Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 829/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 36(5) ust. 2, art, 36(4) ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 637
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity
article: art. 190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.) Sędziowie NSA Andrzej Kuba Andrzej Skoczylas Protokolant Szymon Janik po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014 r. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 1909/17 w sprawie ze skargi [...] na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014 r. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. oddala skargę kasacyjną. 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014 r. na rzecz [...] kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 listopada 2017 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1909/17, po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 5 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014 r. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego: uchylił zaskarżoną uchwałę (pkt 1) oraz zasądził na rzecz skarżącego 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2).

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

I

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr 5 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w [...] uchwałą z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] stwierdziła, że [...] (dalej także: strona, skarżący lub zdający) uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Zdający otrzymał ocenę niedostateczną z zadania z zakresu prawa cywilnego.

Zadanie z prawa cywilnego polegało na sporządzeniu, jako pełnomocnik pozwanego, apelacji lub opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia apelacji od wyroku wydanego w następującej sprawie. Powód nabył samochód od przedsiębiorcy prowadzącego salon samochodowy. Przed zakupem przeprowadził badanie techniczne pojazdu, podczas którego potwierdzono nr nadwozia oraz stan techniczny pojazdu. W toku prowadzonego postępowania w sprawie paserstwa samochodu okazało się, że został on skradziony. Następnie został on zabezpieczony przez funkcjonariuszy Policji. Poprzedni właściciel samochodu ubezpieczył go u pozwanego. Po umorzeniu postępowania w sprawie kradzieży samochodu, pozwany wypłacił poszkodowanemu odszkodowanie. W związku z wypłatą odszkodowania poszkodowany zawarł z pozwanym umowę przeniesienia własności pojazdu. Następnie prokurator zwrócił pozwanemu pojazd. Powód wezwał pozwanego do wydania tego pojazdu, a następnie wniósł pozew, domagając się zapłaty odszkodowania odpowiadającego wartości rynkowej pojazdu oraz wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z niego. Sąd okręgowy uznał powództwo za częściowo zasadne podnosząc, że powód nabył samochód w dobrej wierze i posiadał go w dobrej wierze przez okres ponad trzech lat, tym samym zostały spełnione przesłanki z art. 169 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 poz. 93 ze zm. – dalej: k.c.). Dlatego też Sąd uznał, że to powód był właścicielem samochodu w dniu jego zwrotu przez prokuraturę na rzecz pozwanego. Pozwany był zobowiązany do wydania samochodu powodowi i był świadomy istnienia zobowiązania od dnia, kiedy otrzymał wezwanie do wydania samochodu. Pozwany sprzedał rzecz, którą miał obowiązek wydać powodowi, osobie trzeciej. W związku z tym, zdaniem sądu, powodowi należy się odszkodowanie za niewykonanie zobowiązania. Zdający, rozwiązując powyższe zadanie, sporządził apelację od wyroku sądu okręgowego.

Po rozpatrzeniu odwołania strony od uchwały z dnia [...] maja 2014 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia - działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 637 ze zm. – dalej: u.r.p.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej: k.p.a.) - utrzymała ją w mocy.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, że skarżący trafnie uznał, że w zaistniałym stanie faktycznym koniecznym było sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o niezasadności jej wnoszenia, co świadczyło o prawidłowym kierunku działania autora apelacji w interesie reprezentowanej strony. Komisja Egzaminacyjnej II Stopnia uznała również, że sporządzona przez skarżącego apelacja nie zawierała w zasadzie braków formalnych, ani uchybień skutkujących jej odrzuceniem przez Sąd II instancji. Oznaczało to w konsekwencji, że mógł zostać nadany jej bieg. Zdaniem Komisji jednak, samo przygotowanie apelacji, której nadany zostanie bieg nie jest wystarczające do sprawdzenia wiedzy i umiejętności osoby egzaminowanej, pretendującej do wykonywania zawodu radcy prawnego.

W uzasadnieniu Komisja podała, że w projekcie apelacji nie zostały wskazane zarzuty, których podniesienie warunkuje należytą ochronę roszczeń przysługujących pozwanemu na gruncie stanu faktycznego stanowiącego kazus egzaminacyjny i które są niezbędne dla wykazania należytego przygotowania zdającego do wykonywania zawodu radcy prawnego, a to zarzut naruszenia art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. w zakresie terminu naliczania odsetek, art. 224 § 2 k.c. w kontekście wadliwego zasądzenia wynagrodzenia za korzystanie z samochodu, będące konsekwencją naruszenia art. 336 k.c. i art. 475 § 2 k.c. W ocenie organu odwoławczego są to poważne błędy dyskwalifikujące pracę zdającego.

Organ stwierdził również, że zdający w apelacji błędnie przyjął istnienie okoliczności, że powód z uwagi na brak dobrej wiary nie nabył pojazdu na własność, co jest oczywiście sprzeczne z występującymi w kazusie egzaminacyjnym faktami i dowodami. Koncepcja przedstawiona przez zdającego w apelacji, a zakładająca brak należytej staranności powoda w sprawdzeniu stanu prawnego pojazdu, a w rezultacie brak jego dobrej wiary, mogłaby się ostać, gdyby została należycie uzasadniona przez zdającego i znalazła potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Tymczasem zdający ograniczył się tylko do argumentacji, że powód nie wykazał się należytą starannością, albowiem powierzył dokonanie ekspertyzy technicznej pojazdu swojemu koledze.

Zdaniem organu, wadą apelacji przygotowanej przez zdającego jest prezentowanie postawy zdającego jako pełnomocnika pozwanego tak, jakby nie kontynuował swoich własnych działań przed sądem I instancji, tzn. abstrahowanie od czynności i twierdzeń pełnomocnika pozwanego przedstawionych wcześniej w postępowaniu przed sądem I instancji. Zdający, opowiadając się za koncepcją braku dobrej wiary powoda, zapomina, że pełnomocnik pozwanego, w którego rolę "wciela" się zdający nie kwestionował tych okoliczności, ani też nie złożył wniosków dowodowych dla obalenia twierdzeń powoda w tym zakresie. Uzasadnienie generalnie jest lakoniczne i skromne. Nie rozwija zarzutów i nie zawiera wnikliwej ich analizy.

Organ podkreślił, że zdający przy formułowaniu zarzutów apelacyjnych nie dostrzegł zasadniczej kwestii, tj. błędnego ustalenia przez sąd wartości pojazdu, wysokości wynagrodzenia za korzystanie z pojazdu, a także błędne oznaczenie daty naliczania odsetek.

[...] złożył skargę na powyższą uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że sporządzone rozwiązanie zadania w oparciu o zarzut naruszenia art. 169 § 1 i 2 k.c. jest poprawne, zachowuje wymagania formalne, stanowi właściwe zastosowanie przepisów prawa i wskazuje na umiejętność ich interpretacji oraz uwzględnia interes reprezentowanej strony, co świadczy o tym, że skarżący jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 marca 2015 r. o sygn. akt VI SA/Wa 4276/14 - działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) - oddalił skargę wniesioną przez zdającego.

W ocenie Sądu I instancji, ocena dokonana przez organ nie nosi znamion dowolności. Wadliwość sporządzonej przez skarżącego apelacji uzasadniała otrzymaną przez niego ocenę niedostateczną z tej części egzaminu radcowskiego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 2868/15, po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej [...] uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2015 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, bowiem Sąd I instancji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie NSA Sąd I instancji w istocie uchylił się od dokonania kontroli merytorycznej zaskarżonej uchwały, uznając, że nie jest uprawniony do oceny pracy skarżącego, lecz traktuje ją jedynie jako element stanu faktycznego sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że niewątpliwie znajdująca się w aktach administracyjnych praca skarżącego z zakresu prawa cywilnego stanowi element stanu faktycznego sprawy. Jednak sąd administracyjny może wywiązać się z wynikającego z art. 3 § 1 p.p.s.a., obowiązku kontroli zaskarżonej uchwały, w zakresie w jakim uchwała ta zawiera merytoryczną ocenę zadania egzaminacyjnego, jedynie wówczas gdy odniesie się i dokona oceny pracy zdającego. W przeciwnym przypadku sądowoadministracyjna kontrola uchwały ustalającej wynik egzaminu radcowskiego pozostaje iluzoryczna, sprowadzając się do zbadania spełnienia przez uchwałę komisji egzaminacyjnej wyłącznie wymogów formalnych. Ustawodawca, przewidując w art. 368 ust. 11 ustawy o radcach prawnych, że od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego, nie ograniczył sądowej kontroli tych uchwał jedynie do kwestii proceduralnych.

Ponadto, uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie odnosi się w wystarczający zakresie do postawionych przez skarżącego zarzutów. Sąd I instancji nie podjął bowiem próby wyjaśnienia, dlaczego uznał argumenty skarżącego za niezasługujące na uwzględnienie. Powyższe w istotny sposób utrudniało kontrolę instancyjną zaskarżonego orzeczenia, co obligowało Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Odnosząc się do zadania z zakresu prawa cywilnego NSA stwierdził, że oceniając zatem zadanie z prawa cywilnego polegające w rozpoznawanej sprawie na sporządzeniu apelacji od wyroku sądu okręgowego, oceniający powinien wziąć przede wszystkim pod uwagę, czy zaproponowane przez zdającego rozwiązanie świadczy o odpowiednim przygotowaniu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu. Ponadto, Sąd I instancji powinien się odnieść do zarzutu skarżącego dotyczącego nierównego traktowania zdających odmiennie ocenianych przez różne komisje egzaminacyjne w zakresie postawienia zarzutu naruszenia art. 169 § 1 k.c. i art. 169 § 2 k.c.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 9 listopada 2017 r. uchylił zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 5 z dnia [...] października 2014 r.

WSA przypomniał, że Naczelny Sąd Administracyjny w wiążącym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 13 lipca 2017 r. o sygn. akt II GSK 2868/15 wskazał, że skarżący w sporządzonej apelacji przyjął koncepcję, która zmierzała do obalenia dobrej wiary nabywcy samochodu – powoda, a zatem w jak najszerszym zakresie zabezpieczała interes jego klienta. Koncepcja ta została przez zdającego dostatecznie uzasadniona w apelacji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przyjęte przez zdającego stanowisko procesowe nie powinno być a priori odrzucone przez oceniających pracę, jedynie dlatego, że ich zdaniem nie zostałoby ono uwzględnione przez sąd II instancji.

W tym kontekście Sąd I instancji wskazał, że na mocy art. 190 p.p.s.a. jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia.

Zdaniem Sądu I instancji Komisja Egzaminacyjna II Stopnia błędnie wskazała, że zdający ograniczył się tylko do argumentacji, że powód nie wykazał się należytą starannością, albowiem powierzył dokonanie ekspertyzy technicznej pojazdu swojemu koledze i że z tej okoliczności wywodzi, że ekspertyza była wadliwa czy niefachowa. Skarżący bowiem w sporządzonej w ramach zadania egzaminacyjnego apelacji, podkreśli, że powód nie dochował należytej staranności w sprawdzeniu stanu prawnego nabywanego samochodu. Zdający nie kwestionował dokonanej kontroli stanu technicznego samochodu, zarówno przez serwis Nissana, jak i przez rzeczoznawcę motoryzacyjnego, który był znajomym powoda. Zdający podniósł, że kontrola ta ograniczyła się jedynie do technicznego stanu samochodu, co nie jest wystarczające do stwierdzenia, iż został z należytą starannością sprawdzony stan prawny pojazdu. Według zdającego, powód dochowałby należytej staranności, gdyby stan prawny samochodu sprawdził poprzez jego weryfikację w dowolnej komendzie Policji. Skarżący podkreślił, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wyraźnie wskazuje, iż powód nie podjął żadnej czynności zmierzającej do weryfikacji stanu prawnego pojazdu, skupiając się jedynie na kontroli technicznej.

Z powyższych względów w ocenie WSA - niesłuszne jest stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia - że zaproponowane przez zdającego rozwiązanie zadania egzaminacyjnego nie zostało wyczerpująco i należycie uzasadnione lecz w sposób lakoniczny i skromny. Koncepcja zaproponowana przez skarżącego w sporządzonej apelacji, zmierzająca do obalenia dobrej wiary powoda, jako nabywcy samochodu, została uzasadniona w apelacji w sposób dostateczny i w związku z tym w jak najszerszym zakresie zabezpieczała interes klienta, którego zdający reprezentował jako pełnomocnik w zadaniu egzaminacyjnym.

WSA podkreślił również, że egzaminatorzy, jak i sama Komisja Egzaminacyjna II Stopnia ocenili, iż zdający trafnie uznał, że w zaistniałym stanie faktycznym koniecznym jest sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o niezasadności jej wnoszenia. Ponadto uznali, że sporządzona przez skarżącego w ramach zadania egzaminacyjnego apelacja, nie zawierała w zasadzie braków formalnych, ani uchybień skutkujących jej odrzuceniem przez Sąd II instancji.

Oceniając zastosowanie przez zdającego właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, WSA stwierdził, że Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, naruszyła przepisy postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Według Sądu I instancji organy w niniejszej sprawie nie wyjaśniły dokładnie stanu faktycznego, ponieważ nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia bowiem nie uwzględniła argumentacji zawartej w sporządzonej przez zdającego apelacji, zmierzającej do obalenia dobrej wiary powoda przy nabyciu, opisanego w zadania egzaminacyjnym, samochodu, w związku z niedochowaniem należytej staranności w sprawdzeniu stanu prawnego nabywanego samochodu. W konsekwencji organ dokonał dowolnej oceny, iż zdający w sporządzonej apelacji podniósł błędne zarzuty naruszenia przez sąd I instancji art. 169 § 1 i § 2 k.c. Skutkowało to wadliwym uznaniem przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia, że zdający nie podniósł zarzutów, których podniesienie warunkuje należytą ochronę roszczeń przysługujących pozwanemu na gruncie stanu faktycznego stanowiącego kazus egzaminacyjny i które są niezbędne dla wykazania należytego przygotowania zdającego do wykonywania zawodu radcy prawnego.

WSA również stwierdził, że takie stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia narusza również art. 365 ust. 2 i art. 364 ust. 1 u.r.p., ponieważ zdający podnosząc zarzuty naruszenia przez sąd I instancji art. 169 § 1 i § 2 k.c., przyjął koncepcję, która zmierzała do obalenia dobrej wiary nabywcy samochodu – powoda, a zatem w jak najszerszym zakresie zabezpieczała interes jego klienta i którą dostatecznie uzasadnił w sporządzonej apelacji.

Ponadto, WSA - mając na względzie wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku sygn. akt II GSK 2868/15 - uznał, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia, nie rozpatrzyła zarzutu zdającego, zawartego w odwołaniu od uchwały I instancji dotyczące nierównego traktowania zdających ocenianych przez różne komisje egzaminacyjne. Nie budzi wątpliwości, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku, że praca każdego ze zdających egzamin radcowski powinna być oceniana indywidualnie. Nie ulega jednak wątpliwości, że reguły oceniania prac egzaminacyjnych z tego samego zadania egzaminacyjnego przez różne komisje egzaminacyjne, w zasadniczych kwestiach dotyczących prawidłowości zaproponowanego przez zdających rozwiązania zadania egzaminacyjnego, nie powinny być uzależnione od uznania danej komisji egzaminacyjnej. Zatem zróżnicowanie w zależności od komisji egzaminacyjnej, oceny rozwiązania zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego, które zaproponował skarżący w swojej pracy egzaminacyjnej, polegające na postawienie zarzutu naruszenia art. 169 § 1 i § 2 k.c., w związku z dążeniem do obalenia dobrej wiary powoda przy nabyciu, opisanego w zadania egzaminacyjnym samochodu, stanowiłoby naruszenie zasady równości ustanowionej w art. 32 Konstytucji RP.

II

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Komisja Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 5 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014 r. zaskarżając ten wyrok w całości oraz żądając jego uchylenia i rozpoznania skargi poprzez jej oddalenie. Ewentualnie - uchylenia w całości zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez jego zastosowanie wskutek nietrafnego przyjęcia, że w sprawie zakończonej uchwałą Komisji II Stopnia z dnia [...] października 2014 r., nr [...], doszło do - wywierającego istotny wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 365 ust. 2 i art. 364 ust. 1 u.r.p. poprzez błędną ocenę pracy egzaminacyjnej zdającego z zakresu prawa cywilnego, podczas gdy do takiego naruszenia nie doszło;

II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez jego zastosowanie wskutek nietrafnego przyjęcia, że w sprawie zakończonej uchwałą Komisji II Stopnia z dnia [...] października 2014 r., nr [...], doszło do - wywierającego istotny wpływ na wynik sprawy - naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez niewystarczające odniesienie się do podniesionego przez zdającego zarzutu naruszenia zasady równości wobec prawa, podczas gdy do takiego naruszenia nie doszło.

W konsekwencji powyższych uchybień nietrafne było uznanie przez Sąd I instancji, że uchwała Komisji II Stopnia z dnia [...] października 2014 r., nr [...], narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną [...] wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.

W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w sprawie nie występują.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu przepisów postępowania.

Odnosząc się tych zarzutów należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że w rozpoznawanej sprawie zapadł wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 2868/15, którym uchylono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 4276/14 oddalający skargę [...] na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 5 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014 r. z dnia [...] października 2014 r. W następstwie tego wyroku WSA w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę wydał wyrok objęty niniejszą skargą kasacyjną, którym uchylił zaskarżoną uchwałę Komisji.

Przypomnieć należy, że zgodnie zaś z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W myśl natomiast zdania drugiego powołanego przepisu nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie wykładnią prawa dokonaną w danej sprawie przez NSA oznacza, że sąd pierwszej instancji, ponownie rozpoznając sprawę nie może nie dostosować się do zapatrywania prawnego wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Z uwagi na powyższe nie można uznać za zasadne zarzutów wskazanych w pkt I i II petitum skargi kasacyjnej, gdyż zostały one w istocie oparte na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Zatem nie są zasadne zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów wskazanych w pkt I petitum skargi kasacyjnej, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez jego zastosowanie wskutek nietrafnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że w sprawie zakończonej zaskarżoną uchwałą doszło do naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 365 ust. 2 i art. 364 ust. 1 u.r.p. poprzez błędną ocenę pracy egzaminacyjnej zdającego z zakresu prawa cywilnego, podczas gdy do takiego naruszenia nie doszło. Według autora skargi kasacyjnej nie można się zgodzić z tezą Sądu I instancji, że samo przyjęcie określonej koncepcji rozwiązania zadania, w tym wypadku zmierzającej do obalenia dobrej wiary nabywcy samochodu, powinno skutkować pozytywną oceną z pracy. Zdaniem kasatora organ poddał w niniejszej sprawie analizie całość zgromadzonego materiału dowodowego, biorąc pod uwagę wszystkie - tak pozytywne, jak i negatywne elementy rozwiązania zadania egzaminacyjnego przygotowanego przez skarżącego. Dokonana ocena nie nosi znamion dowolności, stąd też nie można zgodzić się z poglądem Sądu I instancji, że negatywna ocena dokonana przez Komisję II Stopnia nie mieści się w ramach swobodnej oceny dowodów.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za prawidłowe stanowisko Sądu I instancji, że organ nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy, ponieważ nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Lektura sporządzonej przez skarżącego w ramach zadania egzaminacyjnego apelacji nie potwierdza oceny Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, że zdający ograniczył się tylko do argumentacji, że powód nie wykazał się należytą starannością, albowiem powierzył dokonanie ekspertyzy technicznej pojazdu swojemu koledze i że z tej okoliczności wywodzi, że ekspertyza była wadliwa czy niefachowa. Skarżący bowiem w sporządzonej w ramach zadania egzaminacyjnego apelacji podkreślił, że powód nie dochował należytej staranności w sprawdzeniu stanu prawnego nabywanego samochodu. Jak słusznie wywodzi Sąd I instancji zdający nie kwestionował dokonanej kontroli stanu technicznego samochodu, zarówno przez serwis Nissana, jak i przez rzeczoznawcę motoryzacyjnego, który był znajomym powoda. Zdający podniósł, że kontrola ta ograniczyła się jedynie do technicznego stanu samochodu, co nie jest wystarczające do stwierdzenia, iż został z należytą starannością sprawdzony stan prawny pojazdu. Według zdającego, powód dochowałby należytej staranności, gdyby stan prawny samochodu sprawdził poprzez jego weryfikację w dowolnej komendzie Policji. Skarżący podkreślił, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wyraźnie wskazuje, iż powód nie podjął żadnej czynności zmierzającej do weryfikacji stanu prawnego pojazdu, skupiając się jedynie na kontroli technicznej.

Z powyższych względów WSA prawidłowo zakwestionował stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, że zaproponowane przez zdającego rozwiązanie zadania egzaminacyjnego nie zostało wyczerpująco i należycie uzasadnione, lecz w sposób lakoniczny i skromny. Koncepcja zaproponowana przez skarżącego w sporządzonej apelacji, zmierzająca do obalenia dobrej wiary powoda, jako nabywcy samochodu, została uzasadniona w apelacji w sposób dostateczny i w związku z tym w jak najszerszym zakresie zabezpieczała interes klienta, którego zdający reprezentował jako pełnomocnik w zadaniu egzaminacyjnym.

W konsekwencji organ dokonał dowolnej oceny, że skarżący w sporządzonej apelacji podniósł błędne zarzuty naruszenia przez sąd I instancji art. 169 § 1 i 2 k.c. To zaś skutkowało wadliwym uznaniem przez organ, że skarżący nie podniósł zarzutów, których podniesienie warunkuje należytą ochronę roszczeń przysługujących pozwanemu na gruncie stanu faktycznego stanowiącego kazus egzaminacyjny i które są niezbędne dla wykazania należytego przygotowania zdającego do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Podkreślenia wymaga, że argumentacja Sądu I instancji wskazująca na naruszenie przez Komisję przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. jest zbieżna z wiążącą ten Sąd wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 2868/15.

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że jej autor podważając w powyższym zakresie stanowisko Sądu I instancji w istocie podejmuje polemikę z dokonaną przez NSA w wyroku z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 2868/15 wykładnią prawa, co pozostaje w sprzeczności z art. 190 p.p.s.a. Przy czym wykładnia prawa w rozumieniu przepisu art. 190 p.p.s.a. obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe (por. wyroki NSA z dnia: 18 stycznia 2018 r., sygn. akt I FSK 687/16; 9 września 2009 r., sygn. akt II FSK 827/08). Ratio legis tego unormowania sprowadza się do przyspieszenia postępowania sądowoadministracyjnego poprzez uznanie, że pomimo uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania pewne kwestie sporne zostały już ostatecznie przesądzone. Powoduje to w konsekwencji zawężenie granic ponownego rozpoznania sprawy (por. wyrok NSA z dnia 28 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 3517/17).

Zamierzonego skutku nie mogły odnieść również zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów wskazanych w pkt II petitum skargi kasacyjnej, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez jego zastosowanie wskutek nietrafnego przyjęcia, że w sprawie zakończonej zaskarżoną uchwałą doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez niewystarczające odniesienie się do podniesionego przez zdającego zarzutu naruszenia zasady równości wobec prawa, podczas gdy do takiego naruszenia nie doszło. Uzasadniając powyższe zarzuty autor skargi kasacyjnej wskazuje, że wszyscy zdający we wszystkich komisjach egzaminacyjnych byli traktowani jednakowo i na tych samych warunkach. Ponadto skarżący kasacyjnie organ stwierdził, że unikatowość sporządzanej na egzaminie radcowskim pracy, o charakterze otwartym, związana chociażby z użytą metodą i siłą argumentacji, uniemożliwia dokonywanie ocen porównawczych. Każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a. co oznacza, że sprawa taka nie jest i nie może być rozpatrywana w ujęciu komparatywnym.

Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie organu - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - nie chodzi o porównywanie każdej indywidualnej pracy z innymi pracami zdających egzamin radcowski, lecz o stanowisko innych komisji egzaminacyjnych odnośnie omawianego rozwiązania zadania egzaminacyjnego w jego zasadniczych aspektach, a więc w rozpoznawanej sprawie odnośnie postawienia przez zdającego zarzutu naruszenia art. 169 § 1 i 2 k.c. Istotą nie jest zatem przeprowadzenie analizy porównawczej prac egzaminacyjnych osób zdających egzamin radcowski poprzez zestawianie treści tychże prac na tle komparatystycznym, ale ustalenie, czy inne komisje egzaminacyjne nie akceptowały również rozwiązania, które zaproponował w swojej pracy egzaminacyjnej skarżący. Chodzi więc o ustalenie, jakie były w ocenie komisji egzaminacyjnych możliwe (dopuszczalne) podstawy prawne rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa cywilnego w 2014 r., czyli jak komisje egzaminacyjne pojmowały kryteria ustawowe w postaci: zastosowania właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zdający reprezentuje.

Należy bowiem podkreślić, że jak wynika z uzasadnienia wyroku NSA z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 2868/15 – praca każdego ze zdających egzamin radcowski powinna być oceniana indywidualnie, jednak reguły oceniania prac w zakresie tego samego zadania egzaminacyjnego przez różne komisje egzaminacyjne, w zasadniczych kwestiach dotyczących prawidłowości zaproponowanego przez zdających rozwiązania zadania egzaminacyjnego, nie powinny być uzależnione od uznania danej komisji egzaminacyjnej. Tą oceną prawną był związany Sąd I instancji rozpoznający ponownie sprawę.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie dokonała żadnych ustaleń w tej kwestii, uznając niezasadność zarzutu skarżącego ze względu na to, że każda komisja odwoławcza w jej składzie jest autonomiczna i ocenia każdą pracę indywidualnie. Wobec tego w tym zakresie - jak słusznie stwierdził Sąd I instancji - zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Komisja nie podjęła działań wyjaśniających, czy wobec zarzutu podniesionego przez skarżącego w odwołaniu od uchwały I instancji, nieuznanie zaproponowanego przez zdającego rozwiązania zadania egzaminacyjnego za prawidłowe, nie doprowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady równości.

W tym stanie rzeczy, skoro żaden z zarzutów nie może być uznany za usprawiedliwiony, wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku nie mógł zostać uwzględniony.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi za nieusprawiedliwione i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.