Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 526/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 118
journal: Dz.U. 2023 poz 208
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Adam Habuda Asesor WSA Marta Pawłowska Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Ewa Trojan po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 lutego 2024 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 21 czerwca 2023 r. nr SKO/GN-415/6/2023 w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przeniesienia własności nieruchomości gruntowej oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 7 lutego 2023 r. (nr GN.6821.2.5.2022) Kierownik Biura Gospodarki Nieruchomościami działając z upoważnienia Starosty G. , odmówiono J. B. nieodpłatnego przeniesienia prawa własności nieruchomości gruntowej oznaczonej ewidencyjnie jako działka [...], położonej w obrębie J., gmina G., której właścicielem jest Gmina G., dla której Sąd Rejonowy w G.(1) prowadzi księgę wieczystą nr [...].

Ze stanowiskiem organu I instancji nie zgodziła się strona, składając w przepisanym terminie odwołanie. Działając przez pełnomocnika strona podniosła, że jeżeli szkoda została wyrządzona przez funkcjonariusza państwowej osoby prawnej odpowiedzialność za szkodę ponosi osoba prawna. Dodała, że kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę obowiązany jest do jej naprawienia. Postępowanie jest naganne. Podniosła również, iż "umowa na działkę nr [...] w 1/3 obręb J. jest na czas nieokreślony". W ślad za złożonym odwołaniem pełnomocnik strony w piśmie z dnia 6 marca 2023 r. wskazała, że "całość uzasadnienia na 11 str. decyzji jest nierzetelna (...) działka zagmatwana, niedopuszczalne jest wskazywanie na akty notarialne dotyczące darowizn poczynionych przez stronę na syna. Nie wyjaśniono władania "KS." i jego udziału w działce nr [...] oraz jaką walkę toczą po zmarłej pedagog - "C.H.", gdyż "umowę przerwał zgon". "Działka nr [...] w ułamkowej części umowa wygasła z chwilą śmierci".

Decyzją z dnia 21 czerwca 2023 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją z dnia 7 lutego 2023 r. nr GN.6821.2.5.2022, działający z upoważnienia Starosty G., Kierownik Biura Gospodarki Nieruchomościami, odmówił J. B. nieodpłatnego przeniesienia prawa własności nieruchomości gruntowej, oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] , położonej w obrębie J., gmina G., której właścicielem jest Gmina G., dla której Sąd Rejonowy w G.(1) prowadzi księgę wieczystą nr [...]. W podstawie materialnoprawnej decyzji organ powołał przepisy art. 118 ust. 1, ust. 2a, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j. Dz.U. z 2023 r., poz. 208 ze zm.). Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że wnioskiem z dnia 17 lipca 2019 r., uzupełnionym pismem z dnia 8 sierpnia 2019 r., J. B., działający przez pełnomocnika T. B. zażądał "zwrotu działki w 1/2 części z działki nr [...] zgodnie z orzeczeniem RL.lX-3-130-56/64 z 30 grudnia 1964 r." Opisując przebieg postępowania organ wskazał, że decyzją z dnia 30 stycznia 2020 r. nr GK.6821.1.11.2019 odmówiono J. B. nieodpłatnego przeniesienia prawa własności nieruchomości gruntowej oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] w udziale 1/2 części, położonej w obrębie J., gmina G. Decyzją nr SKO/GN-415/7/2020 z dnia 23 marca 2020 r. po rozpatrzeniu "zażalenia" J. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy uchyliło tę decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Jednocześnie Kolegium wskazało, że sprawa winna zostać rozpoznana w świetle przepisów art. 118 ust. 2a w zw. z art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jak wskazał dalej organ, w związku z treścią wyżej przywołanych przepisów oraz wobec żądania przyznania wnioskodawcy własności działki dożywotniej, w związku z decyzją Zastępcy Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia 29 grudnia 1980 r. znak RLS-7019-1/86/80 organ ustalił, iż J. B. - następca prawny po F. K. - nie spełnia przesłanek określonych w art. 118 ust. 2a ustawy. W pkt 3 decyzji (z dnia 29 grudnia 1980 r. znak RLS-7019-1/86/80 Zastępcy Naczelnika Miasta i Gminy w G. - przyp. Kolegium) widnieje zapis "stwierdzić, że dotychczasowy właściciel ma prawo do bezpłatnego korzystania z działki dożywotniego użytkowania o pow. [...] ha z działki nr [...] ". Działka nr nr [...] nie widnieje w ewidencji gruntów. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 2343/16 oddalił skargę kasacyjną w sprawie skargi "na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 sierpnia 2015 r. nr GZsp-057- 624185/14" w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji RLS-7019-1/86/80. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego cała decyzja wywołała prawidłowe skutki społeczno-gospodarcze jej stawiane. Ponadto znaczny upływ czasu od wydania decyzji z dnia 29 grudnia 1980 r. uzasadnia brak podstaw do wyeliminowania orzeczenia z obrotu prawnego. Organ I instancji dodał przy tym, że na podstawie decyzji RLS-7019-1/86/80, którą zaskarżył J. B., Starosta G. przeniósł własność działki gruntu pod budynkami w 1/4 części z dz. [...] i [...], obręb J. (decyzja Starosty G. nr GKN,7011-1/4/04/05 z dnia 8 czerwca 2005 r.). Podkreślono dalej, że działka nr [...] wskazana była wielokrotnie przez J. B. Dnia 1 czerwca 2014 r. przeprowadzono rozprawę administracyjną. Podczas rozprawy pełnomocnik wniósł o udział 1/2 w działce nr [...] . Kolejno w wyniku oględzin dnia 22 lipca 2014 r. pełnomocnik wskazała działkę nr [...] , będącą własnością W. C. Właściciel działki nr [...] , W. C. oświadczył, że użytkuje pole po rodzicach, a T. B. oświadczyła, że ,K. J. 1/2 działki nr [...] użytkował na udziale M. C.". Ponadto, we wniosku z dnia 17 lipca 2019 r, J. B. napisał: "są to ogrody przy posesji [...]". Przy posesji [...] znajduje się wyłącznie działka nr [...] . W odpowiedzi na wezwanie Starosty G. z 31 lipca 2020 r. jednoznacznie w piśmie z dnia 8 sierpnia (2020 r. - przyp. Kolegium): "J. B. domaga się zwrotu dz. w 1/2 części z dz. [...] zgodnie z orzeczeniem RL.IX-3-130-56/64 z 30 grudnia 1964 r.". Przeprowadzone oględziny na gruncie w dniu 15 października 2020 r. pozwoliły ustalić, iż strona domaga się przyznania własności działki będącej własnością osoby fizycznej. Pełnomocnik ponownie wskazuje działkę gruntu o nr ewidencyjnym [...], pełnomocnik nie wskazuje działki, o której mowa w decyzji, ponieważ ona nie została wyodrębniona. Organ podniósł następnie, iż J. B. nie spełnia drugiej przesłanki czyli faktycznie nie włada działką nr nr [...] , ani też nr [...] , ponieważ nigdy ta działka nie została wyodrębniona. Roszczenie wnioskodawcy wobec działki nr [...] , która stanowi własność osoby fizycznej jest bezpodstawne. W. C. właściciel działki wielokrotnie oświadczał, iż "użytkuje działkę nr [...] po rodzicach" na podstawie aktu notarialnego z 20 lipca 1992 r. Jest faktycznym użytkownikiem i właścicielem prawnym działki nr [...] . Aktem notarialnym z dnia 4 marca 1969 r. Skarb Państwa, jako właściciel działki nr [...] , dokonał jej zbycia na rzecz małżonków M. i J. C., następnie M. i J. C. aktem darowizny z dnia 20 lipca 1992 r. dokonali przeniesienia własności działki nr [...] na W. C., który figuruje, jako właściciel tej działki w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G.(1) nr [...]. W piśmie z dnia 12 grudnia 2019 r. właściciel działki [...] informuje: "niedawno zostało zrobione rozgraniczenie pomiędzy moją działką nr [...] a Pana B. dz. nr [...], gdzie na tej granicy stoi ogrodzenie zrobione przez B. Nie rozumiem o co chodzi sąsiadom. Moja własność jest tylko moją własnością". W opinii organu I instancji, zarówno wizje w terenie oraz rozprawa potwierdzają, że J. B. wnosi o zwrot działki nr [...] . Następnie organ zauważył, że strona w swoich pismach wskazuje numery działek, które kolejno; dz. nr nr [...] - nie widnieje w ewidencji, dz. nr [...] - stanowi własność W. B., syna (strony - przy. Kolegium). Kontynuując uzasadnienie organ I instancji podał, że zgodnie z art. 118 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przepisów ust. 1 - 2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tym przepisach. Dalej organ zauważył, iż z wyraźnego brzmienia przepisu art. 118 ust. 2a ustawy wynika, że wolą ustawodawcy było przyznanie prawa ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności działki, oddanej do dożywotniego użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, określonej ściśle kategorii osób, spełniających warunki określone w tym przepisie. Roszczenia z art. 118 ustawy przysługują zatem wyłącznie zstępnym rolnika, którzy po śmierci rolnika faktycznie władają działką w zakresie wynikającym z prawa użytkowania. Uprawnienie uregulowane tym przepisem ma charakter roszczenia osobistego uprawnionej osoby, które nie może zostać scedowane na innych członków rodziny osoby uprawnionej, czy też nie być potraktowane, jako wchodzące do masy spadkowej (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia łO maja 2011 r., II SA/Ol 178/11, LEX nr 795682). Podkreślono następnie, że warunkiem niezbędnym do nieopłatnego przyznania prawa własności działki gruntu jest faktyczne władanie działką oraz to, że działka stanowić musi własność Skarbu Państwa łub jednostki samorządu terytorialnego. Organ podniósł, że wnioskodawca nie spełnił wymogów określonych w powołanej ustawie i nie miał prawa domagania się nieodpłatnego przyznania własności działki. Wobec powyższego, decyzją numer GK.6821.1.11.2019 z dnia 1 grudnia 2020 r. organ odmówił wnioskującemu nieodpłatnego przeniesienia prawa własności nieruchomości gruntowej oznaczonej ewidencyjnie, jako działka numer [...] w udziale 1/2 części, położonej w obrębie wsi J., gmina G. Na skutek złożonego przez stronę odwołania od tej decyzji, decyzją z dnia 15 kwietnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia. Kolegium po przeanalizowaniu dokumentów przedłożonych wraz z odwołaniem strony w drodze własnych ustaleń stwierdziło m, in., że nie zawierają one decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, do której odnosi się wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2016 r. sygn. akt I SA/WA 1686/15 ani powołanego przez organ I instancji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt OSK 2343/16 z dnia 27 lutego 2019 r. Jak dalej podał organ I instancji, dnia 11 maja 2021 r. do organu wpłynęło pismo J. B., w którym zwrócił się nadal o zwrot działki dożywotniej: na podstawie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy G. z dnia 29 grudnia 1980 r., tym razem wnioskując o działkę nr [...] , położoną w m. J. z (zasobów - przyp. Kolegium) jednostki samorządu terytorialnego, której właścicielem jest Gmina G. Dnia 19 lipca 2021 r. do organu wpłynęło uzupełnienie tego pisma, w którym wnioskujący wskazał po raz kolejny na niewykonanie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy G. z 1980 r. powołując się nadal na zwrot działki nr [...] , należącej do Gminy G. W dniu 3 marca 2022 r. wpłynęło kolejne pismo strony z odniesieniem do tej samej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy G. z 1980 r. ze wskazaniem, iż w decyzji błędnie oznaczono działkę gruntu oddaną w dożywotnie użytkowanie, gdyż działka nigdy nie została wydzielona. Strona powołała się na przepisy prawa, zgodnie z którymi jak twierdzi, działka winna być zwrócona z zasobów jednostki samorządu terytorialnego w ramach zadośćuczynienia i rekompensaty. Kolejno, w dniu 11 kwietnia 2022 r. J. B., działając przez pełnomocnika - T. B. złożył kolejny wniosek o zwrot działki dożywotniej w oparciu o niewykonaną decyzję Naczelnika Miasta i Gminy G. z dnia 29 grudnia 1980 r., zgodnie z równym traktowaniem obywateli natomiast zwrotu domaga się z zasobów samorządu terytorialnego w obrębie wsi J. Referując dalej organ podniósł, iż dnia 24 października 2022 r. J. B. złożył ponaglenie w związku z niezałatwieniem jego wniosku z dnia 11 kwietnia 2022 r. "o zwrot działki dożywotniej w oparciu o niewykonaną decyzję RLS.7019/86/80 z dnia 29 grudnia 1980 r.", zarzucając organowi, że do dnia złożenia ponaglenia nie rozpatrzył wniosku z dnia 11 kwietnia 2022 r. Wskazał przy tym na swoje pismo z dnia 3 marca 2022 r. Kontynuując, organ podał, że zawiadomieniem z dnia 31 października 2022 r. Starostwo Powiatowe w G. poinformowało stronę o zamiarze przeprowadzenia oględzin na działce gruntu. Natomiast zarówno telefonicznie jak i pismem z dnia 7 listopada 2022 r. pełnomocnik J. B. poinformowała, że oględziny nieruchomości były wielokrotnie przeprowadzane. Podkreśliła, iż z ksiąg wieczystych wynika, że działka dożywotnia "podlegająca dziedziczeniu" jest własnością "obcego sąsiada". Natomiast w decyzji o przekazaniu gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia 29 grudnia 1980 r. wskazano działkę o nieistniejącym numerze. Powołała się także na wiążącą decyzję Ministra Rolnictwa oraz stwierdziła, że "niewykonaną działkę" należałoby oddać z zasobów jednostki samorządu terytorialnego "z działki numer [...], obręb J., (...) (w zasobach emerytowanej pedagog C. H."). Do pisma dołączono kopię postanowienia Burmistrza G. z dnia 27 grudnia 2021 r. nr GN.6830.1.6.2021 w przedmiocie odmowy wszczęcia na wniosek J. B. postępowania w sprawie rozgraniczenia stanowiących własność Gminy G.: działki numer [...] z działką nr [...], położonych w miejscowości J., gmina G. W dalszej części organ opisał treść notatki służbowej podsumowującej całość stanu faktycznego sprawy, jaką sporządził dnia 7 listopada 2022 r. Kierownik Biura Gospodarki Nieruchomościami. Organ zauważył również, iż Kolegium uznało złożone w sprawie ponaglenie za zasadne. Następnie organ I instancji wyjaśnił, że przeprowadził postępowanie wyjaśniające od dnia złożenia wniosku, tj. 17 lipca 2019 r. Podano, że pomiędzy datą otrzymania postanowienia Kolegium (z dnia 2 grudnia 2022 r. w sprawie ponaglenia - przyp. Kolegium) w dniu 14 grudnia 2022 r., a datą wydania niniejszej decyzji uzyskano trzy dodatkowe dokumenty, które mają istotne znaczenie w rozstrzygnięciu sprawy, a mianowicie: akt notarialny Rep. A numer [...] z dnia 18 października 2001 r., postanowienie Sądu Okręgowego w L., sygn. akt [...] z dnia 30 września 2009 r. oraz postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia 19 lipca 1984 r., sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem. Organ podniósł więc, iż biorąc pod uwagę powyższe dokumenty oraz decyzję Naczelnika z dnia 29 grudnia 1980 r. znak RLS.7019-1/86/80 o przejęciu na własność Skarbu Państwa udziału wynoszącego 1/2 w gospodarstwie rolnym (bez budynków), położonym we wsi J., składającym się z działek ewidencyjnych numer: [...], [...], [...], [...] i 1/2 [...]; wyrok z dnia 27 lutego 2019 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OSK 2343/16 z dnia 27 lutego 2019 r., postanowienie Burmistrza G. GN.6830.1.6.2021 z dnia 27 grudnia 2021 r. o odmowie wszczęcia postępowania, decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr GZsp-057-624-131/13 z dnia 27 listopada 2014 r., o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia 29 grudnia 1980 r. nr RLS-7019-1/86/80, decyzję Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr GZsp-057-624-185/14 z dnia 10 sierpnia 2015 r. o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy, Starosta G. postanowił odmówić wnioskującemu J. B. nieodpłatnego przeniesienia prawa własności nieruchomości gruntowej w zamian za przekazanie gospodarstwa na Skarb Państwa, gdyż roszczenie takie nie istnieje a zwrot został już przeniesiony. W dalszej argumentacji organ wyjaśnił, iż decyzją nr RLS.7019-1/86/80 z dnia 29 grudnia 1980 r. Naczelnik Miasta i Gminy w G. orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa własności i posiadania gospodarstwa rolnego bez budynków o powierzchni 1/2 z [...] ha położonego we wsi J., oznaczonego w kw nr [...] i [...] jako działki numer: [...], [...], [...], [...] i 1/2 [...]. Stwierdził (Naczelnik - przyp. Kolegium), że przekazaniu podlegają wyłączeniu dom mieszkalny i budynki gospodarcze, które stanowią odrębny przedmiot własności i pozostaje służebność gruntowa obciążająca działkę numer [...] o pow. [...] ha. Stwierdził, że dotychczasowy właściciel ma prawo do bezpłatnego korzystania z działki numer nr [...] . Organ podał, że gospodarstwo o powierzchni [...] ha składało się z następujących działek i udziałów: - działka numer [...] o pow. [...] ha (1/2 Skarb Państwa i 1/2 J. B.); - działka numer [...] o pow. [...] ha (1/2 Skarb Państwa i 1/2 J. B.); - działka numer [...] o pow. [...] ha (1/2 Skarb Państwa i 1/2 J. B.); - działka numer [...] o pow. [...] ha (1/2 Skarb Państwa i 1/2 J. B.), tj. łącznie [...] ha. Natomiast działka numer [...] o pow. [...] ha, która stanowiła całość gospodarstwa z tego wg. tej decyzji 1/2 z [...] to [...] ha i łącznie całość gospodarstwa stanowiło [...] ha. Kontynuując wskazano, że postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z dnia 19 lipca 1984 r., sygn. akt [...] na podstawie dokonanych ustaleń Sąd doszedł do przekonania, że najbardziej celowym będzie zniesienie współwłasności Skarbu Państwa przez przyznanie całej nieruchomości na rzecz uczestnika, tj. J. B. A zatem tym orzeczeniem wnioskującemu przyznano w całości działki o numerach: [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni [...] ha. W kwestii udziału 1/2 działki nr [...] to zgodnie z decyzją Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr GZsp-057-624-185/14 z dnia 10 sierpnia 2015 r. o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy, uznać należy, że działka nr [...] nie istniała, wobec powyższego ustanowienie służebności gruntowej na działce numer [...] w rzeczywistości oznaczało ustalenie tego prawa na działce nr [...]. Przemawia za tym także określenie powierzchni jako [...] ha. Powierzchnia ta stanowiła bowiem w przybliżeniu należną F. K. 1/4 powierzchni działki [...] o pow. całkowitej [...] ha ([...] ha : 4 = [...] ha). Wyrokiem z dnia 18 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1686/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 sierpnia 2015 r. nr GZsp-057-624-185/14 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Jak dalej podniósł organ I instancji, najważniejszym dokumentem potwierdzającym istnienie działki "wcześniej" o numerze [...] o powierzchni całkowitej [...] ha (jak wyżej) jest postanowienie Sądu Okręgowego w L., sygn. akt [...] z dnia 30 września 2009 r., na podstawie którego orzeczono: - dokonać podziału działki [...] o powierzchni [...] ha (jak wyżej) na działki o numerach: [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha; - przyznać na wyłączną własność J. B. działkę numer [...] obręb J., gmina G. o pow. [...] ha; - przyznać na wyłączną własność W. C. działkę numer [...] ([...]) o pow. [...] oraz [...] ([...]) o pow. [...] ha, co łącznie stanowi [...] ha (tak jak wyżej cała działka nr [...]). Podsumowując powyższe organ I instancji podkreślił, iż jak wynika z treści decyzji Naczelnika Miasta i Gminy o posiadanym gospodarstwie o powierzchni [...] ha, w którego skład wchodziły działki nr: [...], [...], [...], [...] i 1/2 [...], całe gospodarstwo zostało przyznane stronie, a więc działki nr: [...], [...], [...], [...] i (1/2 z nr [...] - obecnie nr [...]) dlatego, w ocenie organu, nie ma podstaw do przyznania prawa własności nieodpłatnego nieruchomości, gdyż całe gospodarstwo zostało wnioskodawcy przyznane. Jednocześnie organ dodał, iż na dzień dzisiejszy działki numer: [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]) i [...] ([...]) należą do syna wnioskodawcy, W. B., który otrzymał nieruchomości na podstawie "aktów notarialnych (Rep. A numer [...] z dnia 13 lipca 2022 r., Rep. A numer [...] z dnia 18 października 2001 r.). Natomiast, odnosząc się do wnioskowanego przyznania prawa własności działki numer [...], która należy do Gminy G., organ I instancji podniósł, iż postanowieniem nr GN.6830.1.6.2021 z dnia 27 grudnia 2021 r. Burmistrz G. odmówił wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego w miejscowości J., gmina G., pomiędzy działką nr [...] ([...]), stanowiącą własność Gminy G., a działką nr [...] ([...]) stanowiącą własność Gminy G., o co wnioskował J. B. Końcowo organ podniósł, że rozpatrzenie sprawy o przyznanie nieodpłatnie własności gruntów Skarbu Państwa przekazanych do użytkowania osobie przekazującej gospodarstwo rolne na Skarb Państwa regulują przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznych rolników. Zgodnie z treścią art. 118 ust. 1 wskazanej ustawy, osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki. Z kolei w myśl art. 118 ust. 2a tej ustawy, z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Natomiast art. 118 ust. 3 wspomnianej ustawy stanowi, że przepisów ust. 1-2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach. Z przepisów tych jednoznacznie zatem wynika, że przyznanie zstępnemu osoby, której przysługiwało prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego państwu, można przyznać nieodpłatnie własność tej działki, o ile faktycznie włada daną nieruchomością. Organ podkreślił, że wnioskodawca otrzymał całość gospodarstwa, dlatego niezasadne jest kolejne wnioskowanie o przyznanie nieodpłatnego przyznania prawa własności działek wymienianych w poszczególnych wnioskach, gdyż takie roszczenie nie istnieje. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy, rozpatrując sprawę w wyniku złożonego odwołania oraz analizy przesłanej przez organ dokumentacji wskazało, że podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy art. 118 ust. 1, ust. 2a, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 208 ze zm., dalej: "ustawa"), zgodnie z którymi osobie; której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Według ust. 2a tego artykułu, z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Osoba ubiegająca się o przyznanie nieodpłatnie własności działki na podstawie art. 118 ust. 2a w związku z ust. 1 ustawy musi zatem spełniać łącznie dwa warunki: być zstępnym osoby uprawnionej i fizycznie władać nieruchomością. Organ wyjaśnia, że roszczenia przewidziane w art. 118 ustawy nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Mają bowiem służyć zaspokojeniu interesów rolnika, nie zaś osób trzecich. W zasadzie przysługują rolnikowi, który przekazał gospodarstwo rolne Państwu. Nie przysługują wszystkim jego zstępnym, lecz jedynie ściśle określonym w ust. 2a art. 118 ustawy, czyli tym, którzy po śmierci rolnika faktycznie władają działką w zakresie wynikającym z prawa użytkowania. Z kolei w art. 118 ust. 3 ustawy ustawodawca określił, iż przepisów ust. 1-2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach. SKO podkreśla, że nieodpłatne przekazanie gospodarstwa rolnego np. Państwu było warunkiem niezbędnym do uzyskania emerytury lub renty rolnej na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1991 r., tj. na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140 z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (t. j. Dz.U z 1989 r. Nr 24, poz. 133 z późn.zm.). Zadania z zakresu przyznawania i wypłaty emerytur i rent rolnych były wówczas realizowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, natomiast wnioski z tego zakresu, jak również dokumenty potwierdzające zbycie gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa kompletowane były przez Urzędy Gmin, właściwe ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawców. Obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne przez rolników został wprowadzony od dnia 1 lipca 1977 r. przepisami ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Przekazanie gospodarstwa Państwu w zamian za świadczenia emerytalnorentowe odbywało się w formie decyzji administracyjnej, wydawanej przez terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego (art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa - Dz.U. Nr 3, poz. 15; art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne - Dz.U. Nr 21, poz. 118; art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin oraz art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin). Z przekazanych przez organ I instancji akt niniejszej sprawy wynika, że J. B. w piśmie z dnia 17 lipca 2019 r. skierowanym do Starosty G., powołując się na decyzję Naczelnika Miasta i Gminy w G. nr "RLS-7019-1/86/80" o przejęciu na własność Państwa udziału wynoszącego 1/2 w gospodarstwie rolnym bez budynków położonym we wsi J. "1/2 z gruntów rolnych o areale [...] ha [...] ar wniósł o zwrot działki dożywotniego użytkowania z działki nr nr [...] ". Dalej wskazał, że powołuje się na przepisy "o działkach dożywotnich przechodzących na rzecz spadkobiercy władającego siedliskiem nr [...], dz. [...]. Są to ogrody przy posesji [...], których niesłusznie został pozbawiony. Pogmatwano własności jako całość dz. nr [...] ujęto do KW sądu Rejonowego w G.(1) [...]." W związku z powyższym pismem strony, organ I instancji (pismo z dnia 31 lipca 2019 r. nr [...]) wezwał J. B. do jego doprecyzowania poprzez podanie numeru działki, której przyznania domaga się w związku z przepisami art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. J. B. w piśmie z dnia 8 sierpnia 2019 r. powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt OSK 2343/16 z dnia 27 lutego 2019 r., nawiązał do sprawy spadkowej po A. K., wskazał na akt nadania z dnia 14 sierpnia 1948 r. nr [...] (tu podał po 1/2 części K. F. działka nr [...] [...] ha w 1/2 części, pod domem nr [...], akta osiedleńcze "J. nr [...]"). Dalej wykazywał niezgodności wpisów w księgach wieczystych na podstawie umowy sprzedaży z dnia 4 marea 1969 r. Stwierdził, że wpisy w księgach wieczystych nie są prawidłowe i końcowo podał, że domaga się zwrotu działki nr [...] zgodnie orzeczeniem [...] z dnia 30 grudnia 1964 r." Podał także, iż "nie wytworzono działki dożywotniej, nie było zasiedzenia, W. C. błędnie zapisano w księdze wieczystej jako całość dz. [...]". Do akt sprawy włączone jest także pismo J. B., reprezentowanego przez T. B. z dnia 20 sierpnia 2019 r., w którym informuje, że dołącza wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego z dnia 16 czerwca 2008 r. nr [...] oraz podaje: "Oficjalnie działka [...] jako zabudowane pastwiska III-IV RM gdzie mieszkamy zgodnie z decyzją o wykonaniu aktu nadania, w brzmieniu naszych wniosków". Dołączony do tego pisma wyrys z m.p.z.p. gminy G. odnosi się do działki nr [...]. Włączone jest również pismo strony z dnia 19 września 2019 r., w załączeniu którego strona przedłożyła m.in. wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego z dnia 16 czerwca 2008 r, nr [...] dla działki nr [...] położonej w obrębie J. gmina G. z podaniem przeznaczenia tej działki wg symbolu jednostki bilansowej (RM, ZPs). Z dokumentów sprawy wynika także, że w oparciu o wskazaną przez stronę, w piśmie z dnia 17 lipca 2019 r., decyzję Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia 29 grudnia 1980 r., znak RLS-7019-1/86/80, przejęto na wniosek F. K., zam. we wsi J. nr [...], na własność Skarbu Państwa udział wynoszący 1/2 w jego gospodarstwie rolnym (bez budynków) położonym we wsi J. składającym się z działek ewidencyjnyeh o numerach: ,;[...], [...], [...], [...] i ½, [...]." W rozstrzygnięciu tej decyzji organ stwierdził ponadto, że: z przekazania wyłączeniu podlega dom mieszkalny i budynki gospodarcze, które stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności i pozostaje służebność gruntowa obciążająca działkę nr [...] o pow. [...] ha; dotychczasowy właściciel ma prawo do bezpłatnego korzystania z działki dożywotniego użytkowania o pow. [...] ha z działki nr [...] . Kolegium dodaje, że powyższa decyzja była przedmiotem postępowania nieważnościowego, wszczętego na wniosek J. B. Warte zauważenia jest stanowisko wyrażone przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w decyzji z dnia 27 listopada 2014 r. nr GZsp-057-624-131/13 o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia 29 grudnia 1980 r. nr: 7019-1/86/80, z wniosku J. B. Uzasadniając rozstrzygnięcie Minister wskazał, że materialnoprawną podstawę prawną decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia 29 grudnia 1980 r., znak: 7019- 1/86/80, orzekającej o przejęciu na własność Państwa udziału 1/2 w gospodarstwie rolnym, położonym we wsi J., składającym się z działek ewidencyjnych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...] o powierzchni całkowitej [...] ha, stanowiącym byłą współwłasność w 1/2 części F. K., stanowił art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. stanowił, że w przypadku gdy rolnik nie posiadał następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmowało Państwo. Z powyższego wynika, iż przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa, na gruncie ww. art. 45, było możliwe w przypadku łącznego ziszczenia się dwóch warunków. Pierwszy warunek sprowadzał się do złożenia przez rolnika wniosku dotyczącego przejęcia jego gospodarstwa. Drugi z nich można było uznać za zrealizowany, gdy alternatywnie zaistniała jedna z trzech okoliczności: brak było następców albo też następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego ewentualnie odmówił on przejęcia gospodarstwa. Jak podkreślił Minister, z akt sprawy wynika, że współwłaścicielem udziału 1/2 opisanego wyżej gospodarstwa, na dzień jego przejęcia na własność Państwa, był F. K. Badając spełnienie przesłanek przejęcia gospodarstwa na własność Państwa Minister stwierdził, iż w zgromadzonej dokumentacji archiwalnej znajduje się wniosek z dnia 18 kwietnia 1980 r., skierowany do Urzędu Miasta i Gminy w G. o przejęcie opisanej wyżej nieruchomości na własność Państwa podpisany przez byłego współwłaściciela. Odnosząc się do spełnienia drugiego warunku przejęcia gospodarstwa na własność Państwa, dotyczącego następcy, Minister wskazał, że art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin określał, iż przez pojęcie "następca" należało rozumieć zstępnych, rodzeństwo i dzieci rodzeństwa rolnika, a także jego pasierbów i wychowanków, którzy mieli kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie przekroczyli 55 lat życia, nie byli inwalidami I lub II grupy, W przypadku braku takich osób, następcą mógł być spełniający te warunki współwłaściciel przekazywanego gospodarstwa rolnego. Jak zauważył Minister, we wniosku o przejęcie z dnia 18 kwietnia 1980 r. F. K. wskazał, iż istniejący następca posiadający kwalifikacje, a zarazem współwłaściciel udziału w gospodarstwie - J. B. odmówił przejęcia gospodarstwa. Potwierdza to zalegające w aktach sprawy oświadczenie J. B. w tym zakresie. W zgromadzonym w sprawie materiale archiwalnym znajdują się ponadto oświadczenia potencjalnych następców F. K., które potwierdzają, iż nie posiadali oni kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa, odmówili jego przejęcia bądź nie spełniali przesłanki wieku, określonej w art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Minister podniósł również, iż nie sposób zgodzić się z argumentacją skarżącego (J. B. - przyp. Kolegium), zawartą we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia 29 grudnia 1980 r., znak: 7019-1/86/80, iż w dacie jej wydania gospodarstwo stanowiło współwłasność J. B., a zatem powinien on być stroną postępowania prowadzonego przez ten organ i otrzymać decyzję o przejęciu. Z akt sprawy wynika bowiem, iż gospodarstwo, którego udział we współwłasności był przedmiotem postępowania zakończonego sporną decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w G. było objęte współwłasnością ułamkową, co oznaczało, iż każdy ze współwłaścicieli mógł swobodnie rozporządzać swoim udziałem, co też uczynił F. K. składając wniosek o przejęcie. Co więcej, na takie rozporządzenie udziałem w gospodarstwie zezwalał § 36 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 r., nr 37, poz. 166). Minister wyjaśnił, że J. B. posiadał jedynie interes faktyczny nie zaś prawny w byciu stroną postępowania prowadzonego przez Naczelnika Miasta i Gminy w G. (był zainteresowany z kim będzie władał nieruchomością jako współwłaściciel), a w związku z tym nie sposób dopatrzyć się rażącego naruszenia prawa w braku doręczenia mu decyzji organu I instancji. Co więcej, J. B. posiadał wiedzę na temat toczącego się postępowania bowiem brał w nim udział jako potencjalny następca F. K. Z powyższych ustaleń wynika zatem, iż wobec spełnienia ustawowych przesłanek Naczelnik Miasta i Gminy w G., decyzją z dnia 29 grudnia 1980 r., znak: 7019-1/86/80 prawidłowo orzekł o przejęciu na własność Państwa udziału w gospodarstwie rolnym, a więc Minister stwierdził brak podstaw do stwierdzenia jej nieważności. Decyzją z dnia 10 sierpnia 2015 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, po rozpatrzeniu wniosku J. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy. Co istotne w sprawie, odnosząc się do zarzutu J. B. dotyczącego oddania w dożywotnie użytkowanie działki gruntu o powierzchni [...] ha z działki nr nr [...] , Minister zauważył, że działka nr nr [...] wówczas nie była wydzielona. Istniała natomiast działka nr [...] o powierzchni [...] ha, z czego udział F. K. odpowiadał powierzchni [...] ha. Uznać zatem należy, że do dożywotniego użytkowania Naczelnik oddał [...] ha z działki nr [...] i [...] ha z innej działki. Minister uznał jednak, że naruszenia tego można uznać za rażące z uwagi na to, że nieprecyzyjne określenie granic obciążenia tym prawem nie miało wpływu na zmianę struktury własności, a poza tym prawo obciążało nieruchomość tylko do śmierci F. K. Jak wynika z akt sprawy, wyrokiem z dnia 18 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1686/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 sierpnia 2015 r. nr GZsp-057-624-185/14 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności tej decyzji, zaś Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 2343/16 oddalił skargę kasacyjną J. B. od tego wyroku. Dalej kolegium zauważa, iż jest okolicznością bezsporną, że aktualnym właścicielem działki nr [...] jest syn strony, W. B. - vide: treść księgi wieczystej nr [...] oraz działki nr [...] -vide: treść księgi wieczystej nr [...]. Natomiast właścicielem działki położonej obok działki nr [...], tj. działki nr [...] jest W. C., syn M. i J. - vide: treść księgi wieczystej nr: [...]. W piśmie z dnia 16 kwietnia 2021 r. strona wskazała, że składa wniosek dotyczący niewykonanej decyzji Naczelnika z 29 grudnia 1980 r. Podniesiono w nim, że jak wynika z pkt. 3 decyzji dotychczasowy właściciel ma prawo do bezpłatnego korzystania z działki dożywotniego użytkowania o pow. [...] ha z dz. nr nr [...] . W piśmie tym strona podniosła również zarzuty, które były podnoszone na etapie postępowania przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika. W dalszej kolejności strona wskazała, że wnosi o działkę dożywotnią z zasobów samorządu terytorialnego, ponieważ decyzja (Naczelnika - przyp. Kolegium) winna być wykonana. Pismem z dnia 11 maja 2021 r. strona ponowiła wniosek o przyznanie na własność działki dożywotniej w oparciu o decyzję Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia 29 grudnia 1980 r. Precyzując wniosek strona wskazała, że jej wniosek dotyczy działki nr [...] , obręb J. w zakresie 1/3 w ramach rekompensaty i zadośćuczynienia, jest ona bowiem w dobrej odległości od siedliska strony. Podniosła przy tym, że część działki nr [...] przy siedlisku została zdewastowana i nie nadaje się do użytku, strona wniosła o "wydzielenie w 1/3 z działki nr [...] Rllla". W kolejnym piśmie z dnia 3 marca 2022 r. strona powtórzyła żądanie i wniosła o zwrot działki dożywotniej z zasobów jednostki samorządu terytorialnego w ramach zadośćuczynienia i rekompensaty. Pismem z dnia 11 kwietnia 2022 r. ponownie strona złożyła wniosek do Starosty G. o zwrot działki dożywotniej w oparciu o decyzję z dnia 29 grudnia 1980 r. W ponagleniu z dnia 24 października 2022 r. na niezałatwienie sprawy w terminie strona powołała się na wniosek " z dnia 11 kwietnia 2022 r." o zwrot działki dożywotniej. W piśmie z dnia 7 listopada 2022 r. strona wskazała, że "działka dożywotnia podlegająca dziedziczeniu została zamataczona". W świetle powyższego, w ocenie strony, "niewykonaną" działkę należy oddać z zasobów jednostki samorządu terytorialnego z działki nr [...] , obręb J. W ponagleniu z dnia 4 listopada 2022 r. strona wniosła jak we wniosku z dnia 3 marca 2022 r., uzupełnionym w dniu 11 kwietnia 2022 r. i podkreśliła, że żąda zwrotu działki dożywotniej z zasobów jednostek samorządu terytorialnego. W świetle powyższych ustaleń oraz wniosków strony, organ I instancji zaskarżoną decyzją odmówił J. B. nieodpłatnego przeniesienia prawa własności nieruchomości gruntowej oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...] , położonej w obrębie J., gmina G., której właścicielem jest Gmina G., dla której Sąd Rejonowy w G.(1) prowadzi księgę wieczystą nr [...]. W ocenie Kolegium stanowisko organu I instancji jest w analizowanej sprawie prawidłowe, stąd też należało utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Wyjaśniając motywy rozstrzygnięcia Kolegium podnosi, iż z wyraźnego brzmienia przepisu art. 118 ust. 1 i 2 ustawy wynika jednoznacznie, że wolą ustawodawcy było przyznanie-rolnikowi, który przekazał Państwu gospodarstwo rolne - prawa ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności wyłącznie ściśle określonych działek, to jest działki dożywotniego użytkowania i działki siedliskowej. Powyższa regulacja prawna uzależnia przyznanie prawa własności działek ubiegającemu się o to zstępnemu między innymi od spełnienia przesłanki, wedle której przedmiotem nabycia, na podstawie art. 118 wskazanej ustawy, może być tylko ta działka, która została przydzielona rolnikowi do użytkowania w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego Państwu. A zatem, art. 118 ust. 1 ustawy dotyczy przekazywania na własność działki gruntu, co do której przysługuje prawo użytkowania. Jak wskazuje się w orzecznictwie, jednoznaczna treść przepisu art. 118 ust. 1 i 2 ustawy potwierdza ponad wszelką wątpliwość, że wolą ustawodawcy było przyznanie - rolnikowi, który przekazał Państwu gospodarstwo rolne, względnie jego zstępnym - prawa ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności wyłącznie ściśle określonych działek. Przepis art. 118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie stanowi podstawy prawnej do zgłaszania roszczenia o przyznanie własności innych działek niż działka objęta prawem użytkowania, vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 września 2014 r., II SA/Wr 361/14, Lex nr I57I709; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 stycznia 2009 r., II SA/Rz 625/08, Lex nr 562964. W świetle art. 118 ust. 1 ustawy z 1990 r. działka gruntu przyznawana w tym trybie musi być więc tą samą działką, która została przydzielona rolnikowi w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego Państwu. Wykładnia językowa i celowościowa pozwalają przyjąć, że z uprawnienia przewidzianego w omawianym przepisie mogą skorzystać wyłącznie osoby, które faktycznie korzystały z określonej działki w związku z udzielonym im prawem użytkowania tej działki. Podsumowując, art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników nie stanowi podstawy prawnej do zgłaszania roszczenia o przyznanie własności innych działek niż działka objęta prawem użytkowania – vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Łodzi z dnia 12 czerwca 2001 r., sygn. akt II SA/Łd 2129/97, Lex nr 656360. Z dokumentów zawartych w aktach sprawy w sposób jednoznaczny wynika, iż będąca przedmiotem żądania strony w tej sprawie działka nr [...] , obręb J., gmina G., której właścicielem jest Gmina G. i dla której Sąd Rejonowy w G.(1) prowadzi księgę wieczystą o nr [...], nie została przekazana do bezpłatnego dożywotniego użytkowania F. K. na mocy decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia 29 grudnia 1980 r. nr RLS-7019-1/86/80. Jest zatem w sprawie bezsporne, że wnioskujący J. B. nie mógł i nie może uzyskać nieodpłatnie na własność działki nr [...] (względnie jej części w 1/3) czy też jakiekolwiek innej działki z zasobu Gminy G. (czy innej Gminy), nie uwzględnionej w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia 29 grudnia 1980 r. Kolegium podkreśla, że działka nr [...] nie stanowiła gruntu przyznanego do dożywotniego użytkowania F. K. w decyzji Naczelnika, stąd też nie może być przedmiotem zwrotu w niniejszym postępowaniu. Z powyższych powodów strona nie posiada uprawnienia, aby skutecznie domagać się zwrotu działki dożywotniej w oparciu o decyzję z dnia 29 grudnia 1980 r. z zasobu nieruchomości gminy w ramach - jak wskazuje - zadośćuczynienia, czy rekompensaty. Zdaniem organu odwoławczego przypomnieć też trzeba, że jak wynika z przywoływanych wyżej przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 grudnia 1990 r., (art. 118) osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Omawiany przepis dał wprawdzie prawo do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub ust. 2 również zstępnemu osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, jednak tylko takiemu zstępnemu osoby uprawnionej, który po śmierci osoby uprawnionej faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. Z treści powołanego przepisu w sposób jednoznaczny wynika więc, że ustawodawca uzależnił przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 art. 118 ustawy, zstępnym osoby uprawnionej, której w myśl dotychczasowych przepisów, przysługiwało prawo użytkowania działki gruntu (ust. 1), bądź prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich (ust. 2), od faktycznego władania tą nieruchomością przez zstępnego po śmierci osoby uprawnionej i od tego, aby realizacja uprawnienia nie naruszała praw osób trzecich. Po myśli tej regulacji zstępny, czyli np. dziecko, bądź wnuk osoby, która przekazała gospodarstwo rolne w zamian za świadczenie emerytalne, musi spełnić niezbędny warunek faktycznego władania nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne Skarbowi Państwa. Artykuł 118 ust. 1 ustawy określa to uprawnienie jako "prawo użytkowania" działki. Celem przyznania takiemu rolnikowi prawa użytkowania działki oraz prawa korzystania z budynków było zaspokojenie interesów tego rolnika, nie zaś innych osób. Zgodnie z unormowaniami prawa cywilnego użytkowanie polega na prawie używania rzeczy i prawie pobierania jej pożytków (zob. art. 252 k.c.). Takie prawo korzystania z działki ustawodawca zapewnił rolnikowi, który przekazał Państwu gospodarstwo rolne. Użytkowanie jest niezbywalne (zob. art. 254 k.c.) i wygasa na skutek niewykonywania przez lat 10. Co istotne, uprawnienia przewidziane w art. 118 powołanej wcześniej ustawy z 1990 r. nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Powyższe oznacza, że zstępny byłego właściciela działki (rolnika) musi najpóźniej z chwilą śmierci uprawnionego wstępnego przejąć powyższą działkę w posiadanie i nieprzerwanie faktycznie władać nią jak użytkownik, a więc używać ją w celach rolniczych i pobierać z niej pożytki (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 lutego 2010 r., I SA/Wa 1526/09; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 23 września 2010 r., II SA/Bk 315/10; wyrok WSA w Kielcach z dnia 10 czerwca 2010 r., II SA/Ke 266/10). Stan faktycznego władania w zakresie uprawnień przysługujących użytkownikowi powinien przy tym istnieć w momencie orzekania przez organy obydwu instancji. W analizowanej sprawie nie mamy również z taką sytuacją do czynienia. W świetle akt sprawy bezsporny jest fakt nieużytkowania przez uprawnionego F. K. działki nr [...] , obręb J., gmina G., tym samym działki tej strona nie mogła przejąć po śmierci uprawnionego. Strona nie użytkuje również działki nr [...] , która od lat stanowi własność osoby fizycznej. Regulacja zawarta w art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stawiająca zstępnemu ubiegającemu się o przyznanie prawa własności działki warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (czyli prawa użytkowania), oznacza wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości (faktycznego) przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki. Nie spełnia zatem tego warunku zstępny, który nie korzysta z gruntu działki. Zgodnie z poglądem przyjętym w orzecznictwie (zob. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 23 marca 1993 r., SA/Wr 1823/92, ONSA 1994, Nr 3, poz. 88; wyrok NSA z dnia 9 lipca 1998, SA/Bk 1482/97, ONSA 1999, Nr 2, poz. 62) zstępni właściciela gospodarstwa rolnego przejętego na własność Państwa, któremu przyznane zostało prawo dożywotniego użytkowania działki gruntu, mogą po jego śmierci ubiegać się o przyznanie im tej działki na własność, jeżeli najpóźniej w chwili śmierci uprawnionego przejęli po nim posiadanie działki i działkę tę nieprzerwanie posiadają (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 grudnia 2006 r., II SA/Wr 267/06, Lex 903190). W opisanym stanie faktycznym i prawnym należało orzec jak w osnowie.

W skardze pełnomocnik strony powtórzyła dotychczas prezentowane w postępowaniu przed organami obu instancji stanowisko i wskazała, że jako "współwłaściciel" decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia 29 grudnia 1980 r., znak: 7019-1/86/80 podnosi, iż organ winien traktować decyzję zgodnie z przepisami k.p.a. oraz organ "nadaje inną działkę jako zadośćuczynienie".

W doręczonej sądowi odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie i podlegała oddaleniu. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, ani też organy administracji nie naruszyły reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. , Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) kontrola sądowoadministracyjna sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), (dalej - p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a., lub w innych przepisach albo stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd z punktu widzenia kryterium legalności w niniejszej sprawie jest zaskarżona decyzja organu drugiej instancji, którą utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy przyznania prawa własności części działki gruntu. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., który upoważnia organ odwoławczy do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji. Wydanie decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. jest możliwe gdy organ I instancji prawidłowo zastosował w sprawie przepisy prawa materialnego i przepisy procedury administracyjnej, zaś organ II instancji dochodzi do analogicznych ustaleń. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowiący, że osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki (ust. 1) a nadto, iż z wnioskiem o nieodpłatne przyznanie prawa własności działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków (ust. 2 a). Z przytoczonego przepisu jednoznacznie wynika, że wskazana regulacja prawna uzależnia przyznanie prawa własności działek ubiegającemu się o to zstępnemu między innymi od spełnienia przesłanki, wedle której przedmiotem nabycia, na podstawie art. 118 wskazanej ustawy, może być tylko ta działka, która została przydzielona rolnikowi do użytkowania w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego Państwu. A zatem, art. 118 ust. 1 ustawy dotyczy przekazywania na własność działki gruntu, co do której przysługuje prawo użytkowania. Jednoznaczna treść przepisu art. 118 ust. 1 i 2 ustawy potwierdza ponad wszelką wątpliwość, że wolą ustawodawcy było przyznanie - rolnikowi, który przekazał Państwu gospodarstwo rolne, względnie jego zstępnym - prawa ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności wyłącznie ściśle określonych działek. Przepis art. 118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie stanowi podstawy prawnej do zgłaszania roszczenia o przyznanie własności innych działek niż działka objęta prawem użytkowania. Analiza stanu faktycznego na tle tego normatywu doprowadziła organy decyzyjne obu instancji do przyjęcia, iż nie została wyczerpana jedna z ustawowych przesłanek wynikająca z art. 118 ust. 1 i ust. 2a ustawy. Stanowisko to, zaakceptowane zostało przez skład orzekający Sądu, gdyż znajduje wyraz w treści uzasadnienia kwestionowanej decyzji, gdzie organy odwołują się do materiału dowodowego sprawy. Sam zaś materiał dowodowy jest na tyle spójny i jednoznaczny, iż nie podważa logicznego stanowiska organów i nie stoi w sprzeczności z argumentacją dotyczącą przyczyn negatywnego odniesienia się do wniosku. Z dokumentów zawartych w aktach sprawy w sposób jednoznaczny wynika, iż będąca (ostatecznie) przedmiotem żądania strony w tej sprawie działka nr działka [...], położona w obrębie J., gmina G., nie została przekazana do bezpłatnego dożywotniego użytkowania poprzednikowi prawnemu strony. Dowody zgromadzone w aktach, w ocenie Sądu nie budzą wątpliwości. Nie znajdując podstaw do zarzucenia braku legalności skarżonej decyzji stwierdzić trzeba, że analiza przedłożonych Sądowi akt administracyjnych potwierdza słuszność stanowiska organów o tym, iż działka nr [...] , na gruncie art. 118 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie mogła być przyznana "działka zamienna", (a tak wprost pełnomocniczka skarżącego określa działkę [...]). W konsekwencji nie było podstaw do orzeczenia o przyznaniu prawa jej własności zstępnemu F. K.

Mając powyższe na uwadze i uznając, że kwestionowane rozstrzygniecie odpowiada prawu Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.