Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 86/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3, art. 6 pkt 3, 4, 10 i 14, art. 38, art. 107
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Protokolant Specjalista Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi T. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 8 grudnia 2023 r., znak: SKO.41/4946/OS/2023 w przedmiocie zasiłku okresowego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu I. R. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzją z dnia 8 grudnia 2023 r., znak: SKO.41/4946OS/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej jako: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania T. Ś. (dalej jako: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin (dalej jako: Prezydent) z dnia 13 lipca 2023 r. w przedmiocie zasiłku okresowego.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

T. Ś. pismem z dnia 15 czerwca 2023 r. zwrócił się do Prezydenta z wnioskiem o zasiłek okresowy. Wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Podał ponadto, że mieszka z matką, z którą jest w konflikcie z uwagi na to, że nie uczestniczy w kosztach utrzymania. Matka skarżącego opłaca czynsz, prąd i gaz. Zaznaczył także, że prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe z matką.

Prezydent decyzją z dnia 13 lipca 2023 r., wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 2 i ust. 3, art. 38, art. 106 ust. 4, art. 108 w zw. z art. 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej jako: u.p.s.). odmówił przyznania skarżącemu pomocy finansowej w postaci zasiłku okresowego od czerwca 2023 r.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji stwierdził, że skarżący nie prowadzi jednoosobowego gospodarstwa domowego, lecz pozostaje na utrzymaniu matki – H. Ś., z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Prezydent stwierdził, że udało się ustalić jedynie jeden element dochodu rodziny tj. 850 zł z tytułu czynszu za wynajem mieszkania w Ś.. Matka skarżącego nie podała swojego dochodu. Organ wskazał także, że skarżący jest uzależniony od alkoholu, przyznaje że nadal spożywa alkohol i nie wyraża zgody na leczenie. Prezydent zwrócił także uwagę na fakt, że T. Ś. nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy w Ś. z powodu niestawiennictwa w wyznaczonym terminie w urzędzie.

Organ I instancji przywołał treść art. 11 ust. 2 u.p.s. i art. 108 u.p.s. Wskazał, że pomoc społeczna jest instytucją, która ma wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Zdaniem Prezydenta skarżący nie zamierza podjąć żadnych starań w kierunku zmiany swojej sytuacji życiowej, nie wyraża zgody na podjęcie terapii odwykowej, jak również nie stara się znaleźć zatrudnienia w celu poprawy sytuacji materialnej. Wskazał także, że dochód uzyskiwany w rodzinie to kwota wyżej wskazanego czynszu, a także renta rodzinna (w 2018 r. była to kwota 1 757,23 zł).

T. Ś., reprezentowany przez matkę H. Ś., wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało decyzję Prezydenta w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że we wniosku z 15 czerwca 2023 r. skarżący podał, że utrzymuje się ze zbierania puszek, mieszka z matką, z którą jest w konflikcie, ponieważ nie uczestniczy w kosztach utrzymania. Matka utrzymuje się z emerytury, z której opłaca czynsz, prąd i gaz oraz leki. Podał, że prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący oświadczył, że jest współwłaścicielem w 1/6 mieszkania w Ś.. Matka skarżącego w oświadczeniu z 21 czerwca 2023 r. podała, że ma rentę rodzinną, ale nie ujawniła jej wysokości. Z ustaleń dotyczących wydatków skarżącego wynika, że opłaty tytułem czynszu, energii i gazu ponosi matka, zaś skarżący nie zna ich wysokości. W kwestionariuszu odnośnie dochodu za maj 2023 r. skarżący podał dwie osoby w rodzinie, zaś jako dochód wskazał "0". W oświadczeniu z 21 czerwca 2023 r. skarżący wyjaśnił, że zamieszkuje z matką H. Ś., nie pracuje zawodowo, nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, do którego nie zgłosił się w maju 2023 r., nie podejmował i nie podejmuje prac dorywczych, pozostaje bez dochodu, w związku z tym jest na wyłącznym utrzymaniu matki (żywność, opłaty mieszkaniowe). Strona jest współwłaścicielem w 1/6 mieszkania w Ś. przy ul. [...], które jest wynajmowane za kwotę 850 zł. Oświadczył, że jest osobą uzależnioną od alkoholu, zdarza się mu spożywać alkohol, nie wyraża zgody na leczenie.

Podczas przeprowadzonego w dniu 21 czerwca 2023 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że T. Ś. ma 49 lat, jest rozwiedziony, nie ma dzieci. Mieszka z matką – H. Ś. (wdowa, 75 lat). Z relacji matki wynika, że z powodu spożywania przez syna alkoholu dochodzi między nimi do nieporozumień. Skarżący pozostaje na wyłącznym utrzymaniu matki, jak i poinformował, że matka zapewnia całodzienne wyżywienie. Rodzina składa się z dwóch osób. T. Ś. objęty jest nadzorem kuratora ze względu na występujący od wielu lat problem alkoholowy. Skarżący nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania, opłaty te w całości reguluje matka. Jest współwłaścicielem w 1/6 mieszkania w Ś. przy ul. [...], które jest wynajmowane za kwotę 850 zł.

Organ odwoławczy wskazał, że w aktach postępowania znajduje się pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. W. z dnia 11 lipca 2023 r., z którego wynika, że H. Ś. w maju 2023 r. otrzymała świadczenie w kwocie 2 887,74 zł.

W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił, że skarżący wraz z matką prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i stanowią rodzinę. Wynika to, zdaniem organu II instancji, z oświadczenia z 21 czerwca 2023 r. – w którym strona oświadczyła, że zamieszkuje z matką i pozostaje na jej utrzymaniu (dostaje żywność, w całości pokrywa opłaty mieszkaniowe). Okoliczności te potwierdzono podczas przeprowadzonego w dniu 21 czerwca 2023 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego, podczas którego stwierdzono, że skarżący pozostaje na wyłącznym utrzymaniu matki. Sam T. Ś. poinformował, że matka zapewnia mu wyżywienie.

Na podstawie danych zgromadzonych w aktach sprawy w zakresie sytuacji materialnej rodziny, tj. T. Ś. i jego matki, przez pryzmat regulacji z art. 8 u.p.s., organ odwoławczy stwierdził, że przekroczono kryterium dochodowe wynoszące 600 zł na osobę w rodzinie – tj. 2 887,74 zł (renta) + 850 zł (czynsz) = 3 737,74 zł, co podzielone przez liczbę członków rodziny (dwie osoby) daje kwotę 1 868,87 zł miesięcznie na osobę w rodzinie.

T. Ś. wniósł skargę na podwyższą decyzję, podnosząc zarzut błędnej wykładni art. 6 pkt 14 u.p.s., dotyczącej pojęcia rodziny, na potrzeby ustawy o pomocy społecznej, a w rezultacie niewłaściwe jego zastosowanie poprzez przyjęcie, że w sytuacji skarżącego uznano, że tworzy on z matką rodzinę. Podniesiono także zarzut naruszenia art. 38 ust. 1 pkt 2 u.p.s. poprzez nieprzyznanie zasiłku okresowego.

W treści skargi strona wskazała, że "matka użyczyła mieszkania synowi, ale mieszkanie jest własnością matki H. Ś.. Dalej wyjaśnił, że matka nie daje mu żadnych środków, utrzymuje się ze zbierania puszek i metalu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej jako: p.p.s.a.). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Skarga w sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygające w sprawie organ nie naruszył także przepisów prawa materialnego.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez skarżącego i jego matkę. Z przepisów art. 6 pkt 3 i 4 u.p.s. wynika, że dochodem rodziny jest suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie, a dochód w rodzinie oznacza dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie. Zgodnie z art. 6 pkt 14 u.p.s. przez "rodzinę" należy rozumieć osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące, natomiast, jak stanowi art. 6 pkt 10 u.p.s., osobą samotnie gospodarującą jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe.

Definiując "rodzinę" ustawodawca wskazał na faktyczny związek, który oznacza codzienne współdziałanie osób, zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego. W orzecznictwie wskazuje się, że cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują. Pojęcie wspólnego gospodarowania nie oznacza zatem wyłącznie przyczyniania się do funkcjonowania wspólnoty przez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności, współdecydowania o przeznaczeniu dochodu rodziny oraz wykonywania czynności związanych z codziennymi zajęciami. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest również pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy. Wspólne zamieszkiwanie finansowane z dochodu tylko jednej osoby zawsze będzie oznaczać wspólne gospodarowanie (por. wyroki NSA: z 7 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 927/22, z 29 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 4373/18; wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 135/24). Jednolicie przyjmuje się, że wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę, jeżeli równocześnie występuje element wspólnego gospodarowania.

Ustalający czy dany podmiot prowadzi wspólne gospodarstwo z innym członkiem rodziny czy też jednoosobowe gospodarstwo domowe należy mieć na uwadze przede wszystkim stan faktyczny istniejący w chwili wydawania decyzji, nie zaś oświadczenie wnioskodawcy czy członków rodziny.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że w toku postępowania nie było sporne, że skarżący mieszka w mieszkaniu swojej matki. Matka skarżącego ponosi opłaty za mieszkanie – jak wskazano już we wniosku, to ona płaci za czynsz, prąd i gaz. Skarżący nie partycypuje w żadnej mierze w kosztach utrzymania lokalu. Z przeprowadzonego 21 czerwca 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący pozostaje na utrzymaniu matki, która ponosi koszty utrzymania mieszkania. Należy także dostrzec, że w treści oświadczenia z 21 czerwca 2023 r. (k. 8 akt admin.) strona wskazała: "pozostaję na wyłącznym utrzymaniu matki (dostaję żywność, w całości pokrywa opłaty mieszkaniowe)".

Na żadnym etapie postępowania skarżący nie kwestionował tego, że nie ponosi żadnych kosztów związanych z zaspokojeniem swoich potrzeb mieszkaniowych. Matka zapewnia mu mieszkanie, które sama utrzymuje. Oznacza to, że co najmniej w tym zakresie pozostaje on na utrzymaniu członka rodziny, która zaspokaja jego potrzeby.

W niniejszej sprawie występuje zatem szczególny przypadek prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, w którym jedna osoba zaspokaja potrzeby innego (dorosłego) członka rodziny, czyli jego potrzeby są zaspokajane w ramach tej rodziny, a utrzymywany członek rodziny nie wnosi żadnego wkładu do gospodarstwa (ani finansowego, ani np. nie opiekuje się inną osobą, nie przygotowuje posiłków). Prowadzenie samodzielnego gospodarstwa domowego, co cechuje osobę samotnie gospodarującą, wymaga wykazania, że osoba taka nie pozostaje w faktycznych relacjach z innymi osobami wspólnie zamieszkującymi, a taka sytuacja nie występuje.

Sąd dostrzega także, że początkowo skarżący podnosił, że matka zapewnia mu wyżywienie, stanowisko to zmienił w toku postępowania. Oświadczenie, że matka nie zapewnia mu wyżywienia, czyli stanowisko późniejsze, należy uznać za niewiarygodne. Jest bowiem oczywiście niezgodne z twierdzeniami podnoszonymi na początku postępowania, a także jest sprzeczne z doświadczeniem życiowym. Zmiana stanowiska w tym zakresie może świadczyć o taktyce procesowej strony, która zmierza do wykazania, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe.

Mając powyższe rozważania na uwadze, należało dojść do przekonania, że prawidłowo organy stwierdziły, że skarżący prowadzi wraz z matką wspólne gospodarstwo domowe i tworzą rodzinę w rozumieniu ustawy. Konsekwencją tego ustalenia było przyjęcie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł (kryterium dochodowe na osobę w rodzinie).

Wnioskowany zasiłek okresowy, o którym mowa w art. 38 u.p.s., przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Skarżący wskazywał, że nie osiąga żadnego dochodu. Natomiast matka skarżącego odmówiła udzielenia informacji o swoich dochodach. Organy ustaliły, że na dochód rodziny składają się następujące kwoty: 850 zł – czynsz z tytułu wynajmu mieszkania w Ś. i renta uzyskiwana przez H. Ś. tj. 2887,74 zł, co łącznie dało kwotę 3 737,74 zł miesięcznego dochodu. Oznacza to, że dochód na osobę w dwuosobowej rodzinie wynosi 1 868,87 zł.

Kwota czynszu, osiąganego z wynajmu mieszkania, którego skarżący jest współwłaścicielem, wynika z oświadczenia skarżącego z dnia 21 czerwca 2023 r. (k. 8 akt admin.), a także została stwierdzona w protokole z wywiadu środowiskowego. Kwota 2 887,74 zł, czyli wysokość świadczenia przysługującego H. Ś., wynika z pisma ZUS z dnia 11 lipca 2023 r. (k. 23 akt admin.).

Nie są wiarygodne twierdzenia o konflikcie między stroną a jego matką, skoro H. Ś. utrzymuje syna, pozwala mu nieodpłatnie mieszkać w zajmowanym mieszkaniu i prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe, a nawet reprezentowała go w toku postępowania administracyjnego.

W świetle powyższych ustaleń należało dojść do wniosku, że rodzina skarżącego przekracza kryterium dochodowe, co trafnie ustalił organ odwoławczy. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że kwota ta została ustalona przy braku współpracy rodziny w ustaleniu dochodu. Skarżący nierzetelnie podaje, że nie uzyskuje żadnego dochodu, skoro jest współwłaścicielem wynajmowanej nieruchomości. Ponadto matka skarżącego, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, odmówiła wskazania, jaki dochód osiąga.

W orzecznictwie trafnie wskazuje się, że aby organ w ogóle miał szansę rozpatrzyć pozytywnie wniosek o przyznanie pomocy społecznej, musi w tym celu dokonać stosownych ustaleń faktycznych. Osoba ubiegająca się o uzyskanie wsparcia w ramach pomocy społecznej jest zobowiązana współpracować z organem (np. art. 4 u.p.s., art. 11 u.p.s.), aby przezwyciężyć swoją trudną sytuację życiową, jednakże w pierwszej kolejności nieodzowne jest wykazanie, że taka sytuacja zachodzi. W tym zakresie nie można tracić z pola widzenia, iż to przede wszystkim strona powinna być zainteresowana wykazaniem, że istnieją okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy społecznej. Dokonując ustaleń w zakresie sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej i dochodowej skarżącego organy dysponują różnymi środkami prawnymi.

Obowiązek współpracy strony wnioskującej o pomoc społeczną z organem został wyrażony w art. 107 ust. 4a u.p.s., zgodnie z którym niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Strona ma zatem obowiązek współpracować z organem w ustaleniu sytuacji faktycznej (osobistej, rodzinnej, dochodowej, majątkowej). Odmowa zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, obliguje organ do odmownego załatwienia wniosku, zgodnie z art. 107 ust. 4a u.p.s. (por. przykładowo: wyrok NSA z 29 maja 2020 r., I OSK 1966/19; wyrok WSA w Kielcach z 22 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 897/19). Ponadto, zgodnie z art. 107 ust. 5 u.p.s., pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy może domagać się od osoby wnioskującej o przyznanie pomocy, złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, a odmowa złożenia takiego oświadczenia również stanowi podstawę odmowy przyznania świadczenia. Należy także zwrócić uwagę, że sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby lub rodziny ustala się np. na podstawie decyzji właściwego organu w sprawie renty lub emerytury, orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Sąd podziela pogląd przyjmowany w orzecznictwie, że występując o udzielenie wsparcia na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej, skarżący musi akceptować zasady procedowania w tej materii. Oznacza to, że zobligowany jest on do współdziałania z pracownikiem socjalnym. Przejawem owej współpracy jest przedstawienie wszelkich informacji mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy (por. m. in. wyroki WSA w Gliwicach z 27 października 2022 r., II SA/Gl 1629/21 i II SA/Gl 1628/21; wyrok WSA w Warszawie z 30 sierpnia 2023 r., I SA/Wa 757/23). Środki pomocy społecznej nie powinny być kierowane do osób, które nie współpracują z organami w wyjaśnieniu swej sytuacji, a także zatajają swe dochody czy stan zdrowia i związane z nim potrzeby, uniemożliwiając rzetelne rozpatrzenie wniosku o pomoc społeczną.

Skarżący i członkowie jego rodziny oczywiście nie są zobligowani do ujawniana informacji o sytuacji życiowej, jednakże rodzina stawia się tym samym w gorszej sytuacji. Jeżeli organ nie ma możliwości ustalenia okoliczności istotnych dla sprawy z uwagi na bierną postawę strony, może z tego względu odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia.

Istotne jest również, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 u.p.s. trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.).

Powołane powyżej przepisy, a w szczególności art. 2 ust. 1 u.p.s., przenoszą na grunt ustawy o pomocy społecznej zasadę pomocniczości, stanowiącą jedną z podstawowych zasad konstytucyjnych (wyrażoną w preambule) oraz całego systemu zabezpieczenia społecznego. Odnosząc zasadę pomocniczości do sfery praw socjalnych należy podnieść, że podmioty publiczne mają obowiązek wspierać jednostki w zapewnieniu minimalnego poziomu egzystencji odpowiadającego jej godności, ale nie mogą jej wyręczać i zastępować indywidualnej aktywności. W swej istocie działanie podmiotów publicznych ma jedynie charakter posiłkowy (subsydiarny) w stosunku do aktywności jednostki. Państwo i jej struktury nie są, zgodnie z powyższym, powołane do zaspakajania potrzeb bytowych ludności, a jedynie mają wspierać jednostki lub rodziny, które z przyczyn przez siebie niezawinionych znajdują się w trudnej sytuacji życiowej.

Prawidłowe rozumienie zasady pomocniczości w odniesieniu do pomocy społecznej zakłada, że pomoc ma charakter uzupełniający, akcesoryjny i może być świadczona wyłącznie tym osobom lub rodzinom, które nie potrafią zaspokoić podstawowych potrzeb. Pomoc społeczna w całym systemie zabezpieczenia społecznego jest ostatnim ze środków przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, udzielana jest przez podmioty publiczne po wyczerpaniu innych uprawnień.

Celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów, lecz pomoc ta ma stanowić wsparcie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc ta nie może zatem polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego. Jest również uzależniona od postawy, zaangażowania strony w rozwiązanie swoich problemów oraz w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.

Skarżący w zakresie swojej sytuacji życiowej przyjął bierną postawę. Nie dąży w żaden sposób do jej poprawy. Skarżący nie jest osobą niepełnosprawną, mimo że podnosi twierdzenia o swoim złym stanie zdrowia. Nie można jednak tracić z pola widzenia, że częściowo jego problemy zdrowotne mogą pozostawać w związku przyczynowym z chorobą alkoholową, co do której jest bezkrytyczny. Nie wyraża zgody na leczenie odwykowe i wskazuje, że spożywa alkohol.

Skarżący nie podjął żadnych działań w celu znalezienia źródła utrzymania, w szczególności należy zauważyć, że został "wyrejestrowany" z Urzędu Pracy, ponieważ nie zgłosił się do urzędu w wyznaczonym terminie. Bezrobocie jest przesłanką przyznania świadczenia, ale nie wtedy, gdy strona nie chce tego stanu zmienić. Postawa skarżącego wskazuje, że nie chce on rozwiązać swojej trudnej sytuacji życiowej. Skarżący nie jest osobą starszą, lecz jest w sile wieku, niewątpliwie jest w okresie zdolności do pracy (ur. 1974 r.), ma wykształcenie zasadnicze zawodowe (jest mechanikiem). W przeszłości pracował na podstawie umowy o pracę i prowadził działalność gospodarczą. Skarżący ma zatem realne możliwości rozwiązania swoich problemów, lecz nie podejmuje żadnych kroków w tym kierunku. W orzecznictwie trafnie wskazuje się, że brak współdziałania z organami pomocy społecznej w wyjściu z trudnej życiowej sytuacji stanowi wystarczającą okoliczność do odmowy udzielenia tej pomocy bądź ograniczenia jego wysokości (por. wyrok NSA z 28 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 876/21). Jak wskazano powyżej, skarżący uchyla się od podjęcia pracy zawodowej i podjęcia leczenia odwykowego.

Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką, osiągany przez rodzinę dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Ponadto w sprawie należało dostrzec brak współpracy rodziny przy ustalaniu kwestii istotnych dla przyznania pomocy społecznej oraz bierną postawę skarżącego w rozwiązywaniu jego problemów.

Z tych też względów i w związku z przywołanymi wyżej przepisami, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.