Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1975/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 89 § 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z. sp. z o.o. z siedzibą w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Po 691/19 w sprawie ze skargi Z. sp. z o.o. z siedzibą w O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 28 czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Z. sp. z o.o. z siedzibą w O. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Po 691/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Z. sp. z o.o. w O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 28 czerwca 2019 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego P. z 10 maja 2019 r. określające dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokość nieprzekazanej należności na kwotę 1.424.357,30 zł.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik skarżącej wnosząc o uchylenie na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: "p.p.s.a." zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 71a § 9 u.p.e.a. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na tym, iż zdaniem sądu wskazane w skardze przyczyny nieprzekazania organowi egzekucyjnemu kwoty wskazanej w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności nie miały charakteru prawnego, lecz jedynie faktyczny;

2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez naruszenie:

- art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: k.p.a.) polegające na działaniu naruszającym zasadę zaufania do organów państwa,

- art. 7 k.p.a. polegające na niewłaściwej interpretacji stanu faktycznego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, t.j. ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona.

Wbrew temu, co twierdzi skarżący WSA nie naruszył art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.), dalej: "u.p.e.a." przez jego błędną wykładnię. Zgodnie z tym przepisem jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela już wcześniej wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że rozporządzenie wierzytelnością po jej zajęciu nie jest możliwe (por. wyrok NSA z 25 sierpnia 2021 r., III FSK 937/18). Skuteczność zawiadomień o zajęciu wierzytelności, zgodnie z przepisem art. 89 § 2 u.p.e.a., następuje z datą ich odbioru przez dłużnika zajętej wierzytelności. Zajęcie egzekucyjne to czynność organu egzekucyjnego w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Podmiot do którego zajęcie jest kierowane staje się dłużnikiem zajętej wierzytelności pieniężnej, o której mowa w art. 89 § 1 u.p.e.a., z chwilą doręczenia mu stosownego zawiadomienia, w przypadku gdy wierzytelność, tj. uprawnienie do świadczenia pieniężnego istnieje i przysługuje dłużnikowi na podstawie określonego stosunku prawnego (por. wyrok NSA z 27 listopada 2020 r., II FSK 1449/20). Zwrot "bezpodstawnie uchyla się", odnosi się wyłącznie do okoliczności prawnych, przesłanki tej nie można natomiast odnosić do okoliczności faktycznych (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2017 r., II FSK 1255/15).

Ze skargi kasacyjnej wynika, że mimo sformułowania zarzutu naruszenia art. 71a § 9 u.p.e.a. w odniesieniu do błędnej wykładni tego przepisu, skarżący zgadza się z tym, że warunek braku za nieprzekazanie zajętych wierzytelności może być spełniony, gdy powody zachowania się dłużnika mają charakter prawny, w przeciwieństwie do faktycznego. Tak też przyjął to Sąd pierwszej instancji. Bezsporne w okolicznościach rozpoznawanej sprawy jest, że mimo uznania zajęcia wierzytelności i zobowiązania do jej realizacji, skarżący nie realizował dokonanych zajęć. Sedno rozpatrywanej sprawy sprowadza się zatem do ustalenia, czy nieprzekazanie zajętej wierzytelności miało charakter bezpodstawny. Spornym pozostaje to, czy ustalony stan faktyczny wykazał, że w sprawie nie nastąpiły powody prawne uchylenia się skarżącego od obowiązku przekazania zajętych wierzytelności.

W świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. możliwość rozpoznania sprawy wymagałaby istnienia zarzutów sformułowanych co do naruszenia przepisów postępowania, traktujących o prawidłowości toku postępowania i wiążącego charakteru ustaleń faktycznych sprawy. Nie jest wystarczające przywołanie na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez naruszenie art. 8 i 7 k.p.a., tak jak uczynił to skarżący. W art. 8 k.p.a. ustawodawca zawarł zasadę zaufania obywateli do organów państwa, która jest powiązana z zasadą praworządności, zasadą prawdy obiektywnej, zasadą uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu strony. Zasada zaufania obywateli do organów państwa nakłada na organ administracji publicznej obowiązek praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania, który wyraża się w dokładnym zbadaniu okoliczności sprawy, ustosunkowaniu się do żądań stron oraz uwzględnieniu w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli. Drugi, dotyczy zasady prawdy obiektywnej, zgodnie z którą organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasady te znajdują, najogólniej rzecz ujmując, współzastosowanie z każdym przepisem kodeksu postepowania administracyjnego (B. Adamiak. J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck, W-wa 2008, s.430).

Ustalenia stanu faktycznego powinny być dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.). Zarzut skargi kasacyjnej wymienia jako naruszony w tym zakresie jedynie art. 7 k.p.a., a uzasadnienie zmierza do wykazania, że WSA dokonał niewłaściwej interpretacji stanu faktycznego.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że materiał dowodowy jest zupełny, a skarżący nie wykazuje jakie jeszcze środki dowodowe należało zastosować. Dowody zebrane przez organ i przyjęte przez Sąd, w szczególności oświadczenie o uznaniu wierzytelności, pozwalają na stwierdzenie, że ocena zebranych dowodów w postępowaniu, dokonana przez organ egzekucyjny była prawidłowa. Skoro uznano wierzytelność za wymagalną, to późniejsze powoływanie się na wady towaru, za który zapłata była zajętą wierzytelnością nie może odnieść pozytywnego dla skarżącej skutku. Jak słusznie argumentował Sąd, organ egzekucyjny wydając postanowienie nie miał podstaw by przyjąć, że zajęta u trzeciodłużnika wierzytelność nie jest wymagalna. W chwili jej zajmowania trzeciodłużnik uznał ją bez jakichkolwiek ograniczeń, zobowiązując się do przekazywania wszelkich zobowiązań organowi egzekucyjnemu zgodnie z treścią zajęcia.

Wystarczającym dla zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. było ustalenie, że porozumienie między zobowiązanym a dłużnikiem zajętej wierzytelności, zawarte po datach zajęcia i uznania wierzytelności, nie usprawiedliwia braku przekazania kwot organowi egzekucyjnemu. Nawet gdyby przyjąć, że doszło do takiego porozumienia, to jego skutek nastąpiłby (według zasad wynikających z twierdzeń dłużnika), już po zajęciu wierzytelności. Zatem dowody zebrane przez organ, także oświadczenie o uznaniu wierzytelności, pozwalają na stwierdzenie, że ocena zebranych dowodów w postępowaniu, dokonana przez organ egzekucyjny była prawidłowa. Skoro uznano wierzytelność za wymagalną, to późniejsze powoływanie się na zawarcie porozumienia nie może odnieść pozytywnego dla skarżącej skutku. Tym bardziej, że podczas prowadzonej kontroli realizacji zajęcia skarżący powoływał się jedynie na brak wpływu środków finansowych od kontrahentów i sezonowość produkcji. Dłużnik zajętej wierzytelności podczas kontroli nie informował, o jakichkolwiek zastrzeżeniach co do jakości nabywanych od Dąb Trading wyrobów, pokrywania się przez nie pleśnią w trakcie przechowywania. W skardze kasacyjnej nie podważono tych ustaleń. Porozumienie co do zmiany terminów płatności wierzytelności zostało zawarte po zajęciu wierzytelności, a to oznacza, że skarżący rozporządził wierzytelnością wówczas, gdy nie wolno mu było tego uczynić i wobec braku skutecznego podważenia stanu faktycznego, przyjętego do wyrokowania przez Sąd pierwszej instancji, za niezasadne należało uznać zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 71a § 9 u.p.e.a. oraz art. 7 i 8 k.p.a.

Z tych wszystkich względów, skoro zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w związku z art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265) i zasądził od Z. sp. z o.o. z siedzibą w O. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (75% z kwoty 480 zł) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., dalej: ustawa COVID) oraz zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej z 30.01.2023 r. Wymienionym zarządzeniem strony zawiadomiono o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i poinformowano o możliwości uzupełnienia argumentacji w piśmie procesowym.

Mirella Łent Jacek Brolik Stanisław Bogucki