Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2339/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1, 2,  art. 11  ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2013 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami RP oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2013r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

G. B. i M. K. wystąpiły w dniu [...] grudnia 2008 r. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za mienie pozostawione w 1951 r. przez J. K. (nieruchomość położona w [...], gmina [...], pow. [...], obecne tereny [...]) - w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r.

Na podstawie postanowień: Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] września 2012 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po J. K., zmarłym dnia [...] listopada 1954 r.; Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2012 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku p: F. K. zmarłej w dniu [...] sierpnia 1970 r. oraz po T. K. zmarłym dnia [...] grudnia 1997 r., spadek po właścicielu nieruchomości pozostawionej J. K. nabyli: M. K., G. B., Z. S. i W. F. po 1/4 części spadku każda z nich.

Po rozpoznaniu wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] odmówił M. K. i G. B. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zmianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r.

W uzasadnieniu orzeczenia organ przytoczył treść art. 1 ust. 1 a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), zgodnie z którym prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. oraz art. 2, w myśl którego prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1;

posiada obywatelstwo polskie.

W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, albo niektórym z nich wskazanych przez pozostałych spadkobierców.

W uzasadnieniu organ wymienił dowody, na których oparł własne rozstrzygnięcie oraz stwierdził, że G. B. i M. K. złożyły w terminie ustawowym wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Ze znajdującego się w aktach sprawy opisu pozostawionego mienia nieruchomego sporządzonego w dniu [...] maja 1951 r. przez przedstawiciela Prezydium Głównej Rady Narodowej wynika, że J. K. - przesiedlający się w związku z wymianą odcinków terytorium przygranicznego pomiędzy RP a ZSRR - pozostawił mienie nieruchome (pochodzenie gospodarstwa: "z reformy rolnej") we wsi [...], gmina [...], pow. [...] (obecnie [...]) o łącznej pow. [...] ha wraz z zabudowaniami. Miejscowość [...] w dniu 1 września 1939 r. znajdowała się w powiecie [...], woj. [...].

Stosownie do ww. przepisu art. 2, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie.

Na podstawie protokołu przesłuchania świadków, sporządzonego przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] oraz zaświadczenia Urzędu Gminy [...] z dnia [...] maja 2013 r. organ prowadzący postępowanie ustalił, że J. K. w dniu 1 września 1939 r. posiadał obywatelstwo polskie oraz mieszkał w miejscowości [...] (gmina [...], woj. [...]), która zarówno wówczas jak i obecnie znajduje się w granicach Państwa Polskiego. Ponadto J. K. nie był w dniu 1 września 1939 r. właścicielem pozostawionej w miejscowości [...] nieruchomości, gdyż otrzymał ją po zakończeniu II wojny światowej w trybie reformy rolnej.

Wobec powyższego Wojewoda stwierdził, że skoro właściciel pozostawionej na kresach nieruchomości nie spełniał przesłanek warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty w myśl art. 2 ww. ustawy z 2005 r., to w konsekwencji nie mógł on sam, a w ślad za nim jego spadkobiercy, nabyć prawa do rekompensaty - bowiem J. K. nie mieszkał w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP oraz nie był w tym dniu właścicielem pozostawionej nieruchomości. Otrzymał ją po zakończeniu II wojny światowej w trybie reformy rolnej. Na dowód swoich twierdzeń organ I instancji powołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 937/11.

M. K. oraz G. B. złożyły odwołanie od decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r. zarzucając organowi naruszenie przepisów art. 6, 7, 8, 9, 77 i art. 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa, a ponadto art. 1 ust. 1a, art. 2, art. 5 ust. 3 pkt 2, art. 7 ust. 1 pkt 1-3 i ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Odwołujące wskazały również na naruszenie art. 2, art. 31 ust. 3 , art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Po rozpoznaniu odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że J. K., który pozostawił w miejscowości [...] nieruchomości gruntowe ([...] ha) wraz z zabudowaniami, posiadał obywatelstwo polskie w dniu 1 września 1939 r. oraz zamieszkiwał w tym dniu w miejscowości [...] a także od dnia [...] czerwca 1951 r. do dnia [...] listopada 1954 r.

Dodał, że warunkiem koniecznym do potwierdzenia prawa do rekompensaty jest spełnienie przesłanek zawartych w art. 2 ustawy "zabużańskiej" tj. konieczność wykazania posiadania przez właściciela mienia obywatelstwa polskiego na dzień 1 września 1939 r., zamieszkiwania w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuszczenia go z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy. Ponadto zgodnie z tą ustawą wnioskodawca powinien udokumentować posiadanie obywatelstwa polskiego w chwili starania się o rekompensatę i wykazać tytuł własności do pozostawionych nieruchomości, jej rodzaj I powierzchnię. Warunkiem potwierdzenia stronie prawa do rekompensaty jest kumulatywne spełnienie wszystkich przesłanek. Uchybienie z jednej z nich skutkuje bowiem decyzją odmawiającą przyznania prawa do rekompensaty.

Następnie Minister stwierdził, że akt przedmiotowej sprawy wynika, iż J. K. w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwał na obecnym terenie RP - co ewidentnie wynika z protokołów przesłuchania świadków. Powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r., sygnatura akt SK/11/12, w którym stwierdził on, że art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Zgodnie natomiast z orzecznictwem sądów administracyjnych, zapadłym po wydaniu tego wyroku Trybunału, w ramach oceny spełnienia przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty, przepis art. 2 ust 1 ustawy, w zakresie w jakim odnosi się do zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na Kresach Wschodnich, nie może być stosowany (por. wyrok sygn. akt I OSK 1527/11, I SA/Wa 334/12).

Uwzględniając powyższe Minister zauważył, iż zaskarżona decyzja, przy pominięciu okoliczności wykazania przesłanki zamieszkiwania na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939 r., odpowiada prawu - bowiem kwestią istotną z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy jest to, że przedmiotowe nieruchomości J. K. nabył w drodze przeprowadzonej po II wojnie reformy rolnej, co wynika bezpośrednio z opisu pozostawionego mienia. W związku z tym nie można takich nieruchomości traktować stricte jako nieruchomości "zabużańskich".

Natomiast okoliczność, iż strony pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami RP na podstawie umowy pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., nie oznacza, iż automatycznie winno się potwierdzić skarżącym prawo do rekompensaty – gdyż konieczność wykazania tytułu własności na dzień 1 września 1939 r. powoduje, że w niniejszej sprawie nie jest możliwe wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty.

Z wykładni systemowej art. 1 i 2 ustawy "zabużańskiej" wynika, że wprawdzie własność mienia musi istnieć na moment opuszczania byłych terytoriów RP, jednakże zakresem przedmiotowym ustawy objęte są tylko te nieruchomości, które w dniu 1 września 1939 r. położone były na Kresach Wschodnich. Od strony historycznej tylko te nieruchomości objęte były zakresem działania tzw. "układów republikańskich" (art. 1 ust. 1 ustawy), której zawierały zobowiązanie do wprowadzenia przez państwo polskie regulacji prawnych umożliwiających uzyskanie rekompensaty. Wprowadzenie w ustawie zabużańskiej przepisu art. 1 ust. 1a, miało natomiast na celu umożliwienie osobom, które mogły formalnie podlegać procesom repatriacji prowadzonym w oparciu o ww. układy (ale które z różnych względów nie opuściły wówczas Kresów Wschodnich), uzyskanie rekompensaty w związku z przeprowadzoną w 1951 r. zmianą granic i powrotem na terytorium obecnej RP.

Powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa zaskarżyła w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. B., zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, a w szczególności:

1) art. 6, 7, 8, 80 oraz art. 107 §1 i §3 kpa,

2) art. 1 ust. 1a ustawy z dnia z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) a ponadto:

3) art. 2, 31 ust. 3, 32 i art.64 ust. 2 Konstytucji RP.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że rozpatrując odwołanie od decyzji Wojewody [...], Minister Skarbu Państwa nie odniósł się wyczerpująco ani do podstaw rozstrzygnięcia organu I Instancji, ani do zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji Wojewody [...]. Zaskarżoną decyzją Minister Skarbu naruszył przepisy powołane na wstępie. Pominął zarzuty przekroczenia przez Wojewodę [...] granic uznania administracyjnego, a w konsekwencji nadużycia zaufania wnioskodawcy do organu administracji publicznej przez dokonanie przez organ I instancji odmownego rozstrzygnięcia wniosku - przy jednoczesnym dokonaniu przez ten sam organ pozytywnych rozstrzygnięć w innych, identycznych stanach faktycznych i prawnych (ta sama miejscowość [...], te same warunki nabycia nieruchomości i jej opuszczenia). Minister Skarbu nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, co do zarzutu nierównoprawnego traktowania stron i rozbieżnego orzecznictwa organu I instancji w tożsamym stanie faktycznym i prawnym. Przy czym w postępowaniu przed organami obu instancji wnioskodawczyni powoływała się na akta administracyjne spraw rozstrzygniętych pozytywnie przez Wojewodę [...] ([....] i [...]).

Dodała, że dokonując odmiennej oceny prawnej w tym samym stanie faktycznym, organy dopuściły się przekroczenia granic uznania administracyjnego w sposób rażący.

Wskazała również, iż organ powołał w postawie prawnej decyzji jedynie przepis art. 138 § 1 pkt 1 kpa i kompetencyjnego przepisu art. 9 ustawy, przy czym całkowicie pominął przepisy prawa materialnego, w oparciu o które orzekał w sprawie. W związku z tym organ II instancji naruszył dyspozycję art. 107 §1 kpa, zgodnie z którym organ powinien powołać podstawę materialną rozstrzygnięcia.

Następnie skarżąca zarzuciła, że Minister Skarbu dowolnie i bezzasadnie włączył w zakres przedmiotowy art. 1 ustawy tylko te nieruchomości, które 1 września 1939 r. położone były na Kresach Wschodnich.

Ponadto zaskarżonym orzeczeniem Minister naruszył zasadę państwa prawa i sprawiedliwości społecznej, równości wobec prawa, jednakowej dla wszystkich ochrony praw własności – uznając, że nieruchomości położone na terenie obecnej [...] nabyte na podstawie aktów prawnych ustanowionych przez władze PRL po zakończeniu wojny nie podlegają ustawie.

Podniosła też, że w sprawie niniejszej organ nie ma podstaw do rozstrzygania w przedmiocie prawa własności, a tym bardziej daty nabycia nieruchomości opuszczonej - lecz ma decydować o specyficznym prawie do rekompensaty za utracone przez zabużan mienie.

Wniosek następców prawnych J. K. znajduje oparcie w przepisie art. 1 ust. 1 a ustawy. Przepis ten ma kluczowe znaczenie w przedmiotowej sprawie, stanowi bowiem samodzielną przesłankę do przyznania rekompensaty - o czym przesądził już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt: I SA/Wa 1695/10. W ocenie WSA przepis art. 1 ust. 1 a ustawy nie zawiera nawet przesłanki dotyczącej obowiązku zamieszkiwania w 1951 r. na terenie nieruchomości, która w wyniku zamiany odcinków państwowych znalazła się ostatecznie na terytorium [...]. W świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego, do otrzymania rekompensaty wystarczyło, aby mieszkańcy terenów podlegających wymianie byli obywatelami polskimi i pozostawili tamże nieruchomości. Ustawa nie uzależnia przyznania rekompensaty od sposobu uzyskania tytułu prawnego do nieruchomości położonej poza obecnymi, wschodnimi granicami RP. Zdaniem skarżącej, wyłączenie zabużan z kategorii osób uprawnionych do prawa do rekompensaty z tego tytułu, że byli właścicielami gruntów nadanych w trybie reformy rolnej, stanowi rażące naruszenie przepisu art. 1 ust. 1a ustawy, także w świetle orzecznictwa utrwalonego na gruncie ustawy z 2005 r. jak i wcześniejszych regulacji dot. mienia zabużańskiego (art. 88 ust. 1 ustawy z dn. 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego).

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi, jako niezasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżony akt także z powodów, które w skardze nie zostały podniesione, a stanowią o wydaniu aktu z naruszeniem prawa.

Ponadto zgodnie z art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ww. ustawy, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli jedna ze stron złoży taki wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy – taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.

Skarga jest niezasadna bowiem zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa.

W niniejszej sprawie Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. odmawiającą przyznania prawa do rekompensaty. Organ II instancji stanął na stanowisku, że wnioskodawcy nie spełnili przesłanek uprawniających do otrzymania rekompensaty wskazując, że własność mienia musi istnieć na moment opuszczenia byłych terytoriów RP. Jednocześnie zakresem przedmiotowym ustawy objęte są tylko te nieruchomości, które w dniu 1 września 1939 r. położone były na kresach wschodnich. Natomiast nieruchomość J. K. pozostawiona poza granicami Polski została nabyta w ramach reformy rolnej - a więc nie można jej traktować jako nieruchomości "stricte zabużańskich".

Powyższe decyzje wydane zostały w oparciu o art. 1 i art. 2 ustawy dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) określającymi krąg osób uprawnionych do rekompensaty.

W art. 1 ust. 1 ww. ustawy określone zostały zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie umów w niej wskazanych. W ust. 2 tego art. ustawodawca wskazał, że prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r.

Natomiast art. 2 wymienia dodatkowe przesłanki, które musza wystąpić, aby mogło zostać przyznane prawo do rekompensaty, tj. właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1, a także posiada obywatelstwo polskie.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że poprzednik prawny skarżącej pozostawił nieruchomość poza obecnymi granicami Polski - w związku z umową pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. Jednakże osoba ta nie była właścicielem przedmiotowej nieruchomości na dzień 1 września 1939 r., bowiem otrzymała ją w wyniku przeprowadzenia reformy rolnej - po zakończeniu II wojny światowej.

W tym stanie rzeczy Sąd stanął na stanowisku, że rację ma organ administracji wskazując, iż nie została spełniona przesłanka posiadania nieruchomości i jej utraty w związku z wojną.

Wskazać należy, że interpretując akt prawny nie można pomijać pozostałych zawartych w niej norm, tj. odczytywać go w sposób fragmentaryczny. Ustawa jest aktem, który stanowi całość, czyli zupełnym i w sposób kompleksowy regulującym daną materię stosunków społecznych. Taka konstrukcja systemu prawa wymusza zatem odczytywanie norm prawnych przez pryzmat całego tego systemu. W rezultacie tego zapewnia się w procesie stosowania prawa odzwierciedlenie woli ustawodawcy.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sad uznał, że słuszne jest stanowisko organów administracji, iż skoro poprzednik skarżącej pozostawił mienie nieruchome, które otrzymał w wyniku przeprowadzonej po wojnie reformy rolnej - to nieruchomość ta nie jest objęta ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. Skarżący bowiem nie pozostawił nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie umów w niej wskazanych. W tym przypadku przesłankę określona w ust. 1a należy odczytywać przez prymat tej właśnie regulacji, tj. przesłanki określonej w ust. 1 art. 1.

Wskazać także należy, ze ustawodawca odwołuje się do daty 1 września 1939 r. -określając przesłankę posiadania obywatelstwa na dzień 1 września 1939 r. oraz wskazując w art. 11 ust. 1 ustawy, że przy określaniu wartości nieruchomości uwzględnia się m.in. współczynniki określające różnice w poziomie rozwoju gospodarczego tych województw lub miast w okresie przed 1939 r.

Oznacza to, że ustawa zabużańska jednoznacznie odwołuje się do kategorii osób będących właścicielami gruntu na dzień 1 września 1939 r., którzy utracili swoje mienie na skutek wybuchu II wojny światowej - choć nie koniecznie utracili własność mienia w tej dacie. Nie dotyczy zaś właścicieli, którzy nabyli prawo własności w okresie późniejszym – na skutek aktów prawnych wydanych przez władze PRL. Ustawa w art. 1 ust. 1 odwołuje się właśnie do układów republikańskich, które nałożyły na państwo polskie obowiązek wypłacenia odpowiednich rekompensat dla osób repatriowanych. Natomiast regulacja wskazana w art. 1 ust. 1a stanowi o poszerzeniu kręgu osób uprawnionych do rekompensaty, przyznając prawo do niej także osobom, które formalnie podlegałyby repatriacji, w związku z przeprowadzoną zmianą granic.

Za powyższym poglądem przemawia także orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04, w którym stwierdzono, że rekompensata za pozostawione mienie, w związku z działaniami wojennymi, poza obecnym terytorium Rzeczypospolitej nie ma charakteru czysto odszkodowawczego. W załażeniu kompensacja ta ma przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym, umożliwiającym obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego poza naszymi granicami państwa polskiego. Była także - zgodnie z postanowieniami umów republikańskich - przeznaczona wyłącznie dla obywateli Rzeczypospolitej Polskiej (wg stanu prawnego z dnia 1 września 1939 r.), którzy decydując się na przesiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach po II wojnie światowej – manifestowali tym postępowaniem więź z państwem i narodem polskim. W rezultacie miała ona zrekompensować niedogodności związane z koniecznością szybkiego opuszczenia domu spowodowaną działaniami wojennymi, ułatwić ponowny start życiowy w nowym miejscu i okolicznościach oraz w pewien sposób "wynagrodzić" przywiązanie do państwa polskiego, ważniejsze od potrzeby zachowania własnego majątku.

Dodać należy, że jest specyficznym prawem majątkowym o charakterze publicznoprawnym, które to prawo nie ma natury i cech odszkodowania w znaczeniu cywilnoprawnym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 937/11.

W tym miejscu należy wskazać, że rację ma także organ II instancji pomijając wymóg zamieszkiwania poprzednika skarżącej na byłym terytorium RP - z uwagi na wyrok z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że norma prawna, zgodnie z którą uzyskanie prawa do rekompensaty zależało od zamieszkiwania właściciela nieruchomości na byłym terytorium Polski w dniu 1 września 1939 r., jest niezgodna z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Przy czym mimo, że Trybunał odroczył utratę mocy art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej (w zakresie wskazanym w sentencji wyroku), to zastosowanie w niniejszej sprawie przepisu, którego niezgodność z Konstytucją RP, we wskazanym wyżej zakresie, stwierdził Trybunał Konstytucyjny doprowadziłoby do wydania orzeczenia naruszającego konstytucyjną zasadę prawa do równej ochrony praw majątkowych w związku z zasadą proporcjonalności w ograniczaniu ochrony konstytucyjnych wolności i praw.

Sąd zgodził się z twierdzeniami strony skarżącej dotyczącymi niepowołania w decyzji przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia - lecz uznał, że uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, bowiem w uzasadnieniu decyzji podstawy te zostały wymienione, przytoczone i omówione w sposób szczegółowy i rzetelny, przez co nie istnieje żadna wątpliwość w tym zakresie.

W tym stanie rzeczy także bezzasadny jest zarzut skarżącej dotyczący formułowania pozaustawowych przesłanek dotyczących przedmiotowej nieruchomości, bowiem organ zobowiązany jest odczytywać normy prawne zawarte w ustawie nie tylko z poszczególnego jej przepisu, czy jednostki redakcyjnej, ale biorąc pod uwagę całość aktu, która stanowi element systemu prawnego. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłaby natomiast do stosowania prawa w sposób fragmentaryczny i w rezultacie w oderwaniu od rzeczywistej woli ustawodawcy.

Z kolei zarzut skargi, iż w podobnych (analogicznych) sprawach toczących się przed organami administracji przyznano prawo do rekompensaty, nie mógł zostać uwzględniony przez Sąd, bowiem w niniejszym postępowaniu kontrolowane jest jedynie postępowanie zakończone ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2013 r., nie zaś inne - nawet zapadłe na tle podobnych stanów faktycznych - orzeczenia organów. Ponadto wskazać należy, że uprawnienie do rekompensaty nie może zostać wykreowane przez zapadłe w innych sprawach decyzje administracyjne, ale powstaje ono na skutek spełnienia przez stronę ustawowych przesłanek do jej utrzymania.

Reasumując, Sąd uznał, że organy administracji wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie zgromadziły i oceniły materiał dowodowy w niniejszej sprawie, szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz przekonująco uzasadniły swoje decyzje - zgodnie z art. 107 §3 kpa.

Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 151 w związku z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.