Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1858/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a), art. 27 ust.5 pkt 5
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 134 ust. 1 pkt 1, art. 134 ust. 2 pkt 2, art. 103 ust. 3, art. 95 ust.1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Po 132/23 w sprawie ze skargi B.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 20 stycznia 2023 r., nr SKO-4110/1840/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia od B.B. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem 18 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Po 132/23, po rozpoznaniu skargi B.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 20 stycznia 2023 r., nr SKO-4110/1840/22, w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Kalisza z dnia 20 września 2022 r., nr BSR.8252.167.2022.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Prezydent Miasta Kalisza decyzją z dnia 20 września 2022 r., nr BSR.8252.167.2022, na podstawie art. 17, art. 20, art. 32 ust 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm. – dalej "u.ś.r."), odmówił B.B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad M.B.

W uzasadnieniu organ podał, że skarżący nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ust. 1 i 17 ust.1b u.ś.r. ponieważ z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności M.B. nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Wobec tego zdaniem organu nie jest możliwe przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu decyzją z dnia 20 stycznia 2023 r. nr SKO-4110/1840/22, orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskiem z dnia 15 września 2022 r. B.B. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M.B., ur. [...] 1931 r. Do wniosku załączono: orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kaliszu z dnia [...] 2022 r., nr [...], decyzję ZUS z dnia [...] 2022 r., Znak: [...] o przyznaniu B.B. renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. M.B. na mocy Orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kaliszu z dnia [...] 2022 r., została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności - na stałe. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność (punkt IV), a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 1 lipca 2022 roku (punkt V). Kolegium podzieliło argumentację odwołania, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, nie ma znaczenia wiek, w którym niepełnosprawność M.B. powstała, a istotne jest, że występuje ona w stopniu znacznym.

Dalej SKO wskazało, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do renty. Kolegium zwróciło uwagę, że B.B. z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpił mając ustalone od prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, które to prawo realizuje i nie zamierza z jego realizacji rezygnować.

Kolegium podało, że w toku postępowania odwoławczego, organ pismem z dnia 28 listopada 2022 r. pouczył wnioskującego, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, tj. w przedmiotowej sprawie renty oraz wskazało tryb realizacji tego wyboru poprzez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 1998 Nr 162, poz. 1118 ze zm. – "u.e.r.f.u.s."), które zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty renty, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.) – zawieszenie tego prawa wyeliminuje bowiem negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze Kolegium wezwało B.B. do udzielenia wyjaśnień, czy wystąpił do organu rentowego z wnioskiem o zawieszenie prawa do renty lub uzyskał decyzję organu emerytalno – rentowego o zawieszeniu tego prawa, a jeśli tak, to również do przedłożenia jej uwierzytelnionej kopii – w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego wezwania pod rygorem przyjęcia, że strona nie legitymuje się przedmiotową decyzją oraz nie wystąpiła z wnioskiem o jej wydanie. Podano, że ww. wezwanie strona otrzymała w dniu 2 grudnia 2022 r. Pomimo upływu zakreślonego terminu wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Wobec tego organ stwierdził, że skarżący nie zrezygnował ze świadczenia rentowego, mimo prawidłowego pouczenia w tym zakresie, zatem istnieje negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

Na powyższą decyzję SKO B.B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając jej naruszenie art. 17 ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, przez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej oraz niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, oraz przyjęcie, że na podstawie ww. przepisu istnieją podstawy do warunkowania przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od uprzedniego zawieszenia renty przyznanej z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie.

Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 18 maja 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Sąd wskazał, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019r., sygn. SK 2/17 orzeczono w pkt I, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zaś w pkt II orzeczono, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyrok ten opublikowany został w Dzienniku Ustaw w dniu 8 lipca 2019 r. (Dz.U.2019.1257) w związku z czym – w ocenie Sądu – co najmniej od dnia 9 stycznia 2020 r., w następstwie ww. orzeczenia norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, że zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń nie obejmuje sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Sąd stwierdził, że – wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. – osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, tj. po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust.1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej ustawy.

Ponadto Sąd zauważył, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, odroczył utratę mocy obowiązującej uznanego za niekonstytucyjny przepisu o 6 miesięcy uznając, że wydanie orzeczenia stwierdzającego niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją będzie skutkowało koniecznością poczynienia przez Skarb Państwa znacznych nakładów, które nie zostały ujęte w obowiązującej ustawie budżetowej. W związku z utratą mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nieodzowna stanie się wypłata świadczenia pielęgnacyjnego osobom znajdującym się w tożsamej sytuacji, jak skarżący w niniejszej sprawie. To zaś wymaga dokładnego oszacowania środków, które muszą być dodatkowo przeznaczone na wypłatę świadczeń pielęgnacyjnych osobom uprawnionym, a następnie ujęcie ich w ustawie budżetowej.

Sąd wskazał że pomimo upływu wskazanego wyżej terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, prawodawca nie wprowadził w ustawie o świadczeniach rodzinnych jakichkolwiek regulacji ograniczających wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, czy też możliwość jego uzyskania, dla sprawujących opiekę osób mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Wobec tego Sąd stwierdził, że z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, jedynie eliminującego treść normy prawnej uznanej przez Trybunał za sprzeczną z regulacjami rangi konstytucyjnej, nie można wyprowadzić wniosku, by w następstwie tego wyroku doszło do ustanowienia uprawnienia do prawa wyboru korzystniejszego świadczenia pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy, czy też do ustanowienia obowiązku dokonywania takiego wyboru. W opinii Sądu skarżący nie musiał zatem występować do ZUS z wnioskiem o zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżący mógł wystąpić o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką i nie musiał, wbrew pouczeniu Kolegium, rezygnować z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Od powyższego wyroku, SKO w Kaliszu, reprezentowane przez adwokata, złożyło skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto wniesiono o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, norma prawna zakodowana w tym przepisie musi być odczytywana w ten sposób, że wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., uznać należy, że osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej ustawy, nie musząc jednocześnie dokonywać wyboru takiego świadczenia poprzez zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, podczas gdy wykładnia taka – umożliwiając pobieranie przez osobę sprawującą opiekę jednocześnie dwóch świadczeń (tj. renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i świadczenia pielęgnacyjnego) – prowadzi do rażącego uprzywilejowania osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy względem opiekunów, którzy mają ustalone inne świadczenie emerytalno – rentowe, a których pobieranie muszą zawieszać celem nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym bez wpływu na ocenę tego uprzywilejowania jako rażącego pozostaje okoliczność, że opiekun osoby niepełnosprawnej rezygnując z zatrudnienia nadal może uzyskiwać dochody z innych źródeł (np. z najmu mieszkania, papierów wartościowych itp.).

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w orzecznictwie sądów administracyjnych można zaobserwować zmianę w sposobie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Wskazano, że pierwotnie część sądów opowiadała się za wykładnią językową, przyjmując, że w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczeń emerytalno – rentowych wykluczona jest prawna możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. Podano, że w orzeczeniach tych powoływano się na wykładnię językową przywołanego wyżej przepisu, wskazując także na odrębność systemu ubezpieczeń emerytalno – rentowych i świadczeń rodzinnych.

Wskazano, że w ostatnim jednak czasie poglądy orzecznicze opierające się pierwotnie na wykładni literalnej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. uległy zmianie. Aktualnie w orzecznictwie nie ma już wątpliwości, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie o charakterze emerytalno – rentowym, powinna mieć możliwość wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (np. rezygnacji z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w celu otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego). Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do otrzymywanego świadczenia. Zawieszenie prawa do emerytury łub renty skutkować będzie wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. SKO podkreśliło, że pogląd o konieczności zawieszenia wypłaty świadczeń o charakterze emerytalno – rentowych w celu nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest już trwałe ugruntowany i powszechnie stosowany w najświeższym orzecznictwie.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, za w pełni prawidłowe uznać należy stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, że w rozpoznawanej sprawie spełniona i – pomimo otrzymania przez skarżącego szczegółowego pouczenia co do trybu postępowania – wolą strony nieusunięta została przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przesądzająca o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Jak słusznie wskazało Kolegium w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w początkowym okresie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stosowano literalną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i przyjmowano, iż osobom, które mają ustalone prawo do renty, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak aktualnie w tym zakresie nastąpiła zmiana stanowiska sądów administracyjnych, które odchodzą w tej kwestii od wykładni językowej, dając prymat dyrektywom wykładni systemowej i funkcjonalnej. Podkreśla się bowiem, że literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. prowadzi do niedopuszczalnego i niczym nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającego na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, w sytuacji, gdy świadczenie to jest niższe od świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazać trzeba, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019r., sygn. akt SK 2/17, który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r. stwierdzono, że "art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (pkt I); Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (pkt II)."

W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

Stwierdzenie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. powołanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić ten wyrok Trybunału. Jakkolwiek kształtujące się w powyższym zakresie orzecznictwo sądowe nie było początkowo jednolite, to aktualnie w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że prawidłowa wykładnia ww. przepisu przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego. Źródłem zaś takiego uprawnienia strony jest właśnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej. Zatem, wnioskodawca może dokonać wyboru przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.f.u.s. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.f.u.s.). Choć bowiem renta jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z ww. przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

Wobec tego należy uznać, że w niniejszej sprawie SKO słusznie stwierdziło, iż interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., także przy uwzględnieniu poglądów wyrażonych w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie pozwala na równoczesne pobieranie świadczenia rentowego i świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miał ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wobec tego, organ, realizując obowiązek wynikający z art. 9 K.p.a., pismem z dnia 28 listopada 2022 r. poinformował go o jego sytuacji prawnej i wezwał go, w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, do udzielenia wyjaśnień, czy wystąpił do organu emerytalno – rentowego z wnioskiem o zawieszenie prawa do renty, bądź uzyskał decyzję tegoż organu o zawieszeniu tego prawa. Jeśli tak, wezwano go do przedłożenia uwierzytelnionej kopii tej decyzji. Wezwanie to zostało skutecznie doręczone w dniu 2 grudnia 2022 r., jednak pozostało bez odpowiedzi.

Wobec tego uznać należy, że zasadnie odmówiono B.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na negatywną przesłankę w postaci posiadania prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Tym samym skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a. i art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.

Mając na uwadze charakter niniejszej sprawy – na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.