Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 526/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 61 zn. 7 par. 1 i 2, art. 128, art. 129 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 08 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 czerwca 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy K. decyzją z dnia 28 kwietnia 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 1 ust. 2 i 3, art. 2 pkt 2,art. 3, art. 5, art. 17, art. 17b, art. 20 ust. 3, art. 23, art.24, art. 25, art. 26, art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej: "u.ś.r.") oraz art. 104, art. 107, art. 127a i art.136 § 2-4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775; dalej: "K.p.a."), odmówił L. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad I. M..

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 31 marca 2023 r. L. M. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, lub innej pracy zarobkowej strony w związku z koniecznością opieki nad swoją siostrzenicą I. M.. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że osoba wymagająca opieki I. M. jest panną i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 23 marca 1998 r., nr [...] Orzeczenie zostało wydane na stałe, natomiast ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datowano przed 16 rokiem życia. L. M. jest kawalerem, nie pracuje zawodowo i nie posiada ubezpieczenia. Z dniem 28 marca 2023 r. został ustanowiony opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej I. M.. Fakt sprawowania opieki przez L. M. nad siostrzenicą potwierdził pracownik socjalny przeprowadzając rodzinny wywiad środowiskowy w dniu 21 kwietnia 2023 r.

Przechodząc do meritum organ I instancji wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje L. M., ponieważ nie jest on osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

W odwołaniu z dnia 10 maja 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu L. M. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad I. M. od dnia złożenia wniosku. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że odwołującemu jako opiekunowi prawnemu rezygnującemu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, sprawującemu opiekę nad niepełnosprawną siostrzenicą, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu odwołujący wskazał, że w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, Trybunał Konstytucyjny uznał, iż skoro członek najbliższej rodziny (brat/siostra, siostrzenica, bratanek/stryj, dziadek/babka czy też syn/córka) wywiązuje się ze swych obowiązków moralnych i prawnych wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to odeń rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Wybranie z kręgu osób jedynie niektórych i przyznanie wyłącznie im prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane. Godzi też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.

Odwołujący wskazał, że pełniąc funkcję opiekuna prawnego osoby ubezwłasnowolnionej w istocie nie należy do kręgu osób, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do siostrzenicy, jednak zadaniem opiekuna prawnego jest zastępowanie rodziców danej osoby i wykonywanie wszystkich zwykle należących do nich obowiązków. Niezależnie więc od tego, czy opieka dotyczy dziecka, czy osoby ubezwłasnowolnionej, opiekun prawny musi dbać o zapewnienie tej osobie środków do życia, dbać o jej mieszkanie, wyżywienie, opiekę lekarską, a w razie potrzeby również edukację. Opiekun prawny reprezentuje również tę osobę przy czynnościach prawnych i może w jej imieniu składać oświadczenia woli. Przejmuje on pełen obowiązek wobec osoby ubezwłasnowolnionej również w zakresie de facto obowiązku alimentacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 13 czerwca 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, że w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Ustawa wprost odwołuje się do definicji zawartej w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Prawodawca nie dopuszcza modyfikowania tego zbioru podmiotów poprzez jego rozszerzenie o osoby w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego niewymienione, ale związane bliskimi więzami faktycznymi, czy też np. wchodzące do kręgu spadkobierców. Brak obowiązku alimentacyjnego pomiędzy wnioskodawcą i osobą, którą się on opiekuje, wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia. Niedopuszczalne byłoby stosowanie wykładni rozszerzającej i uzupełnianie zakresu podmiotowego osób uprawnionych. Takie działanie nosiłoby bowiem znamiona zabiegu prawotwórczego, niedozwolonego dla interpretatora tekstu prawnego, który co do zasady jedynie odtwarza normy prawne zawarte w tym tekście, a nie je tworzy lub rozbudowuje. Odwołujący, jako wujek, nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji wobec siostrzenicy. Brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia.

W skardze z dnia 12 lipca 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu L. M. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań skarżącego na okoliczność jego sytuacji majątkowej oraz sytuacji osobistej I. M., a także zmianę zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy K. z dnia 28 kwietnia 2023 r. i przyznanie L. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad I. M. (siostrzenicą) na okres od dnia 31 marca 2023 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) art. 7 K.p.a. w zw. z art. 75 K.p.a. i art. 77 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie i naruszenie przez organ odwoławczy zasady prawdy obiektywnej oraz naruszenie obowiązku zebrania całego materiału dowodowego, brak wyjaśnienia i niezbadanie wszystkich okoliczności mających w ocenie skarżącego istotne znaczenie w sprawie dotyczące sytuacji osobistej I. M. i członków jej rodziny, 2) art. 10 § 1 K.p.a. i art. 81 K.p.a. w zw. z art. 8 K.p.a. i 9 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie i naruszenie zasady informowania i zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa polegające na uniemożliwieniu stronie wzięcia czynnego udziału w każdym stadium postępowania administracyjnego oraz uniemożliwienie mi wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji administracyjnej, poprzez niepouczenie skarżącego o prawie zapoznania się z aktami sprawy prowadzonej przez organ odwoławczy i złożenia końcowego oświadczenia oraz niewstrzymanie się z wydaniem decyzji do czasu złożenia tego oświadczenia w wyznaczonym terminie, 3) art. 138 § 1 pkt 2 i § 2 K.p.a. poprzez nieuchylenie przez organ odwoławczy decyzji pierwszoinstancyjnej, podczas gdy zachodziły podstawy do jej zmiany, a także 4) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną interpretację przepisu polegającą na pominięciu wykładni teleologicznej i przyjęcie, że wykładnia językowa wyżej wskazanego przepisu wskazuje, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny, podczas gdy skarżący pełniąc funkcję opiekuna prawnego I. M. przejął funkcję rodziców i jest zobowiązany z mocy prawa do zapewnienia jej środków do życia, zadbania o zapewnienie mieszkania, wyżywienia czy opieki lekarskiej.

W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że pełniąc funkcję opiekuna prawnego siostrzenicy jest jedyną osobą, która zapewnia jej możliwość codziennego funkcjonowania. I. M. jest panną. Matka i dziadkowie nie żyją, natomiast ojciec nie został ustalony i jest nieznany. Jedyny syn I. M. jest osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Z kolei rodzeństwo I. M. ze względu na niezależne od siebie okoliczności nie jest w stanie sprawować nad nią codziennej opieki. Bracia I. M. - K. K. i G. K. mają dzieci i pracują zawodowo na ich utrzymanie. Z kolei siostry K. S. i A. K. mają po 3 dzieci. Pierwsza wychowuje dzieci samotnie, a druga ma problemy zdrowotne, które przy opiece nad 3 własnych dzieci wykluczają możliwość opieki nad I. M.. Rodzeństwo ma zresztą jedynie sporadyczny kontakt z I. M., która od urodzenia zamieszkiwała wspólnie z babcią i skarżącym. Skarżący, który jest bratem matki I. M. jest jedyną osobą, która podjęła się opieki nad nią. Gdyby nie jego postawa I. M. trafiłaby zapewne do domu pomocy społecznej, co przyczyniłoby się do generowania znacznie wyższych kosztów, które wobec stanu zdrowia syna I. M. i braku innych zstępnych czy wstępnych, którzy mogliby ponosić koszty pobytu, obciążałyby budżet państwa. Skarżący kontynuował po śmierci babki I. M., a swojej matki pełnioną już wcześniej rolę opiekuna siostrzenicy, zastępując w tej funkcji rodziców. Co istotne, zgodnie z treścią art. 175 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do opiekuna prawnego stosuje się odpowiednio przepisy o opiece nad małoletnim. W ocenie skarżącego fakt pełnienia przez niego funkcji opiekuna prawnego zobowiązuje go do zapewnienia I. M. możliwości funkcjonowania zbieżnego z obowiązkiem alimentacyjnym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Kontroli Sądu poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 czerwca 2023 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 28 kwietnia 2023 r., nr [...], o odmowie przyznania L. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad siostrzenicą I. M..

W rozpoznawanej sprawie organy rozstrzygające w sprawie odmawiając skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uznały, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., albowiem na skarżącym nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem siostrzenicy. Choć w skardze podniesiono zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to nakreślona istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organy dokonały prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a więc czy do wydania zaskarżonej decyzji doszło z naruszeniem przepisów prawa materialnego.

W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zauważenia wymaga, że w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązał wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Regulacja ta wyraźnie ogranicza zatem krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną osobą wyłącznie do osób zobowiązanych do alimentacji. Z tych względów dokonując wykładni omawianego przepisu należy odwołać się do unormowań ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809; dalej: "K.r.o."), w części dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.

Wobec powyższego wskazać należy, że legalną definicję obowiązku alimentacyjnego zawiera przepis art. 128 K.r.o. stanowiąc, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Zgodnie z art. 61 zn. 7 K.r.o., krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są z kolei osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (§ 1). Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2).

Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się wstępnych (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd.) oraz zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki itd.). Stosownie do art. 129 § 1 K.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

Mając na uwadze powyższe regulacje podkreślić należy, że obowiązkiem alimentacyjnym ustawodawca obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Co za tym idzie, krewni w linii bocznej inni niż rodzeństwo, jak również osoby niespokrewnione, nie są objęci obowiązkiem alimentacyjnym.

Z okoliczności sprawy wynika natomiast, że skarżący nie jest krewnym w linii prostej czy też rodzeństwem I. M., ale innym krewnym w linii bocznej (jej wujem). Zasadnie zatem przyjęto w zaskarżonej decyzji, że skarżący nie wchodzi do określonego przepisami K.r.o. kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec I. M.. Z tego też powodu nie przysługuje mu prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad siostrzenicą.

W kontekście zarzutów skargi podkreślenia wymaga, że od dnia podjęcia przez NSA uchwały z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13, w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie wskazuje się, że osoba, która nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, nie może skutecznie ubiegać się o świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, i to bez względu na to, czy faktycznie taką opiekę sprawuje (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2091/20, wyrok NSA z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2505/20 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z tezą tej uchwały, "osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych". W uzasadnieniu do wskazanej uchwały NSA wskazał, że nie można powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.ś.r. pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Uchwała ta zachowała przy tym aktualność na tle obecnie obowiązującego art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1637/21).

Dodatkowo wskazać należy, że przepisy stanowiące podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego były przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05 (OTK Seria A 2006 nr 10, poz. 151), jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 (OTK Seria A 2008 nr 6, poz. 107) oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07 (OTK Seria A 2008 nr 6, poz. 109), Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono, że celem tych regulacji jest, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny.

Reasumując, istotnym elementem decydującym o przyznaniu prawa do świadczenia jest istnienie po stronie opiekuna obowiązku alimentacyjnego. Z tym obciążeniem prawodawca racjonalnie i zgodnie z zasadą równości i sprawiedliwości społecznej połączył uprawnienie do otrzymania świadczenia. Nie jest sprzeczne z zasadą ochrony i opieki nad rodziną ograniczenie kręgu osób zobowiązanych do alimentacji do niektórych tylko członków rodziny. Konsekwentnie więc trzeba było skorelować z tym obowiązkiem uprawnienie do uzyskania świadczenia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1154/20). Wobec tego nie można, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.ś.r. pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 4353/18). Wobec tego należało podzielić zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji argumentację organu odwoławczego, że brak obowiązku alimentacyjnego pomiędzy skarżącym, a I. M. wyklucza możliwość przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Bez znaczenia na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostaje to, że skarżący jest opiekunem prawnym I. M.. Okoliczność ta nie pozwala zaliczyć skarżącego do osób, na których zgodnie z przepisami K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny. Tymczasem nawet opiekunowi prawnemu sprawującemu opiekę nad osobą niepełnosprawną, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny względem tej osoby, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeśli żyją osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1952/21). Tym bardziej więc świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje opiekunowi prawnemu, na którym w ogóle nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej.

Również bez znaczenia na gruncie dotychczasowych rozważań jest to, że – jak wskazuje skarżący – osoby zobowiązane do alimentacji nie mogą sprawować opieki nad I. M.. Ubocznie jednak dodać można, że okoliczności wskazane w skardze stanowiące zdaniem skarżącego o niemożności sprawowania opieki nie zwalniają rodzeństwa z konieczności spełnienia obowiązku alimentacyjnego. Strona wskazała, że bracia I. M. pracują zawodowo i utrzymują rodziny, jedna z sióstr samotnie wychowuje dzieci, a druga wychowuje dzieci i ma problemy zdrowotne. Tym niemniej, to od tych osób należy wybór, czy właściwszym będzie realizacja obowiązków alimentacyjnych względem osoby niepełnosprawnej w sposób pośredni, np. poprzez opłacenie odpowiednich usług opiekuńczych, czy też w sposób bezpośredni poprzez samodzielne świadczenie usług opiekuńczych. Nieuzasadnione byłoby bowiem obciążanie Skarbu Państwa (a więc w gruncie rzeczy wszystkich podatników) koniecznością wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie niż osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności (lub – jak chciałby tego skarżący – osobie w ogóle nie zobowiązanej do alimentacji), która uchyla się zadośćuczynieniu obowiązkowi alimentacyjnemu, czy to poprzez opiekę nad osobą uprawnioną, czy też poprzez opłacenie usług opiekuńczych. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki – w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej w tym przepisie kategorii osób. To nie rodzina decyduje więc, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa [por. R. Kopania (red.), Świadczenia rodzinne. Świadczenia dla opiekunów. Komentarz. Warszawa 2017; dostęp el./Legalis]. Stąd też w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że wystąpienie okoliczności, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu pracuje, wobec czego nie może sprawować opieki, nie uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności (ani tym bardziej osobie w ogóle nie zobowiązanej do alimentacji). Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia jej z obowiązku alimentacyjnego wobec uprawnionego. W takim przypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Taką osobą może być przy tym również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, albo też członek rodziny, którego nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej (w realiach rozpoznawanej sprawy wuj osoby niepełnosprawnej sprawujący nad nią opiekę). Wówczas to tej osobie osoby zobowiązane do alimentacji powinny wypłacać wynagrodzenie za opiekę nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nich obowiązek alimentacyjny.

Dalej, Sąd w składzie orzekającym nie stwierdził także, aby w sprawie doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania. Skarżący nie wyjaśnił zresztą w niezebraniu jakiego materiału dowodowego lub na jaką konkretnie okoliczność faktyczną doszukuje się naruszenia art. 7, art. 75 i art. 77 § 1 K.p.a. Okoliczność faktyczna, że skarżący jest wujem osoby niepełnosprawnej nie jest kwestionowana, a to ta okoliczność przesądza o negatywnym rozstrzygnięciu sprawy. Sąd zauważa przy tym, że organ odwoławczy naruszył art. 10 § 1 K.p.a., jednak naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy, albowiem organ odwoławczy nie uzupełniał materiału dowodowego w sprawie i orzekał na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych organu I instancji.

Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań skarżącego wyjaśnić należy, że na mocy art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: "P.p.s.a."), sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić wyłącznie dowody uzupełniające z dokumentów. Ubocznie jednak wskazać można, że sytuacja majątkowa skarżącego oraz sytuacja osobista I. M., na które to okoliczności miało zostać przeprowadzone wnioskowane przesłuchanie, w realiach rozpoznawanej sprawy nie mają wpływu na rozstrzygnięcie, albowiem – jak już wskazano – skarżący jako wuj, nie jest zobowiązany do alimentacji względem siostrzenicy, co wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy pkt XV zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 3 marca 2022 r. wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1327 ze zm.).