Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 289/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2023-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umieszczenia w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że decyzją z 8 lipca 2022 r. działający z upoważnienia Prezydenta Olsztyna Kierownik Działu Usług Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Olsztynie orzekł o skierowaniu J. M. do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. Następnie decyzją z 4 października 2022 r. działający z upoważnienia Prezydenta Olsztyna Zastępca Kierownika Działu Usług Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Olsztynie orzekł o umieszczeniu J. M. z dniem 5 października 2022 r. w Domu Pomocy Społecznej "K." w O. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy. Powołano się na decyzję z 8 lipca 2022r. w sprawie skierowania J. M. do domu pomocy społecznej. Organ, w oparciu o zgromadzoną w sprawie dokumentacje przyjął, że J. M. wymaga całodobowej opieki, której nie może zapewnić rodzina i gmina. Wyjaśniono również, że z uwagi na wyjątkowo ważny interes strony tj. konieczność zabezpieczenia całodobowej opieki, zgodnie z art. 108 § 1 K.p.a. decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Od decyzji powyższej odwołanie w terminie wniosła B. S. - wnuczka J. M. Zaskarżonej decyzji zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji, poprzez niczym nieuzasadnione ustalenie, że J. M. musi przebywać w domu pomocy społecznej, w sytuacji gdy córka w/w – A. M. z racji przejęcia majątku po rodzicach (w tym J. M.) obligowała się do opieki nad ojcem aż do śmierci, w związku z czym winna sama sprawować tę opiekę i ponosić wszelkie koszty utrzymania ojca, a nie przerzucać te koszty na zstępną tj. wnuczkę B. S. Zdaniem odwołującej, takie postępowanie jest celowym działaniem córki J. M. – A. M. Odwołująca zwróciła się o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji.

Decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że kwestie związane z kierowaniem, umieszczeniem osób wymagających opieki w domach pomocy społecznej oraz odpłatnością za pobyt w domu społecznej ustawy uregulowane zostały w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.). Zgodnie z brzmieniem art. 54 ust. 1 w/w ustawy, osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, z zastrzeżeniem ust. 2a, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej. (art. 54 ust. 2 ustawy).

W dalszej części argumentacji Kolegium wskazało, że z art. 54 ust. 1 u.p.s. wynikają trzy przesłanki umieszczenia w DPS - konieczność sprawowania całodobowej opieki z powodu wieku, choroby, niepełnosprawności kandydata na mieszkańca DPS połączona z brakiem możliwości samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu oraz niemożliwością zapewnienia niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Orzeczenie o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wymaga łącznego spełnienia wszystkich trzech wyżej wyliczonych przesłanek. Kolegium, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wywiodło, że organ rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej ma obowiązek zebrać materiał dowodowy oraz wyjaśnić na jego podstawie czy wniosek spełnia następujące materialne przesłanki:

1) osoba, której wniosek dotyczy wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności,

2) osoba ta nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu,

3) osobie tej nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych.

Organ II instancji podkreślił, ze wydanie orzeczenia o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wymaga łącznego spełnienia wyżej wyliczonych przesłanek. Ponadto wyjaśnił, że decyzja organu gminy o skierowaniu do domu pomocy społecznej nie jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jeżeli bowiem dana osoba spełnia warunki z art. 54 ust. 1-2a ustawy, to organ gminy zobowiązany jest do wydania decyzji uwzględniającej żądanie strony zawarte we wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej. Kolegium, mając na względzie przedstawione wyżej uwarunkowania prawne, przyjęło, że organ I instancji prawidłowo ustalił i ocenił przesłanki uzasadniające skierowanie J. M. do domu pomocy społecznej. Kolegium zaznaczyło, że z akt sprawy, w tym z przeprowadzonego w dniu 3 października 2022 r. wywiadu środowiskowego, wynika, że J. M. jest osobą w podeszłym wieku (93 lata) i w związku z tym wymaga całodobowej opieki i pomocy innej osoby. Powyższe potwierdziło także zaświadczenie lekarskie z dnia 20 czerwca 2022 r. oraz opinia dotycząca stopnia sprawności osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej z 8 lipca 2022 r. Z dołączonej opinii wynika m.in., że J. M. nie mógł prawidłowo funkcjonować w dotychczasowym środowisku społecznym z uwagi na konieczność całodobowej opieki. Ponadto w opinii tej wskazano, że gmina oferuje pomoc w formie usług opiekuńczych w maksymalnym wymiarze 8 godzin dziennie, jednak zakres oferowanych przez gminę usług nie jest wystarczający, z uwagi na konieczność zapewnienia całodobowej opieki. Mając na uwadze powyższe Organ odwoławczy przyjął, że w przypadku J. M. spełnione zostały wszystkie przesłanki do umieszczenia go w domu pomocy społecznej tj. w/w wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu oraz nie można mu zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Przesłanki te zbadane zostały przez organ już na etapie postępowania w sprawie skierowania J. M. do domu pomocy społecznej, które zakończyło się wydaniem decyzji z 8 lipca 2022 r. w sprawie skierowania w/w do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. Natomiast decyzja w sprawie umieszczenia w/w w Domu Pomocy Społecznej "K." w O. jest niejako konsekwencją wydania decyzji o skierowaniu J. M. do domu pomocy społecznej. Kolegium podkreśliło, że decyzja ta została wydana po zbadaniu przez organ I instancji przesłanek warunkujących umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej.

B. S. (dalej Skarżąca) wywiodła od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, żądając jej uchylenia. W treści skargi wskazała, że działania organów są dla niej (wnuczki J. M.) krzywdzące. Skarżąca podkreśliła, że organy nieracjonalnie oceniły sytuację bytową jej dziadków. Skarżąca zaznaczyła, że zaskarżona decyzja uwzględnia wyłącznie interes jej ciotki A. M. Skarżąca wskazała, że jej dziadkowie J. i J. M. są właścicielami mieszkania w O. o trzech izbach mieszkalnych. W maju 2017 roku jej babcia J. (z uwagi na podeszły wiek) zatrudniła do pomocy domowej i jej osobistej, doświadczoną opiekunkę która prowadziła opiekę nad kobietą przez cztery godziny dziennie, a późnej bez norm godzinowych. Te czynności wykonywała do dnia umieszczenia dziadków w domu pomocy społecznej, tj. do 5 października 2022 roku. Skarżąca zaznaczyła, że proponowała ciotce A. M. że zajmie się dziadkami, a także ze z nimi zamieszka. Skarżąca podkreśliła, że organy nie podjęły wystarczających działań w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy co do umieszczenia jej dziadków w DPS, a w postepowaniu rażąco naruszono art. 54 ust. 1 u.s.p gdyż dziadkowie mieli opiekę świadczoną przez opiekunkę. J. M. był natomiast samodzielny i bez żadnych chorób świadczących o jego dysfunkcji umysłowej, sprawował w miarę możliwości opiekę nad żoną i prowadził dom.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Na wstępie wyjaśnić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie działając w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022.r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwaną dalej p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259-dalej "p.p.s.a."), obowiązany jest skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art. 151 p.p.s.a. Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Wskazać również należy, że rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a.

Oceniając wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nie stwierdził, aby była ona obarczoną wadą, skutkującą koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego, wydano ją bowiem w poprawnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i zastosowano przepisy prawa materialnego zgodne z przedmiotem sprawy.

Podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji były art. 54 ust. 1 i 59 ust. 2 u.p.s. Zgodnie z pierwszą regulacją osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej, przy czym w świetle ust. 2 tego przepisu, wymagane jest do tego uzyskanie zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego.

Zgonie z kolei zgodnie z art. 59 ust. 2 decyzję o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy prowadzącej dom pomocy społecznej lub starosta powiatu prowadzącego dom pomocy społecznej. W przypadku regionalnych domów pomocy społecznej decyzję wydaje marszałek województwa, z zastrzeżeniem ust. 5.

Postępowanie w zakresie umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej jest zatem podzielone na etapy. Pierwszy etap to etap kierowania, w którym organ kierujący do domu działa jako organ faktu: bada wiek, stan zdrowia i niepełnosprawność osoby oraz rzeczywiste jej zapotrzebowanie na umieszczenie jej w domu pomocy społecznej. Na podstawie tej decyzji zapada kolejne rozstrzygnięcie - decyzja o umieszczeniu w domu pomocy społecznej, którą wydaje organ gminy prowadzącej dom pomocy społecznej lub starosta powiatu prowadzącego dom pomocy społecznej (art. 59 ust. 2 zd. 1 ustawy). Dodatkowo, jeżeli dana osoba nie zgadza się na umieszczenie w domu pomocy społecznej, niezbędne jest prawomocne orzeczenie sądu opiekuńczego o potrzebie przyjęcia i umieszczenia tej osoby w domu pomocy społecznej bez jego zgody.

Przede wszystkim należy wskazać, że J. M. nie będąc osobą ubezwłasnowolnioną, wyraził wolę umieszczenia go w domu pomocy społecznej (wniosek z 12 maja 2022 r. k. 3 akt administracyjnych), co wyraźnie zasygnalizował już organ I instancji w decyzji z 8 lipca 2022 r. o skierowaniu do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle somatycznie chorych. Dlatego też sugestie skarżącej wskazujące, że skierowanie jej dziadka do domu pomocy społecznej nastąpiło wbrew jej woli, są pozbawione podstaw.

Kolejny etap umieszczenia w domu pomocy społecznej, to etap, w którym decyduje się de facto o prawie tj. o tytule prawnym do pobytu w domu pomocy społecznej. Rola organu administracji w granicach tego postepowania administracyjnego sprowadza się tylko do wydania decyzji wskazującej konkretny dom pomocy społecznej, w którym ma być umieszczona osoba objęta postanowieniem sądu powszechnego. Taki właśnie charakter ma decyzja wydana przez organ I instancji, z dnia 4 października 2022 r. oraz utrzymująca ja w mocy (zaskarżona) decyzja Kolegium z [...] r.

Podkreślić należy zatem, że w niniejszej sprawie decyzją z 8 lipca 2022 r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Olsztyna Kierownik Działu Usług Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Olsztynie orzekł o skierowaniu J. M. do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. Decyzja ta posiada – na obecnym etapie postępowania - walor ostatecznej. W ten sposób zakończył się etap związany ze skierowaniem J. M. do domu pomocy społecznej. Uruchomiło to kolejny etap tj. będący przedmiotem analizy etap umieszczenia skarżącego w DPS.

Z treści skargi wynika, że skarżąca kwestionuje w istocie zasadność umieszczenia J. M. (jej dziadka) w domu pomocy społecznej. W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że ta kwestia, w istocie, nie podlegała już ocenie przez organ w przedmiotowej sprawie. Została bowiem przesądzona ostateczną decyzja z 8 lipca 2022 r.

Zaznaczenia wymaga jednak, że tak organ I instancji, jak Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniło skarżącej zarówno wynikające z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przesłanki umieszczenia osoby w DPS. Organ omówił także materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania. W oparciu o powyższe Kolegium wykazał, że J. M. spełniał kryteria umieszczenia w DPS. Zarówno jego stan zdrowia, sytuacja życiowa oraz zakres opieki jakiego wymagał przemawiały za umieszczeniem go w DPS. Kolegium przywołało w tym kontekście zaświadczenie lekarskie z dnia 20 czerwca 2022 r. (k. 19 akt administracyjnych) oraz opinię dotycząca stopnia sprawności osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej z dnia 8 lipca 2022 r. (k. 20 akt administracyjnych). Kwestie te zostały ocenione przez organy, które w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, przyjęły, że sytuacja życiowa J. M. czyni zasadnym umieszczenie do w DPS. Zarzuty skarżącej dotyczące braku wyjaśnienia przez organy okoliczności sprawy nie znajdują podstaw. Organy oparły się na szeregu przywołanych już źródeł dowodowych, które odnosiły się zarówno do stanu zdrowia jak i sytuacji życiowej J. M. Organ nie ma zaś obowiązku gromadzenia przeprowadzania kolejnych dowodów dotyczących okoliczności już zweryfikowanych.

Jednocześnie słusznie wskazało Kolegium, że wynikające z art. 54 ust. 1 u.p.s. przesłanki uzyskania prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej zostały zbadane już na etapie postępowania w sprawie skierowania J. M. do domu pomocy społecznej, które zakończyło się wydaniem decyzji z 8 lipca 2022 r. w sprawie skierowania w/w do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. Decyzja w sprawie umieszczenia J. M. w DPS "K." w O. jest zaś konsekwencją wydania decyzji o skierowaniu J. M. do domu pomocy społecznej. Poprzedzona została przy tym weryfikacją przesłanek warunkujących umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej. Decyzja ta stanowiła niejako konkretyzację uprawnienia J. M., które ustalone zostało już decyzją z 8 lipca 2022 r.

Z tych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.