Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3107/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 151, art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1671/22 w sprawie ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 22 sierpnia 2022 r. nr SKO-NP-4115-296/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 22 sierpnia 2022 r. nr SKO-NP-4115-296/22; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz K. R. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 15 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1671/22 oddalił skargę K. R. (dalej "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 22 sierpnia 2022 r. nr SKO-NP-4115-296/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia 11 kwietnia 2022 r. skarżący wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką G. R., która zgodnie z Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2020 r. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, natomiast na mocy Orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] dnia 5 listopada 2019 r. zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Decyzją z dnia 17 maja 2022 r., znak SR.5231.05.2022, Burmistrz Miasta [...] orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu organ podniósł, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowanej opieki nad matką i z tego tytułu od dnia 2 listopada 2021 r. nabył prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od dnia 2 listopada 2021 r. do dnia 31 października 2022 r. Organ wskazał, że skarżący, z uwagi na sprawowaną opiekę, kilka lat temu zrezygnował z zatrudnienia. Burmistrz stwierdził, że skarżący na mocy art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej "u.ś.r.") spełnia warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia, jednakże nie spełnia warunku wynikającego z art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem niepełnosprawność matki skarżącego powstała po 25 roku życia.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium nie zgodziło się z Burmistrzem w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie Kolegium nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie Kolegium decyzję odmowną uzasadniał natomiast brak spełnienia przez skarżącego przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Z przepisu tego wynika, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Kolegium wskazało, że matka skarżącego jest osobą w wieku 80 lat, jest wdową, mieszka razem z wnioskodawcą, od 2019 r. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Jest pod stałą opieką lekarską z powodu wielu schorzeń. Porusza się przy pomocy laski i asekuracji syna. Opieka skarżącego sprowadza się do przygotowywania i podawania posiłków, pomocy przy ubieraniu się, podawaniu leków, dbaniu o higienę osobistą, zaprowadzenia do łazienki, przygotowaniu kąpieli, sprzątaniu, robieniu zakupów, poruszaniu się po domu, a także nocnego czuwania nad matką (ok. 22:00, 2:00 i 5:00 skarżący prowadzi matkę do łazienki celem załatwienia potrzeb fizjologicznych). Z dokumentów wynika również, że matka skarżącego nie może zostać sama w domu ze względu na zaburzenia pamięci i brak logicznego myślenia. Skarżący przez całą dobę sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką.

Kolegium nie zakwestionowało tego, że matka skarżącego wymaga pomocy, a skarżący tej pomocy jej udziela, jednakże według organu, na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż zakres tej opieki powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy. Kolegium ustaliło również jaki jest krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem matki skarżącego. Z ustaleń tych wynika, że oprócz skarżącego w równym stopniu zobowiązaną do alimentacji jest jeszcze jego siostra mieszkająca we [...]. W ocenie Kolegium, okoliczność zamieszkiwania siostry skarżącego w innym kraju nie stanowi przeszkody w możliwości sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium podkreśliło, że opieka ta nie musi być sprawowana przez siostrę osobiście, może ona również partycypować w kosztach utrzymania matki. Organ II instancji podniósł również, że bez znaczenia dla sprawy pozostaje fakt, że skarżący pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożył K. R. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji. Zarzucił Kolegium naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 15 marca 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę. Na wstępie rozważań Sąd, przytaczając treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. podkreślił, że zasadnie organ odwoławczy, przy analizie wniosku skarżącego, skupił się na okolicznościach faktycznych wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego. Zasadnie wskazał przy tym, że skoro skarżący ma jeszcze siostrę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, to przyznanie skarżącemu świadczenia de facto przerzucałoby na wszystkich podatników realizację obowiązków alimentacyjnych. Sąd I instancji podkreślił, że ocena, czy istnieje związek pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną wymaga ustalenia, czy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej w tym samym stopniu, co osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku bowiem osób zobowiązanych w równym stopniu, możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego została jednoznacznie określona w art. 17 ust. 4 u.ś.r. i potwierdzona uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22. Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika w pierwszej kolejności z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej, a zatem ich przyznanie powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka (rodzina) nie może poradzić sobie sama. Równocześnie, interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). Sąd zwrócił uwagę, że skarżący posiada jeszcze siostrę, a zatem mogą oni wspólnie realizować obciążający ich z mocy prawa obowiązek alimentacyjny, w konsekwencji w ocenie Sądu, brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawną matką.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, reprezentowany przez adwokata, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej "P.p.s.a.") zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej koniecznej jest wykazanie, iż pozostałe dzieci niepełnosprawnej są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, iż możliwość realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego;

2. naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.:

- art. 135 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przy orzekaniu całości okoliczności faktycznych w przedmiotowej sprawie w postaci niewzięcia pod uwagę faktu, iż skarżący od 3 lat pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką;

- art. 151 P.p.s.a. poprzez niesłuszne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza jej granice.

W oparciu o powyższe, skarżący wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi;

2. ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie;

3. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Jednocześnie zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w niej zarzutów.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

W środku zaskarżenia sformułowano zarzuty naruszenia zarówno prawa procesowego jak i materialnego, przy czym za istotę sporu uznać należy kwestię, czy podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego może być wskazywana przez Sąd Wojewódzki okoliczność, że siostra skarżącego (w równym stopniu zobowiązana względem niepełnosprawnej do alimentacji) nie podejmuje długotrwałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, a w konsekwencji czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy koniecznością rezygnacji/niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawną matką.

Skarżący kasacyjnie upatruje się dokonania przez Sąd I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. skutkującej uznaniem, iż dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest wykazanie, że pozostałe osoby uprawnione do alimentacji są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego.

Odnosząc się do tak postawionego zarzutu przypomnienia wymaga, że stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle natomiast art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowało się już stanowisko, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy wnioskodawca, czy może ktoś z rodzeństwa, winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Taki pogląd jest w zasadzie jednolity w najnowszym orzecznictwie NSA (zob. wyroki NSA z: 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1596/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt 1626/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1554/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1521/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1627/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21 publik. CBOSA).

Zauważenia wymaga zatem, że zarówno skarżący, jak i jego siostra, należą do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie względem matki i jednocześnie oboje są uprawnieni do świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, brak jest podstaw do stwierdzenia, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz skarżącego, rodzeństwa (siostry) należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionych do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powołany przepis wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki.

Z uwagi na dokonanie przez Sąd I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. za zasadne należało uznać również zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.).

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, że matka skarżącego, na dzień orzekania przez organy miała 80 lat (aktualnie 82), mieszka razem z wnioskodawcą, od 2019 r. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 5 listopada 2019 r., z którego wynika, że wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ze względu na stan zdrowia wymaga wsparcia i pomocy drugiej osoby w codziennym funkcjonowaniu. Z dokumentów sprawy wynika również, że matka skarżącego choruje na [...] cierpi na przewlekłą chorobę [...] i [...]. Przeprowadzono u niej również zabieg [...]. Z przeprowadzonego w dniu 28 kwietnia 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika natomiast, że skarżący zrezygnował z pracy w 2020 r. celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, którą to opiekę sprawuje cały czas. Od 2021 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaną opieką. Matka skarżącego porusza się po mieszkaniu za pomocą laski i przy asekuracji syna. Z wywiadu wynika również, że matka skarżącego boi się zostać bez opieki. Z oceny psychologicznej wynika natomiast, że matka skarżącego cierpi także na zaburzenia pamięci, logicznego myślenia, zdolności uczenia się czy liczenia. Ma zaburzoną zdolność do porównywania, oceniania i dokonywania wyborów. Występuje u niej również szybka męczliwość oraz trudności w koncentracji uwagi. W ocenie stwierdzono, że występujące problemy zdrowotne utrudniają codzienne funkcjonowanie. Natomiast skarżący, jako czynności dotyczące opieki nad matką wskazał – przygotowywanie i podawanie posiłków, pomoc w ubieraniu się, podawanie leków, mierzenie poziomu cukru, mierzenie ciśnienia, inhalowanie, oklepywanie, mobilizację matki do poruszania się, zaprowadzanie jej do łazienki, czuwanie w porze nocnej – zaprowadzenie do toalety w godzinach 22:15, 2:00 oraz 5:00, a także robienie zakupów czy sprzątanie.

Zauważania wymaga, że skarżący wykonuje opiekę nad matką codziennie i regularnie, zaś jej wymiar jest adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej, a czynności opiekuńcze odbywają się z różnych porach, w ciągu całego dnia jak i nocy. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Nadto, nawet jeśli skarżący nie wykonuje bezpośrednio czynności opiekuńczych w określonym czasie, bowiem nie wymaga tego stan jego matki, to w tym czasie pozostaje do jej dyspozycji. Jeśli nawet, opieka ta nie ma charakteru stricte leczniczego, to obejmuje szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej. Ich zakres wyznacza stan zdrowia i potrzeby chorego. W tym przypadku jest to codzienna opieka, obejmująca bieżące czynności, których osoba niepełnosprawna z uwagi na rodzaj schorzenia odnoszący się do sprawności psychofizycznej nie jest w stanie wykonać sama. Taki stan rzeczy jednoznacznie wskazuje na szeroki zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez stronę wobec matki, ich czasochłonność oraz bezpośredni związek z aktualnym brakiem podejmowania przez niego aktywności zawodowej. Kluczowym jest również, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opieka winna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp.

Należy mieć na względzie (na co wskazuje również skarżący kasacyjnie), że istotne znaczenie w niniejszej sprawie ma kwestia pobierania przez niego od 3 lat specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem tej samej opieki nad matką. Zauważenia wymaga, że okoliczność ta została zupełnie pominięta w toku dotychczasowego postępowania, a pozostaje ona kluczowa dla kwestii konieczności i zakresu sprawowanej opieki. Skarżący złożył co prawda oświadczenie, z którego wynika, iż z dniem przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z przysługującego mu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednakże okoliczność ta również nie została wzięta pod uwagę przez Sąd I instancji.

W oparciu o powyższe, wadliwie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zastosował art. 151 P.p.s.a. przez oddalenie skargi, pomimo błędnej oceny przez organ zebranego w sprawie materiału dowodowego i zaaprobowania tego stanu rzeczy przez Sąd I instancji (art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.).

Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 135 P.p.s.a. należy wskazać, że przepis ten ma zastosowanie, gdy Sąd stosując przewidziane ustawą środki w stosunku do zaskarżonego aktu, dostrzeże możliwość końcowego załatwienia sprawy poprzez wzruszenie także innych aktów wydanych w granicach sprawy. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, bowiem Sąd I instancji nie wzruszył zaskarżonego aktu. Zatem nie mógł stosować wymienionego przepisu. Dlatego zarzut naruszenia tego przepisu postępowania nie mógł być skuteczny.

Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego kasacyjnie organ uwzględni wskazaną powyżej wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., ocenę okoliczności niepodejmowania/rezygnacji strony z zatrudnienia, a także charakteru opieki i pomocy udzielanej niepełnosprawnej matce. Istotna będzie również analiza całości zebranego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem faktu pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ będzie także zobowiązany rozważyć zmiany stanu prawnego wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. (480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem I instancji) oraz na podstawie art. 203 pkt 1 w związku art. 205 § 2 P.p.s.a. (240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym).