Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 451/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska – Pietrzak Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 lipca 2023 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 10 lutego 2023 r., znak: SKO.PS/40/213/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

K. B. (dalej jako "strona", "skarżący", "wnioskodawca"), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 lutego 2023 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem złożonym w dniu 25 lipca 2022 r. skarżący wystąpił do Wójta Gminy B. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną - K. B., legitymującą się orzeczeniem Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] 2022 r. stwierdzającym niezdolność wymienionej do samodzielnej egzystencji do dnia [...] 2023 r. Ponadto niepełnosprawna legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 1 marca 2021 r., na podstawie którego stwierdzono u niej znaczny stopień niepełnosprawności na czas oznaczony do dnia 31 marca 2023 r. oraz wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 stycznia 2020r., a niepełnosprawność istnieje od urodzenia.

Decyzją z dnia [...] 2022 r. Wójt Gminy B., odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że K. B. w dniu 4 grudnia 2018r. zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego (wydzierżawił je) i w chwili obecnej pobiera rentę. W momencie, gdy skarżący wydzierżawił gospodarstwo rolne jego małżonka nie była osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, w związku z czym brak jest związku między rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym i sprawowaniem opieki nad żoną. Nadto organ I instancji wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego można stwierdzić, że niepełnosprawna jest osobą w pewnej mierze samodzielną. Zdaniem Wójta zakres czynności, które wykonuje skarżący na rzecz żony nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu w opiekę, by nie mógł on podjąć zatrudnienia. Organ I instancji wyjaśnił, że opieka, o której mowa w art. 17 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: "u.ś.r.") związana musi być wyłącznie z osobą chorą, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego czy załatwianiu spraw urzędowych, bowiem wskazane czynności nie wykluczają podjęcia zatrudnienia.

Z powołanym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący wnosząc odwołanie. Zaskarżonej decyzji zarzucił obrazę przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tj. przepisu art. 32 ust. 1 polegającą na tym, że organ I instancji nieprawidłowo różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w przepisie z art. 17 ust. Ib u.ś.r., ze względu na moment powstania niepełnosprawności, pomimo że przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 został uznany za niezgodny z Konstytucją RP. Nadto skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego, tj. przepisu z art. 17 ust. Ib u.ś.r. polegającą na stwierdzeniu, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje z uwagi na wiek osoby niepełnosprawnej oraz obrazę przepisów postępowania tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Skarżący podał, że pobiera rentę rolniczą z tytułu częściowej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, nie jest on jednak osobą całkowicie niezdolną do pracy, nie podejmuje jej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną. Wniósł o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 10 lutego 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych mających zastosowanie w sprawie oraz podkreślił, że decyzja o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie została oparta na art. 17 ust. 1b u.ś.r., który wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 został uznany za niekonstytucyjny. Podstawą do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowiła przeszkoda w postaci pobierania renty oraz wskazany przez organ I instancji brak związku dotyczącego rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym i sprawowaniem opieki nad żoną.

Kolegium wskazało, że w sprawie bezspornym jest, iż żona wnioskodawcy - K. B. legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji i orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że jest ona niepełnosprawna od urodzenia. Z przeprowadzonego w sprawie w dniu 8 sierpnia 2022 r., wywiadu środowiskowego wynika, że K. B. porusza się za pomocą lasek łokciowych, przeszła szereg operacji, oraz choruje od urodzenia. Niepełnosprawna samodzielnie przyjmuje leki, sama spożywa posiłki, jest osobą z kontaktem. Skarżący pomaga żonie przy ubieraniu się, myciu, dowozi do lekarzy, wykupuje recepty i robi zakupy. W oświadczeniu z dnia 3 sierpnia 2022r. wskazał, że pobiera rentę chorobową z KRUS, cierpi z powodu choroby wieńcowej, nadciśnienia tętniczego i zaburzeń gospodarki lipidowej. Skarżący wymaga specjalistycznego leczenia i na stałe przyjmuje leki.

W toku postępowania odwoławczego na zlecenie Kolegium został przeprowadzony dodatkowy wywiad środowiskowy w celu weryfikacji zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego, weryfikacji okoliczności czy skarżący ze względu na własną sytuację zdrowotną jest w stanie opiekować się żoną. Z dodatkowych ustaleń wynika, że sytuacja rodziny jest dobra. Małżonkowie pobierają świadczenia rentowe. K. B. jest osobą niepełnosprawną, porusza się samodzielnie, wymaga pomocy w chodzeniu po schodach, robieniu zakupów, organizacji wizyt lekarskich. Opiekę nad niepełnosprawną sprawuje mąż – skarżący, który stara się pomagać żonie pomimo własnych problemów zdrowotnych. Dzieci Państwa [...] sporadycznie wspierają rodziców w miarę swojej obecności w domu.

Kolegium zwróciło się także z wnioskiem do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w B. w celu uzyskania informacji w kwestii pobierania świadczeń emerytalno-rentowych przez skarżącego. Z pisma KRUS z dnia 2 stycznia 2023r. wynika, że skarżący w chwili obecnej ma przyznaną rentę rolniczą na okres od 1 października 2022 r. do 30 listopada 2024 r.

W ocenie Kolegium, należy odmówić skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem nie spełnia on wszystkich pozostałych przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby skarżący zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego lub nie podejmował pracy w związku z opieką nad żoną. Potwierdza to dokumentacja zgromadzona w sprawie, gdyż skarżący sam ma problemy zdrowotne i jak wynika z oświadczenia skarżącego z dnia 3 sierpnia 2022 r. wymaga leczenia. W oświadczeniu zawartym we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący wskazał, że zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym od 4 grudnia 2018r. Z § 8 umowy dzierżawy z dnia 4 grudnia 2018 r. wynika, że wydzierżawiający zawarł niniejszą umowę w celu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w myśl ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W dacie zawierania umowy dzierżawy, żona wnioskodawcy nie posiadała orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium stwierdziło, że z akt sprawy wynika, iż zakres opieki nie wymaga konieczności rezygnacji z pracy przez skarżącego. K. B. nie jest osobą leżącą, nie wymaga specjalnych zabiegów czy pielęgnacji. W ocenie organu odwoławczego nie można na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego uznać, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz brakiem zatrudnienia wnioskodawcy a sprawowaniem przez niego opieki. Brak takiego związku przesądza o niespełnieniu przesłanki pozytywnej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 k.p.a., 8 § 1 k.p.a., 77 k.p.a., 78 § 1 k.p.a., 80 k.p.a, 107 §3 k.p.a., 108 k.p.a poprzez brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy, poprzez niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący oraz nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji;

2. przepisów prawa materialnego tj.:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z pominięciem faktu, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt. SK 2/17 uznał, iż ww. przepis w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP;

- art. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki nad niepełnosprawną żoną.

Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Jednocześnie wniesiono o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu podniesiono m.in., że w aktualnie obowiązujących przepisach brak jest regulacji - odnoszącej się do osób spełniających przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy - uzależniającej przyznanie im pierwszego świadczenia od skutecznej rezygnacji z renty. Brak jest również regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia o najwyższej kwotowo wysokości (świadczenia pielęgnacyjnego) z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższego kwotowo świadczenia (renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy), czy też wstrzymaniem wypłaty niższego kwotowo świadczenia. Podkreślono, że wnioskodawca nie legitymuje się prawem do emerytury, o którego ewentualnym przyszłym zawieszeniu można byłoby dyskutować w kontekście spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zdaniem strony niniejsza sprawa, w odróżnieniu od innych dotyczących kolizji pomiędzy prawem do świadczenia pielęgnacyjnego i prawem do emerytury, wpisuje się wprost w kontekst prawny objęty skutkami wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 (Dz. U. poz. 1257, OTK z 2019 r., seria A, poz. 36). Zwrócono uwagę, że w orzecznictwie NSA ugruntowany jest obecnie pogląd, zgodnie z którym zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury, wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko to nie odnosi się do okoliczności niniejszej sprawy. Skarżący ma bowiem ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Skarżący następnie powołał się na stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zawarte w wyroku o sygn. akt IV SA/Po 757/22, w którym stwierdzono, że "W tym kontekście Sąd zwraca również uwagę, iż nie podziela, z przyczyn podanych powyżej, argumentacji przedstawionej w zaskarżonej decyzji SKO w zakresie, w którym organ II instancji podnosi, że świadczenie pielęgnacyjne na gruncie niniejszej sprawy pozostawało zależne od przedstawienia przez skarżącą decyzji o zawieszeniu renty i wstrzymaniu jej wypłaty. Rozważania organu w zakresie ewentualnego zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno-rentowego nie znajdują bowiem zastosowania w sytuacji, gdy - tak jak w niniejszej sprawie - wnioskodawczyni pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy." .

W zakresie niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną żoną skarżący wskazał, że zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego z uwagi na konieczność opieki nad nią. Ponadto obecnie ma propozycje pracy w sektorze budowlanym, jednakże nie może podjąć pracy z uwagi na konieczność opieki nad żoną, albowiem czynności wykonywane przy niepełnosprawnej są całodobowe.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że sąd rozpoznał przedmiotową sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej "p.p.s.a.").

Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że skarga podlega oddaleniu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kwestie związane z przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej reguluje art. 17 u.ś.r. , który w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W niniejszej sprawie za podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium uznało, po przeprowadzeniu stosowanego postępowania wyjaśniającego, brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad żoną przez skarżącego przyjmując, że nie każda rezygnacja czy niepodejmowanie zatrudnienia oznacza spełnienie przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium także ustalony i deklarowany przez skarżącego zakres opieki sprawowanej nad żoną nie uzasadnia rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania .

W ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z pracy, czy też jej niepodejmowaniem, a koniecznością podjęcia całodobowej opieki nad żoną – osobą z orzeczonym o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z akt sprawy (wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w dniach 8 sierpnia i 22 grudnia 2022 r. )wynika, że żona skarżącego jest osobą niepełnosprawną od urodzenia, leczy się z powodu zwyrodnienia stawów biodrowych – oba z endoprotezami i kilkukrotnie operowane, nadciśnienie tętnicze, niedomykanie lewej komory serca, chorej tarczycy, cukrzycy typu II oraz problemów z kręgosłupem.

Skarżący sprawuje opiekę nad żoną: pomaga przy ubieraniu, myciu, przygotowuje posiłki, sprząta, robi pranie, zakupy, zawozi na wizyty lekarskie i badania oraz realizuje recepty. Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego mając 61 lat. W momencie składania wniosku o to świadczenie skarżący od kilku lat pobierał rolniczą rentę chorobową. Podkreślić należy, że w aktach sprawy (k. 38 akt adm.) znajduje się oświadczenie skarżącego, w którym wskazał, że choruje na chorobę wieńcową, nadciśnienie tętnicze oraz zaburzenia gospodarki lipidowej. Wymaga specjalistycznego leczenia i na stałe przyjmuje leki. Jest niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. W aktach sprawy znajduje się również oświadczenie skarżącego z dnia 23 kwietnia 2022 r., z którego wynika, że zaprzestał wykonywania pracy w gospodarstwie w dniu 4 grudnia 2018 r. i od tej daty posiadane przez niego gospodarstwo rolne zostało wydzierżawione. W związku z powyższym, zdaniem Sądu nie można uznać, aby skarżący zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym i nie podejmował zatrudnienia od 2018 r. tylko i wyłącznie z powodu konieczności opieki nad żoną. W ocenie Sądu akta sprawy i zasady doświadczenia życiowego dowodzą, że skarżący kilka lat temu zrezygnował z zatrudnienia z powodów leżących po jego stronie. Zachowanie skarżącego nie miało zatem ścisłego związku z koniecznością sprawowania przez niego opieki nad żoną.

Podkreślić należy, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Komentowane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest jednak przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Zdaniem Sądu także ustalony przez organy i deklarowany przez skarżącego zakres opieki sprawowanej nad żoną nie uzasadnia rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania. Zauważyć należy, że skarżący nie wykonuje przy żonie czynności ściśle pielęgnacyjnych w zakresie uniemożliwiającym podjęcie przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia. Żona skarżącego – co wynika z akt sprawy - nie jest osobą leżącą, niesamodzielną w czynnościach samoobsługowych, wymagającą szczególnej pielęgnacji i obsługi. Zakres i rozmiar czynności świadczonych przez skarżącego na rzecz jego żony stanowi pomoc w codziennym funkcjonowaniu i wykonywaniu zwykłych czynności życia codziennego niezwiązanych stricte z osobą niepełnosprawną, a nie stałą lub długotrwałą opieką, która stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. K. B. porusza się samodzielnie za pomocą lasek łokciowych, samodzielnie przyjmuje leki, spożywa posiłki, jest osobą sprawną intelektualnie. Natomiast pomoc skarżącego sprowadza się do wykonywania czynności dnia codziennego, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, także przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy.

W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku spokrewnionych osób, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia powodowanego koniecznością sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, przy czym powodem braku aktywności zawodowej musi być wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie zaś inne przyczyny. Należy więc w tym kontekście wskazać, że jakkolwiek sam fakt posiadania prawa do renty rolniczej nie przekreśla - w przypadku zawieszenia wypłaty świadczenia otrzymywanego z organu emerytalno-rentowego - przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyroki NSA z dnia 30 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1971/21 oraz z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1954/21) – to jednak nie zwalnia to organów z dokonania w takim przypadku oceny rzeczywistego zamiaru i możliwości wykonywania aktywności zawodowej.

Dodatkowo wskazać należy, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy trudno przyjąć, że jedynym powodem niepodejmowania przez skarżącego aktywności zawodowej jest wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad żoną. Doświadczenie życiowe wskazuje na to, że celem składania w sprawach o podobnym stanie faktycznym i prawnym wniosku o świadczenie pielęgnacyjne jest zwykle chęć poprawy sytuacji dochodowej strony tj. uzyskanie wyższego świadczenia (z decyzji Prezesa KRUS z dnia 14 października 2020 r. wynika, że w 2020 r. skarżący uzyskiwał rentę rolniczą z tytułu niezdolności w wysokości [...] zł). Powodem takim nie jest zatem rezygnacja czy niepodejmowanie aktywności zawodowej, które powodowane jest koniecznością sprawowania przez wnioskodawców opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić należy, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania jest zrekompensowanie osobie uprawnionej - poprzez wypłatę określonej przepisami kwoty – utraty dochodu na skutek rezygnacji z aktywności zawodowej. Musi więc istnieć wyraźny i bezpośredni związek, tak czasowy, jak i co do motywów, między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad wskazaną w ustawie osobą, co w niniejszej sprawie nie zachodzi. Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r.; sygn. akt I OSK 516/19; CBOSA).

Podzielić należy zatem stanowisko organu odwoławczego, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Aby możliwe było przyznanie tego świadczenia musiałby zostać wykazany związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a niepodjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie skarżący takiego związku nie wykazał a same tylko okoliczności sprawowania opieki oraz stan zdrowia niepełnosprawnej nie są przesłankami wystarczającymi dla przyznania przedmiotowego świadczenia. Wszystkie bowiem wymienione na wstępie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. muszą być spełnione łącznie. Z powodu niespełnienia przez skarżącego przesłanki istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym małżonką a zaprzestaniem lub niepodjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, niezasadnym było informowanie skarżącego o możliwości zawieszenia prawa do renty.

W tym miejscu odnosząc się do argumentacji skargi dotyczącej kwestii pobierania przez skarżącego renty rolniczej, chęci podjęcia przez niego zatrudnienia oraz możliwości poboru zarówno renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i świadczenia pielęgnacyjnego wskazać należy, że wyrok TK o sygn. SK 2/17 jest wyrokiem zakresowym. Tego rodzaju wyroki są charakteryzowane jako orzeczenia, w sentencji których TK stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, czasowym lub przedmiotowym) zakresie jego zastosowania. W przypadku wyroków zakresowych mamy do czynienia z przypisaniem atrybutu konstytucyjności lub niekonstytucyjności nie całej jednostce redakcyjnej tekstu prawnego, lecz jej określonemu fragmentowi, a dokładnie pewnej normie prawnej, którą można w całości lub części dekodować z określonego przepisu prawnego (zob. T. Woś, Wyroki interpretacyjne i zakresowe w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, "Studia Iuridica Lublinensia" 2016, nr 3, s. 990). Wyrok SK 2/17 dotyczy zakresu podmiotowego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. rozstrzygając o konstytucyjności przepisu w stosunku do określonej grupy podmiotów, której ten przepis dotyczy, a mianowicie osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Osoby te mieszczą się w szerszej kategorii osób, którym przysługuje prawo do renty. Skutkiem wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu w zakresie podmiotowym jest utrata mocy obowiązującej nie przez cały przepis, w pełnym zakresie jego obowiązywania, ale wyłącznie w zakresie, w jakim stwierdzona została jego niezgodność z Konstytucją, w odniesieniu do wskazanej grupy podmiotów. Wydanie wyroku zakresowego w sprawie o sygn. SK 2/17 nie było przy tym skutkiem uznania przez Trybunał, że w pozostałym zakresie podmiotowym przepis nie budzi wątpliwości pod względem konstytucyjności. Wyraźnie TK zaznaczył w uzasadnieniu wyroku, że ze względu na konkretny charakter inicjującej postępowanie skargi konstytucyjnej, ocena konstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. odnosi się do zakresu, jaki dotyczy osoby wnoszącej skargę, czyli w jakim wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom mającym ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W piśmiennictwie dostrzega się, że wyroki zakresowe pociągają za sobą pewne komplikacje w procesie stosowania prawa, rozszczepianie regulacji prawnej w drodze orzeczenia niekonstytucyjności na część zgodną i niezgodną z Konstytucją narusza jej konstrukcję całościową i może jej nadać taki kształt, który jest całkowicie nieadekwatny do intencji prawodawcy (tak T. Woś, Wyroki interpretacyjne..., op. cit., s. 992). Taka sytuacja ma także miejsce w analizowanym przypadku. Wyrok TK o sygn. SK 2/17 usuwa z sytemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie. Ponieważ prawodawca pierwotnie co do zasady wykluczył w ustawie osoby uprawnione do renty od możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, regulacja prawna nie zawiera rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego, stanowiących formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa. Trybunał Konstytucyjny, jako "prawodawca negatywny" takich rozwiązań wyrokiem wprowadzić nie mógł, co nie niweczy tego, że orzeczenie o niekonstytucyjności zakresowej przepisu prowadzi do nowej sytuacji prawnej, pozbawionej kompleksowej regulacji, w szczególności odnoszącej się do warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Zostało to dostrzeżone przez TK w uzasadnieniu, stwierdzono w nim bowiem, że: "Trybunał dostrzega, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia". Pożądaną i optymalną reakcją na zmianę stanu prawnego wywołaną wyrokiem TK jest ingerencja ustawodawcy. Jej brak powoduje, że stan prawny wywołany wyrokiem podlega stosowaniu w rozpoznawanych przypadkach z uwzględnieniem kontekstu systemowego, w tym konstytucyjnego, funkcjonalnego. Jak wyżej wskazano, wyrok SK 2/17 nie oznacza, że w pozostałym zakresie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. należy uznawać za zgodny z Konstytucją. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwrócono uwagę na potrzebę uwzględniania kontekstu konstytucyjnego przy wykładni tego przepisu, w szczególności w odniesieniu do osób uprawnionych do emerytury, co skutkowało przyjęciem, że osoby takie (prawnie nie ograniczone w możliwości podjęcia zatrudnienia), nie są pozbawione możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Jest to stanowisko zbieżne ze stanowiskiem przedstawionym w wyroku SK 2/17, w którym wskazano, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc – a zatem jest w stanie – faktycznie pracować. Co istotne, nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu. Zdaniem Trybunału, "wskazane w przywołanym przepisie prawo do szczególnej pomocy musi być bowiem tak ukształtowane, aby znajdujące się w trudnej sytuacji rodziny, a do takich należy zaliczyć rodziny, których członkami są niepełnosprawne dzieci, miały możliwość otrzymywania świadczeń pielęgnacyjnych w sytuacji, kiedy to osoba sprawująca opiekę w celu jej wykonywania rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zwłaszcza, jeśli minimalne świadczenie rentowe jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne". Osoby, które pobierają świadczenia z systemu ubezpieczenia społecznego, mogą podjąć zatrudnienie, ale rezygnują z tego ze względu na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, znajdują się w analogicznej sytuacji względem siebie, a nie tylko względem opiekunów nie posiadających uprawnienia do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Zasada równości, która stała za rozstrzygnięciem przyjętym w wyroku SK 2/17, powinna znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nakazuje ona przyjąć, że wyrok TK nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Tezę taką, można odnaleźć również w uzasadnieniu wyroku SK 2/17, w którym Trybunał stwierdził, że "brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają" - teza 3.3.4. uzasadnienia wyroku - (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2022 r., I OSK 247/22, z 7 czerwca 2023 r., I OSK 1413/22, publ. CBOSA).

Mając powyższe rozważania na uwadze Sąd uznał, że organ odwoławczy prawidłowo ocenił stan faktyczny niniejszej sprawy na kanwie przesłanki rezygnacji oraz niepodejmowania przez skarżącego pracy zarobkowej celem opieki nad żoną oraz właściwie stwierdził brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy tymi okolicznościami. Jak wskazał NSA w wyroku z 24 kwietnia 2022 r., I OSK 1333/21, przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego, nakładają na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym, co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa (art. 17 u.ś.r.). W ustalonym w sprawie stanie faktycznym brak zatem bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad żoną. W ocenie Sądu analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje na wyczerpujące ustalenie przez Kolegium istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącego opieki nad żoną i kwestii związanych z jej stanem i możliwością samodzielnego funkcjonowania w określonych sferach życia.

Mając na uwadze wcześniejsze rozważania, Sąd podkreśla, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia, gdyż stan taki umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być rzeczywisty. W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że zakres deklarowanych przez skarżącego czynności związanych ze sprawowaną, wymaganą i konieczną – z uwagi na niepełnosprawność żony – opieką nie stanowi sam w sobie podstawy do powstrzymywania się od aktywności zawodowej przez skarżącego.

Ze względu na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie

art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.