Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 208/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 3 i 4 i par. 6, par. 8
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 6 ust. 1, art. 7, art. 8
journal: Dz.U. 2019 poz 1553
law: Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Damian Bronowicki Sędziowie Sędzia WSA Alina Rzepecka Sędzia WSA Jacek Niedzielski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. Uchyla zaskarżone postanowienie w całości. 2. Zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej jako: Dyrektor OR, strona, skarżący, wierzyciel) wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej również jako: DIAS, organ odwoławczy, organ II instancji) z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr sprawy [...], którym uchylono postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej jako: NUS, organ I instancji) nr [...] z [...] kwietnia 2018 r. i orzeczono o obciążeniu skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 33.553,10 zł.

Z akt wynika następujący stan faktyczny.

Na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] września 2016 r. (dalej też: tytuł wykonawczy), wystawionego przez Biuro Powiatowe Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, NUS prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku T.H. (dalej również jako: Zobowiązany), celem wyegzekwowania nienależnie pobranych środków w kwocie należności głównej 510.529,08 zł. wraz odsetkami za zwłokę, które na dzień wystawienia tytułu wykonawczego wynosiły 43.975,43 zł.

W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny skierował w dniu 12 września 2016 r. do Banku [...] zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, które doręczył Centrali Banku [...] w dniu 15 września 2016 r. Również tego samego dnia odpis ww. zawiadomienia wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego doręczył Zobowiązanemu.

W dniu [...] września 2016 r. poborca skarbowy dokonał zajęcia ruchomości stanowiących własność Zobowiązanego i jednocześnie spisał protokół o stanie majątkowym Zobowiązanego. W dniu [...] października 2016 r. wyegzekwowano kwotę 499,28 zł., którą rozliczono na koszty egzekucyjne.

Wyrokiem sygn. akt II SA/Go 264/16 z 7 grudnia 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. (dalej: Sąd) uchylił decyzję nr [...] z [...] stycznia 2016 r. i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z [...] czerwca 2015 r., będącą podstawą wystawienia tytułu wykonawczego.

Pismem z [...] marca 2017 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes ARiMR) poinformował organ egzekucyjny, że w związku z ww. wyrokiem przestał istnieć obowiązek, oraz że począwszy od dnia 31 grudnia 2016 r. w sprawie uprawnienia wierzyciela przysługują Dyrektorowi OR.

Z uwagi na wycofanie z obrotu prawnego decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, NUS postanowieniem z [...] marca 2017 r. na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm. - dalej: u.p.e.a.) umorzył postępowanie egzekucyjne. Orzeczenie doręczono wierzycielowi 16 marca 2017 r. W związku z zakończeniem ww. postępowania organ egzekucyjny skierował do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zawiadomienie z [...] kwietnia 2016 r. o obciążających wierzyciela kosztach egzekucyjnych w kwocie 38.490,24 zł, niezaspokojonych w toku postępowania egzekucyjnego.

Następnie na wniosek Prezesa ARiMR z [...] kwietnia 2017 r., postanowieniem z [...] lipca 2017 r. NUS orzekł o obciążeniu Dyrektora OR kosztami egzekucyjnymi w kwocie 39.507,48 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego.

W wyniku wniesionego zażalenia rozstrzygnięcie zostało uchylone postanowieniem DIAS z [...] września 2017 r. z jednoczesnym przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, z uwagi na błędne określenie podmiotu, do którego skierowano rozstrzygnięcie oraz rozbieżności we wskazanych kwotach kosztów egzekucyjnych.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy NUS postanowieniem z [...] października 2017 r. orzekł o obciążeniu Dyrektora OR kosztami egzekucyjnymi w kwocie 39.507,48 zł.

Wierzyciel wniósł na powyższe orzeczenie zażalenie, po rozpatrzeniu którego DIAS postanowieniem z [...] grudnia 2017 r. uchylił je i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wskazał, że sentencja postanowienia pozostaje niespójna z przedstawionym w uzasadnieniu stanem faktycznym i prawnym sprawy.

Uwzględniając wskazania Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, organ egzekucyjny [...] kwietnia 2018 r. wydał postanowienie nr [...], którym orzekł o określeniu wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie ww. tytułu wykonawczego w kwocie 39.008,20 zł i o obciążeniu nimi Dyrektora OR.

Uzasadniając swoje stanowisko Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, poza doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego, zajęciem rachunku bankowego, zajęciem ruchomości, spisaniem protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego, poszukiwał innego majątku zobowiązanego, podlegającego egzekucji. W tym celu analizował informacje zawarte w systemach informatycznych Urzędu oraz w oparciu o przepis art. 36 u.p.e.a. kierował wnioski do CEPiK, Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział. Ponadto występował z zapytaniami o rachunki bankowe i wystosował do wierzyciela wezwanie do uiszczenia zaliczki, w celu wszczęcia egzekucji z nieruchomości, które zostały ustalone przez organ egzekucyjny. Organ I instancji podkreślił, że działania zmierzające do zaspokojenia należności objętych ww. tytułem wykonawczym nie ograniczyły się wyłącznie do sporządzenia dokumentów w zakresie dokonanych zajęć egzekucyjnych.

Dyrektor OR w zażaleniu na ww. postanowienie wniósł o jego uchylenie oraz odstąpienie od ustalenia kosztów egzekucyjnych i ustalenie kosztów egzekucyjnych adekwatnych do faktycznie podejmowanych czynności, z uwzględnieniem dyspozycji zawartych w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 lub uznanie, że tytuł wykonawczy stanowiący podstawę do wszczęcia egzekucji zawierał wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji i obciążenie wierzyciela, który nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym, kwotą tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny wynoszącą 3,40 zł, zgodnie z art. 64c § 2 u.p.e.a.

Postanowieniem nr [...] z [...] lutego 2019 r. DIAS utrzymał w mocy postanowienie NUS z [...] kwietnia 2018 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 39.008,20 zł.

Na powyższe postanowienie Dyrektor OR wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, który wyrokiem z dnia 5 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Go 242/19, uchylił w całości postanowienie organu odwoławczego nr [...] z [...] lutego 2019 r.

Sąd I instancji podniósł, że Dyrektor przy wydawaniu swojego rozstrzygnięcia nie odniósł się do wytycznych zaprezentowanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14. Sąd wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że DIAS winien był dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy w zakresie rzeczywistych kosztów egzekucyjnych poniesionych przez organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym przeprowadzonym w stosunku do skarżącego i to powinno znaleźć oparcie zarówno w materiale dowodowym akt administracyjnych badanej sprawy, jak też motywach podjętego orzeczenia. Wobec bezczynności władzy ustawodawczej, do czasu zrealizowania wskazań wynikających z wyroku TK, tylko łatwe do udokumentowania wydatki będą mogły obciążać zobowiązanych w postępowaniu egzekucyjnym.

W ocenie Sądu organ odwoławczy nie wykazał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w sposób należycie skonkretyzowany jakie rzeczywiste i faktyczne wydatki w powiązaniu z określonymi czynnościami egzekucyjnymi poniósł organ egzekucyjny w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. Sąd podkreślił, że wbrew temu do czego przekonuje organ, w tej sprawie wysokość opłat została ustalona w oderwaniu od poziomu skomplikowania podejmowanych czynności oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Podane informacje nie stanowią żadnych miarodajnych, precyzyjnych, weryfikowalnych danych. Sąd zauważył, że wskazywane przez organ czynności często dotyczyły automatycznych działań organu egzekucyjnego, wykonywanych w ramach danego oprogramowania, z którego organ korzysta. Dlatego tym bardziej stopień skomplikowania wykonywanych czynności oraz nakład pracy powinien być przez organ precyzyjnie wykazany. To zaś winno rzutować na ostateczne ustalenia organu egzekucyjnego w kwestii kosztów egzekucyjnych i winno się poddawać ocenie i kontroli. Tym bardziej, że szereg powołanych przez organ okoliczności z powodzeniem może odnosić się do każdego innego postępowania, jak i działań organu egzekucyjnego w ogóle. W ocenie Sądu brak było w zaskarżonym akcie korelacji pomiędzy podjętymi czynnościami, a procentowym ustaleniem wysokości kosztów egzekucyjnych. Brak było wyszczególnienia faktycznie wykonywanych czynności z podaniem w tym względzie faktycznie poniesionych kosztów materiałowych i osobowych.

Wskazując powyższe Sąd zobligował DIAS do ponownego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem wskazań wynikających z wyroku SK 31/14. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 21 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 1349/21, z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw, oddalił skargę kasacyjną złożoną przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od ww. wyroku.

W wyniku ponownego rozpoznania zażalenia z [...] maja 2018 r. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2023 r. DIAS uchylił postanowienie z [...] kwietnia 2018 r. w całości i orzekł o obciążeniu Dyrektora OR kwotą 33.553,10 zł w tym 33.035,12 zł tytułem kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym oraz 517,98 zł tytułem kosztów egzekucyjnych wyegzekwowanych i zwróconych zobowiązanemu wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi.

DIAS podkreślił, że wyrażona w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 5 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Go 242/19, ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania, którymi organy w przedmiotowej sprawie pozostawały związane z mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej jako: P.p.s.a. - utraciła moc wiążącą z uwagi na zmiany wprowadzone ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw.

W ocenie organu, zastosowanie się do przepisów u.p.e.a. w brzmieniu do 19 lutego 2021 r. oraz zmieniającej jej ustawy z dnia 4 lipca 2019 r., wskazujących bezpośredni sposób wyliczenia należnej opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynności egzekucyjne wraz z ograniczeniem ich maksymalnej wysokości - eliminuje konieczność szczegółowej analizy adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych pod kątem wskazań Trybunału Konstytucyjnego zawartych w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r.

Podkreślił, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny wskutek dokonanego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w oparciu o art. 80 u.p.e.a., doprowadził do częściowego wyegzekwowania środków pieniężnych w kwocie 499,28 zł, które rozliczone zostały na zaspokojenie części powstałych kosztów egzekucyjnych. Mając na uwadze przepis art. 64c § 3 ww. ustawy organ egzekucyjny, [...] lipca 2017 r. zwrócił zobowiązanemu pobrane [...] października 2016 r. koszty egzekucyjne w kwocie 499,28 zł wraz z odsetkami ustawowymi w kwocie 18,70 zł, naliczonymi do dnia 20 lipca 2017 r.

Organ stwierdził, iż łączna wysokość należności, które podlegają uregulowaniu przez wierzyciela w niniejszej sprawie wynosi 33.553,10 zł (33.035,12 zł + 517,98 zł). Wskazana kwota uwzględnia koszty egzekucyjne powstałe w toku omawianego postępowania egzekucyjnego, niewyegzekwowane od zobowiązanego oraz koszty egzekucyjne zwrócone zobowiązanemu wraz z odsetkami z tytułu ich nienależnego pobrania.

W ocenie organu postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie decyzji wymiarowej, która została następnie oceniona jako niezgodna z prawem i wyeliminowana z obrotu prawnego, należało uznać za niezgodne z prawem, chociaż w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego istniała formalnoprawna podstawa jego wszczęcia w postaci decyzji wymiarowej. Jednak skoro decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego, to wszczęta i przeprowadzona na jej i podstawie egzekucja była niezgodna z prawem w rozumieniu art. 64c § 3 u.p.e.a. W ocenie organu odwoławczego słusznie NUS stwierdził, iż w okolicznościach niniejszej sprawy zastosowanie znajduje art. 64c § 3 u.p.e.a., a koszty egzekucyjne powstałe w omawianym postępowaniu wraz z kosztami nienależnie pobranymi od zobowiązanego oraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi obciążają wierzyciela na wniosek którego wszczęto tę egzekucję.

Dodatkowo organ II instancji podkreślił, że stwierdzona w niniejszym przypadku wadliwość decyzji, stanowiącej podstawę wszczęcia postępowania egzekucyjnego, skutkowała wyeliminowaniem jej z obrotu prawnego co jednak, jak wskazuje judykatura, nie może prowadzić do obciążenia zobowiązanego negatywnymi skutkami takiej sytuacji. Przeprowadzona z majątku T.H. na wniosek wierzyciela egzekucja okazała się niezgodna z prawem. Konsekwencją skierowania przez wierzyciela do egzekucji tytułu wykonawczego wystawionego w oparciu o zaskarżoną do Sądu decyzję wymiarową, była konieczność poniesienia przez tego wierzyciela kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu prowadzonym na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego oraz kosztów nienależnie pobranych a następnie zwróconych zobowiązanemu wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi. DIAS zauważył również, że Dyrektor OR, nie został wymieniony wśród wierzycieli, którzy ustawowo zwolnieni zostali z obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych. W związku z tym nie istniały podstawy do odstąpienia od poboru kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie od wierzyciela.

Skargę na powyższe postanowienie złożył Dyrektor OR zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na naruszeniu przepisów art. 64 § 1 pkt 3 i art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 oraz art. 64 § 8 u.p.e.a. - w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r. - w związku z art. 2 Konstytucji RP oraz w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, a także w zw. z art. 6 ust. 1, art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019 r. poz. 1553), w zakresie w jakim zaskarżone postanowienie pomija wytyczne dotyczące wykładni i zastosowania ww. przepisów Konstytucji RP zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. 2016 r. poz. 1244), w szczególności poprzez ich niezastosowanie podczas stosowania przepisów art, 64 § 1 pkt 3, art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a. - w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r. - przez obciążenie wierzyciela opłatą za czynność egzekucyjną, w sytuacji gdy egzekucja była nieskuteczna, a z dokonanej czynności egzekucyjnej nie uzyskano żadnej kwoty dla wierzyciela.

W związku z powyższym Dyrektor OR wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia z dnia [...] kwietnia 2023 r. oraz o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz Dyrektora OR kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 P.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Należy również wskazać, iż sprawa podlegała rozpoznaniu w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest, czy organ w sposób prawidłowy ustalił koszty postępowania egzekucyjnego i czy obliczając je uwzględnił standardy określone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.

Na wstępie należy przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, orzekł, że:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3).

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2 – 4 oraz art. 7-11. W art. 7 ust. 1 ww. ustawy zmieniającej ustawodawca określił, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. W art. 7 ust. 3 ww. ustawy zmieniającej określił zaś, że nie pobiera się opłaty, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 100 zł. Ponadto w art. 8 ust. 1 ww. ustawy zmieniającej określił zaś, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną w egzekucji należności pieniężnych w wysokości wyższej niż 40 000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 40 000 zł. W art. 8 ust. 2 ww. ustawy zmieniającej określił zaś, że jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata, o której mowa w ust. 1, została częściowo wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości niższej niż 40 000 zł, opłatę pobiera się w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą 40 000 zł a kwotą opłaty wyegzekwowanej lub zapłaconej.

Mając na względzie powyższe przepisy należy wskazać, że postępowanie egzekucyjne zostało zainicjowane na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] września 2016 r. a zakończone zostało postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z [...] marca 2017 r.

Wobec powyższego, prawidłowo w niniejszej sprawie organy w swoich rozważaniach uwzględniły stan prawny sprzed zmian dokonanych ustawą z dnia 4 lipca 2019 r., tj. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.

Jednakże postanowienie zostało wydane po obaleniu domniemania konstytucyjności analizowanych przepisów u.p.e.a., a tym samym organ powinien uwzględnić skutki tego orzeczenia także w treści swego rozstrzygnięcia.

Organ argumentując swoje stanowisko wskazał na okoliczność, iż w przepisach ww. nowelizacji określono ograniczenia poboru kosztów egzekucyjnych naliczonych na podstawie przepisów obowiązujących do 19 lutego 2021 r. – jego zdaniem to eliminuje konieczność analizy adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych pod kątem wskazań Trybunału Konstytucyjnego zawartych w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.

Mając powyższe na uwadze należy uznać za nieprawidłowe stanowisko organu egzekucyjnego w zakresie wykładni art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., gdyż nie uwzględnia ono treści wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. W tej materii zajął stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 851/18 wskazując, że: "Zadaniem organów jest określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w szczególności w przepisach art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji".

Zwrócić należy uwagę, że przepis, na podstawie którego opłata winna być ustalona wyraźnie określa sposób jej naliczenia uzależniając wysokość opłaty od wyegzekwowanych środków pieniężnych, a nie w sposób procentowy od maksymalnej kwoty opłaty możliwej do ustalenia - jak zrobił to organ w zaskarżonym postanowieniu.

Należy wskazać, że ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach ustawy egzekucyjnej nie przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP o jakich mowa w przywołanym już wyroku TK. Korekta zatem wysokości opłat egzekucyjnych oparta winna zostać przy tym w pierwszej kolejności na jasnych i przejrzystych dla strony kryteriach, tak by rozstrzygnięcie organu nie naruszało zasady zaufania obywatela do władzy publicznej. Trybunał zwrócił również uwagę na konieczność zracjonalizowania związku wysokości opłat z nakładem pracy organu egzekucyjnego związanego z poszczególnymi czynnościami. Organ dokonując korekty wysokości opłat przyjąć winien metodę cechującą się nie tylko transparentnością, ale i adekwatnością. Metoda ta gwarantować musi zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.

Należy podkreślić, że problematyka wysokości opłat w egzekucji jest nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem tego państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Dlatego też Trybunał Konstytucyjny uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Nie sposób zatem podzielić stanowisko Dyrektora, że normy prawne, uznane za sprzeczne z Konstytucją powinny być wprost stosowane, czyli z pominięciem stwierdzonej wadliwości. Dokonując ważenia wartości konstytucyjnych, za zasadne uznać należy ustalanie wysokości kosztów egzekucyjnych w zgodzie z wyrażonymi przez Trybunał Konstytucyjnymi zasadami, aniżeli pobierać je w wysokości, które wynikają z uznanych za niekonstytucyjne przepisów.

Odnosząc poczynione uwagi do stanu sprawy, trzeba stwierdzić, że DIAS winien był dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy w zakresie rzeczywistych kosztów egzekucyjnych poniesionych przez organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym przeprowadzonym w stosunku do skarżącego na podstawie ww. tytułu wykonawczego,

i to powinno znaleźć oparcie zarówno w materiale dowodowym akt administracyjnych badanej sprawy, jak też motywach podjętego orzeczenia. Jak bowiem już zauważono, organy te mają wiedzę, co do wydatków i kosztów poniesionych w konkretnym postępowaniu egzekucyjnymi mogą te koszty i wydatki z łatwością udokumentować. Tymczasem, analiza zaskarżonego postanowienia czyni zasadnym wniosek, że w rozstrzygnięciach tych brak jest oceny odpowiadającej powyższym standardom.

W szczególności należy zauważyć, że z treści zaskarżonego orzeczenia wynika, że zasadność pobrania za dokonane czynności wyżej ustalonych opłat, organ upatrywał w doręczeniu odpisu tytułu wykonawczego, zajęciu rachunku bankowego, zajęciu ruchomości, spisaniu protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego.

Jedynie takie wyliczenie podjętych czynności nie czyni zadość zastosowaniu uwag zawartych ww. orzeczeniu TK, czy też bogatego orzecznictwa sądów administracyjnych zapadłego na tle omawianej problematyki. Wbrew pozorom organ nie wykazał w uzasadnieniu postanowienia - w sposób należycie skonkretyzowany - jakie rzeczywiste i faktyczne wydatki w powiązaniu z określonymi czynnościami egzekucyjnymi poniósł organ egzekucyjny w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym.

Uzasadnienie postanowienia zawiera jedynie szereg lakonicznych informacji, które w same w sobie nie poddają się jakiejkolwiek miarodajnej weryfikacji. Wbrew temu do czego przekonuje organ, w tej sprawie wysokość opłat została ustalona w oderwaniu od poziomu skomplikowania podejmowanych czynności oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Podane informacje, nie stanowią żadnych miarodajnych, precyzyjnych - a co jeszcze bardziej istotne - weryfikowalnych danych. Stopień skomplikowania wykonywanych czynności oraz nakład pracy powinien być przez organ w ramach danego konkretnego postępowania precyzyjnie wykazany. To zaś winno rzutować na ostateczne ustalenia organu egzekucyjnego w kwestii kosztów egzekucyjnych i winno się poddawać ocenie i kontroli.

Jednym słowem, brak jest w zaskarżonym akcie korelacji pomiędzy podjętymi czynnościami a procentowym ustaleniem wysokości kosztów egzekucyjnych. Brak jest wyszczególnienia faktycznie wykonywanych czynności z podaniem w tym względzie faktycznie poniesionych kosztów materiałowych i osobowych.

Podsumowując, słusznie Dyrektor OR zarzucił, że zaskarżone postanowienie pomija wytyczne zawarte w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. Tym samym, zostało ono wydane z naruszeniem art. art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a.,

co w konsekwencji doprowadziło do obciążenia wierzyciela kosztami niewspółmiernymi do podjętych przez organ egzekucyjny czynności.

Wskazać w tym miejscu należy na przeważające w orzecznictwie stanowisko, prezentowane w zakresie skutków powoływanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt 31/14, że organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (por. np. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 851/18).

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić wskazania wynikające

z niniejszego uzasadniania oraz z ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1

lit. a i c P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.