Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 439/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek – Rak (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Sałek-Gałązka po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2022 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi B.S na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 2022 r. nr SKO Gd/7035/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej B.S kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

B. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku

z 12 kwietnia 2022 r., nr SKO Gd/7035/21, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Sztum z 24 października 2021 r., nr ZL.5240.4803.1.000098.2021.RA.I, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

W dniu 6 października 2021 r. B. S. złożyła do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sztumie wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką A. M. Do wniosku dołączono orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. o znacznym stopniu niepełnosprawności A. M., które wydano na czas nieokreślony. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność powstała w wieku 73 lat.

W toku postępowania organ I instancji ustalił, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z matką i mężem, który nie pracuje zawodowo, ponieważ pobiera świadczenie rentowe z ZUS. Matka skarżącej ma 81 lat. W 2013 r. z uwagi na chorobę nowotworową, przeszła operację głowy, a w 2018 r. miała zawał serca. A. M. jest po operacji wszczepienia rozrusznika serca, ma zawroty głowy, niedowidzi, miewa bóle kręgosłupa, bioder i kolan, porusza się po mieszkaniu samodzielnie, jednak gdy jest zmęczona lub gorzej się czuje korzysta z kuli. Matka skarżącej jest osobą kontaktową, nie leczy się psychiatrycznie. Podczas wywiadu środowiskowego logicznie odpowiadała na zadawane pytania. Organ I instancji ustalił, że matka skarżącej czynności samoobsługowe wykonuje w głównej mierze bez niczyjej pomocy, samodzielnie spożywa posiłki, korzysta z toalety, potrzebuje wsparcia jedynie podczas porannej i wieczornej toalety. Zakres wykonywanych przez skarżącą czynności w ramach sprawowanej opieki nad matką obejmuje pomoc w codziennym funkcjonowaniu, w tym: codzienne mierzenie ciśnienia, dawkowanie i podawanie lekarstw, przygotowywanie posiłków, pomoc przy ubieraniu się, towarzyszenie podczas spacerów, wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych, zapewnianie dowozu na zabiegi rehabilitacyjne, smarowanie maścią przeciwbólową w przypadku pojawienia się bóli kostno-stawowych, przygotowywanie zimnych kompresów. Skarżąca wskazała także, że pilnuje, aby matka się nie schylała i nie upadła. Dba również o to, by matka się nie przeziębiła oraz by była zawsze odpowiednio ubrana, wychodząc na spacery. Ponadto, skarżąca wykonuje obowiązki związane z codziennym prowadzeniem domu.

Organ I instancji ustalił także, że skarżąca ukończyła Liceum Zawodowe [..], Szkołę Policealną [..] oraz Prywatne Medyczne Studium [..]. W ostatnich latach kariery zawodowej pracowała jako instruktor terapii zajęciowej. W dniu 19 stycznia 2017 r. otworzyła własną działalność gospodarczą "Usługi Opiekuńcze", która została zawieszona w dniu 22 lutego 2017 r., a następnie zamknięta w dniu 17 września 2018 r. Jak wynika z oświadczenia złożonego przez skarżącą zawieszenie oraz zamknięcie działalności gospodarczej związane było bezpośrednio z koniecznością opieki nad matką. Konieczność opieki nad matką została również wskazana jako bezpośrednia przyczyna niepodejmowania przez skarżącą dalszego zatrudnienia.

Decyzją z 24 października 2021 r. odmówiono przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką.

W ocenie organu, negatywną przesłankę przyznania wnioskowanej pomocy, w świetle art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej: u.ś.r.) stanowi data powstania niepełnosprawności osoby, nad którą sprawowana jest opieka. Jako powód odmowy przyznania ww. świadczenia wskazano także brak spełnienia przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zdaniem organu I instancji, zakres sprawowanej opieki nie pozwala uznać, że w przedmiotowej sprawie zachodzi związek przyczynowo–skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Rozpoznając odwołanie skarżącej decyzją z 12 kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodziło się natomiast, że ustalony zakres sprawowanej przez skarżącą opieki wobec niepełnosprawnej matki nie może być uznany za opiekę stałą lub długotrwałą uniemożliwiającą skarżącej podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Kolegium uznało za prawidłowe ustalenie organu I instancji, iż w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można uznać, że rezygnacja przez skarżącą z zatrudnienia była wynikiem konieczności podjęcia stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie organu odwoławczego, okoliczność, że skarżąca była czynna zawodowo od roku 1984 do 21 września 2016 r., a w okresie od 19 stycznia 2017 r. do 17 września 2018 r. prowadziła działalność gospodarczą, nie tylko potwierdza fakt braku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ale także fakt bycia czynnym zawodowo już po ustaleniu matce skarżącej znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie w tym zakresie zostało bowiem wydane 26 maja 2017 r.

Zdaniem Kolegium, w świetle akt sprawy, nie sposób uznać, że sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką wypełnia dyspozycję przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jakim jest istnienie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Ustalony zebranym materiałem dowodowym stan zdrowia matki skarżącej, jak i zakres sprawowanej przez skarżącą opieki, pozwala na możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Jak wskazał organ II instancji, z oświadczeń wnioskodawczyni oraz pozostałego materiału dowodowego (w tym wywiadu środowiskowego) wynika, że matka skarżącej w 2013 r. zachorowała na nowotwór i przeszła operację głowy, wówczas przez rok skarżąca opiekowała się nią u siebie w domu, zaś w 2014 r. wspólnie wróciły na Ś. i kontynuowały leczenie i zaplanowane badania neurochirurgiczne. W tamtym czasie w opiece nad matką skarżącej pomagali dwaj bracia poprzez zapewnienie dowozu na wizyty lekarskie i badania. Po śmierci jednego z braci stan matki skarżącej uległ znacznemu pogorszeniu, zaczęły się bowiem problemy kardiologiczne, w związku z czym skarżąca wraz z matką wróciły do domu w P. Opiekę nad matką skarżąca godziła wówczas z zatrudnieniem w Środowiskowym Domu Samopomocy w C. przez okres 3 tygodni, bo tego zatrudnienia nie mogła pogodzić z opieką.

Matka skarżącej, przy jej pomocy, regularnie uczęszcza na wizyty do lekarza rodzinnego, kardiologa, neurologa, okulisty, ortopedy i regularnie przyjmuje lekarstwa. Skarżąca, po każdym dłuższym odpoczynku pomaga matce wstać z łóżka, ok. godz. 10 przeprowadza z matką gimnastykę, wychodzą wspólnie na spacer do ogrodu. Skarżąca wykonuje wszystkie domowe czynności: pranie, prasowanie, odkurzanie, gotowanie obiadów, zmywanie naczyń, mycie okien, wymienia pościel i ręczniki, zwracając jednocześnie uwagę, czy matka czegoś nie potrzebuje, szczególnie dotyczy to konieczności uśmierzania bólu.

Opisany wyżej zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, zdaniem Kolegium, nie wyklucza możliwości jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Czynności wskazane i wykonywane przez skarżącą stanowią połączenie czynności związanych ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką oraz czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego całej wspólnie mieszkającej rodziny, których nie sposób uznać za czynności związane z opieką nad matką skarżącej. Do czynności dnia codziennego związanych z tym gospodarstwem należą np. sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków, czynności ogrodnicze, palenie w piecu, gotowanie posiłków dla wszystkich domowników. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wykonywane mogą być poza godzinami zatrudnienia, tak jak to odbywa się powszechnie w innych gospodarstwach domowych, w których pod opieką pracujących domowników pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze. Czynności te są wykonywane przez wszystkich i w każdym gospodarstwie domowym, również w którym członkowie wspólnie zamieszkujący pracują, bądź zajmują się uczącymi się lub starszymi członkami rodziny. Choć oczywiście nie tylko czynności związane bezpośrednio z opieką nad osobą niepełnosprawną wchodzą w zakres "opieki", w rozumieniu omawianego przepisu, nie można nie zauważyć, że skarżąca, mieszkając z matką oraz swoim mężem, także dla wszystkich domowników musi robić zakupy, sprzątać, prać, prasować czy gotować posiłki. Trudno zatem uznać, by wymienione czynności były tylko i wyłącznie wykonywane z uwagi na potrzeby niepełnosprawnej matki.

Według Kolegium, skarżąca wykonuje również czynności związane ze sprawowaną opieką – pomoc przy higienie, ubieranie i rozbieranie, podawanie leków, masaże, ćwiczenia, wizyty u lekarzy. Opisanego wyżej zakresu sprawowanej opieki nie sposób uznać jednak za zajmujący skarżącej cały dzień, a tym samym uniemożliwiający jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu u.ś.r. Czynności wskazane przez skarżącą nie są wykonywane w rozmiarze nie zajmującym nie tylko całego dnia, ale także jego znacznej części. Czynności te wykonywane są w określonych, stałych porach: rano, wieczór, czas obiadu. Ponadto Kolegium zwróciło uwagę na to, że matka skarżącej nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie, chociaż przy pomocy kuli, wychodzi też na spacery.

Kolegium, podobnie jako organ I instancji, uznało zatem, że z uwagi na ustalony stan zdrowia matki skarżącej, nie wymaga ona szczególnej pielęgnacji i obsługi przez całą dobę lub jej znaczną część, co uniemożliwiałoby skarżącej podjęcie zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, bądź innej pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium, przy sprawnej organizacji opieki nad matką, korzystając także z pomocy swojej rodziny, tj. męża przebywającego w domu na rencie, skarżąca jest w stanie pogodzić obowiązki zawodowe z koniecznością zapewnienia matce opieki. Nie można zatem zasadnie twierdzić, że opieka skarżącej nad niepełnosprawną matką wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w jakiejkolwiek formie, wskazanej w art. 3 pkt 22 ustawy. Tym samym w sprawie nie zachodzi wymagany przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r. związek pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że opieki skarżącej nie można uznać za opiekę stałą lub długoterminową uniemożliwiającą podjęcie skarżącej zatrudnienia, lub innej pracy zarobkowej, a co za tym idzie niezastosowanie tegoż przepisu,

2. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania strony do władzy publicznej i wydanie przedmiotowej decyzji bez całkowitego wyjaśnienia sprawy,

b) art. 7, art. 77 § 1 wz. z art. 80 k.p.a. poprzez:

- wydanie decyzji na podstawie błędnych ustaleń faktycznych, tj. wadliwe ustalenie, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą nie wypełniają jej całego dnia i nie są realną przeszkodą do wykonywania pracy oraz błędne uznanie, że skarżąca była czynna zawodowo już po przyznaniu matce orzeczenia znacznego stopnia niepełnosprawności,

- niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą i realnych możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką w zakresie wymaganym stanem zdrowia, a przez to nieuprawnione uznanie, że sprawowana opieka nie wypełni znamion opieki stałej lub długotrwałej uniemożliwiającej podjęcie przez skarżącą zatrudnienia, lub innej pracy zarobkowej,

- niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności na nieprawidłowym ustaleniu realnej możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą.

NA podstawie powyższych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W ocenie skarżącej stanowisko organów obu instancji nie znajduje odzwierciedlenia w materiale dowodowym zgromadzonym w przedmiotowej sprawie oraz prawidłowej wykładni przepisów mających znaczenie dla sprawy.

Zdaniem skarżącej, organ wybiórczo opierał się na zakresie opieki wskazanej w wywiadzie środowiskowym oraz na fakcie, że matka skarżącej była zdolna do samodzielnego poruszania się czy spożywania posiłków, pomijając inne istotne okoliczności podnoszone przez skarżącą. Niewątpliwie powołane przez organ okoliczności pozostają w wyraźnej sprzeczności z twierdzeniami skarżącej, które nie były przedmiotem ustaleń i oceny organów rozstrzygających w sprawie. Podstawą rozstrzygnięcia organu I instancji było przyjęcie, że skarżąca nie wykonuje stałej opieki, a organ odwoławczy ustaleń tych nie zweryfikował.

Skarżąca, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazała, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie musi być sprawowana przez całą dobę. Sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki. Opieka ta powinna natomiast być sprawowana zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności i mieć charakter opieki długotrwałej lub stałej.

Zdaniem skarżącej, na podstawie zebranych w sprawie dokumentów medycznych nie sposób przyjąć, aby stan zdrowia matki skarżącej był na tyle dobry, a wykonywane przez nią czynności na tyle zwykłe, by mogła ona przez znaczną część czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby w wymiarze, który pozwoliłby opiekunowi, choćby w części na równoległe podjęcie pracy. Już z uwagi na wiek matki skarżącej, jak i charakter schorzeń, na jakie cierpi, nie można uznać, aby sprawowana opieka mogła być tak radykalnie skrócona, by skarżąca mogła wygospodarować – jak sugeruje organ odwoławczy - dodatkowe godziny na świadczenie pracy zawodowej (choćby w niepełnym wymiarze) bez uszczerbku dla zapewnienia podopiecznej niepełnosprawnej w stopniu znacznym, należytej opieki.

Stwierdzenie przez Kolegium, że część czynności, takich jak korzystanie z toalety, czy spożywanie posiłków matka skarżącej wykonuje samodzielnie, nie może, w ocenie skarżącej, przesądzać o braku związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Oczywiście nie można zasadniczo wykluczyć tego rodzaju sytuacji faktycznej, w której osoba niepełnosprawna, niebędąca osobą leżącą, pewne czynności dnia codziennego wykonuje samodzielnie, lecz z uwagi na rodzaj schorzeń wymaga stałej i długotrwałej opieki innej osoby trzeciej, która to sytuacja występuje w odniesieniu do matki skarżącej.

Skarżąca wyjaśniła, że matka ma obecnie 82 lata, przeszła operację guza mózgu, w sercu ma wstawiony rozrusznik, przeszła rozległy zawał serca, ma obniżoną sprawność ruchową, tzn. ma znaczne ograniczenia w samodzielnym poruszaniu się i przemieszczaniu. A. M. nie widzi na jedno oko, a na drugie niedowidzi, nie jest w stanie bez pomocy kul się poruszać z uwagi na zawroty głowy i zwyrodnienia kostno–stawowe, a obecnie korzysta także z wózka inwalidzkiego. Odnosząc się do wskazanej przez Kolegium okoliczności, że matka skarżącej samodzielnie korzysta z toalety, wskazano, że matka skarżącej potrzebuje pomocy w dojściu do toalety, w posadzeniu jej i wstaniu z toalety, a także potrzebuje pomocy, by wrócić do łóżka. Matka skarżącej jest osobą starszą, jej stan zdrowia stale się pogarsza, pomimo że samodzielnie spożywa posiłki, potrzebuje stałego nadzoru z uwagi na liczne zadławienia podczas spożywania posiłków. Biorąc pod uwagę ilość chorób, na które cierpi matka skarżącej, ilość pobytów w szpitalu, wszelkie dolegliwości pourazowe nabyte w wyniku upadków i stale pogarszający się stan zdrowia, wymaga ona nieustanej pomocy oraz kontroli. Jednoznacznie potwierdza to zarówno orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, jak również zalecenia lekarskie.

Skarżąca zaś codziennie przygotowuje posiłki, pierze, sprząta, prasuje, robi zakupy, realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe, dawkuje leki, przygotowuje ubrania, pomaga matce się ubrać, mierzy ciśnienie, wciera żel, rehabilituje, pomaga w codziennej toalecie, kontroluje poruszanie się matki z uwagi na zawroty głowy, które mogą spowodować upadek, a także kontroluje każdy spożywany przez matkę posiłek. Wykonuje zatem nie tylko czynności opiekuńcze (związane z niepełnosprawnością matki), lecz również te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej i gospodarstwa domowego.

Zdaniem skarżącej, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie powinien doprowadzić do wniosków odmiennych niż przyjęte przez organy. Ocena zgromadzonego materiału dowodowego prowadzi bowiem do ustaleń, że dla zapewnienia codziennego optymalnego funkcjonowania niepełnosprawnej matki skarżącej, w kontekście jej stanu zdrowia, rozmiar opieki sprawowanej nad nią przez skarżącą jest na tyle znaczny, że faktycznie uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej poza sprawowaną opieką. Wpływ na to mają wiek oraz rodzaj schorzeń, którymi dotknięta jest niepełnosprawna. W tej sytuacji za możliwością podjęcia aktywności zawodowej przez skarżącą nie może przemawiać podkreślona przez Kolegium okoliczność samodzielnego wykonywania przez matkę skarżącej podstawowych czynności dnia codziennego.

Skarżąca wskazała także, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, przedłożonej dokumentacji medycznej oraz wyjaśnień skarżącej, bezsprzecznie wynika, iż zakres właściwej i koniecznej opieki nad niepełnosprawną wymaga ciągłej osobistej obecności osób trzecich i ich udziału we wszystkich czynnościach codziennych matki, począwszy od pomocy w poruszaniu się, samoobsłudze, funkcjonowaniu, ze względu na liczne schorzenia fizyczne i wiek. Dlatego też właściwy jest wniosek, iż opieka, jaką musi być objęta matka skarżącej, wymaga znacznego, stałego zaangażowania oraz pełnej dyspozycyjności i gotowości osoby opiekującej.

Ponadto, zdaniem skarżącej, okoliczności, że skarżąca była czynna zawodowo w okresie legitymowania się matki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest sprzeczne z prawdą. Skarżąca podjęła dwie próby podjęcia pracy zarobkowej, które mogłaby pogodzić z opieką nad chorą matką. We wrześniu 2016 r. podjęła pracę w Środowiskowym Domu Samopomocy w C., gdzie z uwagi na pogarszający się stale stan zdrowia matki i liczne omdlenia, skarżąca była zmuszona przerwać pracę po 3 tygodniach od jej podjęcia. Skarżąca potwierdziła, że 19 stycznia 2017 r. rozpoczęła wykonywanie indywidualnej działalności gospodarczej pod nazwą B. S. Usługi Opiekuńcze. Była to kolejna próba podjęcia pracy zarobkowej w okresie, gdy stan zdrowia matki polepszył się. Prowadzenie własnej działalności umożliwiłoby skarżącej regulowanie czasu pracy w dogodnych dla niej godzinach – gdzie zakres czynności w opiece nad matką byłby mniejszy. Skarżąca nie podjęła jednak w ramach prowadzonej działalności ani jednego zlecenia, ponieważ stan zdrowia matki gwałtownie się pogorszył, a dodatkowo doszły problemy zdrowotne z sercem. W związku z rozpoczęciem działalności skarżąca poniosła tylko koszty związane z opłatą należności z tytułu składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz zakupem artykułów biurowych, a po miesiącu była zmuszona zawiesić działalność gospodarczą z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorą matką. Z kolei zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej jest tożsame z rezygnacją z innej pracy zarobkowej, o jakiej stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W ocenie skarżącej, stwierdzenie przez organ I i II instancji, że skarżąca może pogodzić sprawowanie opieki nad matką z aktywnością zawodową, jest niczym nieuzasadnioną tezą, oderwaną od zebranego w sprawie materiału dowodowego - sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego. Tym samym organy te naruszyły art. 7, art. 8 art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Skarżąca podkreśliła, że od ukończenia Liceum Zawodowego [...] tj. od 1984 r. do 2013 r. była aktywna zawodowo. W 2000 r. ukończyła Szkołę Policealną [...] i uzyskała zawód pracownika socjalnego o specjalizacji Rehabilitacja i Niepełnosprawność. Następnie pracowała w Środowiskowym Domu Samopomocy przy Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w D. na stanowisku - opiekun - instruktor terapii zajęciowej. Po przeprowadzce do P. w gminie S., podjęła pracę na stanowisku instruktora terapii zajęciowej w Środowiskowym Domu Samopomocy w C., tj. na zastępstwo. Podjęła także pracę w Stowarzyszeniu dla Osób Przewlekle Chorych "[...]. W tym okresie podjęła także 2 - letnią naukę w Prywatnym Medycznym Studium [...] w G., w zaocznym trybie nauczania. W 2013 r. A. M. zachorowała na nowotwór (tj. przeszła operację mózgu) i w tym okresie skarżąca zrezygnowała z pracy, by w pełni poświęcić się opiece nad chorą matką. Pomimo sprawowanej opieki nad chorą matką podjęła próbę i otworzyła własną działalność, lecz jak się później okazało, nie mogła pogodzić pracy zawodowej z opieką nad niepełnosprawną matką, nawet w nienormowanym czasie pracy. Skarżąca była zmuszona zawiesić działalność gospodarczą, a następnie całkowicie ją zamknąć.

Zdaniem skarżącej, z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej w zasadzie nie może i nie pozostaje sama, a skarżąca sprawuje nad nią opiekę przez cały czas. Świadczenie przez skarżącą opieki polega na przebywaniu z matką, podawaniu lekarstw, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, jak również kontrolowaniu, żeby nie doszło do zadławienia, pomocy przy czynnościach higienicznych. Skarżąca podkreśliła, że samodzielne funkcjonowanie matce skarżącej uniemożliwia jej niepełnosprawność fizyczna oraz zaburzenia równowagi, zawroty głowy, trudności w przełykaniu.

Za całkowicie nieuzasadnione skarżąca uznała stanowisko Kolegium, że przy sprawnej organizacji opieki nad matką, korzystając także z pomocy rodziny, tj. męża, skarżąca jest w stanie pogodzić obowiązki zawodowe z koniecznością zapewnienia opieki matce. Skarżąca wskazała, że jej mąż legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Mężczyzna jest po urazie głowy, barku, łokcia, choruje na encefalopatię pourazową, przepuklinę kręgosłupa piersiowego, kamicę nerkową, a także ma wszczepioną endoprotezę stawu biodrowego, a w tygodniu uczestniczy także w rehabilitacji. Matka skarżącej jest zaś osobą bardzo schorowaną, u której często występują zawroty, które powodują upadki. Mąż skarżącej nie byłby w stanie samodzielnie podnieść kobiety, a także pomóc jej w doprowadzeniu do toalety, usadzeniu jej i podniesieniu z ubikacji. Opieka nad niepełnosprawną matką skarżącej wymaga wysiłku fizycznego w podejmowanych czynnościach, co w konsekwencji całkowicie uniemożliwia pomoc męża skarżącej, z uwagi na występujące u niego schorzenia.

Ponadto, w ocenie skarżącej, organ dopuścił się naruszenia art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania strony do władzy publicznej i wydanie przedmiotowej decyzji bez całkowitego wyjaśnienia sprawy. Przebieg wywiadu środowiskowego, na podstawie którego organ ustalił zakres sprawowanych przez skarżącą czynności oraz ustalił stan zdrowia A. M., a następnie wydał zaskarżoną decyzję, budzi bowiem szereg zastrzeżeń. Skarżąca wskazała, że pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy w dniu 20 października o godz. 9.30, przeprowadzając krótką, około 15 – minutową rozmowę z A. M., natomiast skarżącej wręczono oświadczenie w celu wskazania czynności opiekuńczych wykonywanych w stosunku do niepełnosprawnej matki. Wywiad został przerwany z uwagi na nagły telefon kierowcy. Wywiad miał zostać przeprowadzony w inny dzień, co nie zostało uczynione. Skarżąca była zmuszona osobiście udać się do Miejsko–Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sztumie w celu uzupełnienia oświadczenia. Skarżąca poinformowała pracownika socjalnego o zbyt małej ilości miejsca w formularzu na wskazanie zakresu sprawowanej opieki, uzyskując odpowiedź, że nie ma innych druków, co w konsekwencji doprowadziło do wskazania niepełnego zakresu wykonywanych czynności w ramach sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką. Pracownik socjalny na podstawie rozmowy przeprowadzonej z A. M., która w głównej mierze opowiadała o zdarzeniach z przyszłości, wysunął wnioski sprzeczne z logiką i doświadczeniem życiowym. Po pierwsze, w wywiadzie wskazano, że matka skarżącej zostaje sama w domu. Odnosząc się do powyższego, skarżąca wskazała, że w wyjątkowych przypadkach, takich jak wizyta w urzędzie, wyjście po leki, matka skarżącej zostaje pod opieką męża skarżącej, a skarżąca cały czas jest dostępna pod telefonem na wypadek nagłego zdarzenia. Zakupy spożywcze robi zaś mąż skarżącej. Pracownik socjalny wskazał ponadto w wywiadzie środowiskowym, że niepełnosprawna sprawuje czynności domowe, a matka skarżącej nie jest w stanie nawet samodzielnie skorzystać z ubikacji, czy też zrobić sobie samodzielnie herbatę. W wywiadzie zostało także wskazane, że skarżąca nie wykazuje dodatkowych czynności w sprawowaniu opieki nad matką. Według skarżącej, w czasie 15- minutowego wywiadu wypełniała oświadczenie dla pracownika socjalnego. W wywiadzie także zostało wskazane, że matka skarżącej porusza się po domu samodzielnie, co nie jest zgodne z prawdą, ponieważ kobieta porusza się o kulach, a obecnie jeździ na wózku inwalidzkim. Ponadto, zostało wskazane, że niepełnosprawna samodzielnie korzysta z toalety, co także jest niezgodne z prawdą, ponieważ kobieta potrzebuje pomocy osoby trzeciej w dojściu, usadzeniu i podniesieniu z ubikacji. Pracownik socjalny wskazał także, że niepełnosprawna samodzielnie spożywa posiłki, całkowicie pomijając, że kobieta wymaga stałej kontroli z uwagi na zadławienia podczas spożywania posiłków.

W konsekwencji, zdaniem skarżącej, wywiad środowiskowy w niniejszej sprawie został przeprowadzony w sposób nierzetelny, niepełny i nieodzwierciadlający rzeczywistości. Niemożność wskazania zakresu sprawowania czynności nad niepełnosprawną z powodu zbyt ograniczonego miejsca na formularzu, powoduje że wywiad jest niepełny i nie odzwierciedla w pełni czynności sprawowanych nad niepełnosprawną. W niniejszej sprawie postępowanie było prowadzone w sposób naruszający zaufanie obywateli do władzy publicznej i do wydanej w niniejsze sprawie decyzji.

Jak zauważyła skarżąca, organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ustalić, czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacji z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. W niniejszej sprawie organ niewątpliwie nie podął wystarczających działań w celu należytego ustalenia związku przyczynowego, co w konsekwencji doprowadziło do nieuprawnionego niezastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że opieki skarżącej nie można uznać za opiekę stałą lub długoterminową uniemożliwiającą podjęcie skarżącej zatrudnienia, lub innej pracy zarobkowej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd – jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 12 kwietnia 2022 r., utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Sztum z 24 listopada 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej na jej wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, stwierdził, że narusza ona prawo.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zwanej dalej jako u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – A. M. złożyła jej córka – skarżąca B. S., a więc osoba pozostająca w kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z 19 lipca 2017 r. zaliczającym ją na stałe do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym z określeniem, że niepełnosprawność istnieje od 73-go roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26 maja 2017 r. Symbol przyczyny niepełnosprawności: 10-N (choroby neurologiczne). W orzeczeniu stwierdzono konieczność stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji A. M.

Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ze względu na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Jako kolejny powód organ I instancji wskazał wystąpienie negatywnej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na brak określonej daty powstania niepełnosprawności osoby, nad którą sprawowana jest opieka. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji w zakresie braku istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad jej niepełnosprawną matką. W zakresie spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium przychyliło się natomiast do stanowiska sądów administracyjnych, sformułowanego na w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), z zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stosować z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), orzeczono, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Tym samym w tej części Kolegium prawidłowo nie podzieliło stanowiska organu I instancji, uznając, że rozpoznanie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożonego przez wnioskodawcę w obecnym stanie prawnym obliguje organy do zbadania, czy skarżąca spełnia warunki do przyznania świadczenia, określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części powyższego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W tej sytuacji ocenie należało poddać stanowisko organów co do braku związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką. W niniejszej sprawie organ odwoławczy zaakcentował przede wszystkim, że przyczyny niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ ustalony zebranym materiałem dowodowym stan zdrowia matki skarżącej, jak i zakres opieki sprawowanej nad nią przez skarżącą jest tego rodzaju, że pozwala skarżącej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem Sądu, analiza całokształtu materiału dowodowego prowadzi do odmiennych od przyjętych przez Kolegium wniosków co do niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia w celu realizacji niezbędnej potrzeby sprawowania opieki nad matką.

Przede wszystkim nie można zgodzić się z oceną Kolegium, że przy ustalonym stanie zdrowia matki skarżącej, nie wymaga ona szczególnej pielęgnacji i obsługi przez skarżącą przez całą dobę lub jej znaczną część, co nie uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, bądź innej pracy zarobkowej.

Orzeczenie o niepełnosprawności A. M. zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r.,

poz. 573 ze zm.), zwanej dalej u.r.z.s.z.o.n. Wynika z niego wyraźnie, że z uwagi na znaczny stopień niepełnosprawności i ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia jej stałej i długotrwałej opieki osób trzecich. W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze (pkt 5) oraz korzystanie z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (pkt 6).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r.z.s.z.o.n. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne, nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego wyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie wymaganym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Rolą organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób, albowiem w tej kwestii wiążąco wypowiedział się właściwy organ w orzeczeniu o niepełnosprawności, ale konfrontacja czynności opiekuńczych faktycznie wykonywanych przez skarżącą z normatywnie określonym zakresem czynności niezbędnych do świadczenia osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym, niezdolnej do samodzielnej egzystencji.

W toku przeprowadzonego w dniu 3 listopada 2021 r. wywiadu środowiskowego, pracownik socjalny ustalił, że skarżąca mieszka wspólnie z matką i mężem, który pobiera świadczenie rentowe z ZUS. A. M. ma 82 lata, w 2013 r. z uwagi na chorobę nowotworową przeszła operację głowy, w 2018 r. miała zawał serca, ma wszczepiony rozrusznika serca. Matka skarżącej miewa zawroty głowy, bóle kręgosłupa, biodra i kolan, niedowidzi. Porusza się po mieszkaniu samodzielnie, jednak gdy jest zmęczona lub gorzej się czuje korzysta z kuli. Matka skarżącej jest osobą kontaktową, nie leczy się psychiatrycznie, podczas wywiadu środowiskowego logicznie odpowiadała na zadawane pytania. Pracownik socjalny stwierdził także, że matka skarżącej czynności samoobsługowe wykonuje w głównej mierze bez niczyjej pomocy, samodzielnie spożywa posiłki, korzysta z toalety, potrzebuje wsparcia jedynie podczas porannej i wieczornej toalety. Zakres wykonywanych przez skarżącą czynności w ramach sprawowanej opieki nad matką obejmuje pomoc w codziennym funkcjonowaniu, w tym: codzienne mierzenie ciśnienia, dawkowanie i podawanie lekarstw, przygotowywanie posiłków, pomoc przy ubieraniu się, towarzyszenie podczas spacerów, wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych, zapewnianie dowozu na zabiegi rehabilitacyjne, smarowanie maścią przeciwbólową w przypadku pojawienia się bóli kostno-stawowych, przygotowywanie zimnych kompresów. Skarżąca wskazała także, że pilnuje aby matka się nie schylała i nie upadła. Dba również o to, by matka się nie przeziębiła oraz by była zawsze odpowiednio ubrana, wychodząc na spacery. Ponadto, skarżąca wykonuje obowiązki związane z codziennym prowadzeniem domu.

Już w oświadczeniu o zakresie sprawowanej opieki złożonym wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia skarżąca wskazała, że pomaga mamie m.in. przy wstawaniu z łóżka, pójściu do toalety, przy czynnościach higienicznych, przy ubieraniu się, przygotowuje posiłki, mierzy ciśnienie, podaje leki, asystuje w ćwiczeniach usprawniających.

W obszernym uzupełnieniu danych zawartym w oświadczeniu z 12 listopada 2021 r. skarżąca odnosząc się do przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wyjaśniła, że matka skarżącej w maju 2021 r. przewróciła się na plecy, a upadając uderzyła się w głowę. W związku z tym A. M. ma obniżoną sprawność ruchową, tzn. ma znaczne ograniczenia w samodzielnym poruszaniu się i przemieszczaniu. Skarżąca doprecyzowała, że jej matka nie widzi na jedno oko, a na drugie niedowidzi, nie jest w stanie bez pomocy kul się poruszać z uwagi na zawroty głowy i zwyrodnienia kostno–stawowe. Odnosząc się do wskazanej przez pracownika socjalnego okoliczności, że matka skarżącej samodzielnie korzysta z toalety, wskazała, że A. M. potrzebuje pomocy w dojściu do toalety, w posadzeniu na toaletę i wstaniu z toalety, a także potrzebuje pomocy, by wrócić do łóżka. Skarżąca w sposób szczegółowy opisała wykonywane przez nią czynności opiekuńcze wobec matki, podkreślając że matka ze względu na liczne dolegliwości oraz stale pogarszający się stan zdrowia, wymaga nieustanej pomocy oraz kontroli, co potwierdza zarówno orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, jak również zalecenia lekarskie.

Dodatkowo w bardzo obszernym odwołaniu skarżąca konsekwentnie i dokładnie przedstawiła zarówno sytuację zdrowotną matki, zakres czynności wykonywanych w ramach opieki sprawowanej nad nią oraz przebieg swojej drogi zawodowej, starając się w ten sposób zaprzeczyć twierdzeniom organu I instancji o braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka skarżącej nad matką, która jest znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Konfrontacja potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności A. M. wymagającej stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ze wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi matce w sposób ciągły i stały przez skarżącą, nie pozostawia, w ocenie Sądu, wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Przy tym, organ nie przedstawił żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad matką z zajęciem zarobkowym.

Za nieuprawnione w realiach niniejszej sprawy należy uznać twierdzenie Kolegium, uzasadniające odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia, że czynności wskazane przez skarżącą są wykonywane w rozmiarze nie zajmującym nie tylko całego dnia, ale także jego znacznej części, na co wpływ ma mieć m.in. to, że A. M. nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie, chociaż przy pomocy kuli, wychodzi też na spacery. Teza o samodzielności podopiecznej w zakresie umożliwiającym podjęcie przez skarżącą pracę chociażby w niepełnym wymiarze nie została potwierdzona żadnymi dowodami zgromadzonymi w sprawie, a przeczą jej z kolei okoliczności wskazywane konsekwentnie przez skarżącą. W ocenie Sądu, organy administracji publicznej, które rozpoznają wnioski w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie mogą samodzielnie miarkować czy też oceniać skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sam fakt, że podopieczny jest w stanie wykonywać pewne proste czynności samodzielnie, spożywać posiłki, czy poruszać się, nie może przesądzać, że zakres świadczonej opieki nie wymaga od opiekuna rezygnacji z pracy czy nie usprawiedliwia jej niepodejmowania.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę. Sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wskazany przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała.

W ocenie Sądu, zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą jest zgodny z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przedstawiony przez skarżącą, konsekwentnie w toku całego postępowania administracyjnego, w obszerny sposób, chronologiczny zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez nią w stosunku do matki każdego dnia świadczy o tym, że opieka ta ma w istocie charakter całodobowy i stały. A. M. ze względu na swój stan zdrowia wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego. Pomimo tego, że nie jest osobą leżącą i wykazuje pewne przejawy samodzielności, wymaga ciągłej asysty m.in. przy wykonywaniu higieny osobistej, czynnościach fizjologicznych, posiłkach i poruszaniu się. Skarżąca przez większość czasu czuwa nad chorą matką, by nieść jej niezbędną i niezwłoczną pomoc w zwykłych czynnościach życia codziennego oraz w razie nagłej potrzeby, pozostając tym samym w stałej gotowości. W tej sytuacji związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a zakresem sprawowanej opieki i świadczonej nieustannie pomocy przez skarżącą jest w tej konkretnej sprawie bezpośredni i ścisły.

Nie można się także zgodzić ze stanowiskiem Kolegium, że czynności wskazane i wykonywane przez skarżącą stanowią połączenie czynności związanych ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką oraz czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego całej razem mieszkającej rodziny, których nie sposób uznać za czynności opiekuńcze uzasadniające przyznanie świadczenia. Zdaniem Sądu, wszystkie wskazane przez skarżącą czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z 10 czerwca 2021 r., III SA/Gd 319/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Za nieprawidłowe należy uznać ponadto stanowisko organu odwoławczego, który z faktu, iż skarżąca, zgodnie z danymi z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 19 stycznia 2017 r. do 17 września 2018 r. (którą zawiesiła 22 lutego 2017 r.) oraz z okoliczności, że ustalony stopień niepełnosprawności matki skarżącej datuje się od 26 maja 2017 r., wywiódł wniosek o braku rezygnacji skarżącej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie Sądu, okoliczności te nie zaprzeczają aktualnemu związkowi pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a potrzebą sprawowania opieki nad matką. Dokumentacja zgromadzona w sprawie oraz wyjaśnienia skarżącej potwierdzają, że skarżąca podjęła się opieki nad matką w 2013 r. Podejmowane w tym czasie przez skarżącą próby aktywizacji zawodowej nie mogą być traktowane obecnie jako okoliczności wykluczające związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki nad chorą matką, albowiem z akt wynika, że stan zdrowia matki na przestrzeni lat ulegał stałemu pogorszeniu. Wręcz przeciwnie stanowią one potwierdzenie aktywności skarżącej, która wyrażała wolę podjęcia pracy zawodowej i łączenia tych obowiązków ze sprawowaniem opieki nad matką. Pomimo tych prób okazało się jednak, że zakres koniecznej pomocy matce wykluczył połącznie obowiązków zawodowych i opieki nad nią, nawet w ograniczonym czy nienormowanym czasie pracy. Wbrew stanowisku Kolegium, powyższe okoliczności potwierdzają, że konieczność opieki nad chorą matką uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Należy zaznaczyć, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki (por. wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa (por. wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r., II SA/Po 827/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną.

W toku kontrolowanego postępowania nie wykazano, aby A. M., w sposób niezaprzeczalny wymagającej opieki i pomocy we wszystkich sferach życia, pomoc świadczył kto inny niż skarżąca. Ustalenia faktyczne wskazują, że skarżąca zakresem i charakterem swoich działań daje matce wsparcie, zaspokaja jej potrzeby, pomaga zachować właściwy stan zdrowia i jakość życia. Za nieuzasadnione należy przy tym uznać twierdzenie organu odwoławczego, że przy sprawowaniu opieki nad matką skarżąca może liczyć na pomoc męża. Jak zostało bowiem wyjaśnione, mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, który ze względu na występujące u niego schorzenia nie jest w stanie pomóc skarżącej w opiece nad matką. Poza tym okoliczności odnoszące się do męża skarżącej pozostają bez wpływu na ocenę przesłanek przyznania świadczenia skarżącej.

Podsumowując powyższe rozważania, Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy dokonały wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. wydając decyzje naruszające w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organów polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a opieką sprawowaną przez skarżącą.

Sąd uznał, że pomimo zarzutów skarżącej odnośnie przeprowadzonego w dniu 3 listopada 2021 r. wywiadu środowiskowego w toku postępowania zgromadzono materiał dowodowy, którego kompleksowa, całościowa i wzajemna analiza umożliwiała dokonanie właściwego rozstrzygnięcia merytorycznego przez organ. Organ I, jak i II instancji uchybił zaś obowiązkowi rozważenia materiału dowodowego w jego całokształcie, co doprowadziło w efekcie do sformułowania na jego podstawie fałszywych wniosków i niewłaściwego zastosowania norm prawa materialnego. Organy bowiem dokonały ustaleń faktycznych nie uwzględniając okoliczności wskazywanych konsekwentnie przez cały tok postępowania przez skarżącą, począwszy od wniosku o przyznanie świadczenia, poprzez oświadczenie z 12 listopada 2021 r., skończywszy na odwołaniu, odnoszących się do rzeczywistego zakresu niezbędnych czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą w związku ze stanem zdrowia matki. Organy nie podważyły okoliczności świadczących w realiach niniejszej sprawy o konieczności opieki nad A. M. w wymiarze angażującym skarżącą w sposób wykluczający możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty w kwocie 497 zł składają się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz.1804 ze zm.) oraz koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.