Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1602/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 6, 7, 8, art. 30 ust. 9, art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 § , art. 80, art. 107 § 1 i § 3
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Karina Gniewek – Berezowska WSA Piotr Godlewski /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2024 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 21 lipca 2023 r. nr SKO.4111.660.1815.2023 w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny - skargę oddala -


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1602/23

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi S.J. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z 21 lipca 2023 r. nr SKO.4111.660.1815.2023 dotycząca uchylenia decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, decyzją z 1 czerwca 2023 r. nr ŚRF.5220.204.2023 Burmistrz Miasta [...] uchylił od 1 czerwca 2023 r. swoją decyzję z 18 czerwca 2018 r. nr ŚRF.5220.148.2018 (wraz z późniejszymi zmianami) przyznającą S.J. (ur. [...] 1947 r.) zasiłek pielęgnacyjny. Wskazał, że S.J. od 1 stycznia 2022 r. pobierał dodatek pielęgnacyjny w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, a zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.), zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.

Od decyzji Burmistrza odwołanie złożył S.J., zarzucając brak wskazania kwoty, która stanowi nienależne świadczenie, do której zwrotu jest zobligowany. Nie zakwestionował, że przez pewien okres czasu dochodziło do wypłacania mu jednocześnie zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, jednak nie był świadomy braku prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego z chwilą, gdy zacznie pobierać dodatek pielęgnacyjny. Brak świadomości o tym, że świadczenie z MOPS stało się nienależne, nie wynika z jego lekkomyślności czy niedbalstwa, lecz z obiektywnych okoliczności wywołanych złym stanem zdrowia. Nie można więc mówić, że przyjmował zasiłek w złej wierze. Złożył do Burmistrza wniosek o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, jednak wadliwość wydanej decyzji uniemożliwia wskazanie konkretnej kwoty, o której umorzenie wnioskuje. Efektem zaskarżonej decyzji będzie najprawdopodobniej zwrócenie się przez organ do ZUS o pomniejszenie świadczenia emerytalnego.

SKO opisaną na wstępie decyzją z 21 lipca 2023 r. - działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 16 ust. 6 i art. 32 ust. 1 u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu podało, że wg art. 16 ust. 6 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Jak wynika z akt sprawy, na podstawie decyzji Burmistrza Miasta [...] z 18 czerwca 2018 r., zmienionej decyzją z 18 października 2018 r., S.J. był uprawniony i pobierał od stycznia 2022 r. zasiłek pielęgnacyjny. Zasadnie zatem organ pierwszej instancji uznał, iż w związku z brzmieniem art. 16 ust. 6 u.ś.r., tj. niemożnością pobierania dwóch świadczeń, zachodzi konieczność uchylenia prawa do jednego z nich, tj. zasiłku pielęgnacyjnego, o czym słusznie orzekł decyzją z 1 czerwca 2023 r.

W myśl art. 32 ust. 1 u.ś.r., organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Decyzja o zmianie albo uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie rodzinne wydawana w oparciu o art. 32 ust. 1 u.ś.r. ma charakter konstytutywny. Powoduje zmianę bądź uchylenie dotychczasowych uprawnień podmiotu i wywiera wyłącznie skutki ex nunc, tj. od chwili jej wydania na przyszłość.

Po stronie organu pierwszej instancji brak jest kompetencji do orzekania w kwestii podnoszonej w odwołaniu - wysokości nienależnie pobranego świadczenia, oraz ewentualnie jego umorzenia. Zgodnie z art. 16 ust. 7 u.ś.r., osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych (art. 16 ust. 8 u.ś.r.).

Przepis art. 16 ust. 7 u.ś.r. stanowi lex specialis w stosunku do art. 30 ust. 2 tej ustawy. Dotyczy jednego z rodzajów świadczeń rodzinnych, jakim jest zasiłek pielęgnacyjny i ściśle określonej sytuacji, w której zasiłek ten został pobrany jednocześnie z tożsamym co do jego celu świadczeniem (dodatkiem pielęgnacyjnym), a więc z naruszeniem zasady określonej w art. 16 ust. 6 tej ustawy. Art. 16 ust. 7 rozstrzyga też w sposób odmienny niż określa to art. 30 ust. 1 ustawy, sposób zwrotu tego świadczenia, co likwiduje kwestię jego ‘nienależności".

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Kolegium z 21 lipca 2023 r. S.J. wniósł o uchylenie jej i decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie:

a) przepisów postępowania, w szczególności art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3, 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a.,

b) przepisów materialnoprawnych, w szczególności art. 16 ust. 7 u.ś.r.

W uzasadnieniu wskazał, że złożył do Sądu Okręgowego w K. odwołanie od zawiadomienia ZUS w J. w przedmiocie przystąpienia do realizacji potrącenia z tytułu zasiłków wypłaconych z pomocy społecznej.

Zwrócił uwagę na działanie SKO, które wskazało, że pomniejszenie świadczenia emerytalnego o kwotę nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego następuje z mocy samego prawa i oddało tę kwestię do właściwości organów emerytalno-rentowych, nie pozostawiając żadnych uprawnień organowi właściwemu dla świadczeń rodzinnych. Z odpowiedzi ZUS wynika natomiast, że ZUS nie będzie wydawał decyzji administracyjnej w przedmiotowej sprawie, lecz w drodze czynności materialno-technicznych dokona potrącenia wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego przy wypłacie emerytury, bez konieczności wydawania w tym przedmiocie aktu administracyjnego określającego wysokość kwoty zwrotu świadczenia nienależnego.

Oznacza, to że żaden z tych organów nie czuje się właściwy do wydania decyzji, w której w sposób pozytywny zostałaby ustalona wysokość kwoty świadczenia podlegającego zwrotowi. Z takim zapatrywaniem skarżący się nie zgadza.

W jego sprawie doszło bowiem do sytuacji nieznanej ustawie, kiedy to zwykłe pismo informacyjne Burmistrza z 20 czerwca 2023 r. nr ŚRF.5220.204.2023.SZR stało się tytułem egzekucyjnym dla ZUS do dokonania potrąceń z emerytury. Na pewno nie taki jest cel powołanego przez obydwa organy przepisu art. 16 ust. 7 u.ś.r. To, że ZUS twierdzi, iż potrącenia środków pieniężnych dokonuje bezpośrednio na podstawie przepisów prawa, nie oznacza, że zarówno Burmistrz jak i ZUS są zwolnieni od wydania decyzji ustalającej wysokość kwoty podlegającej potrąceniu.

Powinność wydania decyzji o ustaleniu wysokości świadczenia które organ uważa za nienależne oraz o zwrocie tego świadczenia wynika z u.ś.r. Brak decyzji w tych kwestiach to bezpodstawne odmówienie skarżącemu możliwości skorzystania z ulg przewidzianych chociażby w przepisie art. 30 ust. 9 u.ś.r. przy dokonaniu oceny, czy nie zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Skarżący nie może być przecież gorzej traktowany niż inne osoby zobowiązane do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia tylko dla tego, że w stosunku do niego organ zastosował przepis art. 16 u.ś.r. Nie sposób dostrzec racjonalnych argumentów różnicujących sytuację osób zobowiązanych do zwrotu wyłącznie z powodu tej jednej okoliczności. Nie taki jest cel ustawy. Celem przepisu art. 16 u.ś.r., w szczególności ust. 7 i 8, jest usprawnienie egzekucji (zwrotu) świadczenia, które zostało uznane za nienależne.

Skarżący podkreślił, że nie kwestionuje faktu, że przez pewien okres czasu dochodziło do wypłacania mu jednocześnie zasiłku pielęgnacyjnego (MOPS) i dodatku pielęgnacyjnego (ZUS). Ważne w sprawie jednak jest to, że nie był świadomy, że od pewnego czasu pobiera jednocześnie dwa świadczenia oraz że nie podejmował jakichkolwiek działań, aby obydwa świadczenia wypłacane mu były jednocześnie. Zasiłek pielęgnacyjny został mu bowiem przyznany przez Burmistrza jeszcze w 2018 r., który nie pouczył go o braku prawa jego pobierania z chwilą, gdy z urzędu zostanie przyznany mu dodatek pielęgnacyjny. Skarżący również nie zorientował się, w którym momencie został przyznany mu dodatek pielęgnacyjny, albowiem nie otrzymał od ZUS w tym przedmiocie żadnej decyzji, a sam nie skojarzył ze sobą tych dwóch odległych od siebie czasowo faktów. Brak świadomości o tym, że świadczenie z MOPS stało się nienależne, nie wynika z jego lekkomyślności lub niedbalstwa, lecz z okoliczności obiektywnych wywołanych złym stanem zdrowia. Skarżący jest bowiem niepełnosprawny ruchowo, niezdolny do samodzielnej egzystencji, wymaga regularnego wsparcia innych osób, porusza się [...], rozpoznano u niego [...] i poddano go skomplikowanym operacjom [...] w Szpitalu Uniwersyteckim w K., dwukrotnie operowano go na Oddziale Chirurgicznym w J., jest osobą chorą na [...] i w 2022 r. przeszedł radykalne, wycieńczające leczenie onkologiczne w Szpitalu w B. (od tamtej pory [...]). Nie można więc mówić że przyjmował zasiłek pielęgnacyjny w złej wierze, jednak organ tych okoliczności nie starał się zbadać.

W tej szczególnej sytuacji zdrowotnej i majątkowej w jakiej znajduje się od wielu lat złożył do Burmistrza wniosek o umorzenie "nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego", albowiem zwrotne pobranie od niego tych pieniędzy pozbawi go środków na utrzymanie i leczenie. Burmistrz jednakże również tego wniosku nie badał merytorycznie tylko go odrzucił, powołując się na zapisy u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).

Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach w/w kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona, gdyż decyzja ta wraz z utrzymaną nią w mocy decyzją organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.

Materialnoprawną podstawę tych decyzji stanowił przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r., w myśl którego organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

W orzecznictwie wskazuje się, że każda z przesłanek wymienionych w tym przepisie stanowi samodzielną i odrębną podstawę uchylenia lub zmiany decyzji, a zakresy wszystkich wyszczególnionych podstaw uchylenia lub zmiany decyzji są rozłączne. Konstrukcja tego unormowania wskazuje, że jego zastosowanie warunkowane jest zaistnieniem określonych okoliczności faktycznych i prawnych mających wpływ na prawo do świadczenia, które ujawniły się już po nabyciu tego prawa, a więc po wydaniu ostatecznej decyzji przyznającej stronie świadczenie rodzinne. Podstawy do zastosowania uregulowanego powyższym przepisem trybu wzruszenia decyzji o przyznaniu świadczenia rodzinnego nie może więc stanowić okoliczność która istniała już przed wydaniem takiej decyzji, nawet jeżeli rzeczywiście stanowiła przeszkodę dla przyznania świadczenia i nie była znana organowi w dacie orzekania. W takiej sytuacji nie dochodzi bowiem do "zmiany" sytuacji strony czy też "wystąpienia" okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia już po jego nabyciu.

Punkt wyjścia w rozpoznawanej sprawie stanowi regulacja art. 16 ust. 6 u.ś.r., w myśl której zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.

Takie rozwiązanie wynika z tego, że obydwa świadczenia, a więc zarówno zasiłek pielęgnacyjny jak i dodatek pielęgnacyjny, spełniają podobny cel. Zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem rodzinnym przyznawanym w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (art. 16 ust. 1 u.ś.r.). Dodatek pielęgnacyjny ma natomiast za zadanie zabezpieczyć środki do życia osobie uprawnionej do emerytury lub renty, która została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat (art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. z 2023 r., poz. 1251).

Zgodnie z art. 16 ust. 7 u.ś.r., osobie której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Stosownie do ust. 8 tego artykułu, przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych.

Fakt jednoczesnego pobierania przez skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego z MOPS oraz dodatku pielęgnacyjnego z ZUS w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 maja 2023 r. nie jest przez niego kwestionowany. Przy wskazywanym braku świadomości tej okoliczności, jego zastrzeżenia budzi tryb dokonywania mu potrąceń z pobieranej emerytury wypłaconego za ten czas zasiłku pielęgnacyjnego, tj. bez wydawania w tym przedmiocie decyzji określającej wysokość przypadającej do zwrotu kwoty świadczenia nienależnego. Zdaniem skarżącego, uniemożliwia mu to skorzystanie z rozwiązań przewidzianych w art. 30 ust. 9 u.ś.r. (umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty) jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, a takie – wobec bardzo złego stanu zdrowia - upatruje w zagrożeniu braku niezbędnych środków na utrzymanie i leczenie.

W kontekście powyższego należy stwierdzić, że obowiązujące uregulowania prawne nie przewidują sytuacji, aby za ten sam okres czasu możliwe było pobieranie obu świadczeń, tj. zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego. W przypadku jednak faktycznego zaistnienia takiej sytuacji, ustawodawca pozbawił beneficjenta prawa do decydowania które świadczenie chce otrzymywać, uznając arbitralnie w przytoczonym wyżej art. 16 ust. 6 u.ś.r., że prawo do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego. Tym samym w przypadku pobrania za ten sam okres czasu zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, pierwszeństwo zostało z mocy ustawy przyznane dodatkowi pielęgnacyjnemu.

Procedura dochodzenia zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego - nienależnie pobranego w zbiegu z dodatkiem pielęgnacyjnym - unormowana w art. 16 ust. 7 u.ś.r. ma charakter uproszczony i szczególny w stosunku do uregulowanej w art. 30 u.ś.r. ogólnej procedury orzekania o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, odpowiadających zawartej w ust. 2 tego artykułu definicji "nienależnego świadczenia".

W związku z tym Sąd w pełni podziela stanowisko organu administracji I i II instancji, że aktualnie – odmiennie niż w przypadkach do których odnosi się art. 30 u.ś.r. - brak jest też podstaw prawnych do wydawania decyzji administracyjnej w przedmiocie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych i zobowiązania do ich zwrotu, bowiem potrącenie pobranych tytułem zasiłku pielęgnacyjnego kwot za okres za który przyznano dodatek pielęgnacyjny następuje z mocy prawa. Zgoda świadczeniobiorcy na dokonywanie potrąceń nienależnie wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego nie jest wymagana (tak też m.in. wyrok WSA w Warszawie z 25 stycznia 2022 r. I SA/Wa 1017/21 - LEX nr 3335793).

Szczególny w stosunku do art. 30 u.ś.r. charakter regulacji art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. przekłada się także na odmienny sposób zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego pobranego w zbiegu z dodatkiem pielęgnacyjnym, gdyż nie podlega on od razu zwrotowi w całości w wysokości określonej w decyzji, ale sukcesywnie, częściami, w trybie potrąceń dokonywanych z emerytury /renty. Procedura zwrotu nieprawnie wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego odbywa się więc niejako poza udziałem beneficjenta tego świadczenia i kończy się z chwilą przekazania ostatniej części potrącanego z emerytury /renty kwoty zasiłku pielęgnacyjnego na rachunek bankowy organu właściwego.

Nie oznacza to pozbawienia osoby która w zbiegu z zasiłkiem pielęgnacyjnym pobrała dodatek pielęgnacyjny prawa do uzyskania informacji (czy to od organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny, czy organu wypłacającego dodatek pielęgnacyjny) o wysokości kwoty podlegającej z tego tytułu potrąceniom, do czego jak już wspomniano wyżej nie jest jednak niezbędne wydanie stosownej decyzji (w okolicznościach sprawy skarżący o wysokości kwoty podlegającej potrąceniom tytułem zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 maja 2023 r., tj. 3 669,28 zł, został poinformowany pismem Burmistrza z 20 czerwca 2023 r. nr ŚRF.5220.204.2023.SZR).

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie – odmiennie niż wskazało to w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO – nie sposób zgodzić się z poglądem (wyrażanym także w orzecznictwie sądowym), że w przypadku do którego odnosi się art. 16 ust. 6 – 8 u.ś.r., niedopuszczalne jest zastosowanie rozwiązań o których mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r., w szczególności możliwości umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny), jako uzależnionej od wydania przez właściwy organ decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

W tym zakresie Sąd w pełni identyfikuje się z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 grudnia 2023 r. I OSK 2183/22 - LEX nr 3653393, że "uznanie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w zbiegu z pobieranym dodatkiem pielęgnacyjnym, za świadczenie nienależnie pobrane zostało przesądzone przez samego ustawodawcę w przywołanym wyżej art. 16 ust. 6 i 8 u.ś.r. Zatem niewydanie decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane nie pozbawia organu administracji właściwości do rozstrzygania w sprawie zastosowania ulgi np. w postaci umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Przy braku takiej kompetencji organu emerytalno-rentowego i w konsekwencji braku kognicji sądu powszechnego, osoba, która pobierała nienależne świadczenie rodzinne nie może być pozbawiona uprawnienia do ubiegania się o rozpatrzenie jej wniosku w trybie określonym w art. 30 ust. 9 u.ś.r. Nie ma przy tym podstaw do uznania w tym zakresie właściwości sądu powszechnego, skoro przedmiotowa sprawa nie dotyczy nienależnie pobranego świadczenia emerytalno-rentowego lub należnych do tego świadczenia dodatków, lecz dotyczy świadczenia rodzinnego, a tryb potrącenia określony w art. 16 ust. 7 u.ś.r., nie zmienia przedmiotu nienależnie pobranego świadczenia".

Jak wynika z analizy akt sprawy, stan zdrowia skarżącego jest poważny, zatem ponoszone koszty leczenia w kontekście wymogu dokonania potrąceń nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego mogą przekładać się na jego sytuację finansową i możliwości bieżącego utrzymania. W związku z powyższym złożony przez niego do Burmistrza wniosek o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego (zasygnalizowany w skardze) powinien podlegać merytorycznemu rozpatrzeniu, a wydana w tym zakresie decyzja w przypadku jego uwzględnienia wzięta pod uwagę przy rozliczeniu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

Stanowisko Sądu w powyższym zakresie nie wpływa na prawidłowość rozstrzygnięcia wynikającego z zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. W rozpoznawanej sprawie fakt przyznania skarżącemu dodatku pielęgnacyjnego został prawidłowo przez organy zakwalifikowany jako okoliczność skutkująca utratą przez niego uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego, a przez to uzasadniająca wydanie konstytutywnej (wywołującej skutki "ex nunc" - na przyszłość") decyzji na podstawie art. 32 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 6 u.ś.r. Organy przeprowadziły postępowanie z poszanowaniem przepisów k.p.a, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3, z uwzględnieniem istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego.

Z podanych względów Sąd orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a.