Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 69/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 12 lit. a, art. 7 § 1 i 2, art. 54 § 1, 2 i 3, art. 67 § 1a i 6, art. 80 § 1, 2 i 3
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 119 pkt 3, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 31 maja 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Dańczak Sędzia WSA Monika Krzyżaniak po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 30 listopada 2022 roku Nr 1001-IEE-1.711.144.2022.2.AG w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne 1/ oddala skargę; 2/ przyznaje adwokat E.B., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w P. przy ul. [...], kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu i nakazać wypłacenie powyższej kwoty adwokat E.B. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. [pic]


UZASADNIENIE

III SA/Łd 69/23

Uzasadnienie

Postanowieniem z 30 listopada 2022 r. Dyrektor Izby Administracji skarbowej w Łodzi, po rozpatrzeniu zażalenia M.R. na postanowienie Dyrektora I Oddziału ZUS w Łodzi z 10 października 2022 r. o oddaleniu skargi na czynności egzekucyjne, które polegały na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A., na podstawie zawiadomień o zajęciu z 1 sierpnia 2022 r. nr: od [...] do [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

Dyrektor I Oddziału ZUS w Łodzi prowadził wobec M.R. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z 29 lipca 2022 r. nr: od [...] do [...], które obejmowały należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za sierpień 2019 r.

Zawiadomieniami z 1 sierpnia 2022 r. nr: od [...] do [...] - przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego Ognivo - organ egzekucyjny zajął wierzytelności strony z rachunku bankowego w A. Ww. zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały doręczone stronie 17 sierpnia 2022 r.

W dniu 26 sierpnia 2022 r. wpłynęły do Dyrektora I Oddziału ZUS w Łodzi trzy identyczne pod względem treści pisma, opatrzone tą samą datą 23.08.2022 r., zatytułowane "SKARGA". Wystąpieniami tymi M.R. zaskarżył czynności egzekucyjne polegające na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, których dokonano zawiadomieniami nr: od [...] do [...].

W pismach tych dłużnik wskazał, że ww. czynności egzekucyjne są niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Podniósł również zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wskazał, że jest ciężko chory: ma chorobę dwubiegunową i schizofrenię. Wyjaśnił, że nie ma pieniędzy na życie. W dalszej kolejności stwierdził, że ZUS jest "nielegalną firmą", która go nęka bezprawnie, a on nie jest nic winien.

Do pism z 23 sierpnia 2022 r. zobowiązany nie załączył jakichkolwiek dokumentów, które potwierdzałyby jego sytuację materialna i zdrowotną.

Z uwagi na tożsamość podmiotową, przedmiotową i prawną pism z 23 sierpnia 2022 r., Dyrektor I Oddziału ZUS w Łodzi rozpatrzył je łącznie i postanowieniem z 10 października 2022 r. oddalił skargi na czynności egzekucyjne.

W zażaleniu na ww. postanowienie zobowiązany wskazał, że postanowienie Dyrektora I Oddziału ZUS w Łodzi jest bezprawne i narusza jego prawa. Dlatego prowadzona egzekucja jest bezprawna, a zobowiązany jest "niewinny" i nie posiada żadnych długów.

Wskazanym na wstępie postanowieniem z 30 listopada 2022 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a., pod pojęciem czynności egzekucyjnej rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.

W postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, organ egzekucyjny może stosować środki egzekucyjne wymienione w u.p.e.a. Jednym z nich jest egzekucja z rachunku bankowego.

Tryb postępowania organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego uregulowany został w Rozdziale 4 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie:

1/ po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

2/ nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego;

3/ po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomiło zbiegu egzekucji.

Stosownie do art. 80 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne:

1/ których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia;

2/ które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia.

Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego (art. 80 § 3 u.p.e.a.).

Zawiadomienia o zajęciu i inne pisma w ramach stosowanego środka egzekucyjnego mogą być doręczane przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej (art. 67 § 1a u.p.e.a.).

Zawiadomienie, o którym mowa w art. 80 § 1, i inne pisma w egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego przesyła się do banku i organu egzekucyjnego przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego obsługującego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Jeżeli wykorzystanie tego systemu jest niemożliwe z przyczyn technicznych, w czasie niezbędnym do przywrócenia jego funkcjonowania zawiadomienie i inne pisma w egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego doręcza się na piśmie (art. 86b u.p.e.a.).

W omawianej sprawie organ egzekucyjny doręczył zawiadomienia nr: od [...] do [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego dłużnikowi zajętej wierzytelności – A. 2 sierpnia 2022 r., przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego. Ww. zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych z 29 lipca 2022 r. nr: od [...] do [...] zobowiązany odebrał 17 sierpnia 2022 r.

W ocenie organu II instancji analizowane czynności egzekucyjne zostały więc dokonane zgodnie z art. 80 § 1 i § 3 u.p.e.a.

Przepisy, które dotyczą obowiązkowych elementów, jakie powinno zawierać zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności (w tym sporządzone w postaci elektronicznej), zostały zawarte w art. 67 § 2 i § 2a oraz w art. 26e § 1 i § 2 u.p.e.a.

Wydruk pisma sporządzonego przez organ egzekucyjny w postaci elektronicznej, stanowi dowód tego, co zostało w nim stwierdzone (art. 26e § 3 u.p.e.a.). Doręczenie wydruku ww. pisma, uznaje się za doręczenie tego pisma lub jego odpisu (art. 26e § 4 u.p.e.a.).

Organ odwoławczy wskazał, że nie stwierdził uchybień formalnych w zaskarżonych czynnościach organu egzekucyjnego. Sporządzone przez organ egzekucyjny zawiadomienia o zajęciu z 1 sierpnia 2022 r. nr: od [...] do [...] spełniają wymogi, które są określone dla tego rodzaju dokumentów w powołanych powyżej przepisach prawa, a także w rozporządzeniu Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 1 grudnia 2020 roku w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych.

Zatem zaskarżone czynności egzekucyjne, które polegały na zajęciu - ww. zawiadomieniami - wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A., zostały dokonane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Odnosząc się do podniesionej przez zobowiązanego kwestii uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego organ podkreślił, że organ egzekucyjny w trakcie toczącego się postępowania ma przede wszystkim doprowadzić do wykonania przez zobowiązanego obowiązków, poprzez zastosowanie środków egzekucyjnych. Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.

Organ egzekucyjny, wybierając środek egzekucyjny, kieruje się nie tylko jak najmniejszą dolegliwością zastosowanego środka, ale przede wszystkim jego efektywnością. Zasada stosowania najmniej uciążliwego dla zobowiązanego środka egzekucyjnego jest bezpośrednio związana z zasadą celowości, a celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowej realizacji zobowiązań przez dłużnika.

Organ egzekucyjny winien zatem dokonać wyboru środka egzekucyjnego, który w danych okolicznościach faktycznych realizować będzie zarówno zasadę skuteczności egzekucji, jak i zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka. Przy czym przepisy u.p.e.a. nie określają jednoznacznie hierarchii środków egzekucyjnych według ich uciążliwości. Oceny, czy środek egzekucyjny jest nadmiernie uciążliwy, należy dokonywać przez pryzmat okoliczności faktycznych danej sprawy, przy uwzględnieniu rodzaju środków, jakie organ ma do dyspozycji.

Organ dodał, że każdy zastosowany środek egzekucyjny może być dotkliwie odczuwany przez zobowiązanego, ale egzekucja rządzi się prawami, ściśle określonymi w u.p.e.a. Znamienną jej cechą jest przymusowe ściągnięcie należności od zobowiązanych, którzy dotąd dobrowolnie nie wykonali ciążącego na nich obowiązku (wyrok NSA z 14.02.2018 r., II FSK 324/16).

W ocenie organu w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest zbyt uciążliwy. Zobowiązany nie wskazał jakichkolwiek okoliczności na poparcie swojego twierdzenia. Organ egzekucyjny zastosował tylko jeden środek egzekucyjny, tj. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A. W świetle przepisów u.p.e.a. oraz orzecznictwa sądowoadministracyjnego, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Jest to również jeden z najczęściej stosowanych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń, rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. Rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę.

Dodatkowo zobowiązany nie zaproponował innego składnika majątku, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję, mniej uciążliwą.

Odnosząc się natomiast do argumentacji dotyczącej wykazania legalności działania ZUS oraz bezprawności podejmowanych działań, organ stwierdził, że tego rodzaju zastrzeżenia wykraczają poza zakres przedmiotowy skargi na czynność egzekucyjną.

W postępowaniu w sprawie skargi na czynność egzekucyjną, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., jest oceniana - w zależności od zakresu żądania i jego uzasadnienia - prawidłowość dokonania przez organ egzekucyjny zakwestionowanej czynności egzekucyjnej oraz/lub jej zbytnia uciążliwość. Ocenie podlega to, czy organ egzekucyjny przeprowadził ją zgodnie z przepisami regulującymi sposób i formę jej dokonania oraz/lub czy zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. W postępowaniu w sprawie skargi na czynności egzekucyjne nie orzeka się natomiast o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. W ramach skargi nie może być rozważane istnienie egzekwowanego obowiązku. Skarga na czynność egzekucyjną nie jest uniwersalnym środkiem zaskarżenia, przy pomocy którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego.

Na ostateczne postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł M.R. Stwierdził, że zaskarżone postanowienie jest bezprawne, narusza jego prawa i Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej. W dalszej kolejności zobowiązany wskazał, że zaskarża czynności egzekucyjne, bo są niezgodne z prawem, a zastosowany środek egzekucyjny jest zbyt uciążliwy. Skarżący podniósł, że jest ciężko chory - ma chorobę dwubiegunową oraz schizofrenię. Ponadto brakuje mu pieniędzy na życie. Na zakończenie stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych działa nielegalnie i bezprawnie go nęka.

W piśmie procesowym z 24 maja 2023 r. pełnomocnik skarżącego, podtrzymując argumentację przedstawioną w skardze, zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

- błędne przyjęcie, że czynność egzekucyjna została dokonana prawidłowo, w sytuacji gdy dokonano jej naruszeniem prawa i zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny;

- naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia pełnomocnik skarżącego podkreślił, że skarżący posiada inne składniki majątkowe (m.in. samochód osobowy, którego obecnie ze względu na stan zdrowia nie używa) oraz inne ruchomości z których organ powinien w pierwszej kolejności prowadzić egzekucję. Wskazał również, że skarżący choruje na chorobę dwubiegunową i schizofrenię, ma myśli samobójcze i cierpi na zaburzenia urojeniowe, co uniemożliwia mu pracę zarobkową. Prowadzona egzekucja pozbawia skarżącego środków do życia oraz środków na leczenie, a organ mógł zaspokoić roszczenia z ww. wskazanego samochodu, którego i tak nie używa. Dlatego zastosowany środek egzekucyjny jest zbyt uciążliwy środek egzekucyjny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała, aby zaskarżone postanowienie w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego A., dokonaną zawiadomieniami z 1 sierpnia 2022 r., zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Sprawa dotyczy egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych z 29 lipca 2022 r. (nr: od [...] do [...]), które obejmowały należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za sierpień 2019 r.

Zgodnie z art. 1a pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), dalej u.p.e.a., przez czynność egzekucyjną rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Środki egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych zostały zdefiniowane w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., wśród których znajduje się m.in. egzekucja z rachunków bankowych.

Stosownie do art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest:

1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy;

2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.

Skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie (art. 54 § 2 u.p.e.a.). Skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej (art. 54 § 3 u.p.e.a.). Wskazany termin ma charakter zawity, co oznacza, że wniesienia skargi na czynność egzekucyjną po jego upływie jest bezskuteczne.

W niniejszej sprawie skarga na czynność egzekucyjną została wniesiona z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 54 § 3 u.p.e.a. Zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A. z 1 sierpnia 2022 r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostało doręczone skarżącemu 17 sierpnia 2022 r., natomiast skargę na czynności egzekucyjne skarżący wniósł 23 sierpnia 2022 r.

Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie NSA pogląd, który zachował swoją aktualność także w obowiązującym stanie prawnym, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Kontroli w omawianym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, których legalną definicję zawiera art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. W postępowaniu skargowym, w oparciu o art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (por. wyroki NSA z 18 sierpnia 2015 r., II FSK 1688/13; z 2 kwietnia 2015 r., II FSK 778/13; z 24 października 2014 r., II GSK 1377/13).

W ramach skargi na czynności egzekucyjne można zatem podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. (por. Przybysz P.M., Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer 2015 r., wyd. VII, komentarz do art. 54). W postępowaniu tym nie orzeka się zatem o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia.

Zdaniem sądu prawidłowa jest ocena organu II instancji, że organ egzekucyjny I instancji, dokonując zawiadomieniami z 1 sierpnia 2022 r. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A. w celu wyegzekwowania należności pieniężnych, zastosował dozwolony przez prawo środek egzekucyjny. Czynność ta została dokonana prawidłowo na podstawie wystawionych przez wierzyciela tytułów wykonawczych i w wykonaniu jego wniosku o przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Podkreślić należy, że w razie złożenia wniosku przez wierzyciela ustawowym obowiązkiem organu egzekucyjnego jest wszczęcie i prowadzenie egzekucji na podstawie prawidłowo wystawionego tytułu wykonawczego. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego upoważnia i zobowiązuje organ egzekucyjny, zgodnie z art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a., do stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie, prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego. Katalog środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dotyczących należności pieniężnych, zawiera cyt. art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Jednym z tych środków jest egzekucja z rachunku bankowego, którą zastosował organ egzekucyjny w niniejszej sprawie.

Tryb zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A. został uregulowany w Rozdziale 4 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie:

1/ po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

2/ nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego;

3/ po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomiło zbiegu egzekucji.

Stosownie do art. 80 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne:

1/ których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia;

2/ które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia.

Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego (art. 80 § 3 u.p.e.a.).

Zawiadomienia o zajęciu i inne pisma w ramach stosowanego środka egzekucyjnego mogą być doręczane przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej (art. 67 § 1a u.p.e.a.).

Zawiadomienie, o którym mowa w art. 80 § 1, i inne pisma w egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego przesyła się do banku i organu egzekucyjnego przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego obsługującego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Jeżeli wykorzystanie tego systemu jest niemożliwe z przyczyn technicznych, w czasie niezbędnym do przywrócenia jego funkcjonowania zawiadomienie i inne pisma w egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego doręcza się na piśmie (art. 86b u.p.e.a.).

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 67 § 6 u.p.e.a., Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej wydał rozporządzenie z 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 26). Zgodnie z § 1 pkt 3 rozporządzenia, określa się wzór zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, stanowiący załącznik nr 3 do rozporządzenia.

W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. i dopełnił wszystkich wymogów wynikających z art. 80 § 1, 2 i 3 u.p.e.a. Nie doszło również do uchybień formalnych w zaskarżonej czynności, ponieważ organ egzekucyjny sporządził zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A. zgodnie z określonym wzorem, stanowiącym załącznik nr 3 do rozporządzenia z 1 grudnia 2020 r. Zawiadomienia o zajęciu zawierają oznaczenie zobowiązanego, organu egzekucyjnego i dłużnika zajętej wierzytelności. Zawierają też prawidłowo określoną podstawę prawną, tj. art. 80 § 1 u.p.e.a., który uprawnia organ do zastosowania egzekucji z rachunku bankowego. W treści zawiadomień prawidłowo oznaczono numer tytułów wykonawczych, stanowiących podstawę zajęcia, tj. nr od [...] do [...]. Wskazana została kwota dochodzonych należności i okres, za który została ustalona. Dane te są zgodne z danymi zawartymi w wystawionych wobec M.R. tytułach wykonawczych. Zawiadomienia zawierają również datę wystawienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego.

Powyższe uprawnia do stwierdzenia, że czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego została dokonana w zgodzie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami u.p.e.a.

Sąd nie podzielił zarzutów podniesionych w skardze dotyczących zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przytoczony przepis statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Przepisy nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. W toku danego postępowania egzekucyjnego organ powinien zatem w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. Przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien kierować się nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Wybór środka każdorazowo powinien określać cel postępowania egzekucyjnego, którym jest zagwarantowanie spełnienia warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji, a poprzez to zapewnienie także odpowiedniej ochrony interesów wierzyciela (por. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r., III FSK 3424/21, z 2 marca 2021 r., III FSK 2322/21; WSA w Poznaniu z 12 maja 2022 r., I SA/Po 621/21, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 10 lutego 2022 r., II SA/Go 1061/21).

Zdaniem sądu prawidłowe jest stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, że w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego jest zbyt uciążliwy. Ogólne bowiem wskazanie przez skarżącego na zbytnią uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego nie jest wystarczające do uznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego za zasadny. Należy się zgodzić z organem, że zobowiązany nie wskazał wystarczających okoliczności na poparcie swojego twierdzenia. Zły stan zdrowia nie może być uznany za argument wystarczający, skoro mógłby on być podnoszony po zastosowaniu jakiegokolwiek innego środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny zastosował tylko jeden środek egzekucyjny, tj. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A.. W świetle przepisów u.p.e.a. oraz orzecznictwa sądowoadministracyjnego, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Jest to również jeden z najczęściej stosowanych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń, rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. Rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. Zobowiązany nie pozostaje więc bez środków na utrzymanie. Ponadto zaznaczyć należy, że wykazanie przez zobowiązanego uciążliwości wymaga nie tylko wskazania, na czym uciążliwość polega, ale przede wszystkim zidentyfikowania innego prawa majątkowego, do którego mogłyby zostać skierowane czynności egzekucyjne organu. Tymczasem w toku postępowania przez organami egzekucyjnymi skarżący nie wskazał innego środka egzekucyjnego i składnika majątku, z którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję. Uczynił to dopiero pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z 24 maja 2023 r. złożonym na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, wskazując, że skarżący posiada m.in. samochód osobowy, z którego organ powinien w pierwszej kolejności prowadzić egzekucję. Podnoszenie tej okoliczności dopiero w postępowaniu sądowym, a dokładnie kilka dni przed wyznaczonym terminem posiedzenia, jest spóźnione. Sąd administracyjny co do zasady ocenia bowiem legalność zaskarżonego aktu w dacie jego wydania. Zatem podnoszona obecnie okoliczność, że egzekucja mogła być prowadzona z samochodu osobowego, o którym organ administracji nie miał wiedzy, nie może zostać uwzględnione.

Nieuzasadniony jest zarzut podniesiony w piśmie procesowym z 24 maja 2023 r., że nie doszło do prawidłowego doręczenia skarżącemu dokumentów przez organ i nie miała on możliwości należytej obrony.

Wbrew temu zarzutowi wszystkie istotne dokumenty, jak zawiadomienia o zajęcia świadczenia, postanowienie organu I i II instancji zostały prawidłowo doręczone M.R. 17 sierpnia 2022 r. i skarżący w wymaganym terminie dokonał czynności procesowych (jak choćby złożenie skargi na czynność egzekucyjną.

Należy wskazać, że o uciążliwości środka egzekucyjnego nie może również świadczyć samo twierdzenie strony, że czynności egzekucyjne są bezprawne, a zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka nie może prowadzić do wstrzymania egzekucji, jak tego chce skarżący. W rozpoznawanej sprawie organ dokonując wyboru właściwego środka egzekucyjnego uwzględnił zasadę celowości i najmniejszej uciążliwości stosowanego środka. Zastosowany środek prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, a jednocześnie nie jest zbyt uciążliwy dla skarżącego. Ponadto jest zgodny z zasadą ekonomiki postępowania, która wskazuje na konieczność minimalizowania wydatków niezbędnych do prowadzania skutecznej egzekucji.

Odnosząc się do argumentacji podniesionej w skardze dotyczącej trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego należy ponownie podkreślić, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić jedynie kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. lub wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego stosownie do art. 59 § 1 u.p.e.a., czy zażalenia. Skarga na czynności egzekucyjne, o której stanowi art. 54 u.p.e.a., nie może być traktowana jako regulacja umożliwiająca kwestionowanie wszelkiego rodzaju nieprawidłowości składających się na dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej. W przeciwnym razie deprecjacji uległoby znaczenie innych środków prawnych, przewidzianych przez przepisy u.p.e.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa procesowego. Organy orzekające w sprawie zgodnie z art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przeprowadziły wyczerpujące postępowanie wyjaśniające, prawidłowo oceniły zgromadzony materiał dowodowy, zapewniając jednocześnie stronie czynny udział w postępowaniu. Zajęte w sprawie stanowisko organ przedstawił w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a., zawierającym wskazanie faktów i dowodów, na których organ się oparł, oraz przytoczenie i wyjaśnienie przepisów mających w sprawie zastosowanie.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.).

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym bez przeprowadzenia rozprawy i udziału stron, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.)

d.cz.