Postanowienie NSA, sygn. akt I GNP 2/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Odrzucono skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia
Powołane przepisy: article: art. 285a § 3, art. 285e § 1 pkt. 2 i 4 oraz art. 285l w zw. z art. 175 § 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi B. W. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2024 r. sygn. akt I GZ 263/24 w sprawie zażalenia B. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 czerwca 2024 r. sygn. akt III SA/Wr 68/23 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Dyrektora Dolnośląskiego Regionalnego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu z dnia 18 stycznia 2023 r. nr 9001-00000000479/23 w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: odrzucić skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.


UZASADNIENIE

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 30 sierpnia 2024 r. sygn. akt I GZ 263/24, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. W. (dalej zwanej: skarżącą) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu (dalej zwanego: WSA lub sądem I instancji) z 26 czerwca 2024 r. sygn. akt III SA/Wr 68/23 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Dyrektora Dolnośląskiego Regionalnego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu (dalej zwanego: organem) z 18 stycznia 2023 r. nr 9001-00000000479/23 w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, oddalił zażalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w następującym stanie sprawy:

Pismem z 26 stycznia 2023 r. skarżąca wniosła skargę do WSA we Wrocławiu na decyzję organu z 18 stycznia 2023 r.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III WSA z 6 grudnia 2023 r. wezwano stronę skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało doręczone skarżącej 14 grudnia 2023 r.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, który został zarejestrowany pod sygn. III SPP/Wr 6/24. Postanowieniem z 28 marca 2024 r. starszy referendarz sądowy w WSA we Wrocławiu pozostawił bez rozpoznania wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Odpis zarządzenia wraz z pouczeniem o prawie wniesienia sprzeciwu został doręczony stronie skarżącej 9 kwietnia 2024 r. Od zarządzenia strona nie wniosła sprzeciwu.

Pismem z 30 kwietnia 2024 r. strona skarżąca została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III z 6 grudnia 2023 r., tj. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Pismo to zostało doręczone skarżącej 6 maja 2024 r. Strona skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu.

W odpowiedzi na pismo z 30 kwietnia 2024 r. wzywające skarżącą do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III do uiszczenia wpisu sądowego, skarżąca pismem z 10 maja 2024 r. złożyła ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, który został zarejestrowany w sprawie o sygn. III SPP/Wr 32/24.

Postanowieniem z 26 czerwca 2024 r. sygn. akt III SA/Wr 68/23 WSA we Wrocławiu, w związku z upływem terminu na uiszczenie wpisu od skargi oraz brakiem jego opłacenia – działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej zwanej: p.p.s.a.) – odrzucił skargę skarżącej na decyzję organu z 18 stycznia 2023 r.

Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie sądu I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżonym postanowieniem z 30 sierpnia 2024 r. oddalił zażalenie.

Pismem z 2 października 2024 r. strona skarżąca wniosła o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazując sygn. akt I GZ 263/24.

Skarżąca zarzuciła rażące naruszenie prawa art. 5 i art. 212 przez nieudzielenie stronie występującej bez profesjonalnego obrońcy pouczeń co do czynności procesowych. Ponadto wskazała na naruszenie art. 113 k.p.k. oraz prawa do bezstronnego procesu przez bezstronność gwarantowanego w Europejskiej Konwencji Praw człowieka.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega odrzuceniu jako niespełniająca wymogu przewidzianego w art. 285a § 3, art. 285e § 1 pkt. 2 i 4 oraz art. 285l w zw. z art. 175 § 1 p.p.s.a.

Nie ulega wątpliwości, że – stosownie do treści art. 285e p.p.s.a. – w pierwszej kolejności ocenie sądu będzie podlegać spełnienie wymagań formalnych skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 sierpnia 2024 r.

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, który pozwala podważyć prawomocne orzeczenia sądu, jako niezgodne z prawem. Jednak jej celem nie jest wzruszenie kwestionowanego orzeczenia, a jedynie uzyskanie prejudykatu w sprawie toczącej się przed sądem powszechnym o odszkodowanie. Wyrok NSA uwzględniający skargę stanowi bowiem jedną z pozytywnych materialnoprawnych przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa (na ten temat zob. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011, s. 612 – 613 oraz wyrok SN z 22 lipca 2010 r., I CNP 100/09).

Zgodnie z art. 285a § 3 p.p.s.a. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia co do zasady nie przysługuje od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego z wyjątkiem sytuacji gdy niezgodność z prawem wynika z rażącego naruszenia norm prawa Unii Europejskiej. Ponadto skarga taka podlega opłacie stałej (art. 285a § 4 p.p.s.a.).

Jak wskazano w art. 285d p.p.s.a. skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania, które spowodowały niezgodność orzeczenia z prawem, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda. Podstawą skargi nie mogą być jednak zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Ustawodawca w art. 285e p.p.s.a. precyzyjnie określił elementy składowe skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Zgodnie z przepisem tym skarga taka powinna zawierać: oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości lub w części; przytoczenie jej podstaw oraz ich uzasadnienie; wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne; uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy; wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto – gdy skargę wniesiono stosując art. 285a § 2 – że występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi; wniosek o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem. Skarga powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony. Do skargi – oprócz jej odpisów dla doręczenia ich stronom i uczestnikom postępowania – dołącza się dwa odpisy przeznaczone do akt Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Ponadto, jak wskazuje art. 285l p.p.s.a., w przypadkach nieuregulowanych do postępowania wywołanego wniesieniem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Zgodnie zaś z art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona, co do zasady, przez adwokata lub radcę prawnego.

Zgodnie z art. 285h § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez sąd niższej instancji, skargę wniesioną po upływie terminu, skargę niespełniającą wymagań określonych w art. 285e § 1, jak również skargę z innych przyczyn niedopuszczalną.

W stanie niniejszej sprawy skarżąca nie wskazała kilku elementów, jakie skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia musi zawierać zgodnie z art. 285e § 1 p.p.s.a.: nie wskazała, czy postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego, od którego została wniesiona skarga, zaskarża w całości, czy też w części; nie przytoczyła podstawy skargi wraz z jej uzasadnieniem; nie uprawdopodobniła wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy.

Już powyższe nakazuje Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odrzucenie skargi na podstawie art. 285h § 1 p.p.s.a. Literalne brzmienie tego przepisu wskazuje bowiem na automatyzm w działaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji, w której skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia uległa odrzuceniu przez sąd niższej instancji, została wniesiona po upływie terminu, nie spełnia ona wymagań określonych w art. 285e § 1 p.p.s.a., jak również jest ona niedopuszczalna z innych przyczyn. Zatem przepis ten określa obowiązek, nie zaś uprawnienie Naczelnego Sądu Administracyjnego do odrzucenia skargi jeżeli zachodzą okoliczności określone w tym przepisie.

Należy jednak wskazać jeszcze, że zgodnie z normą prawną odtworzoną na podstawie art. 285l w zw. z art. 175 p.p.s.a., przedmiotowa skarga musi być sporządzona, co do zasady, przez adwokata lub radcę prawnego. Artykuł 175 § 1 p.p.s.a. stanowi bowiem, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2 i 3, które dopuszczają wyjątek od tej zasady, pozwalając na sporządzenie skargi kasacyjnej innym, wymienionym w nich osobom. W niniejszej sprawie nie zachodzi jednak sytuacja przewidziana w § 2 i 3 tego artykułu, tym samym warunkiem formalnym prawidłowego złożenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest sporządzenie i wniesienie jej przez profesjonalnego pełnomocnika jakim jest adwokat lub radca prawny.

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 sierpnia 2024 r. sporządzona i wniesiona została osobiście przez skarżącą.

Utrwalone jest stanowisko doktryny i judykatury, że niesporządzenie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przez jedną z osób wskazanych w art. 175 p.p.s.a. jest brakiem nieusuwalnym skargi i uzasadnia jej odrzucenie bez wzywania do uzupełnienia braku (art. 285f § 3 p.p.s.a.; por. np. postanowienie NSA z 11 lipca 2012 r. sygn. akt II ONP 3/12; treść tego orzeczenia jak i orzeczeń dalej wskazanych dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Przy tym regulacja ta nie narusza Konstytucji RP, w tym prawa do sprawiedliwej procedury (por. np. uzasadnienie wyroku TK z 12 lipca 2011 r. sygn. akt SK 49/08, uzasadnienie wyroku TK z 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt SK 22/11).

Końcowo podniesienia wymaga jednak fakt, że w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny odrzuca przedmiotową skargę na etapie formalnego jej badania, a zatem przed merytorycznym rozpoznaniem jej treści. Jak Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał już w dotychczasowym orzecznictwie, skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia można wnieść tylko raz, przy czym przyjmuje się, że o tym czy jest to kolejna skarga w sprawie powinien decydować nie tyle sam fakt wniesienia skargi, lecz to, czy wcześniejsza skarga została przyjęta przez NSA do merytorycznego rozpoznania. Zatem odrzucenie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia, co do zasady nie pozbawia strony prawa do ponownego wniesienia skargi (postanowienie z 25 lipca 2018 r. sygn. akt I GNP 3/18).

Mając na uwadze powyższe – stosownie do treści art. 285a § 3, art. 285e § 1 pkt. 2 i 4 oraz art. 285l w zw. z art. 175 § 1 p.p.s.a. – należało orzec jak w sentencji.