Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 538/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy: article: art. 22 ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2067
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka asesor WSA Mariusz Pawełczak Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na czynność [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków 1. stwierdza bezskuteczność czynności [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Toruniu z dnia [...] stycznia 2018 r. w przedmiocie włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków - karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego kamienicy czynszowej położonej w G. przy ul. K. [...], 2. zasądza od [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w T. na rzecz A. K. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 16 maja 2022 r. A. K. (skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na czynność Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Toruniu (WKZ) dotyczącą włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego – budynku przy ul. K. [...] w G. – do wojewódzkiej ewidencji zabytków (WEZ). Skarżący wniósł o: orzeczenie o wyłączeniu budynku przy ul. K. [...] w G. z ewidencji zabytków bądź o nakazanie wykreślenia właściwemu organowi, ewentualnie z ostrożności procesowej o pozostawienie w rejestrze jedynie ściany frontowej budynku od strony ulicy, a nie całego budynku. Skarżący wniósł nadto o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania i ewentualne dopuszczenie dowodu z opinii właściwego specjalisty na okoliczność ustalenia czy budynek stanowi w istocie zabytek i w jakim zakresie.

Skarżący wskazał, że o czynności włączenia karty ewidencyjnej kamienicy do wojewódzkiej ewidencji zabytków powziął wiadomość z pisma Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków z 25 kwietnia 2022 r., doręczonego mu 4 maja 2022 r. Uzasadniając skargę podniósł, że jest właścicielem przedmiotowego budynku i w momencie, gdy go nabywał od Gminy Miasta Grudziądz (winno być – Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Nieruchomościami sp. z o.o. w Grudziądzu – przyp. Sądu), nie został poinformowany, że nabywany budynek jest zabytkiem. Wskazał, że do ewidencji powinna być wpisana ewentualne ściana frontowa budynku, widziana od strony ulicy.

W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Konserwator Zabytków w Toruniu wniósł o jej odrzucenie, wskazując, że została wniesiona po upływie terminu do jej wniesienia, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publ. - t.j. Dz. U. z 2024, poz. 935 – dalej "p.p.s.a."). Organ wniósł ewentualnie o oddalenie skargi.

Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi WKZ wskazał, że w dniu 28 stycznia 2022 r. wpłynął wniosek skarżącego o wydanie zaświadczenia o wpisaniu do rejestru zabytków przedmiotowej nieruchomości (zlokalizowanej na działce nr [...], ob. [...] w G.). Po opłaceniu wniosku stosowną opłatą skarbową organ 15 marca 2022 r. wydał zaświadczenie (znak WUOZ.T.WRD.5136.1.2.2022.DH), w którym poinformował skarżącego o fakcie ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków kamienicy przy ul. K. [...] w G..

[...] kwietnia 2022 r. wpłynął kolejny wniosek o udzielenie informacji, na jakiej podstawie faktycznej i prawnej przedmiotowy budynek został ujęty w WEZ, o doręczenie odpisu karty ewidencyjnej z 2017 r., wyjaśnienie z jakich przyczyn nie doręczono mu tego dokumentu z urzędu, oraz wskazanie, czy w tym przedmiocie była wydana decyzja administracyjna, czy taki charakter ma ww. karta i czy przysługują właścicielowi środki odwoławcze, i jakie, a jeżeli tak, to wniósł o doręczenie mu stosownych dokumentów z pouczeniem o trybie i terminie zaskarżenia. W odpowiedzi na powyższe z dnia 25 kwietnia 2022 r. organ poinformował skarżącego o podstawie włączenia budynku do WEZ, zarówno w kontekście przepisów obowiązujących w czasie włączenia, jak i aktualnie. Nadto skarżący pouczony został o możliwości zaskarżenia czynności WKZ w terminie 30 dni od dnia dowiedzenia się o podjęciu przedmiotowej czynności,

Zdaniem organu z akt sprawy wynika, że skarżący o zaskarżonej czynności dowiedział się z zaświadczenia z 15 marca 2022 r., doręczonego mu 22 marca 2022 r., toteż skargę nadaną do wojewódzkiego sądu administracyjnego w dniu 16 maja 2022 r. należy uznać za wniesioną po terminie na jej wniesienie, który upłynął 21 kwietnia 2022 r. Odnosząc się do wniosku o wyłączenie budynku z WEZ organ wskazał, że kamienica posiada wartość historyczną jako kamienica czynszowa powstała po 1900 r. o neohistorycznej elewacji frontowej z boniowanym parterem i detalem architektonicznym, obejmującym lizeny oraz gzyms kostkowy, kamienica zachowała częściowo historyczną stolarkę okienną z czasu budowy, a włączenie do WEZ znalazło swój materialny wyraz w Zarządzeniu WKZ nr 3 z dnia 24 stycznia 2018 r. Wobec wniosku o dopuszczenie opinii biegłego WKZ wskazał, że jest organem specjalistycznym w zakresie badania wartości zabytkowej obiektów podlegających wpisowi do ewidencji zabytków, a w niniejszej sprawie stan faktyczny jest jasny i nie wymaga specjalnej ekspertyzy.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu Prezydent Miasta Grudziądza poinformował, że Gmina Miasto Grudziądz nie dokonywała sprzedaży przedmiotowego budynku i nie była stroną tej transakcji.

W odpowiedzi na ponowne wezwanie Sądu Prezydent Miasta Grudziądza wyjaśnił, że budynek od 1954 r. znajduje się na obszarze wpisanym do rejestru zabytków i objęty jest ochroną konserwatorską zgodnie z właściwym m.p.z.p. Był on przedmiotem sprzedaży w drodze notarialnej umowy z 7 czerwca 2006 r. pomiędzy skarżącym a Miejskim Przedsiębiorstwem Gospodarki Nieruchomościami sp. z o. o. w Grudziądzu. Wskazano, że gmina nie informowała skarżącego o fakcie wpisania nieruchomości do WEZ, oraz że WKS prowadził postępowanie dotyczące wykonania remontu elewacji, wymiany stolarek i zmianą sposobu użytkowania części parteru, nakazując naprawę wykonanych samowolnie robót.

W piśmie z 18 listopada 2022 r. skarżący, na wezwanie Sądu, wyjaśnił, że jego skarga została wniesiona w terminie, albowiem o możliwości zaskarżenia czynności dowiedział się z pisma organu, które odebrał w dniu 4 maja 2022 r.. Jednocześnie z ostrożności procesowej, wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.

WKZ wyjaśnił – odnosząc się do stanowiska skarżącego –że organ nie miał obowiązku pouczać skarżącego w zaświadczeniu o możliwości zaskarżenia tego zaświadczenia. Stosowne pouczenie zostało zaś mu przedstawione na jego żądanie w odpowiedzi z 25 kwietnia 2022 r. Z akt postępowania prowadzonego w 2019 r. przez WKZ w przedmiocie robót budowlanych wykonanych bez pozwolenia WKZ, oraz postępowania w przedmiocie nałożenia kary administracyjnej w związku z uniemożliwieniem dostępu do zabytku, zakończonego decyzją umarzającą z 20 stycznia 2020 r., wynika, iż skarżący dowiedział się o ujęciu przedmiotowego budynku w ewidencji zabytków najpóźniej w dniu 5 lutego 2020 r., tj. w dni doręczenia mu decyzji WKZ nr ZN/13/2020 z 20 stycznia 2020 r., przy czym wzmianka o tym znajduje się także w zawiadomieniu PINB Miasta Grudziądza z 13 sierpnia 2019 r.

W piśmie z dnia 12 czerwca 2023 r. skarżący wyjaśnił, że nie może wskazać dokładnej daty czynności, albowiem w żadnym z kierowanych do niego pism nie poinformowano go o dokładnej dacie czynności – jedynie w piśmie WKZ z 25 kwietnia 2022 r. wskazano, że miało to miejsce w październiku 2017 r. Powtórzył, że informację o ujęciu nieruchomości w WEZ otrzymał 4 maja 2022 r. wraz z pismem organu z dnia 25 kwietnia 2022 r.

Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 25 września 2024 r. pełnomocnik organu wskazał, że w dacie włączenia karty do WEZ nie było obowiązku informowania właściciela o dokonaniu tej czynności materialno-technicznej, że karta jest jedynym dokumentem stanowiącym przesłankę do umieszczenia obiektu w WEZ, sama karta zaś została sporządzona zgodnie ze wzorem, w którym nie ma miejsca na dodatkowy opis stanu i cech zabytku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest czynność włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego – kamienicy czynszowej zlokalizowanej na działce nr [...], ob. [...], przy ul. K. [...] w G. – do wojewódzkiej ewidencji zabytków, dokonana zarządzeniem Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nr 3 z dnia 24 stycznia 2018 r.

Podstawę prawną działania organu stanowił art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2067 dalej "u.o.z.o.z." - w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonania zaskarżonej czynności włączenia karty ewidencyjnej do wojewódzkiej ewidencji zabytków) oraz § 14 ust. 1 wydanego na podstawie ww. ustawy rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. z 2011 r., nr 113 poz. 661- dalej "rozporządzenie").

Włączenie karty adresowej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 2 u.o.z.o.z. jest czynnością organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ("p.p.s.a."), wobec czego podlega ona zaskarżeniu do sądu administracyjnego (vide: wyrok NSA z 10 stycznia 2024 r., sygn. II OSK 1952/22; z 18 października 2023 r., sygn. II OSK 2326/18, z 6 listopada 2020 r., sygn. II OSK 3996/19 – dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stosownie do art. 146 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ww. ustawy, sąd stwierdza bezskuteczność czynności, a przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stosuje odpowiednio. Do stwierdzenia bezskuteczności czynności konieczne jest uznanie przez sąd, że czynność ta narusza prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy albo narusza prawo dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Stosownie do art. 53 § 2 p.p.s.a, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę.

Z uwagi na to, że wymóg terminowości skargi stanowi jeden z podstawowych wymogów formalnych umożliwiających jej merytoryczne rozpoznanie, Sąd na początku odniesie się do spornej pomiędzy stronami kwestii tego, czy skarga wniesiona została w terminie opisanym w art. 53 § 2 p.p.s.a, a jeżeli nie, to czy jego uchybienie nastąpiło bez winy skarżącego. Negatywne stanowisko w tym zakresie prezentuje organ, który podnosi, że można w sprawie przyjąć, iż o czynności skarżący dowiedział się w istocie już z pisma Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Miasta Grudziądza, nr PINB.0700.KZ.8.2019, z 13 sierpnia 2019 r. (w aktach adm. sprawy), tj. z zawiadomienia o przekazaniu WKZ według właściwości akt sprawy dotyczących docieplenia elewacji od strony podwórza wraz z kolorystyką oraz zmianą sposobu użytkowania części parteru elewacji frontowej wraz z wymianą stolarki okiennej i malowanie elewacji w części parterowej przedmiotowego budynku. Jak wynika z informacji zawartych w stopce tego pisma, zostało ono doręczone "do wiadomości" m.in. skarżącemu. Organ powołał nadto, że informacja o włączeniu budynku do WEZ została również podana skarżącemu w decyzji WKZ nr ZN/13/2020 z 20 stycznia 2020 r., doręczonej mu 5 lutego 2020 r. (decyzja w katach adm. sprawy). Niezależnie od powyższego organ wskazuje, że o czynności włączenia budynku do WEZ skarżący na pewno dowiedział się od WKZ w zaświadczeniu z 15 marca 2022 r., wydanego na żądanie skarżącego, a które to zaświadczenie zostało mu doręczone w dniu 22 marca 2022 r. (k. 5 akt adm.), a więc termin do wniesienia skargi upłynął z dniem 21 kwietnia 2022 r.

W ocenie Sądu w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie ma podstaw aby stwierdzić, że skarżący "dowiedział się" o objętej skargą czynności włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków - w rozumieniu art. 53 § 2 p.p.s.a. poprzez zakomunikowanie, że przedmiotowa nieruchomość znajduje się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Zauważyć należy, że w toku postępowania sądowego, w przesłanych na wezwanie Sądu dokumentach pozostających w dyspozycji WKZ dotyczących przedmiotowej kamienicy, ujawniono zarządzenie WKZ z dnia 24 stycznia 2018 r. nr 3, w sprawie włączenia i wyłączenia z wojewódzkiej ewidencji zabytków kart ewidencyjnych zabytków nieruchomych, do którego załączono listę nieruchomości włączanych do WEZ, w tym nieruchomości skarżącego. Powyższy akt stanowi zatem konkretyzację, uzewnętrznienie materialno-technicznej czynności włączenia przedmiotowej nieruchomości do WEZ, i to od daty dowiedzenia się o tym akcie należy liczyć skarżącemu termin na wniesienie skargi w trybie art. 53 § 2 p.p.s.a. W niniejszej sprawie skarżący prezentował konsekwentne stanowisko, że organ nigdy nie poinformował go o wydaniu ww. zarządzenia, jedynie o ujęciu nieruchomości w WEZ, przy czym w jednym z pism organ określił tę datę jako "październik 2017 r.", utożsamiając prawdopodobnie datę sporządzenia karty ewidencyjnej zabytków z samą czynnością włączenia jej do WEZ (vide: pismo WKZ z 25 kwietnia 2022 r., nr WUOZ.T.WRD.5135.7.15.202.DH – k. 7 akt adm.).

Zarówno materiał dowodowy przedłożony przez organ, jak również poczynione w toku postępowania sądowego wyjaśnienia, nie dają podstawy dla jednoznacznego stwierdzenia, aby skarżący dowiedział się o skarżonej czynności organu, w rozumieniu ww. przepisu wcześniej niż z odpowiedzi udzielonej na jego zapytanie za pismem organu z 25 kwietnia 2022 r. (doręczonym skarżącemu 27 kwietnia 2022 r.). Całokształt powyższych okoliczności wskazuje, że skarżącemu nie przedstawiono pełnej informacji o czynności włączenia jego nieruchomości do wojewódzkiej ewidencji zabytków (dokonanej formalnie zarządzeniem WKZ z 24 nr 3stycznia 2018 r.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 czerwca 2024 r., sygn. II OZ 287/24 (dostępny jw.) stwierdził, że o rozpoczęciu biegu terminu do wniesienia skargi nie decyduje świadomość naruszenia prawa przez organ, ale dzień, w którym strona dowiedziała się o władczym działaniu organu. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie władcze działanie organu zmaterializowało się wraz z wydaniem przez WKZ zarządzenia nr 3. O istnieniu tego aktu skarżący, przed wniesieniem skargi do tut. Sądu, nie wiedział, mając jednak świadomość, że przedmiotowa kamienica została włączona do WEZ. Uwzględniając dyrektywę interpretacyjną zakazującą zawężającej wykładni przepisu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i wynikającego z niego prawa do sądu, według Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę w przypadku skargi inicjującej niniejsze postępowanie nie można mówić o niezachowaniu terminu do jej wniesienia, a jeżeli nawet by wywieść, że skarżący terminowi temu uchybił (na skutek dowiedzenia się o czynności rozumianej jako fakt ujęcia obiektu w WEZ, a nie o wskazanym zarządzeniu, wraz z którego podjęciem czynności dokonano), to na pewno – w ocenie Sądu – uchybienia tego nie doszło z winy skarżącego. Bez znaczenia pozostaje przy tym to, że skarżący błędnie utożsamia moment dowiedzenia się o możliwości zaskarżenia czynności materialno-technicznej (o czym pouczono go w piśmie z 25 kwietnia 2022 r.) z momentem dowiedzenia się o samej czynności.

Z powyższych powodów Sąd uznał, że skarga została wniesiona w terminie,

a wniosek o jego przywrócenie zawarty w piśmie 18 listopada 2022 r. jest bezprzedmiotowy. Sąd nie wydał przy tym osobnego postanowienia co do ww. wniosku, albowiem w przypadku skargi na czynność lub akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., kwestia braku winy w uchybieniu terminu do jej wniesienia jest rozstrzygana już na gruncie art. 53 § 2 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi albo przekazanie jej do merytorycznego rozstrzygnięcia, a który to przepis stanowi przepis szczególny względem art. 86 § 1 p.p.s.a.

Niezależnie od powyższego należy wskazać, że skarżona czynności została dokonana po wejściu w życie nowelizacji p.p.s.a. dokonanej ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. w sprawie zmiany ustawy – Kodeks postepowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935) – 1 czerwca 2017 r., zatem przepisy art. 52 i art. 53 p.p.s.a. mają zastosowanie w brzmieniu wprowadzonym tą nowelizacją (art. 17 pkt 2).

Przechodząc do kontroli legalności zaskarżonej czynności wyjaśnić należy, że w myśl definicji zawartej w przepisie art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z. "zabytek" oznacza nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Jak wynika z pkt 2 tego przepisu "zabytkiem nieruchomym" jest nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, o których mowa w pkt 1. Art. 21 u.o.z.o.z. stanowi zaś, że ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. W myśl art. 22 ust. 2 ustawy wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa.

Wzór karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego w czasie dokonania czynności określało rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (publ. jak wcześniej wskazano) w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2019 r. dokonanej rozporządzeniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2019 r. (Dz.U. z 2019 r., poz. 1886). Zgodnie z § 14 tego rozporządzenia wojewódzki konserwator zabytków włącza kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację. Wzór karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego został zawarty w załączniku nr 3 do rozporządzenia.

Rację ma także organ wskazując, że organ prowadzący ewidencję zabytków nie jest w świetle u.o.z.o.z. zobowiązany do przeprowadzenia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego w przedmiocie włączenia karty danego obiektu do ewidencji i nie wydaje w tej sprawie decyzji. Zgodnie ze stanowiskiem NSA wyrażonym m.in. w wyroku z 25 lutego 2020 sygn. II OSK 395/20, brak przepisów określających tryb postępowania skutkuje tym, że kontrola legalności działania organu sprowadza się do badania zgodności tego działania jedynie z przepisami administracyjnego prawa materialnego (zob. także wyrok NSA z 21 stycznia 2015 r., sygn. II OSK 2189/13 – dostępny jw.). Przy ujęciu w wojewódzkiej ewidencji zabytków nie stosuje się reguł kodeksu postępowania administracyjnego, jakie mają zastosowanie w przypadku prowadzenia typowego postępowania administracyjnego. Brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji zabytków (gminnej, wojewódzkiej) nie oznacza jednak, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest bowiem oczywiste, że włączenie karty zabytku do ewidencji (gminnej, wojewódzkiej) musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają ujęcie w ewidencji ze względu na posiadaną przez niego indywidualną i określoną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku z art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z., może zostać ujęty w ewidencji (vide: wyrok NSA z 26 października 2016 r., sygn. II OSK 173/15 – dostępny jw.). Wobec tego powinien zostać sporządzony dokument, z którego wynikałoby merytoryczne uzasadnienie, z jakich powodów materialnoprawnych organ obejmuje dany obiekt nieruchomy ww. kartą jako zabytek spełniający wymogi art. 3 u.o.z.o.z. W szczególności potrzeba taka zachodzi z uwagi na jednostronny charakter czynności, niezależnej od woli właściciela danej nieruchomości, lecz kształtującej sferę praw i obowiązków właściciela zabytku. Tego wymaga w demokratycznym państwie prawnym ochrona praw podmiotowych właściciela nieruchomości (vide: wyroki WSA w Krakowie z 14 czerwca 2021 r. sygn. II SA/Kr 441/2021 r.; z 20 października 2020 r., sygn. II SA/Kr 707/20 - dostępne jw.).

W tym miejscu wskazać należy, a to w kontekście wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w przedmiocie walorów zabytkowych przedmiotowego budynku, że nie jest konieczne, aby na okoliczność potwierdzenia tych walorów organ zlecał sporządzenie opinii przez właściwego biegłego. Wojewódzki konserwator zabytków jest wyspecjalizowanym organem dysponującym wykwalifikowaną kadrą kompetentną do badania wartości zabytkowych obiektów na obszarze województwa. Z kolei zgłoszony w skardze wniosek ewentualny o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego w przedmiotowym zakresie jest niedopuszczalny w postępowaniu sądowoadministracyjnym (vide art. 106 § 3 p.p.s.a.), a nadto nie służyłby rozpoznaniu sprawy sądowoadministracyjnej. Sąd administracyjny powołany jest bowiem zasadniczo wyłącznie do kontroli zgodności z prawem działalności organu administracji publicznej, a nie do merytorycznego rozstrzygania za organ spraw należących do jego kompetencji.

Ocena tego czy włączenie w styczniu 2018 r. karty ewidencyjnej zabytku – kamienicy przy ul. K. [...] w G. w całości do wojewódzkiej ewidencji zabytków nastąpiło ze względu na cechy tej nieruchomości stanowiące świadectwo minionej epoki, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową, możliwa jest na podstawie uzasadnienia danej czynności wskazanego czy to w karcie ewidencyjnej lub związanych z nią dokumentach, albo dowodów przedstawionych w toku postępowania sądowego.

Sąd stwierdził, że organ wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę, ani na wezwanie nie przedłożył dowodów, które w związku z nader lakonicznymi zapisami w karcie ewidencyjnej zabytku sporządzonej w październiku 2017 r. dawałyby wystarczającą podstawę dla weryfikacji zarzutów skargi, a w szczególności tego, czy w dacie dokonania skarżonej czynności w istocie i z jakich konkretnie powodów przedmiotowa nieruchomość budynkowa w całości posiadała cechy wskazujące na jej wartość uzasadniającą włączenie karty do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Dostatecznych danych merytorycznych w tym zakresie nie zawiera ani przedłożona karta ewidencyjna zabytku nieruchomego, sporządzona w październiku 2017 r. (k. 9 akt adm.), ani zarządzenie WKZ nr 3 z 24 stycznia 2018 r., ani też jakikolwiek inny dokument. Nie przedłożono np. protokołu z oględzin tego budynku dokonanej w kierunku oceny jego walorów zabytków, w aktach brak jakiejkolwiek wzmianki co do tego, że organ nie tylko stwierdził, ale w ogóle rozważał przesłanki uwzględnienia tego obiektu jako zabytku podlegającego wpisowi do WEZ. Nie może być w tym zakresie wystarczające 2 fotografie elewacji frontowej budynku od strony północno-zachodniej (w karcie ewidencyjnej), albowiem na ich podstawie nie można wywodzić wniosków co do zabytkowego charakteru całej kamienicy, mających przecież daleko idące skutki prawne dla właściciela tego budynku.

Wskazać przyjdzie, że Sąd nie podziela stanowiska organu, że wzór karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego nie umożliwiał właściwego uzasadnienia cech i stanu obiektu nieruchomego uzasadniających za uznanie podstaw do ujęcia go w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Stanowisko to pozostaje w sprzeczności z obowiązującym w dacie dokonania czynności stanem prawnym, jak również zasadą legalności działania organu administracji publicznej.

W § 10 ww. rozporządzenia z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej , wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granice niezgodnie z prawem, określono jakie rubryki musi zawierać karta ewidencyjna zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru, a wśród nich m.in. 8) stan zachowania, 9) materiały graficzne, 10) istniejące zagrożenia, najpilniejsze postulaty konserwatorskie, 11) adnotacje o inspekcjach, informacje o zmianach, oraz co istotne -12) opracowanie karty ewidencyjnej.

Wskazać należy w tym kontekście, że nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja organu, jakoby brak jakichkolwiek rozważań co do wartości zabytkowej obiektu uzasadniony był konstrukcją karty ewidencyjnej budynku, sporządzonej według wzoru z rozporządzenia, która nie zawiera odpowiedniej rubryki na tego typu informacje. Odwołać się w tym miejscu należy do przytoczonej ustawowej definicji zabytku, którym jest obiekt ruchomy lub nieruchomy, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Wartość ta musi wynikać z jakiejkolwiek udokumentowanej merytorycznej oceny WKZ (a nawet wyjaśnień udzielonych Sądowi następczo – vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z

8 maja 2018 r., sygn. II OSK 1926/17, dostępny jw.), która pozwalałaby stwierdzić, że uznanie danego obiektu za zabytek nie nosiło cech dowolności.

W niniejszej sprawie dokumentacji takiej nie sporządzono i nie przedstawiono. Również w toku postępowania sądowego (w odpowiedzi na skargę i późniejszej korespondencji) organ nie wyjaśnił dostatecznie, jakie racje stały za ujęciem przedmiotowego budynku w WEZ. Niewystarczającym w tym zakresie jest jednozdaniowe wyjaśnienie, że kamienica posiada wartość historyczną albowiem jest "kamienicą czynszową powstałą po 1900 r. o neohistorycznej elewacji frontowej z boniowanym parterem i detalem architektonicznym, obejmującym lizeny oraz gzyms kostkowy, kamienica zachowała częściowo historyczną stolarkę okienną z czasu budowy". Uznanie, że tak opisane cechy obiektu nadają mu walor zabytkowy, prowadziłoby do wniosku, że w zasadzie większość obiektów wzniesionych po 1900 r., zawierających dekoracje architektoniczne i u których stwierdza się zachowanie, nawet częściowe, oryginalnej stolarki, winno być kwalifikowanymi jako zabytki, co jest poglądem oczywiście nieracjonalnym. Tym bardziej, że skarżący co do zasady nie kwestionuje cech zabytku części kamienicy tj. elewacji frontowej, a organ w swoim stanowisku odnosi się w istocie tylko do cech tej części budynku.

Karta ewidencyjna przedmiotowej kamienicy sporządzona w październiku 2017 r. zawiera lakoniczne informacje, nie opisuje w ogóle indywidualnych cech z powodu których należało uznać kamienicę w całości za zabytek nieruchomy, wskazuje jedynie "stan zachowania dobry, obiekt wymaga remontu pod nadzorem konserwatorskim". Niemal cała druga strona wzoru karty pozostaje niewypełniona. Należy zatem stwierdzić, że sporządzający ją K. M. nierzetelnie i nieprawidłowo wypełnił kartę ewidencyjną zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków, a organ nie dokonał prawidłowej weryfikacji treści karty ewidencyjnej w aspekcie zaistnienia przesłanek włączenia jej do wojewódzkiej ewidencji zabytków.

Sąd nie kwestionuje wiedzy i kompetencji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, ani też nie przesądza tego, że w istocie w dacie dokonania skarżonej czynności cechy, wartość i stan przedmiotowej kamienicy spełniał przesłanki uznania jej za zabytek nieruchomy w całości. Czynność materialno-techniczna dokonywana przez organ administracji publicznej Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków włączenia do WEZ ma nie tylko charakter wewnętrzny, lecz także zewnętrzny , gdyż wpływa na uprawnienia właściciela i ogranicza sposób wykonywania przez niego prawa własności. Ma zatem skutki wobec podmiotów administrowanych. Dlatego tak istotne jest to, aby uzewnętrznić powody włączenia nieruchomości do ewidencji zabytków, także z uwagi na poddanie takiej czynności kontroli sądowej (vide: wyrok WSA w Krakowie z 19 lipca 2024 r., sygn. II SA/Kr 720/24, dostępny jw.).

W toku niniejszego postępowania sądowego organ również zaniechał ewentualnego uzupełnienia materiału dowodowego, pozyskania i przedstawienia wszelkich możliwych dowodów, w tym archiwalnych, mogących wykazać, zabytkowy charakter i cechy kamienicy w całości lub w części jako zabytku nieruchomego – na stan w dacie dokonania skarżonej czynności. Jako organ wykwalifikowany mógł również przedstawić stosowna opinię sporządzona przez osobę dysponującą wiadomościami specjalnymi w dziedzinie ochrony zabytków, która mogłaby stanowić podstawę do oceny czy rzeczywiście w stanie faktycznym i prawnym istniejącym w dacie włączenia spornego budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków znajdowało to podstawę w obowiązujących przepisach prawa i nie można przypisać tej czynności cech dowolności.

Tymczasem uwzględniając uproszczony charakter postępowania w sprawie prowadzenia wojewódzkiej ewidencji zabytków, zdaniem Sądu w niniejszej sprawie Kujawsko-Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków nie wykazał w wystarczający sposób, że włączenie karty ewidencji zabytku kamienicy położonej przy ul. K. [...] w G. w całości, wbrew stanowisku skarżącego nie nosiło cech dowolności. Wyjaśnienia organu w przedmiotowym zakresie okazały się nieprzekonujące.

Niniejsze orzeczenie z uwagi na stwierdzenie dokonania skarżonej czynności z naruszeniem przepisów postępowania, który mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy stwierdza jedynie bezskuteczność czynności wojewódzkiego konserwatora zabytków dokonanej zarządzeniem z 24 stycznia 2018 r. polegającej na włączeniu ww. karty ewidencji zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, i nie działa z mocą wsteczną. Podkreślić również należy, że orzeczenie w niniejszej sprawie nie przesądza o tym, czy obecnie istnieją przesłanki do uznania przez właściwy organ, w przepisanym trybie, że sporna kamienica w całości lub części spełnia czy też nie przesłanki do uznania jej za zabytek nieruchomy i wynikających z tego konsekwencji.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania w postaci uiszczonego wpisu od skargi (200 zł) Sąd orzekł jak w punkcie drugim sentencji, na podstawie art. 200 w zw. z 205 § 1 p.p.s.a.

.