Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 489/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1,  ust. 2 pkt 1, ust. 9 i 10, ust. 15, ust. 15b
journal: Dz.U. 2023 poz 141
law: Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
article: art. 25
journal: Dz.U. 2024 poz 1061
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j.)
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka- Kleczaj (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik,, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Burmistrza z dnia [...] r. Nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 października 2022 r., [...] Burmistrz B. odmówił M. L. wypłaty dodatku węglowego wskazując, że stan faktyczny wynikający z ustaleń organu odbiega od stanu wynikającego z oświadczenia złożonego przez wnioskodawczynię. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że przebywa ona pod adresem przy ul. B. w B. nie zaś - jak wskazała strona – przy ul. C. w B. . Ponadto, jest zamężna, przy czym małżonkowie nie ustanowili rozdzielności majątkowej, jak również nie orzeczono wobec nich rozwodu ani separacji. Organ dodał, że wypłacił już dodatek węglowy na wniosek złożony przez męża wnioskodawczyni.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało uchylone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 21 kwietnia 2023 r., nr SKO.4111.3226.2022. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji wskazał, że wyjaśnienia złożone przez stronę zarówno w trakcie wywiadu środowiskowego jak i w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej są spójne i logiczne. Samo "przebywanie" na innej posesji (w tym przypadku posesji, której strona jest współwłaścicielem) nie przesądza, że wnioskodawczyni nie prowadzi jednoosobowego gospodarstwa domowego pod adresem przy ul. C. . Ponadto, o okoliczności niezamieszkiwania w tym lokalu nie może również przesądzać sam fakt niezastania wnioskodawczyni w lokalu przez pracowników wydziału świadczeń rodzinnych. Kolegium nie podzieliło także stanowiska, że przeszkodą w przyznaniu dodatku węglowego jest ten sam rachunek bankowy wskazany zarówno przez wnioskodawczynię jak i jej męża, który mieszka pod innym adresem i prowadzi osobne od niej gospodarstwo domowe. Dodał, że jeżeli organ I instancji miał wątpliwości co do miejsca zamieszkania wnioskodawczyni, mógł je zweryfikować za pomocą oględzin lokalu mieszkalnego przy ul. C. j, przesłuchać świadków, tj. sąsiadów, czy też wdrożyć tryb z art. 79a § 1 i 2 k.p.a. (wezwać do przedłożenia dodatkowych dowodów celem wykazania spełnienia przesłanek, które miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj. że miejscem zamieszkania strony jest lokal przy ul. C. bowiem mogło to skutkować odmową przyznania dodatku węglowego).

Decyzją z dnia 23 maja 2023 r., Burmistrz B. ponownie odmówił wnioskodawczyni wypłaty dodatku węglowego.

Organ podkreślił, że na wniosek męża skarżącej został już wypłacony dodatek węglowy, a w świetle prawa M. L. i R. L. są małżeństwem. Burmistrz wyjaśnił, że z rozmów przeprowadzonych wśród sąsiadów mieszkających w pobliżu wnioskodawczyni wynika, że w okresie jesienno-zimowym w jej mieszkaniu nie świeciły się światła oraz, że w mieszkaniu tym widywana jest sporadycznie. Ponadto, w "Poradniku dla Samorządowców" dotyczącym wypłaty dodatku węglowego wydanym przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska zawarto informację, że w przypadku małżonków, którzy deklarują prowadzenie oddzielnych gospodarstw domowych pod dwoma osobnymi adresami, niezbędne jest wykazanie, że nie pozostają już w faktycznym związku, poprzez przedstawienie orzeczenia o rozwodzie bądź o separacji.

Zdaniem organu, strona nie przedstawiła dowodów wskazujących na to, że nie pozostaje w faktycznym związku małżeńskim. Ponadto, wspólny rachunek bankowy, oraz okoliczność, że wnioskodawczyni przebywa w mieszkaniu przy ul. B. a także informacje uzyskane od sąsiadów, zaprzeczają prowadzeniu oddzielnych gospodarstw domowych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, decyzją z dnia 22 listopada 2023 r. po raz kolejny uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Zdaniem organu, uchylenie decyzji było niezbędne bowiem "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej prawidłowe zakończenie oraz naruszenie przepisów postępowania".

Kolegium zwróciło uwagę, że wytyczne organu odwoławczego w zakresie wykładni przepisów mogących znaleźć zastosowanie w sprawie, o których mowa w art. 138 § 2a k.p.a. wiążą organ I instancji. W przedmiotowej sprawie organ I instancji co prawda przeprowadził wywiad w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni zgodnie z wytycznymi Kolegium jednak nie zagwarantował stronie możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym w sprawie i zgłoszenia żądań, przedłożenia dowodów w myśl art. 10 § 1 k.p.a. przed wydaniem decyzji, co słusznie strona zarzuca organowi w odwołaniu. W dniu 29 maja 2023 r. (a więc już po wydaniu decyzji z dnia 23 maja 2023 r.) pracownice organu I instancji udały się do odwołującej celem poinformowania o możliwości zapoznania się z materiałami dowodowymi i wypowiedzenia się co do zebranych dokumentów w sprawie. Ponadto, pismem z dnia 29 maja 2023 r. organ I instancji powołując się na wytyczne Kolegium zawarte w decyzji z dnia 21 kwietnia 2023 r. zwrócił się do strony o przedłożenie dodatkowych dowodów, w celu wykazania przesłanki zamieszkiwania w lokalu, w postaci miesięcznych faktur zużycia wody oraz faktur za zużycie energii za okres od października 2022 r. do maja 2023 r. Zawiadomieniem z dnia 5 czerwca 2023 r. w oparciu o art. 36 k.p.a. organ I instancji przedłużył termin rozpatrzenia wniosku o wypłatę dodatku węglowego do dnia 30 czerwca 2023 r. pomimo wydania decyzji odmownej w przedmiotowej sprawie i złożenia przez stronę odwołania.

Zdaniem Kolegium, zebrany w niniejszej sprawie materiał nie miał wpływu na wynik sprawy, ponieważ wydaną uprzednio decyzją organ był już związany, a nadto zgodnie z dyspozycją art. 133 k.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzję, obowiązany był przesłać odwołanie wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu w terminie siedmiu dni od dnia, w którym otrzymał odwołanie, jeżeli w tym terminie nie wydał nowej decyzji w myśl art. 132 k.p.a.

Burmistrz B. decyzją z dnia 27 grudnia 2023 r., [...] na podstawie art. 2 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 15, ust. 16, art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym, (Dz.U. z 2023 r., poz. 141 ze zm., dalej również jako: "u.d.w.", "ustawa") oraz art. 104 § 1, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej również jako "k.p.a.", odmówił M. L., przyznania dodatku węglowego.

Zdaniem organu, strona nie zamieszkuje i nie gospodaruje pod wskazanym we wniosku adresem. Strona dostarczyła oświadczenie sąsiadki, że lokal jest zamieszkiwany, jednak w oświadczeniu tym stwierdzono także, że nie wszystkie pobyty wnioskodawczyni są przez sąsiadkę obserwowane, a zatem dokument ten nie potwierdza stałego zamieszkiwania przez skarżącą. Nie zostały również spełnione przesłanki gospodarstwa domowego jednoosobowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o dodatku węglowym. Przez gospodarstwo takie należy bowiem rozumieć osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą. Tymczasem strona jest osobą zamężną a nie samotną. Nie ma sądownie orzeczonej separacji z mężem ani orzeczenia o rozwodzie. Korespondencję w sprawie wniosku o wypłatę dodatku węglowego w dniach 6 czerwca 2023 r. oraz 8 grudnia 2023 r. odebrał małżonek wnioskodawczyni. Na niego są też wystawiane faktury za zużycie energii elektrycznej. Natomiast faktury za zużycie wody i odprowadzenie nieczystości wystawiane są na małżonków M. i R. L..

Organ na podstawie wspomnianych faktur stwierdził, że tak niskie zużycie prądu i wody świadczyć może o okazjonalnym przebywaniu, a nie o stałym zamieszkiwaniu i prowadzeniu na stałe gospodarstwa domowego pod wskazanym we wniosku adresem. Trudno sobie wyobrazić prowadząc gospodarstwo domowe (pranie, sprzątanie, gotowanie, korzystanie z toalety, urządzenia podtrzymujące pracę pieca c.o., oświetlenie mieszkania) szczególnie w miesiącach jesienno-zimowych – tak niskie zużycie prądu i wody.

Skarżąca wniosła odwołanie od ww. decyzji podnosząc, że została wydana z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a.

Ustosunkowując się do argumentacji organu, strona stwierdziła, że ustawodawca nie uzależnił skuteczności ustalenia faktu zamieszkiwania pod konkretnym adresem od okresu w jakim ma się palić światło w danym lokalu mieszkalnym czy rodzaju wykonywanych w nim czynności. Wskazywana na podstawie zeznań "bezimiennych sąsiadów" okoliczność jej sporadycznego przebywania w mieszkaniu jest, zdaniem skarżącej, nie do przyjęcia, gdyż "trzymając się jej musiałaby chyba prowadzić rejestr każdego przebywania w lokalu przy ul. C. ze wskazaniem jakie czynności były wykonywane i o której godzinie, nie zapominając o podziale roku na okres jesienno-zimowy i wiosenno-letni".

Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 maja 2021 r., strona wskazała, że wszelkie pisma czy instrukcje pochodzące od ministra jako organu naczelnego administracji publicznej, nie posiadają waloru normatywnego i nie stanowią źródła prawa, a zatem nie są wiążące dla organów orzekających w sprawie. Powołując się na Poradnik dla Samorządowców, organ powołuje się na pozanormatywne źródło przy czym zawarte w nim oceny danego stanu faktycznego nie wynikają wprost z głównego źródła prawa jakim jest w tym przypadku ustawa o dodatku węglowym. Dlatego też argumenty dotyczące pozostawania w związku małżeńskim, posiadania wspólnego rachunku bankowego czy przebywania strony pod adresem przy ul. B. nie są, w ocenie wnioskodawczyni, adekwatne do uzasadnienia odmownego rozpatrzenia jej sprawy.

Skarżąca przywołując swoją argumentację zawartą w piśmie z dnia 14 grudnia 2023 r. zaznaczyła, że lokal mieszkalny przy ul. C. w B. jest jej miejscem zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. - w miejscowości, w której przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na poparcie swojego stanowiska przytoczyła rozstrzygnięcia sądów administracyjnych w omawianym zakresie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, decyzją z dnia 27 maja 2024 r., nr SKO.4111.174.2024, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 2 pkt 1, art. 2 ust. 16 ustawy o dodatku węglowym, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że celem ustawodawcy jest przyznanie dodatku węglowego tym gospodarstwom domowym, które wykorzystują w głównym (zasadniczym, podstawowym) źródle ogrzewania – węgiel, nie zaś tym gospodarstwom domowym, które – co prawda źródło ogrzewania na paliwo stałe posiadają, lecz go nie eksploatują, bądź korzystają z niego okazjonalnie.

W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w tym przedłożone rachunki, Kolegium uznało, że mieszkanie przy ul. C. jest sporadycznie wykorzystywane przez stronę i nie można go uznać za miejsce "centrum życiowego", w którym strona stale zamieszkuje i gospodaruje. Trudno uznać ten lokal za miejsce gospodarowania strony skoro miesięczne zużycie wody nie przekracza 1 m3 na miesiąc, a faktem notoryjnym jest, że średnie zużycie wody na osobę w Polsce oscyluje w granicach od 92 do 150 litrów dziennie, co przekłada się na około 3 m3 do 4,5 m3 wody na osobę na miesiąc, zaś miesięczne zużycie prądu nie przekracza 70 kWh, a faktem notoryjnym jest, że średnie zużycie prądu na osobę w Polsce oscyluje w granicach 70 kWh, a rocznie około 840 kWh.

Zdaniem Kolegium, z doświadczenia życiowego wiadomo, że "w swoim miejscu zamieszkania myjemy się, a nie wykonujemy je pod innym adresem". Pomiędzy lokalem przy ul. C. , oraz lokalem przy ul. B. jest ok. 1,7 km. Trudno przyjąć, że strona codziennie się przemieszcza w celu utrzymania higieny lub korzysta z uprzejmości innych osób w tym zakresie. Z uwagi na to, że "mamy XXI wiek do życia używamy sprzętu, który zużywa energię elektryczną, skoro zużycie prądu jest tak niskie (ok. 30 zł na miesiąc), nie sposób przyjąć, że strona tam mieszka i gospodaruje".

Kolegium wskazało ponadto, że skoro strona nie jest rozwiedziona, nie jest w separacji faktycznej, czy też prawnej to trudno uznać, że jest osobą samotnie gospodarującą, a jak wynika z wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia podany nr konta jest tożsamy z numerem konta, który podał mąż strony we wniosku z 23 sierpnia 2022 r. (dotyczącym ul. B. ), na który wypłacono mu dodatek węglowy w wysokości 3000 zł. Doświadczenie życiowe wskazuje, że strona samotnie gospodarująca nie ma wspólnego rachunku z mężem, z którym wspólnie nie gospodaruje czy nie mieszka. Organ zaznaczył, że podjęte trzykrotnie próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego – na potwierdzenie faktu zamieszkania - nie powiodły się. Jednokrotna wizyta, w której odnotowano prasowanie w korelacji ze zużyciem mediów nie daje podstaw do wnioskowania, że mieszkanie przy ul. C. stanowi centrum życiowe strony.

Zdaniem Kolegium, oświadczenie sąsiadki jest niewiarygodne, a nadto z jego treści nie wynika bezsprzecznie, że strona mieszka w spornym lokalu. Nie sposób uznać, by odczucia zapachowe (wydobywające się aromaty) miały świadczyć o stałym zamieszkiwaniu przez stronę w spornym lokalu, skoro zużycie mediów tego nie potwierdza, a także nie sposób dowieść za pomocą takiego oświadczenia, iż "aromaty" świadczące o wykonywaniu posiłków wydobywają się z lokalu strony, a nie z innych lokali mieszkalnych. Okoliczność sporadycznego przebywania w lokalu "nie sposób uznać za miejsce, w którym wnioskodawczyni zamieszkuje i gospodaruje". Odwołująca się nie spełnia zatem przesłanki z art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o dodatku węglowym.

W skardze na powyższą decyzję, M. L. zarzuciła jej naruszenie interesu prawnego strony poprzez wydanie wadliwego rozstrzygnięcia, w którym utrzymano odmowną dla niej decyzję co do wypłaty świadczenia – tzw. dodatku węglowego, a nadto naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a. poprzez przyjęcie "za wynikający z przepisów prawa stanu faktycznego błędnie ustalonego przez organ I instancji" i tym samym pominięcie okoliczności podniesionych w odwołaniu.

W uzasadnieniu skargi strona wskazała na znajdujący się w aktach sprawy protokół z przeprowadzonego w dniu 5 maja 2023 r. wywiadu środowiskowego (przeprowadzonego przez pracowników działu świadczeń rodzinnych MGOPS), z którego wynika, że w tym akurat dniu zastano ją podczas wykonywania prac domowych, a sam lokal nosi znamiona zamieszkanego. Co istotne, nie jest to ocena skarżącej lecz stwierdzenie na podstawie zastanych okoliczności przez urzędników samorządowych. Zdaniem strony, z samego faktu ilości zużywanych mediów ciężko wnioskować o stałym czy okresowym przebywaniu w danym miejscu, bo są one uzależnione od różnych potrzeb życiowych, np. wyjazdy w celach turystycznych lub odwiedziny rodzinne.

Skarżąca przywołała ponadto treść oświadczenia swojej sąsiadki M. W., z którego wynika, że mieszka ona w bezpośrednim sąsiedztwie i widuje stronę na korytarzu, który wspólnie dzielą. Według tego oświadczenia, o zamieszkiwaniu strony pod adresem przy ul. C. świadczy fakt przygotowywania w nim posiłków. Skarżąca poddała w wątpliwość stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Kolegium, że aromaty przygotowywanych posiłków mogą pochodzić z innych lokali mieszkalnych. Budynek w B. przy ul. C. składa się bowiem tylko z dwóch lokali mieszkalnych tj. [...] (parter), w którym zamieszkuje strona oraz [...] (piętro), w którym zamieszkuje M. W..

Strona zwróciła uwagę na brak odniesienia się zarówno przez organ I jak i II instancji do jej stanu emocjonalnego (leczenia psychiatrycznego), co jej zdaniem ma istotne znaczenie w potrzebie prowadzenia przez nią odrębnego gospodarstwa domowego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje:

Kontrola przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie odpowiadają wymogom prawa.

Niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym na wniosek organu, któremu to wnioskowi nie sprzeciwiła się strona (stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).

Zbadania w niniejszej sprawie, pod względem legalności, wymaga odmowa przyznania skarżącej dodatku węglowego przez orzekające organy z uwagi na niewykazanie przez nią, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe pod adresem przy ul. C. w B. . Zdaniem organów, z uwagi na powyższe, w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek z art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o dodatku węglowym.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie

w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada

2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2023 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.

Wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej ten wniosek. Wnioski o wypłatę dodatku węglowego złożone po dniu 30 listopada 2022 r. pozostawia się bez rozpoznania (art. 2 ust. 9 i ust. 10).

Stosownie do art. 2 ust. 15 u.d.w., wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków.

W myśl art. 2 ust. 15b u.d.w., jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się.

Z kolei zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o dodatku węglowym, przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się:

1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo

2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe).

Przepisy ustawy o dodatku węglowym nie definiują pojęcia miejsca zamieszkania. Zasadne jest zatem odwołanie się z tym zakresie do definicji ogólnej tego pojęcia zamieszczonej w art. 25 k.c. (tj. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny; Dz. U. z 2024 r. poz. 1061). Zgodnie z przywołanym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu), przy czym muszą one zaistnieć łącznie. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie jest czynnością prawną, a tym samym, nie wymaga złożenia stosownego oświadczenia woli. Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, polegającego na ześrodkowaniu jej czynności życiowych w danej miejscowości. W konsekwencji organy prowadzące postępowanie administracyjne mają obowiązek ustalenia, czy wnioskujący o wypłatę dodatku węglowego prowadzi we wskazanym we wniosku o wypłatę dodatku lokalu bądź budynku gospodarstwo domowe i faktycznie tam zamieszkuje (por.m.in. wyroki WSA w Gliwicach z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt II SA./Gl 1210/23; LEX nr 3620161 i z dnia 5 października 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1105/23; LEX nr 3621752, które to stanowiska w nich wyrażone Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie w pełni podziela).

Rozpoznając sprawę z wniosku o dodatek węglowy organ związany jest również zasadami ogólnymi postępowania dowodowego opisanymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Organ winien zatem w toku postępowania stać na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 § 1 k.p.a.).

Zdaniem Sądu moc wskazanych powyżej obowiązujących przepisów prawa uzasadnia uznanie, że stanowiska przyjęte w niniejszej sprawie zarówno przez organ I jak i II instancji, stoją w sprzeczności z celem ustawodawcy oraz zasadami postępowania administracyjnego obowiązującymi organy w sprawie przyznania dodatku węglowego i nie mogą zostać zaakceptowane.

Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego w dniu 23 sierpnia 2022 r. We wniosku tym wskazała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz że głównym źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest kocioł na paliwo stałe.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje przy tym okoliczność, że strona w dniu 11 sierpnia 2022 r. zgłosiła źródło ciepła dla lokalu mieszkalnego przy ul. C. w B. – w postaci kotła na paliwo stałe jako zainstalowane i eksploatowane oraz pełniące funkcję c.o. i c.w.u. Jako rodzaj stosowanych paliw wskazała węgiel i paliwa węglopochodne oraz drewno kawałkowe.

Bezsporne jest także i to, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z R. L., przy czym małżonkowie nie ustanowili rozdzielności majątkowej, jak również nie orzeczono wobec nich rozwodu ani separacji. Od sierpnia 2022 r. strona złożyła deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, wskazując adres przy ul. C. w B. i podając, że zamieszkuje tam 1 osoba. R. L. w złożonej w sierpniu 2022 r. korekcie deklaracji dotyczącej gospodarowania odpadami komunalnymi pod adresem przy ul. B. w B. wskazał, że nieruchomość zamieszkuje jedna osoba.

Zdaniem organów, skarżąca nie spełnia wymogów do przyznania dodatku węglowego ponieważ w jej przypadku nie może być mowy o jednoosobowym gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o dodatku węglowym. W ocenie organów, lokalu przy ul. C. w B. nie sposób bowiem uznać za miejsce w którym strona zamieszkuje i gospodaruje.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy nieprawidłowo zinterpretowały przepisy ustawy o dodatku węglowym, jak również nie rozpatrzyły należycie zgromadzonego materiału dowodowego, naruszając tym samym zarówno art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy od dodatku węglowym, jak i art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a.

Z treści wspomnianego art. 2 ust 2 pkt 1 ustawy o dodatku węglowym jednoznacznie wynika, że przez gospodarstwo domowe należy rozumieć osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą. O ile można zgodzić się z organem, że miejscem zamieszkania co do zasady jest miejsce, w którym koncentruje się "codzienne życie" wnioskodawcy o tyle nie sposób podzielić pogląd, że pojęcie samotnego gospodarowania nie może obejmować osób, które pozostają w związkach małżeńskich, nie są rozwiedzione jak również nie pozostają w separacji. Zdaniem organu odwoławczego, skoro strona nie jest rozwiedziona i nie jest w separacji faktycznej ani prawnej to trudno, uznać, że jest osobą samotnie gospodarującą. Powyższy pogląd w żaden sposób nie wynika jednak z przepisów prawa. Z pewnością do takich przepisów prawa nie należy "Poradnik dla Samorządowców dotyczący wypłaty dodatku węglowego" wydany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Strona wyjaśniła przy tym, że leczy się psychiatrycznie i właśnie ze względu na stan zdrowia psychicznego zdecydowała się na osobne zamieszkiwanie. Jednym z zaleceń lekarskich było m.in. wyciszenie emocji i unikanie sytuacji stresowych. Skarżąca podała, że realizuje te zalecenia poprzez zamieszkiwanie przy ul. C. w B.

Wbrew sugestiom organu, sam fakt, że skarżąca udzieliła swojemu mężowi pełnomocnictwa do posiadanego już wcześniej konta bankowego, w żadnym razie nie stanowi dowodu na zamieszkiwanie pod adresem przy ul. B. , podobnie jak okoliczność, że była obecna pod tym adresem w dniu 18 października 2022 r., kiedy przeprowadzany był wywiad środowiskowy. Co istotne, wywiad taki został ostatecznie przeprowadzony – w dniu – 5 maja 2023 r. Strona była wówczas obecna w domu, a jak wynika z treści sporządzonego w tym dniu wywiadu, skarżąca została zastana podczas prasowania przy czym mieszkanie wyglądało na zamieszkałe.

Co prawda strony faktycznie nie było pod adresem przy ul. C. w dniu 29 maja 2029 r., kiedy pracownice działu świadczeń rodzinnych udały się celem poinformowania skarżącej o "przedłożeniu do wniosku o wypłatę dodatku węglowego dodatkowych dokumentów potwierdzających fakt zamieszkiwania (...) pod wskazanym adresem oraz wyjaśnienia sytuacji o braku możliwości zapoznania się z materiałami dowodowymi i wypowiedzenia się, co do zebranych dokumentów w sprawie wniosku o przyznanie ww. dodatku", jednak okoliczność ta niewątpliwie nie może mieć istotnego znaczenia dla ustalenia jej faktycznego miejsca zamieszkania. Pomijając okoliczność, że jak wynika z notatki sporządzonej w dniu 29 maja 2023 r. przez podinspektora ds. świadczeń rodzinnych, wychowawczych i funduszu alimentacyjnego – D. B., strona w tym dniu była o godzinie 8 rano w Ośrodku z prośbą o udostępnienie dokumentu z przeprowadzonego w dniu 5 maja 2023 r. wywiadu środowiskowego, a zatem możliwe było przekazanie jej wspomnianych wyżej informacji bez potrzeby udawania się do jej miejsca zamieszkania, to zwrócić należy też uwagę, że jej nieobecność w domu mogła tłumaczyć chociażby wspomniana wizyta w Ośrodku.

Za nieuprawnione należy też uznać oparcie ustaleń organu na twierdzeniach bliżej nieustalonych sąsiadów z jednoczesnym uznaniem za niewiarygodne oświadczenia sąsiadki M. W., bez należytego wyjaśnienia powodów takiej jego oceny. Jak wynika z treści wspomnianego oświadczenia oraz z odwołania skarżącej, sąsiadka w godzinach od 9.00 do 17.00 pracuje wobec czego nie potrafi wypowiedzieć się co do obecności strony w jej mieszkaniu w tych godzinach. Jednakże oświadczyła, że wedle jej wiedzy lokal mieszkalny przy ul. C. jest przez skarżącą zamieszkiwany bowiem mieszka w jej bezpośrednim sąsiedztwie i widuje ją na korytarzu, który wspólnie dzielą. O obecności sąsiadki w domu, jej zdaniem świadczą także dające się odczuć "aromaty wydobywające się z mieszkania nr [...] oznaczające przygotowywanie różnych potraw".

Zdaniem Kolegium, nie sposób uznać by "odczucia zapachowe (wydobywające się aromaty) miały świadczyć o stałym zamieszkaniu przez stronę w spornym lokalu, skoro zużycie mediów tego nie potwierdza, a także nie sposób dowieść za pomocą takiego oświadczenia, iż aromaty świadczące o wykonywaniu posiłków wydobywają się z lokalu strony, a nie z innych lokali mieszkalnych".

Powyższy pogląd wydaje się jednak oderwany od realiów sprawy i nie uwzględnia okoliczności, że w budynku nr [...] przy ul. C. zamieszkują jedynie skarżąca i jej sąsiadka M. W., nie ma tam innych lokali mieszkalnych. Dodatkowo, mieszkanie strony usytuowane jest na parterze i okna sypialni, pokoju dziennego oraz łazienki nie są widoczne dla sąsiadów. Powyższe może tłumaczyć, dlaczego niewymienieni przez organ z imienia i nazwiska sąsiedzi nie widzą aby w mieszkaniu w porach wieczorowych świeciło się światło, co według nich świadczy o tym, że przebywa ona w swoim mieszkaniu sporadycznie. W tych okolicznościach nie sposób zgodzić się z organem, że relacje wspomnianych sąsiadów dowodzą, że skarżąca nie zamieszkuje pod adresem przy ul. C. . Z przyczyn omówionych powyżej, poddawanie przez organ w wątpliwość oświadczenia sąsiadki M. W. i opieranie ustaleń na twierdzeniach wspomnianych (nie wskazanych z imienia i nazwiska) sąsiadów budzi poważne wątpliwości. Poglądowi o niezamieszkiwaniu przez stronę pod tym adresem przeczą przy tym ustalenia dokonane podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 5 maja 2023 r. przez pracownice Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. . Z wywiadu nie tylko wynika, że skarżącą zastano w domu podczas prasowania, ale także i to, że "mieszkanie wygląda na zamieszkałe".

Nie jest przesądzające w tej mierze także niskie zużycie energii i wody.

Całkowicie niezrozumiały jest przy tym argument, że nie można uznać wspomnianego lokalu mieszkalnego za "miejsce gospodarstwa domowego" ponieważ "miesięczne zużycie wody nie przekracza 1 m3 na miesiąc, a faktem notoryjnym jest, że średnie zużycie wody na osobę w Polsce oscyluje w granicach od 92 do 15 litrów dziennie, co przekłada się na około 3 m3 do 4,5 m3, wody na osobę na miesiąc, z kolei miesięczne zużycie prądu nie przekracza 70 kWh, a faktem notoryjnym jest, że średnie zużycie prądu na osobę w Polsce oscyluje w granicach 70 kWh, a rocznie około 840 kWh".

Nie sposób stwierdzić z jakich względów organ odniósł zużycie energii świadczące – jego zdaniem - o prowadzeniu gospodarstwa domowego do średniego zużycia miesięcznego w Polsce. Potrzeby różnych osób mogą być diametralnie różne i z pewnością okoliczność, że samotna osoba nie używa niektórych sprzętów domowych, ewentualnie używa ich rzadziej niż inni (poniżej średniej krajowej) nie może jej pozbawiać statusu "jednoosobowego gospodarstwa domowego".

Gdyby kierować się tego rodzaju argumentacją, należałoby uznać, że w każdym przypadku gdy zużycie energii elektrycznej przez osobę wnioskującą o dodatek węglowy wynosi mniej niż średnia krajowa (70 kWh), zaś zużycie wody jest mniejsze 1 m3 wody na miesiąc, to wyklucza to możliwość przyjęcia, że prowadzi ona gospodarstwo domowe. Powyższe w żaden sposób nie wynika jednak z obowiązujących przepisów, w tym zwłaszcza przepisów ustawy o dodatku węglowym.

Niewątpliwie zużycie wody oraz energii elektrycznej w wypadku skarżącej jest niskie, jednak jak wynika z treści skargi, może to być rezultatem jej częstego przebywania u córki, której pomaga prowadzić dom i opiekować się dziećmi. Z kolei sam fakt częstego przebywania u córki nie dowodzi, że strona nie prowadzi gospodarstwa domowego pod adresem przy ul. C. w B. .

W orzecznictwie podkreśla się, że kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym jasno wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 210/23, wyrok WSA w Gliwicach z 31 maja 2023 r., II SA/Gl 474/23). Cel tych przepisów polega niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1213/23). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela powyżej zaprezentowane poglądy prawne.

Jak już wspomniano, w myśl art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organy administracji w toku postępowania tak z urzędu jak i na wniosek podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz mają obowiązek w wyczerpujący sposób zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy jak też ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W ocenie Sądu, ww. przepisy zostały naruszone przez organ I instancji, jak i przez organ odwoławczy, który zaakceptował rozstrzygnięcie wydane przez organ I instancji. Uchybienia w prowadzonym postępowaniu dowodowym mogły mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem dotyczyły oceny dowodów będących podstawą rozstrzygnięcia wniosku skarżącej inicjującego postępowanie administracyjne. Z przyczyn, o których była mowa powyżej, doszło także do naruszenia art. art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy od dodatku węglowym, które miało wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wskazania co do dalszego postępowania wynikające z powyższych rozważań. Rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie dodatku węglowego, jeśli nie wyjdą na jaw nowe okoliczności, powinno zatem nastąpić z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni art. art. 2 ust 2 pkt 1 ustawy o dodatku węglowym i w oparciu o prawidłowo rozpatrzony materiał dowodowy.