Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 62/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6131 Opłaty za korzystanie ze środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, sędzia WSA Barbara Romanczuk,, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. A. wspólnika spółki cywilnej F. E. s.c. M. A.1, M. A. w J. i M. A.1 wspólnika spółki cywilnej F. E. s.c. M. A.1, M. A. w J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 22 listopada 2022 r. nr 408.138/G-6/XV/22 w przedmiocie wymierzenia opłaty z tytułu składowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku (dalej: "Kolegium", "SKO") z dnia 22 listopada 2022 r., nr 408.138/G-6/XV/22, utrzymano w mocy decyzję Marszałka Województwa Podlaskiego (dalej: "Marszałek", "organ I instancji") z dnia 20 września 2022 r., nr DOS-II.7253.3.2021. Decyzją tą Marszałek:

1) wymierzył M. A. i M. A.1 prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą F. s.c. M. A.1, M. A. z siedzibą w J. przy ul. [...] (dalej: "F. s.c.") opłatę z tytułu składowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym na terenie działek o nr geodezyjnych [...] i [...] (obręb [...]) położonych w gm. J., pow. suwalskim, woj. podlaskim w 2019 r. w wysokości 1.899.325.000,00 zł (słownie: jeden miliard osiemset dziewięćdziesiąt dziewięć milionów trzysta dwadzieścia pięć tysięcy złotych);

2) określił M. A. i M. A.1 prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą F. s.c. wysokość zaległości w opłacie za korzystanie ze środowiska, o której mowa w pkt 1) decyzji w wysokości 1.899.325.000,00 zł (słownie: jeden miliard osiemset dziewięćdziesiąt dziewięć milionów trzysta dwadzieścia pięć tysięcy złotych) za 2019 r.;

3) zobowiązał M. A. i M. A.1 prowadzących działalność gospodarczą pod nazwą F. s.c. do wpłaty zaległości w opłacie za korzystanie ze środowiska z tytułu składowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym na terenie działek o nr geodezyjnych [...] i [...] (obręb [...]) położonych w gm. J., pow. suwalskim, woj. podlaskim w 2019 r., w wysokości 1.899.325.000,00 zł (słownie: jeden miliard osiemset dziewięćdziesiąt dziewięć milionów trzysta dwadzieścia pięć tysięcy złotych) wraz z odsetkami za zwłokę obliczonymi jak dla zaległości podatkowych od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia uregulowania określonej tą decyzją zaległości włącznie z tym dniem na wskazany rachunek bankowy.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Pismem z dnia 24 maja 2021 r., nr DIS.7024.53.2019.MR, Podlaski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska (dalej: "PWIOŚ") poinformował Marszałka o ustaleniach kontroli u przedsiębiorców M. A.1 i M. A., prowadzących działalność gospodarczą pod nazwą F. s.c., podczas której stwierdzono deponowanie odpadów w wyrobisku pożwirowym na terenie działek o nr geodezyjnych [...] i [...] (obręb [...]) położonych w gm. J., pow. suwalskim, woj. podlaskim. Jednocześnie PWIOŚ ww. pismem przekazał do wiadomości Marszałka kopię protokołu kontroli nr DEL-SU 116/2019 wraz z załącznikami, stanowiącymi jego integralną część.

Z przekazanej dokumentacji wynika, że PWIOŚ rozpoczął w dniu 18 czerwca 2019 r. kontrolę przedsiębiorców M. A.2 i M. A. prowadzących wówczas działalność gospodarczą pod nazwą F. E. s.c. M. A.2, M. A. (w październiku 2019 r. nastąpiła zmiana właścicieli spółki cywilnej i tym samym zmiana nazwy firmy na: F. s.c. M. A.1, M. A.). W trakcie prowadzonej przez PWIOŚ kontroli w dniu 8 sierpnia 2019 r. została zgłoszona interwencja przez Komendanta Miejskiego Policji w Suwałkach w sprawie nielegalnego deponowania odpadów na działkach o nr geodezyjnych [...] i [...] (obręb [...]) położonych w gm. J., pow. suwalskim. Funkcjonariusze KMP w Suwałkach i KAS w Suwałkach zatrzymali pojazdy i pracowników firm F. E. s.c. M. A.2, M. A. oraz Transport Ciężarowy M. A., deponujących odpady na ww. działkach. W związku ze zgłoszeniem, PWIOŚ wraz z funkcjonariuszami KMP w Suwałkach oraz KAS w Suwałkach, dokonali oględzin byłego wyrobiska pożwirowego zlokalizowanego na działkach o nr geodezyjnych [...] i [...] w P. W trakcie oględzin stwierdzono na ww. nieruchomości obecność odpadów budowlanych oraz odpadów komunalnych. Kontrolowane wyrobisko pożwirowe zgodnie z rejestrem gruntów obejmuje działkę o nr geodezyjnym [...] oraz działkę o nr geodezyjnym [...], wpisane do księgi wieczystej nr [...], będące własnością M. A. oraz M. A.2.

PWIOŚ ustalił, że na ww. działkach w latach 2000-2006 prowadzono eksploatację kruszywa. Na działce o nr geodezyjnym [...] wydobywano kruszywo ze złoża P. I w oparciu o koncesję Starosty Suwalskiego z dnia 28 sierpnia 2000 r., znak: OŚR.IIg-6320-3/00, udzieloną R. T., która została wygaszona decyzją z dnia 22 stycznia 2001 r., znak: OŚR.IIg-6320-3/00/01. Następnie decyzją z dnia 12 lutego 2001 r., znak: OŚR.IIg-6320-3/00/01, udzielono koncesji na wydobycie kruszywa K. C., którą to koncesję wygaszono decyzją z dnia 18 sierpnia 2006 r., znak: OŚR.IIg-7512/2/05/06. Na działkach o nr geodezyjnych [...] i [...] prowadzono również eksploatację kruszywa ze złoża P. II w oparciu o koncesję Starosty Suwalskiego z dnia 13 września 2005 r., znak: OŚR.IIg-7512/2/05, udzieloną K. C. i wygaszoną decyzją z dnia 18 sierpnia 2006 r., znak: OŚR.IIg- 7512/2/05/06. Ponadto zgodnie z ustaleniami PWIOŚ, decyzją Starosty Suwalskiego z dnia 24 października 2000 r., znak: GNA.II.6018-1/5/00, zobowiązano R. T. do rekultywacji gruntów przeznaczonych pod eksploatację kruszywa na działce o nr geodezyjnym [...]. Następnie decyzją z dnia 24 lipca 2012 r., znak: GKN.6622.1.3.2012, przeniesiono prawa i obowiązki wynikające z ww. decyzji z dnia 24 października 2000 r. na rzecz D. i H. A., tj. rodziców M. A. i M. A.2. D. i H. A. aktem notarialnym Rep. Nr [...] z dnia 21 grudnia 2011 r. stali się właścicielami działek o nr geodezyjnych [...] i [...] w gm. J. Po śmierci D. A. i H. A., w 2019 r. właścicielami ww. nieruchomości zostali M. A.2 i M. A. Jak wskazano w protokole kontroli nr DEL-SU 116/2019, właściciele nie przedstawili decyzji dotyczącej rekultywacji ww. gruntów, ani nie przedstawili projektu rekultywacji dotyczącego sposobu i kierunku rekultywacji.

PWIOŚ w trakcie prowadzonej kontroli ustalił, że F. s.c. uzyskała następujące uregulowania formalne w zakresie gospodarki odpadami:

1) decyzję Starosty Suwalskiego z 8 stycznia 2014 r. zezwalającą na zbieranie odpadów, zmienioną decyzją z 4 lutego 2020 r., która jest ważna do 15 stycznia 2024 r.,

2) decyzję Starosty Suwalskiego z 16 grudnia 2014 r., zezwalającą na przetwarzanie odpadów (proces R12 - sortowanie odpadów zbieranych selektywnie), zmieniona decyzją z 4 września 2017 r., następnie zmieniona decyzją z 4 lutego 2020 r., która jest ważna do 15 grudnia 2024 r.,

3) wpis do rejestru podmiotów wprowadzających produkty, produkty w opakowaniach i gospodarujących odpadami (BDO) - nadany przez Marszałka, nr rejestrowy [...] (dział IV Zbierający zużyty sprzęt; dział VII Transportujący odpady; dział VIII Sprzedawca odpadów; dział XI Podmioty wpisane do rejestru z urzędu dot. mobilnej mini sortowni, rodzaj odzysku R12).,

4) wpisy do rejestru działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych: - wpis pod numerem 1/2017 wydany przez Urząd Gminy F. z 12 lipca 2017 r.; - wpis pod numerem 1/2017 wydany przez Urząd Gminy J. z 7 lipca 2017 r.; - wpis pod numerem 1/2017 wydany przez Wójta Gminy K. z 7 lipca 2017 r., , - wpis pod numerem 12 wydany przez Wójta Gminy R. z 19 lipca 2017 r., - wpis pod numerem 18/2017 wydany przez Wójta Gminy Suwałki z 13 lipca 2017 r., - wpis wydany przez Wójta Gminy W. z dnia 6 lipca 2017 r., - wpis pod numerem 15/0/2017 wydany przez Wójta Gminy B. z dnia 13 lipca 2017 r.

Z danych przekazanego protokołu kontroli nr DEL-SU 116/2019 wynika również, że PWIOŚ w związku z prowadzoną kontrolą dotyczącą zdeponowanych odpadów w wyrobisku pożwirowym na terenie działek o nr geodezyjnych [...] i [...] w m. P. podjął działania w celu określenia ilości zdeponowanych odpadów. Na podstawie oględzin z dnia 7 kwietnia 2020 r. oraz poboru prób ustalono, że zdeponowane odpady w wyrobisku zasypane ziemią znajdują się w obrębie bryły o wymiarach 148,47 m x 66,26 m x 11,1 m, tj. objętości 109 197,6 m3.

W związku z powyższym, Marszałek pismem z dnia 23 czerwca 2021 r. zwrócił się do PWIOŚ z zapytaniem, czy w związku z ustaleniami przeprowadzonej kontroli zostało wszczęte przez organ Inspekcji postępowanie administracyjne wymierzające karę pieniężną, a jeśli tak, to wskazanie w stosunku do kogo zostało ono wszczęte. Pisma o podobnej treści skierowano do Prokuratury Okręgowej w Suwałkach i Wójta Gminy J.

PWIOŚ pismem z dnia 29 czerwca 2021 r. poinformował, że w dniu 9 lipca 2020 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej zgodnie z art. 194 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2021 r. poz. 779 ze zm.) na przedsiębiorców M. A.1 i M. A. prowadzących działalność gospodarczą pod nazwą F. s.c. M. A.1, M. A. - za zbieranie odpadów bez wymaganego zezwolenia. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego PWIOŚ uznał jednak, że zakopanie odpadów przez ww. przedsiębiorstwo na terenie działek o nr geodezyjnych [...] i [...] nie można uznać jako zbieranie odpadów, ponieważ działanie to nie spełnia definicji zbierania odpadów. Wobec powyższego, postępowanie w sprawie nałożenia na ww. przedsiębiorców administracyjnej kary pieniężnej w zakresie zbierania odpadów bez wymaganego zezwolenia stało się bezprzedmiotowe, na skutek czego PWIOŚ decyzją z dnia 24 maja 2021 r. umorzył postępowanie. PWIOŚ w przesłanym piśmie wskazał ponadto, że nielegalne zakopanie odpadów na przedmiotowych działkach zakwalifikowano jako składowanie odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym.

Prokurator Prokuratury Okręgowej w Suwałkach pismem z dnia 2 lipca 2021 r. poinformował, że prowadzi wszczęte w dniu 9 sierpnia 2019 r. śledztwo, które zostało zainicjowane w związku z ujawnieniem składowania odpadów wbrew przepisom na terenie prywatnej żwirowni na działkach o nr geodezyjnych [...] i [...] w m. P. Prokurator wskazał, że w toku prowadzonych czynności zabezpieczono szereg dokumentów dotyczących osób odpowiedzialnych za zaistnienie ww. czynu, tj. ówczesnych współwłaścicieli przedsiębiorstwa, kierownika A. S. oraz trzech kierowców zatrudnionych w tej firmie (K. B., T. D. oraz W. O). Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwolił na przedstawienie zarzutów z art. 183 § 1 w zw. z art. 12 § 1 kodeksu karnego wyżej wymienionym osobom. Kolejno, jak wskazał Prokurator, wobec wszystkich podejrzanych wydano postanowienie o uzupełnieniu zarzutów, wskazując jako podstawę prawną czyn z art. 183 § 1 w zb. z art. 185 § 1 w zw. z art. 12 kodeksu karnego.

Wójt Gminy J. pismem z dnia 15 lipca 2021 r. poinformował zaś, że po otrzymaniu wystąpienia PWIOŚ z dnia 3 lipca 2020 r. w sprawie wydania decyzji nakazującej usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania z działek o nr geodezyjnych [...] i [...] położonych w m. P. wobec M. A.1 i M. A., tj. wspólników spółki cywilnej oraz w związku z wejściem w posiadanie informacji o toczącym się postępowaniu prokuratorskim w sprawie ujawnienia składowanych odpadów na ww. terenie, wielokrotnie występował do Prokuratury Okręgowej w Suwałkach z wnioskiem o udzielenie informacji na jakim etapie jest prowadzone śledztwo i czy zostało zakończone, w celu wszczęcia postępowania administracyjnego i wydania decyzji administracyjnej zgodnie z wystąpieniem PWIOŚ wobec wskazanych osób. Ponadto Wójt poinformował, że po otrzymaniu informacji z Prokuratury, że wydanie decyzji nakazującej usunięcie odpadów nie będzie zagrażało dobru prowadzonego śledztwa, niezwłocznie zostanie wszczęte postępowanie w niniejszej sprawie. Dodatkowo Wójt przekazał kserokopie korespondencji pomiędzy Gminą J. a Prokuraturą Okręgową w Suwałkach, z których wynika, że brak jest przeszkód do wydania decyzji zgodnie z art. 26 ustawy o odpadach.

Biorąc pod uwagę powyższe, Marszałek na podstawie art. 293 ust. 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2021 r., poz. 1973 ze zm., dalej: "p.o.ś."), pismem z dnia 3 sierpnia 2021 r. zawiadomił M. A.1 i M. A. będących wspólnikami F. s.c. M. A.1, M. A. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia opłaty podwyższonej z tytułu składowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym na terenie działek o nr geodezyjnym [...] i [...] (obręb [...]) położonych w gm. J., pow. suwalskim w 2019 r. Jednocześnie w oparciu o dyspozycję art. 50 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. organ wezwał wspólników s.c. do przedłożenia w terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma, danych dotyczących ilości i rodzaju odpadów zdeponowanych na ww. działkach, przedłożenia kart przekazania odpadów oraz kart ewidencji odpadów sporządzonych w okresie od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 31 grudnia 2019 r., świadczących o ilościach przyjętych i zdeponowanych odpadów na ww. terenie, a także do przedłożenia stosownych aneksów do umowy spółki cywilnej stwierdzających wystąpienie M. A.2 ze spółki jako wspólnika oraz stwierdzającego przystąpienie do niej M. A.1.

W odpowiedzi na powyższe wspólnicy spółki cywilnej pismem z dnia 17 sierpnia 2021 r. przedłożyli odpis notarialny tekstu jednolitego z dnia 28 lutego 2020 r. umowy spółki cywilnej z dnia 21 stycznia 1998 r. (uwzględniający aneksy z dnia 1 lipca 1998 r., z dnia 5 czerwca 2017 r., z dnia 30 czerwca 2017 r., z dnia 1 lipca 2017 r. z dnia 28 października 2019 r. i z dnia 31 października 2019 r.), na mocy której aktualni właściciele spółki cywilnej założonej 21 stycznia 1998 r.: M. A. i M. A.1, prowadzą działalność pod nazwą F. s.c. M. A.1, M. A. Ponadto dostarczono odpis notarialny aneksu z 28 października 2019 r. do umowy spółki cywilnej stwierdzający wstąpienie do spółki M. A.1 oraz aneks z 31 października 2019 r. stwierdzający wystąpienie ze spółki M.A.2. Wspólnicy w przedłożonym piśmie wskazali, że brak jest możliwości dostarczenia dokumentów potwierdzających ilości i rodzaj odpadów zdeponowanych na działkach o nr geodezyjnym [...] i [...], kart przekazania odpadów oraz kart ewidencji odpadów sporządzonych w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r., świadczących o ilościach przyjętych i zdeponowanych odpadów na ww. działkach, bowiem spółka nie przekazywała odpadów do składowania na przedmiotowym terenie.

W odpowiedzi na pismo z 3 sierpnia 2021 r. Starostwo Powiatowe w Suwałkach pismem z 6 sierpnia 2021 r. przekazało kserokopie decyzji w zakresie gospodarki odpadami wraz z ich zmianami, dotyczących spółki cywilnej o nr NIP [...] oraz umowę spółki cywilnej wraz z jej aneksami.

Prokurator Prokuratury Okręgowej w Suwałkach pismem z 11 sierpnia 2021 r. poinformował, że w prowadzonym postępowaniu o sygn. PO I Ds. 115.2019 biegły sądowy z zakresu mykologii i ochrony środowiska ustalił szacunkową ilość i rodzaj zdeponowanych odpadów. Na podstawie pobranych prób potwierdzono obecność na ww. działkach odpadów budowlanych z grupy 17, przesortowanych odpadów komunalnych z grupy 19 o kodzie 19 12 12 (inne odpady w tym zmieszane substancje i przedmioty z mechanicznej obróbki odpadów inne niż wymienione w 19 12 11), odpadów z grupy 10 o kodzie 10 01 01 (żużle, popioły paleniskowe i pyły z kotłów - z wyłączeniem pyłów z kotłów wymienionych w 10 01 04). Ilość odpadów zdeponowanych na terenie wyrobiska określono na około 109 197,60 m3.

Organ pismem z 6 września 2021 r. ponownie wezwał wspólników do przedłożenia danych dotyczących szacunkowej ilości i rodzaju odpadów zdeponowanych na działkach nr [...] i [...] oraz terminu, w którym odpady zostały umieszczone na tym terenie. Biorąc pod uwagę powyższe, wezwano o oszacowanie poszczególnych ilości rodzajów odpadów, które spółka umieściła na ww. działkach oraz wskazanie terminu, w którym odpady zostały tam zdeponowane. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, wspólnicy s.c. pismem z dnia 14 września 2021 r. poinformowali, że spółka nie deponowała odpadów na działkach o nr geodezyjnym [...] i [...] .

Następnie pismem z 30 września 2021 r. Marszałek zwrócił się do podmiotów prowadzących instalacje do mechaniczno-biologicznego przetwarzania odpadów na terenie woj. podlaskiego z prośbą o udzielenie informacji dotyczącej średniej masy 1 m3 odpadu o kodzie 19 12 12. Kolejno organ pismem z 30 września 2021 r. na postawie art. 156 § 1 kodeksu postępowania karnego zwrócił się z prośbą o udostępnienie akt sprawy o sygn. II K 767/21 oraz udzielenie zezwolenia na sporządzenie z nich fotokopii, z uwagi na fakt, że materiał zgromadzony przez Prokuraturę w prowadzonym śledztwie o sygn. PO I Ds.l 15.2019 w postaci zeznań świadków, tj. pracowników spółki oraz opinia biegłego sądowego z zakresu mykologii i ochrony środowiska w przedmiocie określenia ilości i rodzaju składowanych odpadów mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i stanowić tym samym dowód w prowadzonym postępowaniu administracyjnym.

Postanowieniem z 20 października 2021 r. organ na podstawie art. 123 § 1 i art. 75 § 1 w związku z art. 77 § 1 k.p.a., włączył do postępowania materiał dowodowy w postaci fotokopii pochodzący z postępowania karnego o sygn. II K 767/21 toczącego się przed Sądem Rejonowym w Suwałkach (notatki urzędowe, opinia biegłego, uzupełniająca opinia biegłego, protokoły przesłuchania świadków, akt oskarżenia - szczegółowy wykaz na s. 9 decyzji organu I instancji).

Starosta Suwalski pismem z 16 listopada 2021 r. przekazał kopie decyzji w sprawie rekultywacji przedmiotowych działek wraz z pismami dotyczącymi ich rekultywacji. Pismem z 25 listopada 2021 r. Wójt Gminy J. zawiadomił Marszałka, że 25 listopada 2021 r. zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach wszczął postępowanie w sprawie wydania decyzji nakazującej M. A.2 oraz M. A. usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, tj. z działek oznaczonych nr ewidencyjnymi [...] i [...] w m. P.

Wnioskiem z dnia 13 grudnia 2021 r. strony postępowania, tj. M. A. oraz M. A.1 (działający przez pełnomocnika M.A.2) wnieśli o zawieszenie prowadzonego przez Marszałka postępowania do czasu zakończenia postępowania karnego toczącego się przed Sądem Rejonowym w Suwałkach II Wydział Karny zainicjowanej aktem oskarżenia wniesionym przez Prokuraturę Okręgową w Suwałkach, sygn. PO I Ds. 115.2019. W ocenie stron, przedmiotowe postępowanie powinno zostać zawieszone z uwagi na okoliczność, że organ posiłkuje się materiałami zgromadzonymi w postępowaniu karnym. Postanowieniem z 12 stycznia 2022 r. organ odmówił zawieszenia postępowania, wskazując, że wydanie decyzji w przedmiocie wymierzenia opłaty podwyższonej nie jest uzależnione od rozstrzygnięcia sprawy karnej, zatem nie mamy do czynienia z rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego (art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.).

W dniu 4 marca 2022 r., nr DOS-II.7253.3.2021, Marszałek wydał w stosunku do M. A. i M. A.1 prowadzących działalność gospodarczą pod firmą F. s.c. decyzję o rozstrzygnięciu tożsamym z przedstawionym na wstępie niniejszego uzasadnienia w decyzji z dnia 20 września 2022 r.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem M.A.1 i M. A. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika wnieśli odwołanie do Kolegium.

Organ odwoławczy decyzją z dnia 26 maja 2022 r., nr 408.56.G-6/XV/22, uchylił decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. SKO podniosło przede wszystkim, że organ nie wykazał i nie udowodnił, z jakich przyczyn za podmiot korzystający ze środowiska uznano M. A.1. Podkreślił, że dla określenia podmiotu zobowiązanego do wniesienia opłaty znaczenie może mieć też wyrok zapadły przed Sądem Rejonowym w Suwałkach z dnia 29 kwietnia 2022 r., II K 767/21. Organ wskazał również na konieczność wyjaśnienia, czy przedłożona w postępowaniu karnym opinia biegłego sądowego z zakresu mykologii i ochrony środowiska nie została podważona w postępowaniu karnym, skoro uniewinniono M.A. i M.A.2. Zdaniem SKO wątpliwości mógł budzić również sposób określenia ilości odpadów w przedłożonej do akt sprawy opinii biegłego.

Wskutek ponownie przeprowadzonego postępowania administracyjnego Marszałek decyzją z dnia 20 września 2022 r., nr DOS-II.7253.3.2021, orzekł w tożsamy sposób, jak w decyzji z dnia 4 marca 2022 r. (rozstrzygnięcie przedstawiono na wstępie uzasadnienia).

W uzasadnieniu organ podkreślił m.in., że realizując zalecenia zawarte w rozstrzygnięciu SKO, zapoznał się z aktami sprawy karnej II K 767/21, w tym z treścią wyroku SR w Suwałkach z 29 kwietnia 2022 r. wraz z jego uzasadnieniem i postanowieniem z 23 czerwca 2022 r. włączył do postępowania materiał dowodowy, który w opinii organu przyczyni się do rozpatrzenia sprawy oraz ustalenia z stanu faktycznego.

Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli do SKO M.A.1 i M. A. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika.

Kolegium decyzją z dnia 22 listopada 2022 r., nr 408.138/G-6/XV/22, utrzymało zaskarżoną decyzję Marszałka w mocy.

Organ odwoławczy przytoczył treść art. 293 ust. 3, art. 279 ust. 2-4 p.o.ś., art. 27 ust. 3a u.o. oraz stosowne poglądy doktryny. Następnie wskazał, że podmiotem korzystającym ze środowiska obowiązanym do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych za składowanie lub magazynowanie odpadów jest posiadacz odpadów w rozumieniu przepisów o odpadach. Z księgi wieczystej nr [...] wynika, że właścicielami działek o nr [...] i [...] w m. P. na których zdeponowano odpady są M. A. i M. A.2. Powyższe nie oznacza jednak, że ww. osoby są posiadaczami odpadów. Nie można bowiem – zdaniem organu, pomijać całokształtu okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. Zgodnie z posiadanymi przez spółkę decyzjami zezwalającymi na zbieranie i przetwarzanie odpadów, miejscem zbierania oraz przetwarzania odpadów był teren przedsiębiorstwa w miejscowości R. przy ul. [...] (działka o nr ewidencyjnym [...] obręb [...]). Zdaniem Kolegium, nielegalne deponowanie odpadów było związane z działalnością spółki, której ówczesnymi współwłaścicielami byli M. A.2 i M. A. W październiku nastąpiła jednak zmiana wspólników spółki w wyniku wystąpienia z niej M. A.2 i wstąpienia M. A.1. Zgodnie z zapisami aneksu z 28 października 2019 r. do umowy spółki cywilnej, zebrani w dniu 28 października 2019 r. wspólnicy F. s.c. M. A.2 i Pan M. A., stanowiący 100% wszystkich wspólników postanowili, że za zgodą wszystkich wspólników z dniem 28 października 2019 r. do spółki wstępuje trzeci wspólnik M. A.1. Zgodnie zaś z treścią aneksu z 31 października 2019 r. do umowy spółki cywilnej, zebrani w 31 października 2019 r. wspólnicy spółki cywilnej F. s.c. M. A., M. A.2 i M. A.1 stanowiący 100% wszystkich wspólników postanowili, że za zgodą wszystkich wspólników z końcem dnia 31 października 2019 r. ze spółki występuje wspólnik M. A.2. Kolegium zaakcentowało za organem I instancji, że w myśl § 2 ww. aneksu, pozostali wspólnicy M. A. i M. A.1 przejęli na siebie wszystkie długi i zobowiązania wymagalne po 31 października 2019 r.

Organ odwoławczy podkreślił, że w niniejszej sprawie ujawnienie nielegalnego składowania odpadów miało miejsce 8 sierpnia 2019 r. Zgodnie z treścią art. 286 p.o.ś., podmiot korzystający ze środowiska był zobowiązany do przedłożenia Marszałkowi wykazu zawierającego wykorzystane do ustalenia wysokości opłat informacje i dane w zakresie korzystania ze środowiska za 2019 r. w terminie do 31 marca 2020 r. Zatem za rok 2019 w okresie od dnia 1 stycznia 2020 r. do 31 marca 2020 r. wspólnicy spółki cywilnej winni byli przedłożyć stosowny wykaz. Kolegium wskazało, że organ I instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przedstawił więc stosowną argumentację, z której wynika, że biorąc pod uwagę ustawowy termin, w jakim podmiot korzystający ze środowiska miał wywiązać się z obowiązku złożenia wykazu i uiszczenia należnej opłaty za 2019 r. oraz ww. postanowienia umowy spółki cywilnej, stronami niniejszego postępowania są obecni wspólnicy spółki, M. A. oraz M. A.1. Zasadnie decyzja skierowana została do wspólników spółki cywilnej.

Kolegium zauważyło, że organ I instancji, wypełniając obowiązek zebrania pełnego materiału dowodowego, odniósł się do akt sprawy karnej toczącej się przed Sądem Rejonowym w Suwałkach II Wydział Karny zainicjowanej aktem oskarżenia wniesionym przez Prokuraturę Okręgową w Suwałkach w związku z ujawnieniem deponowania odpadów w wyrobisku pożwirowym na terenie działek geodezyjnych nr [...] i [...] w m. P. Zdaniem SKO z analizowanych protokołów przesłuchań wynika, że składowanie odpadów na terenie działek o nr ewidencyjnych [...] i [...] było związane z działalnością spółki cywilnej. M. A. i M. A.2 zeznali, że to kierownik A. S. zajmował się zarządzaniem spółką, sprawami dotyczącymi odpadów i całą logistyką w firmie. Obaj wskazali, że zlecali kierownikowi spółki, aby gruz budowlany, ziemia i kamienie były składowane w żwirowni w P. Z kolei T. D., którego praca polegała na zasypywaniu odpadów żwirem przy użyciu koparko-ładowarki, zeznał, że przedmiotowe prace wykonywał na zlecenie kierownika A. S. Dodatkowo wskazał, że otrzymał informację, że wykonywana praca jest rekultywacją żwirowni. W. O. i K. B., tj. kierowcy, którzy zajmowali się transportem odpadów w firmie, zeznali, że dokonywali wywozu odpadów na teren żwirowni na polecenie kierownika, będąc przy tym przekonanymi, że działania są legalne i spółka posiada wszelkie wymagane pozwolenia w tym zakresie. Dodatkowo K. B. zeznał, że zdarzało się z sortowni w R. (tj. miejsca zbierania oraz przetwarzania odpadów zgodnie z posiadanymi decyzjami zezwalającymi na zbieranie i przetwarzanie odpadów przez spółkę cywilną) wywieźć do żwirowni w P. przebrane odpady budowlane, tj. pustaki, kamienie, ponieważ nie mieściły się one lub nie nadawały do maszyny mielącej. W ocenie SKO istotnym jest, że z zeznań wynika, że wywóz różnego rodzaju odpadów (m.in. gruzu, odpadów budowlanych zanieczyszczonych workami papierowymi, folią, styropianem, pustaki, kamienie, plastiki) na żwirownię odbywał się w ciągu dnia w godzinach pracy kierowców, którzy wykonywali polecenia służbowe.

Kolegium wskazało, że z protokołów rozpraw głównych sprawy o sygn. II K 767/21 wynika, że A. S. zajmował się w spółce m.in. rekrutacją i zatrudnianiem pracowników, zarządzaniem pracownikami, a także kwestią związaną z odpadami. W. O. przyznał się do stawianego zarzutu i wskazał, że wykonywał faktycznie prace na polecenie kierownika A. S. i jest świadomy, że "nie wszystko powinno było tam trafiać". Z kolei kierowca K. B. zeznał, że wywoził odpady na wyłączne polecenie kierownika A. S., który mówił, kiedy, gdzie i co mają pracownicy wywieźć. K. B. wyjaśnił, że wywoził na teren żwirowni w P. odpady budowlane, cegły i gruz, wskazując przy tym, że brak jest możliwości sprawdzenia kontenera z wywożonymi odpadami i zweryfikowanie, jakiego rodzaju odpady znajdują się na jego dnie. Kierownik A. S. wyjaśnił, że to on rekrutował do pracy oskarżonych pracowników spółki, tj. Panów D., B. i O., a po ich zatrudnieniu został im udzielony instruktaż, że odpady typu gruz powinny zostać zawiezione na żwirownię w P., a odpady typu folie, styropiany miały zostać wywiezione do R. M. A.2, tj. były wspólnik spółki cywilnej wyjaśnił, że zlecał wywóz gruzu i "odpadów w postaci mineralnych" na teren działek w P. Na pytanie obrońcy, w jaki sposób odpady zmieszane mogły znaleźć się na terenie żwirowni, M.A.2 odpowiedział, że mogło to wynikać z nieświadomości kierowców, którzy widząc na górze kontenerów gruz, zamiast do sortowni, zawozili odpady na teren działek w P. Zatem zarówno z protokołu kontroli PWIOŚ nr DEK-SU 116/2019, jak również ze zgromadzonego materiału w postępowaniu karnym w postaci zeznań oskarżonych wynika w ocenie SKO, że pracownicy zatrudnieni w spółce cywilnej, na polecenie kierownika, w ramach wykonywania poleceń służbowych, przy użyciu aut należących do spółki dostarczali na teren ww. nieruchomości odpady, które następnie były tam zakopywane i tym samym były składowane w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym.

Organ odwoławczy podkreślił, że zarówno podczas kontroli PWIOŚ, jak i w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego, nie odnotowano kart przekazania/kart ewidencji odpadów dla miejsca składowania odpadów w m. P., co oznacza, że odpady trafiały na teren działek o nr geodezyjnych [...] i [...] (obręb [...]) bez wymaganych dokumentów, w sposób niezgodny z przepisami ochrony środowiska. W toku postępowania strony wskazywały, że spółka nie przekazywała odpadów do składowania na ww. terenie. Zaś w postępowaniu karnym, M. A.2 i M. A., będący współwłaścicielami spółki cywilnej w momencie wykrycia nielegalnego deponowania odpadów na terenie działek o nr ewidencyjnych [...] i [...] w m. P. przez pracowników spółki, przy użyciu aut należących do spółki, w godzinach pracy jej pracowników, wyrokiem Sądu Rejonowego w Suwałkach z dnia 29 kwietnia 2022 r. (sygn. II K 767/21) zostali uniewinnieni. Jak wskazał Sąd w uzasadnieniu wyroku, w procesie nie zdołano udowodnić M. A. i M. A.2, że "działali wspólnie i w porozumieniu z innymi oskarżonymi i wbrew przepisom składowali odpady w ten sposób, że polecali przywóz, umieszczanie i zasypywanie".

Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że postępowanie karne ma na celu wykrycie osób odpowiedzialnych za nieodpowiednie postępowanie z odpadami zgodnie z przepisami kodeksu karnego, zaś celem niniejszego postępowania jest ustalenie podmiotu korzystającego ze środowiska obowiązanego do poniesienia opłaty za korzystanie ze środowiska z tytułu składowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym w oparciu o przepisy Prawa ochrony środowiska. Istotnym jest, że w świetle obowiązujących przepisów nie muszą to być te same podmioty. Ze znajdujących się w aktach sprawy protokołów przesłuchań pracowników spółki oraz dokumentacji zdjęciowej sporządzonej przez PWIOŚ w dniu wykrycia nielegalnego deponowania odpadów, wynikają okoliczności, które bezspornie potwierdzają, że to spółka cywilna gospodarowała odpadami na terenie żwirowni w m. P., dokonując nielegalnego składowania odpadów na przedmiotowej nieruchomości. Czynności tych dokonywali pracownicy spółki cywilnej, działając w oparciu o polecenia przełożonego, tj. kierownika również zatrudnionego w spółce. Kolegium zaznaczyło, że to, że ówczesnym wspólnikom spółki cywilnej nie można zarzucić, że działali wspólnie i w porozumieniu z innymi oskarżonymi i wbrew przepisom składowali odpady w ten sposób, że polecali przywóz, umieszczanie i zasypywanie nie oznacza, że aktualni wspólnicy spółki cywilnej (którzy przejęli na siebie zobowiązania powstałe po 30 października 2019 r.) nie są zobowiązani do wnoszenia opłaty określnej w przedmiotowej decyzji. Są oni bowiem posiadaczami odpadów w rozumieniu przepisów p.o.ś. i ustawy o odpadach.

Organ II instancji wskazał, że w przedmiotowym postępowaniu istotnym jest, że określone zobowiązania związane z działalnością spółki cywilnej przejęli na siebie obecni wspólnicy tej spółki. W ocenie Kolegium całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, w tym również akta sprawy karnej wskazują, że deponowanie odpadów na nieruchomości było związane z działalnością spółki cywilnej. Przedmiotowa decyzja określając wysokość opłaty podwyższonej wydawana jest po dacie zawartego pomiędzy stronami aneksu z dnia z dnia 28 października 2019 r. Kolegium uznało, że ustalenia i wywody zawarte w decyzji organu I instancji czynią zadość wytycznym Kolegium zawartym w poprzedniej decyzji uchylającej. Nadto zgodziło się z organem I instancji, że posiadaczem odpadów będą wspólnicy spółki cywilnej, którzy w myśl podpisanego aneksu przyjęli na siebie pełen zakres odpowiedzialności za zobowiązania wymagalne po 31 października 2019 r.

Kolegium podkreśliło, że spółka w 2019 r. legalnie zbierała i przetwarzała odpady na terenie nieruchomości w m. R., natomiast nielegalnie i niezgodnie z obowiązującymi przepisami i posiadanymi decyzjami, dokonywała czynności związanych z gospodarowaniem odpadami na terenie żwirowni w m. P. Działki o nr ewidencyjnych [...] i [...] nie są bowiem miejscem, w którym strony mogły dokonywać czynności związanych ze składowaniem odpadów, co więcej, spółka nie posiadała żadnej decyzji związanej z gospodarowaniem odpadami dotyczącej ww. terenu. PWIOŚ podczas przeprowadzonej kontroli przeanalizował dokumentację dotyczącą ewidencji odpadów w spółce cywilnej za okres 2016- 2019 r., tj. zweryfikował karty przekazania odpadów, karty ewidencji odpadów i roczne sprawozdania. Analiza ww. dokumentów nie wykazała nieprawidłowości w stosunku do rodzajów i ilości zebranych i przekazanych odpadów za okres 2016-2019 r. w miejscu objętym posiadanym zezwoleniem przez spółkę cywilną. Kontrola wykazała natomiast, że odpady, które trafiały do żwirowni w m. P., były transportowane i zbierane bez wymaganych dokumentów, tj. niezgodnie z obowiązującymi przepisami. Biorąc jednak pod uwagę, że spółka cywilna posiadała decyzje związane z gospodarką odpadami, a deponowanie odpadów w m. P. odbywało się przez pracowników spółki, przy użyciu aut należących do spółki, w ramach wykonywanych poleceń służbowych, SKO wskazało, że odpady, pomimo, że zostały przekazane bez stosownych kart przekazania odpadów, były przekazywane podmiotowi posiadającemu decyzję, który zbierając odpady przejął na siebie odpowiedzialność za nie, zgodnie z treścią art. 27 ust. 3 ustawy o odpadach, jako następny posiadacz odpadów. W ocenie Kolegium to spółka ponosi odpowiedzialność za działania lub zaniechania jej pracowników, wykonujących wynikające z zawartych przez spółkę umów czynności, na które posiada zezwolenie i pozwolenia.

Organ odwoławczy zgodził się z organem I instancji, że nawet gdyby przyjąć, że skoro spółka nie posiadała decyzji związanej z gospodarką odpadami na terenie nieruchomości objętych niniejszym postępowaniem, a odpady zostały przez pracowników spółki przyjęte i zagospodarowane na ww. terenie bez wymaganej decyzji, to spółka nie przejęła na siebie odpowiedzialności za odpady zgodnie z treścią art. 27 ust. 3 ustawy o odpadach, to w przedmiotowej sytuacji zgodnie z treścią art. 279 p.o.ś. wspólnicy spółki cywilnej nadal pozostają podmiotem korzystającym ze środowiska obowiązanym do uiszczenia należnej opłaty. Organ wskazał na art. 279 ust. 2–4 p.o.ś. Dalej podkreślił, że zarówno w trakcie kontroli PWIOŚ, jak i podczas toczącego się postępowania karnego, nie zdołano ustalić wytwórców odpadów zdeponowanych na terenie żwirowni w m. P. Biorąc pod uwagę skalę procederu, okres jego trwania - ustalanie osób przekazujących odpady jest niemożliwe. Co więcej, w toku niniejszego postępowania, pomimo kilkukrotnego wzywania stron do przedłożenia stosownych dokumentów dotyczących zdeponowanych na ww. terenie odpadów, wskazywały one, że brak jest możliwości przedłożenia żądanych informacji z uwagi na fakt, że spółka nie przekazywała odpadów do składowania na terenie działek o nr geodezyjnych [...] i [...]. Biorąc pod uwagę powyższe, organ wskazując na art. 27 ust. 3a u.o. uznał, że w takiej sytuacji zgodnie z treścią ww. przepisu oraz treścią art. 279 ust. 2 p.o.ś., podmiotem korzystającym ze środowiska są aktualni posiadacze odpadów, tj. wspólnicy spółki cywilnej.

W ocenie Kolegium Marszałek uzasadnił należycie fakt obowiązku wniesienia opłaty przez wspólników spółki cywilnej. Podkreślono, że organ, wbrew twierdzeniom strony, nie korzystał z domniemania posiadacza odpadów jako władającego powierzchnią ziemi, bowiem zebrany materiał dowodowy w sprawie świadczy o tym, że posiadaczem odpadów jest spółka cywilna - precyzyjnej wspólnicy tej spółki, którzy przejęli na siebie całość zobowiązań spółki.

Organ odwoławczy zaznaczył również, że pismem z 13 października 2021 r. M. A. jako współwłaściciel F. s.c. zwrócił się do Prokuratury Okręgowej w Suwałkach z zapytaniem o możliwość usunięcia odpadów. Strona wskazała, że w związku z zabezpieczeniem na wniosek KMP w Suwałkach z 9 sierpnia 2019 r. przez Urząd Gminy J. działek nr [...] i [...], zwraca się z prośbą o wyrażenie zgody na usunięcie odpadów znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości, a stwierdzonych protokołem oględzin przeprowadzonych w dniu 8 sierpnia 2019 r. W ocenie SKO istotnym jest, że jako nadawcę pisma wskazano F. s.c., a pismo zostało opatrzone podpisem M. A. jako współwłaściciela spółki cywilnej. Skoro zgodnie z treścią art. 26 ust. 1 u.o., do usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania zobowiązany jest posiadacz odpadów to należy wywieść, że pismem z dnia 13 października 2021 r. strona sama potwierdziła ustalenia, że posiadaczem odpadów są wspólnicy spółki cywilnej.

SKO podniosło, że nie ma możliwości zakwalifikowania deponowania odpadów na terenie działek o nr geodezyjnych [...] i [...] w m. P. jako formy odzysku odpadów. Organ wskazał na treść art. 17, 18, 26, 30 a także art. 3 ust. 1 pkt 14 i 25 u.o. oraz na wyrok WSA w Łodzi w z dnia 10 lipca 2012 r., II SA/Łd 228/12. Przedstawił również stosowne przepisy Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 11 maja 2015 r. w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami (Dz. U. z 2015 r. poz. 796) i zaznaczył, że w opinii biegłego sądowego z zakresu mykologii i ochrony środowiska, na podstawie pobranych prób, potwierdzono na badanym terenie działek o nr geodezyjnych [...] i [...] w m. P. obecność odpadów budowlanych z grupy 17, przesortowanych odpadów komunalnych z grupy 19 o kodzie 19 12 12, odpadów komunalnych z grupy 20 o kodzie 20 03 01, odpadów z grupy 10 o kodzie 10 01 01. Wśród wymienionych w przedmiotowym rozporządzeniu kodów, brak jest odpadu o kodzie 19 12 12 oraz odpadu o kodzie 20 03 01. Zdaniem SKO istotne jest, że wypełnienie wyrobiska, nie tylko z powodu umieszczenia w nim odpadów, które nie mogły się tam znaleźć, nie spełnia warunków ww. rozporządzenia, ale również nie spełnia warunku wynikającego z pkt 2 załącznika do Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 11 maja 2015 r. w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami, bowiem jak wynika z opinii biegłego sądowego z zakresu mykologii i ochrony środowiska, ujawnione odpady stanowią zagrożenie dla środowiska ze względu na istotne zanieczyszczenie powierzchni ziemi.

Organ odwoławczy stwierdził, że wyłącznie D. i H. A., tj. rodzicom skarżących, zostały wydane decyzje w sprawie rekultywacji działek o nr geodezyjnych [...] i [...]. Strony postępowania nie występowały o wydanie decyzji na rekultywację tych działek, a co za tym idzie, nie dysponują taką decyzją. Teren działek o nr ewidencyjnych [...] i [...] w m. P. nie jest miejscem przeznaczonym na składowanie odpadów i nie spełnia norm przewidzianych w powyższych przepisach, aby teren ten mógł być uznany za składowisko. Zdaniem SKO bezsprzecznie zatem w niniejszej sytuacji, odpady są składowane w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym. Konsekwencją składowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym, jest obowiązek poniesienia przez strony opłaty podwyższonej z tego tytułu.

Kolegium odniosło się również do ilości deponowanych na nieruchomości odpadów, wskazując na treść art. 293 ust. 3 i 7 oraz art. 297 p.o.ś. Strony zobligowane są do poniesienia opłaty za składowanie oraz opłaty podwyższonej z tytułu składowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym, które łącznie stanowią opłatę podwyższoną. Stwierdził, że na konieczność poniesienia dwóch opłat, tj. opłaty za składowanie oraz opłaty podwyższonej w sytuacji składowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym wskazał WSA w Lublinie w wyroku z dnia 11 października 2018 r., II SA/Lu 232/18. Podkreślił, że strony wzywane o wskazanie przedmiotowych informacji, podtrzymywały, że nie prowadziły składowania odpadów na ww. terenie. Jako pierwszy dzień, w którym odpady były składowane, przyjęto dzień ujawnienia deponowania odpadów przez Funkcjonariuszy KMP w Suwałkach i KAS w Suwałkach, tj. dzień 8 sierpnia 2019 r. Mając na uwadze, że niniejsze postępowanie dotyczy wymierzenia opłaty z tytułu składowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym za 2019 r., organ ustalił, że odpady były składowane w okresie od 8 sierpnia 2019 r. do dnia 31 grudnia 2019 r., tj. przez okres 145 pełnych dób (licznych od 9 sierpnia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r.). Z uwagi na treść art. 57 § 1 k.p.a., organ nie uwzględnił przy obliczaniu dób składowania odpadów w 2019 r. dnia ujawnienia deponowania odpadów, tj. dnia 8 sierpnia 2019 r.

Organ odwoławczy odniósł się także do ustalenia rodzaju i ilości składowanych odpadów. W poprzedniej decyzji uchylającej Kolegium poddało w wątpliwość sposób ustalenia ilości odpadów zdeponowanych na nieruchomości. Wskazano, że odpady nie zostały usunięte z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania i nadal znajdują się na terenie działek o nr ewidencyjnych [...] i [...]. W związku ze składowaniem odpadów na ww. terenie nie została wydana przez Wójta Gminy J. ostateczna decyzja na podstawie art. 26 ust. 2 u.o. w przedmiocie nakazania usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania. Kolegium zgadza się z tym, że oba postępowania (wraz z przedmiotowym) są odrębnymi sprawami administracyjnymi. Ilość i rodzaj zdeponowanych odpadów zostały ustalone na potrzeby niniejszego postępowania w wyniku pobranych prób i dokonanych obmiarów przez PWIOŚ, a ilość ta została ustalona przez biegłego sądowego z zakresu mykologii i ochrony środowiska w sporządzonej opinii. Zgodnie z ustaleniami biegłego sądowego, należy wziąć pod uwagę, że ujawnione odpady w większości zostały przykryte żwirem pochodzącym z nieruchomości. Żwir zastosowany do przykrycia odpadów na skutek działalności spółki cywilnej stał się również odpadem, ponieważ został zanieczyszczony poprzez kontakt z odpadami.

Kolegium stwierdziło, że biorąc pod uwagę powyższe i przyjmując, że uśredniona gęstość odpadów zmieszanych z ziemią i piaskiem to około 1 tona/m3, na terenie działek o nr ewidencyjnych [...] i [...] w m. P. zostało zdeponowanych około 109 000 ton odpadów. SKO wyjaśniło także, że w trakcie kontroli PWIOŚ dokonano 16 odkrywek, z tego w części lokalizacji nie stwierdzono odpadów, jednakże w opinii biegłego sądowego dla wyliczenia ilości zdeponowanych odpadów przyjęto, że "odpady zasypane ziemią znajdują się w obrębie bryły o wymiarach 148,47 m x 66,26 m x 11,1 m ilość odpadów zdeponowanych na terenie wyrobiska określono na ok. 109 197 m3. Podkreślił, że w toku prowadzonego postępowania karnego, opinia biegłego sądowego z zakresu mykologii i ochrony środowiska wraz z jej uzupełnieniem nie zostały podważone, także przez Sąd Rejonowy w Suwałkach w uzasadnieniu do wyroku z dnia 29 kwietnia 2022 r. (sygn. II K 767/21), wskazując, że opinia ta jest rzetelna, spójna, jasna o pełnym charakterze, obszernie ukazująca logiczne rozumowanie wsparte wiedzą specjalistyczną oraz analizą całokształtu materiału dowodowego.

Ponadto PWIOŚ w związku z prowadzoną kontrolą dotyczącą zdeponowanych odpadów w wyrobisku pożwirowym podjął działania w celu określenia ilości zdeponowanych odpadów i w tym celu zlecił uprawnionemu geodecie sporządzenie mapy zasadniczej terenu działek nr [...] i [...] w m. P. wraz z operatem technicznym. Geodeta dokonał aktualizacji treści mapy zasadniczej dla ww. terenu w m. P., tj. porównał treść mapy zasadniczej z sytuacją w terenie, dokonując pomiaru metodą precyzyjnego pozycjonowania. Sporządzony operat techniczny stanowi załącznik nr 15 do protokołu kontroli. Organ zaznaczył, że ilość odpadów została określona zgodnie z wówczas obowiązującym załącznikiem nr 6 do u.o. Zatem PWIOŚ określił ilość zgromadzonych odpadów zgodnie z obowiązującymi przepisami w oparciu o wykonaną przez osobę do tego uprawnioną mapę zasadniczą terenu i sporządzony operat techniczny. Biegły sądowy z zakresu mykologii i ochrony środowiska, ustalił, że na działkach o nr geodezyjnych [...] i [...] w m. P. zdeponowano około 109 000 ton odpadów, przy założeniu gęstości odpadów równej 1 tona/m3.

Kolegium podkreśliło, że to na podmiocie korzystającym ze środowiska ciąży obowiązek określenia prawidłowej opłaty. W innym przypadku zastosowanie ma art. 288 ust. 1 pkt 1 p.o.ś. W jego ocenie ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny w sposób niebudzący wątpliwości wyczerpuje hipotezę reguły wynikającej z art. 288 ust. 1 pkt 1 p.o.ś. Strony, jako podmiot korzystający ze środowiska, dobrowolnie, na zasadzie samonaliczenia, nie ustaliły wysokości należnej opłaty. W takich przypadkach zastosowanie miał art. 288 ust. 2 p.o.ś. Podkreślił, że ze względu na art. 281 ust. 1 p.o.ś., w sprawie ma zastosowanie art. 23 Ordynacji podatkowej, odnoszący się do określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania. PWIOŚ w trakcie prowadzonej kontroli ustalił, że odpady do wyrobiska w m. P. trafiały bez wymaganych dokumentów, tj. bez kart przekazania odpadów. Dlatego też PWIOŚ był zobligowany do określenia objętości zdeponowanych odpadów na podstawie obowiązującego wówczas załącznika nr 6 ustawy o odpadach, zaś biegły sądowy w oparciu o specjalistyczną wiedzę musiał oszacować ilość składowanych odpadów przyjmując określoną gęstość odpadów.

W ocenie Kolegium opinia biegłego jest spójna, logiczna i zawiera uzasadnione wnioski. Ilość odpadów wskazana przez biegłego sądowego została określona zgodnie z zasadami wiedzy, logiki i na podstawie obowiązujących przepisów prawa oraz nie została zakwestionowana w toku prowadzonego karnego postępowania sądowego. Ponadto spółka cywilna nie posiada obecnie żadnej decyzji związanej z gospodarką odpadami. Organ zaakceptował także sposób określenia maksymalnej stawki opłaty podwyższonej przez Marszałka (art. 280 ust. 1 i 2 p.o.ś.)., wskazując, że w niniejszej sprawie art. 280 ust. 2 p.o.ś. nie ma zastosowania z uwagi na odpad o kodzie 1 01 01, który nie może być składowany w sposób nieselektywny. Wskazał, że zgodnie z treścią załącznika 2 do obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 3 października 2018 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2019, najwyższa jednostkowa stawka opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku na rok 2019, biorąc pod uwagę rodzaje umieszczonych odpadów w wyrobisku na terenie działek o nr [...] i [...] w m. P., została określona dla odpadu o kodzie 19 12 12 oraz 20 03 01. Stawka dla obu kodów odpadów jest identyczna i wynosi 170,00 zł/Mg.

W świetle zatem obowiązujących przepisów, strony składowały odpady w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym i nie posiadały wymaganej decyzji, a zatem miały obowiązek uiścić dwie opłaty: opłatę za składowanie oraz opłatę podwyższoną. Strony nie przedłożyły w terminie do dnia 31 marca 2020 r. marszałkowi województwa wykazu zawierającego informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (art. 286 ust. 1 p.o.ś.), dlatego też wymierzono wysokość należnej opłaty zawartych w decyzji wzorów: "opłata za składowanie: Os = M x S gdzie: Os - wysokość opłaty za składowanie (zł); M - masa odpadów; S - jednostkowa stawka za umieszczenie odpadu na składowisku, zatem: Os = 109 000,00 Mg x 170,00 zł = 18.530.000,00 zł." Opłata podwyższona: "Op = (S x W) x M x D gdzie: Op - wysokość opłaty podwyższonej (zł); S - jednostkowa stawka za umieszczenie odpadu na składowisku; W - współczynnik podwyższający jednostkową stawkę opłaty wynoszący; 0,7 M - masa odpadu umieszczonego na składowisku w danym dniu/dobie; D - ilość dób składowania odpadu bez instrukcji eksploatacji składowiska Op = (170,00 zł x 0,7) x 109 000,00 Mg x 145 = 1.880.795.000,00 zł". Łącznie opłata podwyższona = opłata za składowanie + opłata podwyższona. Łącznie opłata podwyższona w kwocie 1.899.325.000,00 zł = opłata za składowanie w kwocie 18.530.000,00 zł + opłata podwyższona w kwocie 1.880.795.000,00 zł. Końcowo Kolegium uznało, że organ I instancji poprawnie wymierzył stronom opłatę z tytułu składowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym na terenie działek o nr geodezyjnych [...] i [...] w łącznej wysokości 1.899.325.000,00 zł stanowiącą opłatę należną w okresie od dnia 8 sierpnia 2019 r. do dnia 31 grudnia 2019 r., na którą składa się opłata za składowanie, tj. opłata w wysokości 18.530.000,00 zł oraz opłata podwyższona w wysokości 1.880.795.000,00 zł, będące jednocześnie w całości opłatą podwyższoną.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wystosował M. A. oraz M. A.1, wspólnicy F. s.c. (dalej: "skarżący"), reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając decyzję Kolegium w całości zarzucili jej:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, mających wpływ na treść rozstrzygnięcia tj.:

1) art. 279 ust. 2 w zw. z ust. 3 i 4 p.o.ś., poprzez błędne zastosowanie art. 279 ust. 2 p.o.ś. i uznanie M. A.1 i M. A. - wspólników F. s.c. za podmiot korzystający ze środowiska, podczas gdy zgodnie z art. 279 ust. 3 i 4 p.o.ś. nie zawsze podmiotem korzystającym ze środowiska jest podmiot przyjmujący odpady, szczególnie w sytuacji, gdy podmiot nie posiada stosownego zezwolenia w zakresie gospodarki odpadami;

2) art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że posiadaczem odpadów są adresaci ww. decyzji jako władający powierzchnią ziemi, podczas gdy w postępowaniu karnym toczącym się przed Sądem Rejonowym w Suwałkach zapadł w dniu 29 kwietnia 2022 r. wyrok w sprawie o sygn. akt II K 767/21, na mocy którego uniewinniono M. A., zaś M. A.1 nie był wspólnikiem spółki w trakcie zdarzenia będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji;

3) art. 363 ust. 1 pkt 1 p.o.ś. poprzez wydanie decyzji nadmiernie dolegliwej dla skarżących, mającej na celu przywrócenie środowiska do stanu właściwego;

4) art. 280 ust. 1 p.o.ś. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że zmieszanie odpadów nastąpiło w sposób celowy, a co za tym idzie, należało zastosować za podstawę opłaty za korzystanie ze środowiska ten rodzaj odpadu, za który jednostkowa stawka opłaty jest najwyższa, co w konsekwencji doprowadziło do naliczenia opłaty w oparciu o stawkę 170,00 zł, podczas gdy organ nie wyjaśnił, czy zmieszanie odpadów nastąpiło w wyniku celowego działania czy też było niezależne od woli władającego nieruchomością;

2. naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na treść rozstrzygnięcia:

1) art. 6, 7, 8 § 1, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy oraz dokonanie nieprawidłowej oceny materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do wydania nieprawidłowego rozstrzygnięcia, przede wszystkim w postaci uznania, że podmiotem korzystającym ze środowiska jest ww. spółka cywilna, podczas gdy pełne wyjaśnienie wszystkich faktów oraz swobodna, a nie dowolna ocena materiału dowodowego mogłyby prowadzić do innych wniosków decydujących o kształcie wydanego rozstrzygnięcia;

2) art. 6, 7, 8 § 1, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie żadnych dowodów mających na celu ustalenia ilości odpadów zdeponowanych na działkach objętych postępowaniem, a oparcie się w tym zakresie jedynie na analizie przeprowadzonej przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska Delegatura w Suwałkach - bez przeprowadzenia w tym zakresie postępowania wyjaśniającego ilość zdeponowanych odpadów i bezkrytycznie przyjęcie wniosków z protokołu WIOŚ o ilości odpadów;

3) art. 84 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie odrębnego dowodu z opinii biegłego w związku z pojawiającymi się wątpliwościami co do ilości zdeponowanych odpadów.

Skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

W dniu 26 czerwca 2023 r. skarżący wnieśli pismo zatytułowane "załącznik do protokołu rozprawy wraz z finalnym stanowiskiem skarżących", w którym utrzymali podniesione w skardze zarzuty, a także uzupełnili argumentację odnoszącą się do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, 8, 9, 11, 77 § 1 i 80 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja SKO z 22 listopada 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Marszałka Województwa Podlaskiego z 20 września 2022 r. o wymierzeniu skarżącym opłaty z tytułu składowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym na terenie działek o nr geodezyjnych [...] i [...] w 2019 r. Decyzja Marszałka została wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek decyzji uchylającej Kolegium z dnia 26 maja 2022 r.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 281 ust. 1, art, 288 ust. 1 pkt 1 i art. 293 ust. 3 p.o.ś., pkt 2 lit. b) oraz załącznik nr 2 do obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 3 października 2018 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2019 (M. P. z 2018 r. poz. 1038), jak również art. 21 § 3, art. 23 § 1 pkt 1, art. 53 § 1, art. 63 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.) oraz art. 27 ust. 3a ustawy o odpadach.

Sąd - po wnikliwym przeanalizowaniu sprawy - doszedł do wniosku, że organy administracji właściwie zastosowały przepisy prawa materialnego, poczyniły prawidłowe wnioski, a zaskarżona decyzja odpowiada ww. normom prawnym. Wbrew ocenie skargi oraz argumentacji skarżącego pogłębionej w piśmie z 26 czerwca 2023 r. doprowadziły do tego ustalenia faktyczne dokonane w zgodzie z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 dalej: "k.p.a."), zwłaszcza art. 6, 7, 8 § 1, 77 § 1, 80 i 107 § 3. Z akt kontrolowanej sprawy wynika, że materiał dowodowy został zebrany przez organy obu instancji w sposób rzetelny. Był on przy tym kompletny i wystarczający dla podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Spójna, logiczna i kompleksowa ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie naruszała, zdaniem sądu, granic swobodnej oceny dowodów. Uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a., zawiera bowiem wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie prawne zawiera natomiast wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Powyższa ocena jest niezwykle ważna, albowiem tylko prawidłowo ustalony stan faktyczny może być podstawą do trafnej subsumpcji tego stanu faktycznego pod określoną normę prawną.

W pierwszej kolejności ocenić należało stanowisko Kolegium oraz Marszałka w zakresie uznania, że skarżący są podmiotami korzystającymi ze środowiska, obowiązanymi do ponoszenia opłat za to korzystanie. Sąd w tym zakresie podziela stanowisko organów. Odwołać się w tej mierze należy do treści art. 279 ust. 2 p.o.ś., który stanowi, że w razie składowania lub magazynowania odpadów podmiotem korzystającym ze środowiska, obowiązanym do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych jest, z zastrzeżeniem ust. 3, posiadacz odpadów w rozumieniu przepisów ustawy o odpadach. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, przez posiadacza odpadów rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Powyższe domniemanie, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów zostało wprowadzone przez ustawodawcę w celu uniknięcia sytuacji, gdy brak jest podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie odpadów na nieruchomości (wytwórcy odpadów). Oznacza to, że w ostateczności, w sytuacji braku możliwości ustalenia rzeczywistego sprawcy - wytwórcy odpadów, odpowiedzialność ta spada na władającego gruntem. Wprowadzenie domniemania prawnego nie zwalnia organów z podejmowania wszelkich czynności zmierzających do ustalenia faktycznego posiadacza odpadów (por. wyrok NSA z 24 marca 2023 r., III OSK 7129/21).

W kontekście powyższego sąd zauważa, że w sprawie niniejszej nie było konieczności wydawania decyzji w oparciu o ww. domniemanie, albowiem w pierwszej kolejności organy podjęły wszelkie czynności i prawidłowo ustaliły faktycznych posiadaczy odpadów składowanych na działkach nr [...] i [...] w m. P. Dlatego też nie było zasadne odwoływanie się tylko i wyłącznie do treści księgi wieczystej nr [...]. Prawdą jest, że jako właściciele działek o nr geodezyjnych [...] i [...] widnieją w niej M. A. i M. A.2, a zatem właścicielem nie jest M. A.1. Jednakże z powyższych wywodów wynika, że okoliczność ta miałaby znaczenie tylko wówczas, gdyby nie udało się ustalić faktycznych posiadaczy odpadów. Tymczasem organy ustaliły te podmioty w sposób nie budzący wątpliwości. Jak wynika z akt sprawy wspólnikami spółki cywilnej w dniu kontroli byli M.A.2 i M. A., w październiku 2019 r. nastąpiła jednak zmiana wspólników – najpierw wstąpił do niej M.A.1, a trzy dni później wystąpił z niej M. A.2. Co jednak istotne, M. A. i M. A.1 przejęli na siebie wszystkie długi i zobowiązania wymagalne po 31 października 2019 r. (tak: § 2 aneksu z dnia 31 października 2019 r. do umowy spółki cywilnej). Ponadto zasadnie wywiodły organy, że w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 31 marca 2020 r. wspólnicy F. s.c. jako podmioty korzystające ze środowiska powinni, zgodnie wymogiem określonym w art. 286 p.o.ś., przedłożyć Marszałkowi wykaz zawierający wykorzystane do ustalenia wysokości opłat informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska za 2019 r. oraz uiścić należną opłatę za 2019 r. W ocenie składu orzekającego powyższe okoliczności wykluczają przyjęcie M.A.2 jako strony postępowania administracyjnego i nakazują uznać za podmiot korzystający ze środowiska w sprawie niniejszej - obok M. A. – M. A.1, jako wspólników spółki cywilnej, będących aktualnymi posiadaczami odpadów na dz. nr [...] i [...] w m. P. Powyższemu wnioskowi nie stoi na przeszkodzie fakt, że M. A.1 nie był wspólnikiem spółki w czasie, gdy miały miejsce zdarzenia objęte postępowaniem, co niezasadnie podnosi autor skargi. Organy prawidłowo zatem ustaliły, że to do M. A.1 i M. A. powinna być skierowana decyzja określająca wysokość nieuiszczonej opłaty z tytułu składowania w 2019 r. odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym.

Wskazania wymaga w tym miejscu, że podmiotem korzystającym ze środowiska jest m.in. przedsiębiorca w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (art. 3 pkt 20 p.o.ś.). Prawo przedsiębiorców do kategorii przedsiębiorcy zalicza zaś także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej (art. 4 ust. 2 Prawa przedsiębiorców). Spółka cywilna (art. 860 i następne kodeksu cywilnego) jest umownym stosunkiem cywilnoprawnym (zobowiązaniem - art. 353 § 1 k.c.) stąd jako taka nie może być adresatem decyzji w przedmiocie opłaty za korzystanie ze środowiska, natomiast w każdej sprawie związanej z działalnością gospodarczą spółki stronami powinni być wskazani z imion i nazwisk wszyscy wspólnicy spółki (por. wyrok WSA w Poznaniu z 27 stycznia 2012 r., II SA/Po 694/11 i cyt. tam orzeczenie).

Sąd pragnie zaznaczyć, że organ I instancji w decyzji z 20 września 2022 r. (wydanej po uchyleniu przez Kolegium pierwotnej decyzji Marszałka), zrealizował zalecenia organu odwoławczego i szczegółowo odniósł się do wątpliwości organu odwoławczego (zob. s. 17-19 decyzji Marszałka), zwłaszcza co do ustalenia stron postępowania, wpływu wyroku SR w Suwałkach z 29 kwietnia 2022 r. (sygn. II K 767/21) uniewinniającego ówczesnych współwłaścicieli spółki oraz oszacowania ilości zdeponowanych odpadów.

Należy podkreślić, że organy rzetelnie wykazały, że składowanie odpadów na terenie działek o nr [...] i [...] było związane z działalnością gospodarczą F. s.c. Wynika to z m.in. z włączonego do akt administracyjnych materiału dowodowego ze sprawy karnej toczącej się równolegle przed Sądem Rejonowym w Suwałkach II Wydział Karny na skutek aktu oskarżenia skierowanym przez Prokuraturę Okręgową w Suwałkach. Z przytoczonych na s. 15 decyzji organu I instancji zeznań świadków wynika, że to M.A. i M. A.2 zlecali kierownikowi spółki, aby gruz budowlany, ziemia i kamienie były składowane w żwirowni w P., a także że zasypywanie odpadów żwirem przy użyciu koparko-ładowarki odbywało się na zlecenie M. A. i kierownika A. S.. Nie można pominąć zeznania K. B., który zeznał, że z sortowni w R. niekiedy wywożono do żwirowni w P. przebrane odpady budowlane, tj. pustaki, kamienie, ponieważ nie mieściły się lub nie nadawały do maszyny mielącej. Podkreślenia wymaga także, że odpady w postaci gruzu, odpadów budowlanych zanieczyszczonych workami papierowymi, folią, styropianem, pustaki, kamienie, plastiki były wywożone na żwirownię w ciągu dnia w godzinach pracy kierowców, którzy wykonywali polecenia służbowe wspólników oraz kierownika. Przy czym warto zauważyć w tym miejscu, że z punktu widzenia odpowiedzialności podmiotu korzystającego ze środowiska za opłaty podwyższone "wystarczające" byłoby zlecanie takich czynności wyłącznie przez kierownika A. S., albowiem wskazana odpowiedzialność ma charakter obiektywny, w związku z czym podmiot ten odpowiada na zasadzie bezprawności i w pełnym zakresie ponosi ryzyko bezprawnego korzystania ze środowiska, choćby przyczyny tego stanu rzeczy były od niego niezależne i wynikały z zachowania się osób trzecich (zob. wyrok NSA z 26 maja 2021 r., III OSK 399/21 oraz WSA w Białymstoku z dnia 24 maja 2020 r., II SA/Bk 639/16). W sprawie bezspornym pozostaje także to, że wywóz odpadów w momencie ujawnienia nielegalnego procederu stanowił przedmiot działalności przedsiębiorstwa F. s.c., choć decyzja na zbieranie odpadów oraz ich przetwarzanie dotyczy działki o nr ewidencyjnym [...] (obręb [...]) w miejscowości R., a nie działki o nr [...] i [...] w m. P. Nie ulega zatem wątpliwości, że wspólnicy spółki cywilnej prowadzili działalność związaną z gospodarką odpadami, a zarządzanie tą działalnością powierzyli zatrudnionemu kierownikowi. Mając na uwadze powyższe przyjąć należy, że ustalony przez organ stan faktyczny jednoznacznie przesądził, że to skarżący deponowali odpady na ww. działkach, a przeciwnym wyjaśnieniom skarżących nie można było dać wiary.

Idąc dalej, zdaniem sądu nie sposób też dostrzec błędu w ocenie organu, że w sprawie mamy do czynienia ze składowaniem, a nie odzyskiem odpadów. Na gruncie ustawy o odpadach, składowanie jako forma unieszkodliwiania odpadów jest czymś innym niż odzysk. Choć w przepisach ustawowych nie zdefiniowane zostało pojęcie "składowania" odpadów, to – jak słusznie wskazało SKO - art. 3 ust. 1 pkt 14 u.o. zawiera legalną definicję "odzysku" odpadów. W myśl tej definicji, przez pojęcie odzysku rozumie się jakikolwiek proces, którego głównym wynikiem jest to, aby odpady służyły użytecznemu zastosowaniu przez zastąpienie innych materiałów, które w przeciwnym przypadku zostałyby użyte do spełnienia danej funkcji, lub w wyniku którego odpady są przygotowywane do spełnienia takiej funkcji w danym zakładzie lub ogólnie w gospodarce. Ponadto z przepisów regulujących hierarchię sposobów postępowania z odpadami wynika, że procesy odzysku mają pierwszeństwo przed unieszkodliwianiem (art. 17 u.o.). Odzysk polega w pierwszej kolejności na przygotowaniu odpadów przez ich posiadacza do ponownego użycia lub na poddaniu recyklingowi, a jeżeli nie jest to możliwe z przyczyn technologicznych lub nie jest uzasadnione z przyczyn ekologicznych lub ekonomicznych - na poddaniu innym procesom odzysku. Odpady, których poddanie odzyskowi nie było możliwe z przyczyn technologicznych, posiadacz odpadów jest obowiązany unieszkodliwiać. Z kolei składowane powinny być wyłącznie te odpady, których unieszkodliwienie w inny sposób było niemożliwe z przyczyn technologicznych (art. 18 ust. 3, 5 i 6 u.o.). Z przytoczonych regulacji wynika zatem, że w świetle ustawy o odpadach, składowanie odpadów stanowi formę unieszkodliwiania odpadów, a zatem jest najmniej preferowanym sposobem postępowania z odpadami i z założenia ma ostateczny charakter (zob. K. Karpus [w:] Ustawa o odpadach. Komentarz, red. B. Rakoczy, Warszawa 2013, art. 17, LEX) Wskazania wymaga również, że do prowadzenia działalności polegającej na odzysku odpadów wymagane jest uzyskanie stosownego zezwolenia na przetwarzanie (poza wyjątkami określonymi w art. 45 u.o.). Elementy zezwolenia na przetwarzanie odpadów oraz wymagania wobec obiektów przeznaczonych do przetwarzania odpadów określone są w art. 43 u.o., a także w aktach wykonawczych. Ponadto takie zezwolenie ma charakter czasowy (art. 44 u.o.).

Sąd analizując przepisy Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 11 maja 2015 r. w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami (Dz. U. z 2015 r. poz. 796) podzielił stanowisko organów, że działań podejmowanych przez skarżących na terenie działek o nr geodezyjnych [...] i [...] w m. P. nie sposób zakwalifikować jako odzysk poza instalacjami i urządzeniami w świetle ww. rozporządzenia. Przytoczony akt prawny określa rodzaje odpadów oraz warunki ich odzysku w procesach odzysku R3, R5, R11 i R12 wymienionych w załączniku nr 1 do ustawy o odpadach, poza instalacjami lub urządzeniami. Zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia, jednym z warunków odzysku jest wypełnianie terenów niekorzystnie przekształconych (takich jak zapadliska, nieeksploatowane odkrywkowe wyrobiska lub wyeksploatowane części tych wyrobisk) pod określonymi warunkami, m.in. 1) planowane działanie jest określone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy albo jest zgodne z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, albo jest określone w decyzji w sprawie rekultywacji i zagospodarowania gruntów rolnych lub leśnych na podstawie ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1205, z późn. zm.); 2) planowane działanie nie spowoduje bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub szkody w środowisku w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. z 2014 r. poz. 1789 oraz z 2015 r. poz. 277). W rozporządzeniu tym określono także rodzaje odpadów, które mogą zostać poddane procesowi odzysku poprzez wypełnianie terenów niekorzystnie przekształconych (takich jak zapadliska, nieeksploatowane odkrywkowe wyrobiska lub wyeksploatowane części tych wyrobisk). Nie budzi wątpliwości sądu, że deponowania odpadów w nieeksploatowanym odkrywkowym wyrobisku w m. P. nie można zakwalifikować jako procesu odzysku poza instalacjami i urządzeniami w rozumieniu ustawy o odpadach.

Po pierwsze ze względu na umieszczenie w byłej żwirowni niedozwolonych odpadów. Wśród wymienionych w rozporządzeniu kodów, brak jest bowiem odpadu o kodzie 19 12 12 (inne odpady w tym zmieszane substancje i przedmioty z mechanicznej obróbki odpadów inne niż wymienione w 19 12 11) oraz odpadu o kodzie 20 03 01 (niesegregowane zmieszane odpady komunalne), a więc odpadów zidentyfikowanych na działce w m. P.

Po drugie, skarżący nie dysponowali wymaganą prawem decyzją, w tym decyzją rekultywacyjną oraz zezwoleniem na przetwarzanie odpadów. W toku postępowania fakt ten potwierdził Starosta Suwalski. Podkreślić należy, że nie ma racji skarżący sugerując, że M. A. na skutek dziedziczenia wstąpił w obowiązek przeprowadzenia rekultywacji po swoich rodzicach D. i H. A. Do zmiany osoby zobowiązanej do rekultywacji gruntów konieczne byłoby wydanie nowej decyzji w tym przedmiocie. Stosownie bowiem do art. 20 ust. 6 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 82), w przypadku zmiany osoby zobowiązanej do rekultywacji gruntów, w drodze decyzji właściwego organu wymienionego w art. 5, następuje przekazanie praw i obowiązków wynikających z wcześniej wydanych decyzji. Tymczasem M. A. takiej decyzji nie posiada i nie występował do właściwego organu o jej wydanie.

Po trzecie zaś nie jest możliwe zakwalifikowanie deponowania odpadów w przedmiotowym wyrobisku w celu jego rekultywacji jako procesu odzysku w rozumieniu ustawy o odpadach z powodu wykazania przez biegłego sądowego na podstawie pobranych próbek faktu, że składowane odpady stanowią zagrożenie dla środowiska. Jak wskazał biegły, składowane odpady istotnie zanieczyszczają powierzchnię ziemi, powodują istotne obniżenie jej jakości oraz emitują do środowiska (gruntu i wód) na skutek wymywania różnego rodzaju substancje chemiczne, związki i pierwiastki. Ponadto odpady te podlegają przemianom biochemicznym a powstałe produkty tych przemian trafiają do gruntu, dodatkowo go zanieczyszczając (k. 233-243 akt administracyjnych). Wyjaśnienia wymaga, że odzysk poza instalacjami lub urządzeniami może być prowadzony, jeżeli nie stwarza zagrożenia dla środowiska, życia lub zdrowia ludzi oraz jest prowadzony zgodnie z wymaganiami określonymi w przepisach wydanych odpowiednio na podstawie ust. 4 lub 5 (vide art. 30 ust. 3 ustawy o odpadach). Idąc dalej, powołana w pkt 2 załącznika do ww. rozporządzenia ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. z 2020 r. poz. 2187) definiuje "bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku" jako wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia szkody w środowisku w dającej się przewidzieć przyszłości (art. 6 pkt 1), zaś przez "szkodę w środowisku" rozumie negatywną, mierzalną zmianę stanu lub funkcji elementów przyrodniczych, ocenioną w stosunku do stanu początkowego, która została spowodowana bezpośrednio lub pośrednio przez działalność prowadzoną przez podmiot korzystający ze środowiska, m. in w powierzchni ziemi, przez co rozumie się zanieczyszczenie gleby lub ziemi, w tym w szczególności zanieczyszczenie mogące stanowić zagrożenie dla zdrowia ludzi (art. 6 pkt 11 lit. c).

Reasumując tę część rozważań, w ocenie sądu poczynione przez organy administracji ustalenia, zwłaszcza opinia biegłego, przekonują, że w sprawie niniejszej nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 30 ust. 3 ustawy o odpadach oraz pkt 2 załącznika do rozporządzenia w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami. Z przytoczonych przepisów prawa i materiału dowodowego w sposób oczywisty wynika, że w sprawie niniejszej skarżący nie dokonywali odzysku odpadów lecz ich składowania.

W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 293 ust. 3 p.o.ś. obowiązek ponoszenia opłat podwyższonych w wysokości 0,7 jednostkowej stawki opłaty zostaje nałożony za umieszczenie odpadów na składowisku za każdą tonę odpadów i za każdą dobę składowania. W związku z tym dla ustalenia, w jakich sytuacjach przesłanki określone w tym przepisie będą spełnione, niezbędne staje się wyjaśnienie, jakie miejsca mogą być uznane za przeznaczone na składowiska odpadów, ponieważ a contrario wszystkie pozostałe miejsca takiego warunku nie spełnią. W tym przypadku niezbędne staje się również odesłanie do ustawy o odpadach, która w art. 124 ust. 2 określiła, że lokalizacja, budowa oraz prowadzenie składowiska odpadów musi spełniać wymagania zapewniające bezpieczne dla życia i zdrowia ludzi oraz dla środowiska składowanie odpadów, w szczególności wymagania zapobiegające zanieczyszczeniu wód powierzchniowych i podziemnych, gleby i ziemi oraz powietrza. Szczegółowe rozwiązania techniczne z tym związane zostały określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie składowisk odpadów (Dz. U. poz. 523). W ocenie sądu fakt, że działka o nr [...] i [...] nie jest miejscem przeznaczonym na składowanie odpadów i nie spełnia norm przewidzianych w powyższych przepisach, aby mogła być uznana za takie miejsce, jest niezaprzeczalny i wynika z akt sprawy. Przede wszystkim skarżący nie posiadali stosownych decyzji, na mocy których mogliby prowadzić składowisko na tym terenie.

W dalszej kolejności wskazania wymaga, że podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska (art. 276 ust. 1 p.o.ś.). Opłatę za składowanie odpadów ponosi się za umieszczenie odpadów na składowisku (art. 297 p.o.ś.), natomiast opłatę podwyższoną ponosi się niezależnie od opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku (art. 293 ust. 7 p.o.ś.). Z powołanych przepisów wynika, że organ był zobligowany do ustalenia podwyższonej opłaty za korzystanie ze środowiska. Należy podkreślić, że ustalenie tej opłaty w zasadzie oderwane jest od przesłanki zawinionego działania skarżącego. Innymi słowy, sam fakt składowania odpadów poza miejscem do tego przeznaczonym jest wystarczającą i konieczną przesłanką ustalenia podwyższonej opłaty. Trafnie wskazuje SKO, że również wysokość opłaty nie podlega żadnej dyskusji, bowiem wynika wprost z matematycznego wzoru i uwzględnia treść art. 293 ust. 3 p.o.ś. oraz załącznik nr 2 do obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 3 października 2018 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2019. Z analizy akt sprawy wynika, że organy zgodnie z przepisami prawa dokonały wyliczeń wysokości opłaty podwyższonej w łącznej wysokości 1.899.325.000,00 zł, stanowiącą opłatę należną w okresie od dnia 8 sierpnia 2019 r. do dnia 31 grudnia 2019 r., na którą składa się opłata za składowanie, tj. opłata w wysokości 18.530.000,00 zł oraz opłata podwyższona w wysokości 1.880.795.000,00 zł, będące jednocześnie w całości opłatą podwyższoną. Jak już wskazano, strony nie wykonały obowiązku określonego w art. 286 ust. 1 p.o.ś. i nie przedłożyły stosownego wykazu, co obligowało organ do wydania kontrolowanej decyzji i samodzielnego wymierzenia opłaty.

W ocenie sądu w zakresie obliczenia czasu składowania uznać należy, że przyjęcie go w liczbie 145 pełnych dób było prawidłowe. Organ słusznie zastosował także art. 57 § 1 k.p.a., który stanowi, że jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Zasadnie zatem nie uwzględniono przy obliczaniu dób składowania odpadów w 2019 r. dnia ujawnienia deponowania odpadów, tj. dnia 8 sierpnia 2019 r. Prawidłowo także zastosowano art. 280 ust. 1 p.o.ś., zgodnie którym jeżeli składowane lub magazynowane odpady ulegają zmieszaniu, za podstawę opłaty za korzystanie ze środowiska lub administracyjnej kary pieniężnej przyjmuje się rodzaj odpadu, za który jednostkowa stawka opłaty jest najwyższa, z zastrzeżeniem ust. 2 (ust. 2 nie miał zastosowania w sprawie). Stosownie zaś do treści załącznika 2 do obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 3 października 2018 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2019, najwyższa jednostkowa stawka opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku na rok 2019, biorąc pod uwagę rodzaje umieszczonych odpadów w wyrobisku na terenie działek o nr [...] i [...], została określona dla odpadu o kodzie 19 12 12 oraz 20 03 01. Stawka dla obu kodów odpadów jest identyczna i wynosi 170,00 zł/Mg. Prawidłowość obliczenia i zawarcie go w zaskarżonej decyzji nie budzi wątpliwości.

Nie budzi także zastrzeżeń sądu ustalenie ilości i rodzaju zdeponowanych odpadów. Jak już wspomniano, uczyniono to na podstawie pobranych prób i dokonanych obmiarów przez PWIOŚ, a następnie ich znaczna ilość (109 197, 60 m3) została ustalona przez biegłego sądowego z zakresu mykologii i ochrony środowiska w sporządzonej na potrzeby postępowania karnego opinii. Podkreślenia wymaga, że w sprawie nie było przeciwskazań do określenia szacunkowej ilości odpadów na podstawie ustaleń PWIOŚ oraz ww. opinii biegłego. Niewątpliwie tak znaczna masa odpadów wynika z faktu, że w większości zostały one przykryte żwirem, który również stał się odpadem na skutek zanieczyszczenia odpadami (zob. opinia biegłego, k. 238 akt administracyjnych). Pomimo zarzutów skargi, taka metodologia nie budzi zastrzeżeń sądu. Tym samym organy prawidłowo przyjęły do wyliczenia należnej opłaty podwyższonej wskazaną masę odpadów. Nadmienić trzeba, że skarżący mieli możliwość przedstawienia w tym zakresie rzetelnych kontrdowodów w celu wykazania niższej masy odpadów, np. prywatnej opinii biegłego; mieli także okazję kwestionowania kontroli PWIOŚ w jej trakcie – czego jednak nie uczynili. Jakkolwiek to na organie spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i podejmowania z urzędu wszelkich działań zmierzających do wszechstronnego zebrania materiału dowodowego, to jednocześnie nie ulega wątpliwości, że w celu realizacji zasady prawdy obiektywnej strony powinny współpracować z organem w wyjaśnianiu istotnych okoliczności sprawy, zwłaszcza gdy chodzi o tak istotną dla sprawy okoliczność jak masa odpadów mająca wpływ na wysokość opłaty. Tymczasem skarżący na niejednokrotne wezwania organu odpowiadali, że brak jest możliwości dostarczenia dokumentów potwierdzających ilości i rodzaj zdeponowanych odpadów, kart przekazania oraz ewidencji (świadczących o ilościach przyjętych i zdeponowanych odpadów), nie ma także możliwości oszacowania poszczególnych ilości rodzajów odpadów oraz wskazania terminu, w którym odpady zostały tam zdeponowane - bowiem według skarżących spółka nie przekazywała odpadów do składowania na przedmiotowym terenie. Tego typu linia obrony wspólników nie mogła się jednak ostać w świetle dokonanych przez organy ustaleń. Działania podjęte przez PWIOŚ zostały dokonane w sposób rzetelny i kompleksowy (oględziny, zlecenie opracowania mapy zasadniczej przez geodetę, przeprowadzenie 16 otworów odkrywkowych, pobranie próbek). Ponadto, włączona z akt sprawy karnej opinia biegłego, bazująca przecież na kontrolach PWIOŚ nr [...] oraz [...] (zob. s. 6 opinii biegłego, k. 238 akt admin.), została oceniona przez sąd karny jako rzetelna, spójna, jasna o pełnym charakterze, obszernie ukazująca logiczne rozumowanie wsparte wiedzą specjalistyczną oraz analizą całokształtu materiału dowodowego (zob. wyrok SR w Suwałkach, k. 399 akt admin.). Również Marszałek i SKO oceniły ją w ramach swobodnej oceny dowodów wyciągając z niej prawidłowe wnioski, a sąd administracyjny nie odnalazł przeciwskazań do oparcia na niej ustaleń w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza w zakresie wymiarów bryły oraz ilości zdeponowanych odpadów. Odmiennej w tym zakresie oceny skargi oraz pisma z 26 czerwca 2023 r. sąd nie podzielił. Treść zaskarżonych decyzji nie wskazuje również, aby organy przyjęły ilości deponowanych opadów w sposób bezkrytyczny, co podnosi autor skargi. Przeciwnie, z treści uzasadnienia wynika, że opinia biegłego została przeanalizowana i oceniona przez pryzmat zasad wiedzy, logiki i obowiązujących przepisów prawa.

Odnosząc się do zarzutu, że organy "zrzuciły z siebie" obowiązek przeprowadzenia postępowania w sposób pełny i wnikliwy oraz zastąpiły postępowanie dowodowe materiałami zaczerpniętymi ze akt sprawy karnej wyjaśnić należy, na co zresztą wskazał sam pełnomocnik, że zgodnie z treścią art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Dowodami takimi mogą też być dowody zgromadzone w innym postępowaniu administracyjnym, jak też w postępowaniu karnym lub cywilnym. Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera zasady bezpośredniości dowodów, jeżeli zatem organ uzna, że dowody z dokumentów urzędowych pochodzących z innych postępowań dostatecznie wyjaśniają okoliczności sprawy i nie budzą wątpliwości, nie ma on obowiązku ponownego przeprowadzania analogicznego dowodu, tym razem samodzielnie (por. np. wyrok NSA z 26 lutego 2014 r., II GSK 1922/12).

W sprawie niniejszej organy administracji nie dopuściły się naruszenia przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska i ustawy o odpadach, bowiem przepisy te jednoznacznie nakazują organom ustalenie opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska bez pozwolenia. Decyzja w tym zakresie ma charakter związany. Tym samym nie jest to decyzja wydawana w ramach uznania administracyjnego, w której organ mógłby swobodnie miarkować wysokość nałożonej opłaty.

Odnośnie zaś zarzutu naruszenia art. 363 ust. 1 pkt. 1 p.o.ś. wyjaśnić należy, że przepis ten nie miał w niniejszej sprawie zastosowania.

Kończąc uwagą natury ogólnej sąd pragnie podkreślić, że zgodnie z art. 86 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdy jest zobowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Zasady tej odpowiedzialności określa ustawa. Konstytucyjna zasada "zanieczyszczający płaci" jest również zasadą prawa ochrony środowiska, uregulowaną w art. 7 ust. 1 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, zgodnie z którym, kto powoduje zanieczyszczenie środowiska, ponosi koszty usunięcia skutków tego zanieczyszczenia. Zasada ta realizuje również cele polityki Unii Europejskiej w dziedzinie ochrony środowiska naturalnego, która stawia sobie za cel wysoki poziom ochrony i opiera się w szczególności na zasadzie przezorności oraz na zasadach: działania zapobiegawczego, naprawiania szkody w pierwszym rzędzie u źródła i na zasadzie "zanieczyszczający płaci". Zasady te obowiązują równolegle w prawie i polityce ochrony środowiska, określając w ten sposób cele, do których odwołują się regulacje prawne dotyczące m.in. gospodarki odpadami (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2016 r., IV SA/Wa 302/16). Ustalenie zakresu obowiązywania zasady "zanieczyszczający płaci" w odniesieniu do podmiotów korzystających ze środowiska, do których ustawodawca kieruje szczególne obowiązki o charakterze finansowo-prawnym, nabiera szczególnego znaczenia. Nie ulega jednak wątpliwości, że odnosi się ona bezpośrednio do pojęcia zanieczyszczenia, w rozumieniu nadanym w treści art. 3 pkt 49 p.o.ś., a także w znaczeniach wynikających z ustaw szczególnych. Przy czym należy zauważyć, że na gruncie prawa polskiego zasada ta nie jest uregulowana kompleksowo w jednym akcie prawnym. Ustawodawca konkretyzuje ją bowiem także poza p.o.ś., w innych aktach prawnych, odnoszących się do poszczególnych komponentów środowiska i różnych rodzajów działalności związanych z korzystaniem ze środowiska. Niewątpliwie jednak zasada "zanieczyszczający płaci" wdrażana jest za pomocą szerokiego wachlarza instrumentów prawnych, z których najistotniejszymi są opłaty za korzystanie ze środowiska oraz kary pieniężne za wprowadzanie zanieczyszczeń niezgodnie z warunkami określonymi w pozwoleniu (por. wyrok WSA w Gdańsku z 2 września 2014 r., II SA/Gd 356/14).

W związku z tym sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.).