Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 313/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 64 a
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Dnia 15 lutego 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 września 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 798/22 w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 31 marca 2022 r. nr SKO.PS/41.5/1397/2021/17801 w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 20 września 2022 r. oddalił skargę A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 31 marca 2022 r. nr SKO.PS/41.5/1397/2021/17801 w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Decyzją z dnia 25 października 2021 r. Prezydent Miasta J. (dalej: organ pierwszej instancji), działając na podstawie art. 60, art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego postanowił ustalić odpłatność A. C. (dalej: strona, skarżący) za pobyt ojca – J. C. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w J. w określonej w decyzji wysokości za podane okresy w przedziale od 1 października 2013 r. do dnia opuszczenia przez ojca domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że skierowany do domu pomocy ojciec strony posiada sześcioro dzieci, w tym skarżącego, a w domu pomocy przebywa od 2013 r. Średni miesięczny koszt utrzymania, wynosi aktualnie 5.350,71 zł, z czego umieszczony w domu pomocy pokrywa opłatę w wysokości 70% swego dochodu - tj. kwotę 801,50zł miesięcznie, a pozostałe środki w wysokości 4.549,21 pokrywane są przez Miasto. Postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej wszczęte zostało pismem z 31 października 2013 r. Po trzykrotnym uchyleniu przez SKO w Katowicach decyzji organu I instancji dotyczącej ustalenia skarżącemu odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, w toku ponownie prowadzonego postępowania strona okazała pracownikowi socjalnemu wyrok skazujący jego ojca z powodu stosowanej przemocy oraz o pozbawieniu władzy rodzicielskiej, jednak skarżący nie wyraził zgody na jego skopiowanie. Jednocześnie skarżący ponowił złożony 2 marca 2020 r. wniosek (oświadczeniem z dnia 13 lipca 2020 r.) o zwolnienie z odpłatności za pobyt ojca z domu pomocy społecznej, wskazując na przedłożony wyrok, potwierdzający, w przekonaniu skarżącego, przesłanki do zwolnienia, co zostało opisane w notatce służbowej. W ocenie skarżącego, z uwagi na treść art. 64a ustawy o pomocy społecznej jest podstawa do zwolnienia go z odpłatności, więc jego sytuacja dochodowa nie ma znaczenia (odmówił więc wyrażenia zgody na zbieranie i przetwarzanie swoich danych w zakresie sytuacji finansowej, zarówno przez pracowników socjalnych w W., jak i w J.) Organ wyjaśnił, że postanowieniem z 10 sierpnia 2021 r. rozstrzygnięto wniosek skarżącego o zwolnienie go z odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, podnosząc, że warunkiem zastosowania dyspozycji z przywołanego przepisu jest dysponowanie przez stronę odpowiednim orzeczeniem sądowym i przedłożenie go orzekającemu organowi. Nie sposób w tym zakresie oprzeć się jedynie na oświadczeniu samej strony. Wobec powyższego organ ustalił odpłatność skarżącego jak w sentencji. Jednocześnie organ przyznał, że niełatwo jest ocenić sytuację dochodową, rodzinną i majątkową zobowiązanego, gdyż sam skarżący nie współdziała w tym zakresie, a uzyskiwanie informacji na temat miejsca zamieszkania, pracodawcy czy dochodów wpływa na długość prowadzonego postępowania, a nadto ulega często zmianie w trakcie jego trwania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 marca 2022 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Kolegium po przywołaniu obowiązujących w tym zakresie przepisów (art. 61 ustawy o pomocy społecznej) stwierdziło, iż opłata ustalona została zgodnie z tymi przepisami. Strona miała możliwość zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Sytuacja materialna i dochodowa strony, która ma wpływ na wysokość nałożonego obowiązku, nie jest kwestionowana w odwołaniu, zatem nie jest przedmiotem sporu. Kolegium podkreśliło, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może nastąpić na podstawie art. 64 ustawy. Zgodnie z tym przepisem osoby wnoszące opłaty lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności przy wystąpieniu okoliczności wskazanych w tym przepisie. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, zapadłe w wyniku wieloletniego postępowania administracyjnego, nie nosi cech dowolności. Organ pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne oraz zastosował właściwe przepisy prawa. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, iż dokonano wnikliwej analizy sytuacji dochodowej strony związanej z kosztami utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej - tj. ojca strony. Ustalono osoby, które mogą zostać zobowiązane do ustalenia odpłatności, dla niektórych osób ustanowiono przedstawiciele dla osoby nieobecnej. Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji, stwierdzając, iż zaskarżona decyzja zasługuje na utrzymanie. Końcowo Kolegium wyjaśniło, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Najpierw musi być orzeczony prawomocnie obowiązek, a dopiero później możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku.

Nie zgadzając się z decyzją organu odwoławczego skarżący zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329). Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie neguje ustaleń faktycznych organów co do wysokości opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Kwestionuje w całości zasadność przeprowadzanego postępowania, a to z uwagi na treść art. 64a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268, dalej jako: u.p.s.), wykluczającą, jego zdaniem, możliwość prowadzenia takiego postępowania. Sedno sporu dotyczy więc wykładni art. 64a tej ustawy i zasady jego stosowania w praktyce. W dacie wydania zaskarżonej decyzji przepis ten stanowił, że osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem, że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad osobą zobowiązaną i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłat, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu.

W ocenie Sądu I instancji, wykładnia językowa tego przepisu jest jednoznaczna, a samo spełnienie wskazanych w nim przesłanek stanowi podstawę do obligatoryjnego zwolnienia od ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. WSA podzielił twierdzenie skarżącego, że "wprowadzenie regulacji w art. 64a ma na celu przeciwdziałanie poczuciu niesprawiedliwości w stosunku do dzieci zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej, wobec którego zostało wydane orzeczenie o pozbawieniu władzy rodzicielskiej. Przy czym zwolnienie nie będzie miało zastosowania względem osób, których rodzice zostali pozbawieni władzy nad nimi, ale władzę tę przywrócono.

Uprawnionymi do korzystania z powyższego zwolnienia, będą też są osoby, które mają prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu ich rodzica za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica. Zwolnienia te obejmują również zstępnych osoby zwolnionej z opłaty. Sformułowanie cytowanego przepisu art. 64a ustawy w trybie imperatywnym ("zwalnia się całkowicie") oraz precyzyjne określenie warunków tego zwolnienia oznacza, że organ nie ma swobody interpretacyjnej ani decyzyjnej w zakresie zastosowania normy prawnej z tego przepisu wynikającej. W celu uzyskania zwolnienia na tej podstawie prawnej rzeczą wnioskodawcy zatem jest bezwzględnie wylegitymowanie się stosownym prejudykatem w postaci prawomocnego orzeczenia sądu. Bowiem warunkiem zastosowania zwolnienia, o którym mowa w komentowanym artykule, jest złożenie wniosku oraz prawomocnego orzeczenia sądu, a gdy dotyczy ono pozbawienia władzy rodzicielskiej również oświadczenia, że władza ta nie została przywrócona. Zatem, o ile w art. 64 u.p.s. możliwe jest zwolnienie z opłat, czyli zwolnienie z ponoszenia wydatków na dom pomocy społecznej ma charakter fakultatywny, zależny głównie od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat, o tyle spełnienie przesłanek określonych w art. 64a tej ustawy nakłada na organ obowiązek zastosowania zwolnienia. Organ podejmuje tu decyzję związaną, a nie uznaniową, jak w przypadku zwolnienia określonego w art. 64 ustawy. Różnicą pomiędzy obydwoma regulacjami jest również to, że w przypadku bezpowrotnego pozbawienia rodzica władzy rodzicielskiej lub sądowego stwierdzenia stosowania przez niego przemocy wobec bliskich zstępny podlega całkowitemu zwolnieniu z opłaty za jego pobyt w domu pomocy społecznej. Jak jednak wskazano powyżej warunkiem zastosowania zwolnienia, o którym mowa w komentowanym artykule, jest złożenie wniosku oraz prawomocnego orzeczenia sądu, a gdy dotyczy ono pozbawienia władzy rodzicielskiej również oświadczenia, że władza ta nie została przywrócona.

Zdaniem Sądu I instancji, o ile można się zgodzić, że w niniejszej sprawie skarżący złożył wymagany wniosek o zwolnienie go z przedmiotowych opłat, o tyle nie dopełnił on pozostałego warunku, tzn. nie złożył prawomocnego orzeczenia sądu, potwierdzającego pozbawienie jego ojca władzy rodzicielskiej (wraz z oświadczeniem, że władza rodzicielska nie została przywrócona) czy prawomocnego orzeczenia sądu o skazaniu ojca za umyślne przestępstwo popełnione na jego szkodę (na szkodę osoby zobowiązanej). Wbrew stanowisku skarżącego nie jest wystarczające okazanie takiego orzeczenia, bez możliwości jego oceny i dołączenia do akt sprawy. Z materiału aktowego badanej sprawy wynika, że skarżący wymaganego brzmieniem art. 64a ustawy dowodu w formie orzeczenia sądowego nie przedstawił. W tej sytuacji organy trafnie uznały, że przesłanki z art. 64a ustawy warunkujące obligatoryjne zwolnienie z opłaty w przypadku skarżącego nie zostały spełnione.

Nadto, Sąd I instancji podkreślił, odnosząc się do argumentacji skarżącego na temat relacji z ojcem, sposobu życia ojca w przeszłości i jego postępowania wobec rodziny, co w jego przekonaniu stanowi przesłankę wyłączającą możliwość ustalenia wobec niego opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, iż zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć jedynie sytuacji, w której zarówno osoba zobowiązana jak i wysokość opłaty zostały już wcześniej ustalone w orzeczeniu ostatecznym. Zwolnienie musi bowiem odnosić się do skonkretyzowanego obowiązku. Kwestia zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ma charakter odrębny i powinna stanowić przedmiot odrębnej sprawy administracyjnej. Dopiero po ustaleniu opłaty w określonej wysokości możliwe jest rozpoznanie wniosku o zwolnienie z tej opłaty.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący wnosząc o jego uchylenie w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

I. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnie art. 64a u.p.s. poprzez przyjęcie, że użyty w przepisie zwrot "przedstawi prawomocne orzeczenie sądu" tożsame jest z załączeniem do akt sprawy rzeczonego dokumentu, a w istocie taki obowiązek nie wynika wprost z cytowanego przepisu, a pojęcie "przedstawi" należy interpretować jako m.in. "okazanie" i jednocześnie niezastosowanie art. 64a u.p.s. w rozpatrywanej sprawie.

II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy -art. 3 § 1 i § 2 pkt 1), art. 151 oraz art. 134 § 1 w zw. z 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji, mimo iż wydana została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego mającym wpływ na wynik sprawy oraz bezzasadne oddalenie skargi, a mianowicie: art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 K.p.a. w zw. z art. 8 i 11 K.p.a. poprzez ustalenie odpłatności za pobyt ojca skarżącego w domu pomocy społecznej, mimo iż skarżący, mając na uwadze treść art. 64a u.p.s., przedstawił organowi treść wyroku skazującego - Sądu Rejonowego w J. skazujący ojca skarżącego- za przestępstwo dotyczące molestowania seksualnego, w którego treści jednocześnie pozbawiono J. C. władzy rodzicielskiej, z czego sporządzono notatkę urzędową.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna zawiera częściowo usprawiedliwione podstawy.

W myśl art. 64a u.p.s. osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.

Sąd I instancji słusznie przyjął, że warunkiem zastosowania zwolnienia, o którym mowa w powyższym przepisie, jest złożenie wniosku oraz prawomocnego orzeczenia sądu, a gdy dotyczy ono pozbawienia władzy rodzicielskiej również oświadczenia, że władza ta nie została przywrócona. Tryb orzekania w powyższej sprawie jest podobny jak przy zwolnieniu z opłat uregulowanym w art. 64 u.p.s., z tym że organ podejmuje tu decyzję związaną, a nie uznaniową. O ile na podstawie art. 64 u.p.s. możliwe jest zwolnienie z opłat, o tyle spełnienie przesłanek określonych w art. 64a u.p.s. nakłada na organ obowiązek zastosowania zwolnienia, sprawą wnioskodawcy jest natomiast bezwzględnie wylegitymowanie się stosownym prejudykatem w postaci prawomocnego orzeczenia sądu (tak też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 16.10.2019 r., II SA/Go 390/19, LEX nr 2730097). Użyte w art. 64a wyrażenie "przedstawi" oznacza obowiązek strony złożenia do akt sprawy prawomocnego orzeczenia sądu, a nie tylko jego okazanie do wglądu, bez możliwości jego oceny. Gdyby obowiązek przedstawienia prawomocnego orzeczenia sądu został zredukowany wyłącznie do wglądu w to orzeczenie to kontrola decyzji wydanej w oparciu o taki dokument byłaby w gruncie rzeczy iluzoryczna. Szczególnego znaczenia nabiera to w przypadku zaskarżenia takiej decyzji, czy to w drodze odwołania, czy następnie skargi do sądu administracyjnego, gdzie w braku takiego dokumentu nie jest możliwa ocena rzeczywistego stanu faktycznego. Adnotacja pracownika organu I instancji o okazaniu wyroku sądu "skazującego jego ojca z powodu stosowanej przemocy oraz o pozbawieniu władzy rodzicielskiej", nie może stanowić podstawy do oceny spełnienia przesłanek ustawowych zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty określonych w art. 64a u.p.s. Na każdym etapie postępowania musi bowiem istnieć realna możliwość oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności zaś dokumentów o kardynalnym znaczeniu dla wyniku sprawy. W tym względzie Sądowi I instancji nie można więc zarzucić błędnej wykładni art. 64a u.p.s.

Niemniej jednak Sąd I instancji błędnie podzielił twierdzenie organu odwoławczego, iż zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć jedynie sytuacji, w której zarówno osoba zobowiązana jak i wysokość opłaty zostały już wcześniej ustalone w orzeczeniu ostatecznym. Nie można również zgodzić się z przywołanym przez Sąd I instancji stanowiskiem, że kwestia zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ma charakter odrębny i powinna stanowić przedmiot odrębnej sprawy administracyjnej. Stanowisko takie nie ma żadnych racjonalnych ani prawnych podstaw. Jeżeli strona, która z mocy ustawy jest zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, złoży wniosek o zwolnienie z opłaty już w postępowaniu w sprawie ustalenia tej opłaty, to organ orzekający nie powinien tego wniosku pomijać i zignorować podnoszonych przez stronę okoliczności, które mają na celu wykazanie, że mimo istnienia ustawowego obowiązku ponoszenia odpłatności, strona nie powinna być obciążona tymi opłatami. Sformułowania zawarte w art. 64 i art. 64a u.p.s. (osoby wnoszące opłatę, osoby obowiązane do wnoszenia opłaty) oznaczają możliwość rozstrzygania o zwolnieniu od opłat nie tylko następczo co do osób względem których taki obowiązek został już ustalony decyzją ostateczną i które takie opłaty już wnoszą, ale także co do osób względem których taka odpłatność dopiero jest ustalana, a więc łącznie z jednoczesnym ustaleniem odpłatności.

Strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość (por. m.in. wyroki NSA z 19 września 2023 r.: I OSK 1864/21 - LEX nr 3618926 i I OSK 1865/21 - LEX nr 3618762).

Jak wynika z powyższego, warunkiem jednoczesnego procedowania przez organy administracji kwestii zwolnienia od opłat jest złożenie przez stronę stosownego wniosku (tj. o zwolnienie z opłaty częściowo lub całkowicie) w toku postępowania o ustalenie obowiązku ich wnoszenia.

Skarżący w toku postępowania o ustalenie opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej był zatem uprawniony do ubiegania się o zwolnienie z opłat. Zgłoszenie przez stronę stosownego wniosku w toku postępowania administracyjnego obligowało organ do jego rozpatrzenia i orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustalającej ich wysokość. Nie ma podstaw do twierdzenia, że wniosek taki powinien być rozpatrzony dopiero po uprawomocnieniu się decyzji określającej wysokość odpłatności. Zarówno Sąd I instancji, jak i Kolegium niezasadnie w tej kwestii powołało się na praktykę stosowania przepisów art. 64 i 64a u.p.s. sprzed nowelizacji art. 64, która weszła w życie z dniem 4 października 2019 r.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy należy również zwrócić uwagę na niekonsekwencję argumentacji tak Sądu I instancji, jak i organów administracji, które twierdziły, że kwestia zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej stanowi zagadnienie odrębne rozpatrywane w odrębnym postępowaniu, a jednocześnie oceniały zasadność tego wniosku w kontekście spełnienia przesłanek określonych w art. 64a u.p.s. W tym względzie zajęto wiążące stanowisko, mimo wcześniejszych twierdzeń o niedopuszczalności orzekania w tym zakresie w niniejszym postępowaniu. Oznacza to, że z zaniechania przedłożenia przez stronę wymaganego orzeczenia sądu wyciągnięto daleko idące konsekwencje prawne, o których nie pouczono strony w toku postępowania administracyjnego. Z akt sprawy wynika bowiem, że organ wprawdzie informował stronę o konieczności złożenia wymaganego dokumentu do akt sprawy, jednocześnie jednak konsekwentnie utrzymywał, że kwestia ewentualnego zwolnienia z opłaty zostanie rozstrzygnięta dopiero po prawomocnym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Konsekwencje takiego działania organu nie mogą obciążać strony postępowania, szczególnie w sytuacji gdy nie została ona dostatecznie i przejrzyście poinformowana przez organ o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny za częściowo zasadne uznał zarzuty naruszenia art. 64a u.p.s. oraz przepisów postępowania, co zadecydowało o konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji o czym orzeczono na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 182 § 2 P.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu wniosek skarżącego o zwolnienie z opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej organ winien rozstrzygnąć w decyzji ustalającej ich wysokość, po wcześniejszym pouczeniu strony o warunkach określonych w art. 64a u.p.s. dotyczących przedstawienia prawomocnego orzeczenia sądu potwierdzającego pozbawienie jego ojca władzy rodzicielskiej (wraz z oświadczeniem, że władza rodzicielska nie została przywrócona) czy prawomocnego orzeczenia sądu o skazaniu ojca za umyślne przestępstwo popełnione na jego szkodę, jak i konsekwencjach ich niespełnienia.