Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 338/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1-4, art. 17 ust. 10, art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1284
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 2077
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych
article: art. 33 § 2, art. 33 § 4
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Asesor WSA Adam Osik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 października 2024 r. sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 17 maja 2024 r. nr OPE.906.2.34.2024.MR w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedstawiciele Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku przeprowadzili w dniu 27 października 2022 r. kontrolę sanitarną w Przychodni Lekarskiej N. Sp. z o.o. w G. filia W. w zakresie realizacji szczepień ochronnych, która wykazała m.in., że M. M. (ur. [...] 2015 r.) miał wykonane wyłącznie szczepienia noworodkowe (szczepionka: gruźlica BCG, wzw B - 1 dawka).

Mając na uwadze wyniki kontroli, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku (zwany dalej również "PPIS w Gdańsku") wystosował w dniu 22 lutego

2023 r. do A. M. - matki M. M., wezwanie do dobrowolnego wykonania obowiązku szczepienia dziecka przeciwko: wzw B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelits, odrze, śwince, różyczce. W wezwaniu zakreślono termin 21 dni na stawiennictwo z dzieckiem w Gabinecie Szczepień Przychodni Lekarskiej N. filia W. w celu uzupełnienia obowiązkowych szczepień ochronnych lub udokumentowanie szczepień wykonanych w innym gabinecie, ewentualnie przedstawienie zaświadczenia lekarskiego o stwierdzonych przeciwskazaniach do wykonania u dziecka szczepień. Przedmiotowe wezwanie zostało doręczone w dniu 2 marca 2023 r.

Rodzice M. M., odpowiadając na wezwanie, w piśmie datowanym na dzień 17 marca 2023 r. poinformowali, że dziecko podlega regularnej opiece zdrowotnej w innej placówce, niż Przychodnia Lekarska N. filia W. Dziecko znajduje się pod opieką prywatnej przychodni. Dodatkowo wskazali, że dziecko jest w trakcie prowadzonych badań.

W dniu 2 października 2023 r. upoważnieni przedstawiciele Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku, w trakcie kontroli sanitarnej z zakresu wykonawstwa szczepień ochronnych w Przychodni Lekarskiej N. filia W., uzyskali informacje, że M. M. nie został zaszczepiony.

W dniu 6 października 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku wystosował do A. M. upomnienie w związku z niedopełnieniem obowiązku szczepień dziecka przeciwko: wzw B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelits, odrze, śwince, różyczce. Przedmiotowe upomnienie zostało doręczone w dniu 23 października 2023 r.

W piśmie z dnia 28 października 2023 r., stanowiącym odpowiedź na upomnienie, rodzice M. M. poinformowali m.in., że dla szczepień wskazanych w upomnieniu rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wyznacza terminy określone wiekiem dziecka. Przykładowo, szczepienie błonicy obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia. W dniu wystawienia upomnienia dziecko miało 8 lat. Z tego jednoznacznie wynika, że nie przekracza ono podanego przedziału wiekowego żadnego ze szczepień. Zatem nie ma podstaw do twierdzenia, że termin wykonania obowiązku upłynął i stał się wymagalny.

Po wystosowaniu do rodziców dziecka M. M. pisma z dnia 6 listopada 2023 r. informującego o podstawach prawnych obowiązku szczepienia, PPIS w Gdańsku zwrócił się do Przychodni Lekarskiej N. filia W. o udzielenie informacji, czy u dziecka M. M. wykonano zaległe obowiązkowe szczepienia ochronne, ewentualnie czy zostały stwierdzone przeciwwskazania do ich wykonania. W dniu 4 stycznia 2024 r. PPIP w Gdańsku otrzymał informację z Przychodni Lekarskiej N. filia W. o dalszym uchylaniu się rodziców małoletniego od wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka.

W świetle powyższego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku w dniu 10 stycznia 2024 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...] oraz przesłał do Wojewody Pomorskiego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec A. M. celem wyegzekwowania obowiązku poddania dziecka M. M. obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: wzw typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince, różyczce.

Wojewoda Pomorski w dniu 2 lutego 2024 r. wydał postanowienie nr SO-IX.756.14.2024.MM nakładające na A. M. grzywnę w celu przymuszenia.

W dniu 12 grudnia 2024 r. do PPIS w Gdańsku wpłynęło, przekazane przez rodziców, zaświadczenie lekarskie o czasowym odroczeniu (do dnia 31 grudnia 2024 r.) szczepień ochronnych dziecka M. M.

Postanowieniem z dnia 28 lutego 2024 r. nr SO-IX.756.14.2024.DM Wojewoda Pomorski, na wniosek PPIS w Gdańsku, zawiesił postępowanie egzekucyjne z uwagi na odroczenie szczepienia ochronnych małoletniego.

W dniu 15 marca 2024 r. do PPIS w Gdańsku wpłynęły, przekazane przez Wojewodę Pomorskiego, zarzuty A. M. do postępowania egzekucyjnego. Zgłoszone przez stronę zarzuty objęły:

1. brak wymagalności obowiązku z uwagi

a) - na odroczenie obowiązku,

b) - brak indywidualnego schematu szczepień,

c) - brak kwalifikacji do obowiązku szczepień ochronnych,

d) - brak wskazania przez wierzyciela podstawy faktycznej określenia wymagalności obowiązku,

2. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1284 ze zm.), dalej zwanej "ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r.", poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwskazań do szczepienia,

3. naruszenie przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.p.e.a.", poprzez przystąpienie do egzekucji, podczas gdy tytuł nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., tj. niewłaściwe podanie przez wierzyciela podstawy prawnej obowiązku o charakterze niepieniężnym, skutkujące pominięciem art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r., brak wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku w dniu 26 marca 2024 r. wydał postanowienie nr OPE.9027.12.2023.JM.41 oddalające zarzuty.

PPIS w Gdańsku wskazał, że zarzut braku wymagalności nie zasługuje na uwzględnienie. W momencie skierowania wniosku o wszczęcie postępowania organ nie dysponował bowiem zaświadczeniem lekarskim stwierdzającym przeciwwskazania do szczepień. Pismo to złożono dopiero 12 lutego 2024 r. Organ wskazał, że brak kwalifikacji do szczepienia nie stanowi podstawy do stwierdzenia braku wymagalności obowiązku, ponieważ kwalifikacja ta stanowi element czynności podejmowanych w ramach realizacji obowiązku szczepienia ochronnego. Natomiast kalendarz szczepień ustala lekarz z uwzględnieniem wieku i stanu zdrowia dziecka.

Za niezasadny organ uznał także zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, wskazując na regulacje ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia wykonawczego, precyzującego rodzaje szczepień i etapy życia dziecka, w jakich są one realizowane.

Organ wskazał, że kwestionowany przez stronę tytuł wykonawczy jest prawidłowy i spełnia wymogi art. 27 u.p.e.a.

Na powyższe postanowienie A. M. wniosła zażalenie do Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, zarzucając w nim naruszenie:

1. art. 7 i 75 w zw. z art. 78 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), dalej zwanej "k.p.a.", poprzez oddalenie zarzutu braku wymagalności obowiązku, niezapoznanie się przez wierzyciela z treścią zarzutów i brak ustosunkowania się do podnoszonych zarzutów, w szczególności co do braku zarzutu wymagalności obowiązku z uwagi na odroczenie małoletniego od obowiązkowych szczepień ochronnych, jak również z uwagi na brak indywidualnego schematu szczepień,

2. art. 77 § 1 k.p.a., poprzez ograniczenie rozpoznania zarzutów do wybiórczego wskazania poszczególnych przepisów dotyczących obowiązkowych szczepień ochronnych, podczas gdy zarzuty zostały przez skarżącą uzasadnione i wskazane zostały błędy wierzyciela,

3. art. 33 § 2 u.p.e.a., poprzez uznanie zarzutów za nieuzasadnione mimo, że tytuł egzekucyjny nie spełnia wymogów, gdyż obowiązek został określony w sposób niedokładny i wybiórczy, wierzyciel nie wskazał jakie konkretne działania ma podjąć zobowiązana, podczas gdy obowiązkiem organu jest takie określenie obowiązku, aby zobowiązana nie miała żadnych wątpliwości co do treści obowiązku i tego w jaki sposób powinien ten obowiązek spełnić, nadto nie została w sposób prawidłowy podana podstawa prawna obowiązku,

4. art. 7 w zw. z art. 33 § 2 u.p.e.a., poprzez jego nie zastosowanie i uznanie, że zobowiązana nie wykonała obowiązku szczepień ochronnych, podczas gdy z przedstawionych przez zobowiązaną dokumentów wynika wprost, że obowiązek nie może być uznany za wymagalny.

Postanowieniem z dnia 17 maja 2024 r. nr OPE.906.2.34.2024.MR Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej także jako "PPWIS") uchylił zaskarżone postanowienie PPIS w Gdańsku w części dotyczącej braku wymagalności obowiązku i w tym zakresie zmienił zaskarżone postanowienie uznając ten zarzut za uzasadniony. W pozostałym zakresie utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

Organ drugiej instancji w uzasadnieniu swojego postanowienia wyjaśnił, że brak wymagalności obowiązku o charakterze niepieniężnym zachodzi, gdy istnieją niezależne od zobowiązanego, trwałe lub czasowe przyczyny, przez które nie ma możliwości wykonania nałożonego obowiązku. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej. Organ wskazał, że strona na żadnym z wcześniejszych etapów postępowania egzekucyjnego nie przedstawiła zaświadczenia o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych dziecka. Zaświadczenie o stwierdzeniu istnienia przeciwwskazań zostało organowi dostarczone w dniu 12 lutego 2024 r. Organ odwoławczy stwierdził, że PPIS w Gdańsku w związku z otrzymanym zaświadczeniem lekarskim stwierdzającym istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych u dziecka winien był uznać zarzut braku wymagalności obowiązku za zasadny.

Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny stwierdził, że w związku z niezasadnym oddaleniem zarzutu braku wymagalności obowiązku przez PPIS w Gdańsku, pomimo przesłania przez stronę zaświadczenia lekarskiego o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych dziecka, należało uchylić zaskarżone postanowienie w części dotyczącej tego zarzutu i uznać ten zarzut za uzasadniony. Organ nie określił daty wystąpienia braku wymagalności obowiązku, w szczególności nie ustalił jej na dzień 12 lutego 2024 r.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów zażalenia, organ odwoławczy uznał je za niezasadne.

Organ wskazał, że brak jest podstaw do uznania, że określenie obowiązku nastąpiło niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwskazań do szczepienia.

Obowiązek zaszczepienia dziecka wynika wprost z przepisów prawa. Obowiązek poddania się szczepieniom został wyrażony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 5 ust. 2 w zw. z art. 17 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. w związku z przepisami ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. 2023 r. poz. 1545 ze zm.). W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku wykonania szczepień ochronnych, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią. Jednocześnie art. 17 ust. 10 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. nakłada na ministra właściwego do spraw zdrowia obowiązek określenia, w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby, a także sposób przeprowadzania szczepień ochronnych.

W związku z powyższym zostało wydane rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. 2023 r., poz. 2077). Zgodnie z § 3 ust. 2 schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek oraz terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia. W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych brak jest zapisu o konieczności ustalania indywidulanego kalendarza szczepień ochronnych.

Art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Tak więc obowiązek poddania się obowiązkowemu szczepieniu, poprzedzony lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, wynika wprost z przepisów prawa.

Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu, którym jest obowiązkowe szczepienie ochronne. Organ odwoławczy podkreślił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie wskazywano, że ustawa nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. W przypadku obowiązkowych szczepień, obowiązek ich wykonania wynika wprost z ustawy, a brak zgody szczepionego bądź jego przedstawiciela ustawowego nie zmienia faktu istnienia tego obowiązku.

Organ wskazał, że do obowiązków lekarza należy ocena bezpieczeństwa przeprowadzenia szczepienia z punktu widzenia indywidualnego pacjenta. Żaden przepis ustawy nie nakłada na lekarza obowiązku przeprowadzania testów, np. w kierunku ewentualnych alergii na substancje znajdujące się w szczepionkach. Inaczej będzie jednak w sytuacji, gdy przedstawiciel ustawowy lub opiekun faktyczny poinformuje lekarza, że dziecko faktycznie jest uczulone na konkretne składniki, wówczas do lekarza posiadającego takie szczególne informacje będzie należało upewnienie się, czy w skład szczepionki tenże składnik nie wchodzi i wówczas również lekarz decyduje czy dziecko może być zaszczepione czy ewentualnie odroczyć szczepienie.

Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 7 lutego 2018 r. sygn. II OSK 933/16, że jedynie lekarz jest uprawniony do oceny możliwości wystąpienia powikłań poszczepiennych. Wierzyciel nie ma zatem obowiązku wykluczenia przeciwskazań do szczepienia.

Organ odwoławczy wskazał, że w przypadku wątpliwości co do składu, sposobu produkcji i działania danej szczepionki pytania można kierować do producenta danej szczepionki, odpowiednie informacje można też znaleźć w Charakterystyce produktu leczniczego. Kwestie związane z dopuszczeniem danej szczepionki na rynek, wątpliwości co do jej szkodliwości, informacje obejmujące działania niepożądane - zagadnienia te należą do kompetencji i działalności Prezesa Urzędu Rejestracji Leków. Wątpliwości co do doboru i zasad dystrybucji szczepionek może wyjaśnić Minister Zdrowia oraz podmioty odpowiedzialne za dystrybucję i przechowywanie szczepionek: dystrybutor centralny wyznaczony przez ministra właściwego do spraw zdrowia, wojewódzkie stacje sanitarno-epidemiologiczne i powiatowe stacje sanitarno-epidemiologiczne (art. 18 ust. 6 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r.).

Organ nie zajął stanowiska w przedmiocie zarzutu dotyczącego wad tytułu wykonawczego.

Organ wskazał nadto, że w sprawie nie zachodzą inne wskazywane w zarzutach podstawy do stwierdzenia braku wymagalności obowiązku.

Poprzedzające szczepienie ochronne lekarskie badanie podmiotowe i przedmiotowe, na podstawie którego lekarz kwalifikuje dziecko do szczepienia lub stwierdza przeciwskazania do szczepienia, nie jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Realizacja obowiązkowych szczepień ochronnych i kwalifikacja do ich podania u dziecka leży w gestii lekarza, który decyduje o tym po przeprowadzeniu badania kwalifikacyjnego. Organ stwierdził, że obowiązek poddania się badaniu kwalifikacyjnemu wynika wprost ustawy, a z przepisów prawa nie wynika obowiązek uprzedniego ustalenia indywidualnego kalendarz szczepień ochronnych.

Organ wskazał, że z zebranego materiału dowodowego i dokonanych ustaleń wynika bezspornie, że skarżąca - będąc osobą zobowiązaną - nie wykonała ciążącego na niej obowiązku zaszczepienia dziecka.

A. M. w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, domagając się uchylenia postanowień organów obu instancji, zarzuciła:

1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, tj. uznanie przez organ, że skarżąca nie wykonała obowiązku na dzień wszczęcia postępowania, podczas gdy obowiązek nie może być uznany za wymagalny z uwagi na odroczenie obowiązku w dniu 16 listopada 2023 r., brak wykluczenia przeciwskazań i brak wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym potwierdzającego kwalifikację małoletniego do obowiązkowych szczepień ochronnych;

2. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3 e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu;

3. naruszenie art. 144 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez ograniczenie rozpoznania sprawy do treści postanowienia wierzyciela i brak odniesienia się przez organ drugiej instancji do zarzutów skarżącej;

4. naruszenie art. 124 § 2 k.p.a., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu skarżonego postanowienia podstawy prawnej wymagalności obowiązku i brak jego tożsamości z obowiązkiem określonym w upomnieniu;

5. naruszenie art. 15 k.p.a., poprzez brak rozpoznania przez organ drugiej instancji zarzutów skarżącej;

6. naruszenie art. 7, art. 7a, art. 77, art. 80 i art. 81a k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r., poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącej, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego;

7. naruszenie art. 80 k.p.a., poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała na brak spójności pomiędzy obowiązkiem określonym w upomnieniu i tytule wykonawczym. Zdaniem skarżącej, wierzyciel wystawiając upomnienie z dnia 6 października 2023 r. nie określił dawek poszczególnych szczepień, jak również w sposób nieprawidłowy zdefiniował obowiązek. Zarówno obowiązek określony w upomnieniu, jak i tytule wykonawczym wzywa do wykonania szczepień, które nie istniały tak w Programie Szczepień Ochronnych, jak i obecnie w Harmonogramie Szczepień, stanowiącym załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Nie istnieje w tym akcie prawnym szczepienie przeciwko WZW typu B, lecz wirusowe zapalenie wątroby typu B, to samo dotyczy poliomyelitis, świnki. Są to odpowiednio szczepienia zdefiniowane jako ostre nagminne porażenie dziecięce, (poliomyelitis), nagminne zapalenie przyusznic (świnka).

Odnosząc się do podstawy faktycznej określenia wymagalności obowiązku skarżąca podniosła, że wymagalność tę może określić jedynie lekarz. Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że obowiązek został odroczony w dniu 16 listopada 2023 r., a zatem od tego dnia rozpoczyna się brak wymagalności obowiązku. Tymczasem organ drugiej instancji wymagalność tę uznał na dzień 12 lutego 2024 r. Uwzględnienie przez organ drugiej instancji zarzutu braku wymagalności obowiązku na dzień 12 lutego

2024 r., a zatem po wszczęciu postępowania, nie powoduje umorzenia postępowania. Oceniając stan faktyczny organ drugiej instancji winien uwzględnić zaświadczenie na dzień jego sporządzenia, co zgodnie z art. 34 § 4 pkt 3 u.p.e.a. powoduje konieczność umorzenia postępowania.

Jednocześnie skarżąca podniosła, że organ odwoławczy, odnosząc się do zażalenia, dokonał własnej interpretacji jej zarzutów i pominął bardzo istotne kwestie niezbędne do właściwego rozstrzygnięcia sprawy, a dotyczące nieprawidłowości w prowadzeniu sprawy oraz rażących błędów tytułu wykonawczego. Organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przytacza przepisy dotyczące podstawy prawnej obowiązku, których skarżąca nie kwestionuje. Natomiast wskazana przez wierzyciela podstawa prawna obowiązku jest niepełna, a uzasadnienie zaskarżonego postanowienia w ogóle nie odnosi się do złożonych przez skarżącą zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektora Sanitarny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdził, że nie narusza ono przepisów prawa procesowego ani prawa materialnego w stopniu, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem oceny Sądu było postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 17 maja 2024 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b (art.33 § 2 u.p.e.a.).

Przepis art. art. 33 § 4 u.p.e.a. stanowi, że zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.

Postępowanie dotyczące zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33-35 u.p.e.a. jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu nie dotyczy zatem sprawy administracyjnej, w której orzeczono o określonym obowiązku, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego (w realiach sprawy - strony skarżącej), który może zakwestionować m.in. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu, czy też brak wymagalności obowiązku.

W niniejszej sprawie, strona skarżąca wniosła zarzuty związane z prowadzeniem przez Wojewodę Pomorskiego postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym nr [...] wystawionym w dniu 10 stycznia 2024 r., a dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym - poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Strona skarżąca podniosła zarzuty:

- braku wymagalności obowiązku z uwagi na odroczenie terminu wykonania obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. a u.p.e.a),

- określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a ),

- naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a poprzez przystąpienie do egzekucji podczas gdy tytuł wykonawczy nie spełnienia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. z uwagi na niewłaściwe podanie przez wierzyciela podstawy prawnej obowiązku o charakterze niepieniężnym, skutkujące pominięciem art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. oraz brak wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.

Odnosząc się do ostatniego z podniesionych zarzutów wskazać należy, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ulegały zmianom na mocy ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553) i ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019 r. poz. 2070). Zmiany te weszły w życie w dniu 20 lutego 2021 r. Postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało zatem wszczęte pod rządami ustawy egzekucyjnej w nowym, zmienionym brzmieniu.

W konsekwencji powyższego wyjaśnienia wymaga, że w cytowanym przepisie art. 33 § 2 u.p.e.a. brak jest przesłanki niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Zarzut "niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a." możliwy był do podniesienia w poprzednim stanie prawnym, zarzuty były bowiem rozpoznawane przez organ egzekucyjny (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w brzmieniu przed zmianami).

W sprawie nie było zatem podstawy do merytorycznego rozpoznania zarzutu dotyczącego przystąpienia przez organ egzekucyjny do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, który, w ocenie strony skarżącej, nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.

Jak wskazano w orzecznictwie sądów administracyjnych, zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej są sformalizowanym środkiem prawnym i można je wnieść tylko z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 u.p.e.a. Wśród tych przyczyn nie ma wad tytułu wykonawczego. Wady tytułu wykonawczego nie mogą także zostać zakwalifikowane jako brak wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

O braku wymagalności obowiązku decyduje bowiem inna kategoria zdarzeń, na co wskazuje treść art. 33 § pkt 6 lit. a i b u.p.e.a., w świetle którego, należą do nich takie okoliczności jak: odroczenie terminu wykonania obowiązku, czy rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych. Dopuszczenie w tym samym przepisie (pod lit. c) kwalifikacji braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny niż określona w lit. a i b, musi mieć zatem charakter tego rodzaju co wymienione w tym przepisie. Przykładowo do tych okoliczności należy zaliczyć takie zdarzenie, jak wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Do okoliczności tych nie należą natomiast wady tytułu wykonawczego (por. wyrok NSA OZ w Szczecinie z dnia 22 marca 2000 r. sygn. akt SA/Sz 357/99).

Wierzyciel nie jest zobligowany do ustosunkowania się do treści zarzutów, które nie wypełniają dyspozycji z art. 33 § 2 u.p.e.a. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ.

Wskazać dodatkowo należy, że spełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. kontroluje nie wierzyciel, lecz organ egzekucyjny i w razie stwierdzenia w tym zakresie uchybień nie przystępuje do egzekucji.

W związku z powyższym, podniesiony w tym zakresie zarzut w postępowaniu egzekucyjnym jak i zarzuty odwołania i skargi należało ocenić jako bezzasadne.

Skarżąca podnosiła zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwskazań do szczepienia.

Ocena organów obu instancji dotycząca tego zarzutu jest prawidłowa. Podkreślić należy, że przepis art. 17 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. odnosi się do lekarskiego badania kwalifikacyjnego. W postanowieniach prawidłowo wskazano, że wierzyciel nie ma obowiązku wykluczenia przeciwskazań do szczepienia. Kwestie te leżą w gestii lekarza przeprowadzającego kwalifikację do szczepienia i szczepienie.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r., osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4 (art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r.).

Organ prawidłowo ocenił, że badane kwalifikacyjne poprzedza obowiązkowe szczepienie ochronne i stanowi element obowiązkowego szczepienia ochronnego. Brak jest podstaw do interpretacji, że lekarskie badanie kwalifikacyjne (jego wynik) jest przesłanką, od której zależy powstanie wymagalności obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu.

Wskazać także należy, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia

2008 r., skonkretyzowany został w rozporządzeniu rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, wydanym na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r., które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia.

Powołane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.

W upomnieniu oraz w tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, na brakujące szczepienia ochronne u M. M. (ur. [...] 2015 r.). Wskazane szczepienia zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia.

Jak podano wyżej, w rozporządzeniu określone zostały grupy osób, które ze względu na wiek lub inne okoliczności, obowiązane są do poddawania się szczepieniom ochronnym.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Zgodnie z powołanym przepisem, następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek:

1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy,

2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi,

3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia - szczepieniom przeciw: a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,

4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),

5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce,

6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia - szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,

7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.

Z powyższego wynika, że obowiązek wykonania określonych szczepień ochronnych u syna strony skarżącej istnieje i w dacie wystawienia tytułu wykonawczego znajdował oparcie w przepisach ustawy oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy poza sporem pozostaje, że małoletni syn strony skarżącej nie został zaszczepiona przeciw: wzw typu B (II i III dawka), błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince, różyczce, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie szczepień ochronnych.

Wbrew zarzutom skargi, organ uznał zasadność zarzutu dotyczącego braku wymagalności obowiązku z uwagi na odroczenie szczepienia, powołując się na wpływ w dniu 12 lutego 2024 r. zaświadczenia o odroczeniu szczepienia małoletniego dziecka strony skarżącej ze wskazaniem okresu tego odroczenia - do 31 grudnia 2024 r. Zatem, organ odwoławczy, zasadnie stwierdził w zaskarżonym postanowieniu, że należało uznać zarzut strony skarżącej o braku wymagalności obowiązku z uwagi na odroczenie terminu wykonania obowiązku.

Podkreślić należy, na co zwracał uwagę w organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na odroczenie terminu wykonania.

Wskazać należy, że organ odwoławczy nie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, kiedy wystąpiła przyczyna braku wymagalności obowiązku szczepienia, w szczególności nie określił jej na dzień 12 lutego 2024 r. Wystawienie zaświadczenia w dniu 16 listopada 2023 r., a więc przed wszczęciem egzekucji administracyjnej, nie oznacza, że organ odwoławczy miał obowiązek umorzyć postępowanie. Zgodnie bowiem z art. 34 § 4 pkt 3 lit. b u.p.e.a., to organ egzekucyjny, po otrzymaniu zawiadomienia o wydaniu ostatecznego postanowienia o uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej - umarza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego braku doręczenia upomnienia, wskazać należy, że organ odwoławczy miał obowiązek rozpoznać jedynie te zarzuty, które strona zgłosiła przez rozpoznaniem zarzutów przez organ pierwszej instancji. Skarżąca nie podniosła zarzutu w tym zakresie i nie podlegał on rozpoznaniu przez PPIS w Gdańsku. Brak było zatem podstaw do jego oceny przez organ odwoławczy - PPWIS. Podniesione w tym zakresie zarzuty skargi należało zatem uznać za bezzasadne.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd podzielił ocenę organu odwoławczego, że tylko zarzut określony w art. 33 § 2 pkt 6 lit. a u.p.e.a. (brak wymagalności obowiązku z uwagi na odroczenie terminu wykonania obowiązku) zasługiwał na uwzględnienie.

Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd nie stwierdził naruszenia przez organ wskazywanych w skardze przepisów prawa materialnego i prawa procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia. Organ dokonał oceny podniesionych zarzutów i ustosunkował się w niezbędnym zakresie do stanowiska zawartego w zażaleniu. Część rozważań organu zawartych w uzasadnieniu postanowienia jest zbędna, nie ma to jednak wpływu na prawidłowość zaskarżonego postanowienia.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił wniesioną skargę, jako niezasadną.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl.