Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 891/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant starszy referent Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/775/2023/7210 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: SKO, Kolegium, organ II instancji), znak SKO.PSŚ/41,5/775/2023/7210.

Na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 19 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 1 marca 2023 r. nr [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta R. przez Specjalistę do spraw realizacji świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej w R. (dalej: organ I instancji), odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla A.A. (dalej: skarżąca, strona), w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S. A..

Orzeczenie wydano w następującym stanie sprawy.

Skarżąca w dniu 9 lutego 2023 r., wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoim ojcem który jest wdowcem i legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] 1973 r. o niepełnosprawności zaliczającym go do pierwszej grupy inwalidów, a niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 i 25 roku życia. W związku z powyższym organ I instancji wszczął postępowanie.

Po przeprowadzonym postępowaniu organ I instancji, decyzją z dnia 1 marca 2023 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji opisał stan faktyczny sprawy i przywołał obowiązujące przepisy prawa. W szczególności organ wskazał, że strona nie spełnia warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2021r., poz. 615, dalej: u.ś.r.), według których świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w ocenie organu w ustalonej sytuacji faktycznej strona jest w stanie podejmować zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy i jednocześnie sprawować odpowiednią opiekę nad ojcem. Dodatkowo na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ ustalił, iż niepełnosprawność ojca skarżącej powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia, co stoi w opozycji z przesłanką pozytywną przyznania wnioskowanego świadczenia wyrażoną w art. 17 ust. 1 pkt 1 b Ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022r., poz. 615). Organ I instancji nie znalazł podstaw do zastosowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13), oraz opieka nad ojcem strony nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia w szczególności, że uzupełnieniem w sprawowaniu opieki są usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania ojca strony.

Organ I instancji nie znalazł podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji w trybie samokontroli na podstawie art. 132 k.p.a.

Od powyższej decyzji z zachowaniem terminu odwołanie wniosła strona, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Strona w odwołaniu podała, iż zakres sprawowanej opieki nad ojcem uniemożliwia jej wykonywanie zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Powyższe strona motywowała okolicznością, iż jej ojciec nie może przebywać w Domu Dziennego Pobytu dłużej, niż 4 godziny dziennie z uwagi na wiek i inwalidztwo. W konsekwencji strona wniosła o przyznanie jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie SKO decyzją nr SKO.PSŚ/41,5/775/2023/7210, z dnia 12 kwietnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającej skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad ojcem.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO m.in. wskazało, że zakres opieki jakiej wymaga ojciec strony nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy ponieważ poszczególne czynności wykonywane przez nią nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Ograniczają się one bowiem w głównej mierze do wspomagania ojca w czynnościach życia codziennego.

SKO wskazało, że strona nie musi całodobowo wykonywać względem ojca takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jego stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one bowiem realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej. Z treści ww. wywiadu środowiskowego z dnia 15 lutego 2023 r. oraz z oświadczenia strony wynika ponadto, że ojciec strony porusza się po mieszkaniu samodzielnie, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki, samodzielnie wykonuje podstawowe czynności związane z higieną osobistą.

Nadto SKO wskazało, że ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Natomiast strona nie musi całodobowo wykonywać względem ojca takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej, choćby na część etatu. Z treści wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że matka skarżącego potrafi pewne czynności wykonywać samodzielnie, a także nie potrzebuje pomocy np. w jedzeniu, przy części czynnościach higienicznych, w poruszaniu się po mieszkaniu. Niewątpliwie wymaga natomiast wsparcia np. przy przygotowaniu posiłków. W toku postępowania strona nie kwestionowała ani nie przedkładała żadnych dowodów, ani oświadczeń, z których wynikałby odmienny niż ustalony, zakres opieki nad ojcem.

Kolegium wskazało, że w analizowanym przypadku zakres i sposób opieki sprawowanej przez stronę nad ojcem nie wykluczają możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia (choćby w częściowym wymiarze czasu pracy, w dogodnej dobowo porze).

W ocenie Kolegium, odnosząc się do faktu odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, a mianowicie faktu, że niepełnosprawność ww. nie powstała przed ukończeniem przez niego 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia

Kolegium wskazuje, że w tym przedmiocie istotne znaczenie ma to, iż z dniem 23 października 2014 r, art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Natomiast zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Natomiast w myśl wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie sygn. akt II SA/Rz 1656/15 z dnia 9 września 2016r. "Pominięcie przez organy orzekające w sprawie derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparcie decyzji odmownych w sprawie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką na przesłance wieku powstania niepełnosprawności stanowi naruszenie prawa materialnego, którego postać/wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialno-prawnej sprawy/ bezpośrednio wpłynęła na treść wydanych rozstrzygnięć. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 grudnia 2016r. sygn. Akt lOS 1614/16 stwierdził, iż " (...)w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium".

Kolegium stwierdziło, że zakres i rozmiar sprawowanej opieki nad ojcem skarżącej nie przekracza obowiązku alimentacyjnego jaki spoczywa na dzieciach względem rodziców. SKO wskazało, że ojciec skarżącej jest wdowcem. Jest on osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwo i Zatrudnienia w R. nr akt [...] z dnia [...] 1973r. Z orzeczenia tego wynika, iż został zaliczony do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia na stałe. Daty powstania niepełnosprawności nie ustalono, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się zgodnie z datą wydania orzeczenia. W orzeczeniu tym wskazano, iż u ojca skarżącej rozpoznano obustronny zanik nerwów wzrokowych - ślepota. Z oświadczeń Strony wynika, że od grudnia 2022 roku ojciec skarżącej od poniedziałku do piątku przez około 4 godzin dziennie uczestniczy w zajęciach w Domu Dziennego Pobytu w R.. Strona wskazała, iż 31 stycznia 2023r. zakończyła wykonywanie pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem. Strona nie jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy. Strona dotychczas posiadała ciągłość zatrudnienia, posiada wykształcenie wyższe - artystyczne. Czynności wykonywane przez nią w ramach opieki sprawowanej nad ojcem to m.in.; ubieranie, pranie, sprzątanie, zakupy, gotowanie, zawożenie do lekarza w razie wystąpienia takiej potrzeby, załatwianie spraw urzędowych, golenie, przygotowywanie do kąpieli i pomoc przy kąpieli, obcinanie paznokci.

W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 15 lutego 2023r. ustalono, że skarżąca zamieszkuje wraz ojcem, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Od dwóch lat intensywnie opiekuje się ojcem, ponieważ nie widzi on na jedno oko, zaś drugie pozostaje sprawne jedynie w kilku procentach. Strona oświadczyła, iż z uwagi na konieczność zapewnienia ojcu opieki zrezygnowała z wykonywania pracy zarobkowej.

Zdaniem SKO świadczona przez stronę opieka względem ojca nie nosi znamion opieki ciągłej i stałej i nie ma przełożenia na rezygnację czy niepodejmowanie zatrudnienia. W przypadku strony nie istnieje bowiem związek przyczynowo - skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki, bowiem sprawowana opieka nad ojcem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy - strona czynności opiekuńcze względem ojca może wykonywać rano - przed wyjazdem do pracy bądź po południu - po powrocie z pracy, bowiem jak wynika z okoliczności sprawy - zajmują one kilka godzin i nie jest konieczne stałe towarzyszenie ojcu w ciągu dnia. Wskazać należy, iż ojciec skarżącej przebywa przez część dnia w Domu Dziennego Pobytu w R., zatem możliwe wydaje się podjęcie przez stronę pracy zarobkowej chociażby w czasie pokrywającym się z godzinami nieobecności ojca. Strona wskazała, iż ojciec przebywa w wyżej wymienionym ośrodku jedynie do 4 godzin dziennie, i że dłuższa obecność tam jest niemożliwa z uwagi na wiek i niepełnosprawność ojca. W ocenie SKO argumenty strony nie są przekonujące, bowiem zajęcia przewidziane w ośrodku ukierunkowane są na potrzeby osób starszych i niepełnosprawnych, ośrodki te świadczą usługi pielęgnacyjne i opiekuńcze. Nadto SKO wskazało, iż w zgromadzonym postępowaniu dowodowym uwidacznia się brak związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia strony, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika bowiem, iż ojciec skarżącej jest osoba niewidomą od niemal 50 lat, i dotychczas nie wymagał on opieki, która uniemożliwiałaby stronie wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż dotychczas posiadała ona ciągłość zatrudnienia. W ocenie SKO nie ustalono także, aby w ostatnim czasie nastąpiło istotne pogorszenie stanu zdrowia ojca skarżącej, zaś czynności wykonywane przez stronę w ramach pomocy ojcu, są wykonywane w każdej rodzinie, w której występuje osoba w podeszłym wieku. SKO wskazało, iż w obecnej sytuacji faktycznej strona nadal z powodzeniem może łączyć wykonywanie pracy zarobkowej z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, zwłaszcza przy wykonywaniu pracy w niepełnym wymiarze.

Końcowo SKO wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być nieprzyznawane z tego tylko powodu, że sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną wywołuje pewne ograniczenia życiowe, trudności organizacyjne. Samo sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie jest przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 09.09.2021 r., sygn. akt II SA/Lu 420/21.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 maja 2023 r, oraz decyzję pierwszej instancji w R. skarżąca wskazała, że jej ojciec (w tym roku będzie miał [...] lat), mimo że jest osobą niepełnosprawną, został przyjęty do Domu Dziennego Pobytu w R. na terapie zajęciowe, lecz każdy, kto dba o dobro swojego podopiecznego chce żeby jak najdłużej utrzymał chociaż sprawność umysłową oraz żeby choć na troszkę wyszedł z domu do ludzi, do rówieśników. Są przecież specjalne ośrodki dla osób niepełnosprawnych - przy jednym z nich w R. mieszka.

Strona podniosła, że nie może podjąć pracy zarobkowej, ponieważ w każdej chwili musi być pod telefonem w razie gdyby coś działo się z ojcem i trzeba by było go zabrać do domu.

Ponadto strona wskazała, że niepełnosprawność jej ojca przysparza również problemów w DDP, ponieważ wielu zadań po prostu nie może wykonać ze względu na niepełnosprawność i ze względu na wiek, nawet to co może na chwilkę wykonywać, na dłużej nie potrafi. Strona wskazała też, że gdy pracowała i wracała po ojca po południu, zastawałam go śpiącego w ośrodku. Był nawet taki moment, że myślała, że nie zostanie przedłużona umowa ze względu na ojca niezdolność do wykonywania różnych prac. Poza tym są dni, gdy ojciec nie jest w stanie wyjść z domu i wtedy zostaje w domu.

Strona przyznała, że przez kilkanaście lat (do 2020 roku) ojciec mieszkał sam, a ona przyjeżdżała na weekendy i częściej żeby ogarnąć mieszkanie, zakupy, rachunki i inne potrzebne sprawy. Jednak niepełnosprawność ojca i jego próby samodzielności doprowadziły do tego, że np. kuchnia wiele razy była pozalewana różnymi płynami, garnki, patelnie oraz niektóre przedmioty -spalone. Strona musiała przeprowadzić remont kuchni. Tym bardziej teraz nie może go na dłużej zostawiać samego w domu w obawie, że spali mieszkanie. Poza tym dochodzi jeszcze powodowana wiekiem i reumatyzmem niesprawność dłoni i nóg. Dodała, że ojciec czasem w nocy budzi się i zaczyna sobie szykować coś do picia lub jedzenia z użyciem piecyka gazowego, zatem i w nocy musi czuwać, by nic się nie stało. Bardzo łatwo o pożar w mieszkaniu, lub o pośliźnięcie się o porozlewane płyny.

Dodatkowo ojciec wychodząc na zakupy gubił pieniądze. Jego starcze zapominanie powodowało, że kładł pieniądze i nie wiedział gdzie, nawet zapominał, że je miał. Zawsze obawiała się tego, że nie widzi jak mu ekspedientki wydają resztę.

Teraz, gdy jest cały czas na miejscu, ja zajmuję się wszystkimi sprawami finansowymi, ale przyznaję, że z emerytury ojca coraz ciężej przeżyć w centrum miasta.

Natomiast siostra skarżącej mieszka w B. i rzadko przyjeżdża, również jest osobą niepoprawną - nie ze względu na wzrok jak ojciec, tylko ze względu na rzadką genetyczną chorobę kości, zatem pomocy od niej nie ma. Poza tym są dni, gdy ojciec w ogóle nie jest w stanie wyjść z domu, co oznacza, że nie może pracować.

Ponadto strona wskazała, że ojciec nie widzi od ponad 50 lat, ale wcześniej żyła jego matka, potem opiekowała się nim jego żona a moja mama. Po jej śmierci nastąpił czas, gdy przyjeżdżała z O. - coraz częściej, co przypłaciła swoim rozwodem. Następnie zrezygnowała z pracy w O., by być przy ojcu i zajmować się nim, aż w końcu okazało się, że nie może w ogóle pracować, ponieważ muszę być dyspozycyjna ze względu na jego stan zdrowia.

Obecnie strona jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy ze względu na ubezpieczenie zdrowotne, poza tym po odmowach świadczenia o które się ubiega zaczęła szukać pracy, ale nikt nie chce przyjąć osoby niedyspozycyjnej, która co kilka dni musi zostać w domu ze względu na stan zdrowia ojca.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Nadto Kolegium wskazało, iż świadczona przez stronę opieka względem ojca nie nosi znamion opieki ciągłej i stałej, a co za tym idzie - nie ma przełożenia na rezygnację czy niepodejmowanie zatrudnienia. W przypadku strony nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki, bowiem sprawowana opieka nad ojcem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Strona czynności opiekuńcze względem ojca może wykonywać rano - przed wyjazdem do pracy bądź po południu - po powrocie z pracy, gdyż jak wynika z okoliczności sprawy - zajmują one kilka godzin. Ponadto są to w większości czynności wykonywane w każdej rodzinie-czynności dnia codziennego. Strona nie może oczekiwać przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jedynie z uwagi na okoliczność, że sprawowanie opieki nad ojcem oraz pozostawanie w zatrudnieniu powodowałoby trudności organizacyjne. Nadto w ocenie SKO nie sposób przyjąć, iż w czasie pobytu ojca w Domu Pomocy Dziennej w R. strona nie jest w stanie wykonywać żadnych czynności zarobkowych. Aktualnie dostępnych jest wiele form zatrudnienia, nie tylko w niepełnym wymiarze czasu pracy, ale również umożliwiających wykonywanie czynności zarobkowych także w formie zdalnej, bądź też na podstawie umów cywilnoprawnych, które zakładają elastyczne podejście do czasu pracy.

Nadto SKO wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznawane z tego tylko powodu, że sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną wywołuje pewne ograniczenia życiowe, trudności organizacyjne. Samo sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie jest przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok WSA w Lublinie z dnia 09.09.2021 r., sygn. akt II SA/Lu 420/21 ). Kolegium stwierdziło, iż zakres opieki sprawowanej przez stronę mieści się w granicach ciążącego na niej względem ojca obowiązku alimentacyjnego i nie przekracza zakresu opieki umożliwiającego podjęcie zatrudnienia nawet na część etatu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 – określanej dalej jako p.p.s.a.. Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.

Po zbadaniu sprawy w przedstawionych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna, a wydane decyzje są zgodne z prawem.

Przedmiotem kontroli były decyzje odmowne wydane w postępowaniu wszczętym na wniosek skarżącej dotyczący przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem.

Materialnoprawną przesłankę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1u.ś.r., obowiązującą w chwili rozstrzygania przez organy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zauważyć należy, iż wykładnia językowa tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny (jedyny wyjątek przewidziano w przypadku opiekuna faktycznego dziecka - które to określenie w rozumieniu definicji ustawowej zawartej w art. 3 pkt 14 u.ś.r. - oznacza osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka; z tym zastrzeżeniem, że przysposobienie powoduje powstanie obowiązku alimentacyjnego).

Kierując się przedstawionymi wyżej argumentami, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, należało uznać, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Innymi słowy, brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia.

Skarżąca zatem wchodzi do określonego przepisami o charakterze bezwzględnie obowiązującym, kręgu osób zobowiązanych do alimentacji.

W sprawie niesporne jest, że skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania się opieki nad ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Osią sporu w badanej sprawie pozostaje, czy dopuszczalne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej której opieka nad ojcem musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.

Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki. Z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika natomiast, że opieka ta musi być stała, lub długoterminowa. Te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, opubl. w internetowej bazie – orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze wspomnianego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, opubl. w internetowej bazie – orzeczenia.nsa.gov.pl). Na równi z rezygnacją z zatrudnienia traktuje się niepodejmowanie zatrudnienia.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela poglądy judykatury wskazujące, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, opubl. w internetowej bazie – orzeczenia.nsa.gov.p). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyroki NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16; z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1361/19; z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1544/19; z dnia 23 października 2021 r., sygn. akt I OSK 1148/20, opublikowane w internetowej bazie – orze-czenia.nsa.gov.pl).

Opieka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę w wykonywaniu pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).

Sąd zauważył, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych, które jest wyznacznikiem standardów orzekania dla organów administracyjnych wyraźnie od roku 2021 zaznacza się stanowisko zakładające, iż system świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Zatem wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do sprawowania której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia.

W ocenie Sądu zakres opieki jakiej wymaga ojciec strony nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Tymczasem, zakres opieki sprawowanej przez stronę oraz poszczególne czynności wykonywane przez nią nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Ograniczają się one bowiem w głównej mierze do wspomagania ojca w czynnościach życia codziennego: przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, pomoc w ubieraniu się, podawanie lekarstw, asysta przy wizytach lekarskich - a to zgodnie z wywiadem środowiskowym przeprowadzonym w dniu 15 lutego 2023 r. oraz korelującym z wywiadem oświadczeniem strony.

Sąd podziela stanowisko SKO, że strona nie musi całodobowo wykonywać względem ojca takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jego stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one bowiem realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej.

Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń organu, ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od [...]1973 r.

Ponadto z wywiadu środowiskowego i wyjaśnień skarżącej wynika, że zakres opieki sprawowanej przez stronę oraz poszczególne czynności wykonywane przez skarżącego nie są na tyle angażujące, aby nie mógł podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Ograniczają się one bowiem w głównej mierze do wspomagania matki w czynnościach życia codziennego: przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, pomocy w ubieraniu się, podawanie lekarstw, asysty przy wizytach lekarskich. W związku z powyższym Sąd podzielił stanowisko organów, że wskazane czynności nie obejmują takich zabiegów opiekuńczych lub pielęgnacyjnych, które wymagają stałej obecności i zaangażowania strony, a tym samym nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia.

W ocenie Sądu, tak określony zakres opieki nad matką skarżącego nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Nie sposób bowiem uznać, że opieka sprawowana jest w rozumieniu wyżej opisanym, a więc że jest to opieka, której rozmiar uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W konsekwencji za prawidłowe należy uznać stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Podsumowując, w ocenie Sądu organ dokonał prawidłowej wykładni przepisów ustawy – u.ś.r. i właściwie je zastosował przy ustalonym niespornie stanie faktycznym sprawy, co prowadzi do uznania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił stanowisko organu, że opieka nad ojcem strony nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia w szczególności, że uzupełnieniem w sprawowaniu opieki są usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania ojca strony.

W świetle powyższego Sąd nie stwierdził żadnych przedstawionych w art. 145 § 1 p.p.s.a. podstaw do uwzględnienia skargi. Wszystkie niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały przez organy ustalone.

W decyzjach klarownie przedstawiono okoliczności, które wykluczały przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w zaskarżonych decyzjach nie stwierdził naruszenia prawa procesowego i materialnego. Dlatego Sąd oddalił skargę na odstawie art. 151p.p.s.a.