Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1404/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-07-24 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono wyrok WSA w Krakowie, uchylono zaskarżone decyzje
Powołane przepisy: article: art. 16a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant st. sekr. sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2024 r. skargi kasacyjnej I. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1404/23 w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 23 czerwca 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/461/2023 w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego I. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1404/23; II. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej I. K. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi I. K. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 23 czerwca 2023 r. (znak: SKO.ŚR./4111/461/2023) utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta S. z 17 marca 2023 r. (nr MOPS.529.1.23) o odmowie przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

1. W dniu 03.03.2023 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego związku ze sprawowaniem opieki nad mężem, S. K. Do wniosku dołączyła orzeczenie z 16.03.2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności męża istniejącym od 15.12.2016 r. Orzeczenie to zostało wydane do 31.03.2026 r. i wynika z niego, że niepełnosprawność męża skarżącej istnieje od 29 roku życia. Przyczyny niepełnosprawności zostały określone symbolami 10-N (choroby neurologiczne) oraz 06-E (epilepsja). Ponadto skarżąca załączyła oświadczenie, z którego wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe ze swoją córką oraz z mężem. Utrzymuje się z renty męża w wysokości 1217,98 zł (po potrąceniu kwoty 350 zł), dodatku mieszkaniowego oraz zapomogi (przy czym nie podała w jakiej wysokości – przypis Sądu), świadczenia "500+" oraz alimentów w kwocie 500 zł. Z załączonego "oświadczenia o dochodach za rok kalendarzowy poprzedzający okres zasiłkowy innych niż dochody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych (...)" wynika, że skarżąca osiągnęła dochód w kwocie 6000 zł z tytułu alimentów. Jednocześnie skarżąca wskazała, że jej mąż ma ataki padaczki codziennie lub co dwa dni. Skarżąca załączyła również plik potwierdzeń wykonania przelewu za styczeń-grudzień 2022 r. tytułem alimentów, gdzie jako zleceniodawca figuruje skarżąca, a jako zleceniobiorca M. K., a wpłacana kwota wynosiła 350 zł w każdym miesiącu.

2. Z przeprowadzonego w toku postępowania wywiadu środowiskowego wynikało, że mąż skarżącej choruje na złośliwy nowotwór mózgu – nieoperacyjny glejak, który to guz wywołuje częste napady padaczki. Pracownik socjalny zapisał, że mąż skarżącej samodzielnie porusza się i wykonuje czynności "samoobsługowe", wymaga jedynie doglądania na wypadek wystąpienia incydentu padaczkowego. Skarżąca podała, że dogląda męża, organizuje wizyty lekarskie i w nich asystuje, pomaga mężowi w codziennej toalecie, załatwia wszelkie sprawy urzędowe i wykonuje typowe czynności gospodarcze. Jeżeli skarżąca musi wyjść z domu, wówczas organizuje opiekę tak, że męża dogląda córka lub sąsiadka.

3. Wskazaną wyżej decyzją Burmistrz Miasta S. odmówił przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przytoczył ustalenia wywiadu środowiskowego (por. wyżej) i zaznaczył, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą są czynnościami dnia codziennego i są wykonywane przez osoby pracujące zawodowo przed lub po pracy. Organ wskazał, że własną decyzją z 1.12.2022 r. uchylono przyznane skarżącej uprzednio prawo do świadczenia pielęgnacyjnego udzielone z uwagi na opiekę nad mężem. Powodem pozbawienia mocy wiążącej decyzji przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne było ustalenie, że skarżąca - mimo pobierania świadczenia pielęgnacyjnego – pracowała w sklepie spożywczym. Wskazana decyzja uchylająca decyzję o świadczeniu pielęgnacyjnym, utrzymana następnie została w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie 13.02.2023 r. (nr SKO.ŚR/4111/1516/2022). Jak wskazał organ I instancji, opieka nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, zarówno w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego musi wykluczać możliwości jakiekolwiek pracy i nie może być traktowana jako zastępcze źródło dochodu. Zaakcentował także organ, że stan zdrowia męża skarżącej w czasie jej pracy w sklepie (od września 2022 r. do listopada 2022 r.) nie uległ pogorszeniu. Tym samym, w ocenie organu, stan zdrowia męża nie wyklucza możliwości pogodzenia przez skarżącą opieki i pracy zawodowej. Końcowo organ podał, że skarżąca wraz z mężem byli informowani o możliwości korzystania z różnych instrumentów pomocowych (np. asystenta osoby niepełnosprawnej o limicie usług 720 godzin rocznie), jednak z tego nie skorzystali.

4. W odwołaniu od opisanej decyzji skarżąca wskazywała, że stan zdrowia męża uległ pogorszeniu i wymaga on stałej i nieprzerwanej opieki. Podkreśliła, że kwestionowała okoliczności związane z uchyleniem prawa do zasiłku opiekuńczego, a ponadto powoływanie przez organ I instancji okoliczności z okresu który dotyczył sprawy wcześniejszej jest nieuzasadnione. Skarżąca załączyła do odwołania dokumentację medyczną męża. Wynikało z niej m.in., że w trakcie wizyty kontrolnej w dniu 05.05.2022 r. zalecono dalszą obserwację męża skarżącej w miejscach, gdzie była przeprowadzana biopsja lub radioterapia nowotworu złośliwego mózgu oraz że zostało u niego rozpoznane toksyczne (polekowe i alkoholowe) uszkodzenie wątroby.

5. W rozpoznaniu odwołania SKO w Krakowie utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium przytoczyło motywy zbieżne z motywami zaprezentowanymi przez organ I instancji. Zaakcentowało Kolegium, że skoro podjęto decyzję o uchyleniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego (wobec powzięcia przez organ informacji o pracy skarżącej w sklepie spożywczym w czasie pobierania tego świadczenia), to trudno też przyjąć, że w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione przesłanki do przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

6. W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżąca zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego, poprzez błędne zastosowanie art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych;

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że doszło do zmiany sytuacji rodzinnej uzasadniającej brak spełnienia przesłanek przyznania skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz że stan zdrowia męża nie ma wpływu na przyznanie tego prawa.

Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznania jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przypomniała, że stan zdrowia jej męża uległ pogorszeniu. Wskazała dodatkowo, że w maju 2023 r. mąż złamał prawy obojczyk po przewróceniu się i uderzeniu w mebel na skutek silnego ataku padaczki. Skarżąca podkreśliła, że taki atak padaczki zdarza się co pewien czas, nieregularnie. Jednocześnie wskazała, że nie musi permanentnie przebywać obok męża, bez możliwości załatwienia innych spraw. Wymaga to tylko zorganizowania przez nią opieki nad mężem w celu zapewnienia nadzoru i pomocy. Do skargi skarżąca załączyła kartę informacyjną z leczenia szpitalnego z 21.05.2023 r. dotyczącą wyżej opisanego złamania.

7. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia.

8. Wyrokiem z 26 stycznia 2024 r. (sygn. akt III SA/Kr 1404/23) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji SKO w Krakowie. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że decyzja organu I instancji została doręczona skarżącej w dniu 30.03.2023 r. Ustawowy termin (14-dniowy) na wniesienie odwołania od tej decyzji upływał zatem w dniu 13.04.2023 r. (dzień ten wypadał we czwartek) Skarżąca wniosła zaś odwołanie osobiście w siedzibie organu w dniu 14.04.2023 r., co wynikało z przedłożonego na wezwanie Sądu z 18.09.2023 r. pisma organu I instancji z 27.09.2023 r. (pismo dołączone do akt administracyjnych, k. 49.). Sąd uznał, że SKO rozpoznało odwołanie skarżącej, które wniesione zostało z uchybieniem terminu do dokonania tej czynności. Z uwagi na powyższe, wydana przez organ odwoławczy decyzja była obarczona wadą uprawniającą do stwierdzenia jej nieważności.

9. Od powyższego wyroku skarżąca wniosła skargę kasacyjną, w której zarzuciła naruszenie:

1) art. 145 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 129 § 2 k.p.a. i art. 57 par. 2 k.p.a. i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez stwierdzenie nieważności decyzji SKO i przyjęcie, że doszło do rażącego naruszenia prawa oraz brak rozpoznania skargi, w sytuacji wniesienia odwołania w ustawowym terminie przesyłką poleconą w dniu 13 kwietnia 2023 r.;

2) art. 145 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji SKO, brak rozpoznania istoty skargi poprzez przyjęcie że skarżąca nie dochowała terminu do wniesienia odwołania w sytuacji braku zwrócenia się do organu I instancji o podanie w jaki sposób skarżąca złożyła odwołanie, a wszystko to uniemożliwiło właściwą kontrolę zaskarżonych decyzji jak również narusza zasadę pogłębionego zaufania do organów władzy publicznej oraz zasadę przekonywania;

3) art. 145 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 7 poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji SKO oraz brak rozpoznania istoty skargi i nieuchylenie decyzji SKO i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji pomimo, że Sąd nie zwrócił się do organu I instancji o informację w jaki sposób skarżąca złożyła odwołanie, a z treści prezentaty na odwołaniu nie wynika, żeby złożyła je osobiście.

Skarga kasacyjna zawierała wniosek o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że odwołanie wysłała listem poleconym (nr przesyłki 0015900773477774719) i miało to miejsce w dniu 13.04. 2023r. Wyjaśniła, że po otrzymaniu wyroku udała się do organu I instancji celem wyjaśnienia zaistniałej sytuacji. Skarżąca uzyskała tam informację, że koperta w której nadesłała odwołanie została zgubiona przez Urząd, a pracownik organu błędnie na odwołaniu nie naniósł informacji, że odwołanie to wpłynęło pocztą. Do skargi kasacyjnej załączono pismo organu I instancji z 13.03.2024 r., z którego wynika, że skarżąca złożyła odwołanie w ustawowym terminie, a koperta została zagubiona przez organ I instancji. Organ wyjaśnił, że w sporządzonym przez niego piśmie z 27.09.2023 r., informującym Sąd o osobistym złożeniu odwołania przez skarżącą w siedzibie organu "zaszła oczywista omyłka pisarska dotycząca formy złożenia przez skarżącą odwołania."

10. Na rozprawie w dniu 24.07.2024 r. skarżąca podtrzymała stanowisko zawarte w skardze. Wyjaśniła ponadto, że w lutym 2024 r. mąż skarżącej kolejny raz złamał obojczyk na skutek upadku związanego z atakiem epilepsji. Skarżąca nie dala rady zapobiec temu upadkowi, ale dzięki niej mąż nie doznał jeszcze większych obrażeń. Wskazała także, że przyjmowane przez męża skarżącej leki nie chcą się wchłaniać i mimo ich przyjmowania ataki epilepsji występują. Podała, że nie może podjąć zatrudnienia i zostawić męża samego z uwagi na ataki epilepsji, których nie można przewidzieć. Zdarza się również, że mąż skarżącej odkręca gaz czy kurek z wodą. Gdy skarżąca wychodzi na kilka minut z domu, prosi o pomoc sąsiadów, ale są oni osobami starszymi. Tylko skarżąca może zajmować się mężem, gdyż jego matka nie żyje, a ojciec prowadzi działalność gospodarcza. Wskazała ponadto, że kwestionuje przypisany we wcześniejszych decyzjach fakt pracy w sklepie spożywczym. Była tam jedynie na kawie u koleżanki, która poprosiła skarżącą aby ewentualnie obsłużyła kogoś w czasie jej nieobecności. Wyjaśniła, że nie składała skargi do sądu administracyjnego w tamtej sprawie, gdyż pracownik MOPS doradził jej złożenie nowego wniosku. Skarżąca podkreśliła, że jej mąż ma glejaka złośliwego, często wymiotuje, odkręca kurki. Musi być przy mężu 24 godziny na dobę i również w nocy czujnie spać, a ponadto musi masować kończyny męża. Wyjaśniła skarżąca, że jej mąż nie wychodzi na zakupy, nie spożywa alkoholu (ze względu na zażywane leki) i obecnie nie pali też papierosów (wcześniej palił nie więcej niż jedną paczkę miesięcznie).

Na rozprawie Sąd dopuścił dowód z przedłożonych przez pełnomocnika skarżącej dokumentów w postaci:

- orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 10.05.2024 r. stwierdzające niezdolność męża skarżącej do samodzielnej egzystencji do 31.10.2025 r.;

- historii choroby męża skarżącej od lutego 2024 r. do maja 2024 r. potwierdzającej ponowne złamanie obojczyka (w lutym 2024 r.), poszerzenie aorty wstępującej (w kwietniu 2024 r.) oraz rozpoznanie rozedmy płuc (w maju 2024 r.);

- faktur VAT z 26.06.2024 r. i 11.07. 2024 r. potwierdzających zakup leków dla męża skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 179a ustawy z 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: P.p.s.a), jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. W ocenie Sądu, zaistniały wskazane w przywołanym przepisie przesłanki do uchylenia uprzednio wydanego w sprawie wyroku. Z uwagi bowiem na przedłożenie przy skardze kasacyjnej dokumentów obrazujących fakt wniesienia przez skarżącą odwołania od decyzji organu I instancji za pośrednictwem poczty, jak też obrazujących datę nadania tego pisma na poczcie (13.04.2023 r.) – za usprawiedliwione należało uznać podstawy skargi kasacyjnej kwestionujące zasadność odmiennych w tym względzie ustaleń Sądu (poczynionych w oparciu o informacje zawarte w piśmie organu I instancji z 27.09.2023 r.), a będących kluczowym powodem przyjmowanego kierunku rozstrzygnięcia. W konsekwencji, wydany w sprawie wyrok z 26.01.2024 r. należało uchylić w trybie cytowanego wyżej art. 179a p.p.sa., o czym orzeczono w punkcie I. sentencji. Z uwagi na powyższe, sprawę należało ponownie rozpoznać.

Przeprowadzona kolejny raz sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonych decyzji wykazała, że akty te naruszają prawo w sposób nakazujący pozbawienie ich mocy wiążącej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowił art. 16a ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Zgodnie z ustępem 1 powołanego przepisu, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

– w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...).

Ustęp drugi tej regulacji stanowi natomiast, że przedmiotowe świadczenie przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 u.ś.r., tj. 764 zł.

Jak wynika z powyższego przepisu, w celu uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie nie tylko należy do kręgu osób w przepisie wskazanym, ale także stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Podobnie jak w przypadku przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić należy, że przedmiotowe świadczenie nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Jak zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Uznać więc należy, że pojęcie "opieki", o którym mowa w tym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18.03.2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21 lub też wyrok WSA w Krakowie z 19.01.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22). Cytowane orzeczenia nie dotyczą, co prawda, specjalnego zasiłku opiekuńczego, lecz świadczenia pielęgnacyjnego, jednak przesłanki uzyskania obu tych świadczeń zostały ukształtowane identycznie.

Z zaskarżonej decyzji SKO w Krakowie wynika, że przesłanką odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia stanowił fakt uprzedniego wydania decyzji uchylającej rozstrzygnięcie o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na podjęcie pracy "na czarno" w sklepie spożywczym, w okresie od września do listopada 2022 r., a zatem w czasie, kiedy pobierała ona świadczenie warunkowane rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia. Według Kolegium, skoro taka decyzja uchylająca została wydana, to nie sposób było także w tej sprawie przyjąć, że zostały spełnione przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia.

W ocenie Sądu, zaprezentowane przez organ stanowisko nie było trafne.

Podkreślić bowiem trzeba, że złożony przez skarżącą w dniu 3.03.2023 r. wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego uruchomił postępowanie w sprawie, która jest nową i odrębną względem sprawy wcześniej zakończonej ostateczną decyzją pozbawiającą skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego. Ocena tej nowo zainicjowanej przez skarżącą sprawy powinna natomiast odbywać się z perspektywy materialnoprawnych przesłanek warunkujących uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez ubiegającego się o to wsparcie opiekuna osoby niepełnosprawnej. Mimo bowiem podobieństwa normatywnych warunków, po spełnieniu których możliwe jest przyznanie każdego z w.w. świadczeń, sama tylko okoliczność, iż w innej decyzji przyjęto za podstawę rozstrzygnięcia fakt podjęcia w przeszłości pracy przez skarżącą - nie mogła jeszcze samoistnie determinować kierunku rozstrzygnięcia w aktualnie kontrolowanej sprawie. Inaczej mówiąc, ustalenie poczynione w postępowaniu o pozbawienie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, nie zastępowało powinności organu poczynienia kompleksowych ustaleń i ocen stanu faktycznego nowej sprawy z perspektywy materialnoprawnych przesłanek przyznania wnioskowanego przez skarżącą wsparcia. Podkreślić bowiem należy, że choć stwierdzona w decyzji pozbawiającej skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność (wyżej przywołana) mogła mieć pewien walor pomocniczy przy ocenach formułowanych w kwestii istnienia związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu art. 16a ust. 1 u.s.r., niemniej jednak okoliczność ta autonomicznie nie mogła jeszcze przesądzać o kierunku przyjmowanego rozstrzygnięcia i nie zwalniała organu z obowiązku dokładnego zbadania wszystkich uwarunkowań tej (nowej) sprawy.

Jak natomiast wyżej wskazano, dla przyznania opiekunowi osoby w znacznym stopniu niepełnoprawnej specjalnego zasiłku opiekuńczego, zasadnicze znaczenie mają ustalenia dotyczące stanu zdrowia osoby podlegającej opiece, które to ustalenia z kolei rzutują na zakres niezbędnej opieki, jakiej osoba ta wymaga. Nie sposób jest bowiem zasadnie stwierdzać możliwość podjęcia zatrudnienia (pracy) przez ubiegającego się o specjalny zasiłek opiekuńczy, bez szczegółowego odniesienia się do zakresu, skali, intensywności i charakteru opieki dostarczanej niepełnosprawnemu, a postrzeganej właśnie przez pryzmat schorzeń tej osoby i uzasadnionych jej potrzeb. Oba orzekające w sprawie organy administracji publicznej nie przeprowadziły jednak dokładnych ustaleń i ocen tej sprawy, tj. rzetelnie nie ustaliły stanu zdrowia niepełnosprawnego i w konsekwencji też, nie odniosły powyższego do zakresu celowej opieki świadczonej przez opiekuna, w kontekście nieodzowności braku jego aktywności zawodowej.

Na gruncie kontrolowanego przypadku należy odnotować, że już samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności męża skarżącej dostarczało informacji wskazujących na to, że uwarunkowania zdrowotne tej osoby obejmują choroby neurologiczne oraz epilepsję (symbole niepełnosprawności 10-N oraz 06-E). W toku postępowania skarżąca zwracała uwagę, że jej mąż - od 2008 r. - cierpi na złośliwy nowotwór mózgu (glejaka), a ponadto ma ataki padaczki, nerwobóle, zwyrodnienia kolan i kręgosłupa. Według skarżącej, występująca u jej męża padaczka powoduje, że wymaga on stałej i nieprzerwanej opieki, gdyż nie wiadomo, kiedy taki atak padaczki nastąpi. Stwierdzić należy, iż z perspektywy prezentowanych przez skarżącą twierdzeń oraz niewątpliwych uwarunkowań zdrowotnych jej męża (określonych symbolem niepełnosprawności 06-E) konieczne było ustalenie w postępowaniu zarówno częstotliwości pojawiania się ataków padaczkowych (por. niżej) jak też i tego, jakie symptomy towarzyszą tym atakom, a w szczególności, czy ataki te oddziałują na męża skarżącej w taki sposób, że w ich trakcie nieodzowna jest obecność przy niepełnosprawnym innej osoby celem uchronienia go od niebezpieczeństwa zagrażającego z tego powodu. Na wskazane wyżej okoliczności, orzekające organy administracji nie poczyniły jakichkolwiek stwierdzeń, czym naruszyły art. 7 i art. 77 par. 1 k.p.a. Organ I instancji zaniechał nawet pozyskania do akt aktualnej dokumentacji medycznej męża skarżącej obrazującej np. stopień zaawansowania złośliwego nowotworu mózgu, jak też dokumentacji odnośnie sygnalizowanego wyżej charakteru stanów padaczkowych. Zauważyć zarazem należy, że pewien obraz odnośnie do sygnalizowanej wyżej kwestii wpływu napadów padaczkowych na bezpieczeństwo męża skarżącej dawać może analiza dokumentacji medycznej przedłożonej przy skardze. Z karty leczenia szpitalnego z 21.05.2023 r. (k. 6 akt sądowych) wynika bowiem, że niepełnosprawny doznał złamania obojczyka, co nastąpiło wskutek upadku (por. epikryza). Choć dokument ten nie wskazuje, że upadek nastąpił w wyniku ataku padaczkowego, to na taką właśnie etiologię tego zdarzenia wskazywała skarżąca w skardze oraz na rozprawie. Nadto, z akt wynika (k. 74v akt sądowych), że w marcu 2024 r. miał miejsce kolejny upadek męża skarżącej skutkujący urazem identycznym do opisanego wyżej. Przesądzenie zatem tego, że specyfika napadów padaczkowych męża skarżącej jest tego rodzaju, że w ich trakcie następują urazy i zagrożenie dla zdrowia – wymusza wniosek o potrzebie zapewnienia niepełnosprawnemu specyficznej opieki obejmującej stałą właściwie czujność opiekuna. Z uwagi na fakt, że opisana wyżej dokumentacja medyczna przedłożona została przy skardze, ocena tych dokumentów oraz wskazanej kwestii winna nastąpić przez organ administracji w ponownie prowadzonym postępowaniu. Podkreślić przy tym trzeba, że pierwszy z opisanych wyżej dokumentów obrazujący złamanie obojczyka u męża skarżącej - pochodzi z maja 2023 r., a zatem zdarzenie to miało miejsce jeszcze w toku postępowania administracyjnego.

Krytycznej oceny wymaga także procedowanie organu odwoławczego. Organ ten, pomimo przedstawienia przy odwołaniu przez skarżącą dokumentacji medycznej jej męża, nie odniósł się w ogóle do tych dokumentów i nie zaprezentował ocen odnośnie do tego, jak wynikający z nich stan zdrowia męża skarżącej rzutuje na zakres koniecznej opieki nad nim - z perspektywy ewentualnej możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna. Dostrzec przy tym należy, iż przedłożona przy odwołaniu dokumentacja medyczna niepełnosprawnego obejmowała także informacje o leczeniu podejmowanym przez tę osobę już po wydaniu przez organy administracji decyzji o uchyleniu przyznanego skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Rzetelna zatem ocena tej dokumentacji przez organ II instancji, skonfrontowana z twierdzeniami skarżącej co do zakresu opieki udzielanej mężowi, naprowadzać mogła na zaistnienie zmiany okoliczności wpływających na możliwość zatrudnienia (pracy) skarżącej, względem stanu stwierdzonego w decyzji pozbawiającej ją świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane zaniechanie, bez wątpienia świadczy o naruszeniu art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik kontrolowanej sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd w punkcie II. sentencji uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Podstawą prawną orzeczenia były przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. Rzeczą organu administracji w ponownie prowadzonym postępowaniu będzie ustalenie, w oparciu o dokumentację medyczną, twierdzenia skarżącej, jak też wyjaśnienia jej męża, jaki jest stan zdrowia niepełnosprawnego. Czyniąc wskazane wyżej ustalenia, organ uwzględni zaprezentowane wyżej rozważania akcentujące to, że kluczowe dla sprawy winno być przesądzenie, czy mąż skarżącej może być pozostawiony bez opieki i nadzoru innej osoby (opiekuna). Ustalenie powyższych okoliczności da organowi też wiedzę o zakresie potrzebnej skarżącemu opieki, a to pozwoli wypowiedzieć się w kwestii występowania w sprawie związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu wyżej już zaprezentowanym. Ponadto, biorąc pod uwagę że przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego jest także uzależnione od kryterium dochodowego, organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy, powinien zbadać i tę kwestię, co dotychczas w sprawie nie miało jeszcze miejsca.

O kosztach (pkt III. sentencji) orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 par. 2 p.p.s.a. oraz 203 pkt 1 w zw. z art. 179a p.p.s.a. – w zw. z par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz o par.14 ust. 2 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2023 r., poz. 1964).