Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1083/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 79a
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 189/22 w sprawie ze skargi Z.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 16 grudnia 2021 r., nr SKO.82.1167.2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu sprawy

ze skargi Z. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z 16 grudnia 2021 r., nr SKO.82.1167.2021, w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, wyrokiem z 17 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 189/22, oddalił skargę. Wyrok ten jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl.

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła Z. J., reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości. W skardze kasacyjnej zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 października 2021 r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 maja 2021 r.

Na podstawie art. 185 p.p.s.a., ewentualnie na podstawie art. 188 p.p.s.a., wniosła o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym oraz o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie w całości złożonej skargi, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie, jak również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Strona przeciwna nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji.

Skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego (nie podnosząc zarzutu naruszenia przepisów postępowania wywodzonych na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), co oznacza, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku za podstawę orzekania należało uznać za prawidłowo ustalony. To zaś powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może zajmować się kwestią ustalonych okoliczności faktycznych.

Zarzut naruszenia prawa materialnego nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do emerytury i innego świadczenia emerytalno-rentowego.

Zgodnie zaś z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Oznacza to, że w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia, wykluczającego możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Zauważyć jednak należy, iż zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W sytuacji więc, gdy - w momencie wydawania decyzji - jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, iż określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest (bezwarunkowa) rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego uprawnienia, którego nie można pobierać równolegle ze świadczeniem pielęgnacyjnym.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca kasacyjnie miała ustalone prawo do emerytury. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. do emerytury. Pomimo to skarżąca kasacyjnie w maju 2021 r. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem S.

Burmistrz L. (organ I instancji) decyzją z 25 czerwca 2021 r. odmówił przyznania Z. J. świadczenia pielęgnacyjnego. Jako przyczynę odmowy organ I instancji wskazał, że skarżąca kasacyjnie ma ustalone prawo do emerytury.

Skarżąca kasacyjnie wniosła odwołanie od ww. decyzji.

Pismem z 14 września 2021 r. skarżąca kasacyjnie została poinformowana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (organ odwoławczy), że jedyną przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie emerytury. Dopóki prawo do emerytury nie będzie zawieszone, a jej wypłata wstrzymana, brak będzie podstaw do przyznania tego świadczenia.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z 12 października 2021 r. wstrzymał, na wniosek skarżącej kasacyjnie, od 1 października 2021 r. wypłatę dla niej emerytury rolniczej.

W rezultacie Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z 16 grudnia 2021 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przyznało skarżącej kasacyjnie świadczenie pielęgnacyjne od 1 października 2021 r. na stałe w wysokości wynikającej z przepisów prawa.

Sąd I instancji przywołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę uznając stanowisko organu II instancji za zgodne z prawem.

Skarżąca podnosi w skardze kasacyjnej, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powinno być przyznane skarżącej nie od 1 października 2021 r., ale od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 maja 2021 r. Wywodzi, że skoro zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, zaś skarżąca nie była wzywana do uzupełnienia jakiejkolwiek dokumentacji, to brak było podstaw prawnych, aby ograniczać świadczenie pielęgnacyjne przyznane na rzecz skarżącej kasacyjnie do ram czasowych od dnia 1 października 2021 roku, a nie od momentu złożenia wniosku, tj. od 1 maja 2021 r.

Poglądu tego nie można uznać za prawidłowy. Nie można bowiem uznać wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za złożony z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, jeżeli osoba składająca taki wniosek, posiadająca w dacie złożenia takiego wniosku ustalone prawo do emerytury rolniczej, nie dołączyła do tego wniosku decyzji właściwego organu emerytalnego o wstrzymaniu wypłaty dla niej emerytury rolniczej.

Organ odwoławczy w trybie art. 79a k.p.a. poinformował skarżącą kasacyjnie, że jedyną przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie emerytury. Wezwanie do przedłożenia decyzji właściwego organu o wstrzymaniu wypłaty emerytury rolniczej dla skarżącej było wówczas bezprzedmiotowe, ponieważ taka decyzja nie została jeszcze wydana.

Skarżąca przedkładając organowi odwoławczemu decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 12 października 2021 r. o wstrzymaniu na wniosek skarżącej kasacyjnie, od 1 października 2021 r., wypłaty dla niej emerytury rolniczej, wykazała ustanie przesłanki negatywnej stojącej na przeszkodzie przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego. Należy to uznać za uzupełnienie dokumentacji dołączonej do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na podstawie wniosku oraz dokumentów złożonych w maju 2021 r. nie można było przyznać skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem S.

Sąd I instancji nie naruszył zatem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego niezastosowanie uznając, że organ odwoławczy prawidłowo przyznał skarżącej kasacyjnie świadczenie pielęgnacyjne od 1 października 2021 r.

Z przedstawionych powyżej powodów, skoro zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną.