Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 129/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 193 ust. 1, ust. 1a, ust. 6, art. 194 ust. 1-3,
journal: Dz.U. 2022 poz 447
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Asesor WSA Krzysztof Szydłowski, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 maja 2023 r. sprawy ze skargi M. O. i R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta S. wydał w dniu 25 lipca 2018 r. decyzję nr [...], w której ustalił M. i R. O. (dalej "skarżący") wysokość opłaty za pobyt M. O. (syn) w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej typu specjalistyczno-terapeutycznego "[...]" w S. (dalej "POW").

W dniu 16 maja 2019 r. organ I instancji decyzją nr [...] zmienił decyzję z 25 lipca 2018 r. przez ustalenie skarżącym opłaty za pobyt syna w POW w nowej wysokości.

W dniu 29 maja 2020 r. organ I instancji decyzją nr [...] zmienił decyzje z 25 lipca 2018 r. i z dnia 16 maja 2019 r. przez odstąpienie wobec skarżących od ustalenia opłaty za pobyt syna skarżących w POW w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 marca 2021 r. oraz ustalił skarżącym opłatę za pobyt syna w POW w nowej wysokości.

W dniu 16 marca 2021 r. organ I instancji decyzją nr [...] zmienił decyzje z dnia 25 lipca 2018 r., z dnia 16 maja 2019 r., z dnia 29 maja 2020 r. przez ustalenie skarżącym opłaty za pobyt syna w POW w nowej wysokości.

W dniu 13 kwietnia 2022 r. organ I instancji decyzją nr [...] zmienił decyzje z dnia 25 lipca 2018 r., z dnia 16 maja 2019 r.,

z dnia 29 maja 2020 r., z dnia 16 marca 2021 r. przez ustalenie skarżącym opłaty za pobyt syna w POW w wysokości [...] zł za okres od 1 marca 2022 r. do 13 marca 2022 r. oraz ustalenie, że od 14 marca 2022 r. opłata za pobyt syna w pieczy zastępczej nie obowiązuje skarżących.

Pismem z 26 kwietnia 2022 r. (wpływ do organu – 28 kwietnia 2022 r.) skarżący złożyli wniosek o rozłożenie na raty kwoty [...]zł na 20 rat.

Pismem z 9 maja 2022 r. organ I instancji wezwał skarżących do uregulowania zaległości za pobyt syna w POW w wysokości [...] zł (należność główna

i odsetki).

Pismem z 11 maja 2022 r. organ I instancji poinformował skarżących o wszczęciu postępowania na ich wniosek z 26 kwietnia 2022 r.

Pismem z 23 maja 2022 r. (wpływ do organu- 25 maja 2022 r.) skarżący uzupełnili swój wniosek z 26 kwietnia 2022 r. o umorzenie należności w wysokości [...] zł w 99%. Wskazali, że ich sytuacja finansowa jest bardzo trudna, gdyż mąż nie ma stałego zatrudnienia jako marynarz kontraktowy. Ponadto skarżąca i jej córka chorują. Wskazali, że syn został umieszczony w POW, bowiem z uwagi stan zdrowia zagrażał rodzinie.

Organ I instancji wydał w dniu 18 sierpnia 2022 r. decyzję nr [...] na podstawie art. 194 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r. poz. 447; dalej "u.w.r.s.p.z."); § 7 ust.1 pkt 4 i 8, ust. 3, § 8 ust. 1 pkt 4 i 8, ust. 2 i 3, § 9 uchwały nr [...] Rady Miasta S. z dnia 11 września 2018 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (Dz. Urz. Woj. Z. z 2018 r. poz. [...], dalej "uchwała nr [...]"):

1. umorzył skarżącym w części należność z tytułu opłaty za pobyt syna w POW za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 13 marca 2022 r. w kwocie [...]zł wraz z odsetkami w wysokości [...] zł;

2. pozostałą należność z pkt 1 z tytułu opłaty za pobyt syna w POW za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 13 marca 2022 r. w kwocie [...]zł wraz z odsetkami

w wysokości [...] zł rozłożył na:

- 35 rat po [...] zł należności głównej i [...] zł odsetek- rata [...] zł;

- 1 rata po [...] zł należności głównej i [...] zł odsetek- rata [...] zł;

płatne do 20-tego każdego miesiąca począwszy od października 2022 r. na rachunek Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (MOPS) w S..

Organ I instancji przedstawił sytuację finansową i rodzinną skarżących

z uwzględnieniem stanu zdrowia skarżących i ich córki. Organ I instancji przywołał treść § 7 ust. 1 pkt 4 i pkt 8 oraz ust. 3, § 8 ust. 1 pkt 4 i pkt 8 oraz ust. 2 uchwały nr [...] i wskazał, że uzasadnione było umorzenie skarżącym części przedmiotowej należności. Skarżący posiadają na utrzymaniu małoletnia córkę, która wymaga opieki specjalistów, a także sami chorują przewlekle. Ponadto stan finansowy skarżących nie był dobry, gdyż posiadają oni szereg zaległości

w płatnościach z różnych tytułów. Jednocześnie organ I instancji uznał, że skarżący posiadają stałe dochody, które umożliwiają im spłatę pozostałej należności w ratach.

Skarżący złożyli odwołanie od ww. decyzji, w którym podnieśli, że znajdują się

w trudnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej. Podkreślili, że syn usiłował zabić skarżącą, co było powodem umieszczenia go w POW.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wydało w dniu 30 listopada 2022 r. decyzję nr [...], w której utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie i przytoczył treść art. 193 ust. 1 i ust. 1a, art. 194 ust. 2 i ust. 3 u.w.r.s.p.z, § 7 ust. 1 pkt 4 i pkt 8, ust. 3 uchwały nr [...]

Organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji była prawidłowa. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji dokonał szeroko zakrojonych ustaleń w zakresie sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i dochodowej skarżących, a dokonanej ocenie występujących w sprawie okoliczności nie sposób przypisać cech dowolności. Organ odwoławczy podał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż skarżący spełnili przesłanki warunkujące możliwość umorzenia w części przedmiotowej należności oraz rozłożenia na raty pozostałej jej części. Organ I instancji dostrzegł zatem trudną sytuację rodziny skarżących i ją omówił w swojej decyzji. Jednocześnie organ I instancji wskazał, że w jego ocenie, osiągane przez skarżących stałe dochody umożliwiają przynajmniej częściową spłatę należności w ratach. Według organu odwoławczego, tak dokonanej ocenie nie sposób przypisać cech dowolności. Organ odwoławczy wskazał, że dane dotyczące wydatków na leki zostały przez organ I instancji przyjęte, według oświadczeń skarżących. Odnosząc się do zarzutu braku rozważenia stanu zdrowia skarżącej, organ odwoławczy wyjaśnił, że dokumenty lekarskie znane były organowi I instancji, który w ramach uznania administracyjnego dokonał uprawnionej oceny, że nie mają one kluczowego znaczenia w sprawie, w szczególności nie uzasadniają one umorzenia przedmiotowej należności w pozostałej części. Organ odwoławczy stwierdził, że nie ma znaczenia podnoszona przez skarżących okoliczności, że syn znalazł się w POW z powodu zdarzenia losowego, tj. ataku na skarżącą, a nie z powodu zaniedbań rodziców. Powyższa okoliczność nie mieści się w żadnej przesłance, wymienionej w uchwale. W ocenie organu odwoławczego, nie zmieniają oceny, dokonanej przez organ I instancji, twierdzenia podniesione w odwołaniu, iż skarżący pracuje tylko 2 miesiące, a potem, gdy wraca ze statku do domu na jeden miesiąc pozostaje bezrobotny i nie pobiera w ogóle żadnego wynagrodzenia. Organ I instancji wyraźnie wskazał, że dochody skarżącego z uwagi choćby na pandemię, bywały i bywają w ostatnim czasie nieregularne. Jednakże w aktach sprawy znajdują się dokumenty, świadczące, iż w okresie styczeń - maj 2022 r. skarżący otrzymywał comiesięcznie wysokie wynagrodzenie, rzędu co najmniej kilkudziesięciu tysięcy złotych. Zatem nawet przerwy w otrzymywaniu wynagrodzenia przez skarżącego, nie miały wpływu na uznanie, że sytuacja finansowa skarżących ulega pogorszeniu w stopniu uzasadniającym całkowite umorzenie przedmiotowej należności.

Skarżący złożyli skargę na ww. decyzję, którą uznali za krzywdzącą. Podkreślili, że organy nie uwzględniły ich trudnej sytuacji finansowej oraz przedstawili historię syna, którego adoptowali oraz jego zaburzeń, które doprowadziły do jego umieszczenia w POW. Do skargi dołączyli: kopię dowodu z wynagrodzenia skarżącej, kopie decyzji, w tym ustalającej opłatę za pobyt syna w DPS w M. .

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznaniu w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2023 r. poz. 259, dalej "p.p.s.a.").

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje:

Spór dotyczy braku umorzenia przez organ w całości należności za pobyt syna skarżących w POW.

Stosownie do treści art. 193 ust. 1 u.w.r.s.p.z., za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości:

1. przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka;

2. średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka

w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym.

Opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka

w pieczy zastępczej (art. 193 ust.1a u.w.r.s.p.z.), w tym również rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (art. 193 ust. 6 u.w.r.s.p.z.).

Zgodnie z art. 194 ust. 1 u.w.r.s.p.z., opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym.

Rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia

w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 (art. 194 ust. 2 u.w.r.s.p.z.).

Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 (art. 194 ust. 3 u.w.r.s.p.z.).

Wskazać należy, że decyzja dotycząca odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ma charakter uznaniowy, zaś przesłanki odstąpienia od ustalenia opłaty precyzuje uchwała nr [...]

W myśl § 7 ust. 1 pkt 4 i 8 uchwały nr [...], umorzenie w części należności z tytułu opłaty za pobyt w pieczy zastępczej może nastąpić z urzędu lub na wniosek osób zobowiązanych w sytuacji spełnienia przynajmniej jednej z poniższych przesłanek:

1. dochód osób lub dochód na osobę w rodzinie, osób zobowiązanych do ponoszenia opłat wynosi nie więcej niż 400% kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej,

2. osoby zobowiązane współpracują z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego,

3. osoby zobowiązane realizują ustalenia zawartego kontraktu socjalnego, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej lub planu pracy z rodziną, o którym mowa w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4. osoby zobowiązane wychowują inne dzieci pozostające pod ich opieką,

5. osoby zobowiązane ponoszą odpłatność za pobyt innych członków rodziny

w jednostkach pomocy społecznej, innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację lub w pieczy zastępczej,

6. osoby zobowiązane przebywają w areszcie śledczym lub zakładzie karnym, gdzie nie uzyskują dochodów, a także w jednostkach pomocy społecznej, zakładzie opiekuńczo- leczniczym lub ośrodku leczenia uzależnień,

7. osoby zobowiązane wykorzystują swoje możliwości, zasoby i uprawnienia

i aktywnie działają na rzecz poprawy swojej sytuacji życiowej, bytowej i finansowej,

8. występuje inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała choroba, bezdomność, niepełnosprawność, znaczne straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.

Zgodnie z § 7 ust. 3 uchwały nr [...], przy ustaleniu wysokości części należności podlegającej umorzeniu uwzględnia się aktualną sytuację dochodową osób zobowiązanych oraz ich zasoby, możliwości i uprawnienia.

Podkreślić należy, że decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe podlegają badaniu, co do ich zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski są logiczne

i poprawne, a dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach.

W ocenie Sądu, organy dokonały w sposób prawidłowy zbadania zebranego materiału dowodowego oraz jego oceny i wyciągnęły poprawne wnioski, zaś wydane decyzje zawierały uzasadnienie faktyczne i prawne. Organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego, ani procesowego. Podkreślić należy, że stan faktyczny został ustalony przez organy na podstawie złożonych przez skarżących oświadczeń, zarówno co do sytuacji finansowej, jak i zdrowotnej członków rodziny skarżących.

Wskazać należy, że postępowanie dotyczące odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w POW ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ ocenia, czy spełnione zostały przesłanki otwierające temu organowi możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Ocena ta dokonywana jest według reguł dotyczących postępowania dowodowego i polega na weryfikacji poszczególnych, określonych przez lokalnego prawodawcę kryteriów. Dopiero uznanie, że spełniona została choćby jedna z przesłanek pozwalających organowi na odstąpienie od ustalenia opłaty, pozwala na przejście do drugiego etapu, w ramach którego, działając w granicach uznania administracyjnego, organ może, ale nie musi uwzględnić wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty.

W niniejszej sprawie organy uznały, że skarżący spełnili przesłanki warunkujące możliwość umorzenia w części oraz rozłożenia na raty pozostałej należności z tytułu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej określone w § 7 ust. 1 pkt 4 i 8 oraz § 8 ust. 1 pkt 4 i 8 uchwały nr [...], czego wyrazem było umorzenie części należności. Pozostałą część przedmiotowej należności rozłożono na raty, uznając, iż sytuacja finansowa skarżących, choć trudna to jednak umożliwia im w przyszłości uiszczenie należności w ten właśnie sposób, co zostało szczegółowo uzasadnione w zaskarżonej decyzji.

Wbrew zarzutom skargi, organy uwzględniły sytuację finansową i zdrowotną rodziny skarżących, czego wyrazem jest umorzenie znacznej części przedmiotowej należności. W zaskarżonej decyzji szczegółowo opisano sytuację, w której znajdują się skarżący, w tym m.in. stan zadłużenia oraz uzyskiwane dochody przez skarżącego, które choć są nieregularne, to jednak cykliczne i wysokie (praca na statku). W ocenie Sądu, dokonanej przez organy ocenie nie sposób przypisać cech dowolności.

Skarżący podnosili, że syn znalazł się w POW z uwagi na jego agresywne zachowania względem członków rodziny, a nie z winy stron. Jednakże ww. okoliczność nie ma wpływu na rozpoznanie sprawy. Istniejący nadal stosunek przysposobienia skutkuje możliwością obciążania skarżących opłatą za pobyt syna w POW, teoretycznie także w przyszłości.

W świetle powyższego Sąd uznał, że zarzuty skargi skierowane przeciwko zaskarżonej decyzji z uwagi na brak dokonania przez organy właściwej oceny sytuacji bytowej skarżących w kontekście ww. przesłanek materialnoprawnych, nie zasługują na uwzględnienie.

W tym stanie rzeczy, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a, skargę oddalił.