Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1504/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2142/18 w sprawie ze skargi M.G. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 25 lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z 24 czerwca 2016 r. nr [...]; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz M.G. 737 (siedemset trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I.

Decyzją z 15 maja 2015 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia stwierdził, że M.G. (skarżący) podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej jako wspólnik spółki cywilnej D. Spółka Cywilna od 9 lipca 2013 r. oraz podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od 3 października 2014 r. do 30 grudnia 2014 r.

Decyzja została doręczona dorosłemu domownikowi – P.G. w dniu 20 maja 2015 r., co zostało przez nią potwierdzone własnoręcznym podpisem na dokumencie doręczenia. W decyzji zostało zawarte prawidłowe pouczenie o możliwości jej zaskarżenia. Zainteresowany nie wniósł odwołania od przedmiotowej decyzji, a ta stała się ostateczna.

II.

M.G. pismem z 17 lutego 2016 r., doprecyzowanym na wezwanie organu pismem z 2 marca 2016 r. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją ostateczną. Poinformował, że o ostatecznej decyzji z 15 maja 2015r. dowiedział się z chwilą otrzymania zawiadomienia Dyrektora ZUS o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.

Jako podstawę wznowienia wskazał:

- art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. albowiem bez własnej winy nie brał udziału w postepowaniu zakończonym wydaniem ww. decyzji,

- art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. albowiem wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

III.

Po rozpoznaniu wniosku o wznowienie postępowania, Dyrektor [...] OW NFZ postanowieniem z 24 czerwca 2016 r. nr [...] odmówił wznowienia postępowania w sprawie dotyczącej objęcia skarżącego ubezpieczeniem zdrowotnym i zakończonego decyzją tego organu z 15 maja 2015 r. nr [...].

IV.

W następstwie rozpoznania zażalenia M.G., Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia postanowieniem z 25 lipca 2018 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z 15 maja 2015 r.

Wskazał, że pomimo kilkukrotnie kierowanej do zainteresowanego korespondencji - nie udowodnił on w jakiej dacie powziął wiadomość o wydaniu przedmiotowej decyzji, tym samym okoliczność zachowania terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postepowania również nie została przez stronę udowodniona.

Zainteresowany nie przedstawił nowych dowodów i okoliczności, o których na etapie prowadzonego przez organ I instancji postepowania by nie wiedział.

V.

Wyrokiem z 132 lutego 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2142/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.G. na ww. postanowienie Prezesa NFZ.

Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że skarżący podniósł, iż w chwili wydania ostatecznej decyzji z 15 maja 2015 r. istniały okoliczności faktyczne dla sprawy nieznane organowi jak również dowody na potwierdzenie tych okoliczności, co doprowadziło do tego, że organ nie wziął ich pod uwagę. W tym zakresie skarżący podał, że wspólnikiem spółki cywilnej pod nazwą D. był od 1 kwietnia 2009 r. do 31 lipca 2011 r. a umowa spółki została rozwiązana 11 lipca 2011 r. Na dowód czego przedstawił oświadczenie o rozwiązaniu spółki z 11 lipca 2011 r., zgłoszenie o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT złożone w Urzędzie Skarbowym 26 września 2011 r., zgłoszenie NIP 2 złożone w Urzędzie Skarbowym 25 stycznia 2016 r., zaświadczenie z GUS z 25 stycznia 2016 r. o skreśleniu z rejestru REGON z datą zakończenia działalności 11 lipiec 2011 r., zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego z 12 lutego 2016 r. o zgłoszonej w dniu 31 lipca 2011 r. likwidacji spółki cywilnej D. oraz o tym, że od 1 grudnia 2011 r. figuruje w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą pn. M. a od dnia 5 października 2012 r. do 3 października 2014 r. oraz od dnia 31 grudnia 2014 r. do nadal zostało zgłoszone zawieszenie tej działalności. Nadto przedstawił wydruk z CEDIG o prowadzeniu działalności gospodarczej M. (od 20 marca 2009 r. i zawieszeniu tej działalności z dniem 31 grudnia 2014 r.).

Przytaczając przepisy k.p.a. dotyczące wznowienia postępowania WSA zauważył ponadto, że organ zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) ocenił wyjaśnienia strony, że o wydaniu ostatecznej decyzji dowiedziała się z chwilą otrzymania zawiadomienia dyrektora ZUS o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego - 16 lutego 2016 r. Tym samym podanie o wznowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. nie zostało złożone w terminie, o którym mowa w art. 148 k.p.a. WSA zauważył także, że odbiór decyzji z 15 maja 2015 r., skierowanej, wbrew zarzutom skargi, na prawidłowy adres tj. S. ul. [...], został potwierdzony w dniu 20 maja 2015 r. przez osobę, która została oznaczona na zwrotnym poświadczeniu odbioru tej przesyłki znajdującym się w aktach administracyjnych jako G.P. (żona). Jak wynika z akt sprawy, organ dokonywał na ten adres, widniejący również w CEIDG, skutecznych doręczeń dla skarżącego. Skarżący nigdy też nie wskazywał organowi innego adresu dla ewentualnej korespondencji (przykładowo pokwitowane w dniu 4 maja 2015 r. przez samego skarżącego zawiadomienie organu wystosowane w trybie art. 36 k.p.a. o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy do 29 maja 2015 r.).

W ocenie WSA, mając na uwadze ustalenia faktyczne organ zasadnie uznał, że argumenty skarżącego oceniane wespół z dowodami znajdującymi się w aktach sprawy zakończonej ostateczną decyzją z 15 maja 2015 r. nie pozwalają na jednoznaczne przyjęcie, że skarżący dowiedział się o decyzji w dniu 16 lutego 2016 r. Skarżący błędnie wywodzi, że organ powinien się sam domyśleć na podstawie posiadanych informacji o jego numerze PESEL oraz powziąć wątpliwość, iż osoby kwitujące korespondencję kierowaną do strony (P.G. oraz K.G.) są dorosłymi domownikami i czy rzeczywiście zobowiązali się do przekazania korespondencji skarżącemu. To po stronie skarżącego leżało obalenie domniemania danych zawartych w zwrotnym poświadczeniu odbioru ww. ostatecznej decyzji. WSA zauważa, że ani w toku niniejszego postępowania przed organem, ani nawet w skardze do sądu, skarżący nie przedstawił jakichkolwiek informacji na temat, czy ww. wymienione osoby są znane stronie oraz jaki ewentualnie jest ich status w aspekcie pojęcia "domownika" w rozumieniu art. 43 zdanie 1 k.p.a. Doręczenie powinno być uznane za skuteczne nie tylko wówczas, gdy adresat nie podniósł zarzutu wadliwości doręczenia (w tym także doręczenia pisma do rąk niedorosłego domownika), lecz także wówczas, gdy zgłosił taki zarzut a nie ulega jednak wątpliwości, że korespondencja do niego dotarła. Skoro domownik przekazał pismo adresatowi i nie ma co do tego wątpliwości (np. potwierdzają to konkretne dowody) cel regulacji art. 43 k.p.a. uznać należy za spełniony.

W zakresie drugiej podstawy wznowienia wskazanej przez skarżącego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. również obowiązuje miesięczny termin na złożenie podania o wznowienie z tej przyczyny.

W aspekcie zarzutów skargi dotyczących tej kwestii WSA wskazał, że o rozwiązaniu spółki cywilnej D. z dniem 31 lipca 2011 r. skarżący wiedział, co najmniej od 11 lipca 2011 r. (umowa dołączona do wniosku o wznowienie). Przy czym zgłoszenie VAT-Z zostało złożone do Urzędu Skarbowego 26 września 2011 r. a zgłoszenia NIP - 2 obaj wspólnicy spółki dokonali dopiero 25 stycznia 2016 r., czyli już po wydaniu ostatecznej decyzji. Należy też zaakcentować, że w skutecznie doręczonym skarżącemu zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym odnośnie do działalności w spółce cywilnej widnieje informacja, że będzie badany okres od 9 lipca 2013 r. (pismo organu z 10 kwietnia 2015 r.).

Wskazywana przez skarżącego - jako "nowa" okoliczność zakończenia przez niego w dniu 11 lipca 2011 r. działalności w ramach ww. spółki cywilnej nie była brana pod uwagę przez organ w postępowaniu "głównym" zakończonym wydaniem decyzji ostatecznej wyłącznie z powodu nieujawnienia tej informacji organowi przez samego skarżącego i jest pozbawiona znaczenia prawnego "nowej okoliczności faktycznej".

Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi, że organ powinien wszcząć postępowanie z urzędu w sprawie przyczyny wznowienia określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. WSA stwierdził, że argumentacja strony nie jest trafna. Prezes NFZ nie stwierdził wystąpienia przesłanki określonej w tym przepisie z powodów podanych wyżej. Dlatego nie ma podstaw do postawienia organowi zarzutu braku wszczęcia postępowania z urzędu.

W podsumowaniu WSA wskazał, że przepisy regulujące procedurę wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145-152 k.p.a.) w sposób wyraźny wyodrębniają kilka etapów tego postępowania. Na każdym z nich organ ustala i rozważa właściwe dla tego etapu okoliczności sprawy oraz (wydając rozstrzygnięcia) stosuje odpowiednie na tym etapie podstawy prawne. Przed zamknięciem danego etapu postępowania lub dokonaniem związanych z nim ocen i powstaniem jego skutków procesowych, organ nie rozważa okoliczności istotnych w kolejnej fazie postępowania.

Etap wstępny omawianego postępowania jest etapem, który obejmuje jedynie badanie formalnoprawnej dopuszczalności wznowienia i kończy się wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania albo o odmowie wznowienia postępowania. Badanie to polega na ustaleniu, czy strona domaga się wzruszenia w trybie nadzwyczajnym decyzji ostatecznej istniejącej w obrocie prawnym, czy wniosek o wznowienie opiera się na którejś z ustawowych przesłanek z art. 145 lub 145a k.p.a., czy w świetle twierdzeń w nim zawartych został złożony przez podmiot uznający się za stronę postępowania oraz czy został wniesiony z zachowaniem terminów wymienionych w art. 148 k.p.a. W ocenie WSA, skarżący nie spełnił warunków formalnoprawnej dopuszczalności wznowienia, wskutek czego prawidłowo odmówiono wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją.

VI.

Skargę na powyższy wyrok wniósł M.G., kwestionując go w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.:

1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a, polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a., albowiem:

a) Sąd całkowicie pominął udowodnioną przez Skarżącego okoliczność, iż miejsce, w które Organ doręczał korespondencję, tj. dom rodziców Skarżącego mieszczący się w S. przy ul. [...] nie był jego miejscem zamieszkania w kwietniu i maju 2015 roku, albowiem Skarżący od dnia 24 marca 2015 roku (tj. jeszcze przed wszczęciem postępowania przez Organ), był zameldowany na pobyt stały pod adresem: I., [...] Z., a więc stosownie do treści art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 roku o ewidencji ludności zachodziło domniemanie, iż jest to jego stałe miejsce pobytu. Tym samym przyjęte przez Sąd i Organ założenie, iż Skarżący winien był dodatkowo udowodnić, że nie otrzymał korespondencji kierowanej na adres domu rodziców jest nieuprawnioną próbą przerzucenia na Skarżącego wskazanego art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku dowodzenia okoliczności, który powinien zostać dopełniony przez Organ,

b) Sąd błędnie przyjął, iż "argumenty skarżącego oceniane wespół z dowodami znajdującymi się w aktach sprawy zakończonej ostateczną decyzją z 15 maja 2015 r. nie pozwalają na jednoznaczne przyjęcie, że M.G. dowiedział się o tej decyzji w dniu 16 lutego 2016 r.", a w konsekwencji uznał na tej podstawie, iż Organ był uprawniony do odmowy wznowienia postępowania, co w sposób rażący przeczy zawartemu w art. 81a § 1 k.p.a. obowiązkowi rozstrzygania wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść strony. W sposób rażący przeczy to zawartemu w art. 81a §1 k.p.a. obowiązkowi rozstrzygania wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść strony i przewidzianej w art 8 § 1 k.p.a. zasadzie nakazującej Organowi prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz kierowanie się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

2. naruszenie przepisów prawa dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a., polegające na uznaniu, iż Organ był uprawniony do odmowy wznowienia postępowania, podczas gdy Organ, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 oraz art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, był zobowiązany do wznowienia postępowania z urzędu gdyż w sprawie wyszły na jaw istotne nowe, nieznane Organowi okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji nr [...] z dnia 15 maja 2015 roku, z których wynika iż treść tejże decyzji jest bezprawna, albowiem nakłada na Skarżącego obowiązek uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne wyłącznie w oparciu o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej dokonany przez Ministra Gospodarki bez wiedzy Skarżącego za okres, w którym nie podlegał takiemu ubezpieczeniu. W konsekwencji działanie Organu w sposób ewidentny podważa zaufanie obywateli do organów państwa, albowiem wyłącznie Skarżący ponosi negatywne konsekwencje błędów organów państwa (Ministra Gospodarki oraz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia), mimo że nie przyczynił się w żaden sposób do podjęcia tychże błędnych działań.

Skarżący wniósł o zmianę wyroku WSA poprzez jego uchylenie i orzeczenie o uchyleniu w całości postanowienia Prezesa NFZ z 25 lipca 2018 r. oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z 24 czerwca 2016 r. oraz o orzeczenie o kosztach.

VII.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i orzeczenie o kosztach postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

VIII.

Skarga kasacyjna jest częściowo zasadna.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, jednakże bierze z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują jednak przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA, które ustawodawca enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena, czy organy słusznie odmówiły wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z 15 maja 2015 r. nr [...].

W związku z powyższym przypomnienia wymaga, że istotą wznowienia postępowania administracyjnego jest ponowne rozstrzygnięcie sprawy już zakończonej decyzją ostateczną, o ile zaistnieją przesłanki określone w art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b k.p.a. umożliwiające takie działanie organu. Wznowienie postępowania może przy tym nastąpić albo na wniosek strony albo z urzędu (w tym drugim przypadku w nieco węższym spektrum przesłanek bowiem z wyłączeniem tych, które podnieść może wyłącznie strona).

W przypadku żądania wznowienia postępowania na wniosek to strona niewątpliwie ma obowiązek po pierwsze powołać konkretną podstawę wznowienia, tak aby możliwe było zbadanie sprawy w tym właśnie zakresie, po drugie, wykazać jej zaistnienie oraz termin powzięcia o niej wiedzy, co warunkuje skuteczność zachowania terminu przewidzianego w art. 148 § 1 i 2 k.p.a.

Bez wątpienia zarówno organy orzekające w trybie nadzwyczajnym jak również WSA trafnie podniosły, że postępowanie wznowieniowe obejmuje dwa etapy. Pierwszy, wstępny, polega na zbadaniu wyłącznie kwestii formalnej dopuszczalności przeprowadzenia postępowania wznowieniowego, tj. czy żądanie pochodzi od strony lub innego podmiotu uprawnionego do żądania wznowienia, czy zachowano termin do złożenia żądania i czy wnoszący żądanie wykazał przesłankę wznowienia. Dopiero po zbadaniu tych kwestii formalnych i ich pozytywnym "przesądzeniu", organ może przejść do drugiego, merytorycznego etapu sprawy, tj. badania przesłanki wznowienia postępowania w efekcie czego może wydać jedno z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 151 k.p.a. Zaznaczyć należy, że w toku postępowania obejmującego konkretną przesłankę wznowienia organ nie bada żadnych innych przesłanek, w tym także wynikających z rozszerzenia podstawy wznowieniowej o dalsze, wcześniej nie wskazywane okoliczności (np. jeszcze inne dowody czy okoliczności, wcześniej w ramach podstawy wznowienia nie wskazywane).

W niniejszej sprawie postępowanie wznowieniowe zostało zakończone już na wstępnym etapie, z uwagi na oczywiste w jej realiach faktycznych niewykazanie przez skarżącego daty powzięcia wiedzy o wydaniu decyzji z 15 maja 2015 r. i oczywiste z perspektywy powoływanych okoliczności wznowieniowych z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. posiadanie wiedzy o tym przez skarżącego od wielu lat. Owa data wydania decyzji jest przy tym elementem koniecznym sprawy, wymaganym dla ustalenia początku biegu terminu na złożenie wniosku o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny przypomina, że we wniosku stanowiącym w istocie żądanie wznowienia postępowania i piśmie go doprecyzowującym skarżący wskazał wyraźnie na następujące przesłanki:

1. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. tj. pozbawienie możliwości działania w sprawie, bowiem zdaniem skarżącego bez własnej winy nie brał on udziału w postepowaniu zakończonym wydaniem decyzji z 15 maja 2015 r.,

2. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. gdyż zdaniem skarżącego wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane jednak organowi, który ją wydał; chodzi przede wszystkim o dowód w postaci dokumentów wskazujących na rozwiązanie umowy spółki cywilnej, której istnienie było podstawą stwierdzenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu.

Oceniając zatem żądanie wznowienia sprecyzowane przez skarżącego, co zakreśliło organowi pole badania sprawy, jednakże tylko z uwagi na złożony wniosek, należy zwrócić uwagę, że słusznie uznano, że skarżący nie wykazał daty, w której powziął wiedzę o decyzji, zaś w odniesieniu do okoliczności stanowiących przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w oczywisty sposób uchybił terminowi.

Żadne z wyjaśnień udzielonych organowi na jego kilkukrotne zapytania, nie zawierają jasnej i precyzyjnej odpowiedzi skarżącego, która wskazywałaby okoliczności faktyczne, z uwagi na które powziął on lub nie wiedzę o wydanej decyzji.

W kontekście powyższego organy i WSA trafnie uznały, że skarżący żadną miarą nie tylko że nie wykazał, ale nawet nie uprawdopodobnił faktu powzięcia wiedzy o wydanej decyzji dopiero w dacie poinformowania go o zajęciu jego rachunku bankowego w trybie egzekucji.

Słusznie w sprawie zaakcentowano zatem, że z jej okoliczności wynika, że wobec odbierania wcześniejszej korespondencji pod adresem znanym organowi, w tym również przez samego skarżącego, zachodzi uzasadniona podstawa do twierdzenia, że o decyzji strona dowiedziała się znacznie wcześniej niż wskazuje w skardze i skardze kasacyjnej.

Nie ma przy tym jakiegokolwiek znaczenia to, że skarżący rzekomo "udowodnił" okoliczność, że miejsce doręczania korespondencję przez organ, tj. dom rodziców skarżącego (ul. [...] w S.) nie był jego miejscem zamieszkania w kwietniu i maju 2015 roku, gdyż od 24 marca 2015 r. był już zameldowany na pobyt stały pod adresem I., Z.

Nie ma tu żadnej mowy o wpływie tej okoliczności na wynik sprawy, albowiem adres zameldowania nie świadczy o miejscu zamieszkania, zaś organ miał pełne prawo by uważać, właśnie z uwagi na wcześniejsze, skuteczne doręczenia, że adres na który dokonuje doręczeń jest adresem prawidłowym. Tym bardziej, że sam skarżący w toku postępowania również ten adres wskazywał.

Twierdzenia pełnomocnika skarżącego odnośnie do wpływu "udowodnienia" zameldowania wynikają z niezrozumienia instytucji wznowienia postępowania, wymagającej co najmniej uprawdopodobnienia daty powzięcia wiedzy o wydanej decyzji. Kwestia trafności doręczeń, zwłaszcza zaś tego czy organ mógł o nowym adresie skarżącego posiadać wiedzę, mogłaby być przedmiotem oceny dopiero na kolejnym etapie postępowania.

Niezasadny jest więc zarzut nr 1 lit. "a" skargi kasacyjnej.

Nie ma również mowy o naruszeniu przepisów wskazanym w ramach zarzutu nr 1 lit. "b" skargi kasacyjnej.

Nie można na tle tej sprawy w sposób uzasadniony twierdzić, wobec intencjonalnie niejasnych wyjaśnień skarżącego udzielanych na żądanie organu, dążącego do ustalenia daty dowiedzenia się o decyzji, że naruszono art. 81a § 1 i art. 8 § 1 k.p.a. Nie było żadnych wątpliwości co do stanu faktycznego (daty powzięcia wiedzy o decyzji z 15 maja 2015 r.). Nie może o tym świadczyć celowe nieudzielanie jasnej odpowiedzi co do daty, jak i unikanie wskazania okoliczności w jakich skarżący powziął wiedzę o decyzji. Uprawniało to zatem organy i WSA do przyjęcia założenia, że strona wnioskująca o wznowienie nie wykazała daty dowiedzenia się o decyzji, którą kwestionuje.

Jedynie porządkowo należy w pełni podzielić argumentację WSA co do tego, że o podstawach wznowienia wskazanych w ramach przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. a więc przede wszystkim o rozwiązaniu umowy spółki cywilnej skarżący, jako strona podpisująca stosowne dokumenty, posiadał wiedzę już w dacie złożenia podpisu.

IX.

Uzasadniony jest natomiast zarzut nr 2 skargi kasacyjnej.

Przypomnieć należy, że strona zrzuca w nim niezasadną odmowę wznowienia postępowania z urzędu w sytuacji, gdy organy były zobowiązane do wznowienia postępowania z urzędu, gdyż w sprawie wyszły na jaw nowe, istotne i nieznane im okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji z 15 maja 2015 r., z których wynika, że nałożenie obowiązku jest niezasadne.

Jakkolwiek wcześniejsze wywody trafnie wskazują, że podawane jako podstawa wznowienia postępowania przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie mogła być badana na wniosek, to jednak nie może być tak, że kwestia ta jest całkowicie organowi indyferentna w sytuacji, gdy ten może wszcząć postępowanie z urzędu.

W ślad za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OSK 2404/11 wskazać trzeba, że regulacja przewidująca miesięczny termin dla złożenia przez stronę wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego powinna odnosić się wyłącznie do tych przypadków, w których podstawą wniosku jest okoliczność, z powodu której organ nie może wznowić postępowania z urzędu. Jedynie w takich przypadkach niezachowanie przez stronę terminu może być samoistną przesłanką rezygnacji ze wznowienia postępowania. W każdym pozostałym przypadku, jeżeli żądanie strony jest uzasadnione istnieniem jednej z okoliczności wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a., to bez względu na to, czy strona zachowała termin, czy nie, organ jest zmuszony wznowić postępowanie (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r. sygn. II OSK 1324/09 czy też Z. Kmiecik, Uruchomienie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego ze względów prawnych, "Samorząd Terytorialny" 2009 r. nr 7-8, s. 128). W takim przypadku organy nie powinny poprzestawać na samej tylko konstatacji braku podstaw do wznowienia postępowania z uwagi na przekroczenie przez skarżącego terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a., ale na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie winny rozważyć, czy nie byłoby zasadne wznowienie postępowania z urzędu, przy czym powinny dać temu wyraz co najmniej w uzasadnieniu rozstrzygnięcia (wznawiającego postępowanie lub odmawiającego takiego wznowienia).

Wskazując na powyższe należy zauważyć, że wznowienie postępowania z urzędu przez organ jest niewątpliwie jego prawem, które w zasadzie należy do sfery dyskrecjonalnej władzy organu. Nie ma więc on obowiązku wszczynać postępowania w każdej sprawie celem sprawdzenia, czy nie zachodzą podstawy do wznowienia postępowania. Obowiązek wznowienia ma jednak miejsce wówczas, gdy organ "natknie się" na przyczyny wznowienia, które uzasadniają taki krok, nawet wówczas, gdy wiedza o tym pochodzi z oczywiście bezzasadnego (w sensie formalnym, bo złożonym z naruszeniem terminu) wniosku strony o wznowienie postępowania. Organ w takiej sytuacji powinien wszcząć z urzędu postępowanie wznowieniowe, jeżeli na podstawie znanych mu okoliczności faktycznych (również wynikających ze spóźnionego wniosku) uzna, że zaistniała jedna z przyczyn wznowienia określonych w art. 145 § 1 pkt 1-3, 5-8 k.p.a. (por. wyrok NSA z 27 marca 2002 r. sygn. akt II SA 2791/00; wyrok WSA w Warszawie z 16 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 1194/08, czy te z R. Stankiewicza w: R. Hauser, M. Wierzbowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 1245-1246, nb 1 do art. 147; jak również wyrok NSA z 20 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 1482/11).

Podkreślenia wymaga także i to, że w postępowaniu administracyjnym ciężar ustalenia prawdy obiektywnej jest obowiązkiem organu (por. art. 7 k.p.a.). Naruszenie w procesie wydania decyzji norm prawa procesowego, które zostało wyliczone w art. 145 § 1 k.p.a., powoduje obowiązek wszczęcia z urzędu przez organ postępowania w sprawie wznowienia postępowania. Stanowisko takie wypływa ze sformułowania art. 145 § 1 k.p.a. "W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie", odczytywanego w kontekście art. 147 k.p.a. Widząc zatem podstawy wzruszenia decyzji w trybie wznowienia, organ nie jest uprawniony do oczekiwania na impuls z zewnątrz (pochodzący od strony) a zobowiązany jest wszcząć z urzędu postępowanie w sprawie wznowienia postępowania w przypadku stwierdzenia wystąpienia jednej z podstaw wznowienia postępowania wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a. (dotyczy to możliwości działania z urzędu) Obowiązek ten dotyczy wznowienia postępowania w razie znalezienia przyczyny w sposób jednoznaczny uzasadniającej taki krok, co w tej sprawie wydaje się być wysoce prawdopodobne.

W niniejszej sprawie, jakkolwiek wniosek o wznowienie jest zgłoszony po terminie, co słusznie wyłącza wznowienie postępowania "na wniosek", to jednak nie sposób nie dostrzec, że okoliczności wskazywane przez stronę są na tyle wiarygodne i realne (zwłaszcza dowody wskazujące na rozwiązanie spółki cywilnej), że co najmniej rozważenia wymagało wznowienie postępowania na wniosek. Nie ma sporu co do tego, że organ tego nie uczynił, tj. w ogóle nie rozważył wznowienia postępowania z urzędu, w sytuacji gdy strona co najmniej realistycznie wskazuje, że podstawa uznania, że podlega obowiązkowym składkom, może nie być zasadna (por. dowody na wcześniejsze rozwiązanie spółki). W konsekwencji brak odniesienia się co kwestii wznowienia postępowania z urzędu jest istotnym uchybieniem organu i akceptującego to stanowisko Sądu pierwszej instancji, które uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku oraz eliminację obu zaskarżonych postanowień.

W ponownym postępowaniu, jakkolwiek nie ma rzeczywiście podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o wznowienie postępowania, to jednak organ nie może nie dokonać oceny możliwości wznowienia postępowania z urzędu, na podstawie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Stosownie zatem do oceny przesłanki powołanej w ramach stosownego zarzutu organ rozważy, czy przy braku podstaw do wznowienia postępowania na wniosek, nie należałoby go wznowić z urzędu. Jeżeli bowiem spółka cywilna przestałą istnieć już w 2011 roku, to kwestia ta wymaga co najmniej stosownej reakcji organu.

Skoro istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, a Sąd pierwszej instancji niezasadnie oddalił skargę, to Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę uchylając postanowienie I i II instancji.

W związku z powyższym Dyrektor [...]OR NFZ rozstrzygnie o wszczęciu z urzędu postępowania o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z 15 maja 2015 r. z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i § 14 ust. 1 pkt 2 lit "a" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.)