Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 486/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-10-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 15 lutego 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3969/2021/18188 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 18 listopada 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta G. decyzją nr [...] z dnia 18 lipca 2016 r. przyznał A. S. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną córką i niemożnością podjęcia z tego powodu zatrudnienia. Świadczenie to zostało przyznane na okres od dnia 1 maja 2016 r. do dnia 30 czerwca 2020 r. Decyzją z dnia 8 czerwca 2020 r. nr [...] organ administracji działając na podstawie art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych zmienił decyzję z dnia 18 lipca 2016 r. w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką w ten sposób, że świadczenie przysługuje do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Organ pierwszej instancji ustalił, że po rozpatrzeniu wniosku z dnia 18 sierpnia 2020 roku córka strony została zaliczona do osób legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności zgodnie z orzeczeniem nr [...] z dnia [...] r. Ostatnie świadczenie wypłacone zostało w miesiącu październiku 2020 r.

Ponadto organ pierwszej instancji powziął wiadomość, że strona od 21 maja 2020 r. pełni funkcję Prezesa w Zarządzie Spółki S. sp. z o.o., jest również jej udziałowcem. W konsekwencji powyższego Prezydent miasta G. decyzją z dnia 18 listopada 2021 r. nr [...] orzekł:

1) uznać za nienależnie pobrane świadczenie przyznane decyzją nr [...] z dnia 18 lipca 2016 r. w formie:

- świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką strony w kwocie 649,30 zł za okres od 21 maja 2020 r. do 31 maja 2020 r.,

-świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką strony w kwocie 1830,00zł za okres od 1 czerwca 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. o łącznej kwocie 2479,30 zł,

2) od kwoty świadczeń nienależnie pobranych naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie począwszy od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty,

3) Ustalić wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie od nienależnie pobranych świadczeń na dzień wydania niniejszej decyzji na kwotę 197,39zł,

4) Obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, o których mowa w punkcie 1 decyzji oraz odsetek ustawowych za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia, o których mowa w punkcie 2 decyzji wraz z dalszymi odsetkami za okres od dnia następującego po wydaniu przedmiotowej decyzji do dnia spłaty,

5) Wpłaty, o której mowa w punkcie 3 należy dokonać na rachunek bankowy Ośrodka Pomocy Społecznej w G. gdy decyzja stanie się ostateczna.

Organ wskazał, ze w przypadku strony pełnienie funkcji prezesa spółki i jej wspólnika świadczy o niespełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 7 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Od tej decyzji odwołała się jej adresatka. Wskazała, że pełniła funkcję prezesa zarządu od dnia 20 maja 2020 r. do dnia 2 sierpnia 2021 r., kiedy to została przyjęta uchwała odwołująca ją z pełnionej funkcji. Jednocześnie wskazała, że złożyła odpowiedni wniosek do KRS, jednak dane te nie zostały jeszcze zaktualizowane. Ponadto wyjaśniła, że obecnie posiada jedynie 9 udziałów w spółce. Podniosła, że pełniła funkcję prezesa w spółce nieodpłatnie, w ramach wolontariatu. Ze spółką nie łączyła ją żadna umowa i nie uzyskiwała ona z tego tytułu żadnych dochodów. Czynności, które wykonywała w ramach pełnieni funkcji prezesa zarządu ograniczały się do złożenia elektronicznego podpisu na sprawozdaniu finansowym. Funkcję prezesa pełniła wyłącznie "na papierze". Wobec tego nie można uznać, iż wykonywała jakąkolwiek pracę zarobkową.

Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że materialnoprawną podstawę decyzji Prezydenta Miasta G. stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 roku o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei w myśl art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Z przytoczonego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika zatem, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wskazanym w nim osobom, jeżeli spełniają łącznie dwie przesłanki. Pierwsza z tych przesłanek dotyczy sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w tym przepisie albo opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast druga przesłanka dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki.

W sprawie bezsporne jest, że córka strony legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności spełniającym wymagania przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Bezspornie również spełniona jest przesłanka pozostawania wnioskodawczyni i osoby niepełnosprawnej w stosunku bliskości. Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy kwestii, czy skarżąca spełnienia drugą z przesłanek - niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką.

Organ odwoławczy podzielił prezentowany w orzecznictwie pogląd, że pełnienie funkcji prezesa w spółce kapitałowej bez względu na to, czy przysługuje z tego tytułu wynagrodzenie należy uznać, za zatrudnienie w rozumieniu definicji art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co z kolei wyklucza nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalną pełnomocnik. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła SKO w Katowicach naruszenie

1) art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że pełnienie nieodpłatnie funkcji prezesa zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jest w rozumieniu ustawy zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, w sytuacji gdy skarżąca nie wykonuje pracy ani nie świadczy usług na rzecz przedmiotowej spółki na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub specjalistycznych usług rolniczych, a także nie prowadzi pozarolniczej działalności gospodarczej i nie jest wspólnikiem w spółce osobowej ani jedynym wspólnikiem w spółce kapitałowej,

2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewystarczające wyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i w konsekwencji błędne rozpatrzenie części materiału dowodowego w szczególności poprzez: zaniechanie ustalenia, że skarżąca nie wykonuje pracy ani nie świadczy usług na rzecz spółki, pominięcie faktu, że pełnienie nieodpłatnie funkcji prezesa spółki przez skarżącą nie miało jakiegokolwiek wpływu na sprawowanie opieki nad córką, niepoczynienie ustaleń w celu określenia, czy skarżąca była gotowa do pracy pomimo pełnienia funkcji w spółce, podczas gdy wykonywanie obowiązków w spółce nie wykluczało podjęcia przez nią pracy nawet na pełen etat.

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Należy zgodzić się z organami administracji, że świadczenie pielęgnacyjne jest kierowane do osób, które ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem nie mogą podjąć zatrudnienia lub z tego zatrudnienia muszą zrezygnować. Jak bowiem stanowi art. 17 ust. 1 in principio ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wskazanym w tym przepisie osobom "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". Nie ulega wątpliwości również to, że w świetle art. 3 pkt 22 ustawy "ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej".

Zestawienie tych dwóch przepisów, w połączeniu z okolicznością, iż skarżąca pełniła funkcję w zarządzie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może wskazywać, że w istocie podjęła ona zatrudnienie.

Jednakże powyższe okoliczności nie zwalniają organów administracji z obowiązku wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Rozstrzyganie nie może następować tu w sposób "automatyczny". Należy mieć bowiem na uwadze cel regulacji, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Skierowane jest ono do osób zajmujących się niepełnosprawnymi, które z tego powodu nie mogą podjąć (kontynuować) zatrudnienia i ci pierwsi faktycznie pozostają bez środków do życia.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca faktycznie pełniła funkcję prezesa spółki z o.o. Jednakże organy administracji nie podjęły jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego w tej sprawie. Pominęły oświadczenia strony, iż jej aktywność sprowadzała się do elektronicznego podpisywania sprawozdań spółki. Pominęły również okoliczność, iż skarżąca z tego tytułu nie pobierała żadnego wynagrodzenia. Jeśli powyższe okoliczności są prawdziwe, to w ocenie Sądu, nie można mówić, iż podjęła ona zatrudnienie i uzyskała z tego tytułu wynagrodzenie. Dokonanie ustaleń w tym zakresie wymaga jednakże przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego.

Organy administracji zaniechały również ustalenia, czy skarżąca świadczyła na rzecz spółki jakiekolwiek usługi (nie związane z jej kierowaniem) i czy z tego tytułu pobierała wynagrodzenie. Nie można w tym zakresie oprzeć się jedynie na oświadczeniu strony.

Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać, iż rozstrzygnięcie w sprawie jest przynajmniej przedwczesne. Konieczne jest tu przeprowadzenie pogłębionego postępowania dowodowego. Po dokonaniu ustaleń faktycznych organ I instancji winien dokonać oceny, czy faktycznie można mówić w przypadku skarżącej o podjęciu zatrudnienia – przy uwzględnieniu celu regulacji, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.