Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1324/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: 54 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Jan Grzęda (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Piotr Przybysz, Protokolant Agata Grabowska, po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2020 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P.[...] "S." sp.j. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Po 767/17 w sprawie ze skargi P.[...] "S." sp.j. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 14 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P.[...] "S." sp.j. z siedzibą w S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 13 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Po 767/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, oddalił skargę P. [...] "S." i sp. j. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 14 kwietnia 2017 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.

Sąd nie podzielił zarzutów skarżącej spółki w zakresie naruszenia art. 7 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm., dalej "u.p.e.a.") w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej "k.p.a.") oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. a także zarzutu naruszenia art. 67 § 2 pkt 9 w zw. z art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik spółki zaskarżył powyższy wyrok w całości, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu według norm przepisanych. Ponadto wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Wyrokowi Sądu I instancji, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "p.p.s.a."), zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi podczas, gdy skarga zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na naruszenie następujących przepisów:

- art. 7 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez uznanie, iż zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego jest prawidłowe w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie posiadał pełnej wiedzy o majątku skarżącej,

- art. 67 § 2 pkt 9 w zw. z art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie zawiadomienia, które nie zawierało podpisu z podaniem imienia i nazwiska pracownika organu,

- art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu.

Rozstrzygane w tej sprawie kwestie były przedmiotem orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny w tożsamym stanie prawnym w sprawach zakończonych wyrokami z 29 października 2019 r., sygn. akt II FSK 3691/17, II FSK 3608/17 i II FSK 3609/17. W rozpatrywanej sprawie zostały powielone przez skarżące przedsiębiorstwo zarzuty kasacyjne- oprócz zarzutu naruszenia art. 67 § 2 pkt 9 w zw. z art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a.- powołane w tych sprawach.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednakże z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych enumeratywnie w art. 183 § 2 p.p.s.a.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarga do sądu administracyjnego na postanowienie organu rozstrzygającego w sprawie skargi na czynność egzekucyjną zakreśla granice rozpoznania sprawy, wyznaczone przez jej przedmiot, wynikający z treści zaskarżonego orzeczenia. Sprawa oznacza sprawę w znaczeniu materialnym, a nie procesowym. Rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej, niż ta, w której wniesiono skargę. Innymi słowy, sąd nie może wkraczać w sprawę nową, w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim orzeczeń administracyjnych.

Przedmiot sprawy dotyczy skargi na czynności egzekucyjne uregulowanej w art. 54 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora (...). Ten przedmiot postępowania wyznaczał zatem zakres i przedmiot kontroli Sądu I instancji. Do tych też kwestii odniósł się ten Sąd w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku, wyjaśniając, że skarga na czynność egzekucyjną znajduje oparcie w art. 54 u.p.e.a., przez co sprawa może zostać rozpatrzona tylko w tym zakresie.

Procedura ustanowiona w u.p.e.a. co do zasady nie służy ustaleniu bądź określeniu obowiązków zobowiązanego, a przymusowemu wykonaniu tych obowiązków w drodze egzekucji. Postępowanie egzekucyjne jest szczególnym typem postępowania administracyjnego, mającego własne instytucje procesowe i środki zaskarżenia.

Spór w rozpoznawanej sprawie w istocie sprowadza się do charakteru przedmiotowego środka prawnego i zakresu, w jakim poruszać się powinien organ egzekucyjny w badaniu skargi złożonej w trybie 54 § 1 u.p.e.a. W przepisie art. 1a pkt 2 u.p.e.a. zdefiniowano czynności egzekucyjne jako wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Zatem na te właśnie działania przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Przy czym, chodzi tu nie tylko o działania jako czynności faktyczne, wykonawcze organu egzekucyjnego i egzekutora, ale i czynności egzekucyjne, które mają charakter aktów prawnych i od których nie przysługuje inny środek ochrony niż zażalenie, czy zarzuty.

Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika jednoznacznie, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego.

W postępowaniu skargowym, prowadzonym na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (por. wyroki NSA z 24 kwietnia 2019 r. sygn. akt II FSK 1370/17; 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13; 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 778/13; 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13 publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W ramach skargi na czynności egzekucyjne można zatem podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. (por. Przybysz P.M., Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer 2015 r., wyd. VII, komentarz do art. 54).

Uwzględniając powyższe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w wyroku Sądu I instancji, że w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw, by w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynność egzekucyjną analizować kwestię zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz zajęcia innych wierzytelności pieniężnych, przysługujących zobowiązanemu.

W tych okolicznościach powołanie w skardze kasacyjnej przepisów art. 7 § 2 u.p.e.a., który uprawnia organ egzekucyjny do stosowania środków egzekucyjnych, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków- środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego, oraz art. 8 k.p.a., regulującego zasadę zaufania obywateli do władzy publicznej nie mogło odnieść pożądanego przez spółkę skutku.

Sąd I instancji szczegółowo wyjaśnił i uzasadnił bezpodstawność zarzutu dotyczącego braku podpisu pracownika organu egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tę sprawę w pełni podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony między innymi w uchwale z 28 kwietnia 1973 r., a przyjęty w uzasadnieniu Sądu I instancji. Dodać należy, że istotną okolicznością jest możliwość zidentyfikowania osoby, która podpisała (czytelnie, skrótem podpisu) zawiadomienie, o którym mowa w sprawie. Służy to możliwości identyfikacji osoby, która sporządziła zawiadomienie pod kątem jej uprawnień w tym zakresie. Jeżeli taka identyfikacja jest możliwa w pełni to brak podstaw do uznania dokumentu za dotknięty istotną wadą. Autor skargi kasacyjnej nie podniósł takiego zarzutu.

O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W realiach niniejszej sprawy autor skargi kasacyjnej nie uzasadnił, że następstwa zarzucanych uchybień miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia. Skarżąca kasacyjnie nie może oczekiwać korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, jeśli przedmiotem skargi wniesionej w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a uczyniła w istocie zarzut, o którym mowa w art. 33 tej ustawy. Podnoszony więc zarzut nie mógł być podstawą wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., lecz zarzutu egzekucyjnego z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w skardze kasacyjnej nie przedstawiono uzasadnienia, które wskazywałoby, że Sąd I instancji dopuścił się błędu w procesie dochodzenia do rozstrzygnięcia. Należy zauważyć również, że w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a., które to przepisy określają sposób rozstrzygnięcia, a co istotne ich zakresy wzajemnie się wykluczają. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. sąd pierwszej instancji stosuje bowiem, gdy uwzględnia skargę, natomiast art. 151 p.p.s.a., gdy skargę oddala.

W niniejszej sprawie Sąd I instancji oddalił skargę, a więc oczywistym jest, że nie mógł dopuścić się naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., którego nie stosował. Nadto strona skarżąca zarzuciła naruszenie przytoczonych norm w powiązaniu z przepisem art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. co wydaje się niezrozumiałe w sytuacji, gdy przepis ten nie stanowił podstawy prawnej kontrolowanego wyroku Sądu I instancji.

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.