Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1791/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 października 2022 r., znak SKO.ŚR/4111/1108/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. J. (dalej "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 7 października 2022 r. (znak SKO.ŚR/4111/1108/2022) utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy M. z 15 lipca 2022 r. (nr [...]) o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z 16 maja 2022 r. skierowanym do Wójta Gminy M. skarżąca domagała się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z brakiem podejmowania zatrudnienia z powodu opieki sprawowanej nad mężem. Do wniosku skarżąca załączyła oświadczenie dotyczące formy i zakresu opieki realizowanej nad mężem (k. 7-9), oświadczenie o sprawowaniu opieki (k. 5), orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności męża (z 5.04.2022 r., k. 3) oraz informację z ZUS o wysokości otrzymywanej przez nią emerytury.

W toku postępowania organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy. W ramach tej czynności ustalił m.in, że skarżąca mieszka z mężem, który w październiku 2019 r. doznał wylewu. Od wskazanej daty, jest on w leczeniu i rehabilitacji. Po wylewie, przez 3 tygodnie był w śpiączce w szpitalu. Od grudnia 2019 r. do marca 2020 r. mąż skarżącej przebywał w szpitalu rehabilitacyjnym, a od marca 2020 r. jest w domu. Odnotowano w wywiadzie, że mąż skarżącej cierpi na nadciśnienie, padaczkę i przerost prostaty. Mimo zażywania leków, zdarzają się ataki padaczki. Przebyty wylew upośledził też pole widzenia męża skarżącej. Zakres opieki skarżącej nad mężem obejmuje: pomoc w podniesieniu się z łóżka do pozycji siedzącej, przypomnienie o umyciu twarzy i zębów, pomoc w wejściu do wanny i umyciu męża, pomoc w ubieraniu, skorzystaniu z toalety. Nadto skarżąca przygotowuje posiłki, robi zakupy, dba o higienę pościeli, ubrań. Ustalono, że mąż skarżącej przemieszcza się przy pomocy chodzika i z tym urządzeniem jest w stanie przejść ok. 10 m. Samodzielnie jest w stanie zjeść posiłek, jak też usiąść na krześle przy stole. Pracownik socjalny ustalił, że skarżąca i jej mąż mają siedmioro dzieci, a troje z nich mieszka z rodzicami, w tym samym domu (na różnych piętrach). Pracownik socjalny odnotował, że to skarżąca głównie zajmuje się mężem, jednakże gdy ma potrzebę wyjść z domu, "to na krótki okres, dzieci wspólnie z nią mieszkające, są w stanie ją wesprzeć. Jednak to wszystko są pracujące osoby i ich pomoc jest okazjonalna." Pracownik socjalny zapisał, że dzieci skarżącej "składały się na pomoc-opiekunkę do pomocy skarżącej na ich ojcem przez ostatnie pół roku, ponieważ skarżąca zajmowała się jeszcze schorowaną teściową. Obecnie Państwo nie korzystają z tej opiekunki, gdyż teściowa zmarła". Dalej wywiad stwierdza, że mąż skarżącej nie ma motywacji do "pewnych czynności". Trzeba mu przypominać o ćwiczeniach, czynnościach higienicznych, aby ciągle nie leżał i nie oglądał telewizji. Wskazano też na paraliż lewej części ciała męża skarżącej i ograniczone pole widzenia. Z uwagi na padaczkę, nie zostaje on sam, a "w wyjątkowych sytuacjach, skarżącą zastępują dzieci". Zbliżony do wyżej przedstawionego zakres czynności opiekuńczych został opisany w dodatkowym oświadczeniu złożonym przez skarżącą (k. 28).

Decyzją z 15.07.2020 r. organ I instancji orzekł o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu zwrócił uwagę na dysponowanie przez męża skarżącej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak też potrzebę pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Organ akcentował bierność zawodową skarżącej, która do 31 stycznia 2021 r. była zatrudniona w szkole podstawowej, natomiast od 1 lutego 2021 r. pobiera emeryturę z ZUS. Zwrócił też uwagę na to, że małżonkowie mają siedmioro dorosłych dzieci, a troje z nich mieszka wspólnie z rodzicami, tj. zamieszkują one w tym samym, co rodzice, domu.

W tak ustalonym stanie faktycznym, organ I instancji uznał, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Zdaniem organu I instancji, fakt braku podejmowania zatrudnienia przez skarżącą wynika z osiągnięcia wieku uprawniającego do świadczeń emerytalnych, co zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi wprost powód uniemożliwiający przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo organ wskazał na datę powstania niepełnosprawności i odniósł ją do regulacji art. 17 ust. 1b ustawy. Końcowo Wójt zwrócił uwagę, iż małżonkowie mają siedmioro dzieci, które powinny przyczyniać się do zaspakajania potrzeb starszych już rodziców, bez konieczności angażowania środków publicznych. Według organu I instancji, na wszystkich dzieciach skarżącej i jej niepełnosprawnego męża, w równym stopniu, ciąży obowiązek alimentacyjny, a zatem obowiązek przyczyniania się do zapewnienia należytej opieki i pomocy ojcu.

W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych zwracając uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13. Nadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) poprzez przyjęcie, że pobieranie przez nią świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wskazaną wyżej decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przywołało art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych określający przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zwróciło też uwagę na art. 128 k.r.o. wskazując, że obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub po rozwodzie. Organ odwoławczy przedstawił rozważania odnośnie wykładni art. 17 ust. 1b ustawy wskazując, że przepis ten nie może stać na przeszkodzie przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w rozpatrywanej sprawie.

Kolegium Odwoławcze wskazało, iż wynikająca z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności konieczność sprawowania opieki, nie stanowi - w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 kwietnia 2021 r, sygn. akt III SA/Gd 72/21).

W ocenie Kolegium, prawidłowo jednak organ I instancji stwierdził, iż w sprawie zachodzi negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca od 1 lutego 2021 r. pobiera emeryturę, a zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu I instancji, że z uwagi na pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego, nie ma prawnej możliwości przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. SKO nie kwestionowało tego, iż skarżąca sprawuje opiekę nad mężem, lecz z wyżej wskazanych względów, przyznanie świadczenia nie było możliwe. Akcentowało Kolegium Odwoławcze, że świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. W przypadku ustalonego prawa do emerytury, wskazany wyżej cel, nie może zostać zrealizowany. Świadczenie emerytalne jest świadczeniem zastępującym dochód z pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego. Jest niejako odpowiednikiem wynagrodzenia za pracę uzyskiwanym po przepracowaniu określonego czasu i w określonym ustawowo wieku. Świadczenie pielęgnacyjne jest natomiast skierowane do tej grupy osób, która jest aktywna zawodowo i pozostaje w tzw. wieku przedemerytalnym (wypracowywującym jeszcze swoje świadczenie emerytalne). Okoliczności zatem, z powodu których osoba będąca już na emeryturze nie podejmuje dodatkowego zatrudnienia (czy ze względów zdrowotnych, czy z racji wieku lub ze względu na konieczność opieki nad innym członkiem rodziny) są obojętne z punktu widzenia art. 17 ust. 1 ustawy. Treść tego przepisu, a zwłaszcza przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przemawiają – w ocenie Kolegium Odwoławczego – za tym, że ustawodawca świadomie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wykluczył te, które mają już ustalone prawo do emerytury. Z zatrudnienia bowiem zrezygnować mogą tylko osoby aktywne zawodowo (w wieku przedemerytalnym), dla których praca, a nie emerytura, jest głównym źródłem utrzymania. Osoby mające ustalone prawo do emerytury "zrezygnowały" z zatrudnienia (lub zatrudnienia nie podejmują) nie ze względu na opiekę nad inną osobą, lecz z uwagi na nabycie prawa do emerytury.

Dalej organ odwoławczy przywołując rozważania zawarte w wyroku WSA w Poznaniu z 17 lutego 2022 r. (sygn. akt IV SA/Po 2/22) wskazał, że nie sposób zrównywać sytuacji osób, które były zmuszone zrezygnować z pracy i związanych z nią korzyści w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, z sytuacją osób, które zrezygnowały z pracy z racji wieku, a po przejściu na emeryturę, muszą podołać obowiązkowi opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest "wynagrodzeniem" ale stanowi rekompensatę za realną rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia, i to w konkretnym, wskazanym przez ustawodawcę celu.

Niezależnie od powyższego, SKO w Krakowie zwróciło uwagę, iż z akt sprawy wynika, że skarżąca ma siedmioro dorosłych dzieci, w tym troje zamieszkujących w tym samym domu, co wnioskodawczyni oraz jej niepełnosprawny mąż. Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że w orzecznictwie wskazuje się, iż w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest poczynienie ustaleń, w sytuacji wielu osób zobowiązanych do alimentacji, czy możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami żeby osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia mogła podjąć zatrudnienie. Realizacja obowiązku alimentacyjnego nie musi bowiem polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla osoby wymagającej opieki (por. wyrok WSA w Krakowie z 31.03.2022 r.; III SA/Kr 1620/21). Wymóg rezygnacji (niepodejmowana) zatrudnienia, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest ściśle związany z nie tylko z koniecznością sprawowania rzeczywistej, osobistej, stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, ale także z zakresem czasowym tej opieki, wynikającej ze stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz braku możliwości wykorzystania wsparcia innych osób, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia (pracy zarobkowej) - por. WSA w Krakowie w wyroku z 25.11.2021 r., III SA/Kr 846/21.

Podkreślił organ II instancji, że obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego ojca ciąży w takim samym stopniu na wszystkich dzieciach skarżącej. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym, a realizacja obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica nie musi wyłącznie polegać na osobistej opiece, lecz może polegać na uczestniczeniu w finansowaniu usług osoby, która tę opiekę będzie w ich imieniu realizowała.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisaną wyżej decyzję skarżącą zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku między niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia jako emerytki, a sprawowaniem opieki nad mężem;

- art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę dowodów i uznanie, że skarżąca nie zrezygnowała z pracy lub nie podejmuje zatrudnienia, aby opiekować się mężem, podczas gdy organ nie podjął żadnych działań, aby ustalić tę kwestię.

Skarga domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podano, że organ dokonał błędnej oceny zebranego materiału w kwestii możliwości podjęcia przez skarżącą pracy oraz braku związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad mężem. Organ nie podjął żadnych działań, aby tę okoliczność ustalić. Wg skarżącej, jej wiek nie wyłącza możliwości podjęcia pracy zarobkowej ale z uwagi na opiekę nad mężem, nie jest ona w stanie wykonywać jakiejkolwiek pracy na etacie. Organ bowiem powinien podjąć działania, aby ustalić czy skarżąca jest obecnie zdolna do pracy i czy nie podejmuje zatrudnienia z powodu opieki nad mężem. Konsekwencją błędnej oceny możliwości zarobkowania przez skarżącą było niezasadne uznanie, że nie zrezygnowała ona z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad mężem, gdyż pobiera emeryturę. Wskazała skarga, że skarżąca jako emerytka ma możliwość podjęcia zatrudnienia i zawieszenia pobieranej emerytury. Oznacza to, że sam fakt osiągnięcia wieku emerytalnego nie przesądza jeszcze o braku aktywności zawodowej lub możliwości jej kontynuowania.

W odpowiedzi na skargę SKO w Krakowie domagało się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiadała jednak prawu.

Jak wynika z analizy kontrolowanej decyzji, odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy motywował tym, że nie stwierdził występowania związku przycznowo-skutkowego między pasywnością zawodową skarżącej, a opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem. W tym aspekcie organ uznał m.in., że zaprzestanie przez skarżącą pracy było wynikiem jej przejścia na emeryturę, a nie – jak wymaga tego art. 17 ust. 1 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022 r., poz. 615; dalej u.ś.r.), potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W ocenie SKO w Krakowie, osoba pobierająca emeryturę - z racji wieku - nie może domagać się "wynagrodzenia" za pracę świadczoną wobec niepełnosprawnego członka rodziny, gdyż świadczenie pielęgnacyjne jest adresowane do osób w wieku "przedemerytalnym". Stanowiska tego nie podziela Sąd orzekający w kontrolowanej sprawie. Podkreślić bowiem trzeba, że choć art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, to jednak ta negatywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego może zostać wyeliminowana poprzez dokonanie przez zainteresowanego wyboru świadczenia, z którego chce korzystać. Orzecznictwo sądowoadministracyjne dopuściło bowiem możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego także osobom, które nabyły prawo do emerytury (por. np. wyrok NSA z 11.01.2023 r., sygn. akt I OSK 319/22 lub wyrok NSA z 30.04.2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, wyrok NSA z 17.11.2022 r., sygn. akt I OSK 233/22). Zatem, opiekun osoby niepełnosprawnej, który pobiera emeryturę i który spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.), dokonuje wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnując z pobierania emerytury. Wybór ten realizuje się przez złożenie wniosku do organu emerytalnego o zawieszenie prawa do emerytury, co winno nastąpić dopiero po przesądzeniu przez organ administracji spełniania wszystkich warunków (przesłanek) do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. np. wyrok NSA z 17.03.2022 r., sygn. akt I OSK 1194/21). To właśnie zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem wypłaty tego świadczenia, eliminując negatywną przesłankę wyłączającą możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak przy tym wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26.06.2019 r. (sygn. akt SK 2/17) podmiotem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest osoba (zdolna do pracy) rezygnująca z zatrudnienia - w celu - sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny; świadczenie ma jej częściowo rekompensować utracony zarobek. Chodzi tu więc o dobrowolną rezygnację z możliwej do wykonywania przez tę osobę pracy zarobkowej (por. pkt 3.3.1. wyroku TK z 26.06.2019 r.).

Z uwagi na powyższe podkreślić więc należy, że okoliczność, iż osoba domagająca się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pobiera jednocześnie emeryturę, nie wyklucza jeszcze możliwości przyznania jej żądanego prawa, o ile spełni ona normatywne przesłanki ustalenia tego prawa, a nadto, wyeliminuje przesłankę negatywną, tj. zrezygnuje ze świadczenia konkurencyjnego (emerytury). Z uwagi na przedstawione wyżej rozważania, pogląd zaprezentowany w tej sprawie przez SKO w Krakowie, a wskazujący na to, iż świadczenie pielęgnacyjne jest kierowane tylko do osób w tzw. wieku przedemerytalnym, gdyż ustawodawca świadomie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wykluczył te, które mają już ustalone prawo do emerytury – uznać należało za nietrafny. Prawo obywatela do podjęcia pracy zarobkowej nie jest ograniczone przesłanką wieku, gdyż samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie wyklucza jeszcze zatrudnienia, a przez to, nie wyklucza również rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania aktywności zarobkowej), a zatem wykazania przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mimo niezasługującego na akceptację, przedstawionego wyżej poglądu organu II instancji, Sąd uznał, że przyjęty przez ten organ kierunek rozstrzygnięcia tej sprawy, był jednak trafny. W ocenie Sądu, analiza akt sprawy prowadzi bowiem do wniosku, że skarżąca nie wykazała spełnienia normatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. tego, że zrezygnowała z zatrudnienia (nie podejmuje zatrudnienia/pracy zarobkowej) w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem. Zwrócić należy uwagę, że wymóg rezygnacji (niepodejmowana) zatrudnienia określony w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jest ściśle związany nie tylko z koniecznością sprawowania rzeczywistej, osobistej, stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną ale także z brakiem możliwości wykorzystania wsparcia innych osób, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia (pracy zarobkowej). Ten aspekt sprawy trafnie dostrzegło SKO w Krakowie przywołując zasadne stanowisko wypowiedziane przez WSA w Krakowie w wyroku z 25.11.2021 r. (sygn. akt III SA/Kr 846/21). Podkreślić przy tym trzeba, iż wskazanej wyżej kwestii (tj. możliwości wykorzystania wsparcia innych osób bliskich przy realizowaniu czynności opiekuńczych względem niepełnosprawnego) – jako elementu badania normatywnie określonego związku przyczynowo-skutkowego między pasywnością zawodową opiekuna, a sprawowaniem opieki, nie sposób rozpatrywać bez uwzględnienia sytuacji rodziny jako całości, w tym realiów w jakich rodzina ta funkcjonuje. Jak bowiem wskazał NSA w uchwale 7 sędziów z 14.12.2022 r. (sygn. akt I OPS 2/22), to bowiem właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. W kontekście więc oceny istnienia związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu wyżej już zaprezentowanym, nie sposób abstrahować od faktycznych uwarunkowań w jakich funkcjonuje podopieczny i jego opiekun ubiegający się o uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Według Sądu, konkretna sytuacja faktyczna danej rodziny, wskazująca na realną możliwość sprawowania opieki nad niepełnosprawnym przez kilku opiekunów razem z nim mieszkających, i stanowiących zarazem osoby mu najbliższe, rzutuje niewątpliwie na to, czy przyjmować można istnienie związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. tego, czy opiekun-wnioskodawca ubiegający się o świadczenie pielęgnacyjne, rzeczywiście zmuszony jest do pasywności zawodowej wyłącznie celem sprawowania troski o niepełnosprawnego członka rodziny.

W realiach faktycznych kontrolowanej sprawy należy zatem dostrzec, że wspólnie ze skarżącą oraz jej niepełnosprawnym mężem mieszka (w jednym domu) także troje ich dorosłych dzieci. Z niekwestionowanych przez skarżącą ustaleń wywiadu środowiskowego (przytoczonych na wstępie) wynika przy tym jednoznacznie, że skarżąca może liczyć na wsparcie w opiece nad mężem udzielne przez mieszkające z nią dzieci, a wsparcie takie realnie (rzeczywiście) uzyskuje. Pracownik socjalny zanotował bowiem w wywiadzie środowiskowym, że "jeżeli istnienie konieczność, że skarżąca potrzebuje wyjść z domu, to dzieci z nią mieszkające, są w stanie ją wesprzeć". Powyższe pozwala uznać, że w istocie, niepełnosprawny pozostaje pod opieką czterech opiekunów, tj. żony oraz trójki mieszkających z nim jego dzieci. Dostrzec trzeba, że choć zakres czasowy pomocy udzielanej niepełnosprawnemu ojcu przez zamieszkałe z nim dzieci był w trakcie wywiadu środowiskowego umniejszany przez skarżącą, która wskazała, że pomoc ta jest "okazjonalna", gdyż "są to osoby pracujące", to jednak podkreślić trzeba, że z akt sprawy w żaden sposób nie wynika, aby świadczona przez dzieci niepełnosprawnego pomoc opiekuńcza, miała być w istocie tylko sporadyczna, czy marginalna lub też aby nie mogła być udzielana w rozmiarze pozwalającym skarżącej podjąć oczekiwanej przez nią aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym czasowo zakresie. Przy ocenie bowiem tego aspektu sprawy należy mieć na uwadze zarówno liczbę opiekunów wspierających skarżącą (trzy osoby) jak też fakt, że są to domownicy (dzieci skarżącej) stale zamieszkujące z nią i z niepełnosprawnym ojcem. W ocenie Sądu, wskazana wyżej wielość osób, które – jak wynika z akt – bez wątpienia angażują się w opiekę nad niepełnosprawnym mężem skarżącej oraz fakt, że wszystkie te osoby (w sumie czworo opiekunów) mieszkają razem z niepełnosprawnym w jednym domu, pozwala na takie zorganizowanie się domowników w ramach potrzebnych niepełnosprawnemu czynności opiekuńczych, które umożliwi skarżącej podjęcie pracy. Aktywność zarobkowa skarżącej może mieć przecież miejsce np. po powrocie z pracy do domu dorosłych jej dzieci, które przejmą obowiązki opiekuńcze realizowane przez nią w ciągu dnia, tj. w czasie nieobecności dzieci. Skoro bowiem z akt sprawy wynika, że domownicy (dzieci skarżącej i niepełnosprawnego) są w stanie efektywnie zastąpić matkę przy czynnościach opiekuńczych nad ojcem, gdy ta "potrzebuje wyjść z domu", to brak jest racjonalnych powodów wykluczających uznanie, że opieka udzielana przez dzieci może być także sprawowana wtedy, gdy skarżąca wykonywać będzie pracę zarobkową (np. popołudniami lub wieczorami). Ta praca, wbrew treści skargi, wcale nie musi oznaczać pracy na "etacie". Może to być bowiem aktywność zarobkowa w innej niż "etat" (umowa o pracę) formie prawnej, w tym także w pewnym, ograniczonym czasowo, zakresie. Tak więc wskazana wyżej liczba opiekunów niepełnosprawnego (cztery osoby) umożliwia niewątpliwie taki podział obowiązków opiekuńczych, aby ich realizacja nie odbywała się z uszczerbkiem dla niepełnosprawnego, jak też z uszczerbkiem dla możliwości świadczenia pracy (zarobkowania), każdej z tych osób. Okolicznością przemawiająca za tym, że dzieci niepełnosprawnego mogą efektywnie współdzielić ze skarżącą czynności opiekuńcze nad ojcem celem umożliwienia matce podjęcia aktywności zawodowej - jest bezsporny w sprawie fakt, że to dzięki wsparciu i pomocy dzieci, mogła skarżąca opiekować się nie tylko mężem, ale także schorowaną teściową. Jak wynika bowiem z wywiadu środowiskowego (k. 29 a.a.) dzieci skarżącej "składały się na pomoc - opiekunkę do pomocy matce w czasie, gdy ta zajmowała się jeszcze schorowaną teściową. Obecnie nie korzystają z tej pomocy, gdyż teściowa zmarła." Z powyższego wynika więc, że to właśnie wsparcie udzielane matce przez jej dzieci dało skarżącej możliwość opiekowania się dwoma osobami wymagającymi troski (mężem i schorowaną teściową). Przy wymiernej więc pomocy dzieci (domowników), skarżąca była w stanie godzić czynności opiekuńcze realizowane względem męża, z czynnościami opiekuńczymi względem teściowej. Skoro opieka nad teściową ustała, to przy kontynuacji wsparcia dotychczas uzyskiwanego od trojga domowników (dzieci), brak jest przeszkód, aby skarżąca podjęła aktywność zawodową. Trafnie przy tym akcentowało SKO w Krakowie w wydanej w sprawie decyzji, że pomoc może polegać nie tylko na osobistym udziale w czynnościach opiekuńczych ale także na finansowaniu koniecznej opieki, co – jak wynika z akt – w tej sprawie bezspornie miało już w przeszłości miejsce (k. 29 a.a.). Reasumując, z powyższego wynika, że współdzielenie przez dzieci skarżącej opieki nad niepełnosprawnym ojcem jest możliwe zarówno poprzez faktyczny ich udział w czynnościach opiekuńczych (mieszkają z niepełnosprawnym i już pomoc taką faktycznie świadczą), tudzież poprzez pomoc finansową, co dotychczas osoby te także czyniły.

Opisane wyżej i analizowane uwarunkowania faktyczne tej sprawy, tj. kompleksowe uwzględnienie sytuacji rodziny skarżącej (realiów jej funkcjonowania) przemawiają więc za trafnością przyjętego przez organy administracji rozstrzygnięcia o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem – mimo częściowo wadliwie zaprezentowanych motywów decyzji, brak jest – w ocenie Sądu – podstaw do uznania, że skarżąca w istocie zmuszona jest zrezygnować z wszelkiej aktywności zawodowej, celem sprawowania opieki nad mężem (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Pozostając jeszcze przy ocenie wskazanego wyżej aspektu tej sprawy zwrócić należy dodatkowo uwagę na to, że mąż skarżącej doznał udaru w październiku 2019 r. Od grudnia 2019 r. do marca 2020 r. przebywał on w szpitalu rehabilitacyjnym, a w marcu 2020 r. opuścił ten ośrodek i wrócił do domu. W sprawie ustalono, że skarżąca była aktywna zawodowo do 31 stycznia 2021 r. (pracowała w szkole podstawowej), zaś od 1 lutego 2021 r. przeszła na emeryturę. Z zestawienia wyżej wskazanych dat wynika, że skarżąca przez 11 miesięcy (od marca 2020 r. do lutego 2021 r.), tj. od powrotu męża do domu ze szpitala, do przejścia na emeryturę, była jednak aktywna zawodowo, będąc zarazem w stanie godzić opiekę nad mężem z pracą w szkole. Nie musiała zatem skarżąca wcale rezygnować z zatrudnienia celem roztoczenia opieki nad niepełnosprawnym mężem, którą sprawowała z uwagi na jego powrót do domu. Skoro po powrocie męża ze szpitala do domu, zarówno zakres opieki nad nim roztaczanej, jak też akcentowane wyżej uwarunkowania rodzinne (troje dzieci z nią mieszkających i udzielających wsparcia w opiece), pozwalały jednak skarżącej świadczyć pracę zawodową, to nie sposób uznać, że aktywność ta stała się niemożliwa obecnie, tj. po przejściu skarżącej na emeryturę. Akta sprawy, w oparciu o które orzeka Sąd (por. art. 133 par. 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. 2023 r., poz. 259; dalej p.p.s.a.) nie wskazują, aby sytuacja taka mogła mieć miejsce. Powyższe, dodatkowo przemawia za trafnością przyjętego przez organy administracji kierunku rozstrzygnięcia tej sprawy, z uwagi na akcentowany przez nie brak związku przyczynowo-skutkowego. Podkreślić przy tym należy, że nie sposób utożsamiać dopuszczalności nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie tylko z faktem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, abstrahując od konieczności rezygnacji z zatrudnienia (powstrzymania się od podejmowania pracy), uwarunkowanej wyłącznie tą opieką. Ta zaś przesłanka, nie została w sprawie dowiedziona. Skarżąca była w postępowaniu administracyjnym reprezentowana przez sześciu zawodowych pełnomocników (k. 4) i miała zapewnioną możliwość brania w nim udziału oraz przejawiania inicjatywy dowodowej. Podkreślić należy, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady oficjalności – nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji pasywnej postawy strony w tym zakresie (por. wyrok NSA z 11.04.2017 r.; sygn. akt II OSK 2045/15).

Końcowo zauważyć trzeba, że SKO w Krakowie w wydanej w tej sprawie decyzji trafnie zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium Odwoławcze wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo wywiodło, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zarzuty skargi, korespondujące z przedstawionymi wyżej rozważaniami ocenić należało jako trafne. Zasadnie bowiem w skardze akcentowano, iż sam wiek skarżącej nie wyłącza jeszcze możliwości podjęcia pracy przez emeryta. Jednakże powyższe, słuszne wywody skargi, nie mogły wpłynąć na podważenie legalności kontrolowanej decyzji. Zaprezentowane bowiem wyżej rozważania, w tym uwarunkowania faktyczne tej sprawy, nakazywały uznać trafność wydanego przez organy administracji rozstrzygnięcia, mimo nie w pełni trafnego uzasadnienia. W zakresie zarzutu skargi dotyczącego naruszenia przepisów postępowania poprzez brak poczynienia przez organ ustaleń faktycznych należy wskazać, że miarodajne dla oceny tej sprawy okoliczności, były bezsporne i wynikały z informacji wprost podanych przez skarżącą.

Z uwagi na powyższe, Sąd skargę oddalił, przyjmując za podstawę art. 151 p.p.s.a.