminu do jego wniesienia. Należy zatem przyjąć, że zbędne jest badanie kwestii zachowania terminu do złożenia odwołania wtedy, gdy organ rozstrzyga formalnie o braku legitymacji odwoławczej określonego podmiotu w trybie art. 134 k.p.a. Zgodnie natomiast z art. 127 § 1 k.p.a. prawo wniesienia odwołania służy stronie postępowania.

Zagadnieniem spornym w rozpoznawanej sprawie stało się to, czy Skarżący posiada przymiot strony w postępowaniu, w którym decyzją właściwego organu stwierdzono nabycie z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 roku, na własność Gminy B., nieruchomości położonej w B., w obrębie ewidencyjnym [...], oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 1800 m2.

Abstrahując zupełnie od kwestii złożenia przez Skarżącego odwołania po upływie ponad 30 lat od chwili doręczenia (co miało miejsce 15 listopada 1991 r.) decyzji Wojewody [...] z 17 października 1991 r., nr G.I.8224-37/1335/91 (z powodów powyżej przez Sąd wyłożonych), zgodzić się trzeba z Komisją, która uznała, że w sprawie występował oczywisty brak legitymacji Skarżącego stanowiący w świetle art. 134 k.p.a. podstawę do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.

W orzecznictwie i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, że jeżeli ze złożonego odwołania wynika w sposób nie budzący wątpliwości, iż wnoszący nie ma w sprawie interesu prawnego, to organ odwoławczy stwierdza niedopuszczalność odwołania na podstawie art. 134 k.p.a. W ocenie Sądu orzekającego taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie.

Wyjaśnić należy, że w postępowaniu komunalizacyjnym uprawnienia strony posiadają tylko: Skarb Państwa jako dotychczasowy właściciel oraz właściwa miejscowo gmina przejmująca od niego mienie oraz osoby powołujące się na dokumenty świadczące, że to im, a nie Skarbowi Państwa, przysługiwało w dniu 27 maja 1990 r. prawo własności do skomunalizowanego mienia. Postępowanie komunalizacyjne nie dotyczy zatem interesu prawnego użytkownika, najemcy, użytkownika wieczystego przedmiotu objętego komunalizacją lub innego podmiotu posiadającego to mienie bez tytułu prawnego. Komunalizacja, której skutkiem jest zmiana podmiotu, któremu przysługuje prawo własności, nie ma bowiem wpływu na zmianę zakresu uprawnień tych osób. Wszystkie zobowiązania związane z komunalizowanym mieniem przejmuje od Skarbu Państwa gmina (por. wyrok NSA z 5 maja 2012 r., I OSK 1117/11).

Wskazać wypada również, że małżonkowie K. na skutek zawarcia w dniu 14 października 1974 r. z małżonkami K. warunkowej umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego, z samego faktu zwarcia tej umowy, nie stali się użytkownikami wieczystymi nieruchomości. Jak wynika bowiem z informacji o treści księgi wieczystej nr [...] z 4 maja 2022 r. prowadzonej przez Sąd Rejonowy w B., małżonkowie K. nie zostali wpisani do księgi wieczystej. Nie kwestionując zatem uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1975 r., III CZP 35/75, zgodnie z która prawo pierwokupu (wykupu), przewidziane w art. 29-35 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (jedn. tekst: Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.), nie przysługuje Skarbowi Państwa w wypadku przeniesienia przez uprawnionego prawa użytkowania wieczystego, zważyć należy, że wpis prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej jest niezbędny do jego powstania. Wpis ma bowiem charakter konstytutywny i ma moc wsteczną od daty złożenia wniosku o dokonanie wpisu (art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Dopóki wpis nie nastąpi dopóty nie powstanie prawo użytkowania wieczystego na rzecz określonej osoby. W księdze wieczystej jako użytkownicy wieczyści gruntu i właściciele budynków wpisani są nadal A. i P. K. Z kolei ostrzeżenie o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym dotyczy zgonu małżonków K. i konieczności ujawnienia ich spadkobierców. Z treści księgi wieczystej nie wynika, ażeby H. i W. K. złożyli wniosek o wpis do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego i własności budynków.

Z wyżej podanych przyczyn wadliwe jest więc stanowisko Skarżącego, że Skarżący i jego żona H. K. na skutek zawartej w dniu 14 października 1974 r. umowy stali się użytkownikami wieczystymi. Nawet gdyby jednak przysługiwało im prawo użytkowania wieczystego, to jak wyżej wskazano, postępowanie komunalizacyjne nie dotyczy interesu prawnego użytkownika wieczystego, jako że nie wpływa na zmianę zakresu uprawnień tej osoby. Podkreślić trzeba, że wszystkie zobowiązania związane z komunalizowanym mieniem przejmuje od Skarbu Państwa gmina. Skarżącemu i jego małżonce w dniu 27 maja 1990 r. nie przysługiwał taki tytuł prawny do nieruchomości, który stałby na przeszkodzie komunalizacji.

Z powyższych względów niezasadny jest zarzut pełnomocnika Skarżącego, że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy miałoby ustalenie wyniku postępowania prowadzonego przed sądami powszechnymi w przedmiocie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Z kolei doręczenie małżonkom K. decyzji komunalizacyjnej z 17 października 1991 r. i umieszczenie ich nazwisk na karcie inwentaryzacyjnej nie kreuje automatycznie przymiotu strony postępowania komunalizacyjnego. O tym, czy danemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony rozstrzygają przepisy prawa materialnego - w niniejszej sprawie ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Słusznie zatem organ wskazał, że Skarżącemu nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w zw. z art. 5 ustawy z 10 maja 1990 r.

Wobec powyższego prawidłowo organ, na podstawie art. 134 k.p.a., orzekł o niedopuszczalności odwołania. W przedmiotowej sprawie brak przymiotu strony był oczywisty i nie wymagający skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych.

Wbrew twierdzeniom skargi interes prawny skarżących nie wynika z art. 9 ustawy komunalizacyjnej. Przepis ten stanowi, że prawa przysługujące podmiotom wymienionym w art. 5 i ich obowiązki - przechodzą na odpowiadające im jednostki komunalne: dotyczy to w szczególności praw i obowiązków wynikających z użytkowania wieczystego. Otóż treść tego przepisu potwierdza wręcz coś innego, a mianowicie brak interesu użytkowników wieczystych (którymi Skarżący oraz H. K. nie są) do udziału w postępowaniu komunalizacyjnym właśnie dlatego, że wszystkie zobowiązania związane z komunalizowanym mieniem przejmuje od Skarbu Państwa gmina.

Z kolei, stanowisko zaprezentowane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 sierpnia 2007 r., I SA/Wa 1967/07, nie jest dla Sądu orzekającego w niniejszej sprawie w jakikolwiek sposób wiążące.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a.