Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 579/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1, art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) i ust. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.
article: art. 7, art. 8, art. 65 ust. 1, art. 193
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 1 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 § 2, art. 134 § 1, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska (spr.) Sędziowie NSA Janusz Zajda del. WSA Sylwester Miziołek Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 16 listopada 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1478/10 w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę P. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Okręgowa Izba Radców Prawnych w W. uchwałą z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...], na podstawie art. 24 ust. 2 i ust. 2b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm., dalej: u.r.p.) odmówiła P. M. wpisu na listę radców prawnych w oparciu o art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ u.r.p., uznając, że kandydat nie spełnił wymogu sprawowania funkcji asystenta sędziego świadcząc w Trybunale Konstytucyjnym pracę na stanowisku starszego referenta, radcy, specjalisty i specjalisty orzecznictwa. Uchwała podjęta została na skutek wniosku P. M. o wpis na listę radców prawnych z dnia [...] stycznia 2010 r. złożonego na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ u.r.p. Do wniosku dołączony został kwestionariusz osobowy z następującymi dokumentami uzasadniającymi wymaganą praktykę, tj. dyplom ukończenia Wydziału Prawa i Administracji na Uniwersytecie Warszawskim i uzyskanie [...] czerwca 2003 r. tytułu magistra, dyplom uzyskania na Uniwersytecie Warszawskim stopnia naukowego doktora nauk prawnych w zakresie prawa, zaświadczenie Szefa Biura Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] grudnia 2009 r. stwierdzające, że od dnia [...] lipca 2004 r. zajmował stanowisko starszego referenta, od dnia [...] grudnia 2005 r. stanowisko radcy, od dnia [...] kwietnia 2007 r. stanowisko specjalisty, oraz od dnia [...] stycznia 2008 r. do [...] października 2009 r. (od którego to dnia korzysta z urlopu bezpłatnego w związku z podjęciem pracy w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Luksemburgu w gabinecie Sędziego tego Trybunału [...]) stanowisko specjalisty orzecznictwa. W doświadczeniach zawodowych przed zdaniem egzaminu magisterskiego wskazał na współpracę w latach [...] z Helsińską Fundacją Praw Człowieka, z kancelarią prawną [...] i Trybunałem Konstytucyjnym (Zespół Orzecznictwa i Studiów). Po zdaniu egzaminu magisterskiego 2005 r. przez 5 miesięcy odbywał staż w Trybunale Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich w Wydziale analiz i dokumentacji, od lipca 2004 r. pracował w Trybunale Konstytucyjnym będąc od lutego 2007 r. członkiem zespołu problemowego ds. ochrony konsumentów Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego przy Ministrze Sprawiedliwości.

Przedłożył również opinię Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, w której opiniujący podkreślił ukończenie przez kandydata studiów z wyróżnieniem i jego aktywny udział w zdobywaniu wiadomości prawniczych potwierdzony ukończeniem kursów z prawa francuskiego i angielskiego oraz biegłą znajomością języka angielskiego i francuskiego. Opiniujący wskazał na opracowanie przez opiniowanego omówień tez najważniejszych wyroków Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich zamieszczonych w publikacji Trybunału z marca 2003 r. Od lipca 2004 r. opiniowany był zatrudniony na pełnym etacie w Trybunale Konstytucyjnym, gdzie do jego zadań należała bieżąca analiza orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości WE oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka pod kątem spraw zawisłych przed Trybunałem Konstytucyjnym. W ramach współpracy z Prezesem Trybunału opracowywał analizy na potrzeby spraw zawisłych przed Trybunałem i projekty uzasadnień współpracując również z innymi sędziami Trybunału. Ponadto zajmował się analizą orzeczeń sądów konstytucyjnych państw europejskich, uczestnicząc jako przedstawiciel Trybunału także w międzynarodowych konferencjach naukowych. Reasumując, opiniujący stwierdził, że P. M. jest bardzo obiecującym pracownikiem naukowym posiadającym doskonałą umiejętność prezentowania własnego stanowiska w sposób klarowny i precyzyjny, prezentując argumentację prawniczą.

W przedstawionych opiniach z odbytych praktyk w kancelariach prawnych w roku 2002 stwierdzono, że opiniowany posiada wszelkie predyspozycje do wykonywania w przyszłości zawodu prawnika.

Odwołując się od uchwały P. M. wnosił o jej uchylenie. Wskazując na przedłożone dokumenty stwierdził, że pojęcie "stanowiska asystenta sędziego" z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ u.r.p. wymaga wykładni pod kątem charakteru pracy wykonywanej przez skarżącego. Pojęcie asystenta sędziego nie zostało zdefiniowane w ustawie o radcach prawnych, dlatego skarżący odwołał się w tym zakresie do załącznika do uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2003 r. w sprawie regulaminu Sądu Najwyższego (M.P. Nr 57, poz. 898), w którym zgodnie z § 61, § 62 ust. 1 i ust. 2 czynności wykonywane przez asystenta sędziego zostały określone analogicznie, jak te które wykonywał skarżący. Również zgodnie z art. 155 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu wykonywania czynności przez asystentów sędziego (Dz.U. Nr 192, poz. 1613 ze zm.). Zdaniem skarżącego, czynności określone dla asystenta sędziego są tożsame z wykonywanymi przez niego w Trybunale Konstytucyjnym. W ustawie o Trybunale Konstytucyjnym pojęcie asystenta sędziego nie zostało zdefiniowane a zadania osoby wykonującej czynności zbieżne z czynnościami asystenta sędziego określa § 19 załącznika do uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego i takie właśnie czynności w ocenie skarżącego wykonywał.

Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. w sprawie K 30/06, dotyczący kontroli art. 25 ust. 2 pkt 5 (obecnie art. 25 ust. 1 pkt 5) u.r.p. skarżący stwierdził, że Trybunał poza asystentem sędziego wprowadził również kategorię asystentów – specjalistów do spraw orzecznictwa oraz do spraw prawa europejskiego, a więc odmiennie niż czyni to wymieniony przepis. Oznacza to, że nie należy przywiązywać znaczenia do nazwy stanowiska, lecz do czynności wykonywanych przez osobę zajmującą, gdyż sztywna kategoryzacja byłaby nie do pogodzenia z art. 2, art. 17 ust. 1, art. 65 ust. 1 i art. 87 Konstytucji RP. Skarżący wywodzi, że w Trybunale Konstytucyjnym praktykowane jest zatrudnianie osób będących de facto asystentami sędziów wykonujących zadania asystentów, na stanowiskach np. specjalistów lub starszych specjalistów. Dlatego wykładnia przepisu art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ u.r.p. dokonana przez Okręgowa Izbę Radców Prawnych w W., sprowadzająca się do respektowania wyłącznie nazwy zajmowanego stanowiska a nie do uwzględnienia czynności wykonywanych na konkretnym stanowisku, narusza wymienione przepisy Konstytucji. W konsekwencji skarżący uznał, że uzasadnienie uchwały nie przedstawia argumentacji na poparcie zawartego w niej stanowiska.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. W ocenie tego organu przepisy art. 25 ust. 1 i art. 25 ust. 2 u.r.p. wyczerpująco wyliczają przypadki możliwości wpisu na listę radców prawnych, co nie pozwala na stosowanie wykładni rozszerzającej. Powołany przez skarżącego wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 30/06 w ocenie organu stanowi dla ustawodawcy wskazanie co do konstrukcji art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ u.r.p.

Od uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych P. M. wniósł odwołanie domagając się uchylenia obu uchwał organów samorządu radcowskiego oraz dokonanie wpisu na listę radców prawnych. Zarzucił niezgodność uchwał z art. 25 ust. 5 pkt 5 lit. a/ u.r.p. przez to, że ustawodawca nie przewidział możliwości wpisu na listę radców prawnych osób, których charakter pracy odpowiada funkcji asystenta sędziego a jedynie, które zajmowały tak nazwane stanowisko. Zarzucił też, że taka wykładnia tego przepisu jest sprzeczna z art. 2, art. 17 ust. 1, art. 65 ust. 1 i art. 87 Konstytucji RP, narusza też art. 32 w zw. z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP przez zróżnicowanie, w zakresie dostępu do zawodu radcy prawnego, osób niezajmujących stanowiska o konkretnych nazwach, nie kierując się kwalifikacjami i wykonywaną pracą przez te osoby. Zaskarżonym uchwałom skarżący zarzucił ponadto naruszenie przepisów art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a przez nieustosunkowanie się do argumentów o konieczności dokonania wykładni art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ u.r.p. w zgodzie z Konstytucją.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] maja 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżone uchwały stwierdzając, że wbrew zarzutom skarżącego organy samorządu radcowskiego dokonały prawidłowej wykładni obowiązujących w sprawie przepisów.

Dokonując oceny praktyki skarżącego wykazanej w dokumentacji załączonej do wniosku o wpis, Minister w oparciu o art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ stwierdził, że praktyka ta nie spełnia wymagań tego przepisu. Żadne ze stanowisk zajmowanych przez skarżącego, poza stanowiskiem referendarza, nie spełnia wymagań z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ u.r.p. Przepis ten nie przewiduje możliwości wydania decyzji w oparciu o kryterium uznaniowości, gdyż stanowi katalog zamknięty. W ocenie Ministra poglądu skarżącego nie można podzielić również z tego względu, że dopuszczenie do wpisu na listę radców prawnych osób zatrudnionych na innych niż wymienione w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ u.r.p. stanowiskach mogłoby stanowić rodzaj precedensu prowadzącego do nadużycia prawa. Dlatego opinia organów samorządu radcowskiego w tym zakresie odpowiada oczekiwaniom społecznym dotyczącym stosowania jasnych i czytelnych kryteriów naboru kandydatów do korporacji radcowskiej. W ocenie Ministra skarżący prowadzi polemikę z uzasadnieniem uchwał przytaczając zbyt daleko idące argumenty mogące stanowić postulat do wprowadzenia zmian do ustawy o radcach prawnych.

W skardze na decyzję Ministra Sprawiedliwości P. M. wniósł o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ oraz przepisów art. 2, art. 8, art. 17 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 32 w związku z art. 65 ust. 1 oraz art. 87 Konstytucji RP, przez dokonanie wyłącznie językowej wykładni przepisu art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ u.r.p. bez zastosowania wykładni zgodnej z Konstytucją uwzględniającą charakter pracy oraz zadanie wykonywane przez skarżącego. Wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego K 30/06 skarżący ponownie odwołał się do regulaminu Sądu Najwyższego wprowadzającego stanowiska "asystenta – specjalisty do spraw orzecznictwa" oraz "asystenta do spraw prawa międzynarodowego" wywodząc z tego, iż kategoria "asystent sędziego" nie zamyka się wyłącznie w tym pojęciu. Przepisy regulaminu Sądu Najwyższego (§ 61 oraz § 62 ust. 1 i ust. 2) dookreślają zadania wymienionych asystentów, które to zadania i charakter pracy jest zbieżny z charakterem pracy i zadaniami "asystenta sędziego", o którym stanowi przepis art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ u.r.p. Mając zatem na uwadze wyrok Trybunału K 30/06 pojęcie "asystenta sędziego" po nowelizacji ustawy o radcach prawnych, powinno być interpretowane zgodnie z Konstytucją, w sposób wskazany w tym wyroku. Pogląd Ministra stwierdzający, że interpretacja przepisu art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ u.r.p. wskazywana przez skarżącego prowadziłaby do nadużycia prawa, jest w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 30/06 niezrozumiały, bowiem właśnie wykładnia skarżącego jako zgodna z tym wyrokiem jest jednocześnie w zgodzie z Konstytucją.

W skardze podniesiony został też zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę stwierdził, że argumentacja skarżącego sprowadza się do twierdzenia, iż czynności jakie wykonywał jako pracownik biura Trybunału Konstytucyjnego były tożsame z czynnościami asystenta sędziego w sądzie powszechnym i w sądzie administracyjnym, a także w Sądzie Najwyższym co oznacza, że w świetle art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ u.r.p. należy badać zakres czynności wykonywanych przez skarżącego w Trybunale Konstytucyjnym a nie kierować się nazwą zajmowanego stanowiska.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd I instancji przedstawił regulacje prawne dotyczące stanowiska asystenta sędziego wynikające z art. 10 i art. 155 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, art. 10 i art. 27a § 1, art. 27a § 2 i art. 29 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), a także z art. 51 § 1 i art. 51 § 2 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2053 ze zm.). Sąd wskazał, że powyższe ustawy wprowadzają stanowisko asystenta sędziego a szczegółowy zakres ich obowiązków określają rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu wykonywania czynności przez asystentów sędziego (Dz.U. Nr 192, poz. 1613 ze zm.) bądź tak jak w przypadku Sądu Najwyższego – regulamin Sądu Najwyższego (uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2003 r. w sprawie regulaminu Sądu Najwyższego, M.P. Nr 57, poz. 898 ze zm.).

W odniesieniu do zatrudnienia P. M. w Trybunale Konstytucyjnym, Sąd I instancji wyjaśnił, że ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) nie wprowadziła w swoich przepisach stanowiska "asystenta sędziego". Także uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 lutego 2002 r. w sprawie statutu Biura Trybunału Konstytucyjnego, podjęta na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, nie wprowadziła w Trybunale Konstytucyjnym stanowiska "asystenta sędziego". Nadto zaznaczył, że zgodnie z § 7 pkt 3 statutu utworzony został Zespół Orzecznictwa i Studiów a w pkt 12 samodzielne stanowiska współpracowników sędziów Trybunału Konstytucyjnego: do spraw orzecznictwa i asystentów. Zespołem Orzecznictwa i Studiów kieruje dyrektor (§ 10 statutu) natomiast zgodnie z § 19 statutu, osoby zajmujące samodzielne stanowiska współpracowników sędziów Trybunału Konstytucyjnego: do spraw orzecznictwa i asystentów, w zakresie merytorycznym podlegają sędziom i wykonują zadania pod ich nadzorem.

Jak dalej wyjaśnił Sąd I instancji ani z opinii Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, ani też z zaświadczenia Szefa Biura Trybunału Konstytucyjnego nie wynika, by P. M. zajmował samodzielne stanowisko współpracownika sędziego Trybunału Konstytucyjnego: do spraw orzecznictwa oraz asystentów, podlegając w zakresie merytorycznym sędziemu i wykonując zadania pod jego nadzorem. W tym miejscu Sąd zaznaczył, że to stanowisko – określone jako samodzielne – nie jest stanowiskiem asystenta sędziego, doprecyzowanym w zakresie zadań i obowiązków podobnie jak w przepisach odnoszących się do tego stanowiska w sądach powszechnych, sądach administracyjnych lub w Sądzie Najwyższym.

Sąd I instancji odniósł się do powołanego przez skarżącego wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 30/06 i wyjaśnił, że Trybunał w wyroku tym stwierdził, że posiadanie stopnia naukowego doktora nauk prawniczych samo przez się nie gwarantuje dostatecznego kontaktu z praktyką w zawodzie prawniczym, co uzasadnia konieczność przystąpienia do egzaminu radcowskiego w celu zweryfikowania przygotowania zarówno w zakresie prawa materialnego, jak i procesowego wymaganego do wykonywania zawodu radcy prawnego. Trybunał wskazując na role i wagę stanowiska asystenta sędziego i referendarza wiązał te stanowiska z samodzielnością wykonywanych czynności. Omawiając w tym zakresie pojęcie "asystenta sędziego" w rozumieniu art. 51 ustawy o Sądzie Najwyższym i odnosząc się do zakresu jego czynności sprecyzowanego w regulaminie Sądu Najwyższego, Trybunał podkreślił, że mimo różnic w statusie referendarzy sądowych i asystentów sędziów, analiza przepisów ich dotyczących prowadzi do wniosku, że są to kategorie osób, które niewątpliwie mają kontakt z praktyką stosowania prawa materialnego i procesowego. Stanowisko to Trybunał wyraził w aspekcie możliwości przystąpienia tych osób do egzaminu radcowskiego bez konieczności odbywania aplikacji radcowskiej, a nie możliwości ubiegania się o wpis na listę radców prawnych, wskazując, że jest ono zgodne z art. 17 ust. 1 i art. 65 ust. 1 Konstytucji.

Sąd I instancji przedstawił stanowisko skarżącego, w którym wyraża on pogląd, że w sprawie zachodzi szczególna sytuacja przejawiająca się w tym, że ustawa o Trybunale Konstytucyjnym nie przewiduje stanowiska asystenta sędziego, natomiast przepis art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ u.r.p. wyraźnie uzależnia wpis na listę radców prawnych od zajmowania takiego stanowiska przez wskazany okres. Wymóg ten należy zatem zastąpić określeniem czynności i zadań, które wykonuje dana osoba, by w ten sposób zdefiniować inne stanowisko o innej nazwie jako odpowiadające funkcjonalnie i merytorycznie stanowisku asystenta sędziego. Odnosząc się do tak przedstawionego poglądu Sąd I instancji uznał, że prowadzi ono do niewłaściwej tezy gdyż zakłada nieracjonalność ustawodawcy przejawiającą się w tym, że nieświadomie lub przez niedopatrzenie, nie wprowadził do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym stanowiska asystenta sędziego.

W końcowym fragmencie swojego uzasadnienia Sąd I instancji zaznaczył, że sąd administracyjny bada legalność decyzji administracyjnych, czyli ich zgodność z prawem, nie będąc upoważnionym do dokonywania modyfikacji przepisów ustaw przez ich interpretację, która prowadziłaby do zmiany treści tych przepisów. Wymóg z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ u.r.p. jest przejrzysty i nie budzi wątpliwości, że chodzi o zajmowanie stanowiska asystenta sędziego. Należy przez to rozumieć, zdaniem Sądu I instancji, że sprecyzowanie przez ustawodawcę rodzaju zajmowanego stanowiska nie sprowadzało się jedynie do określenia go konkretną nazwą, lecz miało na celu ustalenie, iż konkretnie nazwane stanowisko wyraża się konkretnymi obowiązkami osoby je zajmującej, a nie odwrotnie, że wykonywanie konkretnych zadań i obowiązków kreuje nazwę zajmowanego stanowiska, inną od określonej przepisami właściwego organu.

W skardze kasacyjnej, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.) podniesiony został zarzut naruszenia:

a) art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ ustawy o radcach prawnych;

b) przepisów Konstytucji RP, a to: art. 17 ust. 1 (zawody zaufania publicznego); art. 65 ust. 1 (prawo do wyboru i wykonywania zawodu) w związku z: art. 31 ust. 3 (dopuszczalność ograniczania konstytucyjnych praw i wolności wyłącznie w drodze ustawy) oraz z art. 87 (zamknięty katalog źródeł prawa powszechnie obowiązującego); oraz art. 32 (zakaz dyskryminacji) w związku z art. 65 ust. 1 (prawo do wyboru i wykonywania zawodu);

c) art. 45 i art. 49 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (tekst skonsolidowany Dz.Urz. UE C 83 z 30 marca 2010 r.)

polegające na:

– przyjęciu interpretacji, w ramach której organy samorządu radcowskiego nie uwzględniają charakteru pracy oraz zadań rzeczywiście wykonywanych przez daną osobę, a sugerują się jedynie kryterium formalnym, tj. nazwą stanowiska zajmowanego przez daną osobę, a ustalonej przez pracodawcę, podczas gdy prawidłowa interpretacja tego przepisu biorąca pod uwagę gwarancje konstytucyjne powinna być dokonana przez wzięcie pod uwagę zakresu i charakteru czynności faktycznie wykonywanych przez osobę ubiegającą się o wpis;

– dopuszczeniu regulowania kwestii dostępu do zawodu radcy prawnego podlegającego konstytucyjnym gwarancjom ochrony praw i wolności jednostek, w drodze aktów wewnętrznych, w tym na podstawie blankietowych ustawowych upoważnień do wydania takich aktów;

– usankcjonowaniu nieuzasadnionego zróżnicowania w zakresie dostępu do zawodu radcy prawnego sytuacji osób zatrudnionych na stanowisku formalnie określonym jako "asystent sędziego" i wykonujących czynności odpowiadające charakterowi pracy asystenta sędziego oraz – z drugiej strony – osób wykonujących takie same lub podobne czynności, lecz formalnie zatrudnionych na stanowisku o innej nazwie, mających te same kwalifikacje i wykonujących taką samą lub tożsamą pracę (cecha relewantna);

– wykluczeniu uwzględnienia charakteru pracy oraz zadań rzeczywiście wykonywanych przez doktorów nauk prawniczych w ramach zatrudnienia w Trybunale Sprawiedliwości UE, skoro o dopuszczeniu wniosku o wpis ma zawsze decydować wyłącznie nazwa zajmowanego stanowiska, co godzi w zapewnienie efektywności swobód traktatowych.

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w skardze kasacyjnej podniesiony został zarzut naruszenia:

a) art. 1 § 2 p.p.s.a.,

b) art. 134 § 1 p.p.s.a.,

c) art. 141 § 4 p.p.s.a.,

d) art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ oraz c/ p.p.s.a.,

f) art. 193 w związku z art. 7 i z art. 8 ust. 1 Konstytucji RP,

g) art. 45 ust. 1 Konstytucji,

h) art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) w związku z art. 9 i 91 ust. 1 i 2 Konstytucji

polegający na:

– nierozważeniu i nieustosunkowaniu się do istotnych zarzutów zawartych w skardze na decyzję MS, dotyczących naruszenia przez ten organ przepisów Konstytucji RP, powodując, że brak jest weryfikowanych procesowo podstaw do arbitralnego wniosku sądu, że skarga na tę decyzję powinna być oddalona,

– brak ustosunkowania się do argumentów przedstawionych konsekwentnie przez skarżącego, co powoduje, że zaskarżony wyrok jest w rzeczywistości monologiem sądu, a konstytucyjne prawo do sądu i rzetelnego postępowania ma charakter iluzoryczny.

Wskazując na powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Z ostrożności procesowej, na wypadek uznania przez NSA zasadności zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, skarżący wniósł na podstawie art. 188 p.p.s.a. o:

– uchylenie w całości zaskarżonego wyroku WSA oraz poprzedzających go: decyzji MS nr [...] z dnia [...] maja 2010 r. uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W. nr [...] i uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. nr [...] oraz o merytoryczne rozpoznanie skargi kasacyjnej poprzez jej uwzględnienie.

W każdym przypadku skarżący wniósł o zasądzenie od Ministra Sprawiedliwości kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 878,40 zł.

Niezależnie od powyższych, w wypadku gdyby NSA nie podzielał zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez niedokonanie prawidłowej wykładni przepisu ustawy o radcach prawnych w zgodzie z Konstytucją, skarżący wnosi o:

1. przeprowadzenie, na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. dowodu uzupełniającego z dokumentów w postaci zwrócenia się do Krajowej Rady Radców Prawnych oraz Naczelnej Rady Adwokackiej o informacje o decyzjach organów samorządów radcowskiego i adwokackiego w sprawach wniosków o wpis na listę radców prawnych lub adwokatów składanych przez pracowników biura Trybunału Konstytucyjnego, którzy powoływali się na zatrudnienie we wspomnianym biurze na stanowisku asystenta sędziego w rozumieniu ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) lub ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) oraz zwrócenie się do Ministra Sprawiedliwości o informację o decyzjach tego organu wydanych na skutek odwołań od wspomnianych decyzji organów samorządów radcowskiego i adwokackiego;

2. przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu na podstawie art. 193 Konstytucji, pytania o zgodność art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ u.r.p. w zakresie, w jakim przepis ten wyłącza uwzględnienie charakteru pracy oraz zadań rzeczywiście wykonywanych przez osobę ubiegającą się o wpis na listę radców prawnych, wymagając zatrudnienia na stanowisku o określonej w tym przepisie nazwie, oraz w zakresie, w jakim w katalogu osób uprawnionych do wpisu na listę radców prawnych pomija osoby pracujące w sądach i trybunałach, w szczególności w Trybunale Konstytucyjnym i wykonujących takie same lub tożsame czynności co "asystent sędziego" w rozumieniu ustaw szczególnych regulujących ustrój sądów lecz formalnie zatrudnionych na stanowisku o nazwie innej niż "asystent sędziego", z art. 17 ust. 1 (zawody zaufania publicznego); z art. 65 ust. 1 (prawo do wyboru i wykonywania zawodu) w związku z: art. 31 ust. 3 (dopuszczalność ograniczania konstytucyjnych praw i wolności wyłącznie w drodze ustawy) oraz z art. 87 (zamknięty katalog źródeł prawa powszechnie obowiązującego); oraz z art. 32 (zakaz dyskryminacji) w związku z art. 65 ust. 1 (prawo do wyboru i wykonywania zawodu) Konstytucji RP;

3. zawieszenie postępowania do czasu wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie znajduje uzasadnionych podstaw a ponadto Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził przesłanek nieważności postępowania. Z tych też powodów skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zarzuty skargi kasacyjnej zmierzają do wykazania, że czynności jakie wykonywał skarżący jako pracownik biura Trybunału Konstytucyjnego były tożsame z czynnościami asystenta sędziego w sądzie powszechnym, w sądzie administracyjnym a także w Sądzie Najwyższym, a to oznacza, że w świetle art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ u.r.p. skarżący spełnia warunki zawarte w tym przepisie, uprawniające go do uzyskania wpisu na listę radców prawnych. Według skarżącego jest to możliwe przy zastosowaniu prokonstytucyjnej wykładni powołanego wyżej przepisu z pominięciem wykładni językowej jaką zastosował Sąd w zaskarżonym wyroku.

Wobec powyższego podnieść należy, że Sąd I instancji przeanalizował regulacje poświęcone zakresom czynności przypisanych asystentom sędziego i na tej podstawie wyprowadził wniosek, że wymóg wynikający z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ u.r.p. należy rozumieć w ten sposób, że sprecyzowany przez ustawodawcę rodzaj zajmowanego stanowiska nie sprowadza się jedynie do określenia go konkretną nazwą ale do tego stanowiska przypisane są określone czynności a nie odwrotnie, że wykonywanie konkretnych zadań i obowiązków kreuje nazwę zajmowanego stanowiska. Wyraźnie też zaznaczył, że sąd administracyjny bada legalność decyzji administracyjnych, czyli ich zgodność z prawem, nie jest natomiast uprawniony do dokonywania modyfikacji przepisów ustaw przez taką ich interpretację, która prowadziłaby do zmian tych przepisów.

Powyższy pogląd Sądu I instancji należy podzielić mając na uwadze uprawnienia do wykonywania zawodu radcy prawnego uregulowane w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) stanowiący w art. 24 ust. 1, że na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto:

– ukończył wyższe studia prawnicze i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Polsce,

– odbył aplikację radcowską i złożył egzamin radcowski.

Powyższego wymogu stosownie do art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ nie stosuje się do:

– osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych łącznie przez okres 3 lat zajmowały między innymi stanowisko asystenta sędziego.

Powyższy przykład jest jednym z kilku, w świetle art. 25 ust. 1 u.r.p. odnoszących się do osób w stosunku, do których wymóg odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie jest stosowany.

Ustawa o radcach prawnych w art. 25 ust. 2 przewiduje również możliwość przystąpienia do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji radcowskiej. Do grupy tych osób należą między innymi doktorzy nauk prawnych.

Z powyższego wynika, że ustawa o radcach prawnych zapewnia szeroki dostęp do wykonywania zawodu radcy prawnego, przewidując, że jest to możliwe po odbyciu aplikacji radcowskiej i złożeniu egzaminu radcowskiego a także bez odbycia aplikacji i złożenia egzaminu radcowskiego, przewiduje również możliwość złożenia egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji.

Konstytucja RP w art. 65 ust. 1 gwarantuje każdemu wolność wyboru wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Wyjątki określa ustawa. Bez wątpienia ustawa o radcach prawnych stanowi konstytucyjnie przewidziany wyjątek od zasady zawartej w powołanym przepisie. W drodze bowiem tej ustawy uregulowany został prawnie zawód radcy prawnego będący zawodem zaufania publicznego zaś tworzone na jej podstawie samorządy zawodowe sprawują pieczę nad należytym wykonywaniem tego zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.

Skoro zatem ustawa o radcach prawnych przyznaje prawo wpisu na listę radców prawnych osobom, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych i wymagany 3-letni okres pracy na stanowisku asystenta sędziego jako jeden z przewidzianych ta ustawą warunków uzyskania wpisu na listę radców prawnych to zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że przepis ten jest jasny, a dokonywanie interpretacji prowadzącej do wniosków sprzecznych z oczywistym brzmieniem tego przepisu nie mieści się w granicach uprawnień organów obowiązanych do stosowania obowiązującego prawa, zaś sąd administracyjny nie może odmówić legalności decyzjom wydanym w zgodzie z obowiązującym prawem.

Zaznaczyć należy, że skarżący jako doktor nauk prawnych bez wymaganego art. 25 ust. 1 pkt 5 u.r.p. stażu na stanowisku asystenta sędziego nie jest pozbawiony możliwości uzyskania wpisu na listę radców prawnych. W świetle art. 25 ust. 2 pkt 1 u.r.p. bez odbycia aplikacji może bowiem przystąpić do egzaminu radcowskiego i w ten sposób zrealizować jedną z możliwych, licznych – przewidzianych ustawą – dróg dojścia do zawodu radcy prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutów skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia przepisów postępowania. Odnośnie naruszenia art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) należy wyjaśnić, że jako przepis ustrojowy nie może on być podstawą zarzutu nieprzeprowadzenia kontroli sądowoadministracyjnej. Jeśli natomiast chodzi o art. 3 § 2 p.p.s.a. to przepis ten określa zakres działania sądów administracyjnych. W rozpatrywanej sprawie nie został naruszony ponieważ Sąd I instancji skontrolował, czy organ administracyjny w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy i władczo rozstrzygnął spór co do treści stosunku publicznoprawnego a tym samym wymierzył sprawiedliwość w zakresie wyznaczonym sądom administracyjnym. Zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie może być oceniany jako trafny zwłaszcza w kontekście jego uzasadnienia. Powyższy przepis stanowi, że "sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą". Zapis ten oznacza, że Sąd I instancji może i powinien wyjść poza granice wyznaczone przez zawarte w skardze podstawy zaskarżenia, jeśli wymaga tego prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy.

Tymczasem w uzasadnieniu tego zarzutu autor skargi kasacyjnej podnosi, że Sąd I instancji nie odniósł się do podniesionych w skardze zarzutów. Wobec tego należało uznać, że zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. jest nieuzasadniony.

Jako samodzielny został postawiony zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Odnośnie tego zarzutu na wstępie wyjaśnić należy, że jak wynika z uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09 przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, skarga kasacyjna nie przedstawia powodów, dla których można byłoby uznać, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia, określonych wskazanym przepisem warunków konstrukcyjnych uzasadnienia wyroku.

Autor skargi kasacyjnej podnosi zarzut naruszenia art. 193 w związku z art. 7 i z art. 8 Konstytucji. Istotnie stwierdzić należy, że Sąd I instancji nie odniósł się w sposób bezpośredni do stanowiska strony skarżącej żądającej prokonstytucyjnej wykładni art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a/ u.r.p. jednakże podnieść należy, że dał jasny wyraz temu, że powołany wyżej przepis prawidłowo został odczytany co daje podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości nie narusza prawa a rozstrzygnięcie sprawy nie wymaga przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności powyższego prawa z Konstytucją. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym, podziela to stanowisko.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.