Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 654/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 19, art. 156 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2023 r. sprawy ze skargi M. Ż. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 5 lutego 2021 r. nr 18/09/2021/KL w przedmiocie zobowiązania do uiszczenia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokata P. B. wynagrodzenie w kwocie 240 zł /słownie: dwieście czterdzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów kuratora nieznanej z miejsca pobytu skarżącej M. Ż.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M.Ż. – reprezentowanej przez ustanowionego dla osoby nieznanej z miejsca pobytu kuratora adw. P.B. jest decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 5 lutego 2021 r. nr 18/09/2021/KL w przedmiocie zobowiązania do uiszczenia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej podjęta na podstawie art. 50 ust. 16 pkt 2 oraz ust. 18 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 2561 ze zm., dalej "ustawa o świadczeniach") oraz art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej "k.p.a.").

W zaskarżonej decyzji Prezes NFZ:

- w pkt 1) ustalił, że M.Ż. jest zobowiązana do uiszczenia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych jej w dniu [...] sierpnia 2017 r., [...] października 2017 r., [...] listopada 2017 r., [...] listopada 2017 r. i [...] listopada 2017 r. w rodzaju leczenie stomatologiczne oraz w dniu [...] września 2017 r. i [...] października 2017 r. w rodzaju ambulatoryjna opieka specjalistyczna w łącznej kwocie 537, 00 zł.

- w pkt 2) wskazał, że kwotę wskazaną w pkt 1 należy wpłacić na podany rachunek bankowy [...] Oddziału Wojewódzkiego (OW) NFZ w [...] w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji.

- w pkt 3) wskazał, że z przypadku nieterminowego wniesienia opłaty naliczone zostaną odsetki ustawowe, poczynając od dnia następnego po dniu, w którym upłynął termin płatności. Opłata nieuiszczona w terminie podlega wraz z odsetkami za zwłokę przymusowemu ściągnięciu w trybie określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Uzasadniając swe stanowisko organ podał, że z przeprowadzonej elektronicznej weryfikacji poprawności dokumentów stanowiących podstawę rozliczenia świadczeń z NFZ i dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że M.Ż. skorzystała ze świadczeń opieki zdrowotnej w dniu [...] sierpnia 2017 r., [...] września 2017 r., [...] października 2017 r., [...] października 2017 r., [...] listopada

2017 r., [...] listopada 2017 r. i [...] listopada 2017 r., jako osoba nieuprawniona do świadczeń finansowanych ze środków publicznych na podstawie ustawy o świadczeniach, w związku z czym NFZ poniósł koszt w wysokości 537,00 zł.

Podjęta próba doręczenia M.Ż. korespondencji w sprawie, nie powiodła się. Organ ustalił, że miejsce pobytu wymienionej jest nieznane. Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] czerwca 2020 r., sygn. akt [...], adw. P.B. został ustanowiony kuratorem dla nieobecnej.

Organ prowadzący postępowanie wyjaśnił, że z informacji zawartych w Centralnych Bazach Osobowych - bazy danych NFZ (zasilanej informacjami dotyczącymi okresów zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego gromadzonymi w ZUS oraz KRUS) wynika, że M.Ż. była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego w związku z zatrudnieniem w okresie od [...] lipca 2017 r. do [...] lipca 2017 r. Wraz z zakończeniem powyższego tytułu strona nabyła zgodnie z art. 67 ust. 4 ustawy o świadczeniach, trzydzieści dni prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, którego termin upłynął w dniu [...] sierpnia 2017 r. Następnie od [...] stycznia 2018 r. do [...] stycznia 2018 r. strona była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego w związku z zatrudnieniem. Zatem od [...] sierpnia 2017 r. do [...] stycznia 2018 r. M.Ż. była nieuprawniona do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Organ wskazał, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że w dniach objętych postępowaniem strona jako dowód ubezpieczenia przedłożyła świadczeniodawcom oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej. Na mocy art. 50 ust. 6 ustawy o świadczeniach, w razie braku odpowiedniego dokumentu potwierdzającego uprawnienia do świadczeń zdrowotnych, świadczeniodawca może zażądać złożenia przez świadczeniobiorcę pisemnego oświadczenia o przysługującym mu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej, które stanowi podstawę rozliczenia świadczenia z NFZ. Świadczeniodawcy odbierając od strony postępowania powyższe oświadczenia uzyskali potwierdzenie jej prawa do świadczeń i co za tym idzie, możliwość rozliczenia z NFZ.

Organ zauważył, że uprawnienie do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej ujęte www. oświadczeniach złożonych przez stronę postępowania, nie znajduje potwierdzenia w ustalonym stanie faktycznym.

W toku postępowania adw. P.B. złożył pismo, w którym wniósł o udostępnienie treści oświadczeń, które M.Ż. złożyła świadczeniodawcom jako dowód swojego ubezpieczenia, a także o przesłuchanie w charakterze świadków osób, które przyjęły od M.Ż. powyższe oświadczenia w imieniu świadczeniodawców.

Organ prowadzący postępowanie udostępnił P.B. uwierzytelnione kopie oświadczeń złożonych przez M.Ż. Natomiast postanowieniem nr 1/09/2021/KL z dnia 5 stycznia 2021 r. Prezes NFZ odmówił przesłuchania świadków.

Organ stwierdził, że M.Ż. w dniach [...] sierpnia 2017 r., [...] września 2017 r., [...] października 2017 r., [...] października 2017 r., [...] listopada 2017 r., [...] listopada 2017 r. i [...] listopada 2017 r. była nieuprawniona do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a jednocześnie skorzystała z nich, w związku z czym powinna ponieść ich koszt w wysokości 537,00 zł. W ocenie organu stan faktyczny nie budzi wątpliwości i został ustalony na podstawie dokumentów niekwestionowanych przez stronę.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie M.Ż. – reprezentowana przez kuratora adw. P.B. zawnioskowała o uchylenie decyzji Prezesa NFZ oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zgromadzeniu i rozpoznaniu całego materiału dowodowego, a co za tym idzie - niepodjęcie wszelkich kroków prawnych koniecznych do wszechstronnego zrekonstruowania stanu faktycznego i rozstrzygnięcia sprawy poprzez niewyjaśnienie:

- czy w okresie od [...] sierpnia 2017 r. do [...] stycznia 2018 r. skarżąca była uprawniona do świadczeń opieki zdrowotnej z innego tytułu niż zatrudnienie – w rozumieniu art. 66 i art. 68 ustawy o świadczeniach - a jeżeli tak to z jakiego tytułu, w sytuacji kiedy z zalegających w aktach sprawy oświadczeń skarżącej nie wynika z jakiej konkretnie podstawy faktycznej i prawnej w rozumieniu art. 50 ust. 8 ustawy o świadczeniach wywodziła ona istnienie ubezpieczenia w okresie od [...] sierpnia 2017 r. do [...] stycznia 2018 r.;

- czy skarżąca przed skorzystaniem ze świadczeń opieki zdrowotnej powoływała się lub okazywała określony dowód (lub dowodowy) ubezpieczenia, w sytuacji kiedy z zalegających w aktach sprawy oświadczeń skarżącej nie wynika z jakiej konkretnie podstawy faktycznej i prawnej w rozumieniu art. 50 ust. 8 ustawy o świadczeniach wywodziła ona istnienie ubezpieczenia w okresie od [...] sierpnia 2017 r. do [...] stycznia 2018 r.;

- czy skarżącej przysługiwało prawo do skorzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej w terminie dłuższym od 30 dni, licząc od dnia wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, w rozumieniu art. 67 ust. 4-7 ustawy o świadczeniach.

2. art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewystarczające uzasadnienie na jakiej podstawie uznano, że prawo do korzystania przez skarżącą ze świadczeń opieki zdrowotnej ustało po 30 dniach, licząc od dnia wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego wskazanego w art. 67 ust. 4 ustawy o świadczeniach, a nie po upływie terminów dłuższych sprecyzowanych w art. 67 ust. 4-7 ustawy o świadczeniach, a także brak sprecyzowania dlaczego od [...] sierpnia 2017 r. do [...] stycznia 2018 r. wykluczono posiadanie przez skarżącą innego tytułu do ubezpieczenia niż w związku z zatrudnieniem, w sytuacji kiedy z zalegających w aktach sprawy oświadczeń skarżącej o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej nie wynika na jaką konkretnie podstawę faktyczną i prawną, w rozumieniu art. 50 ust. 8 ustawy o świadczeniach, powołała się ona wskazując na posiadanie ww. uprawnienia do ubezpieczenia - co w konsekwencji doprowadziło do co najmniej przedwczesnego uznania, że skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia zaległych kosztów świadczeń opieki zdrowotnej.

W ocenie skarżącej wydane rozstrzygnięcie jest przedwczesne. Podała, że katalog osób, które podlegają lub mogą podlegać ubezpieczeniu zdrowotnemu jest szeroki. Podmioty zobligowane do ubezpieczenia zostały szczegółowo zdefiniowane w art. 66 ustawy o świadczeniach. Z kolei osoby które mogą dobrowolnie zostać objęte takim ubezpieczeniem wskazano w art. 68 ww. ustawy o świadczeniach. Prawo do skorzystania z powyższych świadczeń nie ustaje zaraz po dacie wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego - co do zasady trwa ono nadal przez kolejne 30 dni od zakończenia tego okresu. Od ww. reguły istnieje jednak szereg wyjątków, które przewidują znacznie dłuższe terminy trwania ubezpieczenia. Strona wskazała także, że osoba, która chce skorzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej musi wylegitymować się uprawnieniem do skorzystania z tego prawa. Natomiast zgodnie z art. 50 ust. 6 ustawy o świadczeniach jednym ze sposobów potwierdzenia przez świadczeniobiorcę prawa do rzeczonych świadczeń jest złożenie przez niego pisemnego oświadczenia o przysługującym mu prawie jw. Z kolei w świetle art. 50 ust 8 tej ustawy jednym z niezbędnych elementów, które powinno zawierać przedmiotowe oświadczenie, jest wskazanie przez ubezpieczonego podstawy prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. W realiach sprawy skarżąca skorzystała z przysługującego jej prawa i złożyła stosowne oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej - jednocześnie wskazując, że jest ona objęta ubezpieczeniem zdrowotnym. Druk formularza nie zawierał informacji w zakresie precyzyjnego wskazania podstawy prawa do ubezpieczenia. Ubezpieczona nie była zatem zobligowana przez podmiot leczniczy do udzielenia ww. informacji w sposób ściśle skonkretyzowany. Zakres osób uprawnionych do skorzystania ze świadczeń zdrowotnych z tytułu ubezpieczenia nie ogranicza się jedynie do osób zatrudnionych – wskazane wyżej przepisy ustawy o świadczeniach przewidują bowiem zarówno szereg osób, które powinny być objęte ubezpieczeniem, jak również grupę osób, które mogą podlegać ww. ubezpieczeniu. W efekcie poprzedzenie zaskarżonego rozstrzygnięcia weryfikacją statusu ubezpieczonej wyłącznie jako pracownika było niewystarczające. W ocenie skarżącej organ administracyjny winien jednocześnie wykluczyć możliwość zaistnienia wobec ubezpieczonej pozostałych ustawowych przesłanek uprawniających ją do skorzystania z ww. świadczeń, czego nie uczynił. Stwierdzenie wystąpienia innej niż zatrudnienie przesłanki do objęcia ubezpieczeniem mogłoby także pociągnąć za sobą przyjęcie różnorodnych terminów ustania prawa do ww. świadczeń, wskazanych w art. 67 ust. 5-7 ustawy o świadczeniach. Dopiero po przeprowadzeniu scharakteryzowanej wyżej weryfikacji możliwe byłoby ustalenie czy obciążenie ubezpieczonej kosztami leczenia było rzeczywiście zasadne w świetle obowiązujących przepisów prawa - tym bardziej, że bezpośrednie pozyskanie od skarżącej ww. informacji jest obecnie wyłączone z uwagi na niemożność ustalenia jej aktualnego miejsca pobytu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do argumentacji zawartej w skardze wyjaśnił, że organ ustala fakt posiadania ubezpieczenia zdrowotnego lub jego brak w oparciu o Centralny Wykaz Ubezpieczonych (CWU) – jest to baza danych zasilana i na bieżąco aktualizowana informacjami z MSWiA, ZUS i KRUS. ZUS prowadzi kompleksowy system informacyjny, w którym znajduje się cała historia zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i do ubezpieczenia zdrowotnego – osób ubezpieczonych w NFZ. Są to wiadomości źródłowe, z których precyzyjnie wynika fakt podlegania w danym okresie czasu lub niepodlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, jak również z jakiego tytułu to ubezpieczenie przysługuje danej osobie. Organ posiadając takie narzędzie może precyzyjnie ustalić okres lub dni w których osoba nieubezpieczona korzystała ze świadczeń opieki zdrowotnej, za które organ zapłacił podmiotowi medycznemu, wydatkując środki publiczne. Podkreślono, że bezpodstawnie organ nie może kwestionować wiarygodności CWU. Końcowo podtrzymał stanowisko zawarte w kwestionowanej decyzji podkreślając, że stan faktyczny i prawny został starannie zbadany. Zaskarżona decyzja zawiera wszystkie przewidziane prawem elementy składowe, staranne uzasadnienie faktyczne i prawne.

Postanowieniem z 22 października 2021 r., sygn. II SA/Rz 654/21 WSA w Rzeszowie zawiesił postepowanie sądowe z uwagi n fakt, że miejsce pobytu skarżącej nie było znane i nie został zgłoszony wniosek o ustanowienie kuratora.

Pismem z dnia 21 października 2022 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej [...] zgłosił swój udział w sprawie, a następnie wnioskiem z 26 października 2022 r. zwrócił się o ustanowienie kuratora dla nieznanej z miejsca pobytu M.Ż.

Postanowieniem 23 listopada 2022 r, sygn. II SA/Rz 654/21 WSA w Rzeszowie podjął zawieszone postępowanie i ustanowił dla nieznanej z miejsca pobytu M.Ż. kuratora w osobie adwokata P.B.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z powołanych przepisów wynika zatem, że sądy administracyjne badają legalność zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron postępowania oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Dokonując kontroli sądowoadministracyjnej w powyższym zakresie, sąd stwierdził, że w sprawie zaistniały podstawy do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, ze względu na wystąpienie przesłanki stwierdzenia nieważności określonej art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. W myśl art. 157 § 1 k.p.a. właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – ten organ. Rozstrzygnięcie w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji (art. 158 § 1 k.p.a.).

Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji, jest nadzwyczajnym środkiem weryfikacji decyzji administracyjnych i stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, o której mowa w art. 16 k.p.a. Nadzwyczajny tryb postępowania przewidziany a art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. służy do eliminowania z obrotu decyzji wydanych z naruszeniem przepisów o właściwości, przy czym wada prowadząca do stwierdzenia nieważności musi tkwić w samej decyzji. W art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. nie wprowadza się żadnego elementu kwalifikującego naruszenie właściwości. W związku z tym każdy taki przypadek, w odniesieniu do wszystkich rodzajów właściwości i niezależnie od jej podstaw będzie przesłanką stwierdzenia nieważności. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 października 1982 r., sygn. II SA 1119/82 (ONSA 1982, Nr 2, poz. 95), naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje nieważność decyzji, bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia. Chodzi tu o każdego rodzaju właściwość: rzeczową, instancyjną i funkcjonalną, a dla zaistnienia omawianej przyczyny nie ma znaczenia , czy decyzja jest w swej osnowie prawidłowa, czy też nie.

Przepisy o właściwości mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Unormowanie art. 19 k.p.a. nakłada na organy obowiązek kontroli swojej właściwości z urzędu. Właściwość instancyjna to zdolność prawna organu administracji publicznej do prowadzenia weryfikacji decyzji w drodze decyzji administracyjnej. Właściwość instancyjna jest przyznana organom wyższego stopnia (np. art. 127 § 2, art. 157 § 1) oraz w ograniczonym zakresie również ministrom (art. 161 § 1 k.p.a.). Zasady ustalenia właściwości instancyjnej są określone w k.p.a., jednakże z zastrzeżeniem, że pierwszeństwo przed tymi uregulowaniami mają postanowienia odrębnych ustaw co do wyznaczenia organu wyższego stopnia.

Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, naruszenie przy wydawaniu decyzji przez organ administracji publicznej każdego rodzaju właściwości, w tym także właściwości instancyjnej, powoduje jej nieważność (por. wyrok SN z 27 marca 2002 r., III RN 225/01 Legalis; wyrok NSA z 14 lutego 2017 r., II OSK 1377/15 Lex nr 2268847; wyrok WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2019 r., VIII SA/Wa 57/19 Lex nr 2654226; wyrok WSA w Kielcach z 30 października 2019 r., II SA/Ke 634/19 Lex nr 2743485). Z zasady przestrzegania przez organ administracyjny właściwości z urzędu wynika obowiązek skrupulatnego badania właściwości przez organ w każdym stadium postępowania, tj. od momentu wszczęcia postępowania do rozstrzygnięcia sprawy decyzją kończącą postępowanie (por. wyrok SN z 29 maja 1991 r., III ARN 17/91, PIP 1992, z. 3, s. 108).

W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., tj. z naruszeniem przepisów o właściwości. Naruszenie przepisów przez organ administracji publicznej dotyczyło właściwości instancyjnej.

Zaskarżona decyzja z 5 lutego 2021 r. została wydana przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Decyzją tą Prezes zobowiązał skarżącą do uiszczenia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych jej w dniu [...] sierpnia 2017 r., [...] października 2017 r., [...] listopada 2017 r., [...] listopada 2017 r. i [...] listopada 2017 r. w rodzaju leczenie stomatologiczne oraz w dniu [...] września 2017 r. i [...] października 2017 r. w rodzaju ambulatoryjna opieka specjalistyczna w łącznej kwocie 537, 00 zł.

- w pkt 2) wskazał, że kwotę wskazaną w pkt 1 należy wpłacić na podany rachunek bankowy [...] Oddziału Wojewódzkiego (OW) NFZ w [...] w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji.

- w pkt 3) wskazał, że z przypadku nieterminowego wniesienia opłaty naliczone zostaną odsetki ustawowe, poczynając od dnia następnego po dniu, w którym upłynął termin płatności. Opłata nieuiszczona w terminie podlega wraz z odsetkami za zwłokę przymusowemu ściągnięciu w trybie określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy art. 50 ust. 16 pkt 2 oraz ust. 18 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1398 ze zm.).

W decyzji nie określono więc jasno, w jakim brzmieniu, z jakiej daty – wobec licznych zmian ustawy o świadczeniach zdrowotnych – przepisy art. 50 ust. 16 pkt 2 i art. 50 ust. 18 tej ustawy zastosowano.

Postępowanie w sprawie toczyło się z urzędu.

Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego – co do zasady – nie formalizują sposobu wszczęcia postępowania z urzędu, a zatem nie przewidują orzekania o tym, że postępowanie zostaje wszczęte. W orzecznictwie przyjęto, że za datę wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu należy uznać dzień pierwszej czynności urzędowej dokonanej w sprawie, której postępowanie dotyczy, przez organ do tego uprawniony, działający w granicach przysługujących mu kompetencji, pod warunkiem, że o czynności tej powiadomiony stronę (wyroki NSA: z dnia 25 listopada 2011 r. II OSK 1679/10, LEX nr 1151992, z dnia 8 grudnia 1999 r., I SA/Lu 1262/98, LEX nr 40366, z dnia 26 października 1999 r., III SA 7955/98, LEX nr 43944, postanowienie NSA z dnia 4 marca 1981 r., SA 654/81, ONSA 1981/1, poz. 15). Zwykle taką pierwszą czynnością urzędową, którą podejmują organy administracji publicznej, gdy zamierzają wszcząć postępowanie z urzędu, jest zawiadomienie strony lub znanych już wówczas stron o wszczęciu postępowania. Powszechnie w literaturze przyjmuje się, że wszczęcie postępowania z urzędu następuje z chwilą podjęcia pierwszej czynności procesowej w sprawie. Pozytywnie należy ocenić te poglądy doktryny, w których przyjmuje się, że taką czynnością będzie przede wszystkim dzień zawiadomienia o wszczęciu postępowania, a w braku takiego zawiadomienia – dzień pierwszego wezwania w sprawie (R. Hauser, Wszczęcie..., s. 9).

W wyroku z dnia 5 kwietnia 2006 r., II GSK 28/06, LEX nr 212201, NSA uznał, że pierwsza czynnością organu skierowaną do strony może być również wynik kontroli dokonanej przez osoby uprawione do działania w imieniu organu.

W wyroku z dnia 5 sierpnia 2008 r., IV SAB/Wa, LEX nr 563039, WSA w warszawie wyjaśnił, że czynność powodująca wszczęcie postępowania z urzędu musi odpowiadać wymaganiom określonym w orzecznictwie sądowym i powinna być podjęta przez organ administracji publicznej właściwy do rozstrzygnięcia sprawy. Jednakże gdy organ, który podjął taką czynność, jest w sprawie niewłaściwy, powinien przekazać sprawę organowi właściwemu, co jednak nie uchyla skutków wszczęcia postępowania przed tym organem.

W niniejszej sprawie pierwsze zawiadomienie o wszczęciu postępowania z urzędu zostało sporządzone pismem z dnia 17 lutego 2020 r. (k. 16). Nie zostało ono doręczone, a to wobec faktu, że skarżąca okazała się być osoba nieznaną z miejsca pobytu.

W konsekwencji w dniu 3 czerwca 2020 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w [...] zwrócił się do Sądu Rejonowego Sądu Rodzinnego w [...] o wyznaczenie dla niej przedstawiciela na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. w zw. z art. 184 k.r.o.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy Sąd Rodzinny w [...] ustanowił dla nieobecnej M.Ż. (PESEL – [...] – ur. [...] września 1982 r. ostatnio zam.: [...], ul. [...] woj. [...] – kuratora w osobie adw. P.B. – Kancelaria Adwokacka ul. [...] – celem reprezentowania nieobecnej w postępowaniu administracyjnym z urzędu przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z siedzibą w [...] w trybie art. 50 ust. 18 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1373 ze zm.) w sprawie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych nieobecnej M.Ż. – jako osobie nieuprawnionej do świadczeń finansowanych ze środków publicznych na podstawie ww ustawy – sygn. akt WSS – WU.5106.3.36.2020 – oraz w postępowaniu egzekucyjnym.

Co istotne, 10 sierpnia 2020 r. stawił się OW NFZ w [....] osobiście Pan P.B. ustanowiony w sprawie Pani M.Ż. kurator dla nieobecnej. Wylegitymował się i zapoznał z aktami sprawy, z których wykonał kserokopie.

W dniu 26 sierpnia 2020 r. skierowano do kuratora skarżącej adwokata P.B. zawiadomienie, iż Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z siedzibą w [...] (OW NFZ w [....]) informuje, że wszczęte zostało postępowanie mające na celu wydanie przez Dyrektora OW NFZ w [...] decyzji administracyjnej ustalającej obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych Pani M.Ż., PESEL: [...] – jako osobie nieuprawnionej do świadczeń finansowanych ze środków publicznych na podstawie ww ustawy i świadczeniach.

Nie zostało to pismo skutecznie doręczone adwokatowi P.B. – wysłano je na nieaktualny adres nieznanej z miejsca pobytu M.Z.

Kolejne pismo zawiadamiające kuratora o wszczęciu postępowania z dnia 17 września 2020 r. informujące o wszczęciu postępowania przez Prezesa NFZ, doręczono kuratorowi 5 października 2020 r.

Zdaniem Sądu w okolicznościach sprawy postępowanie zostało wszczęte z urzędu w dniu 3 czerwca 2020 r., tj. w dacie złożenia wniosku przez Dyrektora [...] Oddziału NFZ w [...] o ustanowienie kuratora dla skarżącej do Sądu Rodzinnego. Była to pierwsza czynność urzędowa w postępowaniu zmierzająca do zapewnienia skarżącej ochrony jej praw.

Oczywiście można też bronić poglądu, że datą taką będzie prawomocność postanowienia Sądu Rodzinnego – 10 lipca 2020 r. albo data zapoznania się kuratora z aktami sprawy – 10 sierpnia 2020 r.

Niewątpliwie jednak wszystkie te zdarzenia miały miejsce przed 1 września 2020 r. Co więcej - kurator został ustanowiony w postępowaniu prowadzonym przez Dyrektora Oddziału NFZ pod sygnaturą WSS-WU.5106.3.36.2020, co zdaniem Sądu powinno przesądzać o toczącym się już w tej dacie postępowaniu administracyjnym.

Doręczenie formalnego zawiadomienia o wszczęciu postępowania 5 października 2020 r. kuratorowi nie miało znaczenia dla ustalenia daty jego wszczęcia, przyjętej tu przez Sąd.

Data wszczęcia postępowania w kontrolowanej sprawie miała kluczowe znaczenie dla ustalenia organu właściwego do rozpoznania sprawy.

Zgodnie z art. 50 ust. 18 zd. 2. i 3. ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1398, dalej: u.ś.o.z.), w brzmieniu obowiązującym do 31 sierpnia 2020 r., dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis art. 102 ust. 5 pkt 24b u.ś.o.z., w brzmieniu ówcześnie obowiązującym, stanowił, że do zakresu działania Prezesa Funduszu należy w szczególności rozpatrywanie odwołań od decyzji administracyjnych, o których mowa w art. 50 ust. 18.

Z powyższych przepisów wynikało zatem, że od decyzji Dyrektora Oddziału Woj. NFZ przysługiwało stronie odwołanie do Prezesa NFZ, które należało wnieść w terminie określonym w art. 129 § 2 K.p.a., tj. 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie.

Podkreślenia wymaga, że przepis art. 102 ust. 5 pkt 24a u.ś.o.z. w powołanym wyżej brzmieniu został uchylony z dniem 1 września 2020 r. mocą art. 4 pkt 42a lit. a) tiret drugie ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz.U. poz. 1493), dalej: ustawa zmieniająca. Jednocześnie przepis art. 40 ust. 1 ww. ustawy zmieniającej określił, że do postępowań, o których mowa m.in. w art. 50 ust. 18 ustawy zmienianej w art. 4 (uw. Sądu: u.ś.o.z.), w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z zastrzeżeniem ust. 2 (uw. Sądu: dotyczy obowiązku poniesienia kosztów świadczeń, który nie przekracza kwoty 500 zł). Oznacza to, że do spraw dotyczących ustalenia obowiązku poniesienia kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej wszczętych i niezakończonych do dnia 1 września 2020 r. zastosowanie mają przepisy u.ś.o.z. w brzmieniu dotychczasowym.

Zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja została wydana przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w dniu 5 lutego 2021 r., a więc w dacie obowiązywania znowelizowanych przepisów ustawy o świadczeniach. Nie można jednak uznać, że w przedmiotowej sprawie Prezes Funduszu był organem właściwym do wydania tej decyzji. Organ pominął bowiem całkowicie przepis art. 40 ust. 1 ustawy zmieniającej, który stanowi, że do postępowań, o których mowa w art. 42d, art. 42f, art. 42i, art. 50 ust. 18, art. 109 ust. 5 i art. 109a ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z zastrzeżeniem ust. 2. Przepis art. 40 ust. 1 ustawy zmieniającej jest więc przepisem przejściowym normującym postępowanie w sprawach świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w sprawach, w których postępowanie zostało wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej.

W przedmiotowej sprawie postępowanie w sprawie żądania zwrotu kosztów udzielonych świadczeń zdrowotnych zostało wszczęte 3 czerwca 2020 r. i do dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów nie zostało prawomocnie zakończone. Tym samym organ powinien powołać się na art. 40 ust. 1 ustawy zmieniającej i zastosować do załatwienia sprawy o zwrot kosztów przepisy dotychczasowe. Zastosowanie przepisów dotychczasowych powinno dotyczyć także organu powołanego do rozpatrzenia, tj. Dyrektora Oddziału NFZ w I instancji.

W świetle wskazanych przepisów i ustalonego stanu faktycznego sprawy organem właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy był dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu, a nie Prezes Funduszu. Przepisy dotychczasowe wskazywały wyraźnie, że postępowanie w sprawie żądania zwrotu kosztów jest dwuinstancyjne i od decyzji dyrektora oddziału wojewódzkiego Funduszu przysługiwało odwołanie do Prezesa Funduszu.

W ocenie sądu wynikający z art. 40 ust. 1 ustawy zmieniającej nakaz stosowania przepisów dotychczasowych do postępowań, o których mowa m.in. w art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach jest wyraźny i nie budzi wątpliwości. Jak to zostało podniesione na wstępie rozważań Sądu, organy administracji są zobowiązane z urzędu do przestrzegania swojej właściwości i to w każdym stadium postępowania, gdyż przepisy o właściwości mają charakter bezwzględnie obowiązujący (art. 19 k.p.a.). Organ niewłaściwy nie dysponuje bowiem zdolnością prawną do prowadzenia postępowania i podjęcia aktu jurysdykcyjnego rozstrzygającego o prawach i obowiązkach stron. Zatem pominięcie przez organ art. 40 ust. 1 ustawy zmieniającej i zastosowanie znowelizowanych przepisów ustawy o świadczeniach poprzez wydanie decyzji przez organ niewłaściwy nastąpiło z naruszeniem prawa. Zaskarżona decyzja z 5 lutego 2021 r. jako wydana przez organ niewłaściwy do rozpatrzenia sprawy jest więc obarczona kwalifikowaną wadą prawną w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Zostało bowiem naruszone prawo strony do rozpatrzenia wniosku przez organ właściwy, a w konsekwencji prawo strony do właściwej kontroli instancyjnej.

Ustalenie, że zaskarżona decyzja jest dotknięta naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. obliguje Sąd do stwierdzenia jej nieważności. W związku z powyższym niecelowe jest odnoszenie się do zarzutów skargi, gdyż na tym etapie ocena zarzutów skargi jest przedwczesna.

Z tych powodów oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.