Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 303/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1a, 1b;
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 07 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 03 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 3 kwietnia 2023 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia 28 lutego 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz A. S. w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią J. P..

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 28 listopada 2022 r. do Wójta Gminy R. wpłynął wniosek A. S. (dalej jako skarżąca) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad jej babcią J. P.. Jednocześnie skarżąca poinformowała, że w dniu 28 listopada 2022 r. został złożony wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla J. P., wobec czego postanowieniem z dnia 28 listopada 2022r. organ I instancji zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do czasu wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W toku postępowania organ I instancji ustalił, że osoba wymagająca opieki ma męża – H. P., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz czworo dzieci, z których każde deklarowało, że nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad niepełnosprawną matką. Z ustaleń poczynionych przez Wójta Gminy R. wynika, że opieki nad J. P. nie może sprawować również jej małżonek - cierpi on bowiem na miażdżycę tętnic kończyn dolnych oraz posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Opiekę nad J. P. sprawuje skarżąca – zamieszkuje ona wspólnie z babcią i pomaga jej w codziennych czynnościach.

Decyzją z dnia 28 lutego 2023 r. nr [...] Wójt Gminy R. postanowił odmówić skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka dotycząca momentu powstania niepełnosprawności, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej jako "u.ś.r."). Organ I instancji podkreślił jednocześnie, że znany jest mu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, OTK-A 2014, nr 9, poz. 104, ale zgodnie z art. 6 k.p.a. organ administracji działają na podstawie przepisów prawa.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca, wskazując że rozstrzygnięcie jest dla niej krzywdzące, gdyż sprawuje ona faktyczną opieką nad babcią. Skarżąca podkreśliła, że małżonek J. P. jest osobą schorowaną. W jej ocenie pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego krewnych dalszego stopnia w sytuacji gdy udokumentowano niemożność sprawowania opieki przez osobę bliżej spokrewnioną, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, narusza konstytucyjną zasadę równości.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 3 kwietnia 2023 r. orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji organu I instancji w mocy.

W ocenie Kolegium organ I instancji błędnie nie zastosował wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. Pominięcie tego wyroku stanowi naruszenie normy, której niekonstytucyjność została w nim stwierdzona, a która stanowiła podstawę wydania decyzji odmownej. Jak wyjaśnił organ odwoławczy, zgodnie z pkt 2 tego wyroku art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W konsekwencji obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek skarżącej było posłużenie się podstawą materialnoprawną z art. 17 ust. 1 u.ś.r. bez uwzględniania zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zdaniem SKO brak jest podstaw prawnych dla dokonywania przez organ I instancji wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzącej do sytuacji, w której pomimo uznania niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. przepis ten nadal, w niezmienionym kształcie, stanowi materialnoprawną podstawę wydawanych rozstrzygnięć.

Kolegium uznało jednak, że w sprawie należało odmówić skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jako podstawę takiego rozstrzygnięcia przyjęto art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem organu II instancji prawo do wnioskowanego świadczenia nie przysługuje skarżącej, ponieważ w pierwszej kolejności obowiązek sprawowania opieki nad J. P. ciąży na jej małżonku, który nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym oraz na dzieciach, tj. na córce D. F. oraz na synach J., J. i T. S., którzy również nie legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności. W przekonaniu SKO nie ulega wątpliwości, że skarżąca jest wnuczką osoby niepełnosprawnej, a ta z kolei ma męża oraz córkę i trzech synów – a więc są to osoby zobowiązane w bliższej, niż skarżąca, kolejności w rozumieniu art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm., dalej jako k.r.o.) do spełnienia obowiązku alimentacyjnego.

Ponadto powołując się na uchwalę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, Kolegium wyjaśniło, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Natomiast warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Oznacza to, że w przypadku, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ administracji nie może przyznać świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom. Nie może też badać innych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na ustalenie możliwości sprawowania opieki przez małżonka.

Skargę na powyższą decyzję wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. S. wyrażając ogólne niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wyjaśniła szczegółowo, że zarówno małżonek, jak i dzieci J. P. nie są w stanie sprawować nad nią właściwej opieki. Skarżąca wskazała, że jest odpowiedzialna za robienie zakupów, przyrządzanie posiłków, sprzątanie oraz dbanie o higienę swojej babci, jak i o jej otoczenie. Ponadto pilnuje terminów badań, dostarcza recepty i podaje babci leki. Z powodu sprawowanej opieki nie jest w stanie podjąć żadnej pracy zarobkowej. A. S. była wychowana przez J. P., w związku z czym uważa, że powinna być traktowana na prawach córki. Nadto wskazała, że córka osoby niepełnosprawnej - D. F., złożyła błędne oświadczenie, ponieważ odwiedza swoją matkę jeden-dwa razy w roku, a nie jak podała dwa razy w tygodniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że organy administracji publicznej I i II instancji prawidłowo i w stopniu wystarczającym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje i uznaje za podstawę do swoich dalszych rozważań. W sprawie niesporne było, że J. P. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z dna [...] stycznia 2023 r. znajdujące się w aktach sprawy adm.).

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 obowiązującej na dzień wydania zaskarżonej decyzji), a w szczególności jej art. 17.

Osią sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami, a skarżącą jest zagadnienie, czy dopuszczalna była w świetle przepisów u.ś.r. odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce A. S. z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym jej babcią J. P. w sytuacji, gdy wymagająca opieki ma męża oraz czworo dzieci – jedną córkę oraz trzech synów zobowiązanych do opieki ze względu na obowiązek alimentacyjny osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, z których nikt nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Należy zatem wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś ust. 1a tego przepisu ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W myśl art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Przenosząc powyższe przepisy na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że Kolegium zasadnie uznało, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji powyższego wyroku TK nie może stanowić przesłanki wykluczającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność, że niepełnosprawność u osoby podlegającej opiece powstała po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia. Mając na uwadze powyższe, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że przepis ten nie mógł stanowić podstawy wydania decyzji odmownej.

Orzekający w sprawie Sąd wskazuje, że Kolegium prawidłowo przyjęło, że skoro J. P. ma męża oraz dzieci, z których żadne nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to oni są w pierwszej kolejności uprawnieni do wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne. Jednocześnie – powołując się na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 (https://cbois.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej jako "CBOSA") - zasadnie organ II instancji wskazał, że w przypadku, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ administracji nie może przyznać świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom. Nie może też badać innych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na ustalenie możliwości sprawowania opieki przez małżonka

W świetle oświadczeń i informacji uzyskanych w toku wywiadów środowiskowych organy ustaliły, że J. P. ma męża i czworo dzieci. Córka D. F. oświadczyła, że oferuje matce pomoc w formie sprzątania, zrobienia zakupów i regularnych odwiedzin, jednocześnie wskazując, że matka jest w stanie przy pomocy swojego męża zrobić zakupy i przygotować posiłek. Synowie J. S., T. S. oraz J. S. oświadczyli, że nie są w stanie zaoferować żadnej pomocy w opiece nad matką. Z akt sprawy wynika, że zarówno mąż, jak również żadne z dzieci nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie skarżącej świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać przyznane na jej rzecz, ponieważ to ona sprawuje faktyczną opiekę nad osobą niepełnosprawną. W sprawie ustalono, co było niesporne, że A. S. zamieszkuje wspólnie z babcią i pomaga jej w czynnościach życia codziennego.

W ocenie Sądu stanowisko skarżącej nie zasługuje na aprobatę, jak bowiem słusznie zauważył organ odwoławczy to mąż oraz dzieci J. P. są osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu, żadne z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i to te osoby ustawodawca w pierwszej kolejności zakwalifikował do ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia ze względu na opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Tymczasem, skarżąca jest wnuczką osoby wymagającej opieki, co oznacza, że jest z nią spokrewniona w linii prostej, ale w drugim stopniu. Na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r. ustawodawca wprowadził możliwość udzielenia świadczenia innym osobom niż spokrewnionym w stopniu pierwszym, lecz może to mieć miejsce wyłącznie w przypadku, gdy łącznie zostaną spełnione warunki określone w pkt 1-3 powołanego przepisu, a te – w okolicznościach niniejszej sprawy – nie zostały zrealizowane. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową, lecz decyzją związaną. W konsekwencji organ zobowiązany jest do przyznania świadczenia w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich przesłanek określonych w ww. przepisach. Organ nie może natomiast według swojego uznania przyznać świadczenia, kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej (por. wyrok WSA w Gliwicach z 29 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 426/19; wyrok WSA w Poznaniu z 6 października 2022 r., sygn. akt: IV SA/Po 577/22, CBOSA).

Z ustaleń poczynionych przez orzekające w sprawie organy wynika, że osoby zobowiązane do sprawowania opieki w pierwszej kolejności nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem w myśl powołanych wyżej przepisów, w sprawie nie wystąpiła możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce tj. osobie spokrewnionej w dalszej kolejności.

Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że zgodnie uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r., sygn. akt: I OPS 2/22:

1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);

2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

Ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia powinna być rozstrzygana orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu, podjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwała nie pozostawia wątpliwości, że w przypadku, gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ administracji nie może przyznać świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom. Nie może już więc badać innych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na ustalenie możliwości sprawowania opieki przez małżonka. Mając więc na uwadze obowiązujący stan prawny oraz wyżej przywołaną uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego należało odmówić skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną babcią. W realiach niniejszej sprawy uprawnionym do wnioskowania o świadczenie pielęgnacyjne byłby małżonek osoby niepełnosprawnej i dopiero w razie gdyby uzyskał on orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, uprawnienie to nabyłyby dzieci J. P.. Skarżąca zaś nabyłaby to prawo dopiero w sytuacji, gdyby wszystkie uprawnione przed nią osoby legitymowałby się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organ II instancji postąpił więc prawidłowo.

Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem z art. 269 § 1 p.p.s.a wynika, że stanowisko zajęte w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. W myśl tego przepisu, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Owa ogólna moc wiążąca uchwały powoduje, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których zastosowanie ma przepis interpretowany w uchwale (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15.10.2020 r., II FSK 1579/18, LEX nr 3096515). Dopóki zatem nie nastąpi zmiana stanowiska wyrażonego w uchwale, dopóty sądy administracyjne winny je respektować. Ogólna moc wiążąca uchwał powoduje więc, że z chwilą ich podjęcia wiążą one sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których stosowany będzie interpretowany przepis (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 27.10.2022 r., II SA/Rz 624/22, LEX nr 3441738).

Na marginesie Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z definicji ustawowej wynika więc, że obowiązek alimentacyjny to obowiązek o charakterze materialnym, związanym z dostarczaniem środków utrzymania. Sąd Najwyższy w uchwale z 24 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 21/90, przyjął, że "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania" (System Informacji Prawnej LEX nr 3575). W doktrynie zaś wskazuje się, że: "W art. 128 K.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019).

W konsekwencji niemożność sprawowania osobistej opieki przez małżonka lub dzieci osoby niepełnosprawnej przez wzgląd na pracę, czy też inne okoliczności osobiste i rodzinne, nie stanowi zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Obowiązek alimentacyjny nie jest bowiem związany z osobistą opieką. Zgodnie z art. 129 § 1 oraz § 2 K.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Powołany przepis wskazuje na kolejność realizacji obowiązku alimentacyjnego. Natomiast zgodnie z art. 132 K.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (wyrok WSA w Poznaniu z 6 października 2022 r., sygn. akt: IV SA/Po 577/22, CBOSA).

Należy mieć na uwadze, że przepisy K.r.o. dotyczą obowiązku alimentacyjnego z punktu widzenia cywilnego, które nakładają obowiązek pomocy osobie potrzebującej. Cywilistyczna konstrukcja świadczeń alimentacyjnych nie może automatycznie przekładać się na regulacje dotyczące przyznawania świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. W sprawie nie jest kwestionowane to, kto ma obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej. Jednakże sprawowanie nad nią faktycznej opieki przez wnuczkę nie może automatycznie prowadzić do uznania, że skoro zarówno małżonek, jak i dzieci J. P., z których żadne z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i którzy nie wywiązują się z określonego w K.r.o. obowiązku alimentacyjnego, to uprawnia to skarżącą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca przewidział, że osoba wskazana w art. 17 ust. 1a u.ś.r. może uzyskać przedmiotowe świadczenie, jeżeli zostaną spełnione łącznie warunki określone w pkt 1-3.

Za ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem przyjąć zatem należy, iż obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje, w zaistniałej sytuacji, pomoc polegającą na przyznaniu jej tzw. świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.). Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Podkreślono, że pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Zaakcentowano, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.11.2012 r., sygn. I OSK 1700/12, dostępny CBOSA). Jak dalej wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, to nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa. Z tego powodu, zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. uregulowanie, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku, obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w postaci starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, ale osoba ta w takiej sytuacji nie nabywa - z racji sprawowania faktycznej opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wyr. WSA w Poznaniu z 16 lipca 2020r., sygn. akt IV SA/Po 429/20, CBOSA).

W okolicznościach niniejszej sprawy, osoba wymagająca opieki ma męża oraz czworo dzieci i z obowiązku alimentacyjnego wobec żony i matki nie zwalnia ich to, że - w ich ocenie - znajdują się oni w sytuacji osobistej uniemożliwiającej sprawowanie faktycznej i stałej opieki nad J. P.. Nie ma możliwości uzyskania świadczenia ze strony organów pomocy społecznej przez osobę trzecią, jeżeli zarówno małżonek, jak i dzieci osoby niepełnosprawnej są zobowiązane do zapewnienia tej pomocy, a wskazane przez nich okoliczności uniemożliwiające sprawowanie tej opieki nie stanowią wyłączeń opisanych w art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w całości, jak orzekł w sentencji wyroku.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 10 maja 2023 r. na podstawie art. 15 zzs? ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 poz. 2095 z późn. zm. w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 kwietnia 2023 r.) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (k. 20 akt sąd.). Stronom umożliwiono złożenie dodatkowych wniosków dowodowych lub twierdzeń, które miałyby być podnoszone na rozprawie (k. 23 – 28 akt sąd.).