Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 720/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewódzki Konserwator Zabytków
Treść wyniku: stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy: article: art 3 pkt 1  , art 21 , art 22 ust 2
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Niedźwiedź (spr.) Sędziowie: Asesor WSA Anna Kopeć Sędzia WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Cyganik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2024 r. sprawy ze skargi M. M. i J. M. na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z listopada 2017 roku w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej obiektu nieruchomego - budynku gospodarczego położonego na [...] nr [...] działka ew. [...] w T. do wojewódzkiej ewidencji zabytków I. stwierdza bezskuteczność czynności włączenia karty ewidencyjnej obiektu nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków; II. zasądza od Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie na rzecz skarżących M. M. i J. M. kwotę 697 (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła skarga J. M. i M. M. na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z listopada 2017 r. w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej obiektu nieruchomego – budynku gospodarczego położonego na os. B. nr [...], dz. ewidencyjna [...] w T. – do wojewódzkiej ewidencji zabytków.

Powyższej czynności zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji brak wszechstronnego rozważenia przez Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie, Delegatura w Nowym Targu wszystkich okoliczności sprawy koniecznych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - w tym Skarżących, a tym samym nienależyte i niekompletne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności powodów, dla których budynek gospodarczy położony w T. na dz. ewid[...] os. B. przy nr [...] został uznany za zabytek i wpisany do wojewódzkiej ewidencji zabytków.Organ lakonicznie wskazał, iż budynek gospodarczy powstał w II ćw. XX w. w miejscowości T., zaś jego stan zachowania jest dostateczny, budynek drewniany, zrębowy podczas gdy zupełnie pominięto stan techniczny przedmiotowego budynku, należy podkreślić, iż konstrukcja drewniana była narażona na długotrwałe działania niszczących czynników atmosferycznych, uległa trwałej korozji biologicznej. Płazy budynku wskazują ślady żerowania szkodników. Występowanie w przedmiotowej konstrukcji szkodnika typu spuszczel, stwarza możliwość naruszenia konstrukcji. Żadne zabiegi konserwatorskie są w tym przypadku niemożliwe do wykonania, aby temu zapobiec. Stan techniczny całego budynku określony jako zły – budynek sąsiaduje bezpośrednio z drogą powiatową oraz gminną w związku z czym od lat narażony jest na drgania oraz urazy mechaniczne powiązane z przejeżdżającymi samochodami. W tym obecnym technicznym budynek stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa osób znajdujących się wewnątrz jak i w bezpośrednim sąsiedztwie [całkowita destrukcja płazów, przegnite podłogi, uszkodzony komin oraz rozebrany piec). Ze względu na korozję biologiczną głównej konstrukcji nośnej, którą stanowią płazy drewniane budynek nie nadaje się do remontu. Ze względu na zagrożenie osób mogących przebywać wewnątrz budynku, a także w jego bezpośrednim sąsiedztwie budynek należy niezwłocznie rozebrać, co właśnie próbują zrobić właściciele nieruchomości. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie przez Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie, Delegatura w Nowym Targu postępowania w sposób skutkujący utratą zaufania obywateli do Organów Państwa w szczególności poprzez brak rzetelnej i wnikliwej oceny materiału zgromadzonego w sprawie, a w szczególności brak ustalenia, czy wskazany budynek jest w istocie zabytkiem oraz pominięcie tak istotnego faktu, iż na działce ewidencyjnej nr: [...] znajdują się 4 budynki, których większość jest zbudowana z drewna;

2) naruszenie prawa materialnego. które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 3 pkt 1 Ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. 2017 r, poz. 2187 z późn. zm.. dalej:ustawa o ochotnie zabytków), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że budynek położony na dz. ewid. nr [...] w T. stanowi zabytek w świetle definicji zawartej w tym przepisie w sytuacji, gdy w rzeczywistości nie zostały spełnione przesłanki uznania tego budynku za zabytek; do ewidencji winny być wpisane jedynie te obiekty, które ze względu na posiadane wartości historyczne, naukowe i artystyczne zasługują na zachowanie, przy czym nie ulega wątpliwości, że posiadanie takich walorów nie może być z góry zakładane - co w przedmiotowej sytuacji uczynił Organ, lecz powinno być poprzedzone ekspertyzą czy badaniami - co zostało kompletnie zaniechane, a Organ ograniczył się tylko do lakonicznego stwierdzenia, że "budynek gospodarczy powstał w II ćw. XX w. w miejscowości T., zaś jego stan zachowania jest dostateczny, budynek drewniany, zrębowy.

3) § 14 ust. 1 w zw. z § 10 ust 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych na granice niezgodnie z prawem poprzez niewłaściwe zastosowanie i założenie karty ewidencyjnej zabytku obiektu nieruchomego dla Budynku, którego zabytkowy charakter nie został w żaden sposób potwierdzony i włączenie tej karty do wojewódzkiej ewidencji zabytków, w sytuacji gdy dane zawarte w karcie ewidencyjnej nie są ani wyczerpujące, ani prawdziwe ponadto wbrew twierdzeniom zawartym w przedmiotowej karcie z której wynika, iż; "8. Stan zachowania: Dostateczny, budynek drewniany, zrębowy, aktualny stan budynku, a jest bardzo zły; Stan więźby dachowej określa się jako zły. Elementy, które na skutek nieszczelności pokrycia dachowego były narażone na długotrwałe działanie wody uległy zbutwieniu."

W uzasadnieniu skargi wskazano, że Skarżący są właścicielami działki ewid. nr [...] położonej w T. , Gmina O. D., powiat [...], województwo [...] na której zlokalizowane są 4 budynki w tym m. in. budynek gospodarczy (objęty przedmiotowym postępowaniem], który pełnił wcześniej funkcję mieszkalną - z niewiadomych przyczyn Organ wskazał, iż jest to budynek gospodarczy. Dla ww. działki Sąd Rejonowy w Nowym Targu, V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...]

Pan J. M. i Pani M. M. w dniu 21 marca 2024 r. zostali poinformowani przez swojego pełnomocnika, R. B., iż został on zmuszony w dniu 20 marca 2024 r. złożyć wniosek o umorzenie postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia na rozbiórkę budynku gospodarczego znajdującego się na dz. ewid. [...] położonych w miejscowości T. z uwagi na okoliczność, iż budynek wpisany jest do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Ponadto w tym dniu przedłożono im decyzję starosty z dnia 21 marca 2024 r., znak: BA.6741.7.2024.PM. w której umorzono postępowanie, o którym mowa powyżej. Skarżący chcą dokonać rozbiórki z uwagi na fakt, iż budynek ten zagraża zawaleniem, a znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie drogi i niejednokrotnie dochodziło do tego, iż większe samochody naruszały konstrukcję przedmiotowego budynku ze względu na małą szerokość drogi gminnej. Była to pierwsza informacja o wpisaniu należącego do Skarżących budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków. W dniu 9 kwietnia 2024 r. pełnomocnik Skarżących zapoznał się z treścią karty ewidencyjnej przedmiotowego obiektu. Skarżący w przedmiotowej sytuacji, zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. posiadają interes prawny do wniesienia skargi, gdyż wpisanie ich budynku do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków oraz założenie karty ewidencyjnej stanowi ingerencję w uprawienia wynikające z przysługującego im tytułu prawnego - prawa własności do nieruchomości. Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a: Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowo w ort 3 §2 pkt 4 wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd po wniesieniu skargi może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. W przedmiotowym stanie faktycznym Skarżący o zaskarżonej czynności dowiedzieli się w dniu 21 marca 2024 r., zaś niniejsza skarga została wniesiona w dniu 12 kwietnia 2024 r. - zatem termin do jej złożenia został z całą pewnością zachowany.

W związku ze złym stanem technicznym budynku mieszkalnego położonego w T. na działce ewid. nr [...] oraz faktem, iż zagraża on innym osobom przebywającym w jego pobliżu, Skarżący w dniu 9 lutego 2024 r. złożyli wniosek - w sprawie udzielenia pozwolenia na rozbiórkę budynku gospodarczego znajdującego się na dz. ewid. [...] w T. . Z Karty Ewidencyjnej Obiektu Nieruchomego niewpisanego do Rejestru Zabytków wynika, iż została ona opracowana w listopadzie 2017 r. przez mgr inż. Panią A. P. dla budynku gospodarczego, który według Organu powstał w II ćw. XX w., położonego w T. os. B. i przy nr [...] dz. ewid. [...], przynależność administracyjna: Województwo [...], powiat n. . Gmina O. D.; współrzędne geograficzne: brak; obiekt użytkowany; stan zachowania: dostateczny, budynek drewniany, zrębowy. Organ przede wszystkim wskazał błędną datę powstania, jak również zupełnie pominął fakt przebudowy budynku oraz funkcji, jaką pełnił pierwotnie, a więc budynku mieszkalnego.

W uzasadnieniu zarzutów skargi wskazano, że Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie, Delegatura w Nowym Targu przy wpisaniu obiektu do ww. ewidencji nie dokonał wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy koniecznych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - w tym Skarżących. W przedmiotowym postępowaniu nienależycie i niekompletne wyjaśniono stan faktyczny sprawy, w szczególności nie wyjaśniono powodów, dla których budynek gospodarczy położony w T. na dz. ewid[...] został uznany za zabytek i wpisany do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Organ lakonicznie wskazał, iż: "Budynek gospodarczy powstał w II ćw. XX w. w miejscowości T., stan zachowania jest dostateczny, budynek drewniany, zrębowy". Zupełnie pominięto fakt, iż na tej działce znajdują się także inne budynki. Ponadto wskazano, iż przedmiotowej sprawie na akta sprawy składa się wyłącznie karta ewidencyjna obiektu opracowana w listopadzie 2017 r., zaś dane tam zawarte nie są wystarczające dla uznania zabytkowego charakteru obiektu. Opis budynku w niej zawarty nie pozwala w żadnym stopniu na ustalenie, jakie szczególne cechy zaktualizowały potrzebę jego ochrony poprzez ujęcie w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Treści karty nie wskazują, że obiekt ten może spełniać przesłanki uznania go za zabytek w rozumieniu art. 3 pkt 1 Ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Nie ulega wątpliwości, iż skoro przy wypełnianiu karty ewidencyjnej konieczne jest przywołanie takich danych jak: stan zachowania, istniejące zagrożenia oraz najpilniejsze postulaty konserwatorskie, to uznanie obiektu za zabytek poprzedzać musi przynajmniej wstępna ocena kondycji, w jakiej znajduje się obiekt, przy czym nie można poprzestać na oglądzie jego stanu na oglądzie budynku ze znacznej odległości (prawdopodobnie z ulicy) i arbitralnie określić, jego stan techniczny jako "dostateczny". Podkreślono, że skoro wpisanie do ewidencji obiektu skutkuje tak daleko idącymi ograniczeniami prawa własności, to należy przyjąć, że omawiana ingerencja może nastąpić jedynie na podstawie wyczerpujących i jednoznacznych ustaleń i wykazanych okoliczności uzasadniających dokonanie czynności. Zupełnie pominięto stan techniczny przedmiotowego budynku, ograniczając się do stwierdzenia, iż stan zachowania jest dostateczny. Wojewódzki Konserwator Zabytków zupełnie pominął okoliczność, iż budynek ten został przebudowany, co z całą pewnością także wpłynęło na jego pierwotny charakter. Wykonane prace budowalne o których mowa powyżej, a co zupełnie pominięto, świadczą tylko o tym, że jest to budynek w bardzo złym stanie technicznym nieposiadającym poza zewnętrznymi ścianami z płazów drewnianych jakiegokolwiek zabytkowego charakteru. Z analizy karty ewidencyjnej obiektu nie wynika, z jakich powodów została założona karta ewidencyjna zabytku. Opracowanie karty ewidencyjnej zawiera braki. Nie wiadomo jaka jest dokładana data opracowania karty. Dane zawarte w karcie ewidencyjnej w żaden sposób nie odzwierciedlają stanu faktycznego budynku ani nie uzasadniają jego ewentualnego zabytkowego charakteru.

Ponadto dokument stanowiący w niniejszej sprawie "kartę zabytku" nie odpowiadał wymogom, o których mowa w przepisach prawa (rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego), zawierając tylko następujące dane: 1. nazwa: budynek gospodarczy, 2. Czas powstania: II ćw. XX W. 3. Miejscowość; T. , 4. Adres: os B. przy nr [...], dz. ewid. [...] 5. Przynależność administracyjna: województwo [...], powiat [...]. Gmina O. D., 6. Współrzędne geograficzne: brak, 7. Użytkowanie obecne: Obiekt użytkowany, 8. Stan zachowania: Dostateczny, budynek drewniany, zrębowy. 9. Materiały graficzne: zdjęcie, 10. Istniejące zagrożenia, najpilniejsze postulaty konserwatorskie: brak. 11. Adnotacje o inspekcjach, informacje o zmianach: brak, 12. opracowanie karty ewidencyjnej: mgr inż. A. P., Listopad 2017 r. Tak sporządzony dokument nie pozwala na wiarygodną, rzetelną, fachową, zgodną z prawem ocenę przez Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, a co za tym idzie, dokument ten został włączony przez organ do wojewódzkiej ewidencji zabytków pomimo tego, że stan karty nie pozwalał na weryfikację ustawowych przesłanek uzasadniających na umieszczenie karty zabytku w wojewódzkiej ewidencji zabytków.

W niniejszej sprawie dane zawarte w Karcie Ewidencyjnej obiektu nieruchomego nie są zgodne ze stanem faktycznym, a wpis do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków nie był poprzedzony jakimikolwiek działaniami zmierzającymi do ustalenia zabytkowego charakteru budynku czy też jego wartości historycznej. Organ zakładając i wypełniając kartę ewidencyjną nie przedstawił praktycznie żadnych okoliczności mogących przemawiać za walorami pozwalającymi uznać za zabytek budynek położony w T. ani też nie utrwalił w karcie w odpowiedni sposób. Za wyczerpujące udokumentowanie nie może być bowiem uznana fotografia przedmiotowego budynku, która nie wiadomo z jakiego okresu pochodzi oraz skrótowe informacje dotyczące położenia nieruchomości zawarte w dokumencie - Karcie Zabytku - brak współrzędnych geograficznych, brak wskazania konkretnego budynku ponadto brak daty dziennej sporządzenia karty. Oznacza to, że Organ nie wywiązał się z wynikającej odpowiednio z zasad ogólnych k.p.a., tj. z zasady zaufania, prawdy obiektywnej, uwzględnienia słusznego interesu obywatela - oczywiście w prawnych ramach i graniach ww. przepisów prawa ochrony zabytków i opieki nad zabytkami - obowiązku uprzedniego udokumentowania, wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających prowadzić do stwierdzenia, że akurat budynek w T. , dz. ewid. [...] stanowi świadectwo minionej epoki lub zdarzenia, którego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, naukową lub artystyczną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podkreślono, że wpis do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie stanowi żadnej formy ochrony zabytków, o której mowa w art. 7 u.o.z.o.z. Orzecznictwo dotyczące wpisu do wojewódzkiej ewidencji zabytków stoi na stanowisku, że opracowanie dla obiektu zabytkowego karty ewidencyjnej i dołączenie jej do powadzonego zbioru, czyli włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków ma charakter czynności materialno-technicznej, nie ma formy decyzji, postanowienia bądź zarządzenia. NSA w wyroku z dnia 26.10.2016r. sygn. akt II OSK 96/15 stwierdził, że "organ prowadzący ewidencję zabytków nie jest w świetle ustawy zobowiązany do przeprowadzenia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego w przedmiocie włączenia karty danego obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Postępowanie w sprawie włączenia zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków na dzień opracowania karty przedmiotowego obiektu tj. listopad 2017 r., nie było uregulowane przepisami k.p.a. Z tego faktu wynika, że w tym postępowaniu nie prowadzono szczegółowych czynności wyjaśniających. Jeśli więc do tego postępowania nie mają zastosowania przepisy k.p.a., to skarżący niezasadnie podnosi zarzut naruszenia przez organ przepisów art. 7, 77 §1, art. 80 k.p.a. Organ nie miał zatem obowiązku przeprowadzić szczegółowego postepowania dowodowego ponieważ wpis do WEZ następuje w trybie postępowania uproszczonego.

Na podstawie posiadanych przez siebie informacji i fachowej wiedzy w zakresie ochrony zabytków, organ stwierdza, że dany obiekt lub przedmiot powinien podlegać ochronie jako zabytek. Organ nie prowadzi w tej sprawie postępowania, gdzie właściciel łub posiadacz czy zarządca obiektu mógłby przedstawić swoje wnioski i twierdzenia. Nie jest to bowiem wpis do rejestru zabytków, który wymaga przeprowadzenia stosownych postępowań. Nie jest konieczne, aby na okoliczność potwierdzenia walorów zabytkowych organ zlecał sporządzenie opinii przez właściwego biegłego. Wojewódzki Konserwator Zabytków jest wyspecjalizowanym organem dysponującym wykwalifikowaną kadrą kompetentną do badania wartości zabytkowych obiektów na obszarze województwa co potwierdzają wyroki NSA z dnia 26 października 2016r., sygn. II OSK 96/16; z dnia 20 listopada 2017r., sygn. akt II OSK 2926/16. Zachowanie wpisanego do wojewódzkiej ewidencji zabytków obiektu zabytkowego leży nie tylko w interesie organu czy mieszkańca danego województwa, ale również leży w szeroko rozumianym interesie społecznym, ze względu na posiadaną wartością historyczną, artystyczną czy naukową (art. 3 pkt. 1 u.o.z.o.z). Obiekt zabytkowy powinien być chroniony bez względu na stan jego zachowania. Określone w ustawie wartości (artystyczna, naukowa lub historyczna) oraz interes społeczny stanowią warunek uznania "dobra kultury" za zabytek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024, poz. 935), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 146 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ww. ustawy sąd stwierdza bezskuteczność czynności, a przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stosuje odpowiednio. Do stwierdzenia bezskuteczności czynności konieczne jest uznanie przez sąd, że czynność ta narusza prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy albo narusza prawo dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W niniejszym postępowaniu Sąd oceniał legalność czynności materialno-technicznej, jaką było włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego - budynku gospodarczego położonego na os. B. nr [...], dz. ewidencyjna [...] w T. - do wojewódzkiej ewidencji zabytków.

Badając dopuszczalność skargi wskazać należy, że skarżona czynność została dokonana w listopadzie 2017 r.

Stosownie do art. 53 § 2 p.p.s.a jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. O skarżonej czynności skarżący dowiedzieli się 21 marca 2024 r. z decyzji Starosty Nowotarskiego znak BA.6741.7.2024.PM w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie udzielenia pozwolenia na rozbiórkę przedmiotowego budynku gospodarczego. Skarga zaś została wniesiona w dniu 16 kwietnia 2024 r. Tak więc uznać należało, że skarga została wniesiona w terminie.

Sąd ocenił, że legitymacja skarżących do wniesienia skargi wynika z prawa własności nieruchomości oznaczonej jako dz. ewidencyjna [...] w T. .

Dlatego też Sąd mógł dokonać merytorycznej kontroli skargi.

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U.2014.poz. 1446 - w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonania zaskarżonej czynności włączenia karty ewidencyjnej do wojewódzkiej ewidencji zabytków, dalej jako u.o.z.o.z.) określiła przedmiot, zakres i formy ochrony zabytków oraz opieki nad nimi, zasady tworzenia krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami oraz finansowania prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytkach, a także organizację organów ochrony zabytków (art.1). W myśl ustawy ochrona zabytków polega w szczególności na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań mających na celu: 1) zapewnienie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie; 2) zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków; 3) udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków; 4) przeciwdziałanie kradzieży, zaginięciu lub nielegalnemu wywozowi zabytków za granicę; 5) kontrolę stanu zachowania i przeznaczenia zabytków;6) uwzględnianie zadań ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przy kształtowaniu środowiska (art.4).

W myśl definicji zawartej w przepisie art.3 pkt 1) ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami "zabytek" oznacza nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Jak wynika z pkt 2) tego przepisu "zabytkiem nieruchomym" jest nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, o których mowa w pkt 1".

Zgodnie z art. 6 ust.1 ustawy ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania, zabytki nieruchome będące, w szczególności: a) krajobrazami kulturowymi, b) układami urbanistycznymi, ruralistycznymi i zespołami budowlanymi, c) dziełami architektury i budownictwa, d) dziełami budownictwa obronnego, e) obiektami techniki, a zwłaszcza kopalniami, hutami, elektrowniami i innymi zakładami przemysłowymi, f) cmentarzami, g) parkami, ogrodami i innymi formami zaprojektowanej zieleni, h) miejscami upamiętniającymi wydarzenia historyczne bądź działalność wybitnych osobistości lub instytucji.

Art. 21 u.o.z.o.z. stanowi, że ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. W myśl art. 22 ust. 2 Wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa.

Wzór karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego w czasie dokonania czynności określało rozporządzenie Ministra Kultury i dziedzictwa narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. z 2011 nr 113, poz. 661) w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2019 r.

Zgodnie z § 14 tego rozporządzenia Wojewódzki konserwator zabytków włącza kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację. Wzór kary ewidencyjnej zabytku został zawarty w załączniku nr 3 do rozporządzenia.

Poza sporem pozostaje, że czynność włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego do WEZ jest czynnością materialno-techniczną. Rację ma także organ wskazując, że organ prowadzący ewidencję zabytków nie jest w świetle u.o.z.o.z. zobowiązany do przeprowadzenia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego w przedmiocie włączenia karty danego obiektu do ewidencji i nie wydaje w tej sprawie decyzji. Jednakże należy zauważyć, że zgodnie ze stanowiskiem NSA wyrażonym m.in. w wyroku z dnia 25 lutego 2020 sygn. II OSK 395/20, brak przepisów określających tryb postępowania skutkuje tym, że kontrola legalności działania organu sprowadza się do badania zgodności tego działania jedynie z przepisami administracyjnego prawa materialnego (zob. także wyrok NSA z 21 stycznia 2015 r., sygn. II OSK 2189/13).

Przy ujęciu w wojewódzkiej ewidencji zabytków nie stosuje się reguł kodeksu postępowania administracyjnego, jakie mają zastosowanie w przypadku prowadzenia typowego postępowania administracyjnego. Brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji zabytków (gminnej, wojewódzkiej) nie oznacza jednak, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest bowiem oczywiste, że włączenie karty zabytku do ewidencji (gminnej, wojewódzkiej) musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają ujęcie w ewidencji ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku z art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z., może zostać ujęty w ewidencji. Wobec tego powinien zostać sporządzony dokument, z którego wynikałoby merytoryczne uzasadnienie, z jakich powodów materialnoprawnych organ obejmuje dany obiekt nieruchomy ww. kartą jako zabytek spełniający wymogi art. 3 u.o.z.o.z.

W szczególności potrzeba taka zachodzi z uwagi na jednostronny charakter czynności, niezależnej od woli właściciela danej nieruchomości, lecz kształtującej sferę praw i obowiązków właściciela zabytku. Tego wymaga w demokratycznym państwie prawnym ochrona praw podmiotowych właściciela nieruchomości (por. np.: wyroki WSA w Krakowie z: 14 czerwca 2021 r. sygn. II SA/Kr 441/2021 r.; 20 października 2020 r., sygn. II SA/Kr 707/20, 29 września 2021 r., sygn. II SA/Kr 637/21. W kontekście rozpoznawanej sprawy na uwagę zasługuje także wyrok NSA z 29 kwietnia 2020 r., sygn. II OSK 2116/19, w którym wskazano, że art. 22 ust. 2 i 3 u.o.z.o.z. należy rozumieć jako środek wstępnej ochrony zabytków).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, co następuje.

W aktach sprawy brak jest dokumentacji potwierdzającej zabytkowy charakter przedmiotowego budynku gospodarczego, w szczególności jego walory artystyczne, historyczne lub naukowe. Brak jakiejkolwiek dokumentacji, która mogłaby być podstawą weryfikacji, o której mowa w § 14 rozporządzenia Ministra Kultury i dziedzictwa narodowego z 2011 r. Zabytkowy charakter budynku nie wynika również z samej karty ewidencyjnej zabytku, która jest niezwykle skąpa. Dodatkowo, wbrew wymogom § 14 rozporządzenia z 2011 r. dokumentacja fotograficzna nie umożliwia jego identyfikacji. Obiekt nie jest w pełni widoczny, przesłonięty drewnianym ogrodzeniem, widoczny bokiem.

Sąd nie kwestionuje wiedzy i kompetencji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Jednak czynność włączenia do WEZ ma nie tylko charakter wewnętrzny, lecz także zewnętrzny, gdyż wpływa na uprawnienia właściciela (o czym w przedmiotowej sprawie właściciel miał okazje się przekonać w związku z negatywnym rozstrzygnięciem jego wniosku o pozwolenie na rozbiórkę obiektu), ma zatem skutki wobec podmiotów administrowanych. Dlatego tak istotne jest to, aby uzewnętrznić powody włączenia nieruchomości do ewidencji zabytków, także z uwagi na poddanie takiej czynności kontroli sądowej.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w pkt II sentencji na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając na rzecz skarżącego kwotę 697 złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi, kosztów zastępstwa procesowego oraz kwoty uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.