Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 737/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-11-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 2, art. 17 a, art. 24
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 listopada 2020 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 30 grudnia 2019 r. A. S. (dalej strona, skarżąca) zwróciła się o przyznanie jej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z racji sprawowania opieki na dziadkiem W. W.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy P., przywołując w podstawie prawnej art. 104 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 17 ust. 1, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn . Dz.U. z 2020 r., poz. 111) oraz przepisy rozporządzeń wykonawczych odmówił A. S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując komu przysługuje przedmiotowe świadczenie. Następnie organ wyjaśnił, że z przedłożonych w sprawie dokumentów wynika, iż W. W. jest osobą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C., a stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] r., natomiast nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.

Dalej organ przypomniał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których, zgodnie z art. 128, art. 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny. Obciąża on krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Dodał, że przepisy te są normami bezwzględnie obowiązującymi.

Uwzględniając te przepisy, po analizie zgromadzonych akt sprawy organ ustalił, że strona nie jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki. Jest ona dziadkiem męża strony. Stąd też na stronie nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem W. W.

Biorąc zatem pod uwagę powyższe oraz fakt, iż nie można ustalić od kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, organ stwierdził, iż brak jest podstaw do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

Pismem z dnia 24 lutego 2020 r. strona wniosła odwołanie, domagając się zmiany zaskarżonej decyzji i przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdziła, że decyzja organu pierwszej instancji jest krzywdząca. Opisała sytuację rodzinną, podkreślając, że sprawuje całodobową opiekę nad dziadkiem, który posiada znaczny stopień niepełnosprawności i z uwagi na wiek, złą kondycję psychofizyczną oraz zaawansowany stan chorobowy wymaga stałej opieki ze strony drugiej osoby.

Stwierdziła, że jako jedyna osoba z spośród członków rodziny sprawuje i może w odpowiedni sposób wykonywać opiekę nad dziadkiem. Wyjaśniła, że ani jego córka (a jej teściowa), ani siostra męża nie są w stanie sprawować takiej opieki. Córka dlatego, że ma [...] lat i nie jest w stanie podnosić dziadka i opiekować się nim, "gdyż jej ręce i kręgosłup odmawia posłuszeństwa". A jej córka, siostra męża i wnuczka dziadka jest samotną, pracującą matką.

Dodała, że istotna jest także okoliczność, że obecnie dziadek nie może liczyć na przyjęcie do hospicjum czy opiekę paliatywną, gdyż pomimo występowania choroby [...], dziadek fizycznie nie daje sobie przeprowadzić stosownych badań. Stąd też w tym stanie faktycznym i prawnym sprawowana przez nią opieka jest dla dziadka jedyną możliwą (najtańszą i najwygodniejszą). W jej ocenie, sprawowana przez nią konieczna i całodobowa opieka nad dziadkiem spełnia przesłanki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dodała, że rezygnacja z zatrudnienia i pracy zarobkowej jest podyktowana potrzebą sprawowania opieki na osobą dziadka, który jest jednocześnie darczyńcą, gdyż darował jej i jej mężowi nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym, w którym mieszkają. Stąd też tylko ona może sprawować opiekę. Potrafi porozumieć się z dziadkiem, odpowiednio zadbać o jego stan zdrowia i poradzić sobie z problemami. Podkreśliła, że dziadka nie można zostawić samego, a w związku z otrzymaną darowizną ciąży na nich (jej mężu i na niej) moralny i prawny obowiązek alimentacji i opieki. Dodała przy tym, że jej mąż zmuszony jest pracować na utrzymanie rodziny.

Reasumując wniosła o ponowną analizę i uwzględnienie wskazanych okoliczności faktycznych i prawnych oraz zmianę decyzji poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium wskazując, że podstawę materialno- prawną rozstrzygnięcia stanowi art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przywołało w całości jego brzmienie, stwierdzając, iż możliwość przyznania świadczenia uzależniona jest od spełnienia przesłanek w nim przywołanych.

Przyznało, że w niniejszej sprawie nie jest sporne, iż W. W. w świetle definicji legalnej zawartej w art. 3 pkt 21 ustawy legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, czyli spełniona została pierwsza z przesłanek umożliwiająca przyznanie świadczenia. Z akt wynika, że jest on wdowcem i ma córkę - matkę męża odwołującej. Z kolei odwołująca jest dla niego powinowatą. Jest on dziadkiem męża odwołującej.

Kolegium przyznało, że data powstania niepełnosprawności nie ma wpływu na prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego i w konsekwencji art. 17 ust. 1b nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia. Odwołało się w tym zakresie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2018 r. sygn. akt K 38/13, w którym stwierdzono niezgodność z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią określonego w tym przepisie wieku ze względu na moment powstania niepełnosprawności, a także do orzecznictwa sądów administracyjnych.

Jednocześnie jednak organ odwoławczy stwierdził, że podstawową przesłanką uzależniającą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest obowiązek alimentacyjny, który musi ciążyć na osobie ubiegającej się o to świadczenie. Z art. 17 ust. 1 ustawy wynika wprost, że prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, a do kręgu osób uprawnionych do tego świadczenia nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny.

W rezultacie w świetle wykładni językowej art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie może być stronie przyznane ponieważ: 1/ nie jest matką osoby wymagającej pomocy, 2/ nie jest "opiekunem faktycznym dziecka", 3/ nie została ustanowiona rodziną zastępczą spokrewnioną, 4/ nie jest inną osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny.

W zakresie ostatniej przesłanki organ stwierdził, że należy odwołać się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, gdzie w dziele III uregulowany został obowiązek alimentacyjny. Z art. 128 i następnych wynika, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, rodzeństwo, małżonków, powinowatych - ale jedynie w relacji ojczym/ macocha - pasierb/ pasierbica, osoby związane relacją przysposobienia. Dalej tłumacząc, kto jest krewnym w linii prostej, organ wyjaśnił, że w linii wstępnej są to rodzice, dziadkowie, pradziadkowie a w linii zstępnej - to dzieci, wnuki i prawnuki. Z regulacji określających krąg osób zobowiązanych do alimentacji, jak i z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że do świadczenia tego uprawnieni są krewni osoby wymagającej opieki i to z najbliższego kręgu, natomiast dalsi krewni tylko w warunkach precyzyjnie w ustawie określonych. Osobom obcym, które sprawują faktyczną opiekę na osobą wymagającą opieki, ustawodawca nie przyznał prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepisy regulujące krąg osób zobowiązanych do alimentacji mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Prawodawca nie dopuszcza modyfikowania tego zbioru podmiotów poprzez jego rozszerzanie. Istotną cechą obowiązku alimentacyjnego jest jego ściśle osobisty charakter. Nie można bowiem obciążać nim innej osoby niż ta, którą wskazuje kodeks rodzinny opiekuńczy, nie przechodzi on też na spadkobierców zobowiązanego.

Kolegium szeroko odwołało się do uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 5/13, gdzie stwierdzono, że "osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie poodejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych", przytaczając obszerne argumenty z jej uzasadnienia. Podkreślając m.in., że Naczelny Sąd w uchwale odwołał się też do wyroków Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt P 23/05 z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 27/07 z dnia 18 lipca 2008 r. czy sygn.. akt P 41/07 z dnia 22 lipca 2008 r., gdzie nie zakwestionowano jako niekonstytucyjnego wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Jednocześnie Kolegium dodało, że pomimo, iż wymieniona uchwała podjęta została na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r., a obecnie obowiązująca ustawa została znowelizowana, to jednak nie uległ zmianie zapis uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy niepełnosprawnym a opiekunem, tyle tylko, że przed nowelizacją zamieszczony był w art. 17 ust. 1 pkt 2 , a obecnie w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Stąd też pogląd wyrażony w uchwale i jego argumentacja zachowuje aktualność w obecnym stanie prawnym.

Kierując się powyższym organ stwierdził, warunkiem niezbędnym i koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jest przynależność do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Odwołująca nie wchodzi do określonego przepisami o charakterze iuris cogentis kręgu osób zobowiązanych do alimentacji. Nie może tej kwalifikacji zmienić fakt, iż pozostaje ona osobą bliską dla dziadka swego męża. Nie jest spokrewniona bowiem w linii prostej z osobą wymagającą opieki, nie jest też jego siostrą. Jako żona wnuka osoby wymagającej opieki jest powinowatą w drugim stopniu w linii prostej. Nie ciąży tym samym na niej obowiązek alimentacyjny, który jest podstawowym warunkiem, od którego uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zatem wnioskująca o świadczenie nie jest krewną osoby wymagającej opieki to nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem dziadka swojego męża. Stąd też brak podstaw do stosowania przepisu art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi.

Organ podkreślił przy tym, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową lecz decyzją związaną, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy seplenione są wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki do jego przyznania. Nie może tutaj kierować się innymi przesłankami, np. zasadami współżycia społecznego czy zasadą słuszności.

Niewątpliwie postawa wnioskodawczyni, która opiekuje się dziadkiem męża zasługuje na aprobatę, jednak skoro nie została spełniona fundamentalna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy (nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec W. W.), to opieka nad nim sprawowana nie może stanowić podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dziadkiem.

W motywach skargi skarżąca stwierdziła, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji jest dla niej krzywdząca. Zakwestionowała ustalenia poczynione przez organy, w szczególności pominięcie faktu darowizny jaką uczynił dziadek przekazując jej rodzinie dom, w którym zamieszkują. Stąd też jest zobowiązana do alimentacji dziadka i ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem dziadka. Wskazała też na brak możliwości sprawowania takiej opieki przez inne osoby. Podkreśliła, że sprawuje całodobową opiekę nad dziadkiem, który z racji wieku, złej kondycji psychofizycznej i zaawansowanego stanu choroby wymaga stałej opieki ze strony drugiej osoby. Zwróciła uwagę na istnienie szczególnej więzi emocjonalnej pomiędzy dziadkiem i nią. Dalej powtórzyła argumentację przedstawioną już w odwołaniu, że tylko ona może sprawować taką opiekę. Podkreśliła, że córka wymagającego opieki dziadka nie jest w stanie takiej opieki zapewnić, podobnie jak wnuczka i wnuk, czyli jej mąż.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, szeroko powtarzając argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Jak stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Uwzględnienie skargi nastąpić może w przypadku spełnienia się warunków, o których mowa wart. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), a to w przypadku naruszenia prawa materialnego, względnie uchybień prawa procesowego o istotnym znaczeniu dla wyniku sprawy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 1 i 2 oraz art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111). Stosownie do brzmienia art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności –

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki o której mowa w ust. 1.

Warunkiem sine qua non ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. W sytuacji gdy ustawodawca wyraźnie wprowadza w wymienionym przepisie wymóg istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i osobą podlegającą opiece, odsyłając w tym zakresie expressis verbis do przepisów przywoływanej ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, to brak takiego obowiązku pomiędzy wnioskodawcą i osobą, którą się on opiekuje, wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia. Niedopuszczalne byłoby w tym wypadku stosowanie wykładni rozszerzającej i uzupełnianie zakresu podmiotowego osób uprawnionych. Takie działanie nosiłoby bowiem znamiona zabiegu prawotwórczego, niedozwolonego dla interpretatora tekstu prawnego, który co do zasady jedynie odtwarza normy prawne zawarte w tym tekście, a nie je tworzy lub rozbudowuje.

Wobec wątpliwości problem ten poddano do rozważenia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, który w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę z dnia 9 grudnia 2013 r. (sygn. akt I OPS 5/13, publ. CBOSA),którą szeroko przedstawił organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji. I chociaż, jak przyznało to Kolegium wymieniona uchwała podjęta została przez Naczelny Sąd Administracyjny na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r., a aktualnie ustawa ta obowiązuje w brzmieniu znowelizowanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2013 r, to jednak ustawa nowelizująca, która wprowadziła szereg zmian w zakresie zasad ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie dokonała zmiany w zakresie kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nadal bowiem uprawnienie to zależy od istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy niepełnosprawnym a opiekunem, zamieszczonym teraz w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. W powołanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny w sposób jednoznaczny opowiedział się za literalną wykładnią art. 17 ust. 1 ustawy. Podkreślił zwłaszcza, że nie można tego przepisu interpretować rozszerzająco, z powołaniem się na wartości konstytucyjne. Stwierdził bowiem, że "nie można (...), z powołaniem się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać znaczenia przepisom ustawy sprzecznego z jej brzmieniem, uzasadniając to tym, że sędziowie w sprawowaniu swego urzędu podlegają zarówno Konstytucji, jaki i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Stosowanie prawa przez sądy nie powinno bowiem wypełniać istniejących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy. Nie można zatem, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną". Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że stosownie do art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy). Poza tym zgodnie z art. 61¹ tego Kodeksu, krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Tak więc krewnymi w linii prostej są zstępni i wstępni - zstępnym jest córka, syn, wnuk, wstępnym - ojciec i dziadek, rodzeństwem zaś osoby mające choćby jednego wspólnego przodka. Tymczasem skarżąca, jako żona wnuka osoby wymagającej opieki, nie jest osobą spokrewnioną w stopniu pierwszym z dziadkiem, ani też w linii prostej. Nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego, stanowisko wyrażone w skardze, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącej jako osobie niezobowiązanej do alimentacji, tylko dlatego, że sprawuje faktyczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, czy jako osobą zobowiązaną do alimentacji z racji dokonania przez wymagającego opieki darowizny na rzecz jej rodziny.

Odpowiadając na argument skarżącej o braku innych osób, które mogłyby sprawować opieką nad dziadkiem, gdyż córka osoby niepełnosprawnej nie jest w stanie sprawować takiej opieki, gdyż ma [...] lat i nie jest w stanie podnosić dziadka i opiekować się nim, "gdyż jej ręce i kręgosłup odmawia posłuszeństwa", wnuczka osoby niepełnosprawnej i jednocześnie siostra męża, jest samotną, pracującą matką, a jego wnuk – mąż skarżącej – zmuszony jest pracować na utrzymanie rodziny, Sąd wskazuje, że o uprawnieniu do świadczenia pielęgnacyjnego decydują ściśle wyznaczone w ustawie przesłanki. W sytuacji, gdy osoba zobowiązana do alimentacji na mocy przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie wypełnia swojego obowiązku przez osobiste świadczenia, może zwolnić się z obowiązku poprzez świadczenia pieniężne, a możliwość wyegzekwowania tego obowiązku istnieje na drodze cywilnej. Faktycznie Państwo powinno wspierać każde działanie, którym obywatele ujmują mu obowiązków związanych z ciężarem opieki nad niepełnosprawnymi, jednak działanie Państwa jest tu wyłącznie subsydiarnie i nie może zastępować osób zobowiązanych do wypełniania obowiązku alimentacyjnego.

Dodatkowo wskazać trzeba, odpowiadając na argumenty skargi, że organy administracji zobowiązane są do stosowania obowiązującego prawa. Nie można wynikających z norm ustawowych praw i obowiązków stron odczytywać wbrew woli ustawodawcy, gdyż godziłoby to w konstytucyjnie określone zasady legalizmu i praworządności. Normując prawo do przedmiotowej pomocy ustawodawca wprowadził wymogi podmiotowe i przedmiotowe określając ich ramy i granice w przywołanych powyżej przepisach. Organ zatem nie może stosować jakichkolwiek przesłanek pozaprawnych rozstrzygając daną sprawę administracyjną. Nie jest też uprawniony do rozstrzygania spraw na podstawie zasad współżycia społecznego.

Na marginesie podkreślenia wymaga także, że środki finansowe będące przedmiotem sporu pochodzą ze środków publicznych a zatem nie może budzić wątpliwości, że sposób ich wykorzystania musi być pod szczególną kontrolą, a wydatkowanie ich podlega rygorom wydatkowania środków budżetowych. W ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że przekazane na świadczenia pielęgnacyjne środki nie tracą swego publicznoprawnego charakteru. Sąd zwraca uwagę, że ustawodawca w sposób jednoznaczny unormował zasady gospodarowania środkami publicznymi, wskazując, że prawidłowość gospodarowania nimi podlega ochronie określonej m.in. regulacjami normującymi odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Tym samym organy orzekające nie mogły zadośćuczynić żądaniu strony skarżącej, gdyż zobowiązane są działać przede wszystkim na podstawie obowiązujących w dacie orzekania przepisów prawa.

W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie ulegało wątpliwości, że zobowiązaną w pierwszej kolejności do alimentacji ojca jest córka dziadka skarżącej, spokrewniona z nim w pierwszej linii oraz w dacie wydawania zaskarżonej decyzji nie posiadająca orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uniemożliwiałoby jej sprawowanie opieki na ojcem, a jednocześnie wyłączałoby ją z grona osób zobowiązanych do opieki. Nawet gdyby z pominięciem treści art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w nawiązaniu do treści art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego brać pod uwagę sytuację osób spokrewnionych z dziadkiem skarżącej w pierwszym stopniu to i tak w świetle formułowanych przez skarżącą twierdzeń brak byłoby podstaw do przyjęcia, że osoby te nie są w stanie sprawować opieki na swoim ojcem czy dziadkiem, w tym m.in. przy przyjęciu założenia, iż mają obowiązek i mogą się one dzielić wynikającymi z tego obowiązkami. W świetle treści art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z obowiązku alimentacyjnego wobec ojca niewątpliwie nie zwalnia fakt i okoliczność ewentualnego pomagania córce przy opiece nad dzieckiem. Nie są to bowiem okoliczności, które uniemożliwiały zapewnienie, m.in. przy podjęciu wspólnych i właściwych starań, właściwej opieki ojcu. W świetle powyższego skarżąca jako osoba nie zobowiązana do alimentacji w myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego względem dziadka swojego męża, nie jest też osobą uprawnioną do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Z tych wszystkich względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.