Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 458/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 15o
journal: Dz.U. 2021 poz 2095
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)
article: art. 184, art. 193 zd. drugie
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 541/23 w sprawie ze skargi Z.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 10 maja 2023 r., nr SKO.41/2583/OS/2023 w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na zakup opału oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 19 października 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 541/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę Z.W. (dalej również: "wnioskujący", "strona", "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie (dalej również: "organ II instancji", "organ odwoławczy", "SKO", "Kolegium") z 10 maja 2023 r., nr SKO.41/2583/OS/2023 – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "kpa") w zw. z art. 7 pkt 5 i 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 i art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej: "ups") i w zw. z art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm., dalej: "ustawa o COVID-19") – utrzymującą w mocy akt Wójta Gminy N. (dalej: "organ I instancji", "Wójt") z 27 marca 2023 r., nr OPS.450.11.2023, odmawiający przyznania pomocy w formie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na zakup opału.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Z.W. kwestionując go w całości i na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "ppsa"), zarzucając naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 151 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, poprzez oddalenie skargi, choć prawidłowa ocena materiału dowodowego winna skutkować uchyleniem przez Sad I instancji zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.

Podnosząc jak powyżej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie. W środku zaskarżenia zawarto również żądanie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej na rzecz skarżącego z urzędu, wskazując, że nie zostały one uiszczone ani w całości, ani w części oraz oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie wskazanych wyżej zarzutów.

Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.

Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, wyliczone w art. 183 § 2 ppsa, nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany jest granicami środka zaskarżenia, wyznaczonymi wskazanymi w nim podstawami: naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa); naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W środku zaskarżenia wyroku wskazano podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 ppsa, przedstawiając zarzut naruszenia art. 151 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Skarżący kasacyjnie podnosi, że organy nie wyjaśniły wszelkich okoliczności faktycznych oraz nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, obrazującego rzeczywistą sytuację życiową i majątkową strony. Powyższe zaś skutkowało błędnym przyjęciem, że w sprawie brak było podstaw do uznania, że w sytuacji skarżącego zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony przemawiający za przyznaniem specjalnego zasiłku celowego z art. 41 pkt 1 ups.

Wbrew twierdzeniom autorki skargi kasacyjnej, organy w sposób prawidłowy i pełny ustaliły sytuację skarżącego, co znalazło wyraz w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji. Opierały się przy tym tak na aktach administracyjnych procedowanej sprawy, jak i na informacjach pochodzących z innych, licznych postępowań inicjowanych przez skarżącego w zakresie przyznania mu różnorakich świadczeń, gdyż jest on stałym beneficjentem wsparcia w obszarze ups. Powyższe potwierdza sam skarżący, który w składanych pismach, oświadczeniach i wyjaśnieniach, odwołuje się do wcześniejszych danych i wskazuje np.: w rubryce kod pocztowy: "ZNANY", miejscowość: "ZNANA", "STAN ZNANY" – oświadczenie z 5 stycznia 2023 r., k. 4 akt adm.; czy w druku informacji osób lub rodzin korzystających ze świadczeń pomocy społecznej dotyczącym aktualnej sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej z 9 stycznia 2023 r., w rubryce sytuacja mieszkaniowa wpisano: "jak w oświadczeniu z 16.12.2020 r. (...) PRZEZ 10 LAT NAJŚĆ Z POLICJĄ (150 NAJŚĆ) NA PAMIĘĆ ZNAJĄ SYTUACJĘ MIESZKANIOWĄ. ZMIAN NIE ZGŁASZAM..." – str. 8 verte akt adm.; powyższe wynika również z zapisu odwołania z 29 marca 2023 r., cyt.: "KARTA INFORM. (PROŚBA) Z 5.01.2023, MOŻE BYĆ DO WNIOSKU UZNANA JAKO AKTUALNA Z WYJĄTKIEM WYDATKÓW NA OPIEKĘ WŁASNĄ W WYSOKOŚCI 1200 ZŁ/M-C WG INFORMACJI WE WNIOSKU Z 27.02.2023, (...)POWYŻSZE ZNANE Z URZĘDU! I POWSZECHNIE!", itd. Nadto, organ pismem z 14 marca 2021 r., zwrócił się do wnioskodawcy o podanie informacji w zakresie jego aktualnej sytuacji rodzinnej, dochodowej, zdrowotnej i mieszkaniowej, wskazując na konieczność jasnego jej opisania, z uwagi na powtarzające się następcze kwestionowanie ustaleń faktycznych przez skarżącego. Jako niewystarczające określono stwierdzenie: "sytuacja bez zmian". Wezwano również do udokumentowania wniosku (np. poprzez dostarczenie faktur, czy rachunków), pouczając przy tym o trybie z art. 15o ust. 1 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz. U. z 2020 r., poz. 568, ze zm.) i wynikającym z niego wyłączeniem obowiązku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz o treści art. 11 ups i konsekwencjach z nim związanych. Pismo pozostało bez odpowiedzi, wobec czego organ oparł się na posiadanych już informacjach, wskazując na brak możliwości przeprowadzenia dodatkowego wywiadu środowiskowego z uwagi na stan zagrożenia epidemicznego. Z dokumentacji zgromadzonej w Ośrodku Pomocy Społecznej w N. (dalej: "ośrodek", "OPS") i z akt sprawy wynika, że skarżący ma obecnie 78 lat (na datę procedowania przez NSA); deklaruje, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe – mieszka w domu z żoną (pozostają w separacji – wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie, III Wydział Cywilny Rodzinny z 6 lutego 2004 r., III C 2326/03). Skarżący kasacyjnie w składanych pismach wyjaśnia, że dom ogrzewany jest w dwojaki sposób – piec centralnego ogrzewania w części zamieszkiwanej przez żonę i "pieco-kuchenka" – w użytkowanych przez niego pomieszczeniach. Powyższe nie ma odzwierciedlenia w aktach sprawy – strona poprzestaje na gołosłownych twierdzeniach, nie przedstawiając na tę okoliczność żadnej dokumentacji, w postaci np. zdjęć. Ponadto brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z uwagi na epidemię COVID-19 oraz regularna odmowa przez skarżącego wizyty pracowników ośrodka w pomieszczeniach mieszkalnych skutkowały niemożliwością weryfikacji ww. twierdzeń. Wnioskodawca ma syna, z którym nie utrzymuje kontaktu z uwagi na odległość; legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 20 kwietnia 2022 r. o uznaniu go za niezdolnego do samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2023 r. oraz orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 15 września 2022 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o stopniu Niepełnosprawności w Lublinie (znaczny stopnień niepełnosprawności do 30 września 2027 r.). Jego dochód w listopadzie 2022 r. wyniósł 1736,63 zł/mies. (odcinek emerytury i decyzja ZUS z 25 marca 2022 r.); wraz z żoną otrzymali tzw. "dodatek węglowy" w kwocie 6000 zł (po 3000 zł każde z nich) – przekaz pocztowy dla skarżącego nadano 30 grudnia 2022 r. Z akt sprawy wynika również, że żona strony zakupiła dodatkowo 1,5 tony węgla w cenie preferencyjnej - 1890 zł za tonę (wyrok WSA w Lublinie z 4 lipca 2023 r., II SA/Lu 245/23), wnioskodawca zaś z tej możliwości, mimo przysługującego mu uprawnienia, nie skorzystał. Wydatki poniesione przez skarżącego kasacyjnie na deklarowaną opiekę, opłacaną we własnym zakresie, w styczniu to kwota 1200 zł (potwierdzeń nie przedstawiono), koszty zakupu opału na sezon grzewczy 2022/2023 – 6500 zł (wyliczenia strony).

W opisanym powyżej stanie faktycznym sprawy, nie można przyznać słuszności zarzutom, skierowanym przeciwko wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, polegającym na naruszeniu art. 151 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Organy obu instancji w uzasadnieniach wydanych aktów jasno wyjaśniły powody odmownych decyzji, wskazując, że zasiłek celowy z art. 39 ups nie mógł zostać przyznany, wobec przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego (na datę orzekania przez organy: 776 zł na osobę w rodzinie, gdy dochód strony przekraczał 1700 zł), wobec czego – wychodząc naprzeciw niewątpliwym potrzebom wnioskującego – rozważono przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego z art. 41 pkt 1 ups. Oceniając, czy w sprawie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek, organy zgromadziły i oceniły wszelki dostępny im na datę orzekania materiał dowodowy. Zasadnie zatem Sąd Wojewódzki przyjął, że skarżący kasacyjnie – otrzymujący stały dochód (emerytura) i pomoc OPS w formie różnorakich świadczeń oraz posiadający pomoc w postaci pobranego w styczniu 2023 r. (data nadania przekazu 30 grudnia 2022 r.) "dodatku węglowego" w kwocie 3000 zł, a także możliwość zakupu węgla w preferencyjnej cenie – nie wykazał, że jego uzasadnione potrzeby nie zostały zaspokojone, a w sprawie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek z art. 41 pkt 1 ups. Powyższe znalazło wyraz w uzasadnieniach wydanych przez organy decyzji, obrazujących całokształt stanu faktycznego sprawy. w tej sytuacji nie można było w sprawie skutecznie postawić zarzutu naruszenia art. 107 § 3 kpa oraz art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa.

W tym miejscu zauważyć należy, że podnoszone w środku zaskarżenia zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania zmierzają również do zakwestionowania wykładni przepisów prawa materialnego – art. 41 pkt 1 ups, co nie może odnieść pożądanego skutku. Kwestionowanie naruszeń opartych na podstawie z art. 174 pkt 1 ppsa powinno bowiem mieć miejsce poprzez sformułowanie zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, czego w skardze kasacyjnej nie uczyniono.

Na marginesie jedynie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zgodnie z art. 41 pkt 1 ups, specjalny zasiłek celowy może być przyznany w związku z wystąpieniem szczególnie uzasadnionego przypadku osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Ww. forma wsparcia ma charakter szczególny, może więc być przyznana wyłącznie w ekstraordynaryjnych sytuacjach, które w analizowanej sprawie nie zachodzą. Brak jest w szczególności podstaw do stwierdzenia, że sytuacja skarżącego jest nadzwyczaj trudna, czy też uległa nagłemu, znacznemu pogorszeniu. Argumentu takiego nie stanowi również w żadnej mierze – podnoszona w skardze kasacyjnej – podwyżka cen węgla w 2022 i 2023 r., w sytuacji gdy strona otrzymała dodatek węglowy w kwocie 3000 zł oraz możliwość zakupu tego surowca w preferencyjnej cenie, z której nie skorzystała. Okoliczność podwyżki cen węgla dotyczy bowiem nie tylko skarżącego kasacyjnie, ale i wszystkich obywateli, tak więc nie można jej uznać za szczególnie uzasadniony przypadek w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sprawy Z.W. oraz jego sytuacji. Pomoc społeczna nie może być bowiem traktowana jako stałe źródło dochodu, służące do zaspokojenia wszystkich zgłaszanych przez stronę żądań.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.

Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine ppsa.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie z urzędu, ponieważ wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny (art. 254 § 1 ppsa), w postępowaniu określonym w art. 258-261 ppsa.