Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2149/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1988
law: Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędzia del. WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Olga Jasionek po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Wojewody Mazowieckiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 653/21 w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 26 lutego 2021 r. nr WSO-I.6233.1.1.2021 w przedmiocie odmowy zmiany imienia i nazwiska 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz D. G. kwotę 377 (trzysta siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi D. G. wyrokiem z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 653/21, uchylił decyzję Wojewody Mazowieckiego z 26 lutego 2021 r., nr WSO-I.6233.1.1.2021, utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego m. st. Warszawy, z 30 grudnia 2020 r., nr USC-M-ZIN.5355.3.1874.2020.LSA, w przedmiocie odmowy zmiany imienia i nazwiska.

Uwzględniając skargę Sąd pierwszej instancji stwierdził, że decyzja Wojewody Mazowieckiego narusza przepisy prawa procesowego i materialnego w sposób, który mógł mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, organ odwoławczy nie wypełnił bowiem obowiązków wynikających z treści art. 15, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 poz. 256), zwanej dalej k.p.a., gdyż nie rozpoznał w pełnym zakresie ponownie merytorycznie sprawy oraz nie dokonał wszystkich czynności niezbędnych do jej rozstrzygnięcia, w tym nie zgromadził wystarczającego materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, organ odwoławczy nie zbadał wnikliwie okoliczności używania przez skarżącą innego imienia i nazwiska, okresu używania, doniosłości używania przybranych danych dla życia zawodowego i osobistego skarżącej, jej dorobku i osiągnięć. Ponadto, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, Wojewoda Mazowiecki przedwcześnie ocenił również, że drugi wskazywany przez skarżącą powód zmiany imienia i nazwiska, tj. zerwanie związków z rodziną, tej zmiany nie uzasadnia. Okoliczności z tym związane również wymagały bowiem wyjaśnienia i przeprowadzenia postępowania dowodowego (w tym ewentualnie przesłuchania strony i pozyskania zeznań świadków).

Sąd Wojewódzki stwierdził również, że w kontekście braków w dokonanych przez organ ustaleniach, zasadny okazał się podnoszony w skardze zarzut naruszenia art. 79a § 1 w zw. z art. 9 oraz art. 10 § 1 k.p.a., poprzez niewskazanie przez organ przesłanek, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane.

W skardze kasacyjnej Wojewoda Mazowiecki, zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej p.p.s.a., zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. i art. 140 k.p.a. poprzez uznanie, że Wojewoda Mazowiecki uchybił wskazanym przepisom nie dokonując wszystkich czynności niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy i nie gromadząc wystarczającego materiału dowodowego, co tym samym spowodowało powstanie wątpliwości na tle stanu faktycznego, które nie pozwoliły w sposób wszechstronny ocenić przesłanek stojących u podstaw złożenia wniosku o zmianę imienia i nazwiska;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 79a § 1 k.p.a. oraz art. 9, art. 10 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że w realiach kontrolowanej sprawy niedopełnienie przez Wojewodę Mazowieckiego obowiązku zawiadomienia o niewypełnieniu przez wnioskodawcę przesłanek koniecznych do uwzględnienia żądania uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Ponadto, wniesiono o zasądzenie na rzecz Wojewody Mazowieckiego od strony przeciwnej kosztów postępowania kasacyjnego. Jednocześnie zrzeczono się rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik D. G. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, rozpoznanie niniejszej sprawy na rozprawie, a także o zasądzenie od Wojewody Mazowieckiego na rzecz D. G. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. (obecnie t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej wniosek (uchylenie zaskarżonego wyroku w całości) i podstawy (wskazane naruszenia przepisów prawa).

Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze przeprowadzoną ocenę sformułowanych zarzutów stwierdził, że nie mogły one w niniejszej sprawie być podstawą do uchylenia zaskarżonego wyroku i skarga kasacyjna podlega oddaleniu.

Zarzuty skargi kasacyjnej, jak i przytoczona na ich poparcie argumentacja, zmierzają do podważenia trafności wyniku sądowej kontroli stosowania przez organ odwoławczy przepisów k.p.a. określających zasady postępowania dowodowego przed organem odwoławczym. Skarżący polemizuje z oceną Sądu pierwszej instancji, który stwierdził, że organ odwoławczy w niniejszej sprawie nie rozpoznał w pełnym zakresie ponownie merytorycznie sprawy oraz nie dokonał wszystkich czynności niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności nie zgromadził wystarczającego materiału dowodowego pozwalającego na jej merytorycznego rozstrzygnięcie w kierunku niezgodnym z żądaniem strony.

W pierwszym zarzucie w podstawach kasacyjnych wskazano naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 15 k.p.a. oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. i art. 140 k.p.a. jednak bez szczegółowego i skonkretyzowanego wyjaśnienia w treści zarzutu, na czym polega przypisywane Sądowi naruszenie wskazanych przepisów postępowania. Skarżący nie wyjaśnił również wpływu przytoczonych uchybień na wynik sprawy, w szczególności tego, czy mogły one mieć wpływ istotny.

Uzasadniając omawiany zarzut skargi kasacyjnej skarżący, polemicznie do oceny Sądu, wskazał, że Wojewoda Mazowiecki poznał szczegółowo sytuację wnioskodawczyni i wystarczająco ustalił stan faktyczny sprawy, przy czym, co należy podkreślić, w skardze kasacyjnej odniesiono się wyłącznie do kwestii konfliktu rodzinnego, który to, w ocenie skarżącego kasacyjnie, został dostatecznie przedstawiony przez pełnomocnika w odwołaniu oraz samodzielnym stanowisku wnioskodawczyni. W uzasadnieniu zarzutu wskazano również, że w sprawie nie było konieczności przesłuchania strony, a niezależnie od tego wskazano, że przesłuchanie nie było możliwe z uwagi na to, że wnioskodawczyni wyjechała do Stanów Zjednoczonych z zamiarem pozostania tam na stałe i trudno przyjąć, żeby powróciła w celu złożenia wyjaśnień.

Podsumowując, omawiany zarzut skargi kasacyjnej koncentrował się w istocie na wyjaśnieniu kwestii konfliktu rodzinnego jako przesłanki zmiany imienia i nazwiska oraz wyjaśnień wnioskodawczyni.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, tak sformułowany zarzut nie mógł być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej.

Należy zauważyć, że w okolicznościach sprawy wnioskodawczyni jako powód wnioskowanej zmiany imienia i nazwiska wskazywała nie tylko konflikt z rodziną, ale również używanie przybranego przez nią innego imienia i nazwiska w związku z wyjazdem zagranicę w celu stałego zamieszkania i prowadzenia tam działalności. Treść art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1988), zwanej dalej ustawą, nie wskazuje, zamkniętego katalogu "ważnych powodów" warunkujących możliwość zmiany imienia lub nazwiska poprzestając na wskazaniu, że taki ważny powód zmiany może dotyczyć m.in. zmiany na używane przez wnioskodawcę imię i nazwisko.

Trafnie zatem Sąd pierwszej instancji wskazał, że w tym zakresie sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona. Zatem kwestia konfliktu z rodziną, na którym koncentrowała się uwaga organu odwoławczego i zarzut skargi kasacyjnej, nie stanowiła jedynego zakresu wymagającego uzupełnienia. Z tego powodu zarzuty skargi kasacyjnej oparte na naruszeniu przepisów postępowania określających postępowanie dowodowe w postępowaniu odwoławczym w zakresie dotyczącym ustaleń związanych z konfliktem rodzinnym nie mogły odnieść powodzenia już z tego powodu, że w okolicznościach sprawy ewentualne uchybienia dotyczące wyjaśnienia tej okoliczności nie mogłyby mieć istotnego wpływu na treść wyroku.

Niezależenie od niespełnienia wymagania istnienia możliwego istotnego wpływu ma treść orzeczenia, co dyskwalifikuje efektywność zarzutu zgodnie z art. 174 pkt 2 in fine p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że organ odwoławczy powinien uzupełnić postępowanie dowodowe w sposób wskazany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Z uwagi na uznaniowy charakter decyzji o zmianie imienia i nazwiska zasadnicze znaczenie należy przypisać postępowaniu dowodowemu zmierzającemu do weryfikacji, czy istnieją obiektywne, szczególne powody uzasadniające zmianę. Sądy administracyjne sprawują bowiem kontrolę decyzji uznaniowych m.in. pod względem przestrzegania przepisów o postępowaniu administracyjnym, prawidłowości ustaleń faktycznych w świetle zgromadzonych dowodów i przesłanek wynikających z prawa materialnego. Ocena przez sądy administracyjne uznania administracyjnego polega na ocenie prawidłowości samego procesu decyzyjnego. Kontrola ta wiąże się z oceną, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszono przepisy postępowania administracyjnego, a jeśli je naruszono, to czy w taki sposób, że mogło mieć to istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie takiego stanu daje podstawę do uchylenia decyzji. Zgodnie z doktryną i orzecznictwem wypracowanym na gruncie art. 7 k.p.a. rozstrzygnięcie uznaniowe wymaga szczególnej staranności organu w podejściu do materiału dowodowego i jego oceny.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, decyzja organu odwoławczego wydana została z przekroczeniem zakresu tzw. uznania administracyjnego, co stanowi pochodną naruszenia przez Wojewodę Mazowieckiego przepisów art. 7, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a.

Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 79a § 1 k.p.a. oraz art. 9 i art. 10 § 1 k.p.a.

W orzecznictwie podkreśla się, iż w przypadku odmownego rozstrzygnięcia organ powinien kierować się zasadami postępowania wynikającymi m.in. z art. 79a § 1 k.p.a., który to przepis nakłada na organ obowiązek wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Wynika z tego, że organ w pierwszej kolejności przed wydaniem decyzji negatywnej dla wnioskodawcy powinien stworzyć warunki, które umożliwią wydanie decyzji pozytywnej, tym bardziej jeśli chodzi o sprawy o charakterze uznaniowym, takie jak z zakresu zmiany imienia i nazwiska. Przepis art. 79a § 1 k.p.a. stanowi bowiem konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy. W rozpoznawanej sprawie, w sytuacji gdy w ocenie organu odwoławczego przesłanka "ważnych powodów" warunkująca możliwość zmiany imienia i nazwiska nie została wystarczająco wykazana, a jednocześnie organ ten pomimo złożonego w tym zakresie wniosku zaniechał przeprowadzenia środka dowodowego w postaci przesłuchania strony, koniecznym było wystosowanie do strony zawiadomienia w trybie art. 79a § 1 k.p.a. Organ odwoławczy wymogu tego jednak nie dochował, co niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że w toku postępowania organ odwoławczy nie przeprowadził postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący i należyty, a przez to nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy tak, aby umożliwić prawidłową weryfikację przesłanek zmiany imienia i nazwiska. Tego typu działanie organu uzasadniało zatem uwzględnienie skargi przez Sąd wojewódzki, skutkujące potrzebą ponownego rozpoznania sprawy w kierunku prawidłowo wyznaczonym wskazaniami co do dalszego postępowania.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną uzasadnionych podstaw.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. zasądzając od skarżącego kasacyjnie na rzecz D. G. kwotę 377 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się opłata skarbowa od pełnomocnictwa w 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 360 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).