Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 792/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15h ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca), Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 19 września 2023 r. nr SKO 4103/856/2023 w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrany i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Bielawy z 22 czerwca 2023 r. nr OPS.DSR.526.17.2015.MC.326


UZASADNIENIE

Decyzją z 18 marca 2015 r. (OPS.SR.5221.51.142.15.268.2015) Burmistrz Miasta Bielawa (dalej: organ I instancji) przyznał P. B. (dalej: skarżący) zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności na okres od 1 marca 2015 r. do 29 lutego 2020 r. Decyzją z 5 listopada 2018 r. (OPS.DSR.5221.51.2015.MC.1841) organ ten zmienił ww. decyzję w części poprzez zmianę wysokości wypłacanego zasiłku pielęgnacyjnego.

Decyzją z 28 kwietnia 2023 r. (OPS.DSR.5221.51.2015.AP.386) organ I instancji zmienił z urzędu decyzję z 18 marca 2015 r. zmieniając okres przysługiwania zasiłku pielęgnacyjnego z okresu od 1 marca 2015 r. do 29 lutego 2020 r. na okres od marca 2015 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W dniu 23 maja 2023 r. organ I instancji uzyskał informację, że Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim orzeczeniem z 16 lipca 2020 r. (WZ0N.9531.1188.2020) utrzymał w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Dzierżoniowie z 2 marca 2020 r. (PZON.500.W0.4764.257.20) o niezaliczeniu skarżącego do stopnia niepełnosprawności. Sąd Rejonowy w Świdnicy, wyrokiem z 6 czerwca 2022 r., sygn. akt IV U 375/20, oddalił odwołanie skarżącego. Wyrok ten stał się prawomocny z dniem 6 sierpnia 2022 r. W konsekwencji czego, organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne i decyzją z 22 czerwca 2023 r. (0PS.DSR.526.17.2015.MC.326) uznał przyznane skarżącemu (i wypłacone) świadczenie rodzinne w postaci zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 sierpnia 2020 r. do 31 maja 2023 r. w łącznej wysokości 7.338,56 zł za świadczenie nienależnie pobrane.

Od decyzji tej skarżący wywiódł odwołanie, podnosząc w szczególności, że nie miał świadomości, że na jego konto wypłacane jest świadczenie pielęgnacyjne w związku z nieposiadaniem grupy inwalidzkiej. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO) zaskarżoną decyzją z 19 września 2023 r. (SKO 4103/856/2023) uchyliło decyzję organu I instancji i uznało zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez skarżącego za okres od 1 września 2020 r. do 31 maja 2023 r. w łącznej kwocie 7.122,72 zł, za świadczenie nienależnie pobrane oraz obowiązało skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 7122,72 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Z uzasadnienia decyzji wynika, że zdaniem SKO, organ I instancji prawidłowo przyjął, że w sprawie zachodzą przesłanki do uznania wypłaconego skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Aczkolwiek, w ocenie SKO, organ I instancji niewłaściwie ustalił okres za który świadczenie należało uznać za nienależnie pobrane (od 1 sierpnia 2020 r. do 31 maja 2023 r.), a w konsekwencji nieprawidłowo określił kwotę nienależnie pobranych świadczeń (tj. 7.338,56 zł). Za nienależnie pobrane świadczenia można, zdaniem SKO, uznać bowiem jedynie zasiłki wypłacone skarżącemu za okres od 1 września 2020 r. do 31 maja 2023 r. na łączną kwotę 7 122,72 zł. SKO podniosło, że jak wynika z akt sprawy, organ I instancji decyzją z 18 marca 2015 r. przyznał skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 marca 2015 r. do 29 lutego 2020 r. Decyzja ta została wydana w oparciu o przedłożone orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Dzierżoniowie z 2 marca 2015 r. (PR/PZON/500/WO/4764/388/15) o zaliczeniu skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, które zostało wydane do 29 lutego 2020 r. W związku z upływem ważności ww. orzeczenia o niepełnosprawności w terminie do 90 dni przed dniem wejścia w życie ustawy i złożeniem przez skarżącego kolejnego wniosku o wydanie orzeczenia, organ I instancji - działając w oparciu o art. 15h ust. 1 pkt 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842 ze zm.), dalej: ustawa z 2 marca 2020 r. - decyzją z 28 kwietnia 2023 r. (0PS.DSR.5221.5l.2015.AP.386) zmienił ww. decyzję przedłużając okres przysługiwania zasiłku pielęgnacyjnego do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Decyzja ta została skutecznie doręczona skarżącemu 14 maja 2020 r. i stała się ostateczna z dniem 29 maja 2020 r.

Dalej SKO podniosło, że Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim orzeczeniem z 16 lipca 2020 r. utrzymał w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Dzierżoniowie z 2 marca 2020 r. o niezaliczeniu skarżącego do stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim zostało doręczone skarżącemu 4 sierpnia 2020 r. Sąd Rejonowy w Świdnicy 6 czerwca 2022 r. wydał wyrok oddalający odwołanie od ww. orzeczenia, który stał się prawomocny z dniem 6 sierpnia 2022 r. Zatem SKO wskazało, że skarżący nie legitymuje się orzeczeniem, uprawniającym do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Zdaniem SKO prawo skarżącego do zasiłku pielęgnacyjnego ustało z dniem 16 lipca 2020 r., tj. z dniem wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zgodnie bowiem z decyzją Burmistrza Miasta Bielawy z 28 kwietnia 2020 r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przysługiwało skarżącemu tylko do dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności przez Wojewódzki Zespół ds. Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim, tj. do 16 lipca 2020 r. Upływ zastrzeżonego w decyzji terminu skutkuje ustaniem prawa do przyznanego nią świadczenia. Co z kolei, zdaniem SKO oznacza, że zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 sierpnia 2020 r. do 31 maja 2023 r., skarżącemu nie przysługiwał.

Dalej SKO wyjaśniło, że na mocy art. 15h ust. 1 pkt 1 ustawy z 2 marca 2020 r. organy zobowiązane zostały do przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego osobom legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności, którego ważność upłynęła w terminie do 90 dni przed dniem wejścia ww. ustawy (tj. w okresie od 9 grudnia 2019 r. do 7 marca 2020 r.), na okres do upływu 60-tego dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na fakt, że postępowanie w sprawie ustalenia skarżącemu stopnia niepełnosprawności zakończyło się orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim z 16 lipca 2020 r. (bowiem Sąd Rejonowy w Świdnicy oddalił odwołanie), za datę wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności należy zdaniem SKO przyjąć dzień 16 lipca 2020 r., tj. dzień podjęcia orzeczenia przez Wojewódzki Zespół ds. Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim.

Oceniając natomiast wystąpienie przesłanek, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. (pouczenie i świadomość skarżącego) SKO stwierdziło, że skarżący został prawidłowo pouczony o warunkach przysługiwania zasiłku oraz o obowiązku poinformowania o uzyskaniu orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący w decyzjach z 18 marca 2025 r. i 5 listopada 2018 r. został bowiem stosownie pouczony, a w trakcie ubiegania się o zasiłek oświadczył, że zapoznał się z warunkami uprawniającymi do zasiłku pielęgnacyjnego oraz ze znajdującym się na formularzu wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Skoro zatem 4 sierpnia 2020 r., zostało skutecznie doręczone mu orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 16 lipca 2020 r., to zdaniem SKO, właśnie od tej daty obciążał go obowiązek poinformowania organu i od tego też momentu można przypisać mu cechy świadomego działania. Z uwagi jednak na fakt, że zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem miesięcznym, niepodzielnym, za świadczenie nienależnie pobrane można, zdaniem SKO, uznać zasiłki pobrane przez skarżącego począwszy od 1 września 2020 r.

Zdaniem SKO skarżący miał świadomość, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego zostało mu przyznane wyłącznie do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Została mu bowiem skutecznie doręczona (14 maja 2020 r.), decyzja Burmistrza Miasta Bielawa z 28 kwietnia 2020 r. którą został mu przyznany zasiłek pielęgnacyjny na okres do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, w której zawarto stosowne pouczenia. Jednocześnie SKO zaznaczyło, że skarżący nie wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej z prośbą o wyjaśnienie treści decyzji, co świadczy o tym, że zarówno rozstrzygniecie, jak i jej pouczenie, były dla niego zrozumiałe. Tym samym skarżący posiadał świadomość, że zasiłek pielęgnacyjny począwszy od sierpnia 2020 r. już mu nie przysługuje. Wynikało to nie tylko wprost z decyzji przyznającej mu ten zasiłek, w związku z zaistniałą sytuacją epidemiczną, do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, lecz także z uwagi na to, że na podstawie nowego orzeczenia nie został on zaliczony do stopnia niepełnosprawności, co wyklucza prawo do zasiłku pielęgnacyjnego.

Reasumując SKO stwierdziło, że w świetle przedstawionego stanu faktycznego i prawnego uznać należy, że pobrany przez skarżącego zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 września 2020 r. do 31 maja 2023 r., stanowi świadczenie nienależnie pobrane, gdyż zostało pobrane mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, tj. pomimo upływu okresu, na jaki została wydana decyzja przyznająca to świadczenie, a skarżący był prawidłowo pouczony o warunkach przysługiwania zasiłku pielęgnacyjnego i okresie, na jaki świadczenie to zostało przyznane.

Kończąc SKO podniosło, że z treści zaskarżonej decyzji wynika, że organ I instancji zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, wskazując: "Z uwagi na powyższe winien Pan zwrócić nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w postaci zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 7.338,56 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie wyliczonymi na dzień wydania niniejszej decyzji tj. 22.06.2023 r. w wysokości 1.074,23 zł. Zwrot należności winien nastąpić na rachunek bankowy nr 67 1090 2284 0000 0005 8608 4391 Ośrodka Pomocy Społecznej w Bielawie przy "ul. [...]" w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienie się niniejszej decyzji". Jednakże organ I instancji zobowiązanie to błędnie zamieścił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zamiast w jej osnowie. Wadę tę organ odwoławczy usunął (we własnym zakresie) wydając zaskarżoną decyzję.

Od niniejszej decyzji skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu podnosząc, że:

1) w zakresie nienależnie przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego:

a) nie było przekazane orzeczenia lekarskiego komisji,

b) nie było pisma z MOPS-u o przedłużeniu wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego,

2) od kiedy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu stoi nad wyrokiem Sądu, który orzekł inaczej (sygn. akt VI GUp6/21);

3) w uzasadnieniu pomylono daty przyznania świadczeń co już kwalifikuje do umorzeń płatności, a także nie uwzględniania postanowienia i wyroku Sądu Rejonowego w Wałbrzych (sygn. akt VI GUp 6/21)".

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej p.p.s.a. sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie.

Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 tej regulacji, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się tu względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

W tym kontekście Sąd uznał, że skargę w rozpoznawanej sprawie należało uwzględnić, aczkolwiek z innych powodów, niż te które zostały podniesione w skardze. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) wykazała bowiem, że zaskarżona decyzja, a także poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna naruszają prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a zatem należało je wyeliminować z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności przypomnienia wymaga, że wnioskiem z 10 marca 2015 r. skarżący wystąpił o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, załączając orzeczenie z 2 marca 2015 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności zaliczającego go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie to wydano do 29 lutego 2020 r. Na tej podstawie Burmistrz Miasta Bielawa, decyzją z 18 marca 2015 r., przyznał skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny na okres 1 marca 2015 r. do 29 lutego 2020 r. w wysokości 153 zł miesięcznie, którego wysokość została zmieniona decyzją tego organu z 5 listopada 2018 r. Następnie zaś decyzja ta (z 18 marca 2023 r. - zmieniona decyzją z 5 listopada 2018 r.) – w związku z treścią art. 15h ust. 1 pkt 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020, poz. 1842), dalej ustawa z 20 marca 2020 r. – została zmieniona decyzją Burmistrza Miasta Bielawa z 28 kwietnia 2020 r. w ten sposób, że przedłużono okres przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wobec ustalenia w dniu 23 maja 2023 r., że w stosunku do skarżącego Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o niepełnosprawności we Wrocławiu wydał 16 lipca 2020 r. orzeczenie utrzymujące w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Dzierżoniowie z 2 marca 202 r. o niezaliczeniu skarżącego do stopnia niepełnosprawności Burmistrz Miasta Bielawa w decyzji z 22 czerwca 2023 r. uznał, że prawo skarżącego do zasiłku pielęgnacyjnego ustało 16 lipca 2020 r. tj. z dniem wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Dlatego też, Burmistrz Miasta Bielawa uznał, że pobrany przez skarżącego w okresie od 1 sierpnia 2020 r do 31 maja 2023 r. zasiłek jest nienależnie pobranym świadczeniem podlegającym zwrotowi. Decyzja ta została następnie - zaskarżoną decyzją z 19 września 2023 r. - uchylona przez SKO, które uznało zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez skarżącego za okres od 1 września 2020 r. do 31 maja 2023 r. w łącznej kwocie 7.122,72 zł, za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązało skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 7.122,72 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

W rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie mają przepisy obowiązujące w okresie wystąpienia na obszarze RP wirusa SARS-CoV-2. Zgodnie z art. 15h ust. 1 pkt 1 ustawy z 2 marca 2020 r., z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upłynęła w terminie do 90 dni przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, pod warunkiem złożenia w tym terminie kolejnego wniosku o wydanie orzeczenia, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Przepis art. 15h ustawy z 2 marca 2020 r. został dodany przez art. 1 pkt 14 ustawy z 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 568), z tym że w zakresie art. 15h ust. 1 pkt 1 wszedł w życie z dniem 9 grudnia 2019 r., natomiast w zakresie art. 15 ust. 1 pkt 2 z dniem 8 marca 2020 r.

W przypadku art. 15h ust. 1 pkt 1 ustawy z 2 marca 2020 r. (znajdującego zastosowanie w sprawie) wydłużeniu ulegały terminy ważności orzeczeń o niepełnosprawności oraz o stopniu niepełnosprawności, których ważność upłynęła maksymalnie na 90 dni przed dniem wejścia w życie ustawy. Orzeczenia, które utraciły ważność między 9 grudnia 2019 r. a 8 marca 2020 r. zachowują zatem swoją ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wprowadzona regulacja obejmuje zatem sprawy wszczęte, a niezakończone wydaniem orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność wyłącznie z powodu wprowadzonego stanu epidemicznego, jak i stanu epidemii (art. 15h ust. 1 pkt 1 ustawy z 2 marca 2020 r., zob. M. Borski (w:) Komentarz do niektórych przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (w:) Tarcza antykryzysowa 1.0 - 4.0, ustawa o dodatku solidarnościowym i inne regulacje, jako szczególne rozwiązania w prawie pracy, prawie urzędniczym i prawie ubezpieczeń społecznych związane z COVID-19. Komentarz, red.k.w. Baran, Warszawa 2020, art. 15h, Lex el.).

Z konstrukcji przepisu art. 15h ust. 1 pkt 1 ustawy z 2 marca 2020 r. wynika też, że wydłużenie ważności tej grupy orzeczeń jest obwarowane jeszcze jedną przesłanką, a mianowicie złożeniem w tym terminie wniosku o wydanie ponownych orzeczeń ustalających niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności. Oznacza to, że orzeczenia o niepełnosprawności, które utraciły ważność między 9 grudnia 2019 r. a 8 marca 2020 r. zachowują swoją ważność pod warunkiem złożenia między 9 grudnia 2019 r. a 8 marca 2020 r. (zważywszy na sformułowanie "w tym terminie") wniosku o wydanie orzeczenia.

Dalej, zaznaczyć należy, że zniesienie stanu epidemii nastąpiło z dniem 16 maja 2022 r. (rozporządzenie Rady Ministrów z 13 maja 2022 r. Dz.U. z 2022 r., poz. 1025), natomiast stan zagrożenia epidemiologicznego zniesiony został z dniem 1 lipca 2023 r. (Dz.U. z 2023 r., poz. 1118). Poza tym w orzecznictwie przyjęto, że art. 15h ust. 1 pkt 1 (lub) 2 ustawy z 2 marca 2020 r. należy rozumieć w ten sposób, że jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60. dnia licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia. Podkreślono, że okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stanu pandemii (wyrok WSA w Poznaniu z 11 marca 2022 r., II SA/Po 461/21). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę utożsamia się z taką wykładnią.

W rozpoznawanej sprawie orzeczenie o niepełnosprawności skarżącego wydane zostało 2 marca 2015 r. z okresem ważności do dnia 29 lutego 2020 r. Orzeczenie to stanowiło podstawę przyznania skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego (decyzja z 18 marca 2015 r., zmieniona decyzjami z 5 listopada 2018 r. w zakresie wysokości przyznanego zasiłku i z 28 kwietnia 2023 r. w zakresie czasookresu na który zasiłek ten został przyznany). Ponieważ zniesienie stanu epidemii nastąpiło z dniem 16 maja 2022 r., natomiast stan zagrożenia epidemiologicznego zniesiony została z dniem 1 lipca 2023 r., to ww. orzeczenie o niepełnosprawności z 2 marca 2015 r. "zachowało ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności" (art. 15h ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 marca 2020 r.). Przy czym okresy, o których mowa w ww. art. 15h ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 marca 2020 r. (a zatem okresy wydłużające ważność tegoż orzeczenia) rozpoczęły bieg dopiero od dnia 1 lipca 2023 r., tj. od dnia zniesienia stanu zagrożenia epidemiologicznego, jednak trwały nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Kwestią kluczową w sprawie jest zatem ustalenie – kiedy w rozpoznawanej sprawie – doszło do "wydania nowego orzeczenia".

Z akt sprawy wynika, że Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Dzierżoniowie orzeczeniem z 2 marca 2020 r. (PZON.500.W0.4764.257.20) orzekł o niezaliczeniu skarżącego do stopnia niepełnosprawności. Następnie zaś Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim orzeczeniem z 16 lipca 2020 r. (WZ0N.9531.1188.2020) utrzymał w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Dzierżoniowie z 2 marca 2020 r. o niezaliczeniu skarżącego do stopnia niepełnosprawności. Z kolei Sąd Rejonowy w Świdnicy - wyrokiem z 6 czerwca 2022 r., sygn. akt IV U 375/20 - oddalił odwołanie skarżącego. Wyrok ten stał się prawomocny 6 sierpnia 2022 r.

W ocenie organów prawo skarżącego do zasiłku pielęgnacyjnego ustało z dniem 16 lipca 2020 r. tj. z dniem wydania nowego orzeczenia przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim. Zdaniem organów poprzez "wydanie nowego orzeczenia" w rozumieniu art. 15 h ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 marca 2020 r., należy bowiem rozumieć wydanie ostatecznego orzeczenia, którym w rozumieniu art. 16 k.p.a jest orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim z 16 lipca 2020 r.

Z takim poglądem organów nie sposób się jednak, w ocenie Sądu, zgodzić. Podkreślenia wymaga, że jak wskazał tutejszy Sąd w wyroku z 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 199/23, procedura wydawania orzeczeń o niepełnosprawności wynika z ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.), która mocą art. 66 ust. 1 w sprawach nieunormowanych odsyła m.in. do k.p.a. Z treści art. 6 ust. 1 i art. 6b tej ustawy wynika właściwość instancyjna podmiotów orzekających o niepełnosprawności.

Postępowanie w sprawach orzekania o niepełnosprawności jest co do zasady dwuinstancyjne. Powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jest organem pierwszego stopnia, a wojewódzki – drugiego stopnia. Na mocy art. 130 k.p.a. przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie ulega wykonaniu (§ 1). Wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji (§ 2). Z art. 6c ust. 8 ustawy wynika jednak, że od orzeczenia wojewódzkiego zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

W sprawie bezspornym jest, że ostateczne orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim zostało zaskarżone przez skarżącego do sądu powszechnego. Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu orzeczeń wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności jest postępowaniem odwoławczym. Sąd ten obowiązany jest wszechstronnie ocenić okoliczności sprawy, a zatem nie tylko odnieść się do zarzutów podniesionych przez stronę, lecz także z urzędu jeszcze raz zbadać sprawę co do meritum.

W sprawach z zakresu orzekania o niepełnosprawności obowiązuje zasada oceny prawidłowości orzeczenia według stanu istniejącego w dacie jej wydania. Mimo że sąd pracy i ubezpieczeń społecznych rozpoznaje sprawę merytorycznie na nowo, to jednak jako organ kontrolny wobec wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności ma obowiązek odniesienia się do stanu rzeczy istniejącego w dacie wydania orzeczenia. Ze względu na jego szczególny, odwoławczy charakter postępowania przed sądem jest więc to wyjątek od ogólnej reguły wyrażonej w art. 316 § 1 k.p.c., zgodnie z którą sąd bierze pod uwagę stan rzeczy z chwili zamknięcia rozprawy.

Zgodnie z art. 4779 § 1 k.p.c. odwołania od orzeczeń wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności lub decyzji wydanych przez ten zespół, wnosi się na piśmie do zespołu, który wydał orzeczenie, lub do protokołu sporządzonego przez ten zespół, w terminie miesiąca od dnia doręczenia orzeczenia. W pierwszej instancji orzeka zawsze sąd rejonowy (art. 4778 § 2 pkt 4 k.p.c.), a w drugiej –sąd okręgowy (art. 4778 § 1 k.p.c.). Jako, że procedura cywilna nie przewiduje trzech instancji postępowania sądowego, orzeczenie sądu (powszechnego) II instancji jest orzeczeniem prawomocnym.

Przez "wydanie orzeczenia o niepełnosprawności" należy zatem rozumieć po pierwsze wydanie wyroku przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych w sytuacji wniesienia odwołania na podstawie art. 6c ust. 8 ustawy w trybie art. 4779 k.p.c., mając na uwadze moment jego uprawomocnienia. Stwierdzenie prawomocności ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny, ponieważ to nie stwierdzenie prawomocności, ale dzień, w którym stwierdza się niemożność wniesienia środka odwoławczego, powoduje stan uprawomocnienia.

Tym samym, zdaniem Sądu, dopiero zatem w dniu uprawomocnienia się wyroku sądu powszechnego, który wydał wyrok w sprawie odwołania od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw niepełnosprawności, można mówić o "wydaniu orzeczenia o niepełnosprawności", w rozumieniu art. 15h ust. 1 pkt 1 (i 2) ustawy z 20 marca 2020 r. Nie ma przy tym znaczenia, czy wyrok oddala odwołanie czy też zmienia zaskarżone orzeczenie i rozstrzyga sprawę co do istoty.

Dopiero prawomocne orzeczenie sądu powszechnego 1) oddalające odwołanie i tym samym stwierdzające brak podstaw do jego uwzględnia, po wcześniejszym zbadaniu sprawy co do meritum 2) umarzające postępowanie odwoławcze 3) zmieniające orzeczenie o niepełnosprawności i rozstrzygające sprawę co do istoty skutkuje tym, że orzeczenie o niepełnosprawności jest ostateczne i prawomocne, a w konsekwencji jest wydane i podlega wykonaniu.

Zagadnienie odkodowania pojęcia "wydanie nowego orzeczenia" użytego w art. 15h ust. 1 pkt 1 (i 2) ustawy z 20 marca 2020 r. jest zbieżne z rozumieniem tego pojęcia użytym w art. 24 ust. 2a u.ś.r.

W obu sytuacjach prawnych istotny jest skutek wiążący orzeczenia o niepełnosprawności. W przypadku stosowania art. 15h ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 marca 2020 r. uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wygasa z datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności, ale musi ono być wiążące, a zatem nie tylko ostateczne, ale i prawomocne. Ochrona prawna wynikająca z tego przepisu ma być realna, czyli kończy się z chwilą wydania orzeczenia o niepełnosprawności, które nie może być już kwestionowane. Natomiast w przypadku stosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r. dopiero prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wywołuje skutek wiążący również w zakresie jego treści w stosunku do innych sądów i organów, ustala niepełnosprawność (legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności) i spełnia warunek skutecznego złożenia wniosku o przyznanie świadczenia.

W konsekwencji powyższego - za nieprawidłowe - należało także uznać twierdzenie SKO, że skoro ostateczne orzeczenie Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim z 16 lipca 2020 r. zostało doręczone skarżącemu 4 sierpnia 2020 r., to za świadczenie nienależnie pobrane należało uznać zasiłki pielęgnacyjne pobrane przez skarżącego w okresie od 1 września 2020 r. 31 maja 2023 r.

Istotna jest bowiem w sprawie okoliczność, że wyrok Sądu Rejonowego w Świdnicy IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 6 czerwca 2020 r. o sygn. akt IV U 375/20 oddalający odwołanie skarżącego od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim z 16 lipca 2020 r. stał się prawomocny z dniem 6 sierpnia 2022 r. Tym samym zgodnie z art. 15 h ust. 1 pkt 1 ustawy z 2 marca 2020 r. ważność orzeczenia z 2 marca 2015 r. o niepełnosprawności skarżącego w stopniu umiarkowanym została wydłużona do dnia 6 sierpnia 2022 r. (daty prawomocności wyroku sądu powszechnego, zgodnie ze wskazaną powyżej wykładnią art. 15h ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 marca 2020 r.). W konsekwencji powyższego przyjąć należy, że skarżący legitymował się orzeczeniem z 2 marca 2015 r. z ustawowo wydłużoną ważnością na mocy art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 marca 2020 r. do dnia 6 sierpnia 2022 r. co uprawniało skarżącego do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, oczywiście pod warunkiem złożenia przez niego wniosku o wydanie kolejnego orzeczenia w okresie pomiędzy 9 grudnia 2019 r. a 8 marca 2020 r.

Organy ponownie rozpoznając sprawę, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., kierując się wskazaną przez Sąd wykładnią art. 15h ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 marca 2020 r. raz jeszcze ustalą zatem, czy pobrany przez skarżącego zasiłek pielęgnacyjny nosi znamiona nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (a jeżeli tak to wskażą w jakim okresie pobrany zasiłek stanowi świadczenie nienależnie pobrane, określą jego wysokość i zasądzą jego zwrot). Rozstrzygnięcie w ww. zakresie winno natomiast (zgodnie z twierdzeniami SKO) zostać ujęte w sentencji podjętych decyzji, a następnie znaleźć odzwierciedlenie w treści ich uzasadnień (art. 107 k.p.a.).

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, oraz - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. decyzję ją poprzedzającą. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżący, zwolniony z mocy ustawy od kosztów sądowych i działający osobiście, nie wykazał aby w związku ze sprawą poniósł wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swych praw (art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.).