Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1242/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 234 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 2233
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa AWSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2023 r. sprawy ze skargi A. K. i W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 28 czerwca 2022 r. nr SKO.4171/52/2022 w przedmiocie nakazu wykonania odwodnienia liniowego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz strony skarżących A. K. i W. K. solidarnie kwotę 300 zł /słownie: trzysta złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A.K. i W.K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium") wydana w sprawie nakazu wykonania odwodnienia liniowego.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a") w zw. z art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 2233 ze zm., dalej : "P.w.").

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z 18 maja 2021 r. A.K. zwróciła się do Urzędu Miejskiego w [...] o zbadanie stosunków wodnych w związku ze zmianą stanu wody na gruncie działek nr ewid. [...], [...] i [...] ze szkodą dla gruntów sąsiednich nr ewid. [...] i [...] położonych w L., gmina [...]..

Po przeprowadzeniu postępowania, w tym oględzin z udziałem stron oraz powołanego biegłego z zakresu hydrologii, uzyskaniu ekspertyzy hydrologicznej wraz z jej uzupełnieniem, Burmistrz [...] uznał, że doszło do naruszenia stosunków wodnych i decyzją z 19 maja 2022 r. nr OŚiR.6331.1.2021 nakazał:

w pkt 1. Wykonanie na działce nr ewid. [...] od strony wschodniej, w odległości co najmniej 1 m od granicy z działką drogową nr ew. [...], odwodnienia liniowego z wypustem w kierunku północnym do rowu znajdującego się od strony zachodniej działki nr ew. [...].

Odwodnienie powinno być wykonane na całej szerokości działki nr ewid. [...] ze spadkiem w kierunku ciągu odwadniającego (strona północna i południowa rowu), tj. rowu znajdującego się od strony zachodniej działki nr ewid. [...].

Odwodnienie liniowe powinno być zamontowane na głębokości 15 cm i szerokości co najmniej 20 cm. Koryto odwodnieniowe należy ułożyć w wierzchniej warstwie gruntu lub na utwardzonej powierzchni, aby umożliwić wodzie deszczowej przepływ grawitacyjny, korytka z płaskim dnem należy kłaść zgodnie ze spadkiem albo stosować elementy odwodnienia, których dno jest ukształtowane tak, aby miało spadek.

Aby otrzymać wymaganą długość odwodnienia liniowego, korytka łączy się przy pomocy wyprofilowanych wpustów i wypustów.

Odwodnienie liniowe powinno być wykonane z koryt osłoniętych kratką.

w pkt 2. Wykonanie prac związanych z wykonaniem odwodnienia liniowego na działce nr ewid. [...] (strona wschodnia) należy wykonać w terminie do dnia 31 sierpnia 2022 r.

Jednocześnie decyzją tą organ odmówił uwzględnienia wniosku A.K. w części dotyczącej zmiany stanu wody na działkach nr ewid. [...] i [...] położonych w L. ze szkodliwym wpływem na działkę nr ewid. [...] z uwagi na fakt, że nie doszło do naruszenia stosunków wodnych.

W odwołaniu od tej decyzji A.K. i W.K. zawnioskowali o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej:

- naruszenie prawa materialnego tj. art. 234 ust. 3 P.w. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że nie zostały łącznie spełnione wszystkie przesłanki z tego przepisu, w sytuacji, kiedy w przedmiotowej sprawie doszło do zmiany wody na gruncie i zmiany te wpływają szkodliwie na sąsiednie grunty oraz istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy szkodą a zmianą stanu wody;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego oraz nie wyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, przez co wydano decyzję, która narusza słuszny interes obywateli,

- art. 8 k.p.a. poprzez nie przyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa.

Wskazaną na wstępie decyzją SKO w Rzeszowie z 28 czerwca 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Kolegium nie uwzględniło odwołania uznając je za rodzaj polemiki z ustaleniami poczynionymi w toku prowadzonego postępowania. Powołując się na art. 234 P.w. podało, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji nakazał wykonanie opisanego w decyzji odwodnienia liniowego, z uwagi na fakt, że doszło do naruszenie stosunków wodnych na gruncie. W toku postępowania Burmistrz powołał biegłego z zakresu hydrologii o specjalności wodno-melioracyjnej, który przedłożył ekspertyzę hydrologiczną skonkretyzowaną szczegółowo licznymi opiniami uzupełniającymi, określającą warunki gruntowo - wodne w obrębie działek nr ewid. [...], [...] i [...] ze szkodą dla gruntów sąsiednich nr ewid. [...] i [...] położonych w L., gmina [....]. Biegły w opinii wskazał, że wody opadowe pochodzące z tego obszaru, pomimo dobrych właściwości retencyjnych gruntów uprawnych - spływają na działki objęte sporem. Obliczenia wielkości wód opadowych przeprowadzono w oparciu o wzory używane w projektowaniu urządzeń kanalizacji deszczowej. Obliczenia wykazały, że podczas nasilonego deszczu (15 min) w kierunku działek nr ewid. [...]i [...] może spływać nawet 16,2 m3/s wód opadowych. Ponadto w obecnym stanie zagospodarowania przejazdu na działkę nr ewid. [...], duża część z wykazanej ilości nie trafia do przyległego rowu, natomiast przedostaje się na drogę położoną poniżej, co utrudnia jej właściwe utrzymanie. Wykazana ilość wód opadowych spływających z pochyłego obszaru pól - przemawia za potrzebą wykonania na działce nr ewid. [...] koryta przeznaczonego do przekierowania wód w kierunku zachodnim rowu. Tym samym biegły potwierdził słuszność złożonego wniosku dotyczącego naruszenia stanu wód na wskazanym gruncie działek nr ew. [...] i [...] położonych w L., gmina [....].

Kolegium podkreśliło, że spowodowane przez właścicieli działki zmiany stanu wody na gruncie, dające organowi podstawę do zastosowania sankcji o jakich mowa w ustawie Prawo wodne to takie działanie właściciela lub innych osób na jego gruncie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany przykładowo z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi.

Kolegium stwierdziło, że stan prawny i faktyczny, wykonane przez biegłego opinie, ocena aktualnego stanu na gruncie, analiza terenu objętego postępowaniem oraz wnioski zawarte w opinii, której to ustalenia organ uznał za prawidłowe, jasne i logiczne, przeprowadzone w sposób kompleksowy, prowadzą do wniosku, że organ stosownie do przepisów ustawy prawo wodne prawidłowo uwzględnił wniosek Pana J. S. (uwaga Sądu: wymieniony nie jest stroną niniejszego postepowania) z uwagi na fakt, że doszło do naruszenia stosunków wodnych.

SKO podkreśliło, że analiza opinii oraz wniosków z niej wypływających pokrywa się z ustaleniami poczynionymi przez organ I instancji w ramach pozostałego postępowania dowodowego gdzie przeprowadzono dowód z przesłuchania stron i świadków oraz przeprowadzono oględziny w terenie z udziałem stron i biegłego.

Kolegium uznało decyzję organu I instancji za zgodną z obowiązującymi przepisami, ponieważ wykonanie wielu czynności procesowych, w tym oględzin terenu, przesłuchania świadków i powołanie biegłych specjalności hydrologicznej i hydrogeologicznej jest wystarczające dla uznania tej decyzji za zgodną z obowiązującymi przepisami prawa. Fakt naruszenia stosunków wodnych wody na gruncie nie jest oparty jedynie na wzrokowych oględzinach terenu oraz sprzecznych zeznaniach stron postępowania, ale przede wszystkim na pełnej i wszechstronnej opinii biegłego. Wykonane czynności procesowe są prawidłowe, zgodne z procedurą i wystarczające dla prawidłowego wydania decyzji w przedmiotowej sprawie.

Skargę na powyżej opisaną decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyli A.K. i W.K. domagając się jej uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. Kwestionowanej decyzji zarzucili:

1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 234 ust. 3 P.w. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki z tego przepisu, w sytuacji kiedy w przedmiotowej sprawie doszło do zmiany stosunków wodnych, poprzez zmianę spływu wód na gruncie i zmiany te wpływają szkodliwie na grunty sąsiednie, jak również istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy szkodą a zmianą stanu wody;

2. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz nie wyczerpujące i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego;

3. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieuzasadnionym przyjęciu, że nie doszło do zmiany stosunków wodnych a zaproponowane przez organ I instancji rozwiązania będą wystarczające.

W rozwinięciu skargi zwrócono uwagę na sprzeczność stanowiska organów, które z jednej strony wskazują, że nie doszło do takiej zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim by nakazać właścicielowi gruntów przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, z drugiej jednak nakazują wykonanie na działce nr [...] odwodnienia liniowego. Zdaniem skarżących proponowane przez organy rozwiązania nie są wystarczające i nie pozwalają na wyeliminowanie problemu, gdyż Panowie Ś. usunęli przepusty betonowe oraz zakopali jedną z fos, znacznie podnosząc przy tym, poziom swoich działek. To powoduje, że woda z działek Państwa Ś. przelewa się przez drogę gminną na działkę [...] zalewając budynek gospodarczy posadowiony na przedmiotowej działce. Nadto wnioskodawcy wskazywali, że poprzez takie działania sąsiadów dochodzi nie tylko do zalewania ich budynku gospodarczego, ale też do zanieczyszczania studni z wodą pitną na działce o nr ewid. [...].

Skarżący wskazali, że by usunąć problem związany z naruszeniem stosunków wodnych należy wykonać na działce nr ew. [...] betonowe koryta o wymiarach 50 cm x 75 cm, natomiast na działce [...] wykonać betonowe koryta o wymiarach 35 cm x 57 cm. Ponadto na działce o nr ew. [...] powinny znajdować się dwa przepusty złożone z koryt betonowych z kratką o wymiarach 35 cm x 57 cm, bowiem tylko takie rozwiązania mogą spowodować niezalewanie ich nieruchomości. Rozwiązanie wskazane przez organ I instancji nie spełnia swej roli pod względem pomieszczenia ilości wody, która będzie nimi przepływała. Nadto rozwiązaniom proponowanym przez skarżących nie stoi na przeszkodzie możliwość uszkodzenia przyłącza elektrycznego, gdyż Ł.Ś. i M.Ś. wykonywali przekop koparką, puszczając tamtędy rurę od szamba oraz wodę z rynien.

Skarżący wskazali także, że budynki znajdujące się na działkach należących do Panów Ś. nie mają w sposób prawidłowy odprowadzonej wody z rynien zamontowanych na budynkach, co także przyczynia się do zalewania ich nieruchomości. Organy pomijają tę kwestię, jak również te związane ze zmianą ukształtowania terenu a w konsekwencji jego podwyższenia, co doprowadziło do powstania na działce [...] stromej skarpy, która nie jest naturalnym ukształtowaniem, a która doprowadziła do zalewania działki o nr ewid. [...] będącej ich własnością. Od momentu powstania skarpy na działce nr [...] od strony działki [...], w kotłowni domu skarżących zaczęła pojawiać się woda, co nie miało miejsca przed zmianą ukształtowania działki nr [...].

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 28 czerwca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 19 maja 2022 r., który nakazał:

- w pkt 1. Wykonanie na działce nr ewid. [...] od strony wschodniej, w odległości co najmniej 1 m od granicy z działką drogową nr ew. [...], odwodnienia liniowego z wypustem w kierunku północnym do rowu znajdującego się od strony zachodniej działki nr ew. [...].

Odwodnienie powinno być wykonane na całej szerokości działki nr ewid. [...] ze spadkiem w kierunku ciągu odwadniającego (strona północna i południowa rowu), tj. rowu znajdującego się od strony zachodniej działki nr ewid. [...].

Odwodnienie liniowe powinno być zamontowane na głębokości 15 cm i szerokości co najmniej 20 cm. Koryto odwodnieniowe należy ułożyć w wierzchniej warstwie gruntu lub na utwardzonej powierzchni, aby umożliwić wodzie deszczowej przepływ grawitacyjny, korytka z płaskim dnem należy kłaść zgodnie ze spadkiem albo stosować elementy odwodnienia, których dno jest ukształtowane tak, aby miało spadek.

Aby otrzymać wymaganą długość odwodnienia liniowego, korytka łączy się przy pomocy wyprofilowanych wpustów i wypustów.

Odwodnienie liniowe powinno być wykonane z koryt osłoniętych kratką.

- w pkt 2. Wykonanie prac związanych z wykonaniem odwodnienia liniowego na działce nr ewid. [...] (strona wschodnia) należy wykonać w terminie do dnia 31 sierpnia 2022 r.

Jednocześnie decyzją tą organ odmówił uwzględnienia wniosku A.K. w części dotyczącej zmiany stanu wody na działkach nr ewid. [...] i [...] położonych w [...] ze szkodliwym wpływem na działkę nr ewid. [...] z uwagi na fakt, że nie doszło do naruszenia stosunków wodnych.

Materialnoprawną podstawą kontrolowanej decyzji był przepis art. 234 ust. 1 i 3 P.w. Zgodnie z art. 234 ust. 1 P.w. "Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani odpływu ze źródeł ze szkodą dla gruntów sąsiednich", zaś zgodnie z ust. 3 cytowanego artykułu "Jeżeli spowodowana przez właściciela gruntu zmiana stanu wody na gruncie szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom".

Należy wyraźnie zaznaczyć, że przepis art. 234 ust. 3 powołanej ustawy Prawo wodne przewiduje możliwość wydania decyzji o nakazaniu właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, tylko wtedy, jeżeli spełnione są łącznie dwie przesłanki, tj. zmiany stanu wody na gruncie spowodowane zostały przez właściciela gruntu i zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Efektem ustalenia, iż wystąpiły przesłanki określone powyżej, może być wydanie przez właściwy organ decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

SKO utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję nie zauważyło, że organ I instancji w swojej decyzji nie wskazał adresata nakazów opisanych w pkt 1 i 2. Nakaz wykonania odwodnienia liniowego na dz. nr [...] nie jest tożsamy z nakazem jego wykonania skierowanym imiennie do właściciela/właścicieli działki nr [...], mającym podstawę prawną w treści art. 234 ust. 3 P.w. Brak adresata nałożonego obowiązku czyni go ponadto niewykazalnym w toku postępowania egzekucyjnego. Nie można bowiem domniemywać, że dotyczy on właścicieli dz. nr [...]. Naruszenie przepisu art. 234 ust. 3 P.w. przełożyło się więc na wynik sprawy.

Sąd zwraca ponadto uwagę, że SKO w uzasadnieniu swojej decyzji nie odniosło się do wniosku dowodowego P.P. K. z płyty CD ze zdjęciami i nagrania, ponowionego w skardze. Stanowi to o naruszeniu art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł przełożyć się na wynik sprawy.

Kwestia czy przedmiotowe nagranie zawiera bądź nie informacje mogące wpłynąć na przyjęte ustalenia i ich ocenę powinna zostać przez SKO zweryfikowana przez przeprowadzenie nowego dowodu.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy SKO będzie miało na względzie treść niniejszego uzasadnienia.