Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 500/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia 26 marca 2024 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz M. S. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 6 maja 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), w wyniku rozpatrzenia odwołania M. S. (dalej również: wnioskodawczyni; skarżąca; strona) – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 [aktualnie: z 2024 r., poz. 572]) - dalej: k.p.a. – utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. (dalej również: Wójt; organ I instancji) z dnia 26 marca 2024 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzje te zostały wydane w następujących okolicznościach sprawy.

Wójt Gminy G., po rozpatrzeniu sprawy z wniosku M. S. z dnia 30 listopada 2023 r., decyzją z dnia 13 grudnia 2023 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z w celu sprawowania opieki nad ojcem B. Ł., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 lutego 2024 r. nr [...] uchyliło decyzję Wójta z dnia 13 grudnia 2023 r.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Wójt Gminy G. decyzją z dnia 26 marca 2024 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Powodem odmowy przyznania świadczenia było niespełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1 i 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323) - dalej: u.s.r. w związku z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429).

W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawczyni podniosła, że sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i bezpośredniego przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, motywując swoje rozstrzygnięcie, w uzasadnieniu decyzji z dnia 6 maja 2024 r. przywołało art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia wniosku, a także art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.

W tym zakresie Kolegium wyjaśniło, że od 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) - dalej: u.ś.w. Organ II instancji dodał, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uchylony przez art. 43 pkt 4 lit. b u.ś.w.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach mogą otrzymać osoby, które sprawują opiekę nad osobami niepełnosprawnymi w wieku do ukończenia 18 roku życia.

Kolegium przywołało treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. i stwierdziło, że wykładnia literalna art. 63 ust. 1 u.ś.w. pozwala na wyrażenie stanowiska, że przepisy w brzmieniu sprzed nowelizacji należy stosować jedynie do spraw, w których do dnia 31 grudnia 2023 r. powstało prawo do świadczenia, a inaczej rzecz ujmując, "stara ustawa" ma zastosowanie tam, gdzie w drodze decyzji organ przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przed końcem 2023 r. W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że negatywne rozstrzygnięcia, tj. odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podlegają uregulowaniom obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.

W takiej sytuacji organ odwoławczy postanowił odmówić skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na to, że negatywną przesłanką niepozwalającą na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania świadczenia wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. obowiązujących od 1 stycznia 2024 r., gdyż nie sprawowała opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia.

W skardze na decyzję odwoławczą M. S., reprezentowana przez pełnomocnika procesowego (radcę prawnego), wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, jak i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Ponadto strona wniosła o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie art. 63 ust. 1 u.ś.w. w zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie – w której skarżąca złożyła prawidłowy i kompletny wniosek o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. – "świadczenie nie powinno zostać ustalone", gdyż od dnia 1 stycznia 2024 r. nie znajdują zastosowania w sprawie przepisy regulujące prawo do tego świadczenia sprzed wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym.

W uzasadnieniu skargi strona rozwinęła te zarzuty, odwołując się do stanowiska orzecznictwa i stwierdzając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 63 ust. 1 i art. 24 ust. 2 u.ś.w., jak również przepisów art. 6 i art. 7a k.p.a., gdyż zaskarżona decyzja pozbawia skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niejako wstecz, na podstawie przesłanek, które nie istniały (tym samym nie były podnoszone) w toku postępowania, a byłaby głęboko krzywdząca dla strony interpretacja przepisów nie tylko sprzeczna z ich prawidłową wykładnią systemową i celowościową, ale wręcz pozbawiająca uprawnionych możliwości otrzymania świadczenia za okres, w którym wedle obowiązujących przepisów świadczenie to im się należało.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a. Wystąpiła o to strona skarżąca, a organ jako strona przeciwna nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie obydwu tych decyzji z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę decyzji odmownej organu I instancji stanowiły przepisy art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r. w związku z art. 63 u.ś.w., tj. w brzmieniu obwiązującym do 31 grudnia 2023 r. Natomiast podstawą decyzji odwoławczej był przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w nowym brzmieniu, obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. (Dz.U. z 2024 r., poz. 323).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. (w czasie rozstrzygania sprawy przez organ I instancji), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy tym według art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z kolei w czasie rozstrzygania sprawy przez organy obydwu instancji i nadal przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. – patrz: art. 43 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. - Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2024 r.) stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r., poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego – jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został z dniem 1 stycznia 2024 r. uchylony (patrz: art. 43 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r.).

W niniejszej sprawie niewątpliwie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia jeszcze w 2023 r. (30 listopada 2023 r.), zaś organ I instancji dwukrotnie rozstrzygał sprawę merytorycznie - pierwszy raz w dniu 13 grudnia 2023 r., a następnie, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy - w dniu 26 marca 2024 r. Na etapie postępowania prowadzonego przed organem I instancji zgromadzono dokumenty niezbędne dla podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, m.in. orzeczenie z dnia 16 listopada 2023 r. o stopniu niepełnosprawności osoby, w związku z opieką nad którą strona wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 12 grudnia 2023 r. oraz oświadczenia strony i opis czynności pomocowo-opiekuńczych.

W rozpoznawanej sprawie stanowisko organu I instancji dotyczące zachodzenia podstawy do odmowy przyznania świadczenia ze względu na niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. było nieprawidłowe. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104; Dz.U. z 2014 r., poz. 1443 i 1459) orzekł o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Stanowisko organu I instancji było błędne, gdyż zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a zatem organ przy podejmowaniu rozstrzygnięcia powinien był zastosować wykładnię dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. akt K 38/13 (zob. np. stanowisko NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, dostępnym w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z kolei organ II instancji odmowę przyznania świadczenia oparł na całkowicie innych okolicznościach. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy, od 1 stycznia 2024 r. obowiązują przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (z wyjątkiem przepisów wyraźnie wskazanych w art. 71 tej ustawy). Organ odwoławczy trafnie wskazał także m.in. na brzmienie przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmieniającej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 roku, stosuje się przepisy dotychczasowe. Kolegium uznało, że przepis przejściowy nie znajduje zastosowania w tej sprawie, gdyż do dnia 31 grudnia 2023 r. nie została wydana decyzja przyznająca prawo do świadczenia (strona nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego), a zarazem na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje na osobę powyżej 18 roku życia. W takich warunkach organ II instancji uznał za zasadne utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję, jednak z innych przyczyn niż wskazane w uzasadnieniu decyzji organu I instancji.

Wobec takiego stanowiska organu odwoławczego, należy przede wszystkim zauważyć, że organ II instancji błędnie uznał, iż w niniejszej sprawie należy zastosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. W ocenie Sądu przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy interpretować w ten sposób, że jeżeli na skutek przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego - czy to organ odwoławczy, czy to organ I instancji ustali, że zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę spełniał przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jak również do 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały wszystkie inne przesłanki warunkujące powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów obowiązujących do tej daty, to przyjąć należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. Ponadto, na możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.", a zatem – przyjmując, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego według dotychczasowego brzmienia art. 17 u.ś.r., powstało przed 1 stycznia 2024 r. – na konieczność rozstrzygania sprawy na podstawie dotychczasowych przepisów, wprost wskazuje treść przepisu art. 63 ust. 2 u.ś.w. Ten ostatni przepis stanowi bowiem, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.

W świetle tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych, uznać należało, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza w danej sprawie spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, najpóźniej na dzień 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w. (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 912/23, dostępny jw.). Poza tym wniosek taki płynie również z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, w którym wskazano na to, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (patrz: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 105/24, dostępny jw.).

W następnej kolejności należy podkreślić, że co do zasady każdej decyzji organu administracji należy stawiać wszystkie wymagania wynikające z podstawowych zasad postępowania administracyjnego i szczegółowych reguł prowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego). W stosunku do decyzji administracyjnej wskazuje się ustawowo na konieczność respektowania zasady prawdy obiektywnej (art. 7), zasady prowadzenia postępowania w sposób wzbudzający zaufanie do władzy publicznej (art. 8), zasad należytego informowania stron i przekonywania, tj. wyjaśniania przesłanek podjętych rozstrzygnięć (art. 9 i art. 11), z którymi wiążą się wymogi w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego, rozstrzygnięcia i motywowania stanowiska organu (m.in. art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, obejmujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia.

Odniesienie się przez organ administracji do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy jest istotne z punktu widzenia wyżej przywołanych, podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Uzasadnienie decyzji winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Na organach administracji spoczywa nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia, ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne, co winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia (patrz np. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt III OSK 4906/21, dostępny jw.).

Poza tym, ze względu na wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest co do zasady takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (patrz np. wyrok NSA z dnia 30 października 2019 r. sygn. akt II OSK 3040/17, dostępny jw. - i powołane tam orzecznictwo).

Organ I instancji, pomimo powołania okoliczności dotyczących wykonywania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym ojcem i aktywności zarobkowej przed wystąpieniem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nieprawidłowo zastosował w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. i uczynił kryterium wieku osoby niepełnosprawnej okolicznością rozstrzygająca o zasadności odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei organ II instancji błędnie uznał, że w sprawie powinien mieć zastosowanie przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. (w zw. z. art. 63 ust. 1 u.ś.w.), który uzasadnia odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego powodu organ odwoławczy odstąpił od badania, czy w sprawie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a wykonywaną opieką, jak i tego, czy zakres opieki i czas poświęcany na jej sprawowanie uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ I instancji poprzestał zaś na wskazaniu na fakt sprawowania przez skarżącą stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Nie rozważał jednak kwestii zachodzenia związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością wykonywania tejże opieki.

W takiej sytuacji, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisy prawa materialnego. Wszystko to uzasadniało zakwestionowanie ich prawidłowości i wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Jak już wyżej wskazano, budził zasadnicze zastrzeżenia sposób wykładni i zastosowania w niniejszej sprawie przez Kolegium przepisów art. 63 ust. 1 [i pominięcie brzmienia art. 63 ust. 2] u.ś.w. oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., a także zastosowanie przez organ I instancji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. W tych warunkach miało to wpływ na wynik sprawy, bowiem błędna wykładnia art. 63 u.ś.w. ukierunkowała charakter rozstrzygnięcia, tj. utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji z przyjęciem, że odmowa przyznania świadczenia jest zasadna, jakkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w decyzji organu I instancji. To z kolei spowodowało brak poczynienia wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz dokonania oceny okoliczności sprawy na podstawie przepisów art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Podsumowując, w sprawie miało miejsce po stronie organów obydwu instancji naruszenie przepisu prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 1 u.ś.w. (w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r.) oraz przepisów postępowania: art. 7 (zasada prawdy obiektywnej) i art. 8 (zasada wzbudzania zaufania do władzy publicznej), jak i szczegółowych przepisów dotyczących ustalania i rozpatrywania materiału dowodowego oraz wymogów stawianych uzasadnieniu decyzji, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów, uznając, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przywołanych przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, Sąd uznał za zasadne uchylenie obydwu tych decyzji.

Ponownie rozpatrując sprawę, organy administracji przede wszystkim uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. W konsekwencji sprawa powinna być rozpatrzona przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 r., o ile nie zajdą inne przesłanki wyłączające z art. 63 u.ś.w. Zarazem, organ I instancji nie będzie mógł oprzeć ewentualnej odmowy przyznania świadczenia w tej sprawie na przesłankach z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Niezbędne natomiast będzie odniesienie się do okoliczności faktycznych i kwestii prawnych dotyczących zachodzenia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością wykonywania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wymaga to rozstrzygnięcia, czy zakres opieki i czas poświęcany na jej sprawowanie stanowią bezwzględną przeszkodę do podjęcia zatrudnienia (innej pracy zarobkowej). Przy czym chodzi tu nie o możliwość zarobkowania w jakimkolwiek wymiarze, lecz o uzasadniony ekonomicznie w danych warunkach wymiar zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej.

Wszystko to jest konieczne dla rozstrzygnięcia, czy w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do przyznania przedmiotowego świadczenia, jak i prawidłowego zastosowania przepisów art. 17 ust. 1 oraz art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wniosek strony i wynik sprawy oraz wynagrodzenie należne zawodowemu pełnomocnikowi (480 zł) zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).