Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 223/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz- Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), Sędzia WSA Leszek Kobylski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 29 maja 2024 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z 4 stycznia 2024 r., znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia ostatniej raty świadczenia nienależnie pobranego w formie zasiłku stałego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania Sądu jest decyzja z 4 stycznia 2024r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: Kolegium, organ odwoławczy lub SKO), wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.), którą Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. (dalej: organ I instancji lub Prezydent) z 16 listopada 2023 r. w sprawie odmowy umorzenia J. F. (dalej także: skarżący, strona) ostatniej raty świadczenia nienależnie pobranego w formie zasiłku stałego w kwocie 2 326,51 zł ustalonej decyzją Prezydenta Miasta R. z dnia 17.01.2023 r. znak [...].

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

Prezydent Miasta R. decyzją z dnia 16 listopada 2023 r. odmówił skarżącemu umorzenia ostatniej raty świadczenia nienależnie pobranego w formie zasiłku stałego w kwocie 2 326,51 zł ustalonej decyzją Prezydenta Miasta R.

z dnia 17 stycznia 2023 roku znak: [...].

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż decyzją Prezydenta Miasta R. z dnia 03.11.2017 r. znak [...] zostało ustalone, że świadczenie wypłacone skarżącemu za okres od 1.11.2014 r. do 31.10.2015 r.

w łącznej kwocie 2 891,51 zł stanowi świadczenie nienależnie pobrane i podlega zwrotowi w terminie 14 dni od daty, w której decyzja stanie się ostateczna. Świadczenie nienależnie pobrane powstało w związku z faktem, iż skarżący nie poinformował

o zmianie sytuacji dochodowej tj. o otrzymaniu w październiku 2014 r. za pośrednictwem komornika odszkodowania w kwocie 22 107,56 zł z tytułu naprawienia szkody fizycznej i moralnej doznanej w dniu 27.01.2003 r. Skarżący nie dokonał spłaty nienależnie pobranego zasiłku, lecz w dniu 08.12.2017 r. złożył odwołanie za pośrednictwem tutejszego Ośrodka do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy.

Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego znak [...] z dnia 27.12.2017 r. skarżący zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W związku z brakiem spłaty zadłużenia, w dniu 12.07.2018 r. wysłano do strony upomnienie egzekucyjne znak [...] prawidłowo odebrane w dniu 17.07.2018 r. Wobec braku podejmowania przez stronę działań zmierzających do spłaty zadłużenia w dniu 11.10.2018 r. wystawiono tytuł wykonawczy znak [...] na kwotę 2 891,50 zł i przekazano do Biura Windykacji Urzędu Miejskiego.

W dniu 30.10.2018 r. do wpłynęła prośba skarżącego o odroczenie terminu spłaty świadczeń nienależnie pobranych do czasu otrzymania wyroku z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, którą rozpatrzono odrębną decyzją. W dniu 11.12.2018 r. odroczono termin spłaty należności do czasu rozpatrzenia zażalenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W dniu 13.11.2018 r. wpłynęła kolejna prośba strony o umorzenie w całości kwoty 2 891,51 zł z tytułu nienależnie pobranego zasiłku stałego. Decyzją z dnia 11.12.2018 r. znak [...] odmówiono umorzenia nienależnie pobranego świadczenia i pouczono o możliwości rozłożenia zadłużenia na raty, o ile strona zwróci się z takim wnioskiem. W dniu 07.01.2019 r. wpłynął wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27.09.2018 r. oddalający skargę w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W dniu 17.01.2019 r. ponownie wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie świadczeń nienależnie pobranych, który decyzją Prezydenta Miasta R. z dnia 15.02.2019 r. znak [...] rozpatrzono odmownie. Skarżący nie dokonał spłaty nienależnie pobranego zasiłku, lecz w dniu 02.04.2019 r. złożył prośbę o rozłożenie zadłużenia na raty. Zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta R. z dnia 13.01.2019 r., znak [...] należność z tytułu nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku stałego została rozłożona na 20 rat: 19 rat po 10,00 zł miesięcznie, ostatnia 20 rata w kwocie 2 701,51 zł. Skarżący został pouczony, że w przypadku gdy jego sytuacja dochodowa i rodzinna nie ulegnie zmianie oraz w przypadku braku możliwości spłaty ostatniej raty we wskazanej wysokości, może ponownie zwrócić się z wnioskiem o zastosowanie ulgi w spłacie pozostałej należności. W dniu 28.12.2020 roku skarżący złożył podanie o odstąpienie od żądania zwrotu ostatniej raty świadczenia nienależnie pobranego w kwocie 2 701,51 zł. Decyzją z dnia 27.01.2021 r. znak [...] odmówiono odstąpienia od żądania zwrotu i pozostałą do spłaty kwotę rozłożono na raty: 23 raty po 10 zł miesięcznie i 24 ostatnia rata w kwocie 2 471,50 zł. W dniu 21.12.2022 r. wpłynęła prośba strony o umorzenie spłaty ostatniej raty w kwocie 2 471,50 zł. W dniu 12.01.2023 r. dokonano potrącenia z bieżących świadczeń w kwocie 35 zł, zgodnie z art. 104 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej: "w przypadku posiadania uprawnień do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kwoty opłat, o których mowa w art. 97, oraz nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych podlegają potrąceniu z bieżących wypłat, nie więcej jednak niż 50% aktualnie pobieranego świadczenia". W związku z tym do spłaty pozostało 2 436,51 zł.

Decyzją znak [...] z dnia 17.01.2023 r. odmówiono umorzenia należności i pozostałą do spłaty kwotę rozłożono na raty: 11 rat po 10,00 zł miesięcznie, ostatnia 12 rata w kwocie 2 326,51 zł, potrącane z bieżących świadczeń, począwszy od II 2023 r.

W dniu 16.10.2023 r. wpłynęła prośba skarżącego o umorzenie ostatniej 12 raty w kwocie 2 326,51 zł.

Organ I instancji przywołał art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.

o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej także: u.p.s., ustawa

o pomocy społecznej).

Rozpoznając sprawę pod kątem zasadności umorzenia należności, organ

I instancji w przeprowadzonym w dniu 24.10.2023 r, wywiadzie środowiskowym, ustalił sytuację materialną dłużnika. Wskazał, iż z materiału dowodowego zebranego

w sprawie wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka w bloku w 1-pokojowym lokalu własnościowym o pow. 34,36 m2. W trakcie wywiadu środowiskowego skarżący zgłaszał problemy zdrowotne, ponosząc wydatki na ten cel, jest osobą chorą, posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności wydany na stałe. Organ I instancji wskazał także, iż z akt sprawy wynika, że skarżący jest w wieku produkcyjnym, podaje wykształcenie średnie, nie podejmuje prac dorywczych ze względu na stan zdrowia. Na dochód strony składa się: zasiłek stały w kwocie 225,83 zł, zasiłek pielęgnacyjny 215,84 zł, dodatek mieszkaniowy 332,74 zł, łącznie 774,41 zł

i jest niższy od kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 776,00 zł. Ponadto, strona systematycznie obejmowana jest pomocą tutejszego Ośrodka, ostatnio w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności

w formie bonów [...] w kwocie 280 zł od VI 2023 r. do XI 2023 r. oraz zasiłku celowego w X 2023 r. w łącznej kwocie 100 zł.

Na podstawie informacji zebranych podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że miesięczne wydatki wynoszą: czynsz - 315,27 zł, woda - 194,27 zł, energia - 20,06 zł, opłata za telefon - 35 zł. Łącznie wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą 564,60 zł. Koszt zakupu leków wg. wypowiedzi skarżącego to kwota ok. 11 zł.

Po wnikliwym przeanalizowaniu materiału zebranego w sprawie, w ocenie organu I instancji nie zachodzi żadna sytuacja szczególna, którą organ mógłby uznać za podstawę do umorzenia pozostałej do spłaty kwoty świadczeń nienależnie pobranych. Strona w trakcie wywiadu przeprowadzonego dnia 24.10.2023 r. nie przedstawiła dokumentacji, z której wynikałoby, że sytuacja materialna, zdrowotna i bytowa uległa pogorszeniu od wywiadu przeprowadzonego dnia 04.01.2023 r. Ponadto, od I 2024 r. wzrośnie wysokość otrzymywanego przez skarżącego zasiłku stałego, co będzie miało wpływ na poprawę sytuacji materialnej strony i umożliwi spłatę nienależnie pobranego świadczenia w ratach.

Odwołanie od tej decyzji, wnosząc o uchylenie decyzji w całości, złożył skarżący.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia 4 stycznia

2024 r., wskazaną na wstępie i zaskarżoną w niniejszej sprawie – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania.

Rozpoznając sprawę organ odwoławczy wskazał, iż organ I instancji decyzją

z dnia 3.11.2017 r. znak: [...] ustalił, że świadczenie wypłacone skarżącemu w formie zasiłku stałego na podstawie decyzji z dnia 3.11.2017 r. za okres od 1.11.2014 r. do 31.10.2015 r. w łącznej kwocie 2 891,51 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzję

w mocy, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniesioną skargę. Organ I instancji decyzją z dnia 17.01.2023 r. znak: [...] odmówił umorzenia należności i pozostałą do spłaty kwotę rozłożył na 11 rat po 10,00 zł miesięcznie, ostatnia 12 rata w kwocie 2 326,15 zł, potrącane z bieżących świadczeń, począwszy od lutego 2023 r. Skarżący w dniu 16.10.2023 r. (data wpływu do organu

I instancji) złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w R. wniosek

o umorzenie kwoty w łącznej wysokości 6 188,60 zł w sprawach [...] (2 326,51 zł), [...] (2 315 zł), [...] (222,09 zł), [...] (1 325 zł). We wniosku wskazał, że mieszka sam, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń z pomocy społecznej, nie ma innych dochodów, prac zarobkowych ani dorywczych nie podejmuje. Świadczenia z pomocy społecznej przeznacza na bieżące wydatki, tj. żywność, opłaty (czynsz, woda, energia elektryczna) zioła, naturalne leki. Jest niezdolny do zatrudnienia.

Kolegium wskazało, że z materiału dowodowego, w tym z przeprowadzonego

w dniu 24.10.2023 r. wywiadu środowiskowego, złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że skarżący jest kawalerem, nie ma dzieci, rodzice nie żyją, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka sam w bloku w 1-pokojowym lokalu własnościowym o pow. 34,36 m2, nie podejmuje prac dorywczych ze względu na stan zdrowia. Orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania

o Niepełnosprawności w R. z dnia 19.06.2012 r. nr [...] został na stałe zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Na jego dochód składa się zasiłek stały w kwocie 225,83 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł, dodatek mieszkaniowy 332,74 zł, łącznie 774,41 zł, który jest niższy od kryterium dochodowego wynoszącego 776,00 zł. Skarżący jest systematycznie obejmowany pomocą, ostatnio

w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w formie bonów [...] w kwocie 280 zł od czerwca 2023 r. do listopada 2023 r. oraz zasiłku celowego w październiku 2023 r. w kwocie 100,00 zł. Miesięczne wydatki skarżącego to czynsz 315,27 zł, woda 194,27 zł, energia 20,06 zł, opłata za telefon 35 zł. Łącznie wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą 564,60 zł, koszt zakupu leków to kwota 11 zł.

Organ odwoławczy przywołał art. 98 oraz art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Podniósł, iż w toku rozpoznawania sprawy dotyczącej umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej organ jest obowiązany do zbadania, czy w odniesieniu do strony prowadzonego postępowania można stwierdzić, że występuje przypadek szczególnie uzasadniony, przejawiający się zwłaszcza tym, że żądanie zwrotu świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla niej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielonej pomocy (por. np. wyrok NSA

z 18.03.2011r., sygn. akt I OSK 2065/10, wyrok WSA w Warszawie z dnia 7.08.2014r. sygn. akt I SA/Wa 1276/14). Wskazał, że wydanie decyzji w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej musi poprzedzać wnikliwe postępowanie wyjaśniające dotyczące aktualnej sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby zobowiązanej pod kątem możliwości zastosowania ulg przewidzianych w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Decyzja wydana w trybie art. 104 ust. 4 u.p.s. ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy kwota świadczenia powinna być umorzona czy też nie, rozstrzyga organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Organ ten ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 104 ust. 4 u.p.s. Nie może to jednak oznaczać dowolności organu. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych dotyczących problematyki "uznania administracyjnego", Kolegium stwierdziło, że trudna sytuacja bytowa skarżącego nie może być automatycznie traktowana jako podstawa do zwolnienia z obowiązku zwrotu świadczenia. Znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku, tj. trudna sytuacja skarżącego, nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w tym przepisie. Wskazało, iż "szczególny przypadek" to sytuacja wyjątkowa, wyróżniająca stronę na tle innych osób ubiegających się o udzielenie podobnej ulgi, to sytuacja nadzwyczajna, na przezwyciężenie której nie ma widocznych i aktualnych możliwości ani sposobu, będąca jednocześnie sytuacją,

w której zwrot wydatków na udzielone świadczenie stanowiłby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłby skutki udzielanej pomocy.

W ocenie Kolegium, powyższe wymagania dla decyzji uznaniowej odmownej wydanej na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy zostały dostatecznie spełnione w sprawie niniejszej. Materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania nie daje podstaw do stwierdzenia, że doszło do naruszenia regulacji zobowiązujących organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz ustalenia faktów na podstawie całokształtu materiału dowodowego, ocenionego w ramach swobodnej oceny dowodów (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.). Organ I instancji ustalił sytuację osobistą, rodzinną, majątkową, bytową i zawodową skarżącego. W aktach znajdują się dokumenty o stanie majątkowym, orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, decyzja

o przyznaniu dodatku mieszkaniowego, wywiad środowiskowy przeprowadzony ostatnio 24.10.2023 r. Z formularza tego wywiadu wynika, że przeprowadzający go pracownik socjalny ustalił różne aspekty sytuacji skarżącego w rozbiciu na sytuację rodzinną, mieszkaniową, zawodową, zdrowotną, finansową. Organ ustalił też wydatki ponoszone przez skarżącego. Zdaniem Kolegium organ I instancji wyczerpał możliwości dowodowe we własnym zakresie, czemu dał wyraz w uzasadnieniu wydanej decyzji. Kolegium wskazało, iż nie kwestionuje, że sytuacja skarżącego jest trudna. Jednakże dla zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy nie wystarcza stwierdzenie trudności sytuacji, ale należy ustalić wystąpienie przypadku wyjątkowego, jak stanowi ten przepis "szczególnego". Tymczasem, skarżący posiada niski, ale jednak stały dochód powiązany z posiadanym stopniem niepełnosprawności. Sytuuje to skarżącego

w lepszej sytuacji niż osoby, które żadnego stałego dochodu nie posiadają oraz nie mają warunków ani możliwości do jego uzyskania. Samo ustalenie, że skarżący jest osobą niepełnosprawną również nie przesądza o zaistnieniu "szczególnego przypadku" w rozumieniu art. 104 ust. 4 u.p.s. Dodało, że skarżący nie posiada nikogo na utrzymaniu, co w świetle zasad doświadczenia życiowego czyni jego sytuację choć istotnie trudną, to jednak korzystniejszą niż sytuacja osób z bardzo niskim dochodem

i mających kogoś na utrzymaniu. Podkreśliło, że zastosowanie jakiejkolwiek ulgi

w spłacie należności stanowi wyjątek i jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, materialnej, w tym dochodowej zobowiązanego, przez którą należy rozumieć ogólnie sytuację finansową.

Zdaniem Kolegium organ I instancji nie naruszył granic uznania administracyjnego, co uzasadnia utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. wniósł skarżący.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie ostatniej raty z tytułu pobranego świadczenia wraz z kosztami upomnienia i kosztami egzekucyjnymi, powołując się na uzasadnienie wskazane we wniosku z dnia 16.10.2023 r.

W odpowiedzi na skargę, SKO wystąpiło o oddalenie skargi wywodząc, jak

w zaskarżonej decyzji. Wskazało, że decyzją organu I instancji z dnia 23.11.2023 r. nr [...] kwotę 2 326,51 zł rozłożono na 11 rat po 10 zł miesięcznie, ostatnia 12 rata w kwocie 2 216,51 zł, które będą potrącane z bieżących świadczeń począwszy od stycznia 2024 r. Zaznaczyło, że skarżący nie wniósł od niej odwołania. Zatem wysokość łącznych rat, ustalonych czterema decyzjami organu I instancji ustalono na kwotę 30 zł miesięcznie. Skarżący w dniu 20.11.2023 r. oświadczył, że nie wnosi uwag do złożonego pisma z dnia 17.11.2023 r. pracownika socjalnego dotyczącego umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z pomocy MOPS dotyczącego rozłożenia na raty (dowód: str. 32 i 33 akt organu I instancji).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną,

z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. W myśl art. 134 § 2 p.p.s.a. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast

w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo

w części (art. 151 p.p.s.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach kompetencji Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do uwzględnienia skargi. Zaskarżona decyzja znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanej decyzji stanowią przepisy ustawy

z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (także jako: u.p.s., ustawa o pomocy społecznej) – art. 104 ust. 4.

Zgodnie z art. 98 zd. 1 u.p.s., świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Ze zdania drugiego powyższego przepisu wynika natomiast, że organy administracji, orzekając o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, mają obowiązek odpowiedniego stosowania przepisu art. 104 ust. 4 u.p.s. Ten ostatni przepis stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu wskazanych należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Przepis ten był przedmiotem pogłębionych rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 6/20 (CBOSA), Sąd ten wskazał, że celem art. 104 ust. 4 u.p.s. jest ochrona osoby zobowiązanej do zwrotu pobranych świadczeń, co wiąże się z kolei z określoną w art. 100 ust. 1 zasadą kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem korzystających z niej osób. Z treści art. 104 ust. 4 tej ustawy wynika również, że organ zobowiązany jest do wszechstronnego rozważenia przesłanek w przepisie tym wymienionych. Wskazane przesłanki interpretować należy zgodnie z założeniami

i celami ustawy o pomocy społecznej, w szczególności mając na względzie cele pomocy społecznej określone w jej art. 2 ust. 1. Należy również pamiętać, że zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia się (art. 3 ustawy). Powyższe oznacza ciążący na organie właściwym do rozpatrzenia wniosku obowiązek dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy - aktualnej sytuacji zainteresowanego – także

w kontekście powołanych zapisów ustawowych.

Zaznaczyć jednak w tym miejscu należy, że decyzje wydane na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. mają charakter uznaniowy. Takie rozstrzygnięcia organów administracji charakteryzują się tym, że po dokonaniu ustalenia, iż strona spełnia przesłanki normatywne, od zaistnienia których uzależniona jest możliwość zastosowania instytucji z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, organ nie ma obowiązku orzekać zgodnie z wnioskiem strony (por. wyrok NSA z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3533/18, CBOSA). Nawet zatem trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia

z obowiązku zwrotu świadczenia, gdyż znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w tym przepisie. O ile więc organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonywujący swoją decyzję wydaną

w granicach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności.

Analiza akt tej sprawy wskazuje, że organy obu instancji, wydając decyzje

w ramach uznania administracyjnego, wyjaśniły wszystkie okoliczności faktyczne oraz zbadały i rozważyły w sposób wyczerpujący przesłanki przemawiające za zajętym stanowiskiem. Prawidłowo ustaliły sytuację życiową i finansową skarżącego, wyciągając z tego odpowiednie wnioski. Organy obu instancji słusznie uznały, że pomimo trudnej sytuacji zdrowotnej (orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe), skarżący, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe zamieszkując

w jednopokojowym lokalu własnościowym o powierzchni 34,36 m². Na dochód skarżącego składa się zasiłek stały w kwocie 225,83 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie 332,74 zł. Dochód skarżącego wynosi łącznie 774,41 zł i jest niższy od kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 776,00 zł. Ponadto jest systematycznie obejmowany pomocą społeczną, ostatnio w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności

w formie bonów [...] w kwocie 280 zł od VI 2023 r. do XI 2023 r. oraz zasiłku celowego w X 2023 r. w łącznej kwocie 100 zł. Miesięczne wydatki wynoszą: czynsz - 315,27 zł, woda - 194,27 zł, energia elektryczna - 20,06 zł, opłata za telefon - 35 zł. Łącznie wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą 564,60 zł. Koszt zakupu leków wg. wypowiedzi skarżącego to kwota 11 zł.

Oceniając zaskarżone rozstrzygnięcie pod kątem zastosowania przewidzianych przepisem art. 104 ust. 4 u.p.s. możliwości, Sąd uznał je za prawidłowe. Z jednej bowiem strony organy miały na uwadze, aby nie doszło do zupełnego zniweczenia skutków udzielonej skarżącemu pomocy, z drugiej zaś strony zdaniem Sądu prawidłowo uznały, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia umorzenia ostatniej raty świadczenia nienależnie pobranego w formie zasiłku stałego w kwocie 2 326,51 zł. Kolegium wskazało, że sytuacja skarżącego jest trudna, jednak posiada niski, ale stały dochód, co sytuuje go w sytuacji lepszej niż osoby, które takiego dochodu, ani możliwości jego uzyskania nie posiadają.

Zdaniem Sądu całokształt zgromadzonego materiału wskazuje, że odmowę umorzenia ostatniej raty świadczenia nienależnie pobranego w formie zasiłku stałego

w kwocie 2 326,51 zł należy uznać za zasadną, a uzasadnienie zajętego przez orzekające w sprawie organy za wyczerpujące. Należy jednocześnie zauważyć, iż decyzją organu I instancji z dnia 23.11.2023 r. nr [...] kwotę

2 326,51 zł rozłożono na 11 rat po 10 zł miesięcznie, ostatnia 12 rata w kwocie 2 216,51 zł, które będą potrącane z bieżących świadczeń począwszy od stycznia 2024 r. Jak wynika z odpowiedzi na skargę skarżący nie wniósł od niej odwołania. Co istotne skarżący wniósł o umorzenie zwrotu rat z tytułu nienależnie pobranych świadczeń

w całości na łączna kwotę 6 188,60 zł. Zatem wysokość łącznych rat, ustalonych czterema decyzjami organu I instancji ustalono na kwotę 30 zł miesięcznie. Organ ustalił zatem, że nie ma możliwości umorzenia ostatniej raty, ale zachodzi możliwość rozłożenia tej kwoty na raty. Zdaniem Sądu stanowisko orzekających w sprawie organów odpowiada sytuacji życiowej skarżącego, nie stanowi nadmiernego obciążenia i nie niweczy skutków udzielonej pomocy.

Należy podkreślić, że decyzja wydana na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. ma charakter uznaniowy, co oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy jej podejmowaniu. Kontrola sądowa takiej decyzji sprowadza się do oceny czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu czy należycie przeprowadzono postępowanie dowodowe oraz ustalono stan faktyczny, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 k.p.a.

W sytuacji w której organy pomocy społecznej wyjaśnią wszelkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia z zachowaniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. i w sposób przekonujący uargumentują swoją decyzję wydaną w ramach przysługującego im uznania zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s., to sąd nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności. W niniejszej sprawie zdaniem Sądu nie można zarzucić organom naruszenia obowiązujących przepisów, ani przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Z podanych przyczyn, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd orzekając na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, orzekając jak w sentencji wyroku.