Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1709/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 559/22 w sprawie ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 kwietnia 2022 r. nr SKO Gd/946/22 w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 14 grudnia 2022 r. sygn. II SA/Gd 559/22 oddalił skargę R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 kwietnia 2022 r. nr SKO Gd/946/22 w przedmiocie zasiłku celowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że zasadniczym powodem odmowy przyznania skarżącemu pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na miesiąc listopad 2021 r. był brak współdziałania skarżącego z pracownikami Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (MOPR) w Gdańsku, w tym w szczególności uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że to na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b ustawy o pomocy społecznej, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zatem żeby otrzymać pomoc społeczną, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki. Zaś pierwszym wysiłkiem, jaki powinna uczynić osoba ubiegająca się o pomoc społeczną jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej i majątkowej, czego skarżący nie uczynił. Nie sposób też pominąć, że skarżący w pismach kierowanych do OPS wprost wskazywał, że nie życzy sobie jakiegokolwiek kontaktu z bezpośredniego pracownikami socjalnymi, a jedynie pisemnego, listownego. Tymczasem regulacje ustawowe nie przewidują możliwości przyznania jakiegokolwiek zasiłku bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Skargę kasacyjną od wyroku złożył R. C. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., art. 67 § 5 p.p.s.a., art. 91 § 2 p.p.s.a. oraz art. 109 p.p.s.a. poprzez:

- brak prawidłowego zawiadomienia pełnomocnika skarżącego o rozprawie wyznaczonej na dzień 14 grudnia 2022r.,

- błędne uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku Wydział II, iż doszło do prawidłowego zawiadomienia strony o terminie rozprawy,

- przeprowadzenie rozprawy mimo niezawiadomienia o jej terminie pełnomocnika Skarżącego, co pozbawiło Skarżącego i jego pełnomocnika możliwości uczestnictwa w rozprawie, bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku w sprawie, a tym samym pozbawiło skarżącego możliwości obrony swych praw.

Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. oraz przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, powiększonych o obowiązującą stawkę podatku VAT w wysokości 150% stawki minimalnej, przy czym oświadczono, iż koszty te nie zostały zapłacone - ani w całości, ani w części oraz kosztów dojazdu do siedziby Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w celu zapoznania się oraz wykonania fotokopii akt przedmiotowej sprawy w kwocie 59,- zł. Wniesiono przy tym o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przy uwzględnieniu przez Sąd faktu wydania przez "Trybunał Konstytucyjny" orzeczenia w sprawie SK 78/21 gdzie stwierdzono, iż: "§ 17 ust. 1 pkt 2 oraz § 17 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18, ze zm.) są niezgodne z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 2 i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że wskazane w nich stawki dla adwokatów ustanowionych obrońcami z urzędu są niższe od stawek w tych samych sprawach dla adwokatów ustanowionych obrońcami z wyboru. ".

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Dz.U. 2023, poz. 1634 – dalej jako: "p.p.s.a." Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę nieważność postępowania. Przesłanki nieważności postępowania wymienione zostały w § 2 powyższego artykułu i brane są przez Naczelny Sąd Administracyjny pod uwagę z urzędu, bez względu na to czy skarga kasacyjna zawiera zarzuty w tym względzie, czy też nie.

Analiza akt niniejszej sprawy ujawniła, że wydanie zaskarżonego wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nastąpiło w warunkach nieważności postępowania. W sprawie doszło do naruszenia art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., zgodnie z którym nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Zasadnie na zaistnienie przesłanek z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. wskazała skarga kasacyjna.

Jak wynika z akt sprawy R. C. już w złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skardze wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w tym poprzez ustanowienie pełnomocnika zawodowego. W piśmie z dnia 05 sierpnia 2022 r. skarżący zwracając się do Sądu informował, że chce aby jego sprawa została na rozprawie przeprowadzonej z udziałem przyznanego pełnomocnika, bowiem on sam z uwagi na swoją niepełnosprawność nie będzie w stanie stawić się na rozprawie. Pismem z dnia 31 sierpnia 2022 r. Pomorska Izba Adwokacka w Gdańsku poinformowała, że na skutek postanowienia z dnia 23 sierpnia 2022 r. adwokatem z urzędu dla R. C. została ustanowiona adw. S. Z. . Pismem z dnia 11 października 2022 r. skarżący informując, że jest po konsultacji z adw. S. Z. prosi o możliwie najszybsze rozpoznanie jego sprawy z tej przyczyny, że dotyczy ona opału, a nastał już sezon grzewczy. Dnia 28 października 2022 r. wydano zarządzenie o wyznaczeniu rozprawy zdalnej, w którym wyznaczono termin oraz miejsce posiedzenia i polecono zawiadomić adw. S. Z. (pkt 2 lit. a Zarządzenia). Jakkolwiek, w treści zawiadomienia o rozprawie zdalnej jako adresata wskazano adw. S. Z. i adres Kancelarii Adwokackiej, to jak wynika z widniejącej na tym dokumencie pieczęci "zwrotne potwierdzenie odbioru karta 36" w zestawieniu ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru na k. 36 akt sądowych, doręczenia zawiadomienia o rozprawie dokonano na adres skarżącego. Korespondencję podjęła B. C. . Pomimo to, w protokole z rozprawy, która odbyła się 14 grudnia 2022 r. stwierdzono prawidłowe zawiadomienie skarżącego o rozprawie i rozstrzygnięto sprawę pomimo nieobecności zarówno jego, jak i jego pełnomocnika. Pismem z dnia 12 stycznia 2023 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku i o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie tego uzasadnienia wskazując, że w dniu 14 grudnia 2022 r. odbyła się rozprawa w której udziału nie wziął reprezentujący skarżącego adwokat, jak również nie złożył on wniosku o uzasadnienie. W związku z zaistniałą sytuacją skarżący oświadczył, że zwróci się do Pomorskiej Izby Adwokackiej o zmianę adwokata. Pismem z dnia 24 lutego 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zwróciła się adw. S. Z. wnosząc o zwolnienie z obowiązków pełnomocnika skarżącego. W uzasadnieniu tego pisma wskazano, że ze względu na brak stawiennictwa na rozprawie – spowodowany brakiem zawiadomienia o terminie rozprawy – skarżący stwierdził, że nie chce być już reprezentowany przez adw. S. Z. . Do akt nadesłano pismo z 30 stycznia 2023 r. stanowiące wypowiedzenie pełnomocnictwa adw. S. Z. Pismem sporządzonym dnia 17 marca 2023 r. skarżący powołując się na konsultację z adw. S. Z. wniósł o stwierdzenie nieważności postępowania sądowego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku i ponowne rozpoznanie jego sprawy. W odpowiedzi na to pismo, skarżący został poinformowany, że zgłoszone żądanie winno zostać sformułowane w skardze kasacyjnej sporządzonej przez pełnomocnika fachowego. Stosownie do powyższego na zaistnienie przesłanek z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. wskazała skarga kasacyjna wniesiona przez pełnomocnika zawodowego w osobie adw. B. G. reprezentującego skarżącego, w miejsce dotychczas reprezentującej adw. S. Z.

Skarga kasacyjna jest zasadna. Dla zachowania prawa do rzetelnego procesu fundamentalne znaczenie ma zabezpieczenie możliwości przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie. Nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). Bez wątpienia zatem, w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka nieważności postępowania, o której mowa w art. 185 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Skarżący został niewątpliwie pozbawiony możliwości obrony swych praw, co niespornie dokumentują akta sądowe, a szczególnie zostało zaakcentowane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że postępowanie sądowe, w wyniku którego zapadł zaskarżony skargą kasacyjną wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, dotknięte jest wadą nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Nieważność postępowania sądowego skutkuje natomiast uchyleniem ww. wyroku bez możliwości odniesienia się przez Naczelny Sąd Administracyjny do meritum sprawy.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego, gdyż należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.