Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 771/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą decyzję tego samego organu
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska Sędziowie: WSA Grażyna Firek WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2018 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 czerwca 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu z dnia 14 marca 2018 r. II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie [...]zł ( czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych).


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., póz. 1257 z późn.zm.), zwanej dalej "k.p.a.", decyzją z dnia 4 czerwca 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z 14 marca 2018 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił , że ww. decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. odmówił A. R. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł.

Zobowiązana 3 kwietnia 2018 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku odniosła się do okresu powstania zaległości i wskazała, że od 28.05.2003 r. do 31.12.2017 r. opłacała zawsze składki przed 10 dniem każdego miesiąca. Zachorowała dopiero 1.04.2015 r. Dalej podała, że omyłkowo wskazała inną kwotę wynagrodzenia męża, raz [...] zł, a raz [...] zł. Wskazała również , że wysokość otrzymywanej renty jest niska, tj. [...] zł netto m/c i nie wystarcza w pełni na pokrycie kosztów leczenia czy utrzymania. Środki te nie pozwalają na spłatę powstałego zadłużenia. Ponadto wyjaśniła , że będący w jej posiadaniu samochód o szacunkowej wartości rynkowej [...] zł jest potrzebny do dojazdów do szpitali , lekarzy czy na pogotowie. W ocenie Zobowiązanej wykazała, że nie ma spłaty powstałego zadłużenia. Wydatki przekraczają uzyskiwany dochód , a do ponoszonych wydatków dochodzą dodatkowo koszty ratowania zdrowia i życia. Zobowiązana oświadczyła ponadto , że nie zalega z opłatami, gdyż rachunki są na teściów - dom jest ich własnością. Pomoc finansowa teściów pozwala na kupno jedzenia i środków czystości, a świadczenie 500+ nie powoduje, że wystarcza pieniędzy na utrzymanie rodziny.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że Zobowiązana prowadziła działalność gospodarczą od 28 maja 2003 r. do 31 grudnia 2017 roku. Podczas wykonywania działalności nie wywiązała się należycie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy. W ten sposób stała się dłużnikiem ZUS. Nie opłacała składek na ubezpieczenia społeczne od listopada 2016 r. do grudnia 2017 r. oraz na Fundusz Pracy od października 2016 r. do sierpnia 2017 roku. Nie ma natomiast zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie i zdrowotne (składki na ten Fundusz były regulowane na bieżąco).

Z oświadczenia Biura Rachunkowego Rachmistrz z 11.01.2018 r. wynika, że winę za nieprawidłowe wyliczenie i nieodprowadzanie składek społecznych i na Fundusz Pracy ponosi biuro rachunkowe.

Zaległości nie są aktualnie objęte postępowaniem egzekucyjnym.

Od 1 stycznia 2018 r. Zobowiązana nie prowadzi działalności gospodarczej. Aktualnie utrzymuje się z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości l [...] zł brutto, czyli [...] zł netto. W zeznaniu podatkowym PIT-36 za 2016 rok wykazała przychody z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł i dochód w wysokości [...] zł oraz z innych źródeł w wysokości [...] zł.

Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. w piśmie z 12 lutego 2018 roku poinformował organ , że Zobowiązana nie figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą. Prowadziła działalność w okresie od 28.05.2003 r. do 31.12.2017 r. W 2015 roku wykazała Pani przychody z działalności gospodarczej w wysokości 247:631,16 zł i dochód [...] zł oraz z innych źródeł [...] zł, a w 2016 roku przychody z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł i dochód [...] zł oraz z innych źródeł [...] zł. Organ podatkowy nie prowadzi postępowania egzekucyjnego.

Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S. w piśmie z 7 lutego 2018 r. poinformował Organ , że Zobowiązana korzysta z pomocy finansowej Ośrodka - pobiera świadczenie wychowawcze na drugie dziecko w kwocie [...]zł m/c. Ośrodek nie ma informacji o stanie materialnym i warunkach mieszkaniowych.

Zobowiązana prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem uzyskującymi dochody w wysokości [...] zł brutto (średnia z trzech miesięcy), [...] zł netto m/c oraz dwójką małoletnich synów. Dodatkowym dochodem rodziny jest świadczenie wychowawcze w wysokości [...] zł m/c. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem to: opłaty eksploatacyjne [...] zł oraz koszty leczenia [...] zł. Zobowiązana oświadczyła, że koszty te pokrywają teściowie. Przedłożyła dowody zapłaty tytułem opłat za telefon [...] zł, za odpady [...] zł (na 2 miesiące), za internet [...] zł oraz fakturę za leczenie onkologiczne -l [...] zł. Zobowiązana ma także zobowiązanie wobec S. , które spłacane po [...] zł m/c (wg dowodu zapłaty z 12.12.2017 r.).

Organ ustalił , że Zobowiązana posiada majątek nieruchomy - działki o numerach [...] o powierzchni 1,7200 ha w udziale wynoszącym [...] części, położone w S. , gmina S. objęte księgą wieczystą nr [...] Posiada także samochód marki R. S. z 2003 roku. Na podstawie przedłożonej dokumentacji medycznej ustalono , że pozostaje w leczeniu onkologicznym i neurologicznym. Ma rozpoznany [...] Ma Pani skierowanie na kolejną operację w czerwcu 2018 r. W dniu 9.01.2018 r. Lekarz Orzecznik ZUS uznał Zobowiązana za osobę częściowo niezdolną do pracy na okres do 31.12.2019 r.

Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek Zobowiązana dołączyła zaświadczenie o stanie zdrowia z 26.03.2018 r., wywiad lekarski z 11.04.2018 r., orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 9.01.2018 r., oświadczenie z 11.01.2018 r. wystawione przez Biuro Rachunkowe Rachmistrz w Z., pokwitowania wpłaty tytułem opłat za odpady, telefon, internet oraz raty szacunkowy kosztorys leczenia z 11.01.2018 r.

Organ następnie wykazał ,że nie zachodzą wobec przesłanki pozwalające na stwierdzanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie decyzji o umorzeniu.

Wobec braku przesłanki całkowitej nieściągalności Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na tej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, póz. 1365),

W stosunku do Zobowiązanej nie ma zastosowania przesłanka wskazana w §3 ust. l pkt 2 rozporządzenia. Nie wykazała bowiem, że w wyniku klęski żywiołowej lub innego przypadku nadzwyczajnego zdarzenia poniosła straty materialne uniemożliwiające –w opłacenia należności z tytułu składek - prowadzenie działalności. Nie przedstawiła żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia takich zdarzeń.

W postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek przedstawiła dokumenty, jednak nie potwierdzają one sytuacji przewidzianej w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Nie wykazała w sposób bezsporny, że spłata zadłużenia obejmującego należność główną i odsetki za zwłokę pozbawiłaby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie prowadzi działalności gospodarczej. Utrzymuje się z renty z tytułu niezdolności do pracy w kwocie [...]zł. Prowadzi i wspólne gospodarstwo z mężem, który uzyskuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł, oraz dwoma małoletnimi synami. Dodatkowo rodzina pobiera świadczenie wychowawcze w wysokości [...] zł. Zamieszkuje z teściami, którzy pomagają Państwu finansowo. Miesięczne wydatki na utrzymanie i leczenie określiła Pani na 3 500 Dodatkowo spłaca zobowiązanie pieniężne w kwocie [...]zł. Zestawienie obciążeń budżetu domowego z wielkością dochodu wskazuje, że rodzina dysponuje dochodem dyspozycyjnym w wysokości [...] zł. W zakresie zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych nie korzysta z pomocy opieki społecznej czy innych form pomocy ze strojny państwa (świadczenie wychowawcze z programu 500+ na drugie dziecko nie jest przyznawane z uwagi na trudną sytuację materialną rodziny). Organ uznał zatem , że sytuacja finansowa, choć ciężka z uwagi na pokrywanie wysokich kosztów leczenia, pozwala na przystąpienie do spłaty należności składkowych np. w ratach dostosowanych do możliwości płatniczych. Dlatego też odmówiono umorzenia należności z tytułu składek.

Analiza sytuacji materialnej w odniesieniu do §3 ust. 1pkt 1 rozporządzenia wykazała, że w sprawie nie zachodzą przypadki przewidziane w tym przepisie.

Zwrócono również uwagę , że stan zdrowia Zobowiązanej nie pozbawia jej całkowicie dochodów. Pobiera bowiem świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy, które wypłacane będzie regularnie do grudnia 2019 roku. A zatem, pomimo braku możliwości wykonywania aktywności zawodowej otrzymuje środki finansowe, które częściowo pokrywają koszty utrzymania. Wobec tego w stosunku do Niej nie będzie miała zastosowania treść § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności mówiąca o przewlekłej chorobie zobowiązanego bądź konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Reasumując stwierdzono, że w przypadku Wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości składkowych.

Od powyższego rozstrzygnięcia złożono skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zarzucono błąd w ustalenia faktycznych przyjętych za podstawę wydanej decyzji, w szczególności poprzez uznanie, że osiągane przez Skarżącą dochody pozwalają na uregulowanie ustalonego przez organ zadłużenia z tytułu składek w sposób, w który nie pozbawiłby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Zwrócono uwagę na bardzo trudną sytuację zdrowotną Skarżącej a to z uwagi na fakt , że koszty leczenia przewyższają osiągane przychody, stąd też konieczność zapożyczania się . W załączeniu przedłożono zaświadczenie od lekarza prowadzącego terapię, o wysokości kosztów dalszego leczenia (jest to minimalny koszt jaki musimy ponieść w celu optymalnego leczenia) w wysokości [...] zł. Skarżąca nie ma takich pieniędzy, stara pożyczać pieniądze od rodziny i przyjaciół, aby tylko można było kontynuować leczenie.

Na rozprawie w dniu 29 października pełnomocnik Skarżącej zwrócił uwagę , że sytuacja Skarżącej znacznie się pogorszyła podkreślając , że nowotwór okazał się złośliwy a stan Skarżącej jest na tyle zły , że nie ma możliwości sprzedaży samochodu albowiem jest on niezbędny do poruszania się. Aktualnie Skarżąca porusza się na wózku inwalidzkim .

Organ rentowy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Zgodnie z kolei z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 z późn. zm.) oraz w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co do zasady Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6. Wobec treści wniosku Skarżącej, zastosowanie w sprawie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7, art. 11 K.p.a.) Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 K.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 K.p.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z 14 marca 2018 r., w oparciu o wyżej wskazane zasady Sąd doszedł do przekonania, że naruszają one przepisy w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z porządku prawnego, dlatego skarga zasługuje na uwzględnienie, choć częściowo z innych przyczyn niż podnoszone w skardze.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r., poz. 2171 z późn. zm.; obecnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z treści przywołanego przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

Z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s wynika zatem, że to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku.

Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14; WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12; z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572), które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela. Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II FSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności.

Z zaskarżonej decyzji wynika natomiast, że organ rentowy nawet nie podjął próby dokonania powyższego rzetelnego szacunku, jedynie ograniczył się do wskazania w zaskarżonej decyzji, że postępowanie egzekucyjne we stosunku do Skarżącej nie było prowadzone a w przypadku wdrożenia takiego postepowania istnieje prawdopodobieństwo uzyskujących kwotę przewyższającą wydatki egzekucyjne co jest spowodowane tym ,że posiada rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w kwocie 868,09 zł.

Zauważyć należy , że uzyskiwany dochód z renty , to świadczenie powtarzalne, którego celem jest zapewnienie utrzymania rodziny i w związku z tym podlegają ochronie na podstawie przepisu art. 10 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1475, ze zm.).

Organ wykazał , że Skarżąca posiada udziały w nieruchomości jednak z akt sprawy nie wynika jakakolwiek, choćby przybliżona wartość nieruchomości, ani też możliwość egzekucji. Organ nie wskazał na jakąkolwiek okoliczność, która mogłaby uzasadniać przyjęcie, że prowadząc postępowanie egzekucyjne można uzyskać kwoty odpowiadające zadłużeniu Skarżącej i czy kwoty te przekroczą wydatki egzekucyjne.

Organ nie zbadał również, czy ewentualna egzekucja będzie dopuszczalna i czy nie istnieją inne zabezpieczenia na nieruchomości mające pierwszeństwo przed zabezpieczeniami organu.

Założyć przy tym należy , że Organ a priori przyjmuje, że skoro Skarżąca jest właścicielem nieruchomości, to egzekucja pozwoli na ewentualne wyegzekwowanie zaległości i uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jest to zdaniem Sądu stanowisko w okolicznościach niniejszej sprawy całkowicie bezpodstawne, gdyż nie koresponduje ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

Dodać również należy, że z doświadczenia życiowego wynika, że obciążenie hipoteką udziału we własności nieruchomości nie przekłada się na zaspokojenie wierzyciela, a egzekucja z udziału w nieruchomości, jest utrudniona.

Podsumowując tę część rozważań należy wskazać, że stanowisko organu co do stwierdzenia, że nie zachodzą przesłanki nieściągalności, jest zdecydowanie przedwczesne i tym samym narusza w sposób oczywisty przepis art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., jak również jest ewidentnym naruszeniem przywołanych powyżej przepisów art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., jak również zasad ogólnych postępowania (art. 7, art. 8, art. 9 K.p.a.). Organ prowadząc postępowanie, zgodnie z art. 7 K.p.a., powinien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.). Nie do przyjęcia w świetle powyższych przepisów jest sytuacja, w której organ nie dokonuje oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyciąga wnioski, które z tego materiału dowodowego nie wynikają.

Zdaniem Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, istnieją również podstawy do zakwestionowania oceny organu odnośnie niewystąpienia przesłanki umorzenia, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Organ ocenił, że sytuacja Skarżącej nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby zasługiwała na wyjątkowe potraktowanie w formie udzielenia ulgi.

Organ stwierdził, że nie zachodzi przesłanka określona w przepisie § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Jest to ocena, która pomija całkowicie sytuację, w jakiej znalazła się Skarżąca i Jej sytuację materialną .

Podnieść w tym miejscu należy, że zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2366/13,). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten czas minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyroki NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09 oraz z dnia 8 sierpnia 2018 r. sygn. akt I GSK 1757/18), z uwzględnieniem również wieku oraz zdrowia zobowiązanego – Skarżącej, i Jej męża.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane zasady Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego, dlatego skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zdaniem Sądu organ dokonał nieprawidłowej, tj. wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, oceny przesłanki umorzenia przewidzianej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Przede wszystkim dokonując ustaleń w zakresie sytuacji finansowej Skarżącej w kontekście jej sytuacji zdrowotnej organ nie odniósł się dostatecznie do kwestii leczenia Skarżącej oraz podnoszonych w tym kontekście wydatków .

Skarżąca podnosiła bowiem, że jest poważnie chora i koszty leczenia z tego tytułu wynoszą miesięcznie [...] zł. Na tę okoliczność przedstawiła zaświadczenie lekarskie , z którego wynika , że szacunkowy koszt leczenia wynosi [...] zł. Te okoliczności Organ całkowicie zignorował mimo, że były one przedmiotem wniosku o umorzenie jak i wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

Jednocześnie Organ dokonał błędnych ustaleń faktycznych przypisując pokrywanie wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem teściom – kwota [...]miesięcznie. Tymczasem analiza oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym Skarżącej wskazuje , że teściowie ponoszą jedynie koszty opłat eksploatacyjnych w kwocie [...]zł. , co wyraźnie wynika z opisu tej pozycji i odnośnika w formie tzw. gwiazdki. Ponadto w rubryce odnoszącej się do ponoszenia danych wydatków Skarżąca wyraźnie zaznaczyła TAK, wskazując , że ponoszenie wydatków związanych z leczeniem Skarżąca przypisała sobie. Jednocześnie twierdziła, że koszty utrzymania i leczenia przewyższają jej możliwości finansowe.

Tymczasem Organ analizując stan wydatków skarżącej w ogóle nie wziął pod uwagę wydatków związanych wyżywieniem , ubraniem tym bardziej , że mówimy o czteroosobowej rodzinie .

Organ nie wyjaśnił zatem , w jaki sposób doszedł do swojej oceny i jakie potrzeby człowieka w świetle realiów życiowych i przysługującego mu konstytucyjnego prawa do poszanowania i ochrony godności (art. 30 Konstytucji RP) uznano za niezbędne i jaką miarą te potrzeby szacowano. Nie wzięto również pod uwagę tego, że wspomniany art. 30 Konstytucji nakłada na władze publiczne obowiązek poszanowania i ochronny godności człowieka.

Odnosząc się do argumentu organu, że Skarżąca nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, Sąd wskazuje, że fakt niekorzystania z pomocy opieki społecznej lub innej pomocy ze strony Państwa nie przesądza o jej dobrej sytuacji finansowej. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Należy podkreślić, że niekorzystanie ze środków opieki społecznej nie świadczy o tym, że nie występuje przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS

Nie zasługuje na uznanie również podnoszona przez organ kwestia posiadania samochodu . Jak wynika ze stanowiska Skarżącej jak i jej pełnomocnika , samochód jest jej niezbędny do funkcjonowania albowiem jest osobą nie poruszającą się o własnych siłach a dodatkowo chorą i systematycznie leczącą się co niewątpliwie wymaga stałego przemieszczania się .

Należy również podkreślić, że Organ nie wyciągnął należytych wniosków również z bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej Skarżącej.

Podsumowując powyższe rozważania, Sąd dopatrzył się naruszenia prawa materialnego, w postaci dokonania błędnej wykładni § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, a także naruszenia przepisów postępowania, w zakresie oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Należy podkreślić, że niniejszy wyrok nie przesądza umorzenia zaległości składkowych, gdyż nie jest rolą Sądu zastępowanie organów w ich ustawowych obowiązkach. Z powodu wadliwości działań organów naruszających przepisy postępowania kwestia ta wymyka się kontroli sprawowanej przez Sąd administracyjny.

Nie można zapominać, że zaległości składkowe powstały w okresie prowadzenia przez Skarżącą działalności gospodarczej. W orzecznictwie ugruntowany jest natomiast pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ubezpieczeniowych.

Zadaniem organu będzie wszelako w trakcie ponownego rozpoznania sprawy, po pierwsze uwzględnienie dokonanej przez Sąd powyższej oceny zgodnie z przepisem art. 153 P.p.s.a., po drugie dokonanie samodzielnej i wyczerpującej oceny przesłanek całkowitej nieściągalności a w szczególności przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s, po trzecie ustalenie jak najbardziej aktualnego stanu rodzinnego i majątkowego Skarżącej, w szczególności w odniesieniu do dochodów osiąganych w miesiącach poprzedzających wydanie nowej decyzji. Dopiero tak ustalone dochody powinny dać podstawę do rozważań co do realności spłaty zadłużenia w całości bądź w części. Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS organ powinien mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14).

Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c, w związku z art. 135 P.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.