Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1154/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i ust. 3a art. 30
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 107 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 3 ust. 1, 6
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Anna Tymowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2010 r. przy udziale - sprawy ze skargi D. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę [...] złotych (słownie: [...] złotych) na rzecz strony skarżącej tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. utrzymał w mocy skierowaną do D.K. decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...], którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł za wskazane miesiące w latach 2002 – 2004 na:

1) części finansowanej przez płatnika składek:

- ubezpieczenie społeczne – [...] zł,

- ubezpieczenie zdrowotne – [...] zł,

- na Fundusz Pracy – za [...] 2003 r. - [...] zł,

i odsetek liczonych na dzień [...] 2009 w kwocie łącznej [...] zł oraz kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

2) odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych:

- na FUS w kwocie [...] zł,

- na FUZ w kwocie [...] zł,

3) umorzono postępowanie w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek.

Powyższe rozstrzygnięcia oparte zostały o art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., zwanej dalej w skrócie u.s.u.s.) oraz art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., w skrócie Kpa).

Okoliczności sprawy według posiadanych przez Sąd akt przedstawiały się następująco.

Dnia [...] 2009 r. skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od [...] 2001 r. do czerwca 2004 r. Uzasadniając wniosek D. K. wskazał, że zaległości powstały w ciągu ostatniego okresu jego działalności, kiedy to dotknęła go choroba psychiczna. Cechuje się ona częstymi nawrotami i powoduje niemożność prowadzenia działalności gospodarczej, a także innej pracy zarobkowej. Aktualnie pozostaje na zasiłku dla bezrobotnych, który wynosi [...] zł i nie jest w stanie spłacać zaległych składek ani odsetek. Nie posiada żadnego majątku, pozostaje w stałym leczeniu farmakologicznym i terapeutycznym oraz ma na utrzymaniu dwoje uczących się dzieci.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uznał powyższych argumentów za wystarczające od umorzenia należności, czemu dał wyraz w decyzji nr [...] z dnia [...] 2009 r.

Motywując odmowę umorzenia należności ZUS wskazał w pierwszej kolejności na ustawowy zakaz umarzania składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek wynikający z art. 30 u.s.u.s. Uznał zatem, że w tej części postępowanie jest bezprzedmiotowe i na zasadzie art. 105 ust. 1 Kpa postępowanie umorzył.

Ponieważ warunkiem umorzenia należności z tytułu składek w pozostałej części jest całkowita nieściągalność należności oraz w przypadku składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek ważny interes osoby zobowiązanej do ich płacenia, organ przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe. Analiza dokumentacji zgromadzonej w sprawie umorzenia należności wykazała, iż nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 1 powołanej ustawy, tj. nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności wymieniona w ust. 3 tego przepisu, bowiem na tle zgromadzonego materiału dowodowego nie można przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, iż zadłużenie wobec ZUS nie może zostać wyegzekwowane. Również stan majątkowy i sytuacja rodzinna wnioskodawcy nie uzasadnia umorzenia zaległych składek. Organ wskazał na fakt pobierania przez skarżącego od [...] 2009 r. zasiłku dla bezrobotnych w kwocie [...] zł miesięcznie, pozostawanie w stosunku zatrudnienia do [...] 2008 r., zniesioną od [...] 2005 r. wspólność majątkową z żoną E., posiadanie na utrzymaniu dwójki dzieci w wieku 19 i 20 lat. Organ podkreślił również fakt, iż od 1993 r. skarżący choruje, leczy się psychiatrycznie i kilkakrotnie przebywał w szpitali na leczeniu. Zamieszkuje wspólnie z teściami i partycypuje w kosztach utrzymania domu w wysokości [...] -[...] zł. Podkreślono, że wnioskodawca jest zadłużony u osób fizycznych i innych instytucjach na kwotę łączną [...] zł jednakże oświadczenie to nie zostało poparte żadnymi dowodami. Posiada zadłużenie w kwocie [...] zł z tytułu podatku dochodowego. Nie korzysta z pomocy opieki społecznej, nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomości, ale prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne w ramach, którego uregulowane zostały koszty egzekucyjne w kwocie [...] zł. To ostatnie ustalenie spowodowało, że organ uznał, iż nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. dalej organ podkreślił, że wnioskodawca nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Co prawda udowodnił przewlekłą chorobę ale nie wykazał, że uniemożliwia ona podjęcie zatrudnienia i oświadczył, że chce być w przyszłości "przykładnym płatnikiem" nadto nie złożył niezbędnych oświadczeń o ponoszonych wydatkach, a to powoduje, że organ nie może dokonać rzetelnej oceny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb wnioskodawcy i jego rodziny w przypadku opłacenia zaległych należności.

Wobec tego – zdaniem organu I instancji – ponieważ nie stwierdzono faktu całkowitej nieściągalności rozumianej jako brak możliwości skutecznego odzyskania należności przez ZUS odmówiono umorzenia wnioskowanych zaległych należności. Dodatkowo organ podniósł, że podstawę prawną do wydania decyzji w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek stanowi art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten, regulujący podstawy instytucji umorzenia należności składkowych, jest przepisem opartym na tzw. uznaniu administracyjnym polegającym na tym, że nawet w przypadku wystąpienia okoliczności w nim określonych Zakład nie jest bezwzględnie zobowiązany umorzyć zaległości składkowe. Przepis ten ma charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest płacenie składek w sposób i w terminach przewidzianych przez prawo. Jedynie nadzwyczajne, wyjątkowe okoliczności mogą być przyczyną odstępstwa od tej zasady.

D. K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podkreślając że ze względu na nawrót choroby utracił pracę i jego sytuacja finansowa jest trudna. Nie płaci nawet alimentów.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję nr [...] organu I instancji z [...] 2009 r. Jako podstawę prawną wskazano art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa.

Organ wskazał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniesiona została kwestia trudnej sytuacji finansowej z pogorszenia jego stanu zdrowia, którą to okoliczność organ uznał za niesporną jednakże jego zdaniem nie wyklucza ona osiągania przez skarżącego dochodów z tytułu zatrudnienia i możliwości spłaty zadłużenia. Podkreślono, ze dokonano ponownej analizy zgromadzonego materiału dowodowego, który nie uległ zmianie od daty wydania decyzji organu I instancji mimo wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia dokumentacji ekonomiczno finansowej.

Ponieważ potwierdzono, że zadłużenie objęte wnioskiem obejmuje również składki w części finansowanej przez ubezpieczonych, których umorzenie ustawodawca wykluczył zapisem art. 30 u.s.u.s. organ uznał, że umorzenie postępowania w tej części było zasadne. Również za zasadną uznał odmowę umorzenia zaległych należności w pozostałej części objętej wnioskiem. Uznał, ze nie została spełniona żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., który to zapis jest katalogiem zamkniętym. Nadto zgromadzony materiał dowodowy nie wykazał również "ważnego interesu osoby zobowiązanej" jakiego wymaga zapis rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Organ podkreślił, że ponieważ w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Urząd Skarbowy w M. w ramach, którego uregulowane zostały koszty egzekucyjne w kwocie [...] zł brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Również wnioskodawca nie wykazał ważnego interesu osoby zobowiązanej wskazanej w powyższym rozporządzeniu. Organ odwoławczy podzielił w tym zakresie ustalenia i oceny zawarte w decyzji organu I instancji. Uznał, że przewlekła choroba na którą cierpi wnioskodawca nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia a brak udokumentowania ponoszonych wydatków na utrzymanie wnioskodawcy i jego rodziny pozwalał na dokonanie oceny aktualnej sytuacji materialno-rodzinnej wnioskodawcy, w szczególności w kontekście pozbawienia jego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb w przypadku spłaty zadłużenia. Jednocześnie organ zauważył, że zadłużenie, od czasu wydania decyzji z dnia [...] r. nie uległo zmianie.

W konkluzji organ stwierdził, że decyzje w sprawach umorzenia podejmowane są w ramach uznania administracyjnego i ZUS nie jest zobligowany do umorzenia należności. Nawet ustalenie, że istnieją przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika nie zobowiązują ZUS do wydania decyzji uwzględniającej żądanie strony a stanowią jedynie warunek konieczny do rozważenia takiej możliwości. Umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i mogą go uzasadniać wyjątkowe okoliczności a zatem, takie na które płatnik nie miał wpływu lub które były niezależne od sposobu jego postępowania, podważające w sposób istotny warunki egzystencji płatnika i jego rodziny.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach D. K. nie zgodził się z wydanym rozstrzygnięciem o odmowie umorzenia zaległych należności. Podkreślił, że spełnia przesłanki pozwalające na ich umorzenie, w szczególności te wskazane w rozporządzeniu wykonawczym. Podkreślił, że jego przewlekła choroba a właściwie jej nawroty nie dają mu gwarancji stałego zatrudnienia i spłaty zadłużenia. Nie posiada żadnego majątku i ciąży na nim obowiązek łożenia na utrzymanie dwójki studiujących dzieci oraz ponoszenia kosztów zamieszkania w domu będącym własnością teściów. Aktualnie od [...] 2009 r. pracuje i zarabia ok. [...] zł brutto ale dochody te nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę organ, wnosząc o jej oddalenie, potrzymał wcześniej prezentowane argumenty podkreślając długotrwałość nieopłacenia należnych składek. Dodatkowo, podniósł że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w myśl przepisów art. 66 i nast. ustawy jest państwową jednostką organizacyjną, której najważniejsze zadanie stanowi realizacja przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych, a zwłaszcza ściąganie należnych składek na ubezpieczenia, zarządzanie nimi oraz wypłata świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Ze względu na powyższe Zakład musi uwzględnić nie tylko słuszny interes ubezpieczonego, ale także interes społeczny, rozumiany jako prawa wszystkich ubezpieczonych, którzy płacą regularnie składki i nie powinni ponosić konsekwencji braku zapobiegliwości płatników, którzy nie wywiązują się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna aczkolwiek z innych przyczyn niż zostały w niej wskazane.

Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Oznacza to, iż ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, powoduje uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 p.p.s.a.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w skardze, jak również stwierdzić nieważność mimo, że skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego aktu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Mendek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2006, s. 299). Oznacza to, że Sąd bierze pod uwagę każde naruszenie prawa, także to nie kwestionowane przez stronę.

Zdaniem składu orzekającego w sprawie niniejszej za uchyleniem zaskarżonej decyzji przemawia brak rzetelnej i obiektywnej oceny ustaleń dotyczących zaistnienia podnoszonych przez skarżącą okoliczności, a w konsekwencji uznanie braku przesłanki całkowitej nieściągalności należności, a także wykluczenia występowania w niniejszej sprawie przypadku uzasadniającego ich umorzenie. Nadto umorzenie postępowania w części składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne finansowanej przez ubezpieczonych bez określenia ich wysokości i uwzględnieniu tej kwoty przy ocenie "ważnego interesu osoby zobowiązanej".

Jeżeli chodzi o prawną podstawę zaskarżonej decyzji, to należy wskazać, że przepis art. 28 ustawy dopuszcza możliwość umarzania składek przez ZUS w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a ustawy.

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 ustawy, podkreślenie Sądu).

Zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty, nie wyklucza to jednak możliwości umorzenia tylko części zadłużenia, np. zaległych odsetek.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (podkreślenie Sądu). Należy podkreśli, że powyższy katalog nie jest zamknięty, czego dowodzi użyty przez ustawodawcę zwrot "w szczególności".

Niewątpliwie decyzja wydana na podstawie wyżej powołanych przepisów oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Nie prowadzi to jednak do rezygnacji ani z konieczności dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, ani z konieczności oparcia rozstrzygnięcia o argumentację bazującą na prawnych i faktycznych przesłankach i przedstawienia jej w uzasadnieniu decyzji, stosownie do art. 107 § 3 Kpa, mającego w związku z art. 123 u.s.u.s. zastosowanie do działań organów w niniejszej sprawie.

Przybliżając stan faktyczny rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że skarżący podnosił - zarówno we wniosku, jak i w odwołaniu oraz w skardze - okoliczności, które – jego zdaniem - uniemożliwiają mu spłatę zaległych należności, a które jednocześnie dowodzą o całkowitej nieściągalności.

Zdaniem Sądu orzekającego organ administracyjny pominął w swoich wywodach ocenę wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. oraz pkt 1 i 3 § 3 przepisów wykonawczych chociaż w aktach sprawy zostały one udokumentowane. Dowodzi tego twierdzenie, że mimo prowadzonego postępowania egzekucyjnego przez Urząd Skarbowy w M. wysokość zaległości nie uległa zmianie od [...] 2009 r. a wyegzekwowano jedynie w drodze dobrowolnej wpłaty koszt egzekucyjne w łącznej kwocie [...] zł (wpłaty [...] i [...] 2009 r.) oraz kwotę [...] zł w dniu [...] 2008 r. Nadto organ ustalił, iż wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, ciąży na nim obowiązek alimentacyjny na dwójkę uczących się dzieci, obowiązek spłaty zadłużenia w podatku od osób fizycznych za [...] 2004 r. w kwocie [...] zł, obowiązek spłaty składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne finansowanych przez ubezpieczonych za okres [...] 2002, [...] 2003 r. od [...] do [...] 2004 r. oraz [...] 2003 do [...] 2004 r. w łącznej kwocie [...] zł ([...] + [...], wyliczenie Sądu) i mimo to stwierdził, że wnioskodawca nie udokumentował wskazanego w oświadczeniu zadłużenia na rzecz osób fizycznych i instytucji. Sąd orzekający stoi na stanowisku, że wykazane zadłużenie na rzecz US w M. oraz ZUS nie podlegające umorzeniu oraz obowiązek alimentacyjny na rzecz uczących się dzieci jest właśnie tym zadłużeniem, o którym mówi wnioskodawca w oświadczeniu. Bezspornym jest, że wnioskodawca od [...] do dnia [...] 2008 r. pozostawał w stosunku pracy z wynagrodzeniem brutto [...] zł (netto [...] zł). Ze względu na nawrót choroby, którą stwierdzono (leczy się od 1993 r.) decyzją Powiatowego Urzędu Pracy w M. od [...] 2009 r. został uznany za osobę bezrobotną i uprawnioną do pobierania zasiłku w kwocie [...] zł miesięcznie. Okoliczności tej organ nie kwestionuje. Wręcz przeciwnie uznaje, że wnioskodawca cierpi na przewlekłą chorobę (chorobę alkoholową), ale uznaje, że nie jest to choroba pozbawiająca go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Bezspornym jest zatem, że trafnie organ w decyzjach obu instancji uznaje, że w dacie ich wydania skarżący był osobą bezrobotną, korzystającą z pomocy społecznej w postaci zasiłku dla bezrobotnych w kwocie [...] zł, a zaległe należności powstały w związku z prowadzoną w latach 1999 do [...] 2004 r. z przerwą w okresie od [...] 2000 r. do [...] 2001 r. działalnością gospodarczą. Zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej nastąpiło z dniem [...] 2004 r. Przyznał, także że skarżący nie posiada majątku z którego można egzekwować należności, gdyż nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości. Wskazał na prowadzenie egzekucji przez Urząd Skarbowy w M. dotyczące zadłużenia za [...] 2002 r. , [...] 2003 r. oraz od [...] 2003 do [...] 2004 r., jednakże z porównania zapisów zadłużenia na k. 82 akt wynika, że czynności te mogą dotyczyć należności finansowanych przez płatników jak i składek ubezpieczonych. W aktach sprawy nie ujawniono tytułów wykonawczych, które wszczęły przedmiotowe postępowanie i tym samym nie wykazano, których należności one dotyczą. Nie prowadzono egzekucji własnej ani sądowej a mimo to uznano, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności. Sąd orzekający nie podziela powyższego poglądu, gdyż pozostaje on w sprzeczności z ustaleniami dowodowymi. Fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie dowodzi jego skuteczności, a w szczególności, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Wręcz przeciwnie organ wykazał, ze w toku egzekucji uzyskano tylko kwotę kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł. ustalenie to wskazuje na spełnienie przesłanki całkowitej nieściągalności zaległych należności.

Należy wskazać, że na wnioskodawcy ciążą także zaległości podatkowe i zaległości z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych, które wygasną jedynie przez zapłatę lub przedawnienie. Trafnie wskazał organ, iż do tych ostatnich składek nie mają zastosowania przepisy art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Innymi słowy nie podlegają one umorzeniu. Należy jednak zaznaczyć, że organ I instancji umarzając postępowanie w tej części winien wskazać konkretnie jakich kwot ono dotyczy i z jakiego tytułu. Zarówno organ I jak i II instancji nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń a wskazał tylko na podstawę prawną umorzenia postępowania w tej części, co czyni decyzje nieczytelną i niezrozumiałą, a także nie odpowiadającą wymogom art. 107 § 3 Kpa. Niemożność umorzenia tychże składek i bezwzględny obowiązek ich zapłaty rzutuje na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy składek finansowanych przez niego jako płatnika składek. W pierwszej kolejności organ winien egzekwować składki ubezpieczonych, a w następnej kolejności finansowane przez płatnika. Nadto w przypadku wnioskowania przez zobowiązanego o umorzenie całej kwoty zaległych należności na ubezpieczenie społeczne organ winien rozważyć spełnienie żądania w ograniczonym zakresie, np. umorzenie zaległych odsetek lub ich części. W przedmiotowej sprawie kwota należności za ubezpieczonych wynosi łącznie [...] zł, a finansowanej przez płatnika wynosi: - z tytułu składek [...] zł, odsetek liczonych na dzień złożenia wniosku [...] zł. Kwota odsetek od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych [...] zł (wyliczenia Sądu). Organ dokonując zatem oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy winien mieć na względzie realność spłaty całego jego zadłużenia, a tego nie uczynił.

Powyższe stwierdzenie nie pozostaje w sprzeczności z faktem podjęcia przez skarżącego z dniem [...] 2009 r. pracy na czas określony z wynagrodzeniem [...] zł netto, gdyż okoliczność ta nie była znana organowi w dacie wydania decyzji z [...] r. Ujawniona została przez skarżącego na etapie wniesienia skargi i wniosku o prawo pomocy podobnie jak dokumenty obrazujące koszty utrzymania budynku zajmowanego wspólnie z żoną dziećmi oraz teściami.

Należy podkreślić, że z akt sprawy wynika, iż sytuacja majątkowa skarżącego uległa zmianie, jednakże ze względu na stan zdrowia trudno uznać, że jest to poprawa stała. Nie można także pomijać wzrost zadłużenia alimentacyjnego, który to obowiązek ciąży na wnioskodawcy z mocy prawa za okres pozostawanie bez pracy.

Dalej skarżący wskazuje na swoją trudną sytuację finansową, która zdaniem organu odwoławczego budzi wątpliwości wobec przedstawionych dowodów potwierdzających ten fakt a właściwie braku dowodów potwierdzających refundacje kosztów zamieszkania. Wątpliwości wynikają z faktu zamieszkiwania wnioskodawcy w budynku stanowiącym własność teściów, braku sądowego obciążenia alimentacyjnego i pozostawaniu w rozdzielności majątkowej z żoną przy jednoczesnym braku rozwodu czy separacji oraz domniemania prowadzenia wspólnego gospodarstwa. Pomimo tych wątpliwości organ administracyjny nie podjął jednak, żadnych działań, aby wykazać, że twierdzenia wnioskodawcy nie odpowiadają prawdzie.

Skarżący załączył szereg zaświadczeń lekarskich wskazujących na nawroty choroby, a tym samym wskazujących na brak ciągłości zatrudnienia i osiągania stałych dochodów, a to powoduje, że została spełniona przesłanka przewlekłej choroby pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z § 3 pkt 3 rozporządzenia.

Organ nie zanegował, iż skarżący w okresie objętym postępowaniem osiągał dochody miesięczne w kwocie [...] zł z tytułu zasiłku dla bezrobotnych. Nie ustalił czy kwota ta wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy. Całkowicie tą okoliczność w swoich rozważaniach pominął a były to jedyne dochody osiągane przez wnioskodawcę.

Sąd wskazuje, że stosowanie do art. 123 u.s.u.s. w sprawach w niej uregulowanych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Dodatkowo art. 84 ust. 4 ustawy stanowi, że do kierowanego do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Oznacza to, że ZUS powinien respektować proceduralne wymogi dotyczące postępowania administracyjnego wynikające z Kpa.

Stosownie do art. 77 tej ustawy, wyrażającego zasadę prawdy obiektywnej na organ administracji publicznej nałożony został obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, przy czym obowiązek ten należy rozumieć w ten sposób, że organ albo czyni to z własnej inicjatywy, jeżeli uważa za konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, albo gromadzi w aktach sprawy dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego to organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy", aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Organ nie może uchylić się od dokonania oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności aktualnej sytuacji ekonomiczno finansowej wnioskodawcy, jak to uczynił w niniejszej sprawie. Zawarte w uzasadnieniu decyzji stwierdzenie o braku pełnej dokumentacji ekonomiczno-finansowej, przy jednoczesnym wskazaniu jej braków uniemożliwiające dokonanie aktualnej sytuacji materialnej rodzinnej wnioskodawcy należy uznać za chybione. Skarżący przedłożył bowiem decyzję o przyznaniu mu zasiłku dla bezrobotnych, postanowienie sądu o zniesieniu wspólności majątkowej, stwierdzeniu przewlekłej choroby, zaświadczenie o uczeniu się dzieci i kosztów zamieszkania jakie winien uiszczać teściom w kwocie od [...] do [...] zł. nadto organ pismem z [...] 2009 r. wezwał wnioskodawców do udokumentowania okoliczności zaistniałych po [...] 2009 r., na które skarżący nie odpowiedział. Nowe okoliczności ujawnił na etapie skargi, ale z zaświadczenia o zatrudnieniu wynika, że pracę podjął z dniem [...] 2009 r., a zatem po upływie terminu wyznaczonego wezwaniem. Tym samym ustalenia dowodowe będące przedmiotem oceny organu ponownie rozpatrującego wniosek o umorzenie zaległych należności były tożsame jak organu I instancji.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela poglądu, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (dochód w postaci zasiłku dla bezrobotnych w kwocie [...] zł), nie pozwalał na uznanie, że opłacenie należności z tytułu "nieopłaconych składek" pozbawiłyby wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Należy również przypomnieć, że obowiązująca zasada dwuinstancyjności postępowania powoduje, iż nie wystarcza, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Nie można uznać także za prawidłowe posiłkowanie się przy wydaniu decyzji przez organy obu instancji opiniami wydanymi przez Komisję, której skład jest tożsamy (opinia z 29 kwietnia 2009 r. – k. 82, jak i z 23 lipca 2009 r. – k.110).

Orzeczenie organu II instancji jest bowiem równoważne pierwszoinstancyjnemu, nie ustępując mu w zakresie ciążącego na organie obowiązku rozstrzygnięcia sprawy. Organ odwoławczy winien sprawę rozpatrzyć nie tylko z punktu widzenia kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, ale nadto rozpoznać sprawę merytorycznie, uwzględniając zgłoszone w toku postępowania, w tym również w odwołaniu żądania, zajmując w tej kwestii odpowiednie stanowisko w wydanej przez siebie decyzji. Zasada dwuinstancyjności jest spełniona dopiero po "przeprowadzeniu dwukrotnie merytorycznego postępowania, by dwukrotnie oceniono dowody, w sposób rzeczowy i poważny przeanalizowano wszelkie argumenty i opinie, i w konsekwencji doprowadzono do wydania takiego rozstrzygnięcia, które najlepiej odpowiadać będzie prawu, interesowi publicznemu i słusznym interesom strony" (uzasadnienie uchwały SN z dnia 1 grudnia 1994 r., III AZP 8/94, OSNP 1995 Nr 7, poz. 82).

Podkreślić jednak należy, iż z uwagi na uznanie przez organ trudnej sytuacji skarżącego, kluczowym zadaniem organu odwoławczego było poddanie analizie i ocenie kwestii, czy wyegzekwowanie od zobowiązanej przedmiotowych należności nie tylko jest możliwe, ale czy pozostanie w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela (por. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267).

Tym samym dokładnego rozważenia wymagały argumenty podnoszone przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego, takie czasowe możliwości podjęcia zatrudnienia ze względu na sytuację zdrowotną. Dochód za 2007 r. wynosił [...] zł, za rok 2008 – [...] zł brutto. Istotna jest również ocena wysokości niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego [...] -[...] zł, w zestawieniu z wysokością osiąganych dochodów od [...] 2009 r. – [...] zł miesięcznie, brak majątku ruchomego i nieruchomego pozwalającego na wyegzekwowanie należności, czy utrata możliwości zaspokojenia własnych podstawowych potrzeb bytowych czy mieszkaniowych.

Z akt sprawy nie wynika jednoznacznie, czy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z pozostałymi członkami rodziny czy tylko korzysta z mieszkania. Organ wskazując na brak przesłanki całkowitej nieściągalności nie wskazuje jednocześnie z czego może i będzie dochodzić swoich należności.

Regulacja zawarta w art. 107 § 1 Kpa, ustanawia - obok innych wymogów decyzji - obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę - w ramach motywowania podjętej decyzji - jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania, odzwierciedlenie tego winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji. Brak odniesienia się przez organ rozstrzygający sprawę do podnoszonych przez stronę zarzutów stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2005r. III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546).

Należy podkreślić, że organ odwoławczy nie odniósł się do argumentacji skarżącej o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 ustawy, a wręcz przeciwnie wskazał, że nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 1. Nie wyjaśnił też dlaczego wskazane postanowienia organów egzekucyjnych są niewystarczające do uznania całkowitej nieściągalności zaległych należności. Jak również nie rozważył czy nie zachodzi w niniejszej sprawie uzasadniony przypadek z art. 28 ust. 3a ustawy, a w szczególności wskazany w § 3 pkt 1 i 3 lub inne okoliczności nie wymienione w tym rozporządzeniu a uzasadniające umorzenie zaległych należności we wnioskowanym zakresie czy tylko zaległych odsetek. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że należności te są wymagalne od 2004 r. (ostatnie składki dotyczą [...] 2004 r.).

Reasumując powyższe Sąd stwierdza, że wskazane mankamenty przyjętej przez organ argumentacji oraz braki uzasadnienia decyzji zaważyły na rozstrzygnięciu Sądu. Organ nieprzekonująco przedstawiając argumenty wykroczył poza zakres uznania administracyjnego, a taki stan rzeczy – w powiązaniu z niewyjaśnieniem wszystkich przesłanek – należy uznać za spełnienie hipotezy art. 145 § 1 lit. a i c p.p.s.a., obligujące Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Wobec tego Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozstrzygając sprawę powinien rozważyć, czy w istocie zachodzi możliwość poniesienia przez skarżącą ciężaru uiszczenia należności z tytuł przedmiotowych składek w całości lub części, bazując na miarodajnych sprawdzonych przesłankach wynikających z art. 28 ust. 2 i ust. 3a ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, traktowanych jako obowiązujące przepisy prawne, a nie przepisy, które poprzez wskazanie na uznanie administracyjne można pominąć. Ewentualna zasadność odmowy umorzenia należności z tytułu przedmiotowych przesłanek poparta miarodajnymi ustaleniami, powinna być bowiem wykazana w uzasadnieniu decyzji w sposób przekonujący. Nadto w sposób czytelny winna być określona wysokość składek objętych ustawowym zakazem umorzenia z art. 30 u.s.u.s. co do których postępowanie zostało umorzone.

Działając na zasadzie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie [...] ([...] zł koszty pełnomocnika + opłata pełnomocnictwa [...] zł) chociaż strona była reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu.