Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 966/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2025-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędzia WSA Artur Żurawik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 kwietnia 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/676/2024/4602 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia 29 stycznia 2024 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 29 stycznia 2024 r. nr [...]wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawie art. 17, art. 19 ust. 4 art. 20 ust. 3, art. 24, art. 24, art. 26 i art. 31 ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualnie Dz. U. z 2024, poz. 323 ze zm.) oraz w oparciu o wydane na podstawie tej ustawy akty wykonawcze, Prezydent Miasta B. odmówił przyznania A. H. (dalej jako strona lub skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką - H. H.. W uzasadnieniu tej decyzji powołano się na oświadczenia skarżącego oraz na ustalenia dokonane w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, z których wynika, że sprawuje on opiekę nad matką w sposób stały i nieprzerwany pomagając jej w codziennym funkcjonowaniu, przygotowywaniu posiłków, kąpieli, sprzątaniu, podawaniu leków i obsłudze sprzętu medycznego (pompa z tlenem). Przyznano również, że zakończył zatrudnienie za granicą w [...] 2023 r. i wrócił do Polski w związku z pogarszającym się stanem zdrowia matki, który sprawił, że opieka sprawowana nad nią dotychczas przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej stała się niewystarczająca. Pomimo to jednak podkreślono, że wnioskowane świadczenie nie mogło zostać przyznane, gdyż nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z akt sprawy wynika bowiem, że nie da się ustalić od kiedy u matki skarżącego istnieje niepełnosprawność, podczas gdy z mocy wspomnianego przepisu świadczenie to przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W tym miejscu przyznano, że mocą wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) Trybunał Konstytucyjny uznał powyższy przepis za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym unormowaniu ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zaznaczono jednak, że przepis ten uległ zmianie dopiero od 1 stycznia 2024 r., natomiast w niniejszej sprawie należało uwzględnić jego treść w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., gdyż wynika to z norm przejściowych zawartych w art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429).

Niezadowolona z powyższej decyzji strona reprezentowana przez adwokata złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. domagając się uchylenia tego rozstrzygnięcia oraz przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b bez uwzględnienia zmiany normatywnej spowodowanej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, na mocy którego przepis ten, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią określonego w tym przepisie wieku ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z ustawą zasadniczą. W uzasadnieniu powołano się na argumentację zawartą w powyższym wyroku jak również na utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym ocena spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinna być dokonywana z pominięciem owego niekonstytucyjnego kryterium.

Decyzją z 3 kwietnia 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/676/2024/4602 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy akt organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności zwrócono uwagę, że chociaż z dniem 1 stycznia 2024 r. treść ustawy o świadczeniach rodzinnych uległa zmianie w związku z wejściem w życie ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, to jednak z przepisów przejściowych sformułowanych w art. 63 ust. 1-3 tej ostatniej regulacji, do spraw, w których - jak ma to miejsce w niniejszym przypadku - wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony do 31 grudnia 2023 r. należy stosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do tej daty. Następnie Kolegium zaprezentowało w obszerny sposób stan prawny mający zastosowanie w sprawie, w tym szereg unormowań ustawy o świadczeniach rodzinnych (według stanu prawnego obowiązującego do wspomnianej daty). W tym zakresie przyznało, że art. 17 ust. 1b powołanej regulacji z uwagi na stwierdzenie jego niekonstytucyjności nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na kryterium momentu powstania u podopiecznego niepełnosprawności. Podkreślono jednak, że sporne świadczenie nie może zostać przyznane skarżącemu z innego powodu. W tym zakresie zaznaczono, że nie jest ono formą wynagrodzenia za faktycznie świadczoną opiekę, lecz stanowi rekompensatę utraty dochodów spowodowanej koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, co z kolei powoduje, że opieka ta powinna być niezbędna w tak znacznym rozmiarze by powodować rezygnację lub niepodejmowanie przez opiekuna zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej. W ocenie organu odwoławczego, opieka świadczona przez skarżącego nad matką nie jest tego rodzaju, aby wykluczała podjęcie przezeń zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze, ponieważ nie jest na tyle absorbująca, aby wykluczać jakąkolwiek aktywność zawodową. Skarżący nie wykonuje względem matki całodobowo takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jego całodobowej obecności i nieustannego zaangażowania. Zakres przedmiotowej opieki ogranicza się do codziennych zwykłych czynności, to jest pomocy w podawaniu leków, porannej i wieczornej toalecie, przygotowywaniu posiłków, dotrzymywaniu towarzystwa oraz podawaniu tlenu. Zdaniem organu takie czynności mogą być wykonywane także przed rozpoczęciem przez wnioskodawcę pracy jak i po jej zakończeniu, co powoduje, że pomiędzy tą opieką a rezygnacją przezeń z zatrudnienia nie istnieje ścisły związek przyczynowy.

Niezadowolona z powyższej decyzji strona, reprezentowana przez adwokata, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się uchylenia tego aktu jak również poprzedzającej go decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący podniósł zarzut naruszenia normy prawa materialnego, a mianowicie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędne przyjęcie, że zakres świadczonej przezeń opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że organ odwoławczy pominął konkluzje płynące z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, w toku którego pracownik socjalny nie kwestionował tego, iż jego matka wymaga stałej i codziennej opieki jak również tego, że sprawowana przezeń opieka ma taki charakter, gdyż obejmuje najbardziej podstawowe i niezbędne czynności egzystencjalne, jak pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków, pomoc przy zabiegach higienicznych i dbałość o miejsce zamieszkania. Zaakcentowano przy tym, że wszystkie powyższe czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do jej znacznego stopnia niepełnosprawności. Zdaniem strony, Kolegium, uznając brak związku przyczynowego pomiędzy opieką sprawowaną przez niego nad matką a rezygnacją z zatrudnienia zajęło stanowisko sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, a równocześnie nie poparło tego stanowiska wystarczającą argumentacją.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska oraz powtórnie wywodząc, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką oraz sposób jej świadczenia nie wykluczają możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu, czy też w formie pracy wykonywanej w warunkach domowych. Powołano się przy tym na wyrażony w judykaturze pogląd, że takie czynności jak przygotowywanie posiłków i ich podawania, sprzątanie, pranie, umawianie wizyt lekarskich, robienie zakupów, w tym realizacja recept czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego nie mogą być uznane za wymagające całodobowej opieki, gdyż są to "typowe czynności dnia codziennego", które mogą być wykonywane także przez osoby pracujące, z kolei pomoc w utrzymaniu higieny, ubieraniu, podawaniu leków czy posiłków nie stanowią stałej lub długotrwałej opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 powyższej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej podlega uwzględnieniu. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) wykazała bowiem, że zarówno zaskarżony akt jak i poprzedzająca go decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy i dlatego oba te akty należało wyeliminować z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawą wydanego w sprawie rozstrzygnięcia był art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W pierwszej kolejności przyjdzie odnieść się do zmiany stanu prawnego, jaka nastąpiła począwszy od 1 stycznia 2024 r., wobec wejścia w życie ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. W tych ramach wymaga podkreślenia, że - jak trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy - w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. organy rozpatrując ten wniosek już po wspomnianej dacie, obowiązane są ustalić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania przedmiotowego świadczenia określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Konkluzja taka wynika z treści norm intertemporalnych zawartych w powołanej ustawie z 7 lipca 2023 r., a mianowicie w art. 63 ust. 1 stanowiącym, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, a także w ust. 2 tejże normy, gdzie mowa o osobach, którym "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego". Oznacza to, że w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek, organ powinien wydać decyzję przyznającą świadczenie, biorąc za podstawę przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotychczas obowiązujące (vide: wyrok WSA w Warszawie z 5 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 701/24, wyrok WSA w Olsztynie z 28 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Ol 83/24 oraz wyroki tutejszego Sądu: z 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 11/24, z 29 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 159/24 i z 10 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 335/24 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W rozpoznanej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego 25 lipca 2023 r., a tym samym w świetle powołanych wyżej rozważań, orzekające w sprawie organy prawidłowo poddały ten wniosek ocenie w kontekście przesłanek sformułowanych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Stosownie do treści ust. 1 tego unormowania, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało: matce albo ojcu; opiekunowi faktycznemu dziecka; osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Pozostaje poza sporem, że mocą wyroku z [...] r. (sygn. akt [...]) Sąd Rejonowy w S. zmienił wydane wobec matki skarżącego orzeczenie o niepełnosprawności w ten sposób, że uznał ją za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym wraz ze wskazaniem o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Bezspornym jest również to, że strona zaprzestała świadczenia pracy z dniem [...] 2023 r. (zalegająca w aktach sprawy umowa zlecenie potwierdza, że została ona zawarta na okres do tego dnia), jak i fakt, że jego matka jest wdową (co potwierdza akt zgonu jej małżonka). Organ pierwszej instancji orzekł o odmowie przyznania spornego świadczenia z uwagi na brak spełnienia wymogu określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem - jak określono w powołanym wyżej wyroku - nie da się ustalić kiedy u matki skarżącego powstała niepełnosprawność. Wymaga jednak podkreślenia, że w uzasadnieniu swojej decyzji powołał się równocześnie na ustalenia dokonane w ramach wywiadu środowiskowego przyznając, że strona sprawuje opiekę nad matką w sposób stały i nieprzerwany.

Z kolei organ odwoławczy trafnie zaakcentował, że mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), powołany art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych uznany został za sprzeczny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym unormowaniu ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Także jednak i Kolegium odmówiło przyznania skarżącemu żądanego świadczenia oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy inaczej niż organ pierwszej instancji i opierając się na stwierdzeniu, że nie istnieje bezpośredni i ścisły związek pomiędzy zaprzestaniem przez stronę zatrudnienia a opieką, którą sprawuje nad matką.

W tym miejscu przyjdzie podkreślić, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby sprawować nad niepełnosprawnym członkiem rodziny opiekę odpowiadającą jego potrzebom, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Zasadnicze znaczenie ma tu więc związek przyczynowy pomiędzy zakresem opieki wskazanym w orzeczeniu a faktycznym sprawowaniem opieki w sposób odpowiadający temu zakresowi powodującym rezygnację bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa i - co najistotniejsze - wykluczająca możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20 - dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - dalej CBOSA). Punkt ciężkości w kwestii przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tkwi zatem w stałości opieki i jej kwalifikowanym charakterze, a nie w samej opiece nad najbliższym członkiem rodziny, przy czym "stałość" tej kwalifikowanej opieki, wyraża się w konieczności jej sprawowania w sposób ciągły i codzienny, co w konsekwencji wyklucza możliwość wykonywania pracy w ramach stosunku pracy, czy innej pracy zarobkowej. Świadczenie to ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2792/16 - dostępny w CBOSA). Kluczowe znaczenie ma również to, że w pewnym momencie wnioskodawca albo samodzielnie postanawia zrezygnować z zarobkowania (jeżeli pracę zarobkową wykonuje) albo się od niego powstrzymać (jeżeli w danym momencie pracy nie świadczy, a jest zdolny i gotowy do jej podjęcia) czyniąc to z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W istocie oznacza to, że związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką powinien być bezpośredni, a tym samym w sytuacji, gdy opieka nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, tego rodzaju związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje (por. wyrok NSA z 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1854/19 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W konsekwencji, organ administracji rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, obowiązany jest ustalić czy istnieje taki bezpośredni związek między niepodejmowaniem pracy (lub rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W tych ramach powinien zbadać, jaki jest rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, a mianowicie, w jakim zakresie osoba niepełnoprawna radzi sobie sama, bądź korzysta z pomocy innych osób bliskich (vide: wyrok NSA z 6 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1472/21 - dostępny w CBOSA). Analizy w tym zakresie należy dokonywać pamiętając, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma zastosowanie wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę życiowo-organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki (zob. wyrok WSA w Krakowie z 8 sierpnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 785/24, publ. Lex nr 3755287).

W świetle zaprezentowanych wyżej rozważań prawnych nie można uznać, aby zaskarżone rozstrzygnięcie oparto na dostatecznie wyczerpujących ustaleniach. Odmowa przyznania skarżącemu spornego świadczenia uzasadniona została brakiem związku przyczynowego pomiędzy jego zaprzestaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, co umotywowano tym, że zakres wspomnianej opieki nie jest na tyle angażujący, aby nie mógł on podjąć zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Sądu, tak sformułowana ocena nie zasługuje na aprobatę, gdyż nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, a w szczególności w ustaleniach wynikających z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Organ drugiej instancji wywodził, że zakres opieki świadczonej przez stronę obejmuje wspomaganie matki w czynnościach życia codziennego: gotowaniu, przygotowywaniu posiłków, praniu, sprzątaniu, robieniu zakupów, pomocy w kąpaniu, ubieraniu się, umawianiu wizyt lekarskich oraz podawaniu leków i na tej podstawie stwierdziły, że strona nie musi codziennie czy całodobowo wykonywać względem matki zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Wniosek taki należy jednak uznać za przedwczesny i nieuprawniony. W kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego wskazano wszak wyraźnie, że H. H. to osoba po przebytym zawale serca, uskarżająca się na przewlekłe schorzenia, poruszająca się wyłącznie po mieszkaniu, jedynie z pomocą chodzika i - co trzeba zaznaczyć - mająca problemy z oddychaniem oraz wymagająca w związku z tym regularnego korzystania (zarówno w dzień jak i w nocy) z koncentratora tlenu, czego nie potrafi uczynić bez pomocy syna. Dodatkowo, co nie zostało przez organ odwoławczy w żaden sposób skomentowane, z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że jego matka nawet poruszając się w obrębie mieszkania i używając chodzika, czyni to wyłącznie w jego obecności, nie jest w stanie samodzielnie skorzystać z toalety (skarżący pomaga jej w przejściu do tego pomieszczenia ewentualnie podaje kaczkę lub w nocy - basen) i co więcej, w miarę potrzeb wymaga wymiany pieluchomajtek. Wszystkie te okoliczności wskazują na wysokie prawdopodobieństwo, że pozostawienie bez opieki choćby na kilka godzin w ciągu doby może narazić ją na zagrożenie dla zdrowia, zwłaszcza w sytuacji pojawienia się nagłej potrzeby podania tlenu czy załatwienia koniecznych potrzeb sanitarnych w czasie nieobecności syna. Dodatkowo warto zwrócić uwagę, że matka skarżącego z uwagi na charakter schorzeń wymaga regularnego przyjmowania leków i to on czuwa, aby przyjmowała je o odpowiedniej porze oraz musi pamiętać i kontrolować ich punktualne dawkowanie. W tych warunkach pogląd, jakoby opieka, którą nad nią sprawuje ograniczała się jedynie do "zwykłych czynności dnia codziennego", których charakter nie wyklucza podjęcia, bez szkody dla podopiecznej, zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, należy uznać za co najmniej przedwczesny. Stanowisko to nie zostało dostatecznie umotywowane przez organ drugiej instancji, który nie odniósł się do opisanych wyżej kwestii w sposób wystarczający, a tym samym naruszył zasadę prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przedmiotowe naruszenie jest istotne tym bardziej, że wskazany organ ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy odmiennie niż uczynił to orzekający w pierwszej instancji Prezydent Miasta B. (który przyznał, że opieka skarżącego nad matką ma charakter stały i nieprzerwany), a nadto w sposób sprzeczny z konkluzją pracownika socjalnego, który przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącego oraz jego matki i wyraził jasne stanowisko, że "zasadnym jest przyznanie wnioskowanego świadczenia". Zdaniem Sądu, w takim stanie rzeczy, uzasadnienie decyzji odmownej, a w szczególności stanowiącego jej podstawę wywodu o braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją skarżącego z zatrudnienia a opieką, jaką sprawuje nad matką wymagało szczególnie precyzyjnego odniesienia się do wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w tym do ustaleń poczynionych w wyniku wywiadu środowiskowego i do oświadczeń złożonych przez stronę oraz wyjątkowo dokładnego wyjaśnienia, dlaczego okoliczności te mają przeczyć istnieniu przesłanek warunkujących uwzględnienie jej wniosku.

Niezależnie od powyższego Sąd uznał za zasady zarzut naruszenia prawa materialnego polegającego na nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Chybione jest bowiem stanowisko, jakoby wykonywanie przez opiekuna codziennych czynności w gospodarstwie domowym w żadnym przypadku nie mogło zostać zakwalifikowane jako stała opieka nad niepełnosprawną osobą. Orzekające w sprawie organy nie dostrzegły, że chociaż takie czynności jak zakupy, przygotowywanie posiłków, pomoc w toalecie, ubieraniu się, towarzyszenie przy wizytach lekarskich, dawkowanie leków należą do obowiązków dnia codziennego, to jednak wiążą się z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych podopiecznej, których nie jest ona w stanie realizować samodzielnie, a nadto są wykonywane przez skarżącego regularnie, w ciągu całej doby. W tych warunkach zakres i charakter sprawowanej przez wyżej wymienionego opieki wymagał analizy przez pryzmat potrzeb, jakie w tym konkretnym przypadku ma jej podopieczna, które implikują konieczność nie tylko świadczenia pomocy faktycznie udzielanej, ale i pozostawania w stałej gotowości do jej niesienia. Konieczność pozostawania skarżącego do stałej dyspozycji matki uzasadniona jest natomiast chociażby brakiem możliwości swobodnego poruszania się po mieszkaniu, w tym samodzielnego skorzystania z toalety, jak również problemami z oddychaniem powodującymi konieczność regularnego korzystania z koncentratora tlenu, czego również nie potrafi uczynić samodzielnie. W tych zaś warunkach brak stałej asysty syna mogłyby spowodować poważne konsekwencje zagrażające jej zdrowiu.

W toku ponownego rozpoznania sprawy niezbędne będzie uwzględnienie wskazań wynikających wprost z niniejszego wyroku i powtórne dokonanie analizy okoliczności sprawy pod kątem przesłanek warunkujących przyznanie spornego świadczenia określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przy zastosowaniu wykładni tego przepisu zgodnej z zaprezentowanymi wyżej rozważaniami. Oceny tej dokona organ pierwszej instancji albowiem również jego decyzję należało uchylić jako niezgodną z prawem, gdyż rozstrzygała ona o odmowie przyznania spornego świadczenia na podstawie - jak wskazano powyżej - sprzecznego z Konstytucją RP kryterium wyrażonego w art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis - co trzeba raz jeszcze zaznaczyć - nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na kryterium momentu powstania u podopiecznego niepełnosprawności.

Zważywszy wszystkie powołane wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 132 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania obejmujących wynagrodzenie za zastępstwo procesowe pełnomocnika skarżącego będącego adwokatem, w kwocie 480 zł określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964), Sąd rozstrzygał w oparciu o art. 200 powyższej ustawy.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 tejże ustawy.