Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 39/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 - 3a
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 39/24 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 marca 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Michał Niedźwiedź, Sędziowie: WSA Grzegorz Klimek, WSA Urszula Zięba (spr.), Protokolant: Sekretarz sądowy Maksymilian Krzanowski, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2024 r., sprawy ze skargi B. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Tarnowie z dnia 6 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek skargę oddala.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 14 kwietnia 2022 r. B.J., nazywana dalej "Skarżącą", zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lutego 2014 r. do września 2015 r. oraz od stycznia do marca 2016 r., jak również składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2014 r. do marca 2016 r.

W motywach wniosku Skarżąca wskazała, że w związku z licznymi problemami wynikającymi z zadłużenia dotyczącego działalności gospodarczej, którą prowadziła w przeszłości, zachorowała na depresję. Miała ona na tyle ciężki przebieg, że gdyby nie wsparcie córek, odebrałaby sobie życie. Ponadto w sierpniu 2021 r. doznała udaru, a w konsekwencji poddała się leczeniu szpitalnemu, a następnie korzystała z rehabilitacji. Z uwagi na udar nadal leczy się neurologicznie. Stan zdrowia nie pozwala jej na podjęcie pracy, a po wyczerpaniu zasiłku chorobowego Skarżąca zaczęła pobierać zasiłek rehabilitacyjny. Skarżąca mieszka wraz ze swoim partnerem w jego domu – i to on pokrywa koszty jego utrzymania. Zasiłek rehabilitacyjny pozwala jej tylko w niewielkiej część pokryć koszty wyżywienia oraz leczenia (leki i wizyty). Pozostałe koszty ponoszą jej córki (odzież, środki czystości, część wizyt lekarskich). Świadomość ciążącego na Skarżącej zadłużenia utrudnia jej powrót do zdrowia i równowagi emocjonalnej. To zaś jedynie jeszcze bardziej utrudnia jej podjęcie pracy, która i tak mogłaby jedynie przyczynić się do możliwości pokrycia kosztów własnego utrzymania, a nie spłaty powstałych długów. Skarżąca wyjaśniła, że nie posiada żadnego majątku i nie dysponuje oszczędnościami.

Decyzją z 14 czerwca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Skarżącej umorzenia powyższych zaległości.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 83 ust. 2 i 3 oraz art. 28 ust. 2, 3 oraz 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 423 ze zm., dalej "u.s.u.s."), jak również § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365; dalej "Rozporządzenie").

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z 2 sierpnia 2022 r. (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie.

Skarżąca wniosła skargę na ww. decyzję ZUS do WSA w Krakowie, który wyrokiem z 9 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 1152/22, uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie, wskazując w szczególności, że organ powinien był rozważyć, czy postępowanie w przedmiocie umorzenia należności nie stało się bezprzedmiotowe z uwagi na ich wygaśnięcie. Sąd dostrzegł również błędy w uzasadnieniu faktycznym i prawnym (art. 107 § 1 pkt 6 oraz § 3 k.p.a.) w zakresie oceny wystąpienia przesłanki sformułowanej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., która to ocena została przeprowadzona w sposób niepełny i powierzchowny. Bez określenia przewidywanych kosztów egzekucyjnych organ nie jest bowiem w stanie dokonać rzetelnej analizy, czy ewentualnie wyegzekwowane należności będą w oczywisty sposób przekraczać wydatki związane z egzekucją. Sąd nie podzielił również oceny organu w zakresie wystąpienia w rozpoznawanej sprawie przesłanek określonych w § 3 pkt 1 i 3 Rozporządzenia. W ocenie Sądu, obowiązkiem organu było w pierwszej kolejności zidentyfikowanie niezbędnych potrzeb życiowych Skarżącej, a następnie zestawienia ich z jej dochodami, co pozwoliłoby na ocenę realnych możliwości opłacenia należnych składek bez uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za chybione zostało uznane stwierdzenie organu, zgodnie z którym wydatki ponoszone przez Skarżącą "nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ona ponosić". Sąd wyeksponował ponownie, że organ nie sprecyzował jakie wydatki ponosi Skarżąca – a co za tym idzie nie miał podstaw do formułowania tego rodzaju oceny. Ponadto organ nie wziął pod uwagę, że w aktach sprawy znajdują się dokumenty, dotyczące udaru, którego doznała Skarżąca, oraz jego skutków dla jej stanu zdrowia. Ponadto Skarżąca konsekwentnie wskazuje, że choruje na depresję. Mimo tego organ nie zbadał w żadnym zakresie, czy choroby te nie wiążą się z koniecznością ponoszenia kosztów leczenia związanych przykładowo z wizytami lekarskimi, rehabilitacją, bądź zakupem leków. Tymczasem zarówno we wniosku, jak i oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, Skarżąca wyraźnie wskazuje, że ponosi wydatki na tego rodzaju cele. Zdaniem Sądu, wydatki związane z leczeniem depresji oraz skutków udaru mogą jednak nosić cechy nadzwyczajnych – organ nie przedstawił jednak w tym zakresie wyczerpującej argumentacji. Zdaniem Sądu, organ powinien był również dostrzec, że orzeczenie o niepełnosprawności dotyczyło schorzeń neurologicznych (związanych w udarem). Jeżeli zatem organ uznał za wiarygodne twierdzenia Skarżącej dotyczące jej stanu zdrowia psychicznego, oceniając jego skutki w sferze możliwości podjęcia pracy zarobkowej nie mógł ograniczyć się jedynie do wspomnianego orzeczenia. W ocenie Sądu, trudno również zgodzić się z zastrzeżeniem organu, zgodnie z którym sytuacja Skarżącej nie jest szczególnie drastyczna, gdyż ze względu na stan zdrowia, wiek i inne obiektywne, niezależne od dłużnika okoliczności może uzyskiwać dochód. Organ zdaje się nie dostrzegać tego, że Skarżąca w sierpniu 2021 r. doznała udaru niedokrwiennego w konsekwencji czego orzeczono względem niej na stałe lekki stopień niepełnosprawności. Przyjęto zatem, że stan zdrowia Skarżącej nie rokuje poprawy, a możliwość podjęcia pracy zarobkowej będzie ograniczona do końca jej życia. Skrajność sytuacji życiowej Skarżącej jest tym większa, że choruje ona na depresję i podjęła próbę samobójczą. Nie są to zwykłe okoliczności, a wręcz przeciwnie – są na tyle nadzwyczajne, że powinny zostać wzięte pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek przewidzianych w § 3 Rozporządzenia. Sąd podał, że ponownie rozpoznając sprawę organ przede wszystkim rozpozna w całości materiał dowodowy sprawy, odnosząc się do wszystkich twierdzeń strony (art. 77 § 1 i 80 k.p.a.) i przedstawiając wyczerpującą ich ocenę, tak aby odpowiadała ona wymogom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto organ wypowie się w zakresie ewentualnego przedawnienia składek objętych wnioskiem Skarżącej. Dopiero dokonanie powyższego umożliwi prawidłową ocenę, czy Skarżąca spełnia przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, ZUS decyzją z 6 listopada 2023 r. utrzymał w mocy własną decyzję z 14 czerwca 2022 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Ponownie rozpoznając sprawę ZUS wezwał Skarżącą do przedłożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz wszelkich innych dokumentów, które mogą mieć wpływ na podjęcie rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na wezwanie, Skarżąca przedłożyła pismo, w którym podała, że jej sytuacja rodzinna i majątkowa nie uległa zmianie. Podała, że nie posiada żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych ruchomości oraz oszczędności na rachunkach bankowych. W dużej mierze uległa natomiast pogorszeniu sytuacja finansowa Skarżącej, ponieważ do lutego 2023 r. pobierała świadczenie rehabilitacyjne w wysokości około 1500 zł. Od marca 2023 r. Skarżąca nie pobiera żadnego świadczenia i pozostaje na utrzymaniu partnera oraz pomagają jej finansowo córki. Strona oświadczyła, że jej stan psychiczny jest bardzo ciężki i trudno jej podejmować jakiekolwiek działania. Nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy, funkcjonuje dzięki opiece partnera oraz córek. Podkreśliła, że jej sytuacja finansowa, majątkowa oraz zdrowotna jest bardzo ciężka i powinna otrzymać pomoc. Do pisma zostały dołączone dokumenty potwierdzające stan zdrowia Skarżącej.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia organ odwołał się do treści art. 24 u.s.u.s., w szczególności art. 24 ust. 5b u.s.u.s. dotyczącego zawieszenia biegu terminu przedawnienia od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Podał, że w sprawie mamy do czynienia z ww. okolicznościami zawieszenia biegu terminu przedawnienia (str. 5-6 decyzji).

Następnie organ przedstawił dokonane w sprawie ustalenia. Podał, że Skarżąca jest stanu wolnego, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalnych lub rentowych, pobierała świadczenie rehabilitacyjne w kwocie 727 zł netto miesięcznie. Córki Skarżącej miały wspierać ją kwotami po 300 zł miesięcznie. Zobowiązania Skarżącej miały wynosić 4580 zł kredytu finansowego oraz 18089 zł w instytucjach publicznych. Skarżąca kwot tych nie spłacała, a prowadzone wobec niej postępowania egzekucyjne są bezskuteczne. Ponadto Skarżąca zamieszkuje ze swoim partnerem, który pokrywa koszty utrzymania domu, a jego świadczenie emerytalne wynosi 1 556,90 zł netto miesięcznie. Na wydatki Skarżącej miały składać się: opłaty eksploatacyjne (200 zł), koszty leczenie (500 zł), inne cele (800 zł) – łącznie 1.500 zł. Skarżąca nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego, innych praw majątkowych, ani wierzytelności. Dalej organ wskazał, że Skarżąca prowadziła działalność do 2018 r. Od 30 maja 2023 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za lipiec 2023 r. w wysokości 238,47 zł, za sierpień 2023 r w wysokości 217,72 zł oraz za wrzesień 2023 r. w wysokości 94 zł.

Odnosząc się na tym tle do poszczególnych przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ doszedł między innymi do wniosku, że pomimo zaprzestania prowadzenia działalności, Skarżąca dysponuje majątkiem. Otrzymuje bowiem dochód z tytułu umowy zlecenia oraz nie wystąpiło kryterium braku następców prawnych (pkt 3). Równocześnie, ponieważ Skarżąca dysponuje składnikiem majątkowym podlegającym egzekucji (dochód z umowy zlecenia), Dyrektor Oddziału ZUS w Tarnowie prowadzi w stosunku do Skarżącej postępowanie egzekucyjne. Nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6). ZUS podał, że możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały więc przez organ rentowy wyczerpane. W konsekwencji organ uznał, że nie wystąpiły przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

W przypadku zaś przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 Rozporządzenia w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia. Wskazał między innymi, że jakkolwiek Skarżąca przeszła w sierpniu 2021 r. udar i nadal leczy się neurologicznie, jak również choruje na depresję – nie oznacza to jednak, że w sposób trwały i definitywny została wykluczona z rynku pracy. Świadczy o tym treść orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania Niepełnosprawności z 6 kwietnia 2022 r., w którym stwierdzono lekki stopień niepełnosprawności z możliwością podjęcia pracy. Orzeczenie to zostało wydane na trwałe. ZUS zwrócił uwagę, że twierdzenia Skarżącej, że z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy, pozostaje w sprzeczności z informacją zawartą w systemie teleinformatycznym ZUS, że od 30 maja 2023 r. Skarżąca jest zgłoszona jako osoba pracująca na umowę zlecenie. Organ zwrócił także uwagę, że Strona w żaden sposób nie udokumentowała ponoszenia wydatków na leczenie, a z analizy przedłożonej dokumentacji medycznej wynika, że korzysta ona z leczenia w ramach NFZ.

ZUS rozważył także możliwość umorzenia należności w związku z przesłanką zdefiniowaną w §3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, tj. z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia przez Skarżącą pozbawiałaby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Mając na uwadze wysokość osiąganego przez Skarżącą dochodu, prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z partnerem, ZUS uznał, że oceniając tę przesłankę należy również uwzględnić jego przychody – te zaś miały wynosić 1.556,90 zł netto miesięcznie (świadczenie emerytalne). Skarżąca oświadczyła ponadto, że otrzymuje okazjonalną pomoc od córek w kwocie po 300 zł. Sumując powyższe przychody organ stwierdził, że są one niższe aniżeli minimum socjalne w pierwszym kwartale 2023 r., przewidziane dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego. Jednak plasują się na poziomie wyższym od kwoty minimum egzystencji ustalonej w 2022 r. na kwotę 1 338,25 zł dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego. Organ uznał w związku z tym, że egzystencja rodziny Skarżącej pozostaje niezagrożona. ZUS zwrócił także uwagę, że posiadane zobowiązania wobec innych wierzycieli, nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzenie należności z tytułu składek. Organ przyznał, że sytuacja Skarżącej jest trudna. Uznał jednak, że sytuacja ta nie jest do końca rzetelnie przedstawiona i wskazał argumenty na poparcie tego stanowiska, dotyczące w szczególności aktywności Skarżącej na portalach społecznościowych, z której wynika, że na przestrzeni ostatnich lat Strona ciągle pozostaje aktywna zawodowo.

Organ podniósł również, że instytucja umorzenia przewidziana jest dla przypadków szczególnie trudnych, a wręcz drastycznych. W ocenie organu w sytuacji Skarżącej takie okoliczności nie zachodzą. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. W przypadku Skarżącej, ZUS stwierdził, że ma podstawy, by uznać, że jest ona w stanie podejmować aktywność zawodową. Przy dołożeniu starań i chęci, Skarżąca może spłacać przedmiotowe należności stopniowo, w formie układu ratalnego. Organ podał, że w sytuacji gdy dostrzega jakiekolwiek możliwości egzekwowania długu, choćby w dalszej perspektywie czasowe, to podjęcie, w ramach uznania administracyjnego, negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne.

W skardze na powyższą decyzję Skarżąca podniosła zarzut: błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia oraz naruszenia art. 24 ust. 4, 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s.. Wniosła w związku z tym o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w celu umorzenia należności z tytułu składek wraz z należnościami ubocznymi, z uwagi na ich przedawnienie.

W motywach skargi Skarżąca ponownie zaakcentowała swój zły stan zdrowia oraz bardzo trudną sytuację materialną. Zwróciła uwagę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 9 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 1152/22, uchylając zaskarżoną decyzję i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, dokładnie wytknął błędy organu rentowego i udzielił odpowiednich wskazówek, by organ kierował się nimi wydając ponowną decyzję. W ocenie Skarżącej, organ rentowy nie uwzględnił ww. wyroku, gdyż nie dokonał właściwej analizy stanu faktycznego, nie pochylił się by rzeczywiście zbadać jej warunki bytowe oraz finansowo-majątkowe, jak również możliwość spłaty zobowiązania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), określanej dalej jako "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym - co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując sprawę, w wyżej zakreślonych granicach, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji były przepisy art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przepisy te określają przypadki, w razie zaistnienia których możliwe jest umorzenie należności składkowych w całości bądź w części. I tak, należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność przewidziane zostały w ust. 3 cytowanego artykułu. Z kolei co do możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., to szczegółowe zasady umorzenia określone zostały w powołanym już rozporządzeniu, w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 tego aktu prawnego.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1. u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Jednocześnie w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca B.J. jest stanu wolnego, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalnych lub rentowych, pobierała świadczenie rehabilitacyjne w kwocie 727 zł netto miesięcznie. Córki Skarżącej miały wspierać ją kwotami po 300 zł miesięcznie. Zobowiązania Skarżącej miały wynosić 4580 zł kredytu finansowego oraz 18089 zł w instytucjach publicznych. Skarżąca kwot tych nie spłacała, a prowadzone wobec niej postępowania egzekucyjne są bezskuteczne. Ponadto Skarżąca zamieszkuje ze swoim partnerem, który pokrywa koszty utrzymania domu, a jego świadczenie emerytalne wynosi 1 556,90 zł netto miesięcznie. Na wydatki Skarżącej miały składać się: opłaty eksploatacyjne (200 zł), koszty leczenia (500 zł), inne cele (800 zł) – łącznie 1.500 zł. Skarżąca nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego, innych praw majątkowych, ani wierzytelności. Prowadziła działalność do 2018 r. Od 30 maja 2023 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za lipiec 2023 r. w wysokości 238,47 zł, za sierpień 2023 r w wysokości 217,72 zł oraz za wrzesień 2023 r. w wysokości 94 zł.

W oparciu o powyższe ustalenia ZUS doszedł do wniosku, że pomimo zaprzestania prowadzenia działalności, skarżąca dysponuje środkami pozwalającymi pokryć koszty swego utrzymania. Otrzymuje bowiem dochód z tytułu umowy zlecenia oraz nie wystąpiło kryterium braku następców prawnych (pkt 3). Równocześnie, ponieważ Skarżąca dysponuje składnikiem majątkowym podlegającym egzekucji (dochód z umowy zlecenia), Dyrektor Oddziału ZUS w Tarnowie prowadzi w stosunku do Skarżącej postępowanie egzekucyjne. Nie jest w tej sytuacji oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6) a zatem możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały ostatecznie i definitywnie wyczerpane. W konsekwencji organ uznał, że nie wystąpiły przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Argumentację tą, Sąd – w okolicznościach faktycznych sprawy – podziela i uznaje za własną,

Jak już nadto podkreślono, alternatywnie wobec wskazanych przesłanek organ może dokonać umorzenia należności z tytułu składek, gdy zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który daje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis ten odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

W tym miejscu należy podkreślić, że przywołany wyżej przepis rozporządzenia daje organowi administracyjnemu - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje więc, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należnych świadczeń. Co ważne, przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną. Ponadto przychylić się należy do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

W przedmiotowej sprawienie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy systemowej i wyżej powołanego rozporządzenia. Skarżąca wprawdzie powołała się na swoją sytuację osobistą i majątkową związaną między innymi ze stanem zdrowia. Jednak, jak to zostało wskazane w zaskarżonej decyzji, sytuacja skarżącej nie jest na tyle zła, aby mogła prowadzić do zastosowania szczególnych i wyjątkowych przepisów o umorzeniu należności składkowych.

Słusznie ZUS wywodził, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżąca w istocie udokumentowała, iż w sierpniu 2021 r, przeszła udar i cały czas pozostaje w leczeniu neurologicznym. Nadto wskazała dodała, że problemy finansowe doprowadziły ją do ciężkiej depresji, w trakcie której próbowała popełnić samobójstwo, i dodała, że funkcjonuje dzięki wsparciu osób najbliższych. Do akt sprawy przedłożyła natomiast orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania Niepełnosprawności w Bochni z 6 kwietnia 2022r. o lekkim stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. Nie eliminuje to zatem skarżącej z rynku pracy, wymaga jedynie odpowiedniego zatrudnienia w warunkach otwartego rynku pracy natomiast nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca nie powoływała się też na konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Nie wykazała też przebywania na zwolnieniu lekarskim.

Organ ZUS zgodził się z tym, że przedstawiona przez zobowiązaną w pismach sytuacja jest trudna jednak – jak wyżej wskazano – nie eliminuje jej to całkowicie z rynku pracy. Uznał nadto, że istnieją mocne podstawy do tego by uznać, że informacje przekazywane przez skarżącą nie są pełne i rzetelne.

Sąd podziela powyższe ustalenia i konstatacje ZUS, zwłaszcza iż w toku postępowania ujawniono, iż B.J. nie ujawnia wszystkich okoliczności związanych ze swoją aktywnością zawodową.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, ZUS przeanalizował bowiem aktywności zobowiązanej na portalach społecznościowych i stwierdził, że skarżąca od 21 grudnia 2013 r. prowadzi profil na portalu [...] "[...]". Jest to profil z kategorii produkcja/usługi. Jako numer do kontaktu jest podany numer telefonu [...]. Równocześnie ujawniono, że zobowiązana zgodnie z CEIDG prowadziła swoją działalność gospodarczą od 4 grudnia 2013 r. Jako numer kontaktowy w wniosku o umorzenie z 12 kwietnia 2022 r. podała ten sam numer, który podany został na wyżej wskazanej stronie. Co więcej, zgodnie z notatką z rozmowy telefonicznej z dłużniczką wynika, że pracownica ZUS również skutecznie kontaktowała się z zobowiązaną pod tym numerem telefonu. Co istotne, skarżąca regularnie dodaje zdjęcia swoich prac na tej stronie. Ostatnio 13 i 24 października 2023r. dodała prace z podpisem "[...]". 25 października 2023 r. dodała z kolei kompozycję kwiatową w kształcie serca z podpisem "[...]". Na przestrzeni lat regularnie też dodaje tam zdjęcia swoich prac - bukiety, kompozycje i dekoracje ślubne, kompozycje pogrzebowe, kompozycje na wszystkich świętych, kompozycje komunijne, stroiki świąteczne i wiele innych. Zobowiązana zgodnie z CEIDG zaprzestała prowadzenia działalności 14 marca 2018r. Doznała udaru w sierpniu 2021 r. zaś już 11 września 2021 r. dodała na swojej stronie zdjęcie wiązanki pogrzebowej, a 15 września 2021 r. kolejnej wiązanki pogrzebowej. I ta regularna aktywność utrzymuje się do chwili obecnej. Zaznaczenia wymaga, że po otrzymaniu zaskarżonej decyzji kategoria wspomnianego profilu została zmieniona na artysta oraz usunięto numer telefonu kontaktowego.

Wnioskując o umorzenie zaległości składkowych, skarżąca nie wspomniała o swojej aktywności w pismach kierowanych do ZUS. Twierdziła konsekwentnie, że pozostaje na utrzymaniu córek oraz partnera i nie jest w stanie wykonywać żadnej pracy. Jednocześnie powyższe informacje uzasadniają przyjęcie, że przynajmniej w jakimś zakresie B.J. na przestrzeni ostatnich lat nieustannie pozostaje aktywna zawodowo. Trudno uznać, że zobowiązana tworzy kompozycje w ramach hobby w takiej ilości, zwłaszcza przy wskazaniu że brakuje jej środków na własne utrzymanie i korzystać musi z pomocy osób trzecich.

Powyższe fakty sprawiają, że ZUS słusznie ma uzasadnione wątpliwości co do tego, czy sytuacja zobowiązanej faktycznie jest tak trudna, jak przestawia to w swoich pismach, i czy stan zdrowia rzeczywiście nie pozwala podejmować jej w żadnym zakresie działalności zarobkowej. Powyższe daje bowiem podstawy by uznać, że skarżąca, pomimo swoich udokumentowanych problemów zdrowotnych, jest w stanie w jakimś zakresie wykonywać pracę i co za tym idzie - uzyskiwać dochody pozwalające na spłatę przedmiotowego zadłużenia np. w formie układu ratalnego.

Ponadto skarżąca w pismach do ZUS i do Sądu oświadcza, że nie jest zdolna do podjęcia jakiejkolwiek pracy. Jednocześnie od 30 maja 2023 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń jako osoba pracująca na umowę zlecenie przez płatnika składek C. SP.K - jest to firma oferująca pracę jako opiekun osób starszych. W piśmie do Sądu skarżyła się ponadto na pogorszenie stanu zdrowia po powrocie z zagranicy gdzie zmuszona była się udać by zarobić jakieś pieniądze. Te okoliczności również nie zostały jasno i klarownie wyjaśnione przez skarżącą. Pozostały zatem niewyjaśnione i nie udokumentowane przez skarżącą okoliczności związane z ewentualnym osiąganiem dochodów z pracy za granicą, czy związane to było z firmą w której skarżącą zgłoszono do ubezpieczeń z tytułu umowy zlecenia? Tych okoliczności skarżąca także Sądowi nie wyjaśniła.

Jak wskazano wyżej, umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w sprawie niniejszej organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny.

Wymaga zaakcentowania, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, to negatywne dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

W rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącą. W ocenie Sądu, organ stwierdzając, że w wypadku skarżącej nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył cytowanych przepisów prawa materialnego.

Sąd stwierdził także, że organ odwoławczy w sposób logiczny, spójny, w nawiązaniu do ustalonych prawidłowo okoliczności sprawy, uzasadnił odmowę zastosowania wnioskowanej przez skarżącej ulgi. W ocenie Sądu organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącą w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. Nie zachodzą zatem podstawy do tego, aby uchylić zaskarżoną decyzję, jak o to wnioskuje skarżąca. Wbrew zarzutom skargi, organ uwzględnił stan zdrowotny i sytuację ekonomiczną skarżącej, wskazując, z jakich powodów wydał zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu zaległych składek.

W rezultacie Sąd nie dopatrzył się przekroczenia zasad postępowania administracyjnego, w ramach którego odmówiono skarżącej umorzenia należności z tytułu zaległych składek.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ podstawie art. 153 p.p.s.a., poinformował stronę o możliwości a zarazem konieczności przedłożenia wyjaśnień oraz nowych dowodów potwierdzających twierdzenia podnoszone we wniosku. Taka możliwość wraz z obszernym pouczeniem została zatem skarżącej stworzona. Równocześnie, zgodnie z zaleceniami tut. Sądu poprzednio rozpoznającego sprawę, organ poddał szczegółowej analizie kwestię przedawnienia zaległości składkowych skarżącej i wyjaśnił, iż instytucja ta nie ma zastosowania w okolicznościach faktycznych sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na mocy art. 151 p.p.s.a.

Sąd pragnie jeszcze wskazać, że zgodnie z jednolitym orzecznictwem sądów administracyjnych, zmiana sytuacji i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej) - por. wyrok NSA z 25 października 2018r., sygn. akt I GSK 1970/18; wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2019r., sygn. akt V SA/Wa 1080/18.