Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1490/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6075 Działalność zawodowa w dziedzinie gospodarowania nieruchomościami
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174, art. 178 ust. 2
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: § 26
journal: Dz.U. 2004 nr 207 poz 2109
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego
article: art. 153, art. 190
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Jacek Czaja (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 1061/19 w sprawie ze skargi I. F. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 28 lutego 2019 r. nr DGN.4.6651.72.2016.KW.3.KOZ-R/595 w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej rzeczoznawcy majątkowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 1061/19, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 259; dalej: p.p.s.a.), uchylił decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z 28 lutego 2019 r. nr DGN.4.6651.72.2016.KW.3.KOZ-R/595 w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej rzeczoznawcy majątkowego I. F. (skarżąca) i zasądził od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz skarżącej 200 zł z tytułu kosztów postępowania.

Sąd pierwszej instancji w swoim rozstrzygnięciu między innymi wziął pod uwagę następujące okoliczności.

Decyzją z [...] grudnia 2011 r., na podstawie art. 195a ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.; dalej: ugn), organ orzekł o zastosowaniu wobec skarżącej kary dyscyplinarnej w postaci zawieszenia uprawnień zawodowych na okres 3 miesięcy. Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ zwrócił się do Komisji Odpowiedzialności Zawodowej (dalej KOZ) o ponowne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. W jego następstwie KOZ stwierdziła, że skarżąca wykonując czynności zawodowe podczas sporządzania operatu szacunkowego z 23 sierpnia 2010 r., naruszyła przepis art. 175 ust. 1 ugn, przepisy § 3 ust. 2, § 4 ust. 1 i ust. 4 oraz § 56 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. Nr 207, poz. 2109 ze zm., dalej rozporządzenie z 21 września 2004 r.), a także przepisy pkt 4.1, 4.2. i 4.3. standardu zawodowego rzeczoznawców majątkowych "Wycena dla zabezpieczenia wierzytelności" (Dz.Urz. MI z 2010 r. Nr 1, poz. 1). Organ decyzją z [...] lipca 2013 r. utrzymał w mocy ww. własną decyzję z [...] grudnia 2011 r. o zastosowaniu wobec skarżącej kary dyscyplinarnej w postaci zawieszenia uprawnień zawodowych na okres 3 miesięcy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 marca 2014 r. oddalił skargę skarżącej na powyższą decyzję. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2443/14, uchylił wskazany wyrok WSA, jak również decyzję organu z [...] lipca 2013 r. NSA wskazał, że postępowanie prowadzone z tytułu odpowiedzialności zawodowej ma szczególny charakter, gdyż wydając decyzję o zastosowaniu kary dyscyplinarnej, organ opiera je na dowodach zgromadzonych w aktach sprawy, a więc dowodach zgromadzonych w trakcie postępowania wyjaśniającego przez Komisję Odpowiedzialności Zawodowej (KOZ). Stosuje się w tym postępowaniu zasady zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego; w przepisach art. 194-195a ugn oraz przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 11 stycznia 2008 r. w sprawie postępowania z tytułu odpowiedzialności zawodowej rzeczoznawców majątkowych, pośredników w obrocie nieruchomościami oraz zarządców nieruchomości (Dz.U. Nr 11, poz. 66). Stwierdzenie niewypełnienia (przez rzeczoznawcę) obowiązków wymienionych w art. 178 ust. 1 ugn, oznacza obowiązek nałożenia kary dyscyplinarnej - rodzaj tej kary należy natomiast do uznania organu (art. 178 ust. 2 ugn). Gradacja kar dyscyplinarnych - od upomnienia do pozbawienia uprawnień zawodowych - wskazuje, że podstawowym kryterium zastosowania odpowiedniej kary do rozmiaru niewypełnienia obowiązków, o których mowa w art. 175 tej ustawy, jest ciężar gatunkowy naruszeń obowiązków zawodowych przez rzeczoznawcę majątkowego i ewentualne skutki tych naruszeń dla podmiotu, na którego rzecz wykonywane były czynności szacowania nieruchomości oraz skutki dla interesu społecznego polegającego między innymi na utrzymaniu wysokiego zaufania publicznego do tego zawodu. Ocena postawy osobistej rzeczoznawcy podlegającego odpowiedzialności zawodowej może stanowić dodatkowe kryterium zastosowania określonej kary dyscyplinarnej. W art. 175 ust. 1 ugn wskazuje się na obowiązek wykonywania czynności rzeczoznawstwa zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów prawa, standardami zawodowymi, zasadami etyki oraz ze szczególną starannością. Zatem niezależnie od odpowiedzialności za naruszenie przepisów prawa określających zasady wyceny, standardów zawodowych lub zasad etyki, weryfikowany jest także stopień staranności, a zatem wina rzeczoznawcy majątkowego. Zdaniem NSA w sprawie zabrakło pogłębionej analizy tych wszystkich czynników.

Po ponownym rozpatrzenia sprawy, organ decyzją z [...] lutego 2019 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. Uwzględniając skargę na tę decyzję WSA w Warszawie wskazał, że organ nie dostosował się o wszystkich wskazań (wytycznych) wynikających z wyroku NSA, czym naruszył art. 153 p.p.s.a. Co do wymiaru kary w istocie powielił wcześniejsze stanowisko, bez wymaganego pogłębienia argumentacji - stosownie do wskazań wynikających z wyroku NSA. Zdaniem WSA, w zakresie zarzutu braku staranności, o której mowa w art. 175 ust. 1 ugn, przy wycenie nieruchomości, organ brał pod uwagę przede wszystkim rodzaj naruszeń popełnionych przez skarżącą w sporządzonym operacie, bez wystarczającego uwzględnienia dotychczasowej drogi zawodowej skarżącej i jej postawy wobec obowiązków. Dokonana w tych warunkach przez organ ocena wymiaru kary jest niewystarczająca i wymaga uzupełnienia przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Tym samym organ dopuścił się naruszenia przepisów art. 7,77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto WSA stwierdził, że cechą decyzji administracyjnej jest jej wykonalność, bowiem stosownie do przepisu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały. Decyzja jest niewykonalna, gdy przewiduje obowiązek strony niemożliwy do wykonania, a niewykonalność ta jest następstwem przeszkód o charakterze nieusuwalnym. Trwała niewykonalność obowiązku zachodzi wówczas, gdy czynności składające się na jego treść są niewykonalne z przyczyn technicznych lub prawnych tkwiących w ich naturze. WSA podniósł, że w trakcie rozprawy skarżąca oświadczyła, że nie prowadzi działalności rzeczoznawcy majątkowego i "nie zamierza do tego wracać" - wykreśliła się z tej działalności w 2013 r. i jedynie do lipca 2016 r. była "zatrudniona u męża" jako rzeczoznawca, co koresponduje z dowodem z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG), z którego wynika, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami i wykreśliła się z rejestru 9 kwietnia 2013 r. Potwierdzenie tych okoliczności oznaczałoby, że w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji (28 lutego 2019 r.) skarżąca nie wykonywała już zawodu rzeczoznawcy majątkowego nie posiadając tego statusu, co zaważyłoby na ocenie wykonalności zaskarżonej decyzji, gdyż zawieszenie uprawnień zawodowych osobie, która zawodu nie wykonuje byłoby z natury niewykonalne, a decyzja byłaby z tego powodu nieważna. Przed wydaniem decyzji należało zdaniem WSA wyjaśnić status zawodowy skarżącej, w tym, czy prowadzi ona nadal działalność rzeczoznawcy majątkowego i zachowuje status rzeczoznawcy, a następnie dostosować rodzaj kary do wyniku tych ustaleń. Niewykonywanie działalności rzeczoznawcy majątkowego na dzień wydania decyzji nie usuwa odpowiedzialności dyscyplinarnej za wcześniejsze uchybienia zawodowe, może jednak wpływać na rodzaj zastosowanej kary dyscyplinarnej, a to z racji wykonalności takiej kary. Organ nie wyjaśnił tej okoliczności czym naruszył przepisy postępowania - art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Zdaniem WSA, opisana kwestia statusu zawodowego skarżącej jest okolicznością wypełniającą dyspozycję art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż ustalenie braku statusu rzeczoznawcy majątkowego determinowałoby w sprawie co najmniej zastosowanie innego rodzaju kary dyscyplinarnej. Ponadto WSA podniósł, że po dokonaniu tego ustalenia organ dostosuje rodzaj (wymiar) kary do tego statusu, żeby decyzję tę cechował przymiot wykonalności i współmierność zastosowanej kary - nie tylko w kontekście odnotowanych i przesądzonych już wyrokiem NSA uchybień sporządzonego przez skarżącą operatu szacunkowego nieruchomości, ale również ze względu na stopień zawinienia skarżącej. Jak wynika bowiem z wyroku NSA, uprzednio brak było pogłębionej analizy okoliczności decydujących o karze oraz pominięto element subiektywny (wina) skarżącej, gdyż organ nie ustosunkował się do wskazywanej w sprawie okoliczności braku możliwości porównania nieruchomości podobnych pod względem wieku zabudowy, wobec nieodnotowania takich transakcji na analizowanym rynku. Pominięto też dodatkową wycenę nieruchomości metodą porównawczą, która potwierdziła wnioski kwestionowanego operatu w zakresie oszacowania wartości nieruchomości.

Zdaniem WSA, organ pominął wyczerpującą analizę problematyki winy skarżącej, a ponadto, w świetle jednoznacznych ocen i wskazań wyroku NSA, stanowisko organu stanowi polemikę z wyrokiem NSA, wbrew bowiem wytycznym, organ sam ustalił, które okoliczności stanu faktycznego należy brać w sprawie pod uwagę w sensie przesądzenia o treści podjętego w niej rozstrzygnięcia, z jednoczesnym pominięciem wiążących go wskazań NSA co do dalszego postępowania, z których ewidentnie też wynika celowość rozważenia miarkowania zastosowanej wobec skarżącej kary dyscyplinarnej do upomnienia lub nagany. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zarzuty skargi dotyczące wymiaru kary są uzasadnione. WSA podniósł, że gradacja kar dyscyplinarnych - od upomnienia do pozbawienia uprawnień zawodowych - wskazuje, że podstawowym kryterium zastosowania kary adekwatnej do rozmiaru niewypełnienia obowiązków, o których mowa w przepisie art. 175 ustawy, jest ciężar gatunkowy naruszeń obowiązków zawodowych przez rzeczoznawcę majątkowego i ewentualne skutki tych naruszeń dla podmiotu, na którego rzecz wykonywane były czynności szacowania nieruchomości oraz skutki dla interesu społecznego - polegającego m.in. na utrzymaniu wysokiego zaufania publicznego do tego zawodu (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2016 r. II GSK 1881/15). Wprawdzie organ podał okoliczności wzięte pod uwagę przy wymiarze kary zawieszenia skarżącej uprawnień zawodowych na okres 3 miesięcy, akcentując, że zaistniałe uchybienia miały charakter istotny i odnosiły się do podstawowych przepisów z zakresu szacowania nieruchomości, tym samym poddając w wątpliwość rzetelność sporządzonego operatu szacunkowego, jednakże zdaniem WSA jest to argumentacja ogólnikowa i lakoniczna, bez wystarczającego przełożenia na okoliczności stanu faktycznego tej sprawy. Organ pominął stanowisko, oceny i wskazania co do dalszego postępowania wynikające z wiążącego w sprawie wyroku NSA, uznając, że jedyną adekwatną karą dla skarżącej będzie zawieszenie uprawnień zawodowych na okres 3 miesięcy. Nie uzasadnił powodów, dla których nie wziął pod uwagę - także w związku z tym wyrokiem - kary upomnienia i nagany oraz pominął szczegółową analizę cech osobistych skarżącej, jako rzeczoznawcy majątkowego oraz dotychczasowego przebiegu jej kariery zawodowej, w tym opinię zawodową, jak również nie rozważył, czy wystąpiły i jakie negatywne skutki nieprawidłowości operatu dla podmiotu, na którego rzecz wykonywane były czynności szacowania nieruchomości oraz skutki dla interesu społecznego.

II.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Minister Finansów, Inwestycji i Rozwoju, który zaskarżając ten wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a nadto zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

1) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

I. art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 153 i 190 p.p.s.a. oraz art. 7,77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe uznanie, że organ nie dokonał oceny sprawy zgodnie z wiążącymi wytycznymi wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego,

II. art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz w zw. art. 174 ust. 2 i 178 ust. 1 ugn przez błędne przyjęcie, że organ nie wyjaśnił, czy decyzja podlegałaby wykonaniu z uwagi na nieustalenie statusu zawodowego ukaranego rzeczoznawcy majątkowego,

III. art. 145 § 1 pkt 1 lit b w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że w sprawie występuje nowa okoliczność mająca wpływ na wynik sprawy,

IV. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 26 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, poprzez błędne przyjęcie, że organ powinien był dokonać analizy problemu rozszerzenia badanego rynku;

2) art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 178 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 174 ust. 2 i ust. 3b oraz w zw. z art. 174 ust. 7 pkt 1 i 2 ugn, poprzez błędną wykładnię i uznanie, że kara w stosunku do rzeczoznawcy majątkowego może zostać nałożona tylko w przypadku prowadzenia przez rzeczoznawcę we własnym imieniu działalności gospodarczej jednoosobowo lub w ramach spółki osobowej w zakresie szacowania nieruchomości, lub w ramach stosunku pracy lub umowy cywilnoprawnej u podmiotu prowadzącego działalność w zakresie szacowania nieruchomości.

Argumenty na poparcie podniesionych zarzutów przedstawione zostały w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

III.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym.

W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania, jak też nie zostały spełnione warunki, wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał niniejszą sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

Mając na uwadze charakter podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za konieczne rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutu naruszenia prawa materialnego. Zarzut ten powiązano z błędną wykładnią art. 178 ust. 1 w zw. z art. 174 ust. 2 i ust. 3b oraz w zw. z art. 174 ust. 7 pkt 1 i 2 ugn. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, na skutek błędu w wykładni tych przepisów sąd pierwszej instancji miał uznać, że na rzeczoznawcę majątkowego może zostać nałożona kara tylko w przypadku prowadzenia przez niego "we własnym imieniu działalności gospodarczej jednoosobowo lub w ramach spółki osobowej w zakresie szacowania nieruchomości, lub w ramach stosunku pracy lub umowy cywilnoprawnej u podmiotu prowadzącego działalność w zakresie szacowania nieruchomości".

Jak jednak wynika wprost z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, sąd pierwszej instancji poglądu takiego nie wyraził, natomiast stwierdził jedynie, że skarżąca od 2013 r. "nie prowadzi działalności rzeczoznawcy majątkowego", a od 2016 r. nie jest także zatrudniona jako rzeczoznawca. Zdaniem WSA, okoliczności te - o ile zostaną potwierdzone przez organ - zaważą "na ocenie wykonalności zaskarżonej decyzji, gdyż zawieszenie uprawnień zawodowych osobie, która zawodu nie wykonuje byłoby z natury niewykonalne, a decyzja byłaby z tego powodu nieważna".

Przywołanie powyższego stanowiska WSA było niezbędne, gdyż w świetle przytoczonej tezy jest oczywiste, że sąd pierwszej instancji okoliczność niewykonywania przez skarżącą działalności zawodowej rzeczoznawcy majątkowego - w dacie orzekania o odpowiedzialności zawodowej i wymierzania kary za niewypełnienie obowiązków, o których mowa w art. 175 ust. 1-3 ugn - postrzega jako przesłankę negatywną orzeczenia kary dyscyplinarnej zawieszenia uprawnień zawodowych na okres od 3 miesięcy do 1 roku (art. 178 ust. 2 pkt 3 ugn), nie zaś jako wyłączenie w ogóle nałożenia kary dyscyplinarnej. Konfrontacja tezy zawartej w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej z rzeczywistym poglądem sądu pierwszej instancji, prowadzi do wniosku o braku usprawiedliwionych podstaw wskazanego zarzutu skargi kasacyjnej, który w istocie nie odnosi się do stanowiska przyjętego przez WSA.

Podkreślić przy tym należy, że w świetle art. 174 ust. 7 ugn, określającego formy wykonywania zawodu rzeczoznawcy majątkowego, a mianowicie (1) prowadzenie we własnym imieniu działalności gospodarczej jednoosobowo lub w ramach spółki osobowej w zakresie szacowania nieruchomości, lub (2) praca w ramach stosunku pracy lub umowy cywilnoprawnej u podmiotu prowadzącego działalność w zakresie szacowania nieruchomości, okoliczność niewykonywania tego zawodu w żadnej z prawnie dopuszczalnych form ma oczywiste znaczenie z punktu widzenia obowiązku konkretyzacji dyrektyw wymiaru kar określonych w art. 178 ust. 2 ugn. Jest to tym bardziej istotne, jeśli wziąć pod uwagę brak ustawowych kryteriów wymiaru kar dyscyplinarnych, co wymaga ustalania dyrektyw wymiaru kar we właściwie ustalonym kontekście społecznym i prawnym, aby w konkretnym przypadku uniknąć zarzutu arbitralności i naruszenia innych warunków rzetelnego postępowania, w celu realizacji wymogu sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy. Podkreślić należy, że obowiązujący model odpowiedzialności zawodowej rzeczoznawcy majątkowego, niezależnie od wspominanego wyżej deficytu - jak też innych - regulacji ustawowej, musi być realizowany z poszanowaniem konstytucyjnych i prawnomiędzynarodowych zasad rzetelnego postępowania, bowiem wiąże się on ze stosowaniem prawa represyjnego wobec jednostki, w którym możliwe jest pozbawienie prawa do wykonywania zawodu, a więc środka o najwyższym stopniu dolegliwości, pozbawiającego jednostkę konstytucyjnej wolności wyboru i wykonywania zawodu (art. 65 ust. 1 Konstytucji).

Nieusprawiedliwione są także zarzuty naruszenia przepisów postępowania, podniesione w punktach 1. I-II i IV petitum skargi kasacyjnej. W tym zakresie zasadnicze znaczenie ma zarzut naruszenia art. 153 i 190 p.p.s.a., gdyż autor skargi kasacyjnej na tej podstawie kwestionuje ocenę wyrażoną przez WSA o zasadności zarzutów skargi co do wymiaru kary - "w związku z wyrokiem NSA, którym organ (a obecnie Sąd) był związany". Jak trafnie zauważył sąd pierwszej instancji, w zakresie dyrektyw wymiaru kary wypowiedział się w tej sprawie wprost NSA w wyroku z 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2443/14, w którym wskazał, że wybór rodzaju kary z art. 178 ust. 2 ugn przez organ orzekający nie może być dowolny, przy czym gradacja kar dyscyplinarnych wskazuje, że podstawowym kryterium zastosowania odpowiedniej kary do rozmiaru niewypełnienia obowiązków, o których mowa w art. 175 u.g.n, jest właśnie ciężar gatunkowy naruszeń obowiązków zawodowych przez rzeczoznawcę majątkowego i ewentualne skutki tych naruszeń dla podmiotu, na którego rzecz wykonywane były czynności szacowania nieruchomości oraz skutki dla interesu społecznego polegającego między innymi na utrzymaniu wysokiego zaufania publicznego do tego zawodu (wyrok NSA z 20 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 397/13). NSA zauważył, że ocena postawy osobistej rzeczoznawcy majątkowego może stanowić dodatkowe kryterium zastosowania określonej kary dyscyplinarnej, a ponadto, niezależnie od odpowiedzialności za naruszenie przepisów prawa określających zasady wyceny, standardów zawodowych lub zasad etyki, weryfikowany powinien być również "stopień staranności, a zatem wina rzeczoznawcy majątkowego", przy czym NSA uznał, że "w sprawie zabrakło pogłębionej analizy tych wszystkich czynników", gdyż w decyzji (z 22 lipca 2013 r.) "organ formalnie wskazując na brak należytej staranności w istocie w ogóle nie poświęcił uwagi elementowi subiektywnemu przy wymiarze kary".

Odnosząc wskazane wyżej wymagania do oceny wyrażonej przez sąd pierwszej instancji oraz argumentów przedstawionych w skardze kasacyjnej w zakresie uzasadnienie tego zarzutu, zauważyć należy, że autor skargi kasacyjnej nie zakwestionował skutecznie oceny wyrażonej przez WSA. Co więcej, uzasadnienie skargi kasacyjnej wręcz potwierdza ową ocenę, skoro stwierdzono, że nie jest wiadome, "kto i w jakim zakresie mógłby wystawić opinię rzeczoznawcy majątkowemu, którą należałoby uwzględnić w postępowaniu dyscyplinarnym" (s. 3 skargi kasacyjnej). Wbrew tezie skargi kasacyjnej, okoliczności braku obowiązku przynależności do organizacji zawodowych rzeczoznawców majątkowych oraz nierozpatrywania skarg na rzeczoznawców majątkowych przez istniejące organizacje, nie uniemożliwiają pozyskania opinii o pracy skarżącej, gdyż organ może zwrócić się choćby do jej kontrahentów o przedstawienie takich opinii, jak też ustalić, czy - poza rozpatrywanym przypadkiem - toczyło się jakiekolwiek inne postępowanie związane z nieprawidłowościami w pracy skarżącej. W tym drugim przypadku, brak takich postępowań także wpływa na ogólną ocenę dochowywania przez skarżącą standardów pracy rzeczoznawcy majątkowego, co w świetle wspomnianego wyroku NSA z 14 kwietnia 2016 r. (sygn. akt II GSK 2443/14), będzie miało znaczenie w sprawie. Na tym tle twierdzenie autora skargi kasacyjnej, że "w odniesieniu do negatywnych skutków nieprawidłowości przy sporządzonej wycenie dla odbiorców operatu szacunkowego [...] organ wskazał w końcówce decyzji, że popełnione przez rzeczoznawcę majątkowego [...] błędy podważają zaufanie do wykonywania przez nią czynności zawodowych", uznać należy za potwierdzające ocenę wyrażoną przez WSA, że przesłanki, jakimi kierował się organ uzasadniając wymiar kary, sprowadzały się do badania uchybień zawartych w operacie i miały charakter przedmiotowy - "bez uwzględnienia okoliczności podmiotowych dotyczących osoby samej skarżącej i jej winy". Z tego względu trafnie sąd pierwszej instancji stwierdził niewykonanie przez organ wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w wyroku NSA z 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2443/14, co stanowiło naruszenie art. 153 p.p.s.a.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 26 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (punkt IV petitum skargi kasacyjnej), zauważyć należy, że naruszenie to miałoby wyrażać się w błędnym przyjęciu, że "organ powinien był dokonać analizy problemu rozszerzenia badanego rynku". Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika jednak, na czym miałoby polegać naruszenie tego przepisu przez WSA. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że sąd pierwszej instancji wprost uznał, że organ nie naruszył zasad postępowania, nakazujących mu w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co zostało dokonane poprzez wyczerpującą analizę aktów notarialnych dotyczących transakcji wykorzystanych w wycenie szacowanej nieruchomości. Natomiast pogląd WSA, że organ, wypowiadając się o możliwości rozszerzenia badanego rynku nieruchomości - "nie poparł tego stanowiska stosowną analizą problemu", odnosił się do zagadnienia standardu działania rzeczoznawcy majątkowego i stwierdzenia w tym zakresie przez organ, że "jeżeli na rynku lokalnym brak było wystarczającej liczby transakcji nieruchomościami podobnymi, można było rozszerzyć badany rynek nieruchomości". Jak jednak słusznie stwierdził WSA, pogląd organu nie zawiera "prawnego oparcia" takiego działania rzeczoznawcy majątkowego, a więc z tego względu może być uznany za arbitralny. Ma to istotne znaczenie w sprawie z uwagi na domniemane zaniechanie przez skarżącą dokonania rozszerzenia badanego rynku, co wpłynęło na ocenę jej działania przez organ i w konsekwencji na wymiar kary.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa natomiast, że sąd pierwszej instancji błędnie stwierdził spełnienie przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., uznając, że "kwestia obecnego i wcześniej w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji statusu zawodowego skarżącej jest okolicznością wypełniającą dyspozycje wskazanych przepisów". Pomimo tego, że WSA zasadnie stwierdził, że "ustalenie po stronie skarżącej braku statusu rzeczoznawcy majątkowego determinowałoby bowiem w sprawie co najmniej zastosowanie innego rodzaju kary dyscyplinarnej", jednak zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazywał, że skarżąca status rzeczoznawcy majątkowego utracił. Z ustaleń sądu pierwszej instancji wynika jedynie, że skarżąca oświadczyła, że nie prowadzi działalności rzeczoznawcy majątkowego i 9 kwietnia 2013 r. "wykreśliła się z rejestru" CEIDG, co w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wpływa na utratę uprawnienia zawodowego i prawa do wykonywania zawodu rzeczoznawcy majątkowego (art. 174 ust. 1 i 2 ugn), a więc statusu zawodowego, o którym mowa w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstawach i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.