Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1392/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-10-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Marek Krawczak, Protokolant - ref. staż. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2015 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie restrukturyzacji należności publicznoprawnych od zaległości z tytułu należności celnych (opłaty manipulacyjnej dodatkowej) oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Pismem z dnia [...] listopada 2002 r. J.S. prowadzący firmę "T." wniósł o restrukturyzację należności celnych – opłaty manipulacyjnej dodatkowej w kwocie 116.648,00 zł, [podstawa prawna – ustawa z dnia 30.08.2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287 ze zm.), dalej ustawa o restrukturyzacji].

Ww. należności celne zostały określone przez Dyrektora Urzędu Celnego w C., na podstawie art. 276 § 2 w związku z art. 277 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny w wysokości równej wartości celnej towaru ujawnionego w wyniku rewizji celnej, stanowiącego nadwyżkę w stosunku do towaru przedstawionego organowi celnemu (26.795 sztuk parasoli). Należności określone ww. orzeczeniem powstały na skutek nieprawidłowości wynikających ze zgłoszenia w dniu [...] lipca 2001 r. towaru do procedury tranzytu realizowanego przez kierowcę – pracownika firmy "T." J.S.

Dyrektor Izby Celnej w C. decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2002 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Decyzja organu odwoławczego została poddana kontroli sądowo-administracyjnej i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 7 czerwca 2004 r. sygn. akt I SA/Ka 9/03 oddalił skargę.

Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 listopada 2004 r., sygn. akt GSK 1079/04 oddalił skargę kasacyjną.

2. Naczelnik Urzędu Celnego w P., rozpatrując wniosek z dnia [...] listopada 2002 r. uznał, iż został on złożony po upływie terminu określonego przepisem art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji, wobec powyższego decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. orzekł o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia.

Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] uchylił w całości ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

J.S. zapoznał się z aktami sprawy i jednocześnie złożył wniosek o zawieszenie postępowania restrukturyzacyjnego do czasu zakończenia postępowania sądowego w sprawie skargi wniesionej od decyzji Dyrektora Izby Celnej w C. z dnia [...] czerwca 2002 r.

3. Następnie organ I instancji postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2004 r. zawiesił postępowanie restrukturyzacyjne.

W dniu [...] czerwca 2005 r. organ I Instancji podjął z urzędu zawieszone postępowanie restrukturyzacyjne, a następnie postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2005 r. powiadomił stronę o zakończeniu postępowania wyjaśniającego.

4. Naczelnik Urzędu Celnego w P. decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., na podstawie art. 6 ust. 4 i art. 9 pkt 1 ustawy o restrukturyzacji, odmówił objęcia restrukturyzacją opłaty manipulacyjnej dodatkowej w kwocie 116.648,00 zł, a Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z dnia [...] października 2009 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 czerwca 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 2022/09 uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w P.

5. Po wyroku WSA w Warszawie pismem z dnia [...] listopada 2010 r. organ I instancji wezwał J.S. do przedłożenia wystąpienia do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o wydanie opinii w sprawie pomocy indywidualnej na restrukturyzację. Strona nadesłała kopię wniosku jednakże Naczelnik Urzędu Celnego w P. wobec uzyskania informacji o uznaniu przez Prezesa UOKiK wniosku strony za wycofany postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. poinformował stronę o zakończeniu postępowania w sprawie wszczętej wnioskiem z dnia [...] listopada 2002 r. o restrukturyzację należności celnych.

6. Następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. organ I instancji odmówił objęcia restrukturyzacją zaległości z tytułu należności celnych, tj. opłaty manipulacyjnej dodatkowej w kwocie 116.648 zł.

Strona odwołała się od orzeczenia organu I instancji które Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. uchylił w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

7. Po wydaniu tego rozstrzygnięcia Naczelnik Urzędu Celnego w P. decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] umorzył postępowanie w sprawie restrukturyzacji należności publicznoprawnych od przedsiębiorców z tytułu należności celnych, tj. opłaty manipulacyjnej dodatkowej w kwocie 116.648,00 zł.

Od powyższej decyzji J.S. wniósł odwołanie do organu II instancji, wnosząc o uchylenie jej w całości i orzeczenie co do istoty lub uchylenie decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W efekcie Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z dnia [...].02.2013 r. uchylił w całości zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do rozpoznania Organowi I instancji.

Odnosząc się do odwołania skarżącego Dyrektor Izby Celnej w W. podniósł m.in., że ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji na podstawie, której J.O. złożył wniosek z dnia [...] listopada 2002 r. o restrukturyzację zaległości celnych, nadal obowiązuje. Jednakże ten akt prawny, poczynając od dnia 1 maja 2004 r. funkcjonuje w zmienionym kontekście prawnym, będącym następstwem akcesji Polski do Wspólnoty Europejskiej. Zgodnie z art. 87 ust. 1 Traktatu Wspólnot Europejskich (z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktacie), wszelka pomoc przyznawana przez Państwo Członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna ze wspólnym rynkiem w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami Członkowskimi. Z kolei art. 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej stanowi, że ustawa określa zasady postępowania w sprawach dotyczących pomocy państwa spełniającej przesłanki określone w art. 87 ust. 1 TWE. Natomiast art. 70 ust. 3 ww. ustawy określa, że do dnia 1 maja 2007 r. Rada Ministrów może, w drodze rozporządzeń ustanawiać programy pomocowe w zakresie pomocy publicznej udzielanej na podstawie ustaw odrębnych, uwzględniając w szczególności potrzeby rozwoju gospodarki oraz konieczność zapewnienia zgodności tej pomocy ze wspólnym rynkiem. Na podstawie powyższej delegacji Rada Ministrów wydala w dniu 5 września 2006r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków udzielania małym i średnim przedsiębiorcom pomocy publicznej na restrukturyzację niektórych należności publicznoprawnych. Stosownie do treści § 1 ust. 1 rozporządzenie to określało kryteria oraz sposób i szczegółowe warunki udzielania pomocy na restrukturyzację.

Natomiast stosownie do brzmienia § 14 ww. rozporządzenia, pomoc na restrukturyzację należności mogła być udzielana do dnia [...] października 2009r.

Z dniem przystąpienia Polski do Unii Europejskiej nastąpiła zatem zasadnicza zmiana procedur udzielania pomocy publicznej dla przedsiębiorców. Co do zasady udzielenie takiej pomocy uzależnione zostało od zgody Komisji Europejskiej, natomiast wyjątki od tej zasady dotyczyły małych i średnich przedsiębiorców objętych wskazanym wyżej rozporządzeniem Rady Ministrów bądź też rozporządzeniem Komisji Europejskiej z dnia 12 stycznia 2001 r. nr 69/2001 w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis. Organ podniósł, że zasadą jest, że postępowanie prowadzi się według przepisów obowiązujących w dacie dokonania poszczególnych czynności. Wyjątek od powyższej zasady, tj. stosowanie przepisów postępowania poprzednio obowiązujących musi wyraźnie wynikać z przepisu przejściowego. Odmiennie więc niż to ma miejsce w przypadku przepisów prawa materialnego, gdzie do oceny stanu faktycznego stosuje się przepisy obowiązujące w dacie jego zaistnienia, przy przepisach proceduralnych zasadą jest stosowanie przepisów aktualnie obowiązujących. W związku z powyższym, skoro ustawodawca nie uregulował tej kwestii w sposób szczególny, każda zmiana przepisów postępowania powoduje konieczność stosowania przepisów aktualnie obowiązujących.

Organ odwoławczy podkreślił, że ustawa o restrukturyzacji wyraźnie wyróżnia trzy etapy postępowania restrukturyzacyjnego, tj. wszczęcie postępowania, wydanie decyzji o warunkach restrukturyzacji i zakończenie restrukturyzacji. W trakcie postępowania restrukturyzacyjnego w analizowanej sprawie doszło do zmiany przepisów prawa, które zmodyfikowały procedurę. Tym samym zastosowanie powinna znaleźć zasada o poddaniu danej czynności prawnej reżimowi wynikającemu z przepisów obowiązujących w dacie dokonania czynności (o ile ustawodawca explicite nie postanowił inaczej). Poza tym organy podatkowe w ramach postępowania restrukturyzacyjnego stosują przepisy prawa materialnego z dnia wydania decyzji, a nie z dnia złożenia wniosku. Decyzja taka ma bowiem charakter konstytutywny, czyli ustala (przyznaje) określoną preferencję.

W świetle powyższego organ odwoławczy zauważył, iż nawet późniejsze wprowadzenie obowiązku uzyskania opinii Prezesa UOKiK wiąże stronę, albowiem nadal jest to warunek formalny, a nie merytoryczny. Zatem uznać należy, że choć strona w dacie złożenia wniosku była zwolniona z obowiązku przedłożenia opinii Prezesa UOKiK, ponieważ ustawa o restrukturyzacji tego nie wymagała, to jednak na skutek zmiany przepisów winna być wezwana o jej przedłożenie, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Stosownie bowiem do przepisu art. 9 pkt 1 ustawy o restrukturyzacji - odpowiednie zastosowanie mają przepisy Ordynacji podatkowej m.in. w zakresie zobowiązań podatkowych wymienionych w art. 6 ustawy o restrukturyzacji, czyli między innymi do należności celnych.

Organ odwoławczy zauważył, iż strona na wezwanie organu I instancji z dnia [...] listopada 2010 r. załączyła do akt sprawy wniosek skierowany do Prezesa UOKiK o wydanie opinii w sprawie pomocy indywidualnej na restrukturyzację należności publicznoprawnych orzeczonych decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w C. z dnia [...] kwietnia 2002 r.

Organ I instancji pismem z dnia [...] marca 2011 r. (przesłanym do wiadomości organu celnego) został poinformowany przez Prezesa UOKiK, że wniosek strony w związku z upływem terminu wyznaczonego do jego uzupełnienia o stosowne informacje i dokumenty, został uznany za wycofany. Następnie pismem z dnia [...] listopada 2011 r. Naczelnik Urzędu Celnego w P. wezwał stronę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących okoliczności dokonania zgłoszenia towaru do procedury tranzytu skutkujących orzeczeniem opłaty manipulacyjnej dodatkowej.

W odpowiedzi na powyższe wyjaśniono, iż "fakt przewozu towaru w sposób opisany przez organ celny nie stanowił zamierzonego działania przewoźnika", a "brak wiedzy przewoźnika o ilości i rodzaju przewożonego towaru nie zapewniał prawidłowej realizacji przewozu na podstawie Konwencji TIR".

Mając powyższe na względzie Naczelnik Urzędu Celnego w P. decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., na podstawie art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem strony z dnia [...] listopada 2002 r. Za niecelowe uznał bowiem rozpatrzenie materiału dowodowego pod kątem przesłanek określonych w art. 1 ust. 2 oraz art. 2 pkt 4 i art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o restrukturyzacji z uwagi na brak w aktach sprawy opinii Prezesa UOKiK, której uzyskanie, jak wskazał, jest warunkiem koniecznym do rozpatrywania wniosku.

W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, iż kluczowym dla interpretacji przepisu art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej jest wyjaśnienie pojęcia "bezprzedmiotowości postępowania". Ponieważ zasadniczym celem postępowania administracyjnego jest konkretyzacja praw i obowiązków indywidualnego podmiotu, pojęcie bezprzedmiotowości należy odnieść do elementów materialnego stosunku prawnego. Zagadnienie to należy zatem rozpatrywać w odniesieniu do podmiotowych i przedmiotowych elementów stosunku prawnego, podstawy prawnej oraz stanu faktycznego wyrażonego w języku normy prawnej mającej zastosowanie w sprawie. W związku z tym przyczyny bezprzedmiotowości postępowania obejmują cztery kategorie:

a) podmiotowe dotyczące organu podatkowego lub stron postępowania;

b) przedmiotowe dotyczące interesu prawnego o którym ma się rozstrzygać w

sprawie;

c) podstawy prawnej załatwienia sprawy co do jej istoty oraz

d) prawotwórczych elementów stanu faktycznego.

Organ II instancji podkreślił, iż bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy bez rozstrzygnięcia jej co do istoty. Bezprzedmiotowość to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Bezprzedmiotowość zachodzi zatem wówczas, gdy w sposób oczywisty organ podatkowy stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Oceniając występowanie wymienionych kategorii bezprzedmiotowości postępowania Dyrektor Izby Celnej w W. stwierdził, iż w niniejszej sprawie żadna z przesłanek bezprzedmiotowości nie zachodzi. Wskazał, iż organ I instancji za przesłankę do umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego przyjął brak spełnienia warunku polegającego na przedstawieniu opinii Prezesa UOKiK, wynikającego z art. 12 ust 1 i 13 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy o pomocy publicznej. Zauważył, iż rozpatrując ponownie wniosek strony, w związku z orzeczeniem organu odwoławczego nie wzywał J.S. do uzupełnienia braku formalnego w tym zakresie w trybie art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej. Zatem z powyższych względów zaskarżoną decyzję uznał za wadliwą.

Organ II instancji podniósł, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy, wobec wystąpienia strony do Prezesa UOKiK z wnioskiem o wydanie opinii w sprawie pomocy indywidualnej na restrukturyzację należności publicznoprawnych, Naczelnik Urzędu Celnego w P. uwzględni wynik postępowania prowadzonego przed Prezesem UOKiK, zobowiązując stronę do przedłożenia przedmiotowej opinii. Podkreślił, iż wezwanie strony do uzupełnienia braku formalnego winno nastąpić w trybie art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej. Nieprzedłożenie żądanego dokumentu skutkować będzie koniecznością pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia nie zaś umorzeniem postępowania. Brak bowiem przesłanki do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej i nie oznacza, że postępowanie takie nie powinno być prowadzone. Dopiero bowiem wynik tego postępowania pozwala na ocenę zasadności wniosku strony.

8. Decyzję organu odwoławczego zaskarżył J.S. wnosząc o jej uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

- art. 233 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez błędną wykładnię w wyniku czego uchylono decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] lutego 2012 r. zamiast orzec co do istoty sporu;

- art. 1 ust. 2 ustawy o restrukturyzacji oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 września 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania małym i średnim przedsiębiorcom pomocy publicznej na restrukturyzację niektórych należności publicznoprawnych, poprzez bezzasadne uznanie, że strona nie spełnia przesłanek do objęcia jej postępowaniem restrukturyzacyjnym;

- art. 10 ustawy o restrukturyzacji przez odmowę umorzenia należności restrukturyzacyjnej;

- art. 6 ust. 4 ustawy o restrukturyzacji poprzez błędną wykładnię i zastosowanie;

- art. 122 oraz art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 9 pkt 1 ustawy o restrukturyzacji, poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia dostępnego w sprawie materiału dowodowego, a w rezultacie dokonanie ustaleń faktycznych w zakresie aktualnej sytuacji finansowej strony postępowania z całkowitym pominięciem stanu zaległości podatkowych ciążących na stronie;

- naruszenie wynikającej art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej zasady zaufania do organów państwa w wyniku złamania zasady lex retro non agit.

W uzasadnieniu skargi podkreślono min., że nieuzasadnione przeciąganie sprawy przez organ I instancji doprowadziło do zastosowania nowych przepisów, które wypaczyły sens prowadzonego postępowania.

W ocenie skarżącego przewlekłość postępowania doprowadziła do złamania podstawowych zasad państwa prawa, albowiem nie można domagać się spełnienia przez spółkę przesłanek prawnych zaistniałych po złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego.

Poza tym opinia Prezesa UOKiK nie może mieć w sprawie decydującego znaczenia. Również rozwiązania przewidziane w przepisach ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej nie mają żadnego wpływu na postępowanie restrukturyzacyjne prowadzone na podstawie przepisów innej ustawy (ustawy o restrukturyzacji).

Skarżący podniósł również, iż zaskarżona decyzja jest niezgodna z art. 210 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej albowiem nie posiada daty co należy uznać za kwalifikowaną wadę prawną uzasadniającą konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

9. Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2014 r., V SA/Wa 1232/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektor Izby Celnej w W. z dnia [...] lutego 2013 r., wskazując, że analiza treści kwestionowanego rozstrzygnięcia oraz jego uzasadnienia budzi wątpliwości co do tego czy uzasadnienie to odnosi się do adresata tegoż rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy jako stronę własnej decyzji wskazał wprawdzie J.S. podnosząc, iż pismem z dnia [...] listopada 2002 r. wniósł on o restrukturyzację należności celnych – opłaty manipulacyjnej dodatkowej ale jednocześnie na stronie 4 uzasadnienia tejże decyzji wymienia jako wnioskodawcę J.O., który wniosek o restrukturyzację zaległości celnych złożył dnia [...] listopada 2002 r., a więc dzień później niż J.S. W ocenie Sądu taki stan rzeczy rodził wątpliwości co do tego czy rozważania organu (przynajmniej po części) odnoszą się do J.S., czy też do innego podmiotu.

Poza tym z akt postępowania administracyjnego, którymi dysponował Sąd nie wynikało aby organ zwrócił uwagę na powyższą rozbieżność i aby próbował w jakichkolwiek sposób ją usunąć. Brak jest bowiem rozstrzygnięcia prostującego ową rozbieżność.

Taki stan rzeczy upoważniał do stwierdzenia, iż organ odwoławczy wykorzystał w przedmiotowej sprawie uzasadnienie decyzji podjętej w sprawie innego podmiotu i nie dokonał stosownych przeróbek redakcyjnych, albo uzasadnienie to odnosi się w całości bądź w części do takiego (innego) podmiotu. Jest wreszcie i trzecia możliwość wskazująca ewentualnie na to, iż podanie innych personaliów wnioskodawcy oraz daty złożonego przez niego wniosku było następstwem omyłki pisarskiej autora decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy przyznał się także do kolejnego uchybienia a mianowicie do wydania decyzji bez opatrzenia jej stosowną datą wydania.

Wprawdzie brak daty - o której mowa nie skutkuje co do zasady koniecznością stwierdzenia jej nieważności, jednakże trudno zgodzić się z organem, iż akurat w sprawie niniejszej ów brak nie ma znaczenia albowiem ustalenie stanu faktycznego i prawnego, które poprzedzało jej wydanie nie budzi wątpliwości. Zdaniem Sądu takie wątpliwości oczywiście istniały, a to ze względu na to o czym była mowa wcześniej tzn. ze względu na przywołanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji innej osoby niż jej adresat, oraz ze względu na różnice w dacie złożenia wniosku, który wszczął postępowanie administracyjne przed organem I instancji.

W ocenie sądu rozbieżności w tej materii (pomiędzy rozstrzygnięciem a jego uzasadnieniem) powodują, iż odniesienie się do zarzutów skargi uznać należało za przedwczesne.

10. Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. Dyrektor Izby Celnej w W. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] lutego 2012 r. Za podstawę rozstrzygnięcia wskazano treść art. 233 § 1 ust. 1 Ordynacji podatkowej, a także art. 9 pkt 1 ustawy o restrukturyzacji.

W motywach przypomniano dotychczasowy przebieg postępowania, a także wskazano na mające zastosowanie przepisy prawa.

Organ odwoławczy stwierdził, że "skoro Strona wybrała tryb załatwienia wniosku z [...].11.2002 r. jako pomocy publicznej na restrukturyzację winna spełniać, stosownie do treści art. 12 ust. 1 i art. 13 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy o pomocy publicznej, warunek polegający na przedstawieniu opinii Prezesa UOKiK na żądanie organu. Strona nie przedłożyła żądanego dokumentu, z tego też względu (...) organ I instancji zasadnie umorzył postępowanie w sprawie restrukturyzacji należności publicznoprawnych od przedsiębiorców z tytułu należności celnych, tj. opłaty manipulacyjnej dodatkowej w kwocie 116.648 zł."

In fine uzasadnienia zwrócono uwagę, że Prezes UOKiK pismami z dnia [...].04.2012r. i [...].06.2013r. informował Stronę o niekompletności wniosku o wydanie opinii w sprawie pomocy indywidualnej restrukturyzacji, wzywając do uzupełnienia braków. Natomiast pismem z dnia [...].08. 2013r., wobec nieprzekazania żądanych informacji, wniosek – jako niekompletny – został pozostawiony bez rozpoznania.

11. W skardze – postulującej uchylenie w całości decyzji Organu II instancji, a także zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego – zarzucono naruszenie:

a) art. 1 ust. 2 ustawy o restrukturyzacji oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 września 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania małym i średnim przedsiębiorcom pomocy publicznej na restrukturyzację niektórych należności publicznoprawnych, poprzez bezzasadne uznanie, nie spełnia przesłanek do objęcia jej postępowaniem restrukturyzacyjnym;

b) art. 10 ustawy o restrukturyzacji odmowę umorzenia należności restrukturyzacyjnej;

c) art. 6 ust. 4 ustawy o restrukturyzacji poprzez błędną wykładnię i zastosowanie;

d) art. 122 oraz art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 9 pkt 1 ustawy o restrukturyzacji, poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia dostępnego w sprawie materiału dowodowego, a w rezultacie dokonanie ustaleń faktycznych w zakresie aktualnej sytuacji finansowej Strony postępowania z całkowitym pominięciem stanu zaległości podatkowych ciążących na stronie;

e) naruszenia wynikającej art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej zasady zaufania do organów państwa w wyniku złamania zasady lex retro non agit.

W uzasadnieniu wskazano, iż w opinii Naczelnika Urzędu Celnego, za niecelowe było rozpatrzenie materiału dowodowego pod kątem przesłanek określonych w art. 1 ust. 2 oraz art. 2 pkt 4 i art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o restrukturyzacji z uwagi na brak w aktach sprawy opinii Prezesa UOKIK. Zdaniem Skarżącego przedmiotowej sprawie toczącej się od 14 lat podatnik złożył wniosek zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Przewlekłe prowadzenie postępowania, w tym czterokrotne uchylenie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego jednokrotne uchylenie decyzji zarówno Dyrektora Izby Celnej jak i Naczelnika Urzędu Celnego doprowadziło do naruszenia zasady zaufania do organów państwa. W momencie składania wniosku o rozpoczęcie postępowania restrukturyzacyjnego zostały spełnione wszelkie przesłanki zawarte w ustawie a sam wniosek był kompletny. Zdaniem Strony postępowanie organu administracji powinno być skontrolowane pod względem wypełnienia obowiązków z art. 120-129 Ordynacji podatkowej, mających na celu sprawne - szybkie i wnikliwe załatwienie sprawy, tak by postępowanie prowadzone było w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Nieuzasadnione przeciąganie sprawy przez organ I instancji (jest to fakt niepodważalny) doprowadziło do zastosowania przez niego nowych przepisów, które wypaczyły sens prowadzonego postępowania. Przewlekłość postępowania doprowadziła do złamania podstawowych zasad państwa prawa. W sprawie nie powinny mieć zastosowania przepisy obowiązujące od 2005, 2006 czy też 2010 roku ale te, które byłyby zastosowane, gdyby organ administracji działał zgodnie z obowiązującymi go przepisami.

Postępowanie restrukturyzacyjne uregulowane w ustawie o restrukturyzacji mogło zostać wszczęte na wniosek przedsiębiorcy złożony w okresie od dnia [...] października 2001 r. do dnia [...] listopada 2002 r. spełniający ściśle określone warunki ustalone w art. 13 ust. 1-4 tej ustawy. Wniosek nie spełniający warunku przedstawienia programu restrukturyzacji wraz z informacją o bieżącej sytuacji przedsiębiorcy (art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o restrukturyzacji) oraz warunków wynikających z treści art. 13 ust. 1 i 2 pozostawia się bez rozpatrzenia (art. 13 ust. 5 tej ustawy). Wśród tych warunków ustanowiono obowiązek dołączenia do wniosku wykazu wierzytelności i wszelkich wymagalnych długów (art. 13 ust. 2 pkt 2 lit. a-c tej ustawy) oraz kopii ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych wraz z informacją o ustanowionych na nich obciążeniach (art. 13 ust. 2 pkt 3 usatwy). Znajdujący się w aktach sprawy wniosek wszystkie elementy zawierał.

Zaskarżona decyzja narusza zasadę zaufania do organów państwa wyrażoną w art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez złamanie zasady lex retro non agit. Nie można bowiem domagać się spełnienia przez Spółkę przesłanek prawnych zaistniałych po złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego.

Powszechnie akceptowana w orzecznictwie i w doktrynie jest zasada stosowania przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie wydania decyzji, o ile ustawodawca nie stanowi inaczej. Wynika to z ustanowionej w art. 7 Konstytucji RP, jak również w art. 6 kpa, zasady praworządności, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Działanie na podstawie prawa, to działanie na podstawie przepisów obowiązujących w dniu wydawania decyzji administracyjnej. Zasada praworządności nakłada zatem na organy orzekające obowiązek ustalenia mocy wiążącej przepisu w dniu wydania decyzji. Po ustaleniu jego mocy obowiązującej, organy powinny podjąć czynności w celu ustalenia stanu faktycznego w sprawie, do którego zastosowany zostać powinien przepis obowiązujący w dniu orzekania. Od tej reguły mogą zostać wprowadzone odstępstwa przepisami przejściowymi (patrz wyroki NSA z 16 maja 2007 r., sygn. I OSK 1080/06 oraz z 21 czerwca 2006 r., sygn. I OSK 943/O).

Nie ulega wątpliwości, że każda nowa ustawa, a w szczególności taka, która wprowadza zmiany w innych ustawach, zgodnie z wymogami przyzwoitej legislacji, powinna zawierać przepisy przejściowe i dostosowujące, aby nie zaskakiwać zainteresowanych nowymi regulacjami (orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 marca 1993 r. K 9/92 - OTK 1993, nr 1, poz. 6 i z dnia 24 maja 1994 r., K 1/94 - OTK 1994, nr 1, poz. 10). Przepisy przejściowe (intertemporalne) powinny też prowadzić do tego, aby obciążenia związane ze zmianą prawa były proporcjonalnie rozkładane na adresatów norm prawa dotychczasowego i adresatów nowych norm prawnych. Decyzja o zmianie prawa nie powinna być decyzją arbitralną prawodawcy, a przepisy przejściowe powinny łagodzić uciążliwe zmiany obowiązującego prawa.

Rozstrzygnięcie kwestii intertemporalnych przez ustawodawcę lub też w przypadku braku takiego rozstrzygnięcia w procesie stosowania prawa, polegać może na przyjęciu jednej z trzech zasad: po pierwsze - zasady bezpośredniego działania prawa (nowe prawo od momentu wejścia w życie reguluje wtedy także wszelkie zdarzenia z przeszłości); po drugie – zasady dalszego obowiązywania dawnego prawa, zgodnie z którą prawo to mimo wejścia w życie nowych regulacji ma zastosowanie do zdarzeń, które wystąpiły w przeszłości; po trzecie - zasady wyboru prawa, zgodnie z którą wybór reżimu prawnego mającego zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie nowego prawa pozostawia się zainteresowanym podmiotom (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2005 r., P 9/04 – OTK 2005/1/9; J. Mikołajewicz, Prawo intertemporalne. Zagadnienia teoretycznoprawne, Poznań 2000, str. 62 i uchwała NSA z dnia 10 kwietnia 2006r., sygn. I OPS 1/06, ONSAiWSA 2006/3/71).

Jak słusznie wskazał NSA w powołanej wyżej uchwale 7 sędziów, na bezpośrednie działanie ustawy nowej do zdarzeń mających miejsce przed jej wejściem w życie, ustawodawca powinien się zdecydować tylko w sytuacji, gdy za tym przemawia ważny interes publiczny, którego nie można wyważyć z interesem jednostki (orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 2 marca 1993 r., K 9/92 - OTK 1993/1/6, z 19 października 1993 r., K 14/92 - OTK 1993/2/35). Poza tym, bezpośrednie działanie prawa nowego, chociaż wygodne dla ustawodawcy z punktu widzenia porządku prawnego, w praktyce niesie liczne zagrożenia w postaci naruszenia zasady zaufania obywatela do państwa, zasady ochrony praw nabytych, czy też zasady nieretroakcji prawa, które to zasady wynikają z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP).

Skarżący dostrzegał, że jeżeli decyzja organu administracji publicznej jest wydawana po wejściu w życie zmiany odpowiedniego przepisu, trzeba wziąć pod uwagę podstawową zasadę współczesnego prawa intertemporalnego tj. zasadę niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit), którą to zasadę można wyprowadzić z art. 2 Konstytucji RP, statuującego konstrukcję państwa prawa. Przyjmuje się przy tym, że w razie kolizji, czy w sprawie ma zastosowanie przepis dotychczasowy, czy nowy, przepis dotychczasowy ma zastosowanie, jeżeli pod jego rządem powstał (zmienił się albo wygasł) stosunek prawny, którego treść została bezpośrednio wyznaczona przez ten przepis. Na tej podstawie sformułowana została ogólna zasada, w myśl której nowa ustawa nie ma być stosowana przy ocenie tak pozytywnych, jak i negatywnych skutków zdarzeń prawnych, które nastąpiły przed jej wejściem w życie (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2010 r. sygn. akt II GSK 443/09). Dodatkowo w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podnosi się, że modyfikacje dokonywane przez wprowadzenie nowych przepisów odnoszących się do uprawnień przysługujących określonym podmiotom na mocy dotychczas obowiązującego prawa, nie tylko obniżają zaufanie obywateli do prawa, ale mogą również niejednokrotnie sprzeciwiać się ratio legis instytucji prawnej (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 marca 2004 r., sygn. akt K 32/03, OTK-A 2004/3/22).

Z naruszeniem zakazu retroaktywności – zdaniem Skarżącego - mamy do czynienia wówczas, gdy do czynów, stanów rzeczy lub zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, stosujemy te nowe przepisy. O retroaktywnym działaniu prawa mówimy wtedy, gdy nowe prawo stosuje się do zdarzeń "zamkniętych w przeszłości", zakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów. Z retrospektywnością prawa mamy zaś do czynienia wtedy, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", ciągłym, takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia /"stosunki w toku"/, które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy (por. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 1986 r., U 5/86 - OTK 1986/1/1 i z dnia 28 maja 1986 r., U 1/86 - OTK 1986 poz. 2).

Zdaniem Skarżącego Dyrektor Izby Celnej błędnie uznał, iż w przedmiotowej sprawie decydujące znaczenia ma opinia Prezesa UOKiK. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 września 2006 roku sygn. akt I FSK 1133/05 stwierdził "Opinia, o której mowa w art. 12 ust. 1, art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. Nr 123, poz. 1291), nie stanowi "zagadnienia wstępnego", gdyż nie jest rozstrzygnięciem w sprawie. W postępowaniu restrukturyzacyjnym opinia Prezesa UOKiK jest elementem materiału dowodowego w sprawie restrukturyzacji, która winna być traktowana na równi z innymi warunkami, jakie musi spełniać przedsiębiorca ubiegający się o umorzenie należności podatkowych na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 166, poz. 1287 ze zm.).

W ocenie Skarżącego rozwiązania przewidziane w przepisach ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej nie mają żadnego wpływu na postępowanie restrukturyzacyjne prowadzone na podstawie przepisów ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Oba postępowania nie uzupełniają się, lecz są wobec siebie konkurencyjne. Ustawa o restrukturyzacji nadal obowiązuje i ustawodawca nie wprowadził do niej norm odsyłających do ustawy o postępowaniu w sprawach pomocy publicznej, a to oznacza, że brak jest podstaw prawnych, aby w postępowaniu restrukturyzacyjnym stosować przepisy drugiej z ustaw. Dlatego też w przedmiotowej sprawie Dyrektor Izby Celnej powinien albo rozstrzygnąć sprawę co do istoty czyli, orzec o postępowaniu restrukturyzacyjnym albowiem z akt sprawy bezspornie wynika, iż Skarżący spełniał przesłanki do objęcia go postanowieniami ustawy restrukturyzacyjnej, ewentualnie wskazać organom I instalacji, iż opinia Prezesa UOKiK nie ma wpływu na treść decyzji kończącej postępowanie restrukturyzacyjne, a prezes UOKiK nigdy też nie nadzorował pomocy przyznawanej na podstawie ustawy restrukturyzacyjnej, zaś jego rola w tym zakresie ograniczała się do kwestii o charakterze ewidencyjno-statystycznym.

Skarżący również podkreślił, iż od 14 lat nie może z winny błędnych rozstrzygnięć organów państwa pozyskać decyzji o restrukturyzacji. Żądanie od skarżącego z powodu upływu 14 lat dostarczania coraz większej ilości opinii na podstawie przepisów nie istniejących w momencie złożenia wniosku wypacza w ogóle sens restrukturyzacji w rozumieniu ustawy restrukturyzacyjnej. Z uzasadnienia projektu do ustawy wynika, że "Ustawa ma na celu radykalne oddłużenie przedsiębiorstw w zakresie należności publicznoprawnych znanych oraz należności samodzielnie ujawnionych przez przedsiębiorców. Celem oddłużenia jest poprawa sytuacji przedsiębiorstw, w tym przywrócenie płynności finansowej, zdolności kredytowej, stworzenie warunków dla stabilizacji i rozwoju przedsiębiorstw, przywrócenie długookresowej zdolności konkurowania na rynku, a tym samym do wzrost zatrudnienia."

12. W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty zbieżne z motywami rozstrzygnięć.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy – zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tego aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obowiązującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.

Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwieniem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych – co do zasady - sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje – w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych – kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność ( a niekiedy bezczynność) tego organu. Nie może zatem – co do zasady – zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy.

II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.).

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.

Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych – w pierwszym rzędzie weryfikowana poprzez pryzmat podstawowych zasad postępowania administracyjnego - stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparaty administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa ( vide P. Piszczek: Zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego w świetle orzecznictwa NSA, Episteme 2008, nr 79, s. 21-54).

III. W powyższym kontekście – stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. – należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeksu postępowania administracyjnego – Dz. U z 2013 r., poz. 267 ze zm. ( dalej k.p.a.) lub w innych przepisach (np. w art. 247 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa- Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm. - dalej o.p.). Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach.

Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływ na wynik sprawy.

Za usprawniające tok postępowania administracyjnego należy uznać rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w art. 145 § 3 p.p.s.a. polegające na tym, że w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 tego przepisu, Sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza to postępowanie.

IV. Kolejną - istotną zmianą - służącą usprawnieniu postępowania administracyjnego jest przyznanie sądom administracyjnym uprawnienia do merytorycznego orzekania (art. 145a p.p.s.a.), które stanowi odstępstwo od funkcjonującego równolegle modelu kasacyjnego. Celem zmian jest przyznanie sądowi – w zakresie objętym art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz pkt 2 p.p.s.a. - uprawnienia zobowiązania organu w kwestii wydania decyzji lub postanowienia o wskazanym rozstrzygnięciu w określonym przez Sąd terminie. O ile okoliczności sprawy będą uzasadniały wydanie stosownego rozstrzygnięcia, Sąd nie tylko może uchylić zaskarżony akt administracyjny, ale wskazać - w wiążący sposób - tryb załatwienia sprawy, albo jej rozstrzygnięcie. Regulacja ta przyznaje więc Sądowi prawo do merytorycznego rozstrzygnięcia, które jest jednak wyłączone, gdy przepisy pozostawiają to uznaniu organu.

V. Istotnym – z punktu widzenia zakresu przedmiotowego kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne I instancji – jest art. 134 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – wprowadzony został wyjątek od tej zasady dotyczący skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego. Przeprowadzona zmiana wynika z brzmienia dodanego art. 57a p.p.s.a., który wprost stanowi o związaniu sądu administracyjnego granicami skargi oraz powołaną podstawą prawną w tego rodzaju sprawach.

VI. Zgodnie z przyjętym orzecznictwem zasadą jest, że postępowanie prowadzi się według przepisów obowiązujących w dacie dokonania poszczególnych czynności. Wyjątek od powyższej zasady, tj. stosowanie przepisów postępowania poprzednio obowiązujących musi wyraźnie wynikać z przepisu przejściowego. W związku z powyższym, skoro ustawodawca nie uregulował tej kwestii w sposób szczególny, każda zmiana przepisów postępowania powoduje konieczność stosowania przepisów aktualnie obowiązujących. W przypadku przepisów prawa materialnego dla oceny czy dane zachowanie (zdarzenie) jest objęte reglamentacją prawa stosuje się przepisy z daty jego zaistnienia (choć i ta zasada może doznać ograniczeń w przypadku przepisów retroakcyjnych), ale już ewentualne skutki mogą być wyznaczane na mocy przepisów przejściowych przez przepisy z innej daty (vide: wyrok NSA z dnia 01.10.2009 r., sygn. akt II FSK 643/08).

Zauważenia wymaga, iż z dniem 1 grudnia 2009 r. wszedł w życie Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, podpisany w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz. Urz. UE C 306 z 17 grudnia 2007 r.).

Zgodnie z art. 107 ust. 1 TFUE (dawny art. 87 TWE), wszelka pomoc przyznawana przez Państwo Członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi. Art. 107 ust. 2-3 TFUE określa, jaka pomoc może być uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym.

Z kolei art. 108 TFUE stanowi, iż Komisja Europejska powinna być informowana (w czasie odpowiednim dla przedstawienia swoich uwag) o wszelkich planach przyznania lub zmiany pomocy. Ponadto, państwo członkowskie nie może wprowadzić w życie projektowanych środków dopóki procedura notyfikacji nie doprowadzi do wydania decyzji końcowej o ich zgodności z rynkiem wewnętrznym. W przypadku udzielenia pomocy z naruszeniem tego przepisu, Komisja Europejska może zażądać zwrotu pomocy wraz z odsetkami od dnia jej udzielenia, jeżeli uzna, iż pomoc ta jest niezgodna z zasadami rynku wewnętrznego.

VII. Jak wynika z wyjaśnienia Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (vide: strona internetowa www.uokik.gov.pl), zgodnie ze stanowiskiem Komisji Europejskiej, przedstawionym w dotychczas wydanych decyzjach, nie mogą być badane przez Komisję (ani w trybie określonym w art. 108 ust. 3 TFUE, ani w trybie procedury przejściowej określonej w Akcie Przystąpienia) środki pomocowe przyznane przed przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej i niemające zastosowania po przystąpieniu. W celu ustalenia momentu, w którym środki pomocy zostały przyznane, właściwym kryterium oceny jest prawnie wiążący akt, na mocy którego właściwe władze krajowe zobowiązują się do udzielenia pomocy. Za przyznanie pomocy uznaje się prawne zobowiązanie Państwa do jej udzielenia, a nie wypłatę. Wszelkie płatności, obecne lub przyszłe, w ramach danego zobowiązania prawnego, stanowią jedynie wykonanie zobowiązania i nie mogą być rozumiane jako pomoc nowa lub dodatkowa.

VIII. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy zauważenia wymaga, iż wnioskiem z dnia [...] listopada 2002r. Skarżący wniósł o restrukturyzację należności celnych orzeczonych decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w C. z dnia [...] kwietnia 2002r., nr [...]. Zatem aktem prawa materialnego regulującym problematykę pomocy publicznej w dacie składania wniosku była ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji.

W rozpoznawanej sprawie, ze względu na toczący się spór, decyzja o warunkach restrukturyzacji nie została wydana. W związku z wstąpieniem Rzeczypospolitej Polskiej w struktury Unii Europejskiej, w stosunku do należności powstałych przed dniem akcesji, co do których z uwagi na istnienie należności spornych nie zostały wydane decyzje o warunkach restrukturyzacji, pomoc udzielana na mocy wymienionej ustawy podlega zgłoszeniu do Komisji Europejskiej. Problematyka pomocy publicznej objęta została regulacją zawartą w ustawie z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r., Nr 59, 404 z późn. zm.), która uchyliła ustawę z dnia 27 lipca 2002 r. o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców (Dz. U. Nr 141, poz. 1177 ze zm.). Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w nowej ustawie wydano rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 września 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania małym i średnim przedsiębiorcom pomocy publicznej na restrukturyzację niektórych należności publicznoprawnych (Dz. U. Nr 169, poz. 1202).

W świetle powyższego, nawet późniejsze wprowadzenie przepisów regulujących sposób postępowania o udzielenie pomocy publicznej wiąże Skarżącego, albowiem zarówno ustawodawca krajowy, jak i przepisy wspólnotowe określiły warunki formalne ubiegania się o przyznanie pomocy restrukturyzacyjnej. Skarżący nie otrzymał natomiast przyrzeczenia otrzymania tej pomocy na podstawie aktu prawnego, jakim byłaby wydana decyzja o warunkach restrukturyzacji. Do wniosku takiego prowadzi analiza przepisów ustawy o restrukturyzacji, które kształtują proces restrukturyzacji jako trójelementowe postępowanie. Ustawa o restrukturyzacji wyraźnie wyróżniała trzy etapy postępowania restrukturyzacyjnego, tj. wszczęcie postępowania, wydanie decyzji o warunkach restrukturyzacji i zakończenie restrukturyzacji. W rozpoznawanej sprawie nastąpiło wszczęcie postępowania, jednak nie doszło w nim do wydania decyzji o warunkach restrukturyzacji.

Jak wskazano wyżej, w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego w analizowanej sprawie doszło do zmiany przepisów prawa, które zmodyfikowały procedurę. Tym samym zastosowanie powinno znaleźć zasada o poddaniu danej czynności prawnej reżimowi wynikającemu z przepisów obowiązujących w dacie dokonania czynności (o ile ustawodawca explicite nie postanowił inaczej). Zasada ta została uwzględniona przez organ pierwszej instancji w orzeczeniu z dnia [...] lutego 2012 r. (k. 198-205). Organ restrukturyzacyjny był bowiem zobowiązany do uwzględnienia przepisów prawa wspólnotowego, które stały się częścią krajowego porządku prawnego w czasie trwania postępowania restrukturyzacyjnego, jak również zmiany przepisów krajowych, w postaci uchwalenia przez ustawodawcę ustawy o pomocy publicznej. Postępując inaczej organ restrukturyzacyjny naruszyłyby art. 2 i art. 9 Konstytucji, co stanowiłoby pogwałcenie zasady praworządności.

IX. Art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej stanowi, iż "projekty programów pomocowych, w tym przewidujących udzielanie pomocy w ramach wyłączeń grupowych, oraz pomocy indywidualnej, a także pomocy indywidualnej na restrukturyzację, wymagają uzyskania opinii Prezesa Urzędu, a w zakresie pomocy publicznej w rolnictwie lub rybołówstwie - ministra właściwego do spraw rolnictwa.

2. Projekt pomocy indywidualnej udzielanej w ramach wyłączeń grupowych nie wymaga uzyskania opinii, o której mowa w ust. 1, chyba że podmiot udzielający pomocy wystąpi o jego notyfikację. Do notyfikacji przepis art. 18 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

3. Przepisu ust. 1 nie stosuje się w przypadku projektów programów pomocowych przewidujących udzielanie pomocy publicznej w rolnictwie lub rybołówstwie opracowywanych przez ministra właściwego do spraw rolnictwa.

4. Opinia, o której mowa w ust. 1, zawiera w szczególności:

1) stanowisko, czy projekt przewiduje udzielanie pomocy publicznej;

2) stanowisko w sprawie zgodności pomocy publicznej ze wspólnym rynkiem;

3) propozycje zmian przedstawione w celu zapewnienia zgodności postanowień projektu ze wspólnym rynkiem;

4) stanowisko w sprawie obowiązku notyfikacji projektu.

Natomiast zgodnie z art. 13 ust. 1 ww. ustawy, z wnioskiem o wydanie opinii, o której mowa w art. 12 ust. 1, występuje w przypadku projektu:

1) programu pomocowego - organ administracji publicznej opracowujący projekt tego

programu;

2) pomocy indywidualnej - podmiot udzielający tej pomocy;

3) pomocy indywidualnej na restrukturyzację - podmiot ubiegający się o tę pomoc.

2. Do wniosku o wydanie opinii dołącza się projekt programu pomocowego lub projekt aktu, na podstawie którego ma być udzielana pomoc indywidualna, w szczególności projekt decyzji lub umowy, oraz informacje niezbędne do wydania opinii, dotyczące w szczególności adresatów zamierzonej pomocy, jej przeznaczenia, formy, wielkości i czasu trwania.

3. W przypadku projektu pomocy indywidualnej na restrukturyzację do wniosku o wydanie opinii dołącza się informacje, o których mowa w ust. 2, plan restrukturyzacyjny oraz opinie podmiotu lub podmiotów udzielających pomocy o możliwości jej udzielenia na zasadach określonych w tym planie.

3a. Podmioty udzielające pomocy są zobowiązane do wydania opinii w sprawie możliwości udzielenia pomocy, o której mowa w ust. 3.

3b. Wnioski o wydanie opinii, o której mowa w art. 12 ust. 1, wraz z załączonymi do nich projektami, informacjami lub planem restrukturyzacyjnym, przekazuje się w formie papierowej i elektronicznej."

X. Organ I instancji pismem z dnia [...] listopada 2010 r. (k. 156) wezwał Skarżącego o uzupełnienie wniosku z dnia [...] listopada 2011 r. o wystąpienie do Prezesa UOKiK o wydanie opinii w sprawie pomocy indywidualnej na restrukturyzację. Dokument taki nie został załączony do akt sprawy. Natomiast pismem z dnia [...] marca 2011 r. organ restrukturyzacyjny został poinformowany przez Prezesa UOKiK, że wniosek Skarżącego z dnia [...] listopada o wydanie takiej opinii został uznany za wycofany (k. 165). W świetle powyższych okoliczności Naczelnik Urzędu Celnego w P. decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., trafnie na podstawie art. 208 § 1 o.p, umorzył postępowanie w sprawie restrukturyzacji należności publicznoprawnych od przedsiębiorców z tytułu należności celnych, tj. opłaty manipulacyjnej dodatkowej w kwocie 116.648,00 zł.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, iż Skarżący, reprezentowany przez Pełnomocnika, pismem z dnia [...] marca 2012 r. (k. 210), a następnie pismem z dnia [...] maja 2013 r. (co wynika w pisma UOKiK z dnia [...].06.2013r.), ponownie wystąpił z wnioskiem do Prezesa UOKiK o wydanie stosowniej opinii. Pomimo wezwań o uzupełnienie wniosków o stosowne dokumenty (pismo Prezesa UOKiK z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] - k. 216, z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] - k. 241, z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] - k. 297) i ich nie załączenie przez Skarżącego, wniosek jako niekompletny został pozostawiony bez rozpatrzenia (pismo Prezesa UOKiK z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] - k. 329).

XI. Sąd zauważa, iż zmiana przepisów prawa procesowego oraz doniosła zmiana systemowa w postaci przyjęcia dorobku acquis communautaire, były właściwą podstawą do wezwania Skarżącego o uzupełnienie wniosku z dnia [...] listopada 2002 r. o opinię Prezesa UOKiK. W sytuacji gdy w niniejszej sprawie nie wydano decyzji o warunkach restrukturyzacji, nie załączenie przez Skarżącego opinii Prezesa UOKiK, w ocenie organu I instancji, stanowiło przesłankę do wydania rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania w sprawie restrukturyzacji należności publicznoprawnych od zaległości z tytułu należności celnych, tj. opłaty manipulacyjnej dodatkowej. Skoro Skarżący wybrał tryb załatwienia wniosku z dnia [...] listopada 2002 r. jako pomocy publicznej na restrukturyzację winien spełnić, stosownie do przepisów art. 12 ust. 1 i art. 13 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy o pomocy publicznej, warunek polegający na przedstawieniu opinii Prezesa UOKiK na żądanie organu. Skarżący nie przedłożył żądanego dokumentu, z tego też względu, mając na uwadze zasadę praworządności oraz bezprzedmiotowość dalszego postępowania organ I instancji zasadnie, w ocenie Sądu, umorzył postępowanie w sprawie restrukturyzacji należności publicznoprawnych od przedsiębiorców z tytułu należności celnych, tj. opłaty manipulacyjnej dodatkowej. Wobec powyższego decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. (k. 375-379) Dyrektor Izby Celnej w W. trafnie utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie organu I instancji. Stosownie bowiem do art. 208 § 1 o.p, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

XII. Za bezpodstawny uznać należy zarzut naruszenia przepisów art. 121 § 1 o.p, ponieważ w niniejszej sprawie nie naruszono zasady zaufania do organów państwa w wyniku złamania zasady lex retro non agit. W ocenie Sądu, Naczelnik Urzędu Celnego w P., wobec braku przepisów przejściowych przesądzających o stosowaniu przepisów dotychczasowych, wydał rozstrzygnięcie rozważając stosowanie przepisów obowiązujących w dacie złożenia wniosku z dnia [...] listopada 2002 r. i w dacie wydania decyzji tj. z dnia [...] lutego 2012r., tj. przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców oraz ustawy z dnia 30 kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej. Zastosowanie przepisów procesowych obowiązujących z daty rozstrzygania nie narusza zasady nie działania prawa wstecz, co zostało przedstawione wyżej.

XIII. Bezpodstawne są również zarzuty odnośnie naruszenia przepisów art. 1 ust. 2 ustawy o restrukturyzacji oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 września 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków ustalania małym i średnim przedsiębiorcom pomocy publicznej na restrukturyzację niektórych należności publicznoprawnych, poprzez bezzasadne uznanie niespełnienia przesłanek do objęcia jej postępowaniem restrukturyzacyjnym, ponieważ zaskarżona decyzja nie rozstrzygała kwestii czy Skarżącego można uznać za przedsiębiorcę, o którym mowa w przepisach o dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców, tj. takiego, który traci zdolność do konkurowania na rynku, wyrażającą się zwłaszcza w znacznym stopniu: zmniejszeniem obrotów, nadmierną zdolnością produkcyjną, wzrostem zapasów, spadkiem zyskowności lub ponoszeniem strat, jak również wzrostem zadłużenia i brakiem możliwości uzyskania bankowych kredytów, poręczeń lub gwarancji, a więc znajdującego się w trudnej sytuacji ekonomicznej. A zatem nie dokonano w skarżonym orzeczeniu ustaleń faktycznych w zakresie aktualnej sytuacji finansowej strony postępowania z całkowitym pominięciem zaległości podatkowych ciążących na stronie, co w tym kontekście nie może stanowić zarzutu naruszenia przepisów art. 122 oraz art. 187 § 1 o.p. poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia dostępnego w sprawie materiału.

XIV. W zaskarżonej decyzji organ II instancji nie dokonywał oceny zasadności odmowy umorzenia należności celnych podlegających restrukturyzacji w świetle przepisów art. 6 ust. 4 ustawy o restrukturyzacji, ponieważ przedmiotem weryfikacji były przesłanki do wydania przez organ I instancji rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania w sprawie restrukturyzacji należności publicznoprawnych od zaległości z tytułu należności celnych, orzeczonego na podstawie przepisów art. 208 § 1 o.p. Zatem nietrafny jest zarówno zarzut naruszenia przepisów art. 6 ust. 4 jak i art. 10 ustawy o restrukturyzacji.

XV. Końcowo należy wskazać, że Sąd jest związany treścią uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z dnia 29.06.2010 r., V SA/Wa 2022/09, którego treść przytoczono w motywach skargi (str. 3); zapomniano jednak o najważniejszej konstatacji "Postępowanie to powinno natomiast uwzględniać zmianę stanu prawnego dotyczącego restrukturyzacji zaległości przedsiębiorców, która nastąpiła po akcesji Polski do UE". Ten postulat prawidłowo zinterpretowały Organy I i II instancji.

XVI. Niniejsze rozstrzygnięcie wpisuje się w nurt orzecznictwa NSA, który reprezentuje treść wyroku NSA z dnia 1.10.2009 r., II FSK 643/08, a także z dnia 19.10.2011 r., II FSK 768/10.

Jednocześnie Sąd wskazuje, iż w systemie orzecznictwa NSA brak jest wyroku z 13.09.2006 r., I FSK 1133/05 (str. 7 skargi) stąd brak jest możliwości zweryfikowania cytatu.

XVI. Mając na uwadze treść art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.