Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 447/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 95 pkt 1, art. 77, art. 96 ust. 1, art. 103
journal: Dz.U. 2008 nr 141 poz 892
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech, Sędzia del. NSA Grażyna Radzicka, Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski (spr.), Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2009r. sygn. akt II SA/Wa 1507/08 w sprawie ze skargi W. C. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] września 2008r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od W. C. na rzecz Ministra Obrony Narodowej kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1507/08 oddalił skargę W. C. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego wypowiedział chor. szt. W. C. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej. W dniu 4 listopada 2003 r. W. C. wystąpił do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Szczecinie z wnioskiem o wypłatę świadczenia pieniężnego w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Świadczenie wypłacono za okres od dnia 1 listopada 2003 r. do dnia 31 października 2004 r. w kwocie brutto 26.919,60 zł.

Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych, po rozpatrzeniu wniosku W. C. , stwierdził nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] grudnia 2002 r. o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Następnie, rozkazem nr [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r., Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dniem 31 stycznia 2007 r. zwolnił chor. szt. W. C. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy, wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza zawodowego.

Wobec powyższego oraz w związku z wnioskiem zainteresowanego z dnia 5 lutego 2007 r. o wypłatę świadczenia pieniężnego, co miesiąc przez okres roku od dnia 1 lutego 2007 r. do dnia 31 stycznia 2008 r., Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w Szczecinie w dniu 20 lutego 2007 r. dokonał wypłaty w wysokości 2.875 zł, która stanowiła wyrównanie pomiędzy należnym uposażeniem wraz z dodatkami o charakterze stałym w ostatnim dniu pełnienia zawodowej służby wojskowej a uposażeniem pobranym z góry przez W. C. w 2003 r. w kwocie 26.919,60 zł.

Pismem z dnia 17 lipca 2008 r. W. C. zwrócił się do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Szczecinie z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego w celu wydania decyzji w przedmiocie przyznania na rzecz wnioskującego świadczenia pieniężnego w wysokości brutto 26.919,60 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 3 marca 2007 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w Szczecinie decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. odmówił wnioskodawcy uzupełnienia o kwotę 26.919,60 zł wypłaconego mu świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia żołnierza z dniem 31 stycznia 2007 r. z zawodowej służby wojskowej.

Od powyższej decyzji W. C. złożył odwołanie. Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] września 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, iż skoro żołnierzowi wypłacono już świadczenie pieniężne z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, to pomimo, iż została stwierdzona nieważność decyzji o zwolnieniu, nie ma on prawa do uzyskania kolejnego świadczenia pieniężnego z tego samego tytułu, posiada natomiast, co najwyżej prawo do odpowiedniego uzupełnienia otrzymanej należności, uwzględniające podwyżkę należnego uposażenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. C. domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, że decyzja nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej została wyeliminowana z obrotu prawnego wskutek stwierdzenia jej nieważności decyzją Dowódcy Wojsk Lądowych nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. W konsekwencji zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej w 2003 r. w znaczeniu prawnym nie było. Skuteczne prawnie jego zwolnienie miało miejsce tylko raz - w 2007 r. Stosownie zatem do art. 72 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, skarżącemu, zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej w 2007 r., przysługiwało z tytułu tego zwolnienia tylko jedno roczne uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym należne na ostatnio zajmowanym stanowisku, zgodnie z treścią art. 95 pkt 1 powołanej ustawy.

Zdaniem Sądu, niezasadny jest również zarzut skarżącego, iż organ dokonał potrącenia spornej kwoty z przysługującego mu świadczenia, pomimo braku istnienia podstawy prawnej do takiego działania uprawniającej. Sąd wyjaśnił, iż potrącenie w cywilnoprawnym ujęciu dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności, a przedmiotowa sprawa rozpatrywana była na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, regulującej władcze stosunki administracyjne. Ponadto instytucję potrącenia z uposażenia żołnierza reguluje art. 103 powołanej ustawy. Na mocy tego przepisu potrącenia można dokonać na podstawie prawomocnego orzeczenia o wymierzeniu kary pieniężnej, wydanego w postępowaniu dyscyplinarnym. Tymczasem wojskowy organ emerytalny nie dokonał potrącenia należnej kwoty, ale decyzją wydaną w postępowaniu jurysdykcyjnym zaliczył kwotę wypłaconą już wcześniej na poczet należnego skarżącemu świadczenia, a zatem nie miała tu zastosowania instytucja potrącenia, o jakiej mowa w przepisach rozdziału 5 ustawy.

Zdaniem Sądu, podkreślenia wymagają również rozwiązania przyjęte w art. 96 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z których wynika, iż przedmiotowe świadczenie roczne przysługuje żołnierzowi, który pełnił służbę nieprzerwanie przez okres co najmniej piętnastu lat. Przyjmując zatem rozumowanie skarżącego, iż świadczenie z art. 95 pkt 1 ustawy należy się za każde zwolnienie ze służby, uznać należałoby, że w przypadku skarżącego świadczenie za okres od 1 lutego 2007 r. do dnia 31 stycznia 2008 r. w ogóle nie przysługuje, ponieważ nie został spełniony warunek nieprzerwanej piętnastoletniej służby z uwagi na przerwę w służbie w latach 2003 - 2006 (od dnia zwolnienia w 2003 r. do czasu stwierdzenia nieważności tej decyzji).

Sąd w pełni podzielił argumentację organu, popartą orzecznictwem sądów administracyjnych, iż wypłata świadczeń pieniężnych w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, obwarowana jest zastrzeżeniem jednorazowości. Sąd podkreślił również fakt, iż skarżący został tylko raz skutecznie zwolniony ze służby, tj. z dniem 31 stycznia 2007 r., a zatem także z tego względu przysługuje mu z tytułu zwolnienia tylko jedno świadczenie. W niniejszej sprawie zostało ono zrealizowane poprzez odpowiednie uzupełnienie otrzymanej w 2003 r. należności. Treść art. 95 ust. 1 oraz treść dopełniającego go art. 96 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z istoty swojej zakładają jednorazowość otrzymania przez żołnierza świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu ze służby. Inne rozumienie tego przepisu, czyli uznanie, iż świadczenie to przysługuje w każdym przypadku zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i do tego każdorazowo w pełnej wysokości, niezależnie od uprzedniego uzyskania tego świadczenia, w nadmierny sposób uprzywilejowywałoby żołnierzy kilkakrotnie zwalnianych ze służby i w drodze stwierdzenia nieważności decyzji zwalniającej, ponownie do służby przywracanych. Przedmiotowe świadczenie nie ma charakteru odszkodowawczego (nie jest to także odprawa), stąd takie interpretowanie powyższych przepisów naruszałoby prawa innych żołnierzy i w konsekwencji doprowadziłoby do ich nierównego traktowania. Prowadziłoby zatem do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP.

Od powyższego wyroku W. C. wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 95 pkt 1 i 96 ust. 1 w zw. z art. art. 72 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez błędne uznanie, iż skarżącemu nie należy się w pełnej wysokości świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, które nastąpiło w roku 2007 r.,

2) naruszenie przepisów prawa materialnego art. 77 oraz 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że przepisy te nie odnoszą się do sytuacji, w której znalazł się skarżący.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed sądem I instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że jako nietrafny i niezrozumiały wskazać należy pogląd dotyczący odróżnienia prawa do uzyskania przedmiotowego świadczenia od ustalenia jego wysokości bowiem przedmiotem niniejszej sprawy jest przyznanie na rzecz skarżącego należnego mu świadczenia pieniężnego związanego ze zwolnieniem go ze służby z dniem 31 stycznia 2007 r. w pełnej wysokości odpowiadającej kwocie uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby, do którego uprawnienie, a co za tym idzie roszczenie o wypłatę wynika właśnie z ich treści. W pełni pozostają aktualne podniesione w skardze do Sądu twierdzenia, co do niedopuszczalności potrącenia dokonanego przez wojskowy organ emerytalny w świetle art. 103 ustawy pragmatycznej, a także braku podstaw do samego żądania od skarżącego zwrotu spornej kwoty wobec treści art. 77 tej ustawy. Sąd pominął stanowisko wyrażone w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008 r., sygn. akt III UZP 1/08.

W odniesieniu do kwestii jednorazowości otrzymania przedmiotowego świadczenia pieniężnego Sąd nie zauważył, iż rozważana powinna być ona przy uwzględnieniu specyfiki sytuacji polegającej na kilkuletnim funkcjonowaniu w obrocie prawnym ostatecznej decyzji o zwolnieniu ze służby, która następnie w efekcie stwierdzenia nieważności z tego obrotu została wyeliminowana. W konsekwencji w niniejszym przypadku mimo, iż do skutecznego zwolnienia ze służby doszło jedynie raz, dwukrotnie ziściło się zdarzenie powodujące możliwość wydania decyzji administracyjnych przyznających przedmiotowe świadczenia. Podkreślić przy tym wyraźnie należy, iż wadliwość pierwszej decyzji o wypowiedzeniu odwołującemu się stosunku zawodowej służby wojskowej była zawiniona przez organy wojskowe, powodując dla niego niekorzystne następstwa. Trudno z tego punktu widzenia mówić o nadmiernym uprzywilejowaniu żołnierzy, których udziałem stało się właśnie takie położenie.

Ustawodawca nie przewidując możliwości zaistnienia takich szczególnych przypadków, nie uregulował również kwestii związanych z przyznaniem określonych świadczeń w związku z de facto dwukrotnym zwolnieniem ze służby. Wobec tego uznać należy, iż wszelkiego rodzaju zaliczenia, wyrównania kwot składających się na jedno z tychże świadczeń na rzecz drugiego są dokonywane przez organ bez podstawy prawnej. Poza tym charakter prawny takich czynności może być rozpatrywany jedynie z zastosowaniem przepisu art. 103 wojskowej ustawy pragmatycznej, który uzależnia ich dopuszczalność od ściśle określonych przesłanek wymienionych w tymże przepisie, jedynie ten przepis stanowi podstawę dokonywania wszelkich potrąceń z uposażeń i innych świadczeń należnych żołnierzom zawodowym w ramach administracyjnoprawnych stosunków służbowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Istota niniejszej sprawy polega na ustaleniu, czy skarżącemu W. C. przyznano w prawidłowej wysokości świadczenie pieniężne w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2007 r. rozkazem Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] sierpnia 2006 r. W tej kwestii Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie wskazał, że zgodnie z art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2008 r., nr 141, poz. 892) żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej przysługuje wypłacane co miesiąc, przez okres roku po zwolnieniu ze służby, świadczenie w wysokości uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne w ostatnim dniu pełnienia służby. Sąd zasadnie uznał, że organy wojskowe prawidłowo zastosowały powołany przepis ustawy w przedmiotowej sprawie przyjmując, iż przesądzające znaczenie dla ustalenia wysokości świadczenia ma jego jednorazowy charakter. Ze względu na charakter świadczenia rocznego, o którym mowa w art. 95 pkt 1 powołanej ustawy, na które składa się uposażenie zasadnicze żołnierza oraz dodatki o charakterze stałym, nie sposób oderwać istoty tego świadczenia od zasad odnoszących się do uposażenia żołnierza zawodowego. Z treści zaś art. 72 ust. 2 ustawy wynika, że z tytułu pełnienia służby żołnierz zawodowy otrzymuje tylko jedno uposażenie.

Należy wziąć pod uwagę, że decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] marca 2006 r. stwierdzająca nieważność decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r. o zwolnieniu skarżącego z zawodowej służby wojskowej zniosła tylko skutek prawny dotkniętej wadą nieważności decyzji w postaci zwolnienia żołnierza ze służby, natomiast nie mogła znieść jej skutków faktycznych, w tym - wypłacenia świadczenia przysługującego przez okres roku po zwolnieniu ze służby. Tym samym świadczenie pieniężne przysługujące za okres roku po zwolnieniu ze służby (uposażenie) wypłacone jednorazowo w roku 2002 na skutek stwierdzenia nieważności rozkazu personalnego o wypowiedzeniu stosunku służby wojskowej należy uznać za świadczenie wypłacone przedwcześnie. Skoro więc skarżącemu wypłacono już świadczenie w kwocie 26.919,60 zł, to w związku ze zwolnieniem ze służby decyzją Szefa Sztabu Generalnego WP z dnia 10 sierpnia 2006 r. nie ma on prawa do kolejnego świadczenia z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. A zatem mógł tylko otrzymać świadczenie w wysokości uwzględniającej kwotę wcześniej wypłaconą. Jak trafnie również zauważył Sąd I instancji przyjęcie przeciwnego poglądu i uznanie, że świadczenie to przysługuje w każdym przypadku zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i do tego każdorazowo w pełnej wysokości, niezależnie od uprzedniego uzyskania tego świadczenia, prowadziłoby do nadmiernego uprzywilejowania żołnierzy kilkakrotnie zwalnianych ze służby i w drodze stwierdzenia nieważności decyzji zwalniającej, ponownie do służby przywracanych. W świetle powyższych wywodów za niezasadny należało uznać podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 95 pkt 1 oraz art. 96 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

Zaakcentować jeszcze raz należy, że świadczenie z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej ma charakter jednorazowy, na co już wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie - np.: wyroki NSA z dnia 22 września 2009 r., I OSK 80/09; z dnia 27 maja 2009 r., I OSK 932/08; z dnia 18 marca 2008 r., I OSK 902/07 czy z dnia 30 kwietnia 2008 r., I OSK 818/08 - bowiem świadczenie to - co do zasady - podobne jest do odprawy emerytalnej lub rentowej przysługującej pracownikowi w związku z przejściem na emeryturę lub na rentę (art. 92 Kodeksu pracy) i w tej kwestii wielokrotnie Sąd Najwyższy prezentował pogląd, iż pracownik, który otrzymał odprawę w związku z przejściem na emeryturę (rentę), a następnie podjął zatrudnienie, które ustało w związku z ponownym przejściem na emeryturę (rentę), nie może otrzymać kolejnej odprawy (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1993 r., I PR 5/93; uchwała z dnia 2 marca 1994 r., I PZP 4/94). Stąd też przyjąć należy, że analogiczna sytuacja występuje w przypadku świadczeń z tytułu zwolnienia żołnierza ze służby wojskowej i nie ma żadnych podstaw, aby w tym zakresie odmiennie traktować żołnierzy. Stąd też w przypadku, gdy już żołnierzowi wypłacono z tytułu zwolnienia ze służby należności związane z odprawą, to pomimo, iż decyzja o zwolnieniu została wyeliminowana z obrotu prawnego, nie ma on już prawa do kolejnych takich samych świadczeń, a jedynie uprawnienia do zaliczenia na poczet tak naliczonej odprawy, wypłaconej mu wcześniej, z tego samego tytułu, odprawy.

Stanowisko skarżącego w tej kwestii nie bierze również pod uwagę, że - jak trafnie zauważył Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - zgodnie z art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. świadczenie, o jakim mowa, przysługuje żołnierzowi, który pełnił zawodową służbę wojskowa nieprzerwanie przez okres co najmniej 15 lat. Gdyby zatem przyjąć, że sytuacje zwolnienia ze służby w 2002 i w 2007 roku stwarzają od siebie niezależne dwie podstawy do otrzymania świadczenia z art. 95 pkt 1, to dla przyznania mu świadczenia z tytułu zwolnienia ze służby w 2007 r. zabrakłoby przesłanki, o której mowa w art. 96 ust. 1 ustawy.

Całkowicie chybione są zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do naruszenia art. 77 oraz 103 powołanej ustawy. W sprawie będącej przedmiotem zaskarżonego wyroku przepisy dotyczące potrącenia świadczeń wzajemnych nie miały w ogóle zastosowania, co zasadnie i wyczerpująco wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Wyjaśnić ponadto należy, że potrącenie w cywilnoprawnym ujęciu dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności, a przedmiotowa sprawa rozpatrywana była na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, regulującej władcze stosunki administracyjne. Nadto instytucję potrącenia z uposażenia żołnierza reguluje art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Na mocy tego przepisu potrącenia można dokonać na podstawie prawomocnego orzeczenia o wymierzeniu kary pieniężnej, wydanego w postępowaniu dyscyplinarnym. Tymczasem wojskowy organ emerytalny nie dokonał potrącenia należnej kwoty, ale decyzją wydaną w postępowaniu jurysdykcyjnym zaliczył kwotę wypłaconego już wcześniej na poczet należnego skarżącemu świadczenia. Organy nie naruszyły prawa nie stosując w niniejszej sprawie art. 77 ustawy, gdyż nie domagały się od skarżącego zwrotu należności wypłaconych z tytułu zwolnienia w 2002 r., a dokonały jedynie ich zaliczenia na poczet należności przysługujących w związku ze zwolnieniem ze służby z dniem 31 stycznia 2007 r. Tak więc przepis art. 77 ustawy dotyczy innej sytuacji niż ta z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zaliczanie na poczet odprawy należności wcześniej dokonanych i uzupełnianie jej o kwotę nowych postaw w stosunku do już wypłaconych wobec ostatecznego zwolnienia ze służby, czy też ewentualne potrącanie nienależnie pobranych kwot nie stanowi przecież żądania zwrotu wypłaconej kwoty. W sprawie niniejszej nie znajduje również zastosowania uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008 r., gdyż dotyczy ona kwestii zwrotu świadczeń emerytalnych a nie jednorazowego świadczenia przyznawanego na podstawie art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Z powyższych względów skoro skarga kasacyjna okazała się być oparta na nieusprawiedliwionych podstawach Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku o jej oddaleniu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.