Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2224/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 155 § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: § 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Emilia Lewandowska (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2015 r. sprawy ze skargi Powiatu O. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2012 r. nr [...], którą orzeczono, iż nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] z obrębu [...], wchodząca w skład zespołu pałacowo-parkowego o O., zapisana aktualnie w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w O., nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Z ustaleń organu wynika, że pismem z [...] marca 2012 r. wnioskodawcy wnieśli o stwierdzenie, że należąca do zespołu pałacowo-parkowego w O. działka nr [...] nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. Prawomocnym wyrokiem z [...] lutego 2009 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w [...] ustalił nieistnienie przejścia na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa, tj. na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] ark. 1 wpisanej do księgi wieczystej nr [...]. Na działce tej usytuowany był pałac wraz z otaczającym parkiem.

W ocenie organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że zespół pałacowo-parkowy w O. składał się z części folwarcznej oraz zespołu pałacowo-parkowego, obejmującego pałac, park, dom ogrodnika oraz wozownię. Z treści uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] lutego 2009 r. wynika, że pałac pełnił funkcję mieszkalną i reprezentacyjną. Właściciel majątku S. T. nie zarządzał bezpośrednio gospodarstwem rolnym, a zatrudnił w tym celu zarządcę mieszkającego poza pałacem. Zespół pałacowo-parkowy nie był terytorialnie powiązany z częścią folwarczną majątku, obie części majątku dzieliła odległość około 200 metrów. Linię graniczną zespołu stanowiło ogrodzenie z bramą wjazdową, a we frontalnej części ogrodzenie z bramą.

Przedmiotowa działka nr [...] stanowiła, w ocenie organu, integralną część zespołu pałacowo-parkowego. Usytuowana na północny wschód od pałacu, w jego bliskiej odległości, tworzyła z całym zespołem całość kompozycyjną, terytorialną i funkcjonalną. Położenie zespołu pałacowo-parkowego oraz sposób jego zagospodarowania potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy: kopia mapy katastralnej obrazująca dawne parcele nr [...],[...] i [...], kopia mapy ewidencyjnej oraz dokument zatytułowany "Badanie stanu prawnego nieruchomości położonej w O. obejmującej park i pałac" sporządzony przez Biuro Usług Geodezyjnych i Kartograficznych w O. w dniu [...] października 2000 r. Z pisma Starostwa Powiatowego w O. z [...] września 2012 r. wynika, że w skład obecnej działki ewidencyjnej nr [...] wchodziły dawne parcele nr [...] (opis użytku w matrykule: [...]), nr [...] (opis użytku w matrykule: [...]) oraz nr [...] (opis użytku w matrykule: [...]). Pismo to oraz pozostały materiał dowodowy potwierdzają także, że w dniu przejęcia nieruchomości była ona zabudowana budynkiem wozowni. Wobec tych ustaleń organ uznał, iż aktualna działka ewidencyjna nr [...] jako stanowiąca integralną część zespołu pałacowo-parkowego w O. nie mogła zostać przejęta na realizację celów reformy rolnej. Na działce tej nie była prowadzona działalność związana z prowadzeniem produkcji rolnej.

W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Powiat O. zarzucił jej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 80, 105 § 1, 16 § 1, 107 § 1, 156 § 1 pkt 3 i 138 § 1 pkt 2 – wszystkie Kodeksu postępowania administracyjnego.

Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi ewentualnie o uchylenie tej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Błędnie skarżący zarzuca, że postępowanie administracyjne powinno zostać umorzone, gdyż sprawa o to samo roszczenie została już wcześniej rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną, a wydana w przedmiotowej sprawie decyzja wobec tego dotknięta jest wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (zarzut 6, 8 i 9 skargi). Faktem jest, że Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 2003 r. nr [...] orzekł, że zespół pałacowo-parkowy w O., stanowiący własność S. T., nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] marca 2004 r. uchylił decyzję Wojewody [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Skarga na tę decyzję została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 grudnia 2004 r., sygn. akt IV SA/Wa 374/04. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że powodem takiego rozstrzygnięcia było uznanie przez Sąd, iż żądanie ustalenia, że nieruchomość objęta wnioskiem nie mogła być z mocy prawa przejęta przez Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust.1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowi w istocie spór o prawo rzeczowe do danej nieruchomości, a zatem sprawy cywilnej. Tylko do sądu powszechnego, zdaniem Sądu orzekającego w powołanej sprawie, należy zbadanie zasadności żądań skarżących w tamtej sprawie.

Zarówno w decyzjach podlegających oceni przez Sąd w powołanym wyroku, jak i w samym wyroku nie są wskazywane numery ewidencyjne działek, których te akty dotyczyły, a określają one przedmiot sprawy posługując się określeniem "zespół pałacowo-parkowy w O., stanowiący własność S. T.". Nie wynika więc jakie działki ewidencyjne zostały objęte tymi orzeczeniami. Wobec wskazania przez Sąd w powołanym wyroku, że właściwa jest w sprawie droga sądowa przed sądem powszechnym J. T. pozwem z [...] czerwca 2006 r. wniosła o ustalenie nieistnienia przejścia na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nieruchomości objętej obecnie numerem ewidencyjnym jako działka nr [...] ark. [...], wpisanej do księgi wieczystej Kw. [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w O., a stanowiącej Zespół Pałacowo-Parkowy w O. objęty przedwojennymi parcelami o numerach [...] i [...] z mapy katastralnej obręb [...]. Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z [...] lutego 2009 r., sygn. akt [...], uwzględnił powództwo i ustalił nieistnienie przejścia na rzecz Skarbu Państwa własności tej nieruchomości. Powyższe pozwala na uznanie, że przedmiotem orzekania w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2004 r. była tyko nieruchomość oznaczona obecnie numerem ewidencyjnym [...] ark. [...] stanowiąca Zespół Pałacowo-Parkowy w O.. W sytuacji bowiem, gdy zostało orzeczone, iż właściwa jest droga postępowania przed sądem powszechnym, został wniesiony pozew dotyczący działki nr [...] akr. [...]. Natomiast w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja dotyczy nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], a więc innej niż objęta decyzją z [...] marca 2004 r. Dlatego brak jest podstaw do przyjęcia, że w sprawie niepodpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] z obrębu [...] zapadła już wcześniejsza decyzja i postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie podlega umorzeniu.

Niezasadny jest zarzut naruszenia § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (zarzut 2). Z brzmienia tego przepisu nie wynika by postępowanie w tym trybie mogło dotyczyć całej nieruchomości nie zaś części. Przepis mówi o "danej" nieruchomości, a więc należy wnioskować, że chodzi o taką część nieruchomości ziemskiej, co do której w ocenie właściciela brak było przesłanek do przejęcia na cele reformy rolnej, określonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Natomiast badając te przesłanki należy odnieść się do całej nieruchomości ziemskiej, z której pochodzi część będąca przedmiotem postępowania toczącego się na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia. I takie postępowanie przeprowadził organ w niniejszej sprawie. Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10, w której stwierdził, że § 5 rozporządzenia może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Odnośnie zarzutu 1 skargi, to należy wskazać, że rozumienie pojęcia "nieruchomość ziemska" użytego w art. 2 ust. 1 dekretu z 6 września 1944 r. wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. W 3/90, wskazując, że należy przez to rozumieć nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym. W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06, przyjęto, że powołana uchwała Trybunału Konstytucyjnego zachowuje swoją aktualność. W omawianej uchwale składu siedmiu sędziów NSA zwrócił również uwagę na to, że organ administracji orzekający, czy dana nieruchomość podpada pod działanie dekretu, nie bada wyłącznie norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, ale ocenia, czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym (w części bądź w całości). W przypadku gdy wniosek dotyczy wyłączenia spod działania dekretu części nieruchomości ziemskiej, oznacza to konieczność zbadania, czy objęta wnioskiem część danej nieruchomości ziemskiej pozostawała w związku funkcjonalnym z pozostałą resztą tej nieruchomości.

Organy administracji, orzekając w przedmiotowej sprawie, dokonały oceny czy objęta ich rozstrzygnięciem nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w sposób zgodny z powołanymi wyżej uchwałami. Doprowadziło to organy do wniosku, że przedmiotowa nieruchomość nie podpadała pod działanie wskazanego przepisu dekretu. Sąd tę ocenę organów w pełni podziela, gdyż znajduje ona potwierdzenie w materiale dowodowym. Z pisma Starostwa Powiatowego w O. Wydział Geodezji i Nieruchomości z [...] września 2012 r. wynika, że w skład przedmiotowej działki nr [...] wchodziły parcele [...] (opis użytku w matrykule: [...]), nr [...] (opis użytku w matrykule: [...]) oraz nr [...] (opis użytku w matrykule: [...]). Na działce znajdują się obecnie budynki wzniesione współcześnie na początku lat 80-tych oraz budynek dawnej wozowni. Z kopii mapy katastralnej obrazującej dawne parcele nr [...],[...] i [...] oraz kopii mapy ewidencyjnej dla działek nr [...] i [...] wynika, że przedmiotowa działka usytuowana jest na północny wschód od pałacu, w jego bliskiej odległości. W dniu przejęcia była zabudowana budynkiem wozowni. Sąd Okręgowy w [...] prawomocnym wyrokiem z [...] lutego 2009 r., sygn. akt [...], orzekł o nieistnieniu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa, na postawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. nieruchomości objętej obecnie numerem działki [...] ark. [...], stanowiącej Zespół Pałacowo-Parkowy w O. Z uzasadnienia wyroku wynika, że do takiego rozstrzygnięcia Sąd doszedł na podstawie ustalenia, że zespół pałacowo-parkowy stanowił wydzieloną terytorialnie i przestrzennie część majątku S. T. i nie miał powiązania przestrzennego z folwarkiem oraz gospodarstwem rolnym. Obie części majątku: park z pałacem oraz folwark nie sąsiadowały ze sobą – dzieliła je odległość około 200 metrów. Skoro więc Sąd Okręgowy uznał, że zespół pałacowo-parkowy stanowił niezwiązaną z gospodarstwem rolnym część majątku S. T., to przedmiotowa działka, która jest położona w bliskiej odległości od pałacu, nie miała żadnego powiązania z częścią tego majątku jaką było gospodarstwo rolne. Materiał dowodowy wskazuje, że nie była ona wykorzystywana rolniczo, gdyż składające się na nią parcele stanowiły podwórze, ogród i drogę. Również zabudowa działki wskazuje na jej powiązanie funkcjonale z pałacem, a nie z gospodarstwem rolnym. Znajdował się na niej budynek wozowni, a więc budynek gospodarczy dla potrzeb pałacu, gdyż budynek taki służył "garażowaniu" powozów jako środków lokomocji mieszkańców pałacu. Tak więc przedmiotowa działka nie była nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, nie pozostawała również w związku funkcjonalnym z rolniczą częścią majątku S. T. Dla funkcjonowania folwarku nie była ta nieruchomość niezbędna. Powyższe prowadzi do wniosku, że organy dokonały prawidłowej wykładni art. 2 ust.1 lit. e dekretu i prawidłowo ten przepis zastosowały, co czyni zarzut 1 skargi bezzasadnym.

Niezasadne są także zarzuty naruszenia przepisów postępowania wskazane w punktach 3, 4, 5 i 6 skargi. Nie można bowiem zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że organ oparł rozstrzygnięcie wyłącznie na ustaleniach Sądu Okręgowego w [...] w wyroku z [...] lutego 2009 r. Organ prowadził postępowanie dowodowe, a zgromadzone w wyniku tego postępowania dowody poddał ocenie zgodnie z zasadami określonymi w art. 80 k.p.a. Dowody te są wymienione szczegółowo w decyzji, a także omówione w niniejszym uzasadnieniu. Załączone do skargi dokumenty (k. 12-15) niczego nowego do sprawy nie wnoszą, gdyż nie podważają poczynionych przez organ ustaleń.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.