Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 214/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Skarżony organ: Rada Gminy
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały.
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 1, art. 18a ust. 1, art. 35, ust. 1, art. 101 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 40
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
article: art. 147 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędzia WSA Anna Strzelec Protokolant: Asystent sędziego Katarzyna Sugier po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2023 r. sprawy ze skargi E. G. na uchwałę Rady Gminy Niemce z dnia 23 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia protestu wyborczego na wybory sołtysa i rady sołeckiej I. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały; II. zasądza od Rady Gminy Niemce na rzecz E. G. kwotę 300 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 1 lutego 2023 r. kandydatka w wyborach na sołtysa E. G. (dalej jako "skarżąca") skierowała do Rady Gminy Niemce protest wyborczy do przeprowadzonych w dniu 28 stycznia 2023 r. na zebraniu wiejskim w N. S. wyborów sołtysa i rady sołeckiej. W proteście zarzuciła naruszenie szeregu przepisów prawa, nieprawidłowości w przebiegu głosowań, pozbawianie osób kandydujących na sołtysa biernego prawa wyborczego w wyborach do rady sołeckiej oraz pozbawienie czynnego prawa wyborczego części mieszkańców wsi N. S. poprzez pozbawienie ich prawa głosowania w tych wyborach, niespełnienie wymogów tajności głosowań. Wniosła o usunięcie przez Radę Gminy naruszenia prawa jakie nastąpiło w toku wyborów na sołtysa i do rady sołeckiej N. S., poprzez rozpatrzenie protestu oraz wydanie uchwały w przedmiocie ważności wyborów na sołtysa i rady sołeckiej.

W uzasadnieniu wskazała, że prowadzący zebranie wiejskie zarządził jednoczesne zgłaszanie kandydatów na sołtysa i rady sołeckiej. Glosowania do tych funkcji nastąpiło jednocześnie gdyż osoby głosujące wrzucały do urny jednocześnie dwie karty do głosowania (na sołtysa i przedstawicieli rady sołeckiej). Ten tryb przeprowadzenia wyborów spowodował, że osoba kandydująca w wyborach na sołtysa, która uzyskała mniejszą ilość głosów nie mogła być zgłoszona i kandydować do rady. Liczbę członków rady sołeckiej ustalono bez głosowania, zadając pytanie do zgromadzonych, a wypowiedzi z sali uznano za przesądzające w tej kwestii. Nie spełniono wymogów tajności głosowań, głosy oddane zaznaczano w obecności zgromadzonych, często pod presją grupową. Przebieg wyborów naruszał obowiązujący Statut Sołectwa N. S. przyjęty uchwałą Rady Gminy Niemce z dnia 4 listopada 2022 r. nr [...] w sprawie nadania statutu Sołectwa N. S..

Ponadto pozbawiono części mieszkańców wsi N. S. czynnego prawa wyborczego, przez przedstawicielkę Urzędu Gminy Niemce. Niektórzy z mieszkańców wsi nie znaleźli się w spisie osób uprawnionych do głosowania przygotowanym przez Urząd Gminy Niemce. Lista osób uprawnionych do głosowania sporządzona przez gminne biuro ewidencji ludności (na podstawie, której weryfikowano prawo do głosowania) była wyciągiem z rejestru wyborców Gminy Niemce, natomiast stosownie do postanowień statutu powinna obejmować osoby faktycznie zamieszkałe w granicach administracyjnych wsi N. S.. Osoby te nie zostały dopuszczone do głosowania mimo, że są stałymi mieszkańcami nieruchomości zlokalizowanych we wsi N. S..

Pismo E. G., kierując się treścią art. 222 k.p.a., zostało przez organ zakwalifikowane jako skargę na działalność Wójta Gminy Niemce. Skierowano je w związku z tym do rozpatrzenia przez Komisję skarg, wniosków i petycji działającą przy Radzie Gminy Niemce.

Rada Gminy Niemce, opierając się na ustaleniach Komisji skarg na sesji w dniu 23 lutego 2023 r. podjęła uchwałę nr [...], w sprawie wydania opinii dotyczącej rozpatrzenia skargi na działalność Wójta Gminy Niemce, w której uznała skargę E. G. za częściowo zasadną, w zakresie dotyczącym przebiegu wyborów niezgodnie z obowiązującym Statutem Sołectwa N. S.. Zgodnie bowiem z zapisami § 17 ust. 3-5 Statutu w pierwszej kolejności należało przeprowadzić zgłoszenie kandydatów i głosowanie dla dokonania wyboru sołtysa. Dopiero w następnej kolejności należało ustalić w głosowaniu liczbę członków rady następnie przeprowadzić zgłoszenie kandydatów i głosowanie dla dokonania wyboru członków rady sołeckiej. Rada Gminy Niemce w uzasadnieniu swojego stanowiska stwierdziła jednak, że uchybienia w tym zakresie nie miały wpływu na wynik wyborów. W trakcie zebrania wiejskiego nikt z obecnych nie wniósł sprzeciwu co do jednoczesnego przeprowadzenia wyborów na sołtysa oraz do rady sołeckiej. Ponadto, nikt z kandydatów nie zgłaszał zamiaru kandydowania zarówno na sołtysa i ewentualnie do rady sołeckiej przed przystąpieniem do głosowania jak i bezpośrednio po jego zakończeniu. W pozostałym zakresie skargę uznano za bezzasadną. W trakcie zebrania wiejskiego do głosowania dopuszczono osoby spełniające warunki określone m.in w § 9 statutu sołectwa [...].

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą uchwałę wniosła E. G., zarzucając Radzie Gminy Niemce niewłaściwe zakwalifikowanie złożonego przez nią pisma zawierającego protest wyborczy na nieprawidłowości w przeprowadzonych w dniu 28 stycznia 2023 r. wyborach sołtysa i rady sołeckiej, jako skargi na działalność Wójta Gminy Niemce a także niedokonania przez ten organ wnikliwego rozpoznania złożonego przez skarżącą jak również innych mieszkańców wsi N. S. protestów wyborczych dotyczących naruszenia praw wyborczych i niezapewnienia tajności głosowania. Rada Gminy nieprawidłowo uznała, że stwierdzone naruszenie postanowień § 17 ust. 3 - 5 Statutu w procesie przebiegu głosowania na sołtysa i do rady sołeckiej, nie miało wpływu na wyniki wyborów i nie podjęto w związku z tym żadnych działań naprawczych. Uchwała nie zawiera również pouczenia o przysługującej skarżącej drodze odwoławczej. Rada Gminy, mimo, że w uzasadnieniu do uchwały powołała się na obowiązek działania zgodnie z zasadą legalizmu nie dokonała faktycznie wnikliwego zapoznania się i rozpatrzenia protestu wyborczego obywateli (actio popularis) dotyczącego zapewnienia realizacji praw wyborczych.

W uzasadnieniu skargi E. G. przywołała treść wniesionego do Rady Gminy Niemce, dnia 1 lutego 2023 r. pisma będącego protestem wyborczym na przeprowadzone w dniu 28 stycznia 2023 r. na zebraniu wiejskim w N. S., wybory sołtysa i członków rady sołeckiej. Działania osoby prowadzącej zebranie wiejskie pozbawiły skarżącą biernego prawa wyborczego w wyborach do rady sołeckiej. Skarżąca jako osoba kandydująca w wyborach na sołtysa, która uzyskała mniejszą ilość głosów nie mogła być, po ogłoszeniu wyników wyborów na sołtysa, zgłoszona i kandydować do rady sołeckiej, przepisy nie dopuszczają łączenia funkcji sołtysa i członka rady sołeckiej, a to oznacza, że nie można łącznie przeprowadzać tych wyborów. Ponadto liczbę członków rady sołeckiej prowadząca zebranie ustaliła wbrew postanowieniom Statutu bez głosowania, zadając pytanie do zgromadzonych, a wypowiedzi z sali uznano za przesądzające tą kwestię Wykluczono z głosowania część mieszkańców wsi N. S., którzy nie znaleźli się w spisie osób uprawnionych do głosowania przygotowanym przez Urząd Gminy Niemce, pomimo faktycznego zamieszkiwania przez nich we wsi. W przeprowadzonych wyborach nie spełniono, zdaniem skarżącej wymogów tajności głosowa - oddawano głosy publicznie, w obecności innych osób, często pod presją grupową. Rada Gminy Niemce pomimo, że w zaskarżonej uchwale potwierdziła nieprawidłowości w przebiegu wyborów, przeprowadzonych niezgodne z obowiązującym Statutem nie podjęła żadnych działań naprawczych.

Z powyższych względów strona skarżąca uważa, że Uchwałę Rady Gminy Niemce Nr [...] z dnia 23 lutego 2023 r. należy unieważnić.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, ewentualnie o jej odrzucenie. W pierwszej kolejności organ wskazywał, iż sądy administracyjne nie rozpatrują skarg na uchwały rad gmin podjęte w postępowaniu skargowo-wnioskowym. W odniesieniu do zarzutów zawartych w skardze organ przytoczył tożsame argumenty, jak w uzasadnieniu kwestionowanej uchwały dodając, że w czasie wyborów do rady sołeckiej nikt z obecnych na zebraniu nie wniósł sprzeciwu co do jednoczesnego przeprowadzenia wyborów na sołtysa oraz członków rady sołeckiej. Ponadto, nikt z kandydatów nie złożył oświadczenia o zamiarze kandydowania zarówno na sołtysa i ewentualnie do rady sołeckiej przed przystąpieniem do głosowania jak i bezpośrednio po jego zakończeniu. Skarżąca nie zgłaszała w trakcie zebrania wiejskiego zastrzeżeń dotyczących sposobu oddawania głosów oraz tajności głosowania. Według organu posiadanie lub ewentualny brak zameldowania nie decyduje o fakcie zamieszkiwania na terenie sołectwa a tym samym pozostaje bez wpływu na posiadanie bądź nie czynnego prawa wyborczego. W trakcie zebrania wiejskiego do głosowania dopuszczono osoby spełniające warunki określone m.in w § 9 statutu sołectwa N. S.. Odnosząc się zaś do zarzutu niewłaściwego zakwalifikowania protestu jako skargi, organ stwierdził, że przepisy ustawy ani przepisy statutów sołectw nie przewidują instytucji protestu wyborczego dlatego też, kierując się konstytucyjną zasadą legalizmu przedmiotowe pismo uznano za skargę na działalność Wójta Gminy Niemce, tj. organu, który zgodnie z zapisami Statut Sołectwa N. S. zarządza wybory. Ponadto zaskarżona uchwała przedłożona została Wojewodzie Lubelskiemu, który to w toku czynności kontrolnych nie stwierdził jej nieważności. Zdaniem organu przyjęty tryb postępowania jest właściwy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta, stosownie do art. 3 § 2 pkt 6 wskazanej ustawy, obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej.

Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z Dz.U.2023 r. poz. 40 ze zm.); dalej jako "u.s.g.", każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego.

Wbrew argumentacji zawartej w odpowiedzi na skargę Sąd administracyjny uważa, że uchwała ta została podjęta w sprawie z zakresu administracji publicznej. Wprawdzie Rada Gminy w nagłówku uchwały wskazała, że jest to rozpatrzenie skargi na działalność Wójta Gminy i przywoła jako podstawę prawną jej rozpatrzenia art. 18b ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym oraz art. 227 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", jednakże treść podjętej uchwały jak też jej uzasadnienie odnosiły się wprost do pisma Pani E. G. z dnia 31 stycznia 2023 r. stanowiącego skargę na przeprowadzone w N. S., z naruszeniem przepisów prawa w dniu 28 stycznia 2023 r. wybory sołtysa i do rady sołeckiej. Zdaniem Sądu sprawy wyborów do organów jednostek podziału pomocniczego gminy mieszczą się w obszarze wykonywania zadań publicznych o jakich mowa w art. 5 u.s.g. i wskazanym art. 3 p.p.s.a. Należy zaznaczyć, że jednostka pomocnicza stanowi wyraz dekoncentracji zadań publicznych przekazanych przez gminę. Jej status publicznoprawny wyznaczony jest przede wszystkim poprzez uprawnienia (kompetencje, zadania) publiczne, a więc zdolność do załatwiania określonych spraw publicznych powierzonych w drodze statutu (zob. Chmielnicki Paweł (red.), Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz. Opublikowano: WKP 2022).

Zatem temat wyborów na stanowisko sołtysa czy członka rady sołeckiej, należy do określonego w art. 101 ust. 1 u.s.g. obszaru administracji publicznej, a co za tym idzie należy także do kognicji sądu administracyjnego. Uchwała rady gminy rozstrzygająca sprawę dotyczącą nieprawidłowości wyborów sołtysa i rady sołeckiej dotyczy bowiem sprawy o charakterze publicznoprawnym i jest podejmowana przez organ samorządu terytorialnego w ramach przyznanych mu kompetencji (por. m.in. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1590/06; postanowienie NSA z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 2673/11, opubl. w internetowej bazie orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w tym względzie również stanowisko WSA w Krakowie (por. wyrok z dnia 19 kwietnia 2016 r., w sprawie o sygn. III SA/Kr 1621/15, LEX nr 2038615), że kompetencja rady do rozpoznania zgłoszonego protestu wyborczego wynikać może ze statutu danej jednostki pomocniczej, który w ramach wyznaczonych treścią art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g., może obejmować postanowienia przyznające obywatelom prawo do złożenia stosownego środka zaskarżenia skierowanego do tego organu lub w sytuacji, gdyby statut sołectwa (jak w niniejszej sprawie) nie przewidywał trybu kwestionowania wyników wyborów, to możliwość zweryfikowania ich prawidłowości przez radę gminy należy wywodzić z treści ogólnej normy kompetencyjnej sformułowanej w art. 18a ust. 1 u.s.g. (por. m.in. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 września 2008 r., sygn. akt: III SA/Wr 8/08, publ. LEX nr 514980). Również NSA w wyroku z dnia 5 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 3029/12 podkreślił, iż rada gminy posiada uprawnienia do kontrolowania procedur wyborczych organów jednostek pomocniczych i w ramach tej kontroli ma prawo rozstrzygać protesty wyborcze oraz stwierdzać nieważność wadliwie (niezgodnie z prawem) przeprowadzonych wyborów.

W okolicznościach niniejszej sprawy zastrzeżeń nie budzi również legitymacja skargowa E. G.. Wyjaśnić trzeba, że przywołany wyżej art. 101 ust. 1 u.s.g. dopuszczalność skargi na uchwałę organu gminy uzależnia od wykazania przez skarżącego, że kwestionowana uchwała narusza jego interes prawny lub uprawnienie. Oznacza to, że osoba skarżąca uchwałę organu gminy musi wykazać istnienie związku pomiędzy zaskarżoną uchwałą, a jej indywidualną sytuacją prawną. Innymi słowy, zmuszona jest udowodnić, że zaskarżona uchwała, naruszając prawo, jednocześnie negatywnie wpływa na jej sferę prawnomaterialną, na przykład pozbawia ją pewnych uprawnień albo uniemożliwia ich realizację. Odnosząc takie stwierdzenie do realiów niniejszej sprawy uznać należałoby, że zaskarżona uchwała narusza interes prawny skarżącej, która jako członek wspólnoty samorządowej (sołeckiej) ma możliwość (uprawnienie), zgodnie z art. 36 ust. 2 u.s.g. wybierać i kandydować na stanowisko sołtysa, czy członka rady sołeckiej. Skarżąca z przysługującego uprawnienia skorzystała i kandydowała do funkcji sołtysa w wyborach, które odbyły się 28 stycznia 2023 r. Jednakże wobec jednoczesnego zgłaszania kandydatów do funkcji sołtysa i do rady sołeckiej oraz przeprowadzenia na zebraniu wiejskim wyborów w tym zakresie równocześnie, pozbawiona została biernego prawa wyborczego do rady sołeckiej sołectwa N. S.. Po przegranych wyborach na sołtysa nie mogła już zgłosić swojej osoby na członka rady sołeckiej skoro głosowanie w tym zakresie już się odbyło. W ocenie Sądu skarżąca kwestionując uchwałę uznającą jej protest wyborczy za częściowo zasadny a jednocześnie nie zawierający rozstrzygnięcia eliminującego wadliwie przeprowadzone wybory wykazała, że doszło do naruszenia jej interesu prawnego jako osoby zainteresowanej kandydowaniem na członka rady.

Odmowa rozpatrzenia protestu wyborczego skarżącej i nadanie skardze E. G. z dnia 1 lutego 2023 r. zupełnie innego znaczenia, pozbawiła skarżącą możliwości ponownego udziału w wyborach na sołtysa i do rady sołeckiej przeprowadzonych zgodnie z procedurą określoną w Statucie Sołectwa N. S..

Przeprowadzając merytoryczną ocenę zgodności z prawem zaskarżonej uchwały należy wskazać, że tryb wyborów sołtysa i rady sołeckiej został uregulowany w art. 36 ust. 2 u.s.g. Zgodnie z jego treścią, sołtys oraz członkowie rady sołeckiej wybierani są w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. Ta norma prawna określa podstawowe zasady prawa wyborczego organów sołectwa, a więc kwestie czynnego oraz biernego prawa wyborczego.

Organizację i zakres działania sołectwa określa właściwa rada gminy odrębnym statutem (art. 35 u.s.g.), który normuje między innymi zasady i tryb wyborów jednostek pomocniczych (art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g.). Statut taki jest prawem miejscowym, o czym przesądza art. 40 ust. 2 pkt 1 u.s.g. przewidujący, że na podstawie tej ustawy organy gminy mogą wydawać akty prawa miejscowego między innymi w zakresie wewnętrznego ustroju jednostek pomocniczych gminy. Prawo takie zgodnie z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego na obszarze działania organu, który je ustanowił (zob. wyrok WSA w Lublinie z dnia 8 listopada 2007 r., sygn. akt III SA/Lu 266/07 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 luty 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 412/07 niepubl.)

Korzystając z upoważnienia ustawowego Rada Gminy Niemce podjęła w dniu 4 listopada 2022 r. uchwałę Nr [...] w sprawie uchwalenia Statutu Sołectwa N. S., regulującą procedurę wyborczą wyboru sołtysa oraz członków rady sołeckiej w rozdziale 4 (§ 14 do § 17). Jak wynika z § 17 ust. 1 Statutu sołtys oraz członkowie rady sołeckiej wybierani są w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. W pierwszej kolejności należy przeprowadzić zgłoszenie kandydatów i głosowanie dla dokonania wyboru Sołtysa (3). W drugiej kolejności należy ustalić w głosowaniu liczbę członków Rady Sołeckiej (4). Natomiast w trzeciej kolejności należy przeprowadzić zgłoszenie kandydatów i głosowanie dla dokonania wyboru członków Rady Sołeckie (5). Wyborów dokonuje się w głosowaniu tajnym i bezpośrednim na kartach do głosowania przygotowanych przez komisję skrutacyjną (6).

W sprawie niniejszej organ zgodził się ze skarżącą, iż na zebraniu wiejskim w dniu w dniu 28 stycznia 2023 r. przy wyborze sołtysa i rady sołeckiej doszło do naruszenia powyższych określonych przez statut, zasad przeprowadzania zgłoszenia kandydatur i przeprowadzania głosowania do tych dwóch instytucji.

Osoba prowadząca zebranie wiejskie zarządziła jednoczesne zgłaszanie kandydatów na sołtysa i do rady sołeckiej. Głosowania do tych dwóch instytucji nastąpiło jednocześnie. Osoby głosujące wrzucały do urny jednocześnie dwie karty do głosowania, jedna zwierała nazwiska kandydatów do pełnienia funkcji sołtysa zaś druga zawierała nazwiska osób, które zgłosiły się na członków rady sołeckiej. Również przewodniczący zebrania wiejskiego nie przeprowadził głosowania w celu ustalenia ilości osób wchodzących w skład rady sołeckiej; ustalając samodzielnie skład liczbowy rady.

Zdaniem Sądu zgodzić się należy z organem, że ustawa samorządowa nie przewiduje instytucji protestów wyborczych przy wyborach organów jednostek pomocniczych (sołtys, rada sołecka) i brak też w niej wyraźnego umocowania do oceny przez radę ważności wyborów tych organów, to jednak w opinii Sądu przyjęcie takiego stanowiska, że pozbawienie rady możliwości unieważnienia wyborów sołtysa i rady sołeckiej doprowadziłoby do funkcjonowania jednostki wybranej niezgodnie z prawem. Sytuacja taka jest nie do zaakceptowania tym bardziej, że zarówno powołanie jednostki pomocniczej gminy, jak i określenie zakresu jej działania należy do wyłącznej kompetencji rady gminy, która również sprawuje nadzór nad działalnością jej organów i kontrolę jednostek pomocniczych gminy (art. 18a ust 1 u.s.g.). Dodatkowo należy jeszcze raz wyraźnie podkreślić, że możliwość kontrolowania przebiegu i wyników wyborów do organów jednostek pomocniczych przez rady gminy, na podstawie ogólnej normy kompetencyjnej, wynikającej z art. 18 i art. 35 u.s.g., nie była dotychczas kwestionowana w orzecznictwie (patrz orzeczenia wymienione powyżej). Rada gminy niewątpliwie posiada uprawnienia do kontrolowania procedur wyborczych organów jednostek pomocniczych i w ramach tej kontroli ma prawo rozstrzygać protesty wyborcze oraz stwierdzać nieważność wadliwie (niezgodnie z prawem) przeprowadzonych wyborów. Rada gminy nie musiała więc wykonywać zabiegów interpretacyjnych pisma skarżącej i nadawać mu innego sensu niż literalne jego brzmienie.

Należy podkreślić, że merytoryczne rozpatrzenie zgodności z prawem zaskarżonej uchwały nie oznacza kompetencji sądu administracyjnego do unieważnienia wyborów organu sołectwa, jak domaga się tego skarżący, ale polega na kontroli stanowiska organu rozpoznającego protest wyborczy pod względem stwierdzenia przez niego prawidłowości przebiegu i wyników wyborów do organów sołectwa.

Stosownie do art. 147 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.

Do naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia skarżącego, dającego podstawę do uwzględnienia skargi dochodzi, gdy uchwała skutkująca zniesieniem, ograniczeniem, uniemożliwieniem realizacji uprawnienia skarżącego została wydana z naruszeniem prawa, przy czym to właśnie naruszenie prawa musi pozostawać w związku z ograniczeniem lub zniesieniem uprawnienia. Musi być ono istotne, o czym przesądza art. 91 u.s.g. Za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do takich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał. Stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić tylko wówczas, gdy uchwała pozostaje w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz wynika wprost z treści tego przepisu. Natomiast w przypadku nieistotnego naruszenia, nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa.

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie dokumentów dołączonych do akt, w tym: protokołu zebrania wyborczego do organów samorządu wiejskiego, uchwały Rada Gminy Niemce Nr [...] z 23 lutego 2023 r. wraz z uzasadnieniem Sąd ustalił, że wybory przeprowadzone zostały niezgodnie z regulacjami zawartymi w Statucie Sołectwa. Skarżąca wykazała, że pozbawiona została biernego prawa wyborczego do rady sołectwa. Pozostawienie wiec w obrocie prawnym uchwały Rady Gminy Niemce Nr [...], która potwierdza tę okoliczność jednak nie zawiera stosownego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, bez wyeliminowania zaskarżonej uchwały doprowadziłoby do uniemożliwienia korzystania przez E. G. z biernego prawa wyborczego w wyborach do organów sołectwa N. S..

Trafny jest także zarzut skargi, że zmiany procedury wyborczej szczegółowo uregulowanej w Statucie sołectwa nie mogą być wprowadzane ad hoc przez przewodniczącego zebrania wiejskiego wyborczego tj. przed samymi wyborami. Sąd nie aprobuje w tym względzie stanowiska Rady Gminy zajętego w zaskarżonej uchwale, że w trakcie zebrania wiejskiego nikt z obecnych nie wniósł sprzeciwu co do jednoczesnego przeprowadzenia wyborów na sołtysa oraz do rady sołeckiej oraz że, nikt z kandydatów nie zgłaszał zamiaru kandydowania zarówno na sołtysa i ewentualnie do rady sołeckiej. Zasady i tryb wyborów sołtysa i członków rady sołeckiej zarezerwowane zostały na mocy przepisu art. 35 u.s.g., do wyłącznej kompetencji Rady Gminy i to dopiero po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami. Nieprzestrzeganie procedury wyboru sołtysa i członków rady sołeckiej oraz ustalenia ilościowego składu rady w sposób istotny naruszało przepisy prawa a tym samym i interes prawny skarżącej, pozbawiając ją uprawnienia do zgłoszenia swojej osoby na członka rady sołeckiej.

Również Sąd uznał, że zaskarżona uchwała w wyjaśnieniu kwestii wykluczenia z głosowania część mieszkańców wsi N. S. w istotny sposób narusza prawo, gdyż z braku przedstawienia rzetelnego uzasadnienia wymyka się ona spod kontroli sądowej. W odpowiedzi na zarzut skarżącej o braku wpisania na listy osób uprawnionych do głosowania organ stwierdził, że udział w głosowaniu na zebraniu wiejskim jest prawem a nie obowiązkiem, dlatego też każda osoba chcąca skorzystać z tego prawa winna dopełnić formalności, które to przewidują przepisy prawa powszechnie obowiązującego, w tym statut sołectwa N. S. będący powszechnie dostępnym aktem prawa miejscowego. W zaskarżonej uchwale nie ustalono i nie wyjaśniono również czy w wyborach przeprowadzonych na zebraniu wiejskim w dniu 28 stycznia 2023 r zachowana została zasada tajności wyborów. W ocenie Sądu, ww. uzasadnienie nie spełnia gwarancji rzetelnego przedstawienia przez organ racji, które legły u podstaw rozpatrzenia przedmiotowych zarzutów protestu. Kompetencją rady gminy jest kontrola w zakresie prawidłowości przebiegu i wyników wyboru do organów sołectwa (art. 18 ust. 1 u.s.g.), następuje ona w formie uchwały, który to akt powinien spełniać wymogi prawidłowego rozstrzygnięcia i uzasadnienia wskazującego przebieg dokonanej przez organ oceny faktów i dowodów je potwierdzających, które w świetle przesłanek materialnoprawnych stanowią powód i sposób rozstrzygnięcia sprawy w sposób pozytywny lub negatywny. Konieczność prawidłowego uzasadnienia uchwały można wyprowadzić z ogólnych zasad ustrojowych zawartych w art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. W świetle tych zasad, działanie organu administracji publicznej, które wprawdzie mieści się w jego prawem przewidzianych kompetencjach, ale noszące znamiona władczego, arbitralnego działania, skierowanego do skonkretyzowanego podmiotu, przy zastosowaniu w drodze analogia legis art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego, prowadzi do wniosku, że zaskarżona uchwała powinna zawierać stosowne rozstrzygnięcie i uzasadnienie. Stanowisko to potwierdzają poglądy judykatury (por. wyrok WSA por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 843/19, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl).

W opinii Sądu obowiązkiem organu było zweryfikowanie listy osób, które posiadały czynne prawo wyborcze w wyborach, które odbyły się w dniu 28 stycznia 2023 r. do organów Sołectwa N. S., skoro taki zarzut skarżąca sformułowała w pisemnym proteście kierowanym do organu z dnia 1 lutego 2023 r. Jeżeli organ uznał, że nie doszło do uchybienia w procedurze wyborów, to powinien wykazać i szczegółowo uzasadnić, iż do takiego naruszenia nie doszło. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały brak jest jakiegokolwiek wyjaśnienia, w jaki sposób organ ustalił, że wszystkie osoby posiadające czynne prawo wyborcze w przedmiotowym głosowaniu zostały do niego dopuszczone w świetle wymogów wynikających z art. 36 ust. 2 u.s.g. Tym bardziej, iż skarżąca w uzasadnieniu skargi wskazywała na złożone protesty wyborcze członków wspólnoty wiejskiej, co umożliwiało organowi weryfikację twierdzeń E. G. w trym przedmiocie. Zaskarżona uchwała w ogóle nie ustosunkowała się do zgłoszonego zarzutu skargi wyborczej braku zachowania tajności wyborów. Powyższe powoduje, że przedwczesne jest stanowisko organu, że nie nastąpiło naruszenie procedury wyborczej określonej w statucie sołectwa w taki sposób, iż miałoby to wpływ na przeprowadzone wybory

Natomiast zdaniem Sadu nieskuteczne jest powoływanie się przez skarżącą na przepisy ustawy z 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2022 r., poz. 1277). Przepisy prawa wyborczego zawarte w Kodeksie wyborczym, regulują kwestie prawne związane z wyborami prezydenckimi, wyborami parlamentarnymi, wyborami samorządowymi i wyborami do Parlamentu Europejskiego. Sołtys nie jest organem samorządu terytorialnego. Na szczeblu gminnym organami są rada gminy oraz wójt (burmistrz, prezydent). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela poglądy judykatury, z których wynika, że w zakresie procedury wyboru sołtysa i rady sołeckiej nie stosuje się wprost Kodeksu wyborczego (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 1621/15; wyrok WSA w Kielcach z dnia 16 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ke 217/19, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że zaskarżona uchwała, została podjęta z istotnym naruszeniem prawa art. 18a ust. 1.u.s.g. w związku z § 17 Statutu Sołectwa N. S. i na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały. O zwrocie skarżącej kosztów postępowania sądowego – wpisu sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.