Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 806/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Główny Geodeta Kraju
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 200, art. 205 § 1, art. 209
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 24 ust. 2, art. 23 ust. 1- 4, art. 21
journal: Dz.U. 2024 poz 1151
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 października 2024 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie z dnia 30 kwietnia 2024 r. nr GK-II.7221.26.2024 w przedmiocie odmowy aktualizacji informacji zawartych w operacie ewidencji gruntów i budynków I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty [...] z dnia 8 grudnia 2023 r. nr GN.6620.64.2.2023; II. zasądza od Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie na rzecz skarżącego W. K. kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi W. K. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie (dalej: "PWINGiK", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 30 kwietnia 2024 r. nr GK-II.7221.26.2024, wydana w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków.

Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 3 stycznia 2023 r. Skarżący zwrócił się do Starosty [...] (dalej: "Starosta" lub "Organ I instancji") o zmianę powierzchni oraz przebiegu granic działek ewidencyjnych nr [...] położonych w obrębie [...], gmina [...]. Do wniosku dołączył m.in. wydruk księgi wieczystej ze strony internetowej z 30 grudnia 2022 r., kopie aktu notarialnego z 27 listopada 2002 r. oraz kopie mapy ewidencyjnej (archiwalnej).

Decyzją z 8 grudnia 2023 r. nr [...] Starosta odmówił wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków w zakresie powierzchni i przebiegu granic działek ewidencyjnych nr [...] położonych w obrębie [...] gmina [...].

Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, decyzją z 30 kwietnia 2024 r. nr GK-II.7221.26.2024 Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymał w mocy decyzję Starosty.

Organy ustaliły, że działka nr [...] uległa podziałowi na wniosek Skarżącego. Podział działki nr [...] na działki: [...] został zatwierdzony decyzją Wójta Gminy [...] z 24 listopada 2021 r. nr [...], a materiały powstałe w wyniku prac geodezyjnych związanych z tym podziałem zostały przyjęte do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 29 października 2021 r. pod nr [...].

W ewidencji gruntów i budynków przebieg granic oraz powierzchnia działki nr [...] zostały wykazane na podstawie operatu technicznego nr [...]. Przebieg granic oraz powierzchnia działki nr [...] zostały wykazane na podstawie operatu technicznego nr [...] (identyfikator zgłoszenia [...]) przyjętego do pzgik w dniu 12.04.2022 r. Powyższy operat powstał w wyniku prac związanych z modernizacją ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] w 2022 r. Przebieg granicy działki nr [...] z działką nr [...] w ewidencji gruntów i budynków został wykazany na podstawie operatu technicznego nr [...]. Natomiast, przebieg granic działki nr [...] z działkami nr [...] oraz powierzchnia działki nr [...], został wykazany na podstawie operatu technicznego nr [...].

Organ II instancji podkreślił, że podstawową zasadą prowadzenia ewidencji gruntów i budynków jest zasada aktualności, czyli utrzymywania operatu w zgodności z dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowymi. Ewidencja winna obrazować stan aktualny co oznacza, że podstawę wpisu danych ewidencyjnych stanowi najpóźniej wydany dokument mogący być podstawą wpisu. W przedmiotowej sprawie, dokumentacją źródłową odnośnie wykazania przebiegu granic oraz powierzchni przedmiotowych działek w ewidencji jest wskazana wyżej dokumentacja geodezyjna dotycząca modernizacji ewidencji gruntów i budynków oraz podziału działki nr [...] na działki nr [...]. Powyższe potwierdza porównanie współrzędnych punktów granicznych zawartych w operacie technicznym nr [...] i danych zawartych w wykazie współrzędnych punktów granicznych ujawnionych w bazie danych ewidencyjnych po przeprowadzonej modernizacji ewidencji gruntów i budynków z danymi zawartymi w wykazie współrzędnych punktów granicznych zawartych w aktualnej bazie danych ewidencyjnych.

Organ podkreślił, że wypis z rejestru gruntów dla działek nr [...] (akta I instancji, str. nr 72) oraz wykaz zmian danych ewidencyjnych zawarty w operacie technicznym nr [...] potwierdzają zgodność danych z dokumentacją źródłową.

Organ odwoławczy wskazał, że dokumentacja, na którą powołał się Skarżący we wniosku o aktualizację danych ewidencyjnych nie jest dokumentacją wymienioną w § 30 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii w sprawie ewidencji gruntów i budynków z dnia 27 lipca 2021 r. (t. j. Dz.U. z 2024 r. po. 219 – dalej: "rozporządzenie egib"), na podstawie której zmiany przebiegu granic działek w operacie ewidencyjnym mogą być wykazane. W związku z powyższym Organ I instancji zasadnie odmówił dokonania aktualizacji w przedmiotowym zakresie, gdyż Skarżący nie załączył do swojego wniosku dokumentów umożliwiających wprowadzenie wnioskowanych zmian w operacie ewidencyjnym. Nie dostarczył też takich dokumentów, pomimo pouczenia Starosty w piśmie z 16 stycznia 2023 r. Organ wskazał, że Skarżący nie dążył do zaktualizowania wpisu w ewidencji w oparciu o nowe zdarzenie prawne uzasadniające wprowadzenie zmiany, ale do zweryfikowania aktualnych danych ewidencyjnych w oparciu o treść dokumentów stanowiących podstawę zdarzeń zaewidencjonowanych wcześniej.

W odniesieniu do załączonych do wniosku dokumentów tj. odpisu księgi wieczystej nr [...] oraz kopii aktu notarialnego z dnia [...] listopada 2002 r. Repetytorium [...] oraz wynikającej z nich różnicy w powierzchni nieruchomości wykazanej przed i po modernizacji Organ wyjaśnił, że stosownie do art. 26 i art. 27 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1984), podstawą oznaczenia nieruchomości w księdze wieczystej – w tym określenia jej powierzchni - są dane katastru nieruchomości (a nie odwrotnie). W razie niezgodności danych katastru nieruchomości z oznaczeniem nieruchomości w księdze wieczystej, sąd rejonowy dokonuje sprostowania oznaczenia nieruchomości na podstawie danych katastru nieruchomości. Dane dotyczące nieruchomości - ich położenia, granic, powierzchni, nie mogą być ujawniane w ewidencji na podstawie danych zawartych w księdze wieczystej. Relacja jest odwrotna - to ewidencja stanowi kryterium poprawności oznaczenia nieruchomości w księdze wieczystej i podstawę wpisów do księgi wieczystej danych dotyczących gruntu (wyrok Najwyższego Sądu Administracyjnego z dnia 28.3.2023 r., sygn. akt. IOSK 299/22).

Nadto Organ wskazał, że przedstawiony przez zainteresowanego odpis księgi wieczystej nr [...] zawiera dane, które nie uwzględniają zmiany w zakresie podziału działki nr [...].

Kolejno PWINGiK wyjaśnił, że wykrycie błędnych informacji w rozumieniu przepisów ustawy P.g.ik. oznacza błąd oczywisty czyli taki, który nie wymaga szczegółowego postępowania dowodowego. Nadto powołując się na orzecznictwo administracyjnosądowe nakreślił, że czym innym jest prostowanie błędnych wpisów w ewidencji, mających charakter oczywistych (w świetle złożonych dokumentów) pomyłek, a czym innym merytoryczne ustalanie przez organ prowadzący ewidencję m.in. przebiegu granic pomiędzy sąsiadującymi działkami.

W opisanym wyżej stanie faktycznym i prawnym PWINGiK nie znalazł przesłanek do uchylenia decyzji Organu I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1. art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej: "P.g.i k.", poprzez przyjęcie przez Organ I i II instancji, że obowiązki określone tymi przepisami prawa ciążą na wnioskodawcy i nie zostały spełnione, podczas gdy przedłożone zostały do wniosku stosowne dokumenty, a niezależnie od tego organ z urzędu winien dokonać czynności sprawdzających prawidłowość wpisów uwidocznionych w ewidencji gruntów i budynków;

2. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "k.p.a.") poprzez brak przeprowadzenia przez Organ I i II instancji analizy w kierunku nieprawidłowych danych znajdujących się w ewidencji gruntów i budynków, przez co naruszona została zasada prawdy obiektywnej;

3. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez Organ I i II instancji w toku postępowania administracyjnego wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co skutkowało brakiem prawidłowego i pełnego zebrania oraz rozpatrzenia przez Organ I i II instancji materiału dowodowego w sprawie.

W odpowiedzi na skargę PWINGiK wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja odmawiająca aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków w zakresie powierzchni i przebiegu granic działek ewidencyjnych nr [...] położonych w obrębie [...], gmina [...].

Z akt sprawy wynika, że Skarżący 31 grudnia 2022 r. wystąpił z wnioskiem o dokonanie zmian w ewidencji gruntów dotyczących wyżej wymienionych działek w zakresie powierzchni oraz przebiegu granic przedkładając do wniosku wypis z księgi wieczystej nr [...] ze wskazaniem powierzchni działek, akt notarialny z [...] listopada 2002 r. oraz kopie mapy ewidencyjnej. Dodatkowo w piśmie z 25 stycznia 2023 r. wskazał, że nie zgadza się ze zmianami dotyczącymi działek wprowadzonymi w wyniku modernizacji ewidencji gruntów. Podniósł, że granica działek została ustalona na podstawie § 39 ust. 2 rozporządzenia e.g.ib., zgodnie z którym granicę ustala się na podstawie ostatniego stanu spokojnego posiadania pod warunkiem, że stan ten nie jest sprzeczny z informacjami znajdującymi się w dokumentach. Tymczasem ustalony przebieg jest sprzeczny z przedłożonymi przez niego dokumentami.

Odmawiając wprowadzenia wnioskowanych zmian Organy zgodnie stwierdziły, że Skarżący nie dąży do zaktualizowania wpisu w ewidencji gruntów w oparciu o nowe zdarzenia prawne uzasadniające wprowadzenie zmiany, ale do zweryfikowania aktualnych danych ewidencyjnych w oparciu o treść dokumentów stanowiących podstawę zdarzeń zaewidencjonowanych wcześniej.

Sąd podziela wątpliwości Skarżącego.

Obowiązkiem organów ewidencyjnych jest zachowanie ewidencji w stanie aktualności. Informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji z urzędu bądź na wniosek ( art. 24 ust. 2 P.g. i k.).

ust. 2a.

Informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji:

1) z urzędu, jeżeli zmiany tych informacji wynikają z:

a) przepisów prawa,

b) dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1-4,

c) materiałów zasobu,

d) wykrycia błędnych informacji;

2) na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania.

Aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno -technicznej

1) w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie:

a) przepisów prawa,

b) wpisów w księgach wieczystych,

c) prawomocnych orzeczeń sądu, a w przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego - orzeczeń sądu,

d) ostatecznych decyzji administracyjnych,

e) aktów notarialnych,

ea) aktów poświadczenia dziedziczenia oraz europejskich poświadczeń spadkowych,

f) zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu,

g) wpisów w innych rejestrach publicznych,

h) dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z uwzględnieniem art. 20 ust. 2b

2) w drodze decyzji administracyjnej - w pozostałych przypadkach ( art. 24 ust. 2b P.g.ik.);

2c. Odmowa aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Tytułem wstępu wyjaśnić należy, że postępowanie z zakresu aktualizacji danych ewidencyjnych jest rodzajem administracyjnego postępowania rejestrowego i w związku z powyższym wykazuje daleko idącą specyfikę, która nie upoważnia organów administracji geodezyjno-kartograficznej do samodzielnego ustalania stanu prawnego nieruchomości lub danych podlegających ujawieniu w ewidencji. Organy te są jedynie uprawnione i zobowiązane do deklaratoryjnej rejestracji zmian w zakresie danych ewidencyjnych, które wynikają z przedłożonych lub uzyskanych z urzędu dokumentów, o których mowa w § 29 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków. W ramach postępowania aktualizacyjnego nie ma prawnej możliwości dokonywania ustaleń, które wykraczałyby poza treść dokumentów urzędowych będących podstawą wpisów ewidencyjnych albo które modyfikowałyby treść tych dokumentów. Ewidencja gruntów i budynków jako rejestr publiczny ma bowiem charakter wtórny i deklaratoryjny względem treści zawartych w tego rodzaju dokumentach publicznych (np. orzeczeń sądowych, aktów notarialnych, decyzji administracyjnych, przyjętych do zasobu i poddanych weryfikacji dokumentów geodezyjno-kartograficznych). Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 1133/22, to i wszystkie powołane sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). Aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje poprzez wprowadzenie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych i polega na zastąpieniu dotychczasowych zapisów ewidencyjnych nowymi, lub na ich zmodyfikowaniu, przy czym konieczność dokonania zmiany, lub tej modyfikacji powinna być udokumentowana. Egib jest tylko zbiorem informacji odzwierciedlających aktualny stan prawny danej nieruchomości. Nie rozstrzyga sporów o prawa do gruntów, ani żadnych kwestii związanych z ustaleniem tytułu własności. Poprzez żądanie wprowadzenia zmian w operacie ewidencyjnym nie można dochodzić, ani też udowadniać praw właścicielskich. Deklaratoryjny charakter wpisów oznacza, że nie kształtują one nowego stanu prawnego, jedynie potwierdzają stan prawny wynikający z dokumentów.

W skrócie rzecz ujmując ewidencja gruntów jest odwzorowaniem stanu prawnego.

Celem odniesienia się do postawionych zarzutów oraz ustosunkowania się do złożonego wniosku konieczne jest przytoczenie w skrócie części historycznej, która ma zasadniczy wpływ na ocenę zapadłych w sprawie rozstrzygnięć.

W sprawie oczywiste jest i okoliczności tych nie kwestionuje Skarżący, że na podstawie operatu geodezyjnego wprowadzonego do zasobu za nr [...] dokonano na wniosek zresztą Skarżącego i jego małżonki podziału działki nr [...] o powierzchni 0,44 ha na działki nr: [...] o pow. 0,1227 ha i nr [...] o pow. 0,32 ha. Jednocześnie wprowadzono współrzędne punktów granicznych nr: [...]. Z protokołu ustalenia przebiegu granic wynika, że stawili się właściciele działki nr [...] – W. K. oraz przedstawiciel należącej do Gminy [...] działki nr [...] A. J. Nie stawili się właściciele działki nr [...]. Granica z działką nr [...] została ustalono według punktów 6 - 1 odpowiadająca punktom nr [...], zaś z działką [...] odpowiadających punktom [...]. Proponowany podział został pozytywnie zaopiniowany przez Wójta Gminy [...] – postanowienie z 23 lipca 2021 r., Nr [...], a następnie zatwierdzony decyzją tego samego Organu z 24 listopada 2021 r. Nr [...].

Z przedłożonych do akt dokumentów wynika również, że w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego została przeprowadzona w latach 2019 do 2022 modernizacja i aktualizacja ewidencji gruntów i budynków oraz cyfryzacja materiałów zasobu geodezyjno – kartograficznego w powiecie Strzyżowskim województwa podkarpackiego dla obszaru jednostki ewidencyjnej [...] w ramach pracy zgłodzonej pod nr [...]. W czasie modernizacji ustalono przebieg granicy pomiędzy działkami nr: [...] z działkami nr: [...].

Z protokołu ustalenia przebiegu granic wynika, że Skrzący o powyższej czynności, która odbyła się w dniu 26 maja 2021 r. został powiadomiony w dniu 7 maja 2021 r. (przez gońca). We wskazanym terminie nie stawił się. Jak wynika z protokołu przebieg granicy ustalono na podstawie ostatniego stanu spokojnego posiadania środkiem biegnącej miedzy ( szkic nr 9 i 10).

Z wykazu uwag zgłoszonych do projektu operatu opisowo kartograficznego wynika, że Skarżący nie zgodził się z ustalonym przebiegiem granicy "po obecnym stanie zaużytkowania" i wniósł o przywrócenie granicy sprzed modernizacji tj. zgodnie z mapą ewidencyjną. W odpowiedzi na te zastrzeżenia wykonawca prac geodezyjnych wskazał, że obecny na gruncie właściciel działki nr [...] zgodził się z przebiegiem granicy, podpisał protokół graniczny i szkice, a ponadto granice ustalone na podstawie stanu użytkowania na gruncie mieszczą się w dopuszczalnych odchyłkach w stosunku do stanu uwidocznionego na mapie ewidencyjnej sprzed modernizacji .

Z porównania powierzchni sprzed i po modernizacji wynika, że łączna powierzchnia działek nr [...] przed modernizacją wynosiła 0,44 ha, po modernizacji 0,4055 i była mniejsza o 0,0345 ha, przy czym zmianie uległa wyłącznie powierzchnia działki nr [...] z 0,32 ha na 0,2828 ha.

Z kolei działka nr [...] z powierzchni 0,58 ha zmniejszyła się do 0,5311 ha, a więc o 0,0489 ha. Obrazuje to mapa ewidencji gruntów i budynków sprzed modernizacji w skali 1:1000, oraz porównanie powierzchni działek, sprzed i po modernizacji.

Projekt operatu opisowo - kartograficznego ewidencji gruntów i budynków został wyłożony do wglądu osób zainteresowanych, organów i jednostek organizacyjnych w budynku Urzędu Gminy [...] w dniach od 31 stycznia 2022 r. do 18 lutego 2022 r. Zainteresowane strony zostały powiadomione o miejscu i terminie wyłożenia projektu poprzez ogłoszenie w prasie, wywieszenie zawiadomienia w siedzibie Starostwa Powiatowego w [...], Urzędzie Gminy [...] oraz w miejscowościach [...]. Fakt zapoznania się z projektem operatu opisowo – kartograficznego zainteresowani potwierdzili podpisując odpowiednie adnotacje pod odpowiednio pozycją rejestrową w poszczególnych częściach tego projektu.

O zaznajomieniu się przez Skarżącego z projektem operatu opisowo -kartograficznego świadczy złożenie przez niego uwag do tego operatu.

O sposobie załatwienia uwagi Skarżący został powiadomiony w dniu 9 marca 2022 r.

Projekt został ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Podkarpackiego z [...] kwietnia 2022 r.

Powstaje w związku z powyższym pytanie: czy dokonana modernizacja ewidencji gruntów i wprowadzone na jej podstawie zmiany zapisów ewidencyjnych, w tym dotyczące przebiegu granicy i powierzchni działek, eliminują możliwość późniejszej zmiany tych zapisów w oparciu o dokumenty powstałe przed modernizacją, jeżeli istnieją wątpliwości co do prawidłowości wprowadzonych na skutek modernizacji zmian.

W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje się, że podstawę wpisu danych ewidencyjnych stanowi najpóźniej wydany dokument mogący być podstawą wpisu. Zmiany w ewidencji mogą być wprowadzane na podstawie dokumentów, o których mowa w § 12 ust. 1 rozporządzenia e.g.i.b., ale wydanych po ostatnim wpisie w ewidencji, co oznacza, że nie można dokonywać zmian na podstawie dokumentów sprzed kilkunastu lat, po których następowały kolejne czynności odzwierciedlone w ewidencji. Dokumenty określające poprzedni stan działek nie mogą stanowić podstawy do zarejestrowania tego stanu, jeżeli stan późniejszy został stwierdzony kolejnymi dokumentami wprowadzonymi do ewidencji. Procedura aktualizacji danych ewidencyjnych ma sformalizowany charakter i przede wszystkim obejmuje wymianę ( uaktualnianie) danych ewidencyjnych polegających na wprowadzeniu nowych informacji wynikających z dokumentów źródłowych. W pojęciu aktualizacji mieści się również usuwanie ( prostowanie) błędnych wpisów znajdujących się w bazie danych ewidencyjnych, przy czym chodzi o wpisy, które w świetle złożonych dokumentów geodezyjnych lub innych materiałów dowodowych, mają charakter oczywistych omyłek. Chodzi zatem o błędy dostrzegalne gołym okiem bez konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.

Wprowadzony zgodnie z przepisami wpis dezaktualizuje odnoszący się do tych danych wpis wcześniejszy. Jego zmiana jest zatem możliwa jedynie w oparciu o późniejszy co do daty powstania lub obowiązywania jeden z dokumentów, o jakich mowa w art. 23 ust. 1- 4 P.g.i.k. w zw. z art. 24 ust. 2a pkt 1 lit.b lub o materiał zasobu geodezyjnego i kartograficznego ( art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. c oraz art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. h P.g.ik.) Zmiany wpisów w operacie ewidencyjnym dotyczące danych podmiotowych ( przebiegu granic, powierzchni działki) muszą mieć swoje oparcie w dokumentach zasobu. Organy ewidencyjne mogą prostować błędne wpisy, ale nie mogą samodzielnie dokonywać merytorycznego ustalenia przebiegu granic i powierzchni nieruchomości.

Mając na uwadze przebieg postępowania Sąd stwierdza, że dokonane na skutek przeprowadzenia modernizacji ewidencji gruntów zmiany dotyczące przebiegu granicy działki nr [...] z działkami nr [...] wywołują wątpliwości co do prawidłowości i tym samym nie mogą dezawuować wniosku Skarżącego o dokonanie zmian tych zapisów poprzez przywrócenie zapisów sprzed dokonania modernizacji.

Jak wynika z przytoczonych orzeczeń zmiany zapisów ewidencyjnych dokonanych w ramach określonej procedury dezaktualizują poprzednie wpisy, pod warunkiem ich prawidłowości. Z przywołanych wyżej przepisów wynika bowiem obowiązek Organu zachowania zapisów w stanie aktualności, ale także obowiązek dokonania zmian w przypadku wykrycia błędnych informacji.

Nie ulega wątpliwości, że Skarżący domaga się dokonania zamiany danych ewidencyjnych w zakresie przebiegu granicy i powierzchni działek sprzed dokonania modernizacji. Nie zgadza się z ustaleniem przebiegu granicy "po stanie zaużytkowania", wskazując, że jest on sprzeczny z dokumentami, na co przedkłada mapę ewidencyjną sprzed modernizacji i akt notarialny, na dowód postulowanego przez niego przebiegu granicy i powierzchni działek.

Postępowanie w sprawie rozgraniczenia regulują kolejno zacytowane przepisy rozporządzenia e.g.i.b. I tak: zgodnie z § 36 pkt 1 rozporządzenia e.g.ib. w brzmieniu obowiązującym w dacie prowadzenia modernizacji: Przebieg granic działek ewidencyjnych wykazuje się w ewidencji na podstawie dokumentacji geodezyjnej, przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, sporządzonej między innymi w postępowaniu rozgraniczeniowym.

§ 37. 1. Jeżeli brak jest dokumentacji wymienionej w § 36 lub jeżeli zawarte w niej dane nie są wiarygodne, dane dotyczące przebiegu granic działek ewidencyjnych pozyskuje się w wyniku geodezyjnych pomiarów terenowych lub geodezyjnych pomiarów fotogrametrycznych poprzedzonych ustaleniem przebiegu tych granic.

2. Ustalenie przebiegu granic działek ewidencyjnych, w tym położenia wyznaczających je punktów granicznych, może nastąpić w oparciu o zobrazowania lotnicze, satelitarne lub ortofotomapę, jeżeli te zobrazowania lub ortofotomapa charakteryzują się rozdzielczością zapewniającą wizualizację szczegółów sytuacyjnych, które mogą mieć znaczenie przy ustaleniu przebiegu tych granic.

§ 38.

1. O czynnościach podjętych w celu ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych wykonawca zawiadamia wszystkich właścicieli oraz użytkowników wieczystych tych działek, a także osoby władające tymi działkami na zasadach samoistnego posiadania.

2. Zawiadomienie o czynnościach podjętych w celu ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych oprócz danych adresowych podmiotu, do którego jest ono kierowane, powinno zawierać następujące informacje:

1) dzień, godzinę i miejsce rozpoczęcia tych czynności;

2) oznaczenia i ewentualne dane adresowe działek ewidencyjnych, których będą dotyczyć te czynności, a także numery ksiąg wieczystych, jeżeli księgi takie są prowadzone dla tych działek;

3) pouczenie o konieczności posiadania dokumentu umożliwiającego ustalenie tożsamości osoby deklarującej swój udział w tych czynnościach oraz o tym, że udział w tych czynnościach leży w interesie podmiotu i że nieusprawiedliwione niewzięcie w nich udziału nie będzie stanowić przeszkody do ich przeprowadzenia.

3. Zawiadomienia o czynnościach podjętych w celu ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych doręcza się podmiotom, o których mowa w ust. 1, za zwrotnym poświadczeniem odbioru lub za pokwitowaniem, nie później niż 7 dni przed wyznaczonym terminem.

4. W przypadku gdy właściciele, użytkownicy wieczyści oraz władający, o których mowa w ust. 1, nie są znani lub nie jest znane ich miejsce zamieszkania, na wniosek wykonawcy starosta zamieszcza na stronach internetowych Biuletynu Informacji Publicznej oraz na tablicy ogłoszeń starostwa powiatowego przez okres co najmniej 14 dni informacje, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3, z tym że ostatni dzień tego okresu powinien nastąpić nie później niż 8 dni przed wyznaczonym terminem rozpoczęcia czynności podjętych w celu ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych.

§ 39.

1. Ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych, w tym położenia wyznaczających je punktów granicznych, dokonuje wykonawca na podstawie zgodnych wskazań właścicieli lub użytkowników wieczystych tych działek albo osób władających tymi działkami na zasadach samoistnego posiadania, potwierdzonych ich zgodnym oświadczeniem złożonym do protokołu ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych.

2. W przypadku gdy właściwe podmioty nie złożą do protokołu ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych zgodnego oświadczenia, o którym mowa w ust. 1, przebieg granic działek ewidencyjnych, w tym położenie wyznaczających je punktów granicznych, ustala wykonawca według ostatniego spokojnego stanu posiadania, jeżeli ten stan posiadania nie jest sprzeczny z informacjami zawartymi w dostępnych dokumentach określających stan prawny gruntów w granicach tych działek.

3. W przypadku gdy spokojnego stanu posiadania, o którym mowa w ust. 2, nie można stwierdzić lub jest on sprzeczny z informacjami zawartymi w dostępnych dokumentach określających stan prawny gruntów, przebieg granic działek ewidencyjnych obejmujących te grunty, w tym położenie wyznaczających te granice punktów granicznych, ustala wykonawca po zbadaniu położenia znaków i śladów granicznych oraz przeprowadzeniu analizy wszelkich dostępnych dokumentów, zawierających informacje mające znaczenie w tym zakresie, w tym oświadczeń zainteresowanych podmiotów i świadków.

4. Ustalane punkty graniczne wykonawca oznacza na gruncie w sposób umożliwiający ich pomiar. Trwała stabilizacja tych punktów może nastąpić wyłącznie z inicjatywy i na koszt zainteresowanych i może dotyczyć wyłącznie punktów ustalonych w oparciu o zgodne oświadczenie, o którym mowa w ust. 1.

5. Wyniki ustaleń przebiegu granic działek ewidencyjnych wykonawca utrwala w protokole, którego wzór z przykładowymi wpisami zawiera załącznik nr 3 do rozporządzenia.

6. Integralną częścią protokołu ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych są szkice graniczne, sporządzone przez wykonawcę, które zawierają:

1) adres położenia działek, których granice są ustalane;

2) usytuowanie punktów granicznych w stosunku do szczegółów terenowych położonych na ustalanych granicach lub w ich bezpośrednim sąsiedztwie, takich jak budynki, ogrodzenia, słupy oraz miedze, przedstawione w sposób graficzny i doprecyzowane opisem lub danymi określającymi odległości tych punktów do szczegółów terenowych;

3) numery działek ewidencyjnych;

4) podpisy osób biorących udział w czynnościach podjętych w celu ustalenia przebiegu granic lub adnotację wykonawcy o odmowie złożenia podpisu;

5) podpis osoby, która sporządziła szkic graniczny.

7. W przypadku gdy ustalenie przebiegu granic działek ewidencyjnych odbywa się na podstawie zobrazowań lotniczych, satelitarnych lub ortofotomapy, informacje i podpisy, o których mowa w ust. 6, są treścią kopii tych zobrazowań lub ortofotomapy.

8. Informacje o spornych odcinkach granic działek ewidencyjnych ujawnia się w bazie danych ewidencyjnych oraz na wyrysach z mapy ewidencyjnej.

Odnosząc się do wymogów formalnych przeprowadzonego w ramach modernizacji postępowania rozgraniczeniowego Sąd stwierdza, że kierowane do Skarżącego zawiadomienie nie spełnia wymagań o jakich mowa w § 38 ust. 2 rozporządzenia e.g.i.b. w tym chociażby niezbędnego pouczenia o tym, że nieusprawiedliwione niestawiennictwo nie tamuje czynności. Powyższego braku nie może sanować zapoznanie Skarżącego z przebiegiem granic i złożeniem przez niego uwag, które zostały rozpoznane bez jego udziału przez wykonawcę modernizacji. W ocenie Sądu, tak przeprowadzone postępowanie bez udziału prawidłowo zawiadomionego Skarżącego iluzorycznym czyni ustalenie przebiegu spornych granic na podstawie stanu spokojnego posiadania.

Z analizy przedstawionych przepisów wynika, że dla zapisów ewidencyjnych pierwszorzędne znaczenie mają zawsze dokumenty. Dopiero gdy tych nie ma uruchamiany jest dalszy przebieg ustalania przebiegu tej granicy, w tym ustalenie stanu spokojnego posiadania.

Analiza dokumentacji przedstawiającej przebieg modernizacji wykazała, że sporna granica została ustalona na podstawie spokojnego posiadania - środkiem miedzy. Nie ulega wątpliwości, że ustalony przebieg granicy odbiega od przebiegu tej granicy zobrazowanej na mapie ewidencyjnej sprzed modernizacji. Nie wiadomo przy tym czy wykonawca nie uwzględnił mapy ewidencyjnej jako nieodpowiadającej wymogom z § 36 rozporządzenia e.g.i.b., czy też wziął ją pod uwagę. Wątpliwości te powoduje użyte przez wykonawcę sformułowanie, że ustalono przebieg granicy według stanu posiadania, który mieści się w dopuszczalnych odchyłkach w stosunku do stanu uwidocznionego na mapie ewidencyjnej. Tyle, że z porównania powierzchni granic dziełek Skarżącego sprzed i po modernizacji wynika, że działki Skarżącego na odcinku ustalonej granicy uległy zmniejszeniu o 8,34 ara.

Powyższych wątpliwości nie usuwa również stwierdzenie przez wykonawcę, że powierzchnia działek wykazana w ewidencji gruntów i budynków ma wiążące znaczenie tylko dla celów fiskalnych, ustalenia wielkości podatków od nieruchomości oraz nie stanowi kryterium dla ustalenia przebiegu granic.

Odtworzeniowy charakter ewidencji wynikający z art. 21 P.g.i k. nie może całkowicie deprecjonować granic ustalonych także w postępowaniu modernizacyjnym. Granica nieruchomości nie jest pojęciem wyłącznie abstrakcyjnym, lecz identyfikującym i określającym nieruchomość jako przedmiot obrotu prawnego. Tak rozumiane pojęcie granicy bowiem wynika wprost z definicji nieruchomości przewidzianej w art. 46 k.c. i związane jest zarówno z jej fizycznym wydzieleniem w terenie, jak i prawnym wyodrębnieniem przedmiotu własności.

Granica stanowi zmaterializowaną w terenie, zazwyczaj w postaci urządzenia granicznego (znaku geodezyjnego, płotu, muru, miedzy itp.), linię oddzielającą grunty pozostające przedmiotem odrębnej własności. Dlatego też tak istotne jest, aby położenie znaków i przebieg linii granicznych ustalający zasięg prawa własności był wyznaczony w taki sposób, aby dawał jego posiadaczowi poczucie pewności, w jakim obszarze może wykonywać przysługujące mu prawo. (D. Felcenloben, CZĘŚĆ DRUGA Obowiązujące zasady wznawiania i ustalania granic nieruchomości [w:] Granice nieruchomości i sposoby ich ustalania, Warszawa 2013 ).

Wobec braku dostatecznego wyjaśnienia przyjętego w modernizacji ewidencji gruntów przebiegu granicy, a także stwierdzonych podczas jej przeprowadzenia uchybień formalnych stwierdzić należy, że ustalony nią przebieg granicy nie może niweczyć późniejszego wniosku o dokonanie zmiany. W takiej bowiem sytuacji Skarżący, zostałby zmuszony do dochodzenia swoich praw na drodze postępowania rozgraniczonego, podczas gdy nie została wyjaśniona kwestia która, powinna zostać rozstrzygnięta na etapie postępowania ewidencyjnego, tj. czy granica ustalona według ostatniego stanu spokojnego posiadania jest zgodna ze stanem wynikającym z dokumentów.

Należy również pamiętać, że o ostatnim spokojnym stanie posiadania, jako kryterium ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych, możemy mówić przede wszystkim wówczas gdy posiadanie jego zakres nie jest przedmiotem sporu pomiędzy posiadaczami graniczących działek ewidencyjnych, jest stanem wzajemnie akceptowanym i ustabilizowanym, a więc stanem charakteryzującym się pewną trwałością. Nadto ma to być ostatni spokojny stan posiadania, a więc stan aktualny istniejący w czasie ustalania przebiegu granic działek ewidencyjnych, a nie stan jaki kiedyś istniał w przeszłości. Nie można tym samym przyjąć, że ustawowa przesłanka ostatniego spokojnego stanu posiadania jest spełniona jeżeli pomiędzy posiadaczami graniczących działek ewidencyjnych jest spór co do zakresu posiadania i przebiegu granicy. Dodatkowo należy jeszcze zwrócić uwagę, że ustalenie przebiegu granic działek ewidencyjnych według kryterium ostatniego spokojnego stanu posiadania może mieć wówczas gdy ten stan posiadania nie jest sprzeczny z informacjami określającymi stan prawny. ( patrz Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2023 r. I OSK 615/22).

Mając na uwadze stwierdzone uchybienia Sad uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c. p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu zadaniem Organów będzie wyjaśnienie na jakiej podstawie ustalono przebieg spornej granicy w postępowaniu modernizacyjnym, odniesienie się do powoływanego przez Skarżącego stanu prawnego i wreszcie wyjaśnienie kwestii ewentualnych dopuszczalnych odchyłek, w sytuacji gdy powierzchnia działek Skarżącego zmniejszyła się o ponad 8 arów. Tak uzupełniony materiał dowodowy pozwoli ocenić zgłoszony przez Skarżącego wniosek o zmianę zapisów w ewidencji gruntów. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200, 205 §1 i 209 p.p.s.a.