Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 72/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15zzzzzn(2)
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 7, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, § 4, art. 79a § 1, art. 80, art. 86, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka (sprawozdawca) Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz, WSA Andrzej Niezgoda Protokolant starszy inspektor sądowy Marta Ścibor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek - uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") na podstawie art. 31zp oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm. – dalej: "ustawa o COVID") utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2020 r., znak: [...], odmawiającą M. W. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres kwiecień i maj 2020 r.

W wyniku rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 10 kwietnia 2020 r. ZUS wyjaśnił, że analiza konta płatnika wskazuje, iż nie dopełnił on obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych za okres kwiecień-maj 2020 r. w ustawowym terminie co skutkowało utratą uprawnień do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za ww. miesiące.

Powołując się na art. 31zq pkt 3 ustawy o COVID organ podkreślił, iż warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych za miesiące marzec, kwiecień, maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik zwolniony jest z obowiązku ich składania. Z kolei, zgodnie z art. 47 ust 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321 i 568 - dalej: "u.s.u.s."), osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacające składki wyłącznie za siebie są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowały do podstawy wymiaru składek:

- na ubezpieczenia społeczne – kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność,

- na ubezpieczenie zdrowotne – kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r.

o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego z zastrzeżeniem ust. 2c tj. ww. osoby są zwolnione z obowiązku składania deklaracji za kolejny miesiąc także wówczas, gdy zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego jest spowodowana wyłącznie zmianą minimalnego wynagrodzenia lub przeciętnego wynagrodzenia.

Ponowna analiza sprawy – zdaniem ZUS – potwierdziła, że dokumenty rozliczeniowe za kwiecień-maj 2020 r., w których skarżący wykazał kwoty inne niż wykazane we wcześniej składanych deklaracjach rozliczeniowych wpłynęły do ZUS w dniu 3 sierpnia 2020 r. To zaś oznacza, że nie miał on prawa do zwolnienia

z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych.

W skardze do Sądu, skarżący stwierdził, że stanowisko organu jest błędne albowiem wskazane dokumenty złożył w terminie. Z powodu ograniczeń wywołanych pandemią COVID-19 dokumenty te osobiście złoży do skrzynki przygotowanej

w budynku ZUS w [...] Taka forma składania dokumentów była zarówno wskazywana w mediach jak i na stronie internetowej ZUS i RPO. Skarżący wyjaśnił, że nie otrzymał wówczas potwierdzenia złożenia dokumentów, bowiem proces ten odbywał się bez kontaktu z pracownikiem ZUS. Zaistniała sytuacja nie powstała

z jego winy. Jako obywatel miał prawo wybrać dowolną – spośród zaproponowanych przez organ – formę składania dokumentów.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie wyjaśniając, że potwierdzeniem braku podstaw do zwolnienia skarżącego były kwoty inne niż wykazane w deklaracjach rozliczeniowych za wcześniejsze miesiące. Dodał, że trudno ustalić datą złożenia dokumentów rozliczeniowych przez płatnika do skrzynki, skoro nie dysponuje on dowodem potwierdzenia, a formę złożenia dokumentów sam wybrał dobrowolnie. ZUS stwierdził nadto, że ustawa o COVID nie przewidywała wyjątków co do określonego w niej na 30 czerwca 2020 r. ostatecznego terminu na złożenie dokumentów rozliczeniowych za okres: marzec, kwiecień i maj 2020 r. Wywodził nadto, że obowiązek składania dokumentów rozliczeniowych przez płatników oraz terminy na ich złożenie zostały określone odpowiednio w art. 46 ust. 3 i art. 47 ust. 1 u.s.u.s. Płatnik składek ma obowiązek przekazania dokumentów rozliczeniowych i zgłoszeniowych w ustawowym terminie, o ile nie jest z tego obowiązku zwolniony. Jednakże brak obowiązku dla płatnika składek, wynikającego

z ustawy, do składania dokumentów rozliczeniowo-zgłoszeniowych, ani też ostateczne złożenie ich po ustawowym terminie nie zwalnia płatnika z obowiązku dochowania terminu przewidzianego w ustawie o COVID dla wniosków o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest w pełni uzasadniona.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne zasadniczo wykonywana jest w oparciu o kryterium zgodności

z prawem. Stosownie z kolei do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 2325 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; stwierdza – jak to wynika z pkt 2 – nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; wreszcie, zgodnie z pkt 3 – stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone

w k.p.a. lub w innych przepisach.

Stosownie do art. 134 § 1 powołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem niemającym zastosowania

w rozpoznawanej sprawie. Jak zaś stanowi art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2, tzn. nie przekazał wraz ze skargą kompletnych i uporządkowanych akt sprawy.

W świetle powołanych regulacji prawnych, sąd administracyjny nie zastępuje organów administracji w załatwianiu spraw administracyjnych. Jego rolą jest jedynie orzekanie o zgodności z prawem działania administracji publicznej. W związku ze skargą wniesioną na rozstrzygnięcie organu administracji publicznej sąd administracyjny ocenia zarówno zgodność działania organu z odpowiednimi przepisami postępowania, jak również zgodność podjętego rozstrzygnięcia

z mającymi zastosowanie przepisami prawa materialnego.

Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli Sądu, jest decyzja ZUS z dnia [...] października 2020 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2020 r., odmawiającą skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne

i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za miesiąc kwiecień i maj 2020 r.

Zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Stosownie do art. 31zq ust. 1 ustawy o COVID, za marzec, kwiecień i maj 2020r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3). Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 4). Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. i p.p.s.a. (art. 31zq ust. 8).

Przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie

z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Zgodnie zaś z art. 77 § 4 zd. drugie k.p.a., fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei przepis art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. nakazuje, by decyzja administracyjna zawierała m.in. uzasadnienie faktyczne

i prawne. W myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera

w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Ponadto odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi jedną

z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 k.p.a. Uzasadnienie decyzji powinno umożliwiać kontrolę poprawności jej rozstrzygnięcia,

w tym również przez Sąd, który nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści.

Z akt sprawy wynika, że organ na podstawie zapisów konta płatnika przyjął, iż skarżący nie złożył stosownych dokumentów ZUS-DRA i ZUS-DRA II w terminie do 30 czerwca 2020r., a zatem nie dopełnił warunków formalnych z art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID. Złożył je dopiero w dniu 3 sierpnia 2020 r., czego nie można uznać za wywiązanie się z obowiązku, o którym mowa w przepisie, szczególnie że płatnik nie korzystał ze zwolnienia z obowiązku złożenia dokumentów.

Równocześnie brak jest jakiegokolwiek wskazania w aktach administracyjnych, by skarżący przed upływem terminu, o którym mowa, był wzywany przez organ do złożenia brakujących dokumentów lub też uprzedzany

o skutkach ich niezłożenia.

Jak już podniesiono, przepis art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID określa zasady, na jakich przyznane może zostać zwolnienie z obowiązku opłacania należności

z tytułu składek. Wynika z niego, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Podkreślenia wymaga, że podstawą orzekania przez Sąd są akta sprawy, których częścią są akta administracyjne przesłane wraz ze skargą przez organ. Akta te są zbiorem dokumentów odzwierciedlających przebieg postępowania przed organem. Winny one obrazować wszystkie czynności podejmowane w toku postępowania. Oznacza to obowiązek dołączenia i zabezpieczenia w aktach wszystkich dokumentów stanowiących dowody, pism wymienianych pomiędzy stronami, jak też notatek urzędowych np. z przeprowadzonych rozmów telefonicznych lub osobistych z pracownikiem organu.

Skarżący wyjaśniał i czyni to także w skardze, że wskazane dokumenty złożył w terminie, tyle tylko, iż z powodu ograniczeń wywołanych pandemią COVID-19 – do skrzynki przygotowanej w budynku ZUS w [...]

W tym miejscu zważyć należy, że z uwagi na trwający od 20 marca 2020 r. stan epidemii (zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii – Dz. U. poz. 491), ZUS – jak wynika z komunikatów z 3 i 24 kwietnia 2020 r. oraz z 7 maja 2020 r. zamieszczonych na stronie internetowej – umożliwił płatnikom składek składanie wniosków w następujących formach:

- drogą elektroniczną – przez PUE ZUS,

- drogą elektroniczną przez PUE ZUS, za pośrednictwem strony gov.pl (link do strony zewnętrznej),

- w formie papierowej – za pośrednictwem poczty, a także

- osobiście w placówce ZUS – do skrzynki na dokumenty oznakowanej napisem "Tarcza antykryzysowa" (bez kontaktu z pracownikiem ZUS).

Z powyższego wynika, że ZUS dopuścił w stanie epidemii możliwość osobistego złożenia wniosku o zwolnienie w placówce ZUS do stosownej skrzynki (urny, pojemnika).

Kwestia twierdzeń skarżącego o złożeniu przez niego w terminie wniosku

o zwolnienie z opłacania składek za kwiecień i maj 2020 r. w ogóle nie była procedowana przez ZUS.

Dopiero w odpowiedzi na skargę ZUS wyjaśnił, że trudno ustalić datę złożenia dokumentów rozliczeniowych przez płatnika do skrzynki, skoro nie dysponuje on dowodem potwierdzenia, a formę złożenia dokumentów sam wybrał dobrowolnie. Sąd w tym miejscu przypomina organowi, że argumentacja zawarta w odpowiedzi na skargę, a zatem w piśmie złożonym po zakończeniu postępowania, nie może zastępować argumentacji uzasadnienia i nie może być przedmiotem kontroli. Organ w odpowiedzi na skargę powinien odnieść się do zarzutów skargi, a nie uzupełniać uzasadnienie (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 1992r., III SA 1938/91, ONSA 1992, nr 2, poz. 45 ).

W postępowaniu objętym kontrolą Sądu nie wyjaśniono natomiast, dlaczego nie dano wiary skarżącemu, iż wniosek faktycznie został złożony, obciążając go obowiązkiem wykazania, iż wniosek złożono i że dokonano tej czynności przed upływem terminu określonego w art. 31zp ust. 1 ustawy o COVID. ZUS nie podał też, czy przy procedurze składania wniosków do pojemników (skrzynek podawczych) wystawionych w placówce ZUS strona miała możliwość wykazania tego w inny sposób niż na podstawie własnych wyjaśnień i z jakich przyczyn nie uwzględnił jej stanowiska.

Zdaniem Sądu nie można wykluczyć, iż to przez omyłkę organu mogło dojść do nieprawidłowości, tym bardziej, że nie podał on, w jaki realny sposób skarżący mógłby wykazać fakt złożenia wniosku do pojemnika na dokumenty znajdującego się w siedzibie Oddziału ZUS. W tym celu kierując się zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i obowiązkiem zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) ZUS powinien był wyjaśnić, czy

w Oddziale, gdzie hipotetycznie skarżący złożył wniosek, istnieją księgi (repertoria) ewidencyjne korespondencji składanej w 2020 r. do pojemników na dokumenty albo inny system ewidencji tego rodzaju korespondencji, ewentualnie monitoring.

W ramach powyższych obowiązków powinien był na mocy art. 86 k.p.a. przesłuchać skarżącego na tę okoliczność. Przepis ten przewiduje bowiem, że jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. ZUS nie wyjaśnił zaś dlaczego nie skorzystał

z tego rodzaju dowodu.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że nawet gdyby skarżący złożył powyższe dokumenty ze znacznym opóźnieniem, to przedwczesnym jednak

w ocenie Sądu jest stwierdzenie, iż z tego względu nie przysługuje mu prawo do zwolnienia z opłacania składek za kwiecień i maj 2020 r., zważywszy

w szczególności na całkowicie zignorowany przez organ przepis art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID i wypływające z niego obowiązki organu, odnoszące się nie tylko do terminów procesowych, ale i materialnych (przepis ten znajduje zastosowania do całego okresu trwania pandemii i zastępuje uchylony z dniem 23 maja 2020 r. przepis art. 15zzr tej ustawy, który w okresie od 14 marca 2020 r. zawieszał bieg terminów prawa administracyjnego, a zatem strona w okresie obowiązywania tego uregulowania miała prawo nie czuć się nawet zobowiązana do wykonywania obowiązku, o którym mówi w decyzji organ). Skarżący złożył wniosek o zwolnienie

z opłacania składek w dniu 10 kwietnia 2020 r., a zatem daleko przed terminem złożenia dokumentów, który upływał 30 czerwca 2020 r.

Przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron

okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Organy są też obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej

w § 1 (art. 10 § 3 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację

i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź

o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19).

Odnosząc się do stanowiska ZUS, zgodnie z którym dokumenty rozliczeniowe za kwiecień-maj 2020 r., w których skarżący wykazał kwoty inne niż wykazane we wcześniej składanych deklaracjach rozliczeniowych wpłynęły do ZUS w dniu 3 sierpnia 2020 r., co oznacza, iż nie miał on prawa do zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych, Sąd wskazuje, że z treści powołanych przepisów ustawy o COVID żadną miarą nie wynika stanowisko organu, aby kwota składek do zwolnienia była określana jednorazowo i nie mogła być korygowana do innej wysokości. Nie sprzeciwia się temu treść art. 31zq ust. 4 ustawy o COVID, zgodnie z którym zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku

o zwolnienie z opłacania składek. Wprawdzie posługuje się on terminem "znanych" składek na dzień rozpatrzenia wniosku, jednakże ustawodawca nie posługuje się

w tym przepisie pojęciem "prawidłowej" deklaracji rozliczeniowej lub imiennego raportu miesięcznego złożonych do 30 czerwca 2020 r. Prawodawca zatem nie wyłączył możliwości składania korekt błędnych deklaracji ani też nie ograniczył

w żadnym przepisie ustawy o COVID terminu złożenia skutecznej korekty deklaracji rozliczeniowej za miesiące objęte wnioskiem o zwolnienie do 30 czerwca 2020 r.

Z przytoczonego przepisu wynika, że jeżeli deklaracje rozliczeniowe za miesiące objęte wnioskiem zostały złożone do 30 czerwca 2020 r. – nawet jeśli były one błędne – to późniejsze (tj. dokonane po 30 czerwca 2020 r.) korekty tych deklaracji nie mogą skutkować odmową zwolnienia. Przeciwny rezultat wykładni tego przepisu prowadziłby bowiem do niczym nieuzasadnionego i nadmiernego formalizmu postępowania administracyjnego (zob. wyroki WSA w Bydgoszczy z dnia: 28 września 2021 r., I SA/Bd 407/21, 24 sierpnia 2021 r:, I SA/Bd 405/21 i I SA/Bd 406/21, CBOSA).

Zdaniem Sądu, brak regulacji prawnej co do składania korekt deklaracji nie może negatywnie wpływać na prawa strony, nawet jeżeli ona nie złożyła od razu deklaracji w terminie z prawidłową kwotą składek, lecz nastąpiło to dopiero w wyniku korekty deklaracji złożonej po 30 czerwca 2020 r. nie wyczerpuje ciążącego na organie obowiązku indywidualnego, w konkretnej sprawie, poinformowania strony

o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (por. wyrok WSA w Poznaniu z 25 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Po 306/21).

W niniejszej sprawie brak jest jakichkolwiek dowodów na okoliczność wypełnienia przez organ obowiązków, o jakich mowa powyżej. Wprawdzie organ

w uzasadnieniu decyzji wskazał, że pismem z dnia 19 października 2020 r. poinformował płatnika o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego (z czego nie skorzystał), jednak organ nie wyjaśnił, czy przed upływem terminu do złożenia wymaganych dokumentów, czyli przed 30 czerwca 2020 r., informował płatnika o tym wymogu i o skutkach braku ich złożenia.

Powyższe uchybienie organu świadczy o naruszeniu obowiązku, którym mowa w art. 9 k.p.a. (zasada informowania) oraz art. 79a § 1 k.p.a., tj. wyjaśnienia stronie przed wydaniem decyzji przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

W ocenie Sądu (a takie stanowisko zajmują sądy administracyjne w sprawach analogicznych) również przepis art. 77 § 4 k.p.a. zobowiązywał ZUS do zakomunikowania stronie faktów znanych organowi z urzędu, a które nie wymagają dowodu. Przepis ten stanowi, że fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Jeżeli więc ZUS – na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych – posiadał wiedzę, że skarżący nie złożył wymaganych deklaracji rozliczeniowych, a nie jest zwolniony z obowiązku ich składania, powinien był zakomunikować to stronie przed upływem ustawowego terminu określonego przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID, tj. przed 30 czerwca 2020 r. Było to przecież możliwe, zważywszy na fakt złożenia wniosku w dniu 10 kwietnia 2020 r.

Stwierdzić w konsekwencji zatem trzeba, że naruszenie przez organ przepisów art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 k.p.a w zw. z art. 123 u.s.u.s. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle powyższego niezbędnym jest powtórzenie postępowania, celem wykazania i wyjaśnienia przez ZUS, na podstawie jakich przepisów prawa i w oparciu o jakie dowody przyjął, że na skarżącym w całym okresie, którego dotyczy wniosek ciążył obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowych, którego ten nie wykonał. Organ wyjaśni też, czy przed 30 czerwca 2020 r. informował skarżącego o skutkach niezłożenia wymaganej dokumentacji rozliczeniowej i czy wzywał go do uzupełnienia tego braku (nawet jeśli wezwanie to zostało wystosowane po 30 czerwca 2020 r.). Rozważy zastosowanie art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID (Dz.U. poz. 2255), który - co już wskazano - stosuje się do całego okresu obowiązywania stanu pandemii., a także podda weryfikacji twierdzenie skarżącego o złożeniu dokumentów do skrzynki nadawczej umieszczonej w siedzibie Oddziału ZUS.

Mając na względzie wskazane uchybienia Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.