Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 409/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-08-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1; art. 2; art. 11 ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 2097
law: Ustawa z dnia 5 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Mrozek (spr.), sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Anna Milicka-Stojek, Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 8 grudnia 2022 r. nr DAP-WOSRFR-7280-94/2022/KK w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako "Minister" lub "organ") decyzją z 8 grudnia 2022 r. znak DAP-WOSRFR-7280-94/2022/KK utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda") z 30 września 2022 r. znak: [...] ([...]) odmawiającą potwierdzenia M. B. (dalej jako "skarżąca") oraz I. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. C. i L. C. nieruchomości w D. na L., tj. poza obecnymi oraz poza przedwojennymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

L. B. (poprzednik prawny M. B. i I. B.) wnioskiem z 10 grudnia 1990 r. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w [...] o zarejestrowanie jej "jako ubiegającej się o odszkodowanie" za mienie pozostawione przez M. C. i L. C. w D., na terytorium [...] (obecnie L.) oraz za nieruchomość pozostawioną przez E. N. (siostrę L. C.) w B., powiat [...], byłe województwo [...] (obecnie L.).

Starosta [...] postanowieniem z 5 maja 2009 r. znak: [...], przekazał ww. wniosek Wojewodzie jako organowi właściwemu w sprawie.

Wojewoda pismem z 20 maja 2022 r. znak: [...]

([...]) przekazał z kolei ww. wniosek, według właściwości Wojewodzie [...], w zakresie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości położonych w miejscowości B., województwo [...], obecnie L., z uwagi na to, że ostatnim miejscem pobytu właścicielki tej nieruchomości – E.N., zmarłej w dniu [...] sierpnia 1973 r., był K..

Wojewoda decyzją z 30 września 2022 r. odmówił potwierdzenia M. B. i I. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. C. i L. C. nieruchomości położonych w D., obecnie L., tj. poza obecnymi oraz poza przedwojennymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że analiza przedwojennych map wojskowych pozwoliła na zidentyfikowanie miejscowości D.([...]), położonej według stanu na 1 września 1939 r. na terytorium L. Miasto to widoczne jest na mapach Wojskowego Instytutu Geograficznego (arkusz z 1936 r.) i jak wynika z materiałów historycznych znajdowało się ono w I., zaś tereny te zostały utracone przez państwo polskie w 1772 r. w wyniku I rozbioru Polski. Do 1920 r. D. znajdował się na terytorium [...], a następnie w latach 1920-1940 należał do L. Z kolei w 1940 r. znalazł się w składzie ZSRR (jako część [...]), a od 1990 r. ponownie na terytorium [...]. Nie budzi zatem wątpliwości, że pozostawiona nieruchomość znajdowała się poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej istniejącymi w dniu 1 września 1939 r. Tymczasem jak wynika z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r. poz. 2097), powoływanej dalej jako "ustawa", warunkiem uzyskania rekompensaty jest pozostawienie nieruchomości w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i jego opuszczenie w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie umów międzynarodowych wymienionych w ww. przepisie lub na skutek innych okoliczności związanych z wojną. Do tej generalnej zasady odwołuje się również art. 2 pkt 1 ustawy. Rekompensata nie przysługuje zatem właścicielom nieruchomości, chociażby w dacie wybuchu II wojny światowej posiadali obywatelstwo polskie, jeżeli pozostawione nieruchomości nie znajdowały się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r. W konsekwencji brak było podstaw do potwierdzenia prawa do rekompensaty za przedmiotową nieruchomość.

Minister decyzją z 8 grudnia 2022 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody z 30 września 2022 r. i wskazał, że z wykładni literalnej, jak i systemowej art. 1, art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy wynika, że warunkiem koniecznym do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest fakt położenia nieruchomości pozostawionej na terenach, które przed 1 września 1939 r. wchodziły w skład terytorium II Rzeczypospolitej. W przedmiotowej sprawie L. B. wnioskiem z 10 grudnia 1990 r. wystąpiła natomiast o odszkodowanie za mienie pozostawione w D., znajdującym się w [...]. Wnioskodawczyni wskazała, że do 1944 r. L. i M. C. byli współwłaścicielami 3 domów położonych w D. Również dokonana przez organ analiza przedwojennych map, jak i historii ziem polskich dowodzi, że miejscowość D. po I rozbiorze Polski w 1772 r. została przyłączona do [...], natomiast w 1920 r. weszła w skład [...], która w 1940 r. została wcielona do ZSRR. Oznacza to, że granice II Rzeczpospolitej nie obejmowały ww. miejscowości. W konsekwencji Minister stwierdził, że nie został spełniony wymóg określony w art. 1 i art. 2 ustawy, tj. położenia nieruchomości pozostawionej na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Na potwierdzenie tego stanowiska organ przywołał wyroki sądów administracyjnych, w których wskazywano, że mienie [...], to majątki pozostałe na terenach obecnej [...], [...] i tzw. [...]. Pojęcie to nie obejmuje zaś majątków pozostawionych na terenach nie wchodzących w skład przedwojennego obszaru Rzeczypospolitej Polskiej: np. [...], L., E., R., C., W. Przez "nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej" należy zatem rozumieć tylko takie nieruchomości, które przed wybuchem II wojny światowej znajdowały się w granicach II Rzeczypospolitej, a po jej zakończeniu i ostatecznym uregulowaniu granicy wschodniej nie weszły w skład państwa polskiego.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 i art. 2 ustawy poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, że pod pojęciem "nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej" należy rozumieć jedynie nieruchomości, które w chwili rozpoczęcia wojny w 1939 r. leżały na terytorium II Rzeczpospolitej, podczas gdy z przepisów tych nie wynika tak wąski zakres rozumienia ww. pojęcia;

2. dyskryminację części Polaków i ich własności prywatnej w odniesieniu do zastosowania przepisów o mieniu [...]. Skarżąca podniosła, że jej dziadkowie i rodzice byli zawsze Polakami, mimo zamieszkania na L. i L. więc dotyczą ich zarówno obowiązki obywatela, jak prawa konstytucyjnie chronione, w tym do własności prywatnej i niedyskryminacji. Odmawianie im obecnie prawa do swojej własności na [...], mimo że byli oni repatriantami, jest w oczywisty sposób objawem dyskryminacji, co jest niedozwolone Konstytucyjnie i prawnie;

3. błędne/zamienne stosowanie słów "odszkodowanie" i "rekompensata". Skarżąca podniosła, że jej matka wnioskowała o "odszkodowanie" za utracone mienie a przepisy o mieniu mówią o "rekompensacie". Te dwa terminy mają odmienne prawne znaczenie i w kontekście ww. podania, wniosek o "odszkodowanie" jest nieprawidłowo rozpatrywany jako "rekompensata". W niniejszej sprawie traktuje się te pojęcia zamiennie i z niekorzyścią dla stron, ponieważ "odszkodowanie" uprawnia do otrzymania pieniężnego odszkodowania w całości za swoje mienie, a "rekompensata" tylko do 20% wartości utraconego mienia.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że z prawidłowo interpretowanych art. 1 i art. 2 ustawy, należy wyciągnąć wniosek, że rekompensata służy także w przypadku, gdy - przy spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek potwierdzenia prawa do rekompensaty określonych w ustawie - mienie pozostawione poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej nie leżało w granicach II Rzeczpospolitej. Na potwierdzenie powyższego stanowiska skarżąca przytoczyła fragment uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 września 2014 r. sygn. akt I OSK 303/13, w którym wskazano, że w ww. przepisach mówi się o nieruchomościach pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nie zaś poza terytorium II Rzeczypospolitej. Analogiczny pogląd wyrażono w wyroku z 11 lipca 2008 r. sygn. akt l OSK 1087/07. Zdaniem skarżącej, powyższe dowodzi, że prawo nie ogranicza granic majątków objętych rekompensatą wyłącznie do II Rzeczpospolitej. Inne rozumienie przepisów prowadzi do dyskryminacji polskich repatriantów i dzieli ich na tych, którzy mają prawo do rekompensaty i na tych co tego prawa nie posiadają, podczas gdy wszyscy repatrianci powojenni są równi, bez względu na to, czy przed wojną mieszkali na L., czy L. Tymczasem matka skarżącej, będąca Polką, ma prawo do rekompensaty za mienie pozostawione na [...], ale już nie ma tego prawa do mienia na L. W ocenie skarżącej, przepis o zamieszkaniu w dniu 1 września 1939 r. w określonym miejscu, jako warunek ubiegania się o rekompensatę, jest pozbawiony realizmu, głęboko niesprawiedliwy i krzywdzący dla wielu Polaków. Nie może więc stanowić jednego z kryteriów otrzymania rekompensaty, bo jest dyskryminujący. Na koniec skarżąca wskazała, że jej matka wystąpiła o "odszkodowanie", zaś wydane decyzje mówią o "rekompensacie z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej". Jest to zasadnicza różnica, bowiem rodzina powinna otrzymać "odszkodowanie" pieniężne i to w całości za utracony majątek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Postępowanie niniejsze zainicjowane zostało wnioskiem L. B. z 10 grudnia 1990 r. o zarejestrowanie jej "jako ubiegającej się o odszkodowanie" m.in. za mienie pozostawione przez M. C. i L. C. w D., na terytorium [...] (obecnie L). W sprawie bezsporne jest, że miejscowość D. po I rozbiorze Polski w 1772 r. została przyłączona do [...], natomiast w 1920 r. weszła w skład [...], która następnie w 1940 r. została wcielona do ZSRR. Oznacza to, że granice II Rzeczpospolitej nie obejmowały ww. miejscowości przed rozpoczęciem wojny w 1939 r. Z tego też powodu, tj. biorąc pod uwagę położenie nieruchomości, Wojewoda odmówił potwierdzenia M. B. i I. B. prawa do rekompensaty za przedmiotowe mienie. Przyjął bowiem, że nie została spełniona, wynikająca z art. 1 i art. 2 ustawy, przesłanka dotycząca położenia nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium państwa polskiego, a tym samym pozostawienia nieruchomości poza jego obecnymi granicami. Stanowisko to podzielił następnie Minister uznając, że z art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy wynika, że zdarzeniem, którego następstwem były repatriacje jest rozpoczęta w 1939 r. II wojna światowa, a w konsekwencji byłym terytorium, o którym mowa w art. 1 i art. 2 pkt 1 ustawy, jest obszar II Rzeczypospolitej, a konkretnie jej kresy wschodnie. Inaczej mówiąc zarówno wypędzenie, jaki i opuszczenie mienia ma mieć związek z wojną rozpoczętą w 1939 r., a więc i terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z którego nastąpiło wypędzenie lub które zostało opuszczone, odnosi się do granic z 1939 r.

Zdaniem Sądu, kontrolowane decyzje i przyjęta w nich ocena w świetle obowiązujących przepisów prawa i zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jest prawidłowa. Organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawny sprawy, jak też dokonały właściwej wykładni prawa materialnego znajdującego zastosowanie. W konsekwencji zasadnie przyjęły, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku poprzedniczki prawnej skarżącej dotyczącego nieruchomości, która w dniu 1 września 1939 r. nie wchodziła w skład terytorium państwa polskiego, bowiem za takie nieruchomości nie przysługuje prawo do rekompensaty na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Powołana wyżej ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wymienionych w niej tzw. układów republikańskich (art. 1 ust. 1) bądź umowy granicznej z 15 lutego 1951 r. (art. 1 ust. 1a). Przepisy ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2). W myśl art. 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić. Artykuł 3 ust. 2 zd. 1 stanowi zaś, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie).

W świetle przytoczonych wyżej regulacji, nie budzi wątpliwości Sądu, że beneficjentami uprawnień przewidzianych ustawą zabużańską są wyłącznie właściciele (ich spadkobiercy) nieruchomości położonych we wrześniu 1939 r. w granicach ówczesnego państwa polskiego, które po zakończeniu wojny i ostatecznym ustaleniu przebiegu granic wschodnich znalazły się poza terytorium Polski. Skoro bowiem w art. 1 ust. 1 ustawy wskazuje się na pozostawienie nieruchomości poza "obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej" jako konsekwencję wypędzenia lub opuszczenia "byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., na podstawie wymienionych w przepisie układów, to jedynym logicznie dającym się uzasadnić wnioskiem musi być stwierdzenie, że sama nieruchomość również znajduje się na "byłym" terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a więc obszarze, który w przeszłości stanowił część państwa polskiego. Gdyby bowiem celem ustawodawcy było przyznanie prawa do rekompensaty za wszystkie nieruchomości położone poza obecnymi granicami kraju, to ograniczenie obszaru, z którego nastąpiła repatriacja do terenów "byłej Rzeczypospolitej", nie miałoby żadnego racjonalnego uzasadnienia. Przy czym z racji tego, że zdarzeniem, którego następstwem były repatriacje jest rozpoczęta w 1939 r. II wojna światowa, to byłym terytorium, o którym mowa w tym przepisie, jak też w art. 1 ust. 2 oraz art. 2 pkt 1 ustawy, jest obszar II Rzeczypospolitej, a konkretnie jej kresy wschodnie. Celem bowiem ustawy jest wywiązanie się przez państwo polskie ze zobowiązania PKWN, dotyczącego zrekompensowania obywatelom polskim strat w mieniu nieruchomym, poniesionych na skutek przemieszczań, związanych ze zmianą polskiej granicy wschodniej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 11/13, LEX nr 1404014). Już z tego faktu wynika, że intencją ustawodawcy było objęcie tym aktem prawnym nieruchomości znajdujących się w obszarze wyznaczanym przez różnicę między obszarem II Rzeczypospolitej a III Rzeczpospolitej. Skoro zatem dana nieruchomość nie znajduje się w tej przestrzeni, to nie dotyczy jej art. 1 i art. 2 wskazanej ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 września 2016 r. sygn. akt I OSK 2948/14, LEX nr 2167315).

Potwierdzeniem powyższego stanowiska jest art. 11 ust. 2 ustawy dotyczący określenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w którym przywołano poszczególne byłe województwa i poprzez współczynniki korygujące odniesiono je do obecnych polskich województw. Są to dawne województwa: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz miasta [...] i [...]. Tylko zatem za nieruchomości położone na terenie tych dawnych województw i we wskazanych miastach, przy spełnieniu pozostałych warunków ustawy, może być przyznana rekompensata. Przesłanki z art. 1 i art. 2 ustawy nie mogą być bowiem postrzegane i interpretowane w oderwaniu od innych przepisów ustawy, w tym od jej art. 11.

Zważyć przy tym należy, że także wszystkie uprzednio obowiązujące regulacje prawne odnoszące się do problematyki realizacji roszczeń zabużan, tak jak aktualnie obowiązująca ustawa, wiązały zawsze prawo do otrzymania ekwiwalentu za mienie pozostawione (obecnie prawo do rekompensaty) z faktem zmiany granic państwa polskiego, która dokonała się po 1944 r., a w konsekwencji powyższego Państwo zobowiązywało się tylko do zaliczania wartości mienia pozostawionego na tych terenach, które nie weszły w skład obecnego obszaru Polski, ale które należały do niego do września 1939 r.

We wszystkich wcześniej obowiązujących w tej materii przepisach mówiło się bowiem wyraźnie o zaliczaniu wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa. Wynikało to także z art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) oraz z ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz.U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39). Nie ma więc uzasadnionych powodów, by art. 1 i n. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zakresie pojęcia "[...]", za pozostawienie którego przysługuje rekompensata, rozumieć inaczej, niż wynika to z uchwały Sądu Najwyższego z 17 października 1991 r. sygn. akt III CZP 99/91 (OSNC 1992/4/61), zgodnie z którą "Repatriantom, którzy przed dniem 1 września 1939 r. zamieszkiwali na terenie [...], a nie Polski, i którzy pozostawili tam mienie nieruchome, nie przysługują uprawnienia przewidziane w art. 81 ust. 1 z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn.: Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127)." Hipoteza normy uprawniającej do rekompensaty (wcześniej ekwiwalentu) zawarta w art. 1 ust. 1 ustawy - obejmująca pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. - nie różni się bowiem w żaden sposób od tych hipotez zawartych w normach prawnych, jakie uprawniały do ekwiwalentu za "mienie zabużańskie" pod rządami wcześniejszych przepisów. A skoro tak, to przez "nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej" rozumieć należy tylko takie nieruchomości, które przed wybuchem drugiej wojny światowej znajdowały się w granicach II Rzeczypospolitej, a po jej zakończeniu i ostatecznym uregulowaniu granicy wschodniej nie weszły w skład państwa polskiego. Na powyższe zwrócił uwagę także Naczelny Sąd Administracyjny, w jednym z wyroków zapadłych na tle podobnego problemu jaki zaistniał w niniejszej sprawie, z 9 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 509/10 (LEX nr 1070842), w którym zauważono, że problematyka tzw. roszczeń zabużańskich była w ciągu kilkudziesięciu lat, które minęły od czasu zakończenia II wojny światowej, wielokrotnie regulowana w licznych aktach prawnych. Początkowo regulacje te miały charakter cząstkowy, z czasem zaś doczekały się ujęć całościowych, jak np. regulacje zawarte w ustawach gruntowych z 1985 r. i 1997 r. tj. w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.) i ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Powyższe ustawodawstwo uzupełniało też orzecznictwo Sądu Najwyższego, które rozszerzało krąg osób uprawnionych do otrzymania ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami państwa polskiego o osoby, które wprawdzie nie przeszły formalnej procedury repatriacyjnej, ale – mówiąc najogólniej – zbiegły na obecne terytorium Polski z obawy przed deportacjami, zsyłkami albo też np. zostały przymusowo wywiezione na tzw. "roboty" do [...]. Nie ulega jednak wątpliwości, że powyższe regulacje prawne wiązały prawo zabużan do otrzymania ekwiwalentu za mienie pozostawione, czy obecnie prawo do rekompensaty należnej z tego tytułu, zawsze z faktem zmiany granic państwa polskiego, która dokonała się po 1944 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że także ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wyraźnie akcentuje wymóg zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. przez osobę ubiegającą się o przyznanie rekompensaty na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd ten stwierdził też, że art. 2 ustawy musi być wykładany w kontekście art. 1 ustawy, w którym to przepisie ustawodawca wiąże pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego z faktem wypędzenia właściciela tej nieruchomości z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub opuszczenia przez niego byłego terytorium Polski w związku z wojną. Nie sposób mówić o "znajdowaniu się" jakiejś nieruchomości poza obecnym obszarem Rzeczypospolitej Polskiej w sytuacji, gdy ta nieruchomość na jego terytorium nie znajdowała się. Uzasadnioną w tej materii jest również argumentacja, odwołująca się do treści art. 11 ust. 1 i ust. 2 ustawy. (...) powyższe unormowanie ma moc regulacji ustawowej i ograniczenie jej wyłącznie do terenów, które przed 1 września 1939 r. wchodziły w skład terytorium II Rzeczypospolitej oznacza, że ustawodawca nie zakładał, aby można było – w trybie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - dochodzić prawa do rekompensaty w sytuacji, gdy pozostawiona poza obecnymi granicami państwa polskiego nieruchomość nigdy nie znajdowała się na jego terytorium. Podobny pogląd ugruntowany już w orzecznictwie, wyrażony został również m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 533/11 (LEX nr 1218881), z 20 maja 2014 r. sygn. akt I OSK 2616/12 (LEX nr 1478758), z 17 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 467/14 (LEX nr 2094060); z 27 września 2016 r. sygn. akt I OSK 2948/14 (LEX nr 2167315) oraz wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z 28 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1230/11 (LEX nr 1150682), z 6 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 879/12 (LEX nr 1248148), z 6 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 542/13 (LEX nr 1410299) i z 9 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 3161/13 (LEX nr 1561582).

Reasumując, Sąd orzekając w niniejszej sprawie, z przyczyn zaprezentowanych powyżej, nie podzielił zarzutów podniesionych w skardze, w tym dotyczących naruszenia art. 1 i art. 2 ustawy, jak też poglądu wyrażonego w przywołanych w skardze wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lipca 2008 r. o sygn. akt I OSK 1087/07 oraz z 16 września 2014 r. sygn. akt I OSK 303/13, zgodnie z którym przepisy obowiązujące w sprawie rekompensat posługiwały się kryterium nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej a nie II Rzeczypospolitej. Poglądy te, z przyczyn wskazanych powyżej, uznać należy za odosobnione.

Konkludując wskazać należy, że organy prawidłowo zinterpretowały przepisy ustawy i prawidłowo przyjęły, że okoliczności sprawy uzasadniają zastosowanie art. 7 ust. 2 ustawy (przewidującego wydanie decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty), albowiem nie zostały spełnione wszystkie wymogi wynikające z art. 1 i art. 2 ustawy. Skoro bowiem z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że repatrianci byli właścicielami nieruchomości położonych w D., a miejscowość ta - co jest okolicznością niesporną - nie wchodziła w skład terytorium II Rzeczypospolitej (w skład państwa polskiego wchodziła ona do 1772 r.), lecz była położona na terenie L. (od 1940 r. na terenie [...]), to nie budzi wątpliwości Sądu, że w sprawie nie została spełniona wynikająca z art. 1 i art. 2 ustawy przesłanka pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, uprawniająca repatriantów, i w konsekwencji także ich spadkobierców, do rekompensaty.

Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi, że organy nieprawidłowo potraktowały wniosek [...] z 10 grudnia 1990 r. jako wniosek o rekompensatę za pozostawione mienie, podczas gdy dotyczył on przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, zauważyć należy, że wniosek ten złożony został w dacie obowiązywania art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.), który stanowił, że "Na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej domów, budynków lub lokali, a także ceny sprzedaży nieruchomości rolnych stanowiących własność Skarbu Państwa osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez Państwo mają otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą, zalicza się wartość mienia nieruchomego pozostawionego za granicą". Przepis ten następnie, w kolejnych wersjach ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, został przeniesiony do art. 81 ust. 1. Od 1 stycznia 1998 r. nieznacznie zmieniona redakcyjnie ww. regulacja znalazła się w art. 212 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 115 poz. 741) i obowiązywała aż do jej uchylenia przez ustawę z 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz.U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39), obecnie zastąpioną przez ustawę z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Żadne z ww. przepisów (obowiązujących zarówno w dacie złożenia wniosku, jak i późniejszych) nie mówiły o "odszkodowaniu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej", ale o "ekwiwalencie za mienie pozostawione za granicą", a obecnie o "rekompensacie z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej". Zgodnie przy tym art. 27 tej ustawy postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. W konsekwencji, mimo żądania wniosku z 10 grudnia 1990 r. o zarejestrowanie [...] "jako ubiegającej się o odszkodowanie" za mienie pozostawione w D., organy orzekające w sprawie prawidłowo potraktowały ten wniosek jako żądanie potwierdzenia prawa do rekompensaty za ww. nieruchomość.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), orzekł jak w sentencji.