Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 682/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki WSA Tadeusz Kiełkowski Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2023 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 2 marca 2023 r. znak: SKO.ŚR/4111/33/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z 2 marca 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/33/2023 działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 615, dalej jako: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania M. M. (dalej jako: skarżący) utrzymał w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Z. z 20 grudnia 2022 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką S. Ł.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 23 listopada 2022 r. skarżący wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która orzeczeniem wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z 15 listopada 2022 r. nr [...] zaliczona została do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, oraz wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 listopada 2022 r., natomiast nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.

Po rozpoznaniu ww. wniosku Wójt Gminy Z. decyzją z 20 grudnia 2022 r. odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia.

Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność u matki skarżącego powstała po ukończeniu 25 roku życia. Pomimo odniesienia się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13, organ I instancji wskazał, iż treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. nadal wiąże organy administracji publicznej.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie wniósł skarżący, zarzucając błędne zastosowanie art. 17 u.ś.r. Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub do Sądu Administracyjnego.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Krakowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Z oświadczenia skarżącego z 23 listopada 2022 r. wynika, że zrezygnował on z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 8 grudnia 2022 r. wynika, iż "Stan zdrowia mamy pogarszać zaczął się już w 2020 r. Z tego powodu skarżący zakończył zatrudnienie w Irlandii i wrócił do Polski, gdzie podjął pracę, ale zmuszony był brać zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad chorą mamą, z powodu omdleń i przewracania się mamy w domu, musiał się często zwalniać, odbierać telefony co utrudniało mu pracę zawodową. Ostatnie zatrudnienie skarżącego było do 5 października 2020 r. Ze względu na konieczność zapewnienia mamie całodobowej opieki nie podpisał kolejnej umowy".

Z kolei jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 15 listopada 2022 r., znak [...] ustalony stopień niepełnosprawności matki skarżącego datuje się od dnia 8 listopada 2022 r., natomiast nie można ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. W tych okolicznościach Kolegium podkreśliło, iż przesłanką przyznania świadczenia jest nierozerwalny związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki. W niniejsze sprawie, tego związku brak. Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. W sytuacji skarżącego, mając na uwadze ustalone okoliczności, nie można przyjąć iż rezygnacja z zatrudnienia (niepodejmowanie) spowodowana jest koniecznością sprawowania opieki na matką. Wynika ona bowiem z sytuacji życiowej i w związku z nią dokonanymi wyborami.

Organ wyjaśnił również, że matka skarżącego posiada czworo dzieci, na których w równym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny względem rodzica i żadne z nich z tego obowiązku nie jest zwolnione. Stąd też w ocenie Kolegium, na rodzeństwie skarżącego ciąży obowiązek przyczynienia się do zapewnienia matce należytej opieki i pomocy. Świadczenie alimentacyjne nie musi bowiem polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych. Obowiązek alimentacyjny nie jest bowiem związany z osobistą opieką.

Końcowo, Kolegium odniosło się do skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 i stwierdziło, że przesłanka określona w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. nie powinna być uwzględniona w niniejszej sprawie. Bowiem w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium.

Na powyższą decyzję skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

- błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zachodziła przesłanka niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką;

- naruszenie art. 17 u.ś.r. mające wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż niepodejmowanie przez skarżącego pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

- naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, poprzez oparcie się na nieistniejącej przesłance przyznania świadczenia, to jest konieczności rozważenia alternatywnych metod zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej np. poprzez odpłatne zakupienie usług opiekuńczych przez czwórkę dzieci uprawnionej, co pozwoliłoby skarżącemu na podjęcie pracy zarobkowej. Przepis ten nie określa bowiem takich kryteriów oceny, koncentrując się jedynie na faktycznym sprawowaniu opieki.

Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie temu organowi sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z decyzji o zmianie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 5 kwietnia 2023r. na okoliczności wykazania, iż niepełnosprawność matki istnieje od dnia 29 września 2020r.

W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 2 marca 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Z. z 20 grudnia 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką S. Ł., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić więc art. 17 ust. 1b ustawy. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, i uznaje tym samym za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie w niniejszej sprawie.

Przyczyną ostatecznej odmowy przyznania świadczenia przez organ II instancji – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie – było nie spełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jest brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zapewnieniem przez skarżącego opieki niepełnosprawnej matce a koniecznością rezygnacji przez niego z zatrudnienia. Organ II instancji wywiódł ten wniosek z dwóch niezależnych przesłanek. Po pierwsze stwierdził, że brak jest bezpośredniego związku czasowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki, a po drugie, wskazał, że na skarżącym spoczywa jedynie częściowy obowiązek alimentacyjny względem swojej matki z uwagi na posiadane rodzeństwo, które jest w tym samym stopniu zobligowane do sprawowania opieki.

W niniejszej sprawie skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką (wdową), która legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, na podstawie którego zaliczona została do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Jako symbol przyczyny niepełnosprawności wskazano 02-P. W aktach sprawy brak dokumentów medycznych. Należy jednak podkreślić, że organ administracyjny nie kwestionuje potrzeby sprawowania opieki, ani złego stanu zdrowia matki skarżącego.

Z wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącego cierpi na demencję, alzheimera oraz astmę. Jest osobą leżącą i wstaje z łóżka jedynie sporadycznie z pomocą swojego syna. Skarżący śpi w pokoju swojej matki, gdyż z powodu ataków astmy wymaga ona stałego dozoru. Z matką skarżącego nie ma już logicznego kontaktu. Poznaje ona jedynie skarżącego, a pozostałych domowników, ani dzieci już nie. Matka skarżącego wymaga już podkładów, pieluch, jest całkowicie zależna od innych osób, nie jest w ogóle w stanie zadbać o własne potrzeby, w tym przygotować sobie posiłków. Co więcej wymaga niekiedy karmienia. Wymaga ona przygotowania i podania leków, pomocy przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, ubieraniu się, podawaniu napojów. Od marca do września b.r. dostawała częstych ataków astmy, co wiązało się z koniecznością wzywania kartki i była z tego powodu hospitalizowana.

Matka skarżącego oprócz niego samego, ma jeszcze troje innych dzieci. Z wyjaśnień złożonych na rozprawie wynika, że rodzeństwo skarżącego to osoby zdrowe, bez stopnia niepełnosprawności i wszyscy pracują. Dzieci rodzeństwa również są zdrowe, a ich sytuacja finansowa jest stabilna, dobra i zarabiają powyżej średniej krajowej. Skarżący wskazał, że nie może na rodzeństwie wymusić żadnej pomocy. Podkreślił, że jest właścicielem domu oraz gospodarstwa, jego rodzeństwo wyszło z domu, ale otrzymało od matki wsparcie. Dom został przepisany na skarżącego jeszcze w czasie kiedy jego matka pracowała.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.). W niniejszej sprawie w związku z postępującymi chorobami matki skarżącego niewątpliwie istnieje konieczność sprawowania całodobowej opieki nad nią, a nawet pilnowania w czasie nocnego odpoczynku, co nie było kwestionowane przez organ.

W stanie faktycznym niniejsze sprawy oprócz skarżącego, występuje jeszcze troje jego rodzeństwa, które jest zobligowane do świadczeń alimentacyjnych w jednakowym stopniu co skarżący.

W jednolitym orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przyjmuje się, że w sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko skarżąca. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Należy jednak zauważyć, że zgodnie z art. 132 § 2 k.r.o. poza powyższym wypadkiem (obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dzieci) uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej. Trafnie z kolei w uchwale NSA z 14.11.2022 r. (I OPS 2/22, LEX nr 3431610) zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o., wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego, w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Wskazuje się przy tym, że sposób wypełniania obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 135 § 2 k.r.o., zależy od woli osoby zobowiązanej. Przepis ten ma charakter przywileju dla zobowiązanego do alimentów, który nie pracuje lub osiąga niewielkie dochody, a chce wypełnić obowiązek alimentacyjny. Nie można jednak wymusić "osobistych starań" osób zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych, w tej formie obowiązek alimentacyjny nie może zostać orzeczony, nie podlega też egzekucji.

Jednak w sytuacji, gdy istnieje kilka osób zobligowanych do alimentacji w tym samym stopniu, przyjmuje się, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby w jednakowym stopniu zobligowane alimentacyjnie mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie uprawnionej w tej samej kolejności i stopniu.

Sąd, kierując się okolicznościami faktycznymi niniejszej sprawy, podziela argumentację wynikającą z orzecznictwa sądów administracyjnych, że w niektórych sytuacjach mogą zaistnieć takie okoliczności, które obiektywnie uniemożliwiają sprawowanie opieki przez osobę spokrewnioną z osoba wymagająca opieki w tym samym stopniu co skarżący (por. wyrok WSA z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 301/21, lex nr 3218568 i tam wyroki NSA: dnia z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14; z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16 - dostępne na stronie www.nsa.gov.pl).

Chociaż w analizowanej sprawie organ nie poczyniły jakichkolwiek ustaleń w odniesieniu do rodzeństwa skarżącego, to jednak z jego wyjaśnień złożonych na rozprawie wynika, że nie ma żadnych obiektywnych przeszkód w sprawowaniu opieki nad matką przez rodzeństwo skarżącego.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, niepodejmowanie wcześniej przez skarżącego zatrudnienia bezpośrednio przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a więc brak aktywności zawodowej, nie może być uznane za rozstrzygający o braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką, a niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ocena bowiem niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 maja 2021 r., III SA/Gd 190/21). Skarżący w niniejszej sprawie jest osobą obiektywnie zdolną do pracy, co wynika z jego wieku oraz braku orzeczenia o niezdolności do pracy, czy niepełnosprawności. Należy jednak wskazać, że jego brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r. III SA/Gd 145/21). Skarżący może bowiem zatrudnienie podjąć w każdym momencie, ale nie podejmuj go z powodu rozmiaru opieki nad niepełnosprawną matką. Sprawowanie opieki stanowi więc ewidentną przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 maja 2021 r., III SA/Kr 802/20). Trafnie przy tym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 758/14, który wprawdzie dotyczy specjalnego zasiłku opiekuńczego to jednak przesłanki jego uzyskania są ukształtowane identycznie z przesłankami uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, stwierdzono, że rezygnacji z zatrudnienia należy rozumieć jako niewykonywanie pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, który tego wymaga. Nie prowadzenie więc przez skarżącą gospodarstwa rolnego od 1998 r. nie może być więc samoistną przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie zakres czynności opiekuńczych, które faktycznie uniemożliwiają podjęcie aktywności zawodowej.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela przy tym poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z 18 maja 2021 r. (I OSK 275/21, LEX nr 3279929), iż prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Gdyby bowiem zaakceptować powyższy pogląd przesłanka nie podejmowania zatrudniania wyrażona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. byłaby pozbawiona desygnatów. Z kolei proces interpretacji nie można doprowadzić do tego, że część normy nie będzie miała żadnego znaczenia prawnego i będzie miała charakter pusty. Co więcej, wymaganie od osoby występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wcześniejszego zatrudnienia i rezygnacji z niego właśnie celem sprawowania opieki, doprowadziłoby do sytuacji, że takie osoby podejmowałyby miesięczne zatrudnienie, tylko po to, aby zaraz wypowiedzieć umowę o pracę z uwagi na niemożność pogodzenia zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki. Stąd w licznych orzeczeniach podkreśla się, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej, lecz wystarczy, by jej nie podjęła z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 12 października 2021 r., I OSK 493/21, LEX nr 3336366). Także Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się, iż również status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, czy też bez, nie ma jakiegokolwiek wpływu na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej (Wyrok NSA z 23 lutego 2022 r., I OSK 1144/21, LEX nr 3333856).

Oddalenie skargi skarżącego nastąpiło jedynie z powodu posiadania przez niego rodzeństwa, które jest w tym samym stopniu co on zobligowane do sprawowania opieki nad ich matką, a sam skarżący przyznał, że nie ma obiektywnych przeszkód, które by sprawowanie tej opieki uniemożliwiały. W związku z tym brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy nie podejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki. Rodzeństwo powinno bowiem podzielić się opieką w ten sposób, aby każde z nich mogło jednocześnie pracować, zwłaszcza że są to cztery osoby. Jeżeli z kolei któreś z nich nie chce sprawować osobistej opieki może finansowo wspierać tego, który się tej osobistej opieki podejmie.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.