Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 346/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15 § 1, art. 18, art. 33 § 1 pkt 6, art. 34 § 4, art. 54
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 122, art. 90 § 2, art. 119 pkt 3
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant asystent sędziego Maja Wiercińska po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 października 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 1587/19 w sprawie ze skargi B.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 sierpnia 2019 r. nr 2401-IEE1_.711.414.2019.2/LF/174914 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od B. B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 8 października 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1587/19 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2024 r., poz. 935 – dalej jako p.p.s.a.) oddalił skargę B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 sierpnia 2019 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu 20 maja 2019 r. Dyrektor ZUS, będący wierzycielem, wystawił wobec zobowiązanej tytuły wykonawcze obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za styczeń 2019 r. oraz luty 2019 r. i jako organ egzekucyjny, stosownie do art. 19 § 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm. - dalej zwana: u.p.e.a.) nadał powyższym tytułom klauzulę o skierowaniu do egzekucji.

W dniu 21 maja 2019 r. Dyrektor ZUS skierował do Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gliwicach zawiadomienia o zajęciu innych wierzytelności pieniężnych, takich jak zwrot nadpłat podatku. Zawiadomienia te wraz z tytułami wykonawczymi zostały doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności, a także zobowiązanej (w dniu 7 czerwca 2019 r.).

Pismami z dnia 18 czerwca 2019 r. zobowiązana, na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., wniosła skargi na powyższe czynności egzekucyjne, zarzucając bezzasadne i bezprawne dokonanie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, niedopuszczalność egzekucji, brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia o jakim mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. - dalej zwany: k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 2 i § 4 pkt 1 oraz art. 54 § 5 u.p.e.a., po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej, utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Zabrzu (dalej zwany: Dyrektor ZUS) z dnia 28 czerwca 2019 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, że przedmiotem kontroli w tej sprawie jest postanowienie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia innych wierzytelności pieniężnych, a konkretnie zwrotów nadpłat i podatków (nadmienić trzeba, że skarżąca w skardze kwestionowała zajęcie rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, z których organ egzekucji nie prowadził). Istota sprawy może koncentrować się zatem wyłącznie na kwestii prawidłowość postępowania organu w zakresie przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tej czynności. Na uchybienia w tym względzie skarżąca jednak nie wskazała. Natomiast powoływane przez nią kwestie: 1) bezzasadności i bezprawności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, 2) niedopuszczalności egzekucji, 3) braku doręczenia zobowiązanej upomnienia, o jakim mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. - podlegać mogą merytorycznemu rozpoznaniu w toku innego postępowania, dotyczącego zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Z uwagi na powyższe organy słusznie zdaniem WSA wskazały, że w niniejszym postępowaniu zarzutów tych nie mogą oceniać. Szczególnie zważywszy, że zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego nie dokonywano.

W ocenie Sądu pierwszej instancji czynność egzekucyjna w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej została dokonana zgodnie z przepisami prawa. Sąd w tym zakresie nie dopatrzył się nieprawidłowości i naruszenia przepisów prawa, bowiem organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych, wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a., tj. egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych (art. 89 § 1 u.p.e.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że pozostałe obowiązki w analizowanej sprawie również zostały przez organ egzekucyjny wykonane. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego zostały wykonane wszystkie czynności przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym prawidłowo i skutecznie doręczono zobowiązanej odpisy zawiadomienia wraz z odpisami tytułu wykonawczego. Organ egzekucyjny wystawiając zawiadomienia o zajęciu oraz przesyłając je do dłużnika zajętej wierzytelności, przy jednoczesnym wysłaniu odpisu do zobowiązanej, dopełnił wszystkich wymogów wynikających z przepisów art. 89 u.p.e.a.

W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenia przepisów postępowania, które to

uchybienia miały istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, a to:

1. art. 33 § 1 pkt 6 w zw. z art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zwaną dalej: u.p.e.a.) w zw. z art. 54 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe poprzez zaniechanie uwzględnienia uzasadnionych zarzutów skarżącej w przedmiocie niedopuszczalności egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych, takich jak zwrot nadpłat podatku oraz niesłuszne stwierdzenie bezzasadności tychże zarzutów, podczas gdy w niniejszej sprawie zastosowany środek egzekucyjny był nadmiernie uciążliwy dla skarżącej, a nadto organ egzekucyjny niesłusznie zaniechał doręczenia zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. i zaniechał pouczenia jej o możliwości skorzystania z instytucji prawnych zmierzających do złagodzenia środka egzekucyjnego, jak chociażby poprzez złożenie wniosku o odroczenie płatności lub umorzenie składek,

2. art. 7 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 135 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na niesłusznym oddaleniu skargi w sytuacji, gdy zachodziła podstawa do jej uwzględnienia w związku z naruszeniem przez organy pierwszego i drugiego stopnia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy oraz pozbawienia skarżącej prawa do czynnego udziału w tymże stadium postępowania administracyjnego, zwłaszcza przed Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, co uniemożliwiło jej skuteczną obronę jej praw, zwłaszcza że organy obu stopni uchylały się od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, co spowodowało nadto zawyżenie wartości składek w tytule wykonawczym,

3. art. 122 § 1 ust. 1 p.p.s.a w zw. z art. 90 § 2 p.p.s.a. poprzez zaniechanie skierowania niniejszej sprawy na rozprawę, a co za tym idzie niezasadne rozpoznanie sprawy na posiedzeniu w trybie uproszczonym, podczas gdy jej zawiłość oraz zasada czynnego udziału strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, szczególnie uzasadniały rozpoznanie sprawy na rozprawie,

4. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób uniemożliwiający Skarżącej zrozumienie motywów kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.

Zgodnie z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji.

Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Należy zwrócić uwagę na to, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Z kolei, według art. 98 § 1 p.p.s.a., przewodniczący zamyka rozprawę (posiedzenie). Natomiast uzasadnienie wyroku sporządza się z urzędu w terminie czternastu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo podpisania sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym (art. 141 § 1 p.p.s.a.). Z przepisów tych wynika, że skoro wydanie wyroku który jest wynikiem sprawy sądowo administracyjnej, poprzedza czasowo sporządzenie jego uzasadnienia, to wadliwie sporządzone uzasadnienie nie może mieć istotnego wpływu na wynik sprawy w przypadku, kiedy uzasadnienie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia oraz zawiera stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku spełnia wymogi ustawowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie naruszył art. 135 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Według art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast, według art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Przepisy te normują postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej określając kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania. Nie jest naruszeniem przepisów postępowania (p.p.s.a.) zastosowanie przez Sąd I instancji środka określonego w ustawie - art. 151 p.p.s.a., kiedy Sąd nie stwierdzi naruszenia prawa z art. 145 § 1 p.p.s.a. W konsekwencji, nie stwierdzenia przez Sąd I instancji naruszenia prawa, o jakim mowa - przepis art. 135 p.p.s.a. nie ma zastosowania w sprawie, co nie jest naruszeniem przepisów postępowania (p.p.s.a.) w rozumieniu art. 174 pkt 2) p.p.s.a.

Według art. 18 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 25 marca 2024 r., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Od 25 marca 2024 r. przepis ten brzmi: Jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej: 1) do czynności wierzyciela podejmowanych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie niniejszej ustawy, 2) w postępowaniu egzekucyjnym - przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio.

Odpowiednie stosowanie określonego przepisu może polegać na jego zastosowaniu wprost albo z pewnymi modyfikacjami, usprawiedliwionymi odmiennością stanu "podciągniętego" pod dyspozycję stosowanego przepisu, bądź na niedopuszczeniu jego stosowania do rozpatrywanego stanu w ogóle. Ta niedopuszczalność może wynikać albo bezpośrednio z treści wchodzących w grę regulacji prawych, albo z tego, że zastosowania danej normy nie dałoby się pogodzić ze specyfiką i odmiennością rozpoznawanego stanu.

Należy podkreślić, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji dominuje przede wszystkim interes wierzyciela, natomiast ochrona praw zobowiązanego została uregulowana tak, że stosowanie przepisów k.p.a. jest ograniczone tylko do zagadnień nie uregulowanych w u.p.e.a., ponieważ przepisy k.p.a. nie mogą modyfikować regulacji specyficznych dla postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu egzekucyjnym w administracji prowadzi się swoiste postępowanie dowodowe, którego przedmiotem jest określenie sposobu przymusowego doprowadzenia do wykonania obowiązków określonych w tytule wykonawczym. Organ egzekucyjny musi podjąć czynności w celu ustalenia sytuacji majątkowej i faktycznej zobowiązanego i ma prawo wykorzystywać tu wszelkie środki dowodowe, zarówno uregulowane w kodeksie postępowania administracyjnego, jak i nienazwane. Gdy postępowanie egzekucyjne nie było poprzedzone postępowaniem administracyjnym, osoba wobec której wystawiono tytuł egzekucyjny ma prawo domagać się przeprowadzenia postępowania dowodowego w trakcie postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny w takich wypadkach zobowiązany jest natomiast do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przy zastosowaniu odpowiednich reguł postępowania administracyjnego, także co do postępowania dowodowego w możliwie jak najszerszym dla realizacji specyfiki postępowania egzekucyjnego zakresie. Takie postępowanie wyjaśniające może prowadzić organ egzekucyjny wówczas, gdy jest jednocześnie wierzycielem. Natomiast gdy wierzyciel nie jest organem egzekucyjnym, organ egzekucyjny nie prowadzi takiego postępowania wyjaśniającego oczekując na stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, ponieważ wierzyciel i organ egzekucyjny to różne podmioty.

Zgodnie z art. 1 pkt 1), pkt 2) u.p.e.a., ustawa określa: sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków, o których mowa w art. 2; prowadzone przez organy egzekucyjne postępowanie i stosowane przez nie środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków, o których mowa w art. 2. Natomiast, według art. 1a tej ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o: 7) organie egzekucyjnym - rozumie się przez to organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków; 13) wierzycielu - rozumie się przez to podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym; 20) zobowiązanym - rozumie się przez to osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają.

Organ egzekucyjny Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Zabrzu, będący jednocześnie wierzycielem wszczął egzekucję administracyjną na podstawie wystawionych w dniu 20 maja 2019 r. tytułów wykonawczych, sporządzonych według ustalonego wzoru (art. 26 § 1 u.p.e.a.). Zawiadomieniami z dnia 21 maja 2019 r. organ egzekucyjny dokonał zajęć innych wierzytelności pieniężnych tj. z tytułu zwrotu i nadpłat podatków w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w Gliwicach. Zobowiązana wniosła zarzuty bezzasadnego i bezprawnego dokonania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, niedopuszczalności egzekucji, brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia o jakim mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem rozpatrzył je i wydał postanowienie, które stało się ostateczne.

W art. 54 u.p.e.a. kompleksowo uregulowano instytucję skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Są tam zawarte normy prawa materialnego oraz przepisy postępowania (sposób wniesienia skargi; termin wniesienia; sposób rozpatrzenia skargi; forma rozstrzygnięcia – postanowienie; środek zaskarżenia – zażalenie; sposób postępowania organu egzekucyjnego po uwzględnieniu skargi). I tylko wyłącznie w tym zakresie mogą mieć odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Postępowanie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną jest elementem prowadzonego przez organ egzekucyjny postępowania mającego na celu doprowadzenie do wykonania obowiązku, w którym zobowiązany korzysta z ochrony z art. 54 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z art. 54 § 2 u.p.e.a., skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Z tej regulacji prawnej wprost wynika, że to zobowiązany ma przedstawić dowody uzasadniające żądanie. Na organie egzekucyjnym, który w tym wypadku jest organem władzy publicznej nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania zobowiązanego, organ egzekucyjny jest obowiązany rozpatrzyć cały materiał dowodowy przedstawiony przez zobowiązanego oraz dokumenty, którymi z urzędu dysponuje, zobowiązany ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia żądania zawartego w skardze na czynność egzekucyjną (zob.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2024 r., I GSK 1658/22, LEX nr 3686578).

Oddalenie przez organ egzekucyjny skargi na czynność egzekucyjną, której podstawą jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, jest elementem stanu faktycznego sprawy podlegającym kontroli wojewódzkiego sądu administracyjnego również w ramach art. 134 § 1 p.p.s.a. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, przytoczonymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed tymi organami. Sąd rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie zaś z art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Z treści powołanego przepisu wynika przede wszystkim to, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całego materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności.

Te zasady mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, z uwzględnieniem regulacji szczególnej z art. 54 § 2 u.p.e.a. (Skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie). Według art. 10 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym z uwzględnieniem uregulowania ciężaru dowodu w art. 54 § 2 u.p.e.a. Jeśli zaś chodzi o zasady określone w art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej; zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli) należy wskazać, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera regulację szczególną w art. 7 (zasady: praworządności; celowości; najmniejszej uciążliwości stosowanego środka egzekucyjnego): "Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy."

W pkt 1) petitum skargi kasacyjnej kasator zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 33 § 1 pkt 6) u.p.e.a. w związku z art. 34 § 4 u.p.e.a. Przepisy te nie miały i nie mogły mieć zastosowania w sprawie, ponieważ regulują prawo zobowiązanego wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Tym samym, zarzut dotyczący naruszenia tych przepisów wykracza poza granice rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej, przez co nie poddaje się kontroli kasacyjnej.

W pkt 3) petitum skargi kasacyjnej kasator zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 122 p.p.s.a. oraz art. 90 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 119 pkt 3) p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest (...) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Natomiast, według art. 54 § 5 p.p.s.a., na postanowienie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną przysługuje zażalenie. Według art. 120 p.p.s.a., w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Postępowanie uproszczone jest odstępstwem od zasady jawności postępowania sądowego wyrażonej w art. 45 Konstytucji RP oraz art. 10 p.p.s.a. Jego istota sprowadza się do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów dającym większą ochronę interesów strony przez wnikliwe zbadanie sprawy niż rozpoznanie sprawy w składzie jednego sędziego. Natomiast, zgodnie z art. 122 p.p.s.a., sąd rozpoznający sprawę w trybie uproszczonym może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie. Ten przepis daje możliwość wyeliminowania tych wszystkich przypadków, w których skierowano sprawę do rozpoznania w trybie uproszczonym, a która nie powinna z różnych przyczyn być w tym trybie rozpoznawana. Jest to zabezpieczenie przed rozpoznaniem w postępowaniu uproszczonym sprawy, która wymaga rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie naruszył przepisów p.p.s.a. rozpoznając w trybie uproszczonym skargę na postanowienie ostateczne wydane w postępowaniu egzekucyjnym, ponieważ takie rozwiązanie przewiduje ustawa. Jednocześnie rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym Sąd I instancji nie stwierdził przesłanek skutkujących przekazaniem sprawy do rozpoznania na rozprawie.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).

W odniesieniu do wniosku pełnomocnika skarżącego ustanowionego w ramach prawa pomocy o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, w niniejszym wyroku nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. Zgodnie bowiem z art. 250 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy przyznaje się przez wydanie odrębnego postanowienia przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny.