Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 170/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1-5, 10-11,
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: art. 124 par. 1-2, art. 107 par. 3, art. 126
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 31 ust. 1, art. 47, art. 68, art. 83
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 8 ust. 1-2
journal: Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
law: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 maja 2023 r. sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Świętokrzyskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Kielcach z dnia 10 stycznia 2023 r., znak: NEP.906.4.2023 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

II SA/Ke 170/23

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2023 r. znak: NEP.906.4.2023 Świętokrzyski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Kielcach (dalej ŚPWIS) utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (PPIS) w Ostrowcu Świętokrzyskim z dnia 17 listopada 2022 r. znak: SE.IVa-4110/3/19 w sprawie zgłoszonych zarzutów.

W uzasadnieniu orzeczenia organ II instancji wyjaśnił, że pismem z dnia 30 września 2022 r. pełnomocnik strony wniósł do ŚPWIS zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w przedmiocie uchylania się od realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych u małoletniego M. K., które ww. organ egzekucyjny przekazał do PPIS w Kielcach, w celu opracowania stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ostrowcu Świętokrzyskim postanowieniem z dnia 17 listopada 2022 r. znak: SE.IVa-4110/3/19 na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 479), zwanej dalej "u.p.e.a.", uznał zarzuty za nieuzasadnione. Pełnomocnik strony wniósł zażalenie na postanowienie wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów.

Z ustaleń ŚPWIS wynika, że M. K. (ur. 08.07.2018 r.) na mocy art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi ( t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1657 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", podlega szczepieniom ochronnym przeciw: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilius influenzae typu b, Streptococcus pneumoniae. Ciążący na jego rodzicach prawny obowiązek poddania go obowiązkowym szczepieniom nie został zrealizowany. Nie ma potwierdzonych i prawidłowo udokumentowanych przeciwskazań lekarskich do szczepienia, które od tego obowiązku K. K. mogłyby zwolnić. Wobec powyższego na wniosek wierzyciela ŚPWIS poprzez doręczenie w dniu 26 września 2022 r. zobowiązanej tytułu wykonawczego z dnia 17 grudnia 2019 r., wszczął wobec niej egzekucję administracyjną obowiązku o charakterze niepieniężnym.

Organ odwoławczy dokonał oceny całości zebranego materiału dowodowego i stwierdził, w odniesieniu do zarzutu opartego na art. 27 u.p.e.a., tj. wystawienia tytułu wykonawczego na nieobowiązującym wzorze, że wierzyciel tj. PPIS w Ostrowcu Świętokrzyskim sporządził tytuł wykonawczy wobec zobowiązanej K. K. zgodnie z obowiązującym na dzień 17 grudnia 2019 r. wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 8 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej ( t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 850), przed złożonym w dniu 18 grudnia 2019 r. wnioskiem wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym, zaś przepisy prawa nie stanowią o konieczności ponownego sporządzenia dokumentów w toku prowadzonego postepowania w przypadku zmiany wzorów formularzy wydanych po fakcie wystawienia pierwszego dokumentu we właściwej formie.

Według stanowiska tego organu, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi poszczególnych szczepień, wynikającymi m.in. z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie art. 17 ust. 10 oraz art. 19 ust. 10, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu, ogłasza Główny Inspektor Sanitarny w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy, § 5 rozporządzenia MZ z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2172), zwanego dalej też rozporządzeniem oraz art. 87 Konstytucji RP. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego jest dokumentem technicznym, precyzującym obowiązki wynikające z ustawy, nie ma również wątpliwości okoliczność, że podstawą prawną toczącego się postępowania dotyczącego małoletniego M. K. jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy, a nie wskazany przez stronę Komunikat. Komunikat ten stanowi jedynie uzupełnienie regulacji prawnych dotyczących szczepień obowiązkowych, zawiera informacje i wytyczne na temat sposobu realizacji szczepień oraz jest przeznaczony dla lekarzy i pielęgniarek będących realizatorami ww. obowiązku. Powyższy pogląd zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II OSK 1504/16, Lex nr 2505698.

Zdaniem ŚPWIS obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym, podobnie jak szereg innych obowiązków wynikających wprost z przepisów ustawy, aktualizuje się dopiero w wyniku określonych czynności podejmowanych przez lekarza posiadającego określone obowiązki, uprawnienia i wiedzę medyczną. W związku z powyższym wydaje się uzasadnione i zrozumiałe, że w określonym stanie faktycznym wyłącznie lekarz jest w stanie ustalić wszelkie wynikające ze stanu zdrowia przesłanki, które aktualizują prawny obowiązek szczepienia wynikający wprost z przepisów prawa. Gdyby organy inspekcji sanitarnej w egzekwowaniu obowiązku poddania dziecka szczepieniom miały czekać aż do ukończenia przez nie 19 roku życia, to cel zapobieżenia powstania sytuacji wskazanych w art. 33 ustawy nie byłby osiągnięty, a jak wynika z doświadczenia życiowego i ogólnej wiedzy, ilość dawek oraz okresy, w jakich kolejne dawki szczepień mają być podawane dzieciom, ma swoje uwarunkowania immunologiczne. Ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym, indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia (art. 17 ust. 2 ustawy). Nie można więc przyjąć, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności. Przeprowadzający konsultację specjalistyczną lekarz, zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, dokonuje wpisu w dokumentacji medycznej, uwzględniając w nim okres przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaj szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualny program szczepień z podaniem rodzaju stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.

ŚPWIS stwierdził, że w zapisach w karcie uodpornienia małoletniego M. K. w części "Przeciwwskazania do szczepień" brak jest informacji o istniejących przeciwwskazaniach do szczepień obowiązkowych. Nadto, w przedmiotowej sprawie na dzień dzisiejszy brak jakiejkolwiek dokumentacji medycznej, która mogłaby stanowić podstawę do odroczenia poddania małoletniego M. K. obowiązkowym szczepieniom ochronnym wystawionego przez lekarza zgodnie z rozporządzeniem. Obowiązek szczepień ma swoje wyraźne podstawy w przepisach prawa powszechnie obowiązującego i jest egzekwowalny w trybie administracyjnym. Wskazany w programie szczepień ochronnych graniczny wiek, do którego należy zaszczepić daną osobę nie oznacza, że strona może zwlekać z zaszczepieniem dziecka do upływu tego wieku. Nie świadczy o niewykonalności czy niedopuszczalności obowiązku szczepień wskazanie przez prawodawcę zakresowo okresów, w których mogą być prowadzone szczepienia ochronne. Przedziałowe określenie możliwości zastosowania szczepienia odnosi się m.in. do właściwości stosowanych szczepionek i aktualnej wiedzy medycznej.

W świetle powyższego zdaniem ŚPWIS nie można uznać zasadności zarzutu dotyczącego braku wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a.

W realiach niniejszej sprawy za niezasadny nie można również uznać zarzut naruszenia art. 31 i art. 87 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w demokratycznym państwie prawa konstytucyjne wolności i prawa mogą być ograniczane w ustawie, m.in. gdy jest to niezbędne dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że realizacja obowiązku szczepień poprzez zapewnienie wysokiego odsetka osób uodpornionych skutecznie zmniejsza ryzyko zachorowania oraz społeczne skutki związane z ciężkimi następstwami chorób zakaźnych, w tym związane z kosztami leczenia tych chorób oraz ich powikłań. Obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy (jedno ze źródeł powszechnie obowiązującego prawa zgodnie z art. 87 Konstytucji). Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji.

W odniesieniu do zarzutu opartego na art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., tj. braku obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, w uzasadnieniu podniesiono, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Przepisy określające obowiązek poddawania dzieci szczepieniom ochronnym ustanawiają prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu i określają wszystkie istotne cechy tego obowiązku, tj. podmiot na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. To na stronie, jako rodzicu małoletniego M. K., spoczywa obowiązek zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza, sprawującego nad nim opiekę zdrowotną, w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych i wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Takie stanowisko jest zbieżne z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 maja 2021 r., sygn. akt II OSK 2302/18. Wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 153 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 17 ust. 9 ustawy lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną powiadamia opiekuna prawnego/faktycznego o obowiązku szczepienia osoby małoletniej. Tym samym należy stwierdzić, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu przez osoby określone w rozporządzeniu zasadniczo aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu o miejscu i czasie badania kwalifikacyjnego do szczepienia i samego szczepienia, chyba że w wyniku badania kwalifikacyjnego stwierdzono istnienie przesłanek zdrowotnych do czasowego lub długotrwałego odroczenia przeprowadzenia tego szczepienia albo przedstawiono zaświadczenie o wcześniejszym poddaniu się temu szczepieniu w ramach szczepień zalecanych. Przedział wiekowy na przeprowadzenie szczepień obowiązkowych został w ww. rozporządzeniu określony bardzo szeroko (przykładowo jako czas od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia dla szczepienia przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi) z uwagi na fakt, iż chociażby z przyczyn zdrowotnych zasadne może być wykonanie szczepienia według odmiennego, przygotowanego dla konkretnego pacjenta, indywidualnego kalendarza szczepień.

W ocenie organu, nie znajduje aprobaty zarzut naruszenia art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i podstawowych Wolności. W art. 8 ust. 2 Konwencji przyjęto bowiem, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie m.in. z uwagi na ochronę zdrowia.

Podsumowując organ wskazał, że organ I instancji nie uchybił żadnym przepisom postępowania, a podniesione przez stronę zarzuty są bezzasadne i jako takie nie zasługują na uwzględnienie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła K. K., zarzucając temu postanowieniu naruszenie:

1. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli;

2. art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;

3. art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy akt ten nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych, zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy, może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, że skarżąca może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r.;

4. art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;

5. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia;

6. naruszenie art. 33 § 1 pkt 8 ustawy poprzez uznanie, iż nałożona na skarżącą grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz utrzymującego go w mocy postanowienia PPIS, przedstawiając obszerną argumentację dla oceny ich zasadności. Ponadto wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Skarżąca wystąpiła także o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 pkt 2, ust. 11 ustawy z art. 2, art. 30, 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie, wniosła o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości UE o wykładnię art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla rodziców dzieci dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 ww. Konwencji.

Stwierdzając, że powyższe zagadnienia mają charakter prejudycjalny skarżąca domagała się zawieszenia postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w postanowieniu.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Przyjmuje się, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., II OSK 1867/17). Z tych względów zawarty w skardze wniosek skarżącej o skierowanie sprawy do rozpoznania na rozprawie, nie zasługiwał na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie ŚPWIS w Kielcach utrzymujące w mocy postanowienie PPIS w Ostrowcu Świętokrzyskim, działającego w sprawie jako wierzyciel w sprawie postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego z 17 grudnia 2019 r. dotyczącego obowiązku o charakterze niepieniężnym, poddania dziecka skarżącej – M. K., obowiązkowym szczepieniom ochronnym, odrzucające zarzuty wniesione przez dłużnika, dotyczące postępowania egzekucyjnego w zakresie: 1. braku wymagalności obowiązku z uwagi na niedopuszczalność egzekucji, 2 brak wymagalności obowiązku szczepień (art. 33 § 2 u.p.e.a.).

W ocenie Sądu podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

Przede wszystkim Sąd podziela stanowisko organów, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 3109/19). Zgodnie bowiem z treścią art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale IV - poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 2 ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Art. 17 ust. 3 i 4 ustawy stanowi zaś, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Przy czym, zdaniem Sądu, treści wskazanych przepisów nie można interpretować w ten sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań, stanowią przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (por. wyrok WSA w Łodzi z 19 października 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 484/22). Stosownie do treści art. 17 ust. 10 ustawy minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2).

Zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy, Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega sczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 ustawy.

Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie (por. m.in. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08), z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych. Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 kwietnia 2011 r. sygn. akt II OSK 32/11, wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Przez wymagalność należy rozumieć zaś taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego (por. P. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wydanie 9, 2021 r. – komentarz do art. 33 u.p.e.a.).

W sprawie niniejszej obowiązek poddania syna skarżącej szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym wynika z mocy przepisów ustawowych, zaś szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą został określony w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Program ten na kolejny rok ustalany jest przez centralny organ administracji państwowej na podstawie przepisów ustawy i zawiera szczegółowe wskazania dotyczące wykonywania szczepień dostatecznie precyzyjnie określonych w przepisie upoważniającym (por. wyroki NSA: z 7 lutego 2018, sygn. akt II OSK 934/16 oraz z 25 kwietnia 2018, sygn. akt II OSK 2434/17).

W stanie faktycznym sprawy poza sporem jest, że małoletni syn skarżącej nie został zaszczepiony przeciwko żadnej z chorób zakaźnych wymienionych w tytule wykonawczym, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. W sytuacji więc gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko żadnej chorobie zakaźnej, to obowiązek poddania go szczepieniom stał się wymagalny. Z akt sprawy wynika, że rodzice konsekwentnie nie zgadzali się na zaszczepienie dziecka.

W orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok NSA z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19) zwrócono uwagę, że poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy, jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się zaś badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, czyli w istocie jest odmową poddania się temu obowiązkowi.

Co się tyczy zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego to należy wyjaśnić, że art. 33 § 2 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do 30 lipca 2020 r. przewidywał, że okoliczność ta mogła być podstawą zarzutu (pkt 8), natomiast od 30 lipca 2020 r. takiej podstawy nie może już stanowić (art. 1 pkt 20 i art. 29 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070 ze zm.). Z wyjaśnień organu zawartych w odpowiedzi na skargę wynika, że w związku z wniesieniem zarzutów przeciwegzekucyjnych dotychczas nie doszło do wydania dla zobowiązanej postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku szczepień. W tej sytuacji, skoro nie doszło do określenia wysokości takiej grzywny trudno mówić o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka i wobec tego zarzut ten nie mógł zostać uwzględniony.

Jako niezasadny Sąd uznał również zarzut naruszenia art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący wyjaśnił stan faktyczny oraz ocenił zebrane dowody w ramach swobodnej a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawił w uzasadnieniu wydanego w sprawie postanowienia i odniósł się do wszystkich istotnych kwestii dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd nie podzielił również argumentacji, że doszło do naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w związku z art. 47 w związku z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. Jak trafnie bowiem wskazano w wyroku NSA z dnia 5 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 1208/19, stanowiąc o prawie do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego w art. 8 ust. 2 Konwencji przyjęto, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy w korzystanie z poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia. Do podstawowych wartości zapisanych w Konstytucji RP należy ochrona zdrowia (art. 68 ust. 1 Konstytucji). Na organach państwa ciąży obowiązek stosowania takich środków prawnych dla gwarancji ochrony zdrowia, a w to wchodzi obowiązek zapobiegania chorobom przez określenie obowiązków jednostki, w tym obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. W myśl art. 83 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Możliwość wystąpienia po szczepieniu tzw. niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP) tej ocenie nie przeczy, ponieważ ze szczepieniem związane jest ryzyko wystąpienia NOP, co jednak w pierwszej kolejności zależy od oceny, czy prawidłowo dokonano badania kwalifikacyjnego.

Odnośnie do wniosku o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, Sąd podzielił pogląd ukształtowany w orzecznictwie, że wyłącznie wątpliwości sądu, a nie skarżącego, mogą uzasadnić przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie sprawy sądowo-administracyjnej. Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia do TK z pytaniem prawnym w tej sprawie. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizują bowiem wskazywane w Konstytucji powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa (por. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 934/17).

Sąd nie powziął także żadnych wątpliwości uzasadniających zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i wyjaśnienie, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi, nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Ogólny interes społeczeństwa oraz interes indywidualny poszczególnych jednostek nie mogących poddać się szczepieniom ochronnym i z tego względu szczególnie narażonych na niebezpieczeństwo zachorowania bądź śmierci w przypadku epidemii choroby zakaźnej, do której powstania przyczynić mogą się jednostki, które pomimo braku przeciwskazań uchyliły się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych, sprzeciwia się uznaniu, że te szczególnego rodzaju przymusowe zabiegi medyczne wykonywane w stosunku do osób, wobec których nie stwierdzono przeciwskazań do poddania się szczepieniom, naruszają art. 8 ust. 1 EKPC. Z twierdzenia, że obowiązek szczepień może zostać uznany za niezbędny w demokratycznym społeczeństwie wypływa wniosek, iż dopuszczalne jest stosowanie (finansowych) sankcji egzekucyjnych nakierowanych na doprowadzenie do wypełniania obowiązku szczepień (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 1208/19).

Z podniesionych wyżej względów Sąd nie uwzględnił wniosku o zawieszenie postępowania.

Reasumując, zdaniem Sądu, postępowanie zakończone zaskarżonym postanowieniem zostało przeprowadzone prawidłowo, zaś zgromadzony w sprawie materiał był wystarczający do podjęcia właściwego rozstrzygnięcia.

Sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie znany jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19, ogłoszony w Dz.U. 2023/909 z dnia 25 maja 2023 r., stwierdzający w części I, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tym niemniej wyrok ten nie stanowi podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia, albowiem w części II sentencji Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Uzasadniając stanowisko w tym zakresie Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej uznał za niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy w ocenie Trybunału powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian. Niezależnie od powyższego Trybunał podniósł, że wyrok ten nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego.

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.