Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 104/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1, art. 64 ust. 1, art. 106 ust. 5
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca), Sędziowie Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 8 grudnia 2023 r. nr SKO/PS-411/156/2023 w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. J. (dalej: strona, skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: SKO, organ odwoławczy) z 8 grudnia 2023 r., nr SKO/PS-41/156/2023 utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Legnicy (dalej: Prezydent, organ pierwszej instancji) z 27 września 2023 r., nr DI.5120.Rd.2.8.2022/2023.MO w przedmiocie zmiany własnej decyzji ostatecznej z 1 kwietnia 2022 r. nr DI.5120.Rd.2.4.2022.MO w sprawie ustalenia opłaty za pobyt syna P. J. w Domu Pomocy Społecznej w L. w ten sposób, że począwszy od 1 września 2023 r. ustalono miesięczną odpłatność w wysokości 748,97 zł.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika m.in. że na podstawie decyzji Prezydenta z 5 września 2019 r. nr DI.4410.43.3.19.MO skierowano syna strony – P. J. do Domu Pomocy Społecznej w L. (dalej: DPS), gdzie przebywa od 14 lutego 2020 r.

Strona zgodnie z decyzją z 1 kwietnia 2022 r., nr DI.5120.Rd.2.4.2022.MO dopłaca do pobytu syna w DPS kwotę 229,63 zł miesięcznie.

Z kolei średni miesięczny koszt utrzymania w DPS został ustalony zarządzeniem nr 172/PM/2023 Prezydenta Miasta Legnicy z 22 marca 2023 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej w L. przy "ul. [...]" w 2023 r. wynosi 6.524,27 zł od kwietnia 2023 r. (Dz. Urz. Województwa Dolnośląskiego z 2023 r. poz. 2119 z dnia 29 marca 2023 r.).

Zgodnie z decyzją Prezydenta z 5 kwietnia 2023 r. nr DI.5120.M.31.1.2023.MF P. J. aktualnie ma ustaloną miesięczną odpłatność za ten pobyt w wysokości 1.573,51 zł.

Pismem z 31 sierpnia 2023 r. organ pierwszej instancji poinformował stronę, iż w związku z ponownym rozpatrywaniem sprawy ustalenia stronie odpłatności za pobyt syna w DPS konieczne jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu uaktualnienia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej strony.

W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 18 września 2023 r. ustalono, że strona mieszka sama, utrzymuje się z emerytury FUS z dodatkiem pielęgnacyjnym, która od marca 2023 r. decyzją ZUS z 1 marca 2023 r. wynosi 3.076,97 zł i przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, zgodnie z art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (tj. 2.328 zł). Wskazane podczas wywiadu środowiskowego stałe miesięczne wydatki w łącznej kwocie ok. 1.080 zł to: czynsz z wodą i śmieciami 500 zł, gaz + CO 250 zł, telefon komórkowy 31 zł, Internet 20 zł, energia 68 zł, leki 200 zł, ponadto podatek od nieruchomości 153 zł (rocznie). W ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego strona złożyła pisemne oświadczenie o następującej treści: "Nie deklaruję pomocy finansowej na rzecz pobytu syna P. J. w DPS w L. z powodu stanu zdrowia, trudnej sytuacji finansowej. Jestem po operacji nowotworu złośliwego piersi, po ostrym zawale serca, licznych chorobach przewlekłych. Czeka mnie kolejna operacja serca - termin 26 września 2023 r. w szpitalu MCZ L. Wystąpię z podaniem o częściowe zwolnienie z opłat za syna".

Wobec powyższych ustaleń, Prezydent wydał opisaną na wstępie decyzję z 27 września 2023 r., nr DI.5120.Rd.2.8.2022/2023.MO w przedmiocie zmiany własnej decyzji ostatecznej z 1 kwietnia 2022 r. w sprawie ustalenia opłaty za pobyt syna w DPS w ten sposób, że począwszy od 1 września 2023 r. ustalono miesięczną odpłatność w wysokości 748,97 zł.

W uzasadnieniu tej decyzji wyjaśniono, że 70% dochodu P. J. nie pokrywa w całości kosztów utrzymania w placówce, dlatego do dopłaty pozostaje kwota 4.950,76 zł miesięcznie (6.524,27 zł - 1.573,51 zł). Podano także, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż krąg zobowiązanych do partycypowania w kosztach utrzymania P. J. w domu pomocy społecznej stanowi strona, jako wstępna (matka), gdyż jedyny zstępny (syn) jest małoletni. P. J. jest kawalerem, nigdy nie był żonaty. Stąd strona jest zobowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt syna w Domu Pomocy Społecznej w L. w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy jej dochodem (3.076,97 zł) a 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (2.328 zł).

Organ pierwszej instancji dokonał przy tym oceny w kontekście możliwości strony do wnoszenia proponowanej opłaty. Ustalił, że z uwagi na wiek i liczne schorzenia strona jest pod stałą opieką specjalistycznych poradni lekarskich z zaleceniami redukcji masy ciała, przestrzegania diety cukrzycowej i regularnego zażywania leków. Stałe miesięczne wydatki strony związane z utrzymaniem mieszkania, mediami i zakupem leków wynoszą około 1.080 zł, do dyspozycji strony pozostaje kwota około 2.000 zł. Nie zmniejsza to znacząco zdolności strony do ponoszenia opłaty we wskazanych miesiącach. Dlatego organ pierwszej instancji uznał, że strona jest w stanie partycypować w kosztach utrzymania syna w DPS w kwocie 748,97 zł miesięcznie od września 2023 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona podała, że jest 81-letnią samotną emerytką, wdową z licznymi schorzeniami (leczy się onkologicznie, neurologicznie, diabetologicznie, okulistycznie, nefrologicznie, kardiologicznie) oraz jest pod opieką chirurga naczyniowego. Argumentowała, że leczenie nie zawsze jest opłacane przez NFZ, konsultacja u chirurga naczyniowego, zlecona przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, musiała się odbyć prywatnie, wizyta kosztowała 300 zł (dołączyła fakturę). Jej stan zdrowia wymaga zażywania leków ratujących życie - są drogie i płatne 100% (dołączyła fakturę). Wskazała także, że jest osobą niepełnosprawną (głębokie upośledzenie słuchu), ma problemy z poruszaniem się i utrzymaniem równowagi (dołączyła dokumentację). W odwołaniu ponadto argumentowała, że jej stałe wydatki miesięczne to: czynsz, woda, śmieci 500 zł, co ok. 475 zł, tel. komórkowy 31 zł, internet 20 zł, energia 68 zł, ubezpieczenie domu 37 zł, ubezpieczenie na życie 44,50 zł, leki 200 zł, podatek od nieruchomości 12,75 zł (153 zł rocznie), opłaty pocztowe 25 zł, składki związkowe 13,50 zł, woda mineralna, napoje, jogurty itp. dostarczane synowi podczas cotygodniowych odwiedzin 80 zł, z poczucia obowiązku wspiera finansowo wnuka w kwocie ok. 200 zł. To oznacza, że jej miesięczne koszty utrzymania wynoszą 1.706,75 zł. Wobec powyższego strona wniosła o pozostawienie odpłatności na dotychczasowym poziomie.

SKO po rozpatrzeniu odwołania decyzją z 8 grudnia 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W obszernym uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił podstawę prawną świadczenia a także przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych jak i poglądy przedstawicieli literatury przedmiotu. Konstatował, że z uwagi na zmianę sytuacji dochodowej strony w związku z waloryzacją emerytury oraz po analizie możliwości strony do wnoszenia opłaty, na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił stronie od 1 września 2023 r. odpłatność za pobyt syna w DPS w wysokości 748,97 zł miesięcznie, po uwzględnieniu kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 3.076,97 zł - 2.328 zł. Natomiast w związku z zawartym w odwołaniu od decyzji wnioskiem strony o pozostawienie opłaty na dotychczasowym poziomie 229,63 zł, czyli faktycznym wnioskiem o częściowe zwolnienie z opłaty, wskazał, iż zwolnienie z odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej może nastąpić dopiero po uprzednim skonkretyzowaniu i zindywidualizowaniu tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej lub umowie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów art. 106 ust. 5 w związku z art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 i ust 2d ustawy o pomocy społecznej poprzez przyjęcie, że odpłatność wyliczona przez organ I instancji jest dokonana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W uzasadnieniu wskazała, że podnosiła i podnosi, iż jej dochody i wydatki związane z jej zdrowiem w przypadku utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji, uniemożliwią jej wydatki konieczne na jej zdrowie, co podnosiła przed organem pierwszej instancji oraz przed SKO.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Na wstępie Sąd dostrzega, że kontrola legalności w niniejszej sprawie dotyczy decyzji SKO którą utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie zmiany własnej decyzji ostatecznej w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w DPS.

Materialnoprawne uwarunkowania ww. zawierają przepisy ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej: u.p.s.).

Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Przy czym osoby określone w pkt 2 i 3 oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

W myśl art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Opłata obciążająca małżonka, wstępnych i zstępnych za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej może zostać nałożona albo na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. albo na podstawie decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.).

Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 2e u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Dalej, przepis art. 64 ust. 1 u.p.s. przewiduje możliwość zwolnienia zarówno osób wnoszących opłatę (a więc osób, których obowiązek został już ustalony), jak i osób obowiązanych do wnoszenia tej opłaty (a więc osób w stosunku do których nie wydana została jeszcze decyzja administracyjna). Należy bowiem zwrócić uwagę na zmianę brzmienia tego przepisu, która nastąpiła z dniem 4 października 2019 r., na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690). W myśl aktualnego brzmienia omawianego przepisu, osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Sąd podkreśla, że z punktu widzenia dokonanej zmiany legislacyjnej treści art. 64 u.p.s., ale także i procesowych uprawnień skarżącej w sprawie, istotne znaczenie ma użyte w treści art. 64 u.p.s. sformułowanie: "osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek".

A zatem jako ugruntowany należy już uznać pogląd, że w obecnym stanie prawnym z opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Przepis ten w brzmieniu sprzed omawianej nowelizacji uprawniał do ubiegania się o uzyskanie zwolnienia z opłat jedynie osoby wnoszące opłatę. W wyniku zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. prezentowany w orzecznictwie pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się już nieaktualny. Rozszerzono zatem krąg osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty o osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Oznacza to, że strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia o zwolnieniu z opłat w decyzji ustającej ich wysokość.

Co istotne, należy zaakcentować, że znowelizowana treść art. 64 u.p.s. nie zmienia generalnej zasady, w myśl której, procedowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie z odpłatności musi zostać poprzedzone ustaleniem tej odpłatności osobie, która występuje z wnioskiem o zwolnienie. Skutkiem wprowadzonej nowelizacji jest natomiast możliwość orzekania w przedmiocie wniosku o zwolnienie w ramach postępowania prowadzonego w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt pensjonariusza w DPS. Innymi słowy, uzasadnione stało się odejście od dotychczasowej praktyki orzeczniczej, że postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności oraz postępowanie w sprawie zwolnienia z tej odpłatności to dwa różne postępowania, które powinny zostać zakończone odrębnymi decyzjami, przy czym decyzja w przedmiocie zwolnienia może być wydana dopiero po uostatecznieniu się decyzji o ustaleniu odpłatności za pobyt pensjonariusza w domu pomocy społecznej. (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2023 r., I OSK 318/22, wyrok WSA w Krakowie z 22 kwietnia 2024 r., III SA/Kr 169/24; wyrok WSA w Bydgoszczy z 19 lutego 2024 r., IV SA/Bd 848/23; wyrok WSA we Wrocławiu z 13 lutego 2024 r., IV SA/Wr 265/23, wyrok WSA w Gliwicach z 21 sierpnia 2024 r., II SA/Gl 246/24 oraz wyrok WSA w Poznaniu z 30 października 2024 r., IV SA/Po 471/24 ).

Przekładając powyższą regulację prawną na grunt rozpoznawanej sprawy należy jednak uwzględnić, że strona skarżąca obecnie jest jednocześnie "osobą zobowiązaną" jak i "wnoszące opłatę" na podstawie opisanej wcześniej decyzji Prezydenta z 1 kwietnia 2022 r., na podstawie której dopłaca do pobytu syna w DPS kwotę 229,63 zł miesięcznie.

Z kolei zaskarżona decyzja SKO utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji z 27 września 2023 r. w przedmiocie zmiany tejże własnej decyzji ostatecznej z 1 kwietnia 2022 r. na podstawie przepisu art. 106 ust. 5 u.p.s., według którego, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Wypada przy tym dostrzec, że wspomniany przepis ma zastosowanie do zmian w sytuacji majątkowej lub osobistej strony, jakie nastąpiły po wydaniu decyzji. Decyzja wydawana w oparciu o art. 106 ust. 5 u.p.s. służy zatem ustaleniu na nowo (aktualizacji) wysokość opłaty za pobyt mieszkańca DPS. W konsekwencji tego, wiążące pozostają wcześniejsze ustalenia, że strona obowiązana do wnoszenia zaktualizowanej opłaty w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. również może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie na podstawie art. 64 u.p.s. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia o zwolnieniu z opłat w decyzji zmieniającej ich wysokość na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s.

Analiza akt administracyjnych wskazuje, że skarżąca w ramach postępowania prowadzonego w celu zmiany decyzji z 1 kwietnia 2022 r. konsekwentnie podnosiła brak możliwości jej ponoszenia opłaty za DPS z uwagi zły stan zdrowia i trudną sytuację majątkową. Sygnalizowała to zarówno w ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 18 września 2023 r. (zob. oświadczenie strony) jak i w treści odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z 27 września 2023 r.

Złożenie wniosku w tym zakresie obligowało zatem organy do jego adekwatnego procesowego rozpatrzenia. Aktualnie - jako oczywiście błędne - należy bowiem uznać stanowisko SKO, że zwolnienie z odpłatności za pobyt mieszkańca w DPS może nastąpić dopiero po uprzednim skonkretyzowaniu i zindywidualizowaniu tego obowiązku w decyzji administracyjnej lub umowie.

Należy więc powtórzyć, że przy ustalaniu lub aktualizacji wysokości opłaty obciążającej daną osobę, organy winny uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., lecz także możliwości osoby zobowiązanej, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem krewnego/małżonka w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej (por. wyroki NSA z 20 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1620/22 i z 6 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 1152/22).

Sąd przy tym naturalnie dostrzega, że zarówno uzasadnianie decyzji organu pierwszej instancji jak i zaskarżonego rozstrzygnięcia SKO zawierało rozważania dotyczące sytuacji osobistej strony skarżącej, niemniej nie przedłożyły się na procesowy kształt odrębnego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia z opłaty.

W tym stanie sprawy – wobec jednoznacznego stanowiska strony skarżącej - organ pierwszej instancji powinien rozstrzygnąć kwestię zwolnienia z opłaty w decyzji o ustaleniu stronie wysokości odpłatności za pobyt syna w DPS, czego jednak formalnie nie uczynił. Z kolei organ odwoławczy pomimo podtrzymania w odwołaniu stanowiska strony o braku możliwości ponoszenia opłaty wadliwie utrzymał rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w mocy.

Zaskarżona decyzja narusza więc zarówno art. 7 w związku z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. jak i art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 3 u.p.s. gdyż SKO błędnie przyjął, że kwestia możliwości częściowego lub całkowitego zwolnienia z ponoszenia odpłatności pozostaje do rozważenia w odrębnym, późniejszym postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 64 u.p.s.

Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję SKO a także poprzedzającą decyzję Prezydenta na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), w związku z art. 135 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organy obu instancji uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku. W szczególności zostanie kwestia całkowitego bądź częściowego zwolnienia skarżącej z opłaty już w ramach postępowania w przedmiocie zmiany wysokości opłaty. Przy tym zostanie dokonana dogłębna analiza sytuacji finansowej skarżącej, także z uwzględnieniem jej zarzutów wynikających z odwołania, które dotyczyły zarówno stanu zdrowia jak i rzeczywistej wysokości ponoszonych wydatków.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.