Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 225/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Asesor WSA Maja Pietrasik (spr.), Protokolant: Starszy asystent sędziego Robert Daduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2024 r. sprawy ze skargi I. G. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni z dnia 15 lutego 2024 r. nr 9011-2024-000038 w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 lutego 2024 r. Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Bytowie z dnia 28 kwietnia 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021, wydaną wobec I. G.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Bytowie decyzją z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr 0202-2023-006222, działając na podstawie art. 5-6 i art. 24 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1775), dalej zwanej także jako "ustawa o płatnościach bezpośrednich", oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 775), dalej jako: "k.p.a.", art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE. L 1995.312.1), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 2988/95", art. 60 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1306/2013", art. 11 ust. 4, art. 41 ust. 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UEL 347 z 20.12.2013, str. 608 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1307/2013", orzekł o odmowie przyznania I. G. (zwanej dalej także "stroną", "skarżącą") płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021.

Organ stwierdził, że doszło do sztucznego stworzenia warunków do uzyskania korzyści finansowych poprzez fikcyjny podział gospodarstwa rolnego B. G. (ojca I. G. oraz M. G.), w następstwie czego wyodrębniono dwa kolejne podmioty, w celu zawyżenia przysługującej pojedynczemu rolnikowi kwoty płatności poprzez obejście obowiązujących w prawie krajowym i unijnym ograniczeń kwotowych i powierzchniowych.

Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Gdyni, po rozpatrzeniu odwołania I. G. decyzją z dnia 21 lutego 2024 r. nr 9011-2024-000038 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy - po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania przed organem pierwszej instancji, podaniu zarzutów i argumentacji podniesionej w odwołaniu oraz po przytoczeniu regulacji prawnych znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie - wskazał, że w pierwszej kolejności przenalizować należało schemat rejestracji poszczególnych podmiotów w systemie informatycznym producentów, o którym mowa w art. 2 ustawy o ewidencji producentów i w jaki sposób występowali oni z wnioskami o przyznanie płatności.

Odnotowano, że B. G. wystąpił o wpis do ewidencji producentów jako producent rolny w dniu 7 kwietnia 2004 r. wskazując jako adres zamieszkania - ul. [...], [...]. W dniu 19 listopada 2014 r. złożył wniosek w celu zmiany danych, w którym wskazał, iż pozostaje w związku małżeńskim. W latach 2004-2015 B. G. samodzielnie ubiegał się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności ONW systematycznie zwiększając powierzchnię deklarowanych gruntów rolnych, która początkowo wynosiła ok. 3 ha, stopniowo wzrastając do ponad 50 ha w 2007 r., ponad 100 ha w roku 2011 i która w roku 2015 osiągnęła wartość 313,65 ha. W kolejnych latach, gdy indywidualne wnioski zaczęły składać jego dzieci, powierzchnia działek rolnych wykazywana przez B. G. zaczęła maleć i w roku 2021 wyniosła 162,29 ha.

W dniu 15 czerwca 2016 r. niepełnoletni wówczas M. G. złożył wniosek o wpis do ewidencji producentów jako producent rolny, wskazując jako pełnomocnika B. G. Zarówno wnioskodawca, jak i reprezentant określili jednakowy adres zamieszkania - ul. [...], [...]. Jako rachunek bankowy wskazano konto należące do B. G. M. G. uzyskał pełnoletniość w dniu 5 kwietnia 2020 r., ale dopiero w zmianie danych złożonej w dniu 12 kwietnia 2021 r. nastąpiło wykreślenie umocowania ojca do występowaniu przed ARiMR w jego imieniu, jak również wskazanie indywidualnego rachunku bankowego, będącego w posiadaniu M. G. Powierzchnia gruntów rolnych zadeklarowana przez M. G. w pierwszym wniosku o przyznanie płatności złożonym w roku 2016 wyniosła 159,37 ha. W latach 2017-2018 uległa na zmniejszeniu do ok. 60 ha, by w kolejnych latach wzrosnąć i osiągnąć 142,45 ha w roku 2020.

I. G. wystąpiła z wnioskiem o wpis do ewidencji producentów w dniu 11 maja 2017 r. Jako pełnomocnika wskazała B. G., jako opiekuna osoby małoletniej, podając również jego rachunek bankowy, a także wspólny adres zamieszkania - ul. [...], [...]. Wykreślenie reprezentanta oraz wskazanie rachunku bankowego I. G. nastąpiło na podstawie wniosku dotyczącego zmiany danych w ewidencji producentów złożonego w dniu 6 października 2021 r. I. G. od 2017 deklarowała grunty o powierzchni wynoszącej około 150 ha.

W dniu 23 maja 2022 r. zarówno I. G., jak i M. G. dokonali zmiany danych w ewidencji producentów w zakresie danych adresowych, zgodnie wskazując nowy adres zamieszkania - ul. A.[...], [...]. Miejsce to znajduje się w odległości ok. 60 km od najbliższych deklarowanych przez nich działek rolnych. W dniu 21 lutego 2023 r. M. G. zgłosił kolejną zmianę danych adresowych, wskazując jako adres zamieszkania - ul. F. [...],[...], przy czym adresem do korespondencji pozostał w G. W dniu 27 lutego 2023 r. I. G. także dokonała zmian, deklarując ul. F. [...] jako swój adres zamieszkania, jednocześnie podając adres do korespondencji ul. [...], [...].

Organ odwoławczy stwierdził, że tak przeprowadzony podział nosi wyraźne znamiona sztuczności. Przekazanie gruntów rolnych o znacznej powierzchni niepełnoletnim dzieciom było nieuzasadnione. Zarówno I. G., jak i M. G. w latach złożenia pierwszych wniosków o płatności, tj. w 2017 i 2016 r. mieli po 14 lat. Wątpliwym jest, aby w tak młodym wieku byli oni w stanie samodzielnie i niezależnie prowadzić działalność rolniczą na własny rachunek i odpowiedzialność, każde z nich na gruntach o powierzchni około 150 ha. Program dedykowany pomocy w rozpoczynaniu działalności gospodarczej przez młodych rolników zakłada, by osoba ubiegająca się o tę płatność miała ukończone 18 lat.

W istniejącym porządku prawnym istnieje wiele instrumentów, za pomocą których rodzice mogą zabezpieczyć przyszłość swoich dzieci, ale z pewnością nie należą do nich płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, czy też PROW 2014-2020, te bowiem przyznawane są rzeczywistym użytkownikom gruntów rolnych prowadzącym działalność rolniczą, a nie tylko formalnym posiadaczom gruntów rolnych.

Organ odwoławczy zestawiając w formie tabelarycznej wysokość płatności w ramach systemów wparcia bezpośredniego - obliczone w oparciu o powierzchnie deklarowane - jakie przysługiwałyby łącznie oraz w podziale na 3 wnioski, z uwzględnieniem współczynnika korygującego, wskazał że istotne zwiększenie możliwej do uzyskania kwoty pomocy występuje w ramach płatności redystrybucyjnej, którą, po podziale gospodarstwa, można przyznać stronom jeszcze dwukrotnie, co przekłada się na wzrost płatności o kwotę 9814,66 zł. Organ zauważył, że składając wnioski wyłącznie we własnym imieniu, B. G. nie byłby uprawniony do uzyskania płatności dla młodego rolnika, o którą ubiegał się M. G. i I. G. Odnotowano przy tym, że w oparciu o ograniczenia, co do maksymalnie 5-letniego okresu otrzymywania płatności dla młodych rolników (art. 50 ust. 5 rozporządzenia nr 1307/2013), wsparcia tego w 2021 r. nie otrzymałby także M. G. Natomiast otrzymałaby je I. G. w wysokości 15188,76 zł.

Łączna korzyść finansowa w zakresie płatności bezpośrednich, wynikająca z parcelacji gruntów wynosi więc 25 796,21 zł, co stanowi zwiększenie o 6,60% łącznej kwoty, jaka przysługiwałaby jednemu podmiotowi.

Organ odwoławczy dodał, że powyższe rozważania wymagają również uwzględnienia płatności w ramach PROW 2014-2020, o które ubiegali się wnioskodawcy. Maksymalnie płatność ONW przyznaje się do powierzchni 75 ha na jedno gospodarstwo, co wynika z § 2 ust. 3 rozporządzenia ONW. Gdyby zatem usankcjonować działania wnioskodawców, to ominięty zostałby maksymalny limit areału - 75 ha, a także zredukowane zostałyby skutki wynikające z degresywności płatności w przedziałach powyżej 25 ha oraz 50 ha oraz z kolejności obliczania płatności w podziale na strefy ONW. Zatem w przypadku płatności ONW, poprzez podzielenie gospodarstwa na trzy odrębne jednostki możliwe byłoby niemal dwukrotne zwiększenie wysokości pomocy o kwotę 20 146,25 zł.

Podobnie rzecz ma się w przypadku płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, która również podlega degresywności oraz ograniczeniom związanym z łączeniem poszczególnych pakietów i wariantów. Zatem także w przypadku płatności RŚK można zaobserwować przekraczający 25% wzrost udzielonej pomocy, gdy pojedyncze gospodarstwo uległo podziałowi, co przekłada się na kwotę w wysokości 31 138,82 zł.

Łączna kwota zyskana w wyniku podziału w ramach dopłat opartych o deklarowane powierzchnię, a więc ww. płatności bezpośrednich, ONW oraz rolno-środowiskowo-klimatycznych wynosi zatem 77 081,28 zł, co jest zwiększeniem dopłat o 14,87% względem przysługujących jednemu gospodarstwu – 518 329,13 zł - i bez wątpienia stanowi wymierną korzyścią finansową.

Wskazano także, że M. G. w 2020 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 i decyzją nr 00446/21/OR08 z dnia 12 lutego 2021 r. uzyskał płatność w wysokości 150 000 zł. Pomoc ta, bez podzielenia gospodarstw, nie przysługiwałaby B. G., który w oczywisty sposób nie spełnia podstawowych warunków jej udzielenia takich jak nieprzekroczenie wieku 40 lat, czy też nieprowadzenie działalności rolniczej w odpowiednim okresie przed złożeniem wniosku.

W ocenie organu odwoławczego, podzielenie jednego gospodarstwa na trzy pozornie odrębne podmioty o niemal identycznej powierzchni świadczy o sztucznym wykreowaniu warunków koniecznych do maksymalizacji kwot dopłat, mających na celu ominięcie limitów płatności ustanowionych przez prawodawstwo krajowe i unijne.

Organ odwoławczy zwrócił także uwagę na konieczność przeanalizowania lokalizacji gruntów rolnych oraz sposobu ich podziału pomiędzy poszczególnymi wnioskodawcami.

Działki ewidencyjne deklarowane przez 3 wnioskodawców położone są w powiecie b., w gminach B., B., C., P., S. oraz T. Są one zlokalizowane na terenach kilkunastu obrębów ewidencyjnych, w okręgu o promieniu ok. 18 km, którego centrum znajduje się w pobliżu miasta B. Grunty są w znacznym stopniu rozporoszone - odległość pomiędzy najbardziej skrajnymi działkami ewidencyjnymi, zlokalizowanymi w obrębach Z., gm. T. oraz M., gm. C. wynosi aż 35 km.

Zwrócono uwagę, że pomimo dokonanej fragmentacji gospodarstwa częstą sytuacją jest deklarowanie terenów położonych w bliskiej odległości przez każdą ze stron. Przykładem są działki usytuowane w obrębie Ż., gdzie w okręgu o promieniu 0,8 km, na obszarze ok. 2 km² występują deklaracje: dwóch działek ewidencyjnych wykazanych przez B. G., dwóch działek ewidencyjnych wykazanych przez I. G. oraz czterech działek wykazanych przez M. G., przy czym działki z wniosków B. G. i M. G. o numerach [...] i [...] przylegają do siebie.

Skrajną ilustracją powyższej tendencji są deklarowane przez ww. osoby działki umiejscowione w obrębie J. o numerach [...] i [...], które nie tylko sąsiadują ze sobą, ale stanowią jednolitą uprawę, co wynika z obrazu ortofotomap z lat 2019 oraz 2021, a także z treści wniosków z kampanii 2021 r., w których oboje producentów wskazało tę samą uprawę - mieszankę zbożową.

Równie jaskrawy przykład stanowią działki ewidencyjne położone w obrębie D. o numerach [...], [...] oraz [...], zadeklarowane osobno przez I. G. i M. G., ale w istocie będące homogeniczną uprawą gryki zwyczajnej, co jednoznacznie potwierdza treść ortofotomap i wniosków z roku 2021.

Organ stwierdził, że nie istnieje żadne racjonalne wytłumaczenie, by grunty stanowiące jedną uprawę rolną, podlegające jednakowym zabiegom agrotechnicznym, wykonywanym w tym samym czasie na całym jej obszarze, uznać za zarządzane niezależnie przez dwie różne osoby.

Poza powyższymi zależnościami, ogólny sposób rozdzielenia gruntów pomiędzy trzech wnioskodawców, nie wykazuje żadnych prawidłowości pod względem racjonalizacji gospodarowania na nich, zwłaszcza pod kątem geograficznym i ekonomicznym, w celu optymalizacji dojazdu do nieruchomości. Podziału nie zorganizowano w ten sposób, by tereny użytkowane przez jednego wnioskodawcę łączyły się w jakiekolwiek większe skupiska np. występujące w danym obrębie ewidencyjnym, co zapewniłoby sprawne zarządzanie i poruszanie się pomiędzy nimi. Duże rozproszenie działek ma zawsze negatywny wpływ na wydajność ich uprawy, jest to tzw. niekorzystny rozłóg gruntów. Im większa jest odległość poszczególnych poletek od ośrodka gospodarstwa, ale także od siebie, tym bardziej spada dzienna i sezonowa wydajność eksploatacyjna poszczególnych agregatów maszynowych.

Grunty rolne nie zostały również rozdysponowane wśród wnioskodawców na podstawie prawa własności. W istocie każdy z podmiotów deklaruje w mniejszej lub większej liczbie działki ewidencyjne będące własnością pozostałych osób. Dla przykładu, I. G. zgłasza do dopłat działkę o numerze [...], będącą własnością B. G. (wraz z małżonką), czy też działki nr [...] i [...], których właścicielem jest M. G. W przypadku B. G. dotyczy to wykazanych w jego wniosku działek o numerach [...], [...] oraz [...], stanowiących własność I. G. Z kolei M. G. zgłasza np. działki nr [...] i [...], których właścicielem jest I. G., a także działki nr [...],[...] i [...], będące własnością jego rodziców, B. G. i K. G.

Zauważono, że grunty nie zawsze są przypisywane trwale i zdarza się, iż na przestrzeni lat część działek pojawia się we wnioskach różnych osób. Taka sytuacja ma miejsce np. w przypadku działek położonych na terenie miasta B. o numerach [...] i [...], które - choć stanowią własność B. G. i małżonki - to były deklarowane: w 2016 roku przez M. G., w latach 2017-2020 przez B. G., a w roku 2021 przez I. G.

Powyższe okoliczności - deklarowanie zwartych, jednolitych pod względem rośliny uprawnej działek rolnych przez dwie osoby, a jednocześnie zupełnie dowolna i losowa lokalizacja gruntów przypisanych do pojedynczych wniosków, jak również pomijanie praw własności oraz swobodne przekazywanie działek w kolejnych latach, zdaniem organu odwoławczego, świadczą o tym, że podział gruntów został wykonany sztucznie, bez żadnego uzasadnienia z punktu widzenia ekonomiki związanej z logistyką i kosztami prowadzenia gospodarstw rolnych. Dowodzi to, że jedyną przesłanką dokonanej fragmentacji było kryterium powierzchniowe - grunty rolne zostały rozdzielone w ten sposób, aby utworzyć trzy gospodarstwa o zbliżonej powierzchni wynoszącej ok. 150 ha, co umożliwiło maksymalizację zysków z dopłat poprzez ominięcie wyznaczonych przez ustawodawcę limitów płatności.

Kolejną przesłanką świadczącą o sztucznym podziale gospodarstwa, w ocenie organu odwoławczego, jest skupienie własności maszyn rolniczych w rękach B. G., przy braku posiadania jakichkolwiek pojazdów, urządzeń przez I. G. i M. G. Sytuacja ta miała miejsce, począwszy od rozpoczęcia wnioskowania i trwała także do 2021 roku, kiedy to - już po zakończeniu sezonu wegetacyjnego, całego cyklu produkcyjnego - dzieci B. G. podjęły pierwsze czynności zmierzające do zakupu jakichkolwiek maszyn rolniczych. M. G. na mocy umowy sprzedaży nr [...] z dnia 20 września 2021 r. nabył siewnik do kukurydzy, a według zapisów umowy sprzedaży z dnia 28 września 2021 r. I. G. zakupiła od ojca ciągnik rolniczy. Niemniej w przypadku obu tych sprzętów zapłata i ich wydanie miały miejsce dopiero w roku 2022, zatem w roku 2021 jedynym właścicielem maszyn rolniczych niezbędnych do prac w gospodarstwie był B. G.

Racjonalnie skompletowany park maszynowy winien zapewnić efektywność produkcji rolnej z uwzględnieniem optymalnych terminów wykonywania poszczególnych prac agrotechnicznych. Maszyny powinny być odpowiednio dobrane z uwzględnieniem areału gospodarstwa, skali produkcji, czy też czynników przyrodniczych. Biorąc pod uwagę niebagatelne powierzchnie gospodarstw I. G. oraz M. G., wynoszące ok. 150 ha gruntów rolnych, nieodpowiednim wydaje się poleganie wyłącznie na maszynach będących w dyspozycji innego rolnika.

Organ zwrócił w tym zakresie uwagę na treść umowy najmu sprzętu rolniczego z dnia 5 kwietnia 2020 r., z której wynika, że maszyny będą wynajmowane wyłącznie w okresach wolnych od prac w gospodarstwie B. G. (§ 2 ust. 2), a zatem prócz niego, korzystać z nich mają jeszcze I. G. i M. G. Park maszynowy każdego gospodarstwa winien umożliwić terminowe wykonanie poszczególnych prac polowych, zapewniając ich jak najwyższą jakość i minimalizując straty. Opóźnienie wykonania zabiegów w stosunku do agrotechnicznie optymalnego terminu powoduje deficyt lub utratę plonu. Właściwa terminowość ma szczególne znaczenie w przypadku uprawy przedsiewnej gleby i siewu, zabiegów chemicznej ochrony roślin, a także zbioru płodów rolnych. Uwzględniając okoliczności, że wszystkie trzy gospodarstwa uprawiają te same gatunki roślin, charakteryzujące się jednakowymi optymalnymi terminami obróbki, i że nierzadko deklarują działki rolne położone w sąsiedztwie, przy czym wszystkie grunty - w ogólnym ujęciu - rozproszone na znacznym obszarze, niewydajne i nieopłacalne byłoby wykorzystanie maszyn w terminach i w sposób, jaki wynika z postanowień umowy najmu, który pierwszeństwo w ich użyciu przyznaje B. G., a dopiero w dalszej kolejności jego dzieciom, które musiałyby oczekiwać na zakończenie prac w gospodarstwie ojca.

Takie użytkowanie maszyn wykluczałoby dochowanie najlepszych terminów prowadzenia prac polowych, czego skutkiem byłyby ubytki w plonach w gospodarstwach I. G. i M. G. Ponadto, biorąc pod uwagę rozłóg, a zatem przestrzenne rozmieszczenie pól, mające znaczny wpływ na czas i odległość dojazdu z miejsca składowania maszyn do kolejnych gruntów, poszczególne maszyny musiałyby wielokrotnie pokonywać te same, nierzadko odległe odcinki, najpierw w celu obróbki gruntów B. G., a następnie ponownie - by uprawiać nieruchomości jego dzieci. To z pewnością byłoby nieopłacalne z punktu widzenia eksploatacji maszyn, ale także ekonomiczne, bo powodowałoby nadmiarowe zużywanie paliwa.

Mając to na uwadze, organ odwoławczy uznał, że ww. umowa najmu z dnia 5 kwietnia 2020 r. została sporządzona wyłącznie w celu stworzenia pozorów posiadania dostępu do odpowiednich maszyn rolniczych przez I. G. i M. G. Co więcej, jej postanowienia nie były zawsze realizowane, a sąsiadujące ze sobą grunty są uprawiane w tym samym momencie, czego przykładem jest kompleks dwóch działek o numerach [...] i [...], które - mimo rozdzielnej deklaracji przez B. G. i M. G. - bezpośrednio przylegają do siebie i uprawiane są jako jedna spójna działka rolna, w jednym terminie, co wynika z obrazu ortofotomapy z 14 lipca 2021 r. przedstawiającej spójny przebieg śladów maszyn rolniczych, jednolitą roślinność.

Powyższe dowodzi sztuczności podziału gospodarstwa, którego części, pozornie zarządzane przez dzieci B. G., nie miały racji bytu bez zapewnienia nieprzerwanego i niezależnego od woli osób trzecich dostępu do odpowiedniego parku maszynowego wraz z odpowiednią infrastrukturą, co umożliwiłoby prawidłowe rolnicze zagospodarowanie gruntów w 2021 r.

Organ odwoławczy dokonał także przeanalizowania kierunku prowadzonej produkcji roślinnej wskazując, że na sztuczność podziału wskazuje także brak jakiegokolwiek rozróżnienia poszczególnych podmiotów ze względu na prowadzoną produkcję roślinną, gdyż w każdym z gospodarstw w roku 2021 powtarzają się uprawy kilku podstawowych gatunków zbóż, takich jak gryka, żyto, pszenżyto, czy też mieszanek zbożowych. Ponadto wnioskodawcy utrzymują ugory, trwałe użytki zielone, bądź też trawy na gruntach ornych.

Jak wynika z zeznań świadków oraz z aneksu nr 1 do umowy najmu sprzętu rolniczego zawartego w dniu 15 maja 2021 r. materiał siewny pochodził ze zbiorów własnych i składowany był łącznie w magazynach znajdujących się w miejscowości N., gdzie trafiała także większość wytworzonych płodów rolnych, co potwierdzili kolejni uczestniczy postępowania. Te były przeznaczone do wysiewu w kolejnym roku lub sprzedawane w niewielkich ilościach podmiotom zewnętrznym, zresztą częstokroć tożsamym.

Zarówno M. G. jak i I. G. w 2021 r. sprzedali ziarno gryki firmie P., J. C., L. S. J., oboje w tej samej ilości 6,73 tony, co - biorąc pod uwagę średni plon gryki z 1 ha wynoszący ok. 1 tony - odpowiada zbiorom z łącznie ok. 13 ha, stanowiącym niewielki ułamek sumarycznego areału tej uprawy, zwłaszcza w przypadku I. G. Ponadto, w przypadku obu osób waga dostarczonego ziarna jest identyczna, co świadczy o tym, że pochodziło ono z pojedynczej dostawy, rozdzielonej po równo na dwie osoby. Wykazywali oni także sprzedaż nieznacznych ilości żyta, pszenżyta i słomy osobom wykonującym prace polowe. M. G., jak i I. G. oboje przedstawili dokumenty (w tym faktury, w których jako nazwę towaru wskazano "PSZENICA 2021") obejmujące sprzedaż pszenicy w roku 2021 w ilości - odpowiednio - 24 tony oraz 29 tony, podczas gdy z żaden z wnioskodawców nie deklarował uprawy tej rośliny w tym roku.

Część plonów służyła także do wysiewu międzyplonów, a każdy z podmiotów wystąpił na tej podstawie o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach pakietu 2 ochrona gleb i wód. Także w tych wnioskach zadeklarowano w znacznym zakresie tę samą mieszankę roślin tworzącą międzyplony, składającą się z gryki, pszenżyta ozimego oraz żyta ozimego, występującą na łącznym areale ok. 160 ha.

Skoro większość materiału siewnego pochodziła ze zbiorów z lat ubiegłych, przechowywanych łącznie, bez możliwości identyfikacji z jakiego gospodarstwa pochodzą, to - zdaniem organu odwoławczego - wykluczona była samodzielność I. G. oraz M. G. w zakresie doboru roślin, jak również decyzyjność co do wykorzystania plonów, skoro w przeważającej mierze były one wykorzystywane na materiał siewny we własnych gospodarstwach, a jedynie w niewielkiej części przeznaczane na sprzedaż.

W odniesieniu do analizy czynnika korzystania z pracowników i usługodawców wskazano, że większość osób, które w 2021 r. wykonywały prace rolnicze na gruntach rolnych deklarowanych przez poszczególnych wnioskodawców, a więc G. T., M. D., M. P., są w rzeczywistości pracownikami B. G., który samodzielnie opłacał ich w formie gotówkowej. Ww. przesłuchani w charakterze świadków próbowali wykazać samodzielność i decyzyjność M. G. i I. G., natomiast przymiotom tym przeczą w pełni opisane powyżej okoliczności, związane z całkowitym brakiem niezależności poszczególnych gospodarstw wynikającej z korzystania ze wspólnych środków produkcji takich jak materiał siewny, maszyny rolnicze, czy właśnie wspólna w znacznej mierze siła robocza.

Organ odwoławczy odnotował, że w toku postępowania przedstawiono kolejnego pracownika, T. K., który miał pracować na rzecz M. G., jak również I. G., niemniej przedstawione przez każdego z nich umowy zlecenie dotyczące wykonywania przez niego prac agrarnych obejmują dopiero rok 2022. Nawet przyjmując, że wykonywał on te czynności również w 2021 r., co wynika z jego zeznań, to nadal świadczy o ścisłym powiązaniu dwóch gospodarstw, korzystających z usług tego samego pracownika.

I. G. zgłaszała jako pracownika także kolejną osobę, tj. B. H., natomiast zakres jego prac obejmował jedynie niewielką część deklarowanych przez nią gruntów rolnych, o powierzchni ok. 3 ha i znikomym udziale w łącznej zgłaszanej do dopłat powierzchni.

W odniesieniu do badania okoliczności, czy gospodarstwo I. G. w 2021 r. generowało koszty i dochody ze swojej działalności organ wskazał, że z materiału zgromadzonego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, biorąc pod uwagę wyjaśnienia poszczególnych stron i przedłożone przez nie materiały, nie wynika, by gospodarstwo w 2021 r. osiągały znaczące dochody, ani też by ponosiły pełne koszty związane z prowadzeniem działalności rolniczej na normalnych, rynkowych warunkach.

I. G. weszła w posiadanie gruntów rolnych na mocy darowizn od rodziców. Ponadto wszyscy wnioskodawcy w 2021 r. deklarowali we wnioskach również działki ewidencyjne będące własnością pozostałych podmiotów, użytkowane na zasadzie użyczenia, bezpłatnie. Dopiero w grudniu 2021 r. I. G. nabyła pierwsze nieruchomości, nie będące uprzednio częścią któregokolwiek z pozostałych, przy czym są to działki o nieznacznej powierzchni 2,30 ha, a zagospodarowanie rolnicze będzie możliwe dopiero począwszy od 2022 r. I. G. i M. G. wydzierżawili także w 2021 r. działki ewidencyjne osobom trzecim, lecz nie sposób uznać, że pobieranie czynszu z tytułu oddania w użytkowanie gruntów rolnych innym osobom, stanowiło przychód z działalności rolniczej osiągany przez wydzierżawiających.

B. G. zapewniał w 2021 r. córce dostęp do niezbędnych maszyn oraz nieodpłatnie umożliwiał korzystanie z pracy osób finansowanej przez niego. I. G. nabyła pierwsze maszyny rolnicze, ale miało to miejsce dopiero w 2022 r. Co więcej, pojedyncze zakupione pojazdy i urządzenia nie stanowią pełnego wyposażenia parku maszynowego, niezbędnego do prowadzenia działalności rolniczej, zatem w tym zakresie zarówno I. G., nadal w znacznym stopniu polegała na zasobach ojca. Materiał siewny był dostarczany z własnych zbiorów i przechowywany wspólnie w jednej lokalizacji, tj. na gruntach będących własnością B. G. Pozostałe strony nie wykazały nabycia jakichkolwiek ziaren, środków ochrony roślin, czy też nawozów służących produkcji rolnej w sezonie wegetacyjnym 2020/2021.

Organ wskazał, że udokumentowana przez I. G. i M. G. sprzedaż płodów rolnych obejmuje ziarno gryki, ale jego ilość jest marginalna, biorąc pod uwagę zgłaszaną powierzchnię upraw tej rośliny. Jednocześnie ewidentnym jest, że transakcja z października 2021 r. obejmowała pojedynczą dostawę produktu, podzieloną równomiernie na dwie części, co świadczy o ścisłym powiązaniu chociażby tych dwóch gospodarstw. Ww. osoby przedstawiały także dowody księgowe dotyczące sprzedaży pszenicy, choć żaden z rolników nie uprawiał tego zboża w roku 2021, co wynika z wniosków.

Ogółem obroty finansowe wynikające z działalności I. G. i M. G. są znikome, zwłaszcza w zestawieniu z aktywnością B. G. w tym zakresie, który w przedłożonym wydruku sprzedaży i zakupów wykazał ponad 600 transakcji, jakie miały miejsce w roku 2021. Ta dysproporcja jest o tyle jaskrawa, że wszyscy wnioskodawcy deklarują zbliżone areały tożsamych upraw, a także próbują wykazać, że stanowią równorzędne podmioty gospodarcze, prowadzące działalność rolniczą na taką samą skalę.

Uwzględniając zaprezentowane dowody księgowe M. G. uzyskał w 2021 r. przychód ze sprzedaży płodów rolnych w wysokości 40 419,19 zł, zaś I. G. – 44 187,73 zł. Po odliczeniu udokumentowanych kosztów uzyskania, do których organ zaliczył zobowiązania podatkowe, składki na ubezpieczenie społeczne rolników, koszty ubezpieczenia upraw i opłaty za pobranie próbek gleb można obliczyć przychód z działalności rolniczej wynoszący dla ww. osób odpowiednio – 12 643,19 zł oraz 27 579,93 zł.

Zgodnie z obwieszeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2022 r. (M.P z 2022 r. poz. 913) przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wyniósł w 2021 r. 3288 zł. W oparciu o złożone do akt spraw dokumenty związane z podatkiem rolnym można wyliczyć, że liczba hektarów przeliczeniowych posiadanych przez M. G. wynosi 49,13 ha, a przez I. G. - 114,39 ha. Wobec tego spodziewany dochód z takich areałów wynosi - odpowiednio – 161 539,44 zł oraz 376 114,32 zł. Tymczasem faktycznie uzyskany przez nich dochód jest wielokrotnie mniejszy i stanowi ok. 7% wzorca, co świadczy o sztuczności dokonanego podziału.

Zdaniem organu odwoławczego proceder sztucznego tworzenia warunków rozpoczął się w roku 2016, kiedy to pierwsze grunty zostały wydzielone i przedstawione do dopłat przez M. G. i był on kontynuowany w roku 2017, gdy o płatności zaczęła występować także I. G. Stan ten trwał nieprzerwanie do czerwca 2020 r., kiedy to organy ARiMR zaczęły badać, czy doszło do nieprawidłowości w tym zakresie, skutkiem czego była odmowa przyznania wszystkich rodzajów dopłat każdemu z wnioskodawców w ramach kampanii 2021 roku. Do tego czasu domniemane gospodarstwa dzieci B. G. nie były wstanie wypracować jakichkolwiek dochodów z produkcji rolnej, ani nie ponosiły żadnych rzeczywistych kosztów prowadzenia działalności rolniczej. Co więcej – do chwili dokonania zmian w ewidencji producentów w październiku 2021 roku - wszelkie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz PROW 2014-2020, przyznawane wszystkim osobom, były kierowane na jeden rachunek bankowy, którego posiadaczem był B. G. Dopiero, gdy w czerwcu 2020 r. strony dowiedziały się o zarzutach w zakresie sztucznego tworzenia warunków, podjęto kroki zmierzające do wykazania i uprawdopodobnienia większego finansowego i funkcjonalnego wyodrębnienia gospodarstw. Od roku 2022 oraz pod koniec 2021 r., ale już po zakończeniu sezonu wegetacyjnego 2020/2021, M. G. i I. G. we własnym imieniu rozpoczęli pozyskiwanie środków produkcji rolnej, takich jak materiał siewny, paliwo, nawozy, środki ochrony roślin, jak również nabyli pierwsze maszyny rolnicze. Niemniej pozytywne aspekty tych przedsięwzięć nie oddziałują wstecz, nie rozciągają się na rok 2021, kiedy to jeszcze nie ziściły się jakiekolwiek obiektywne przesłanki, by móc uznać poszczególne gospodarstwa za niezależne podmioty.

Wskazano, że niewykluczone, że dokonując analizy podmiotów w ujęciu roku 2022 r., na podstawie materiałów dokumentujących zdarzenia w roku 2022 r. ( przedłożone dla wykazania samodzielności w 2021 r.) organ doszedłby do wniosków odmiennych, niż przedstawione w decyzji, tym niemniej dla tego postępowania przedmiotem jest przyznanie płatności za 2021 r., zatem kluczowy dla rozstrzygnięcia sprawy był stan faktyczny jaki miał miejsce w roku 2021 r.

Organ odwoławczy nie stwierdził, aby w postępowaniu pierwszoinstancyjnym w istotnym stopniu naruszono art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., ani też art. 107 § 3 k.p.a., samodzielnie, bądź też w związku z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. Zdaniem organu, niewielkie uchybienia procesowe, czy też nieznaczne niedostatki uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji nie miały wpływu na prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia, a w sprawie nie uchybiono art. 8 k.p.a.

Organ odwoławczy uznał, że w sprawie ziściły się wszelkie przesłanki do zastosowania norm sankcyjnych, o których mowa w art. 4 ust. 3 rozporządzeniu nr 2988/95 oraz w art. 62 rozporządzenia nr 2021/2116. Skutkiem tego jest odmowa przyznania wszystkich płatności pochodzących z sektorowego prawodawstwa rolnego, o które ubiegała się strona w ramach tegoż postępowania w 2021 r.

Wyniki postępowania wykazały sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności oraz cel takiego działania, którym było uzyskanie wymiernej korzyści finansowej poprzez dążenie do uzyskania jak największej płatności, z obejściem ustanowionych limitów powierzchniowych lub degresywności płatności. Ponadto wskazano, że jednym z podstawowych celów wspólnej polityki rolnej jest wspieranie konkurencyjności rolnictwa. Oczywistym jest, że uczestnictwo w procederze stworzenie sztucznych warunków zawsze będzie przyczyniało się do obniżenia konkurencyjności rolnictwa, już poprzez to, że sprzyja nadmiernej koncentracji nienależnych środków finansowych w rękach jednego przedsiębiorcy, co sprzyjać będzie jego ekspansji na lokalnym rynku, kosztem jego pozostałych uczestników, w tym może sprzyjać praktykom monopolistycznym. Organ ocenił przy tym, że nie sposób dopatrzyć się aby dotychczasowe wsparcie udzielone I. G. w jakikolwiek sposób przyczyniło się do wzrostu konkurencyjności wydzielonych gospodarstw. Pomimo dopłat wypłaconych we wcześniejszych latach w wysokości 443.428,76 zł strona w żaden sposób nie inwestowała w zaplecze techniczne, nie zakupywała maszyn i urządzeń rolniczych, z których mogłaby korzystać w 2021 r., nie tworzyła nowych miejsc pracy, a cała jej działalność opierała się na wykorzystaniu środków produkcji zapewnianych przez ojca.

I. G. zaskarżyła decyzję Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o stwierdzenie jej nieważności, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do jej ponownego rozpatrzenia lub uchylenie decyzji organów obu instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów:

1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego dotychczasowego materiału dowodowego, a także braku wszechstronnej przez organ oceny podejmowanych przez skarżącego działań w ramach gospodarstwa rolnego na podstawie dowodów zgromadzonych w sprawie, braku przeanalizowania z osobna, jak i we wzajemnym powiązaniu każdego dowodu w sprawie, braku wskazania jakim dowodom organ przyznał walor wiarygodności, a jakim dowodom, w jakim zakresie i z jakiego powodu organ odmówił wiarygodności, organ nie dokonał chociażby całościowej i swobodnej, lecz wybiórczej i dobrowolnej oceny zeznań wszystkich świadków, nie dokonał zestawienia zeznań świadków i wyjaśnień skarżącego z celami systemu wsparcia, a także nie ustalił zamiaru skarżącego przy wnioskowaniu o przyznanie płatności, co w konsekwencji doprowadziło do braku wykazania przez organ wyłącznego zamiaru skarżącego w uzyskaniu korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia, a także wykazania korzyści, która byłaby sprzeczna ze wszystkimi celami wsparcia;

2. art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu faktów, które organ uznał za udowodnione na podstawie przedstawionego materiału dowodowego, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podczas gdy ocena wszystkich dowodów, zgromadzonych w sprawie, wskazanie w sposób wyczerpujący dowodów, które organ uznał bądź którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej jest niezbędne do prawidłowego, całościowego i rzetelnego rozpatrzenia niniejszej sprawy, a przede wszystkim wykazania, że w realiach tejże sprawy zaszły łącznie trzy przesłanki, umożliwiające pozbawienie danego podmiotu płatności i wykazanie wyłącznego zamiaru skarżącego uzyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia podczas, gdy gospodarstwa rolne nadal prowadzone są przez skarżącą, a także B. G. i M. G., którzy biorąc udział w programach ARiMR i zdobywając nowe kompetencje i doświadczenie rozwijają swoje działalności;

3. art. 107 § 3 w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji, na jakiej podstawie uznano, że istnieją powiązania na tyle istotne, aby stwierdzić, że w 2021 r. stworzono sztuczne warunki i jakie okoliczności (o których miałby dowiedzieć się organ w niniejszej sprawie) od 2018 r. (bądź wcześniej) w modelu gospodarstwa strony skarżącej uległy zmianie. Organ nie wskazał na okoliczności, które wystąpiły w 2021 r., a które nie istniały przed 2020 r., mające uzasadniać wystąpienie okoliczności świadczących o stworzeniu sztucznych warunków;

4. art. 8 k.p.a., poprzez brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej przez wydanie decyzji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej płatności, w sytuacji gdy skarżąca w innych latach korzystała z powyższych płatności, które zostały jej decyzjami ARiMR przyznane. M. G. i I. G. uzyskują dopłaty z ARiMR dla rolników, składają wnioski o dofinansowania do ww. organu, który przyznaje im jako rolnikom płatności, zatem działania organu poprzez brak konsekwencji, pogłębiają brak zaufania skarżącej;

5. art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, art. 11 ust. 4, art. 41 ust. 7 rozporządzenia nr 1307/2013 poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie w wyniku nierzetelnej oceny dostarczonych dowodów i nieprawidłową wykładnię, jak również pominięcie analizy w sposób wszechstronny i swobodny subiektywnego i obiektywnego komponentu zarzutu stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności w odniesieniu do niniejszej sprawy, a także nadal niewykazanie przez organ wyłącznego zamiaru strony skarżącej w uzyskaniu korzyści, niewykazanie przez organ sprzeczności uzyskania korzyści ze wszystkimi celami systemu wsparcia, skutkujące bezzasadnym przyjęciem, iż doszło do sztucznego stworzenia warunków, w celu uzyskania wnioskowanej korzyści podczas, gdy organ nie uwzględnił samodzielności kierowniczej, ekonomicznej i technicznej gospodarstwa, jak również nie dokonał wszechstronnej analizy celów poszczególnych systemów wsparcia w odniesieniu do okoliczności sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do odwrócenia ciężaru dowodu i rażących błędów w ustaleniach faktycznych, polegających na:

- błędnym uznaniu przez organ, że nie istnieje żadne racjonalne wytłumaczenie, by grunty stanowiące jedną działkę rolną, na których prowadzona jest ta sama uprawa, podlegająca tym samym zabiegom agrotechnicznym, wykonywanym w jednym czasie na całym tym obszarze, uznać należy za zarządzane niezależnie przez różne osoby, podczas gdy organ błędnie założył, że prace na gruntach są wykonywane jednocześnie, w tym samym czasie, przez tą samą osobę. Organizacja prac w gospodarstwie i ekonomika wykorzystania sprzętu i pracowników stanowi racjonalne wytłumaczenie dokonanego podziału, a szczegóły organizacji pracy zostały opisane przez właścicieli gospodarstwa i świadków podczas przesłuchania organu. Organ w oderwaniu od materiału dowodowego dokonał ustaleń faktycznych. Decyzje w każdym gospodarstwie podejmowane są w sposób przedsiębiorczy i samodzielny przez każdego z właścicieli gospodarstwa, a prace wykonywane były przez pracowników, którzy jako świadkowie w swoich zeznaniach wskazali, że zabiegi wykonywali na działkach odrębnie;

- błędnym uznaniu, że do oceny wydajności eksploatacyjnej agregatów maszynowych, należy wyłącznie odległość gruntów, wchodzących w skład danego gospodarstwa podczas, gdy ekonomika wykorzystania sprzętu użytkowanego przez kilka osób powoduje, że sprzęt jest wykorzystywany w sposób optymalny, a więc w taki sposób, aby móc wykonać prace w jak najszerszym zakresie w możliwie najbliższej okolic bez szkody dla pozostałych gruntów i wydajności eksploatacyjnej sprzętów;

- sprzecznych wnioskach organu, który z jednej strony wskazuje, że w 2021 r. M. G. zakupił siewnik do kukurydzy, a I. G. zakupiła ciągnik, a z drugiej strony organ wskazuje, że w tym samym roku, a więc w 2021 I. G. i M. G. nie posiadali jakichkolwiek pojazdów, urządzeń i że skupienie własności maszyn rolniczych znajdowało się w rękach B. G., podczas gdy dla prowadzenia w sposób samodzielny i decyzyjny gospodarstw rolnych znaczenie ma nie tytuł własności, lecz możliwość eksploatacji maszyn do wykonania prac w gospodarstwie, a takie możliwości na podstawie umowy najmu sprzętu rolniczego z dnia 5 kwietnia 2020 r. posiadała I. G. i M. G.;

- bezzasadnym pominięciu przez organ odmowy przyznania dofinansowania na zakup przez M. G. ciągnika rolniczego przez ARiMR w Bytowie, zgodnie z wnioskiem z 2021 r., i ostatecznie przyznanie po uchyleniu decyzji przez WSA w Warszawie wnioskowanego dofinansowania dopiero po kilku latach, podczas gdy przyznanie wnioskowanego w 2021 r. dofinansowania na ciągnik rolniczy powiększyłoby zaplecze techniczne M. G. w 2021 r. Organ odmawiając bezzasadnie przyznania dofinansowania pozbawił M. G. posiadania własności sprzętów rolniczych w 2021 r., którą to decyzje uchylił WSA w Warszawie, przyznając ostatecznie dofinansowanie wnioskującemu, co naraziło go na straty finansowe;

- bezzasadnym ustaleniu przez organ, że realizacja ww. umowy najmu sprzętu skutkowałaby nieterminowym prowadzeniem prac polowych, czego skutkiem byłyby ubytki w plonach w gospodarstwach I. i M. G. podczas, gdy z zapisów umowy wynika współpraca właścicieli trzech gospodarstw, bez szkody dla żadnego z nich, a organ nie zarzucił żadnemu z właścicieli nieterminowości wykonanych prac, bądź braku jakości w ich wykonaniu. Organ dokonał ustaleń ww. stanu faktycznego w oparciu o abstrakcyjne dane, oderwane od realiów tejże sprawy i materiału dowodowego, nie udowadniając na jakiej podstawie wysnuł ww. wnioski;

- niezasadnym stwierdzeniu przez organ, że fakt nieposiadania przez właściciela gospodarstwa rolnego własnych urządzeń i maszyn rolniczych przemawia za prowadzeniem działalności rolniczej w sposób niesamodzielny i zależny, podczas gdy to nie tytuł prawny świadczyć może o samodzielności i odrębności gospodarstwa rolnego, a jedynie analiza okoliczności wykorzystywania sprzętu, decyzyjności co do jego użycia, sposobu i częstotliwości na podstawie zgromadzonego materiału, a nie w oderwaniu od niego. W sposób dowolny organ ustalił, że sam fakt, iż większość maszyn stanowi własność B. G. powoduje, że I. G. i M. G. byli uzależnieni od decyzji właściciela, podczas gdy dokonywanie zakupu maszyn rolniczych w Polsce zanika - właściciele gospodarstw praktykują formy najmów maszyn lub leasingów, i z tego tytułu nie odbiera się im samodzielności i decyzyjności w ich gospodarstwach rolnych. Takie ustalenie organu i wyciągnięte wnioski, przeczyłyby zasadności podpisywania jakichkolwiek innych umów, aniżeli umowy dotyczące sprzedaży (własności), co nie znajduje żadnego prawnego ani faktycznego uzasadnienia;

- bezzasadnym i błędnym uznaniu, że materiał siewny M. G., I. G. i B. G. był przechowywany łącznie (wspólnie) i nie był możliwy do identyfikacji z jakiego gospodarstwa pochodzi, podczas gdy właściciele gospodarstw oraz przesłuchani w niniejszej sprawie świadkowie wskazywali na to, iż każdorazowo przekazywanie materiału siewnego odbywało się na podstawie ewidencji, którą każdy z właścicieli prowadził, co umożliwiało im prowadzenie rozliczeń kto, ile materiału i kiedy dostarczył do miejsca składowania. Organ nie ocenił zeznań świadków i wyjaśnień właścicieli gospodarstw w tym zakresie za niewiarygodnych, a wysnuł sprzeczne z materiałem dowodowym wnioski;

- bezzasadnym uznaniu przez organ, że świadkowie nie posiadali realnej wiedzy na temat posiadania danych działek przez poszczególnych wnioskodawców, podczas gdy świadkowie w swoich zeznaniach wskazywali, że posiadali wiedzę na temat danych działek i tego, kto je posiada, świadkowie wskazali, że każdy z posiadaczy konkretnych działek wydawał im dyspozycje działania, które były zbieżne z posiadaną dokumentacją, a także wskazali, że korzystają z aparatury, która umożliwia np. pomiar i identyfikację działek. Organ wyciągnął sprzeczne wnioski z zeznań świadków przesłuchanych w sprawie;

- sprzecznych wnioskach organu, który z jednej strony wskazuje na korzystanie przez właścicieli gospodarstw z tych samych pracowników i usługodawców, co miałoby potwierdzać wytworzenie sztucznych warunków podczas, gdy z drugiej strony organ jednocześnie wskazuje, że I. G. jako jedyna korzystała z usług B. H., a M. G. także z usług T. K.;

- bezzasadnym i błędnym przyjęciu, że plony w przeważającej mierze były wykorzystywane na materiał siewny we własnych gospodarstwa, a jedynie w niewielkiej części były przeznaczane na sprzedaż, podczas gdy niniejsze ustalenia zostały poczynione w oderwaniu od realiów tejże sprawy, bowiem przedstawione dowody sprzedażowe plonów nie udowadniały wszystkich transakcji, a jedynie stanowiły przekłady dokonywanej sprzedaży plonów i przez każdego z właścicieli gospodarstwa dla wykazania ich samodzielności w podejmowaniu transakcji, a nie dla udokumentowania wszystkich transakcji. Organ wzywał do okazania dokumentów sprzedaży a nie do przesłania wszystkich dokumentów sprzedaży. Skarżąca wskazuje, że organowi zostały okazane segregatory, które dokumentowały transakcje finansowe w każdym gospodarstwie, zgodnie z wezwaniem, zatem bezzasadne jest powoływanie się przez organ na przykładowe dokumenty sprzedażowe, który nieprawidłowo uznaje jako wyczerpujące i jedyne;

-błędnym wyliczeniu, ze przychód ze sprzedaży wynosi w przypadku skarżącej 44 197,73 zł, a w przypadku jej brata 40 419, 19 zł i ze po odliczeniu przychody z działalności rolniczej wynoszą odpowiednio 27 579, 93 zł, i 12 643, 19 zł podczas gdy wyliczenia strony skarżącej i jej brata wskazują na wyższe kwoty, co obrazuje zestawienie przychodów i kosztów (zestawienie na które powołała się w tym zakresie strona dołączono do skargi).

- błędnym uznaniu, że wykonywanie zabiegów agrotechnicznych w gospodarstwach G. było uzależnione od gospodarstwa rolnego B. G. i pracy zatrudnionych przez niego pracowników podczas, gdy fakt pracy tych samych osób w gospodarstwie nie świadczy o wzajemnym uzależnieniu gospodarstw od siebie, lecz stanowi realizację celów prawa wspólnotowego, poprzez optymalizację wykorzystywania czynników produkcji, zwłaszcza siły roboczej. Fakt zatrudnienia pracowników przez B. G., nie powoduje, że tylko i wyłącznie pracodawca ma na nich realny wpływ, bowiem są to pracownicy wykonujący prace w różnych gospodarstwach rolnych, za zgodą i wiedzą pracodawcy, a stosunki panujące między podmiotami w tej danej konkretnej sprawie, prowadzą do wniosku, że realny wpływ na pracowników mają także ci, którzy zlecają im pracę, w tym M. G. i I. G., co podkreślili sami świadkowie w swoich zeznaniach,

- błędnym uznaniu, że I. G. jak i M. G. nie uzyskali z prowadzonych gospodarstw rolnych statystycznych dochodów, że prowadzenie gospodarstwa jest nieuzasadnione ekonomicznie, co wyklucza uznanie samodzielnego i zarobkowego aspektu tak prowadzonych działalności gospodarczych, podczas gdy skarżący uzyskuje dochód z działalności rolniczej, podobnie jak I. G. i M. G., lecz organ przedłożonych dowodów na okoliczności ww. uznał za niewystarczające. Skarżąca podkreśla, że zysk należy rozpatrywać w perspektywie całokształtu czynności podejmowanych przed 2021 r., jak i po roku 2021, czego Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Bytowie i Gdyni nie rozpatrzyła. Z jednej strony organ wysnuwa powyższe wnioski, a następnie dowody, mające potwierdzać uzyskiwany dochód, organ uznaje za niewiarygodne, co świadczy o stronniczości i dowolności, a także sprzeczności oceny materiału dowodowego organu w tym zakresie;

- błędnym przyjęciu, że gospodarstwo rolne strony skarżącej zostało stworzone wyłącznie w celu uniknięcia skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów i doszło do stworzenia sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do powyższych wniosków. Wszystkie trzy gospodarstwa rozwijają się, uzyskują dopłaty i dofinansowania z innych programów od ARiMR, których warunkiem otrzymania jest posiadanie statusu rolnika i własnego gospodarstwa rolnego, podczas gdy w niniejszej sprawie organ nadal utrzymuje stworzenie sztucznych warunków pomiędzy tymi samymi podmiotami, którym dopłaty z innych programów ARiMR przyznaje;

- błędnym przyjęciu, że doszło do stworzenia tzw. sztucznych warunków gospodarowania, podczas gdy typ powiązań nie wyklucza samodzielności I. G., nie odbiera niezależności technicznej ani ekonomicznej gospodarstwom p. G., a co najważniejsze nie powoduje, że strona skarżąca mogłaby nie realizować wszystkich celów wsparcia, a co więcej organ w ogóle nie wykazał wyłącznego zamiaru strony skarżącej w rzekomym uzyskaniu korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia;

- błędnym niewykazaniu przez organ, że okoliczności faktyczne niniejszej sprawy nie miałyby miejsca (a więc m.in. podział gospodarstwa rolnego przez skarżącego na 3 odrębne), gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się motywami innymi niż korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia, podczas gdy w realiach tejże sprawy skarżący mimo decyzji odmownych, podzieliłby gospodarstwo na 3 odrębne, i mimo nieotrzymywania płatności, wszystkie gospodarstwa zarządzane są i kierowane przez 3 niezależne od siebie podmioty, które inwestują w ich rozwój po dzień dzisiejszy;

- nieuzasadnionym przyjęciu, że B. G. bezpośrednio uczestniczy w zarządzaniu wszystkich trzech gospodarstw rolnych, bowiem (jak uzasadnia organ): jest osobą najbliższą, mającą bezpośredni wpływ (ojciec), jego gospodarstwo zajmuje się produkcją o podobnym charakterze, o czym świadczy podobna struktura upraw, podczas gdy powyższe okoliczności nie świadczą o zarządzaniu przez B. G. gospodarstwem I. G. i M. G., a taki wniosek stoi w sprzeczności z zeznaniami świadków, złożonymi do akt niniejszej sprawy, umowami, podpisywanymi przez każdego wnioskującego osobiście, oświadczeniami, dowodami zakupu i sprzedaży produktów i materiałów przez p. G., umowami na inwestycje będące przedmiotem realizacji w przyszłości. Podkreślić należy, że zgodnie z oświadczeniami, w realiach tejże sprawy rolnicy są rolnikami zryczałtowanymi. Organ w żaden sposób nie odniósł się do możliwości funkcjonowania rolnika zryczałtowanego w perspektywie obowiązujących przepisów, tj. zwolnienia go z obowiązku wystawiania faktur, zwolnienia z obowiązku prowadzenia ewidencji dostaw i nabyć towarów i usług itp.

- bezzasadnym powołaniu się przez organ na obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2022 r. dot. przeciętnego dochodu z pracy indywidualnych gospodarstw rolnych i na tej podstawie wyliczenie spodziewanego dochodu przez I. G. podczas, gdy dochód z pracy indywidualnych gospodarstw rolnych podany w obwieszczeniu uwzględnia dopłaty, a skarżąca nie uzyskała dopłat w roku 2021 r., zatem nie można na podstawie wyliczeń z ww. obwieszczenia dokonywać wyliczeń wobec osoby, której dopłaty zostały wstrzymane, bowiem oczywistym jest, że spodziewany dochód będzie wyższy od rzeczywistego, pozbawionego dopłat.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 26 września 2024 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał wszystkie argumenty zawarte w skardze i podnoszone w toku postępowania. Wskazał, że płatności w latach 2016-2019 oraz 2022-2023 były przyznawane na podstawie wniosków na trzy gospodarstwa, gdzie organ przyjął za prawdziwe oświadczenia we wnioskach, że nie miało miejsce tworzenie sztucznych warunków.

Skarżąca podtrzymała skargę i wskazała, że posiada przygotowanie rolnicze oraz że nie miała żadnego powodu aby pożyczać sprzęt rolniczy od innych osób. Obecnie prowadzi dużą firmę, którą zarządza ze wspólnikiem. Samodzielnie podejmowała decyzje dotyczące działalności rolniczej.

Pełnomocnik skarżącej złożył do protokołu załącznik zatytułowany "mowa końcowa skarżącego".

Sąd zadał pytania skarżącej. Na pytanie dotyczące czasu, w którym skarżąca zaczęła samodzielnie, to jest bez pomocy rodziców, prowadzić gospodarstwo rolne, skarżąca oświadczyła, że w pełni samodzielnie prowadzi gospodarstwo rolne od 2016 r. oraz że korzystała wtedy z pomocy doradców rolniczych z Ośrodka Doradztwa Rolniczego.

Na pytanie dotyczące tego, czy umowa najmu sprzętu rolniczego była odpłatna, skarżąca wskazała, że w zamian za możliwość korzystania ze sprzętu ojca dawała mu możliwość korzystania z posiadanego przez nią sprzętu oraz przekazywała ojcu określone ilości zboża.

Na pytanie Sądu skarżąca oświadczyła, że środki uzyskane z dopłat przeznaczała na poprawę kondycji agrarnej gleby poprzez wapnowanie. Nie pamięta w jakiej wysokości były te dopłaty, także jakie były koszty poprawy kondycji gleby.

Pełnomocnik organu potrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i odpowiedzi na skargę. Wskazał, że w skarżąca w 2021 r. złożyła dokumenty dotyczące 2022 r. i można domniemywać, że te dokumenty legły u podstaw uznania za wiarygodne twierdzeń skarżącej o samodzielności gospodarstwa rolnego, poczynając od 2022 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.", stanowi, że sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W świetle art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny zobligowany jest uwzględnić skargę w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Skarżąca wystąpiła z trzema wnioskami o przyznanie płatności na 2021 r.

- dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami,

- w ramach systemów wsparcia bezpośredniego,

- rolno-środowiskowo-klimatycznej.

We wszystkich trzech sprawach wnioski skarżącej zostały rozpatrzone negatywnie.

Podstawą odmowy przyznania płatności było dokonanie przez organ oceny, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż warunki wymagane do uzyskania korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami prawodawstwa unijnego, przez podział gospodarstwa rolnego przez ojca skarżącej B. G. w celu uzyskania nienależnych korzyści, co uzasadnia odmowę przyznania wszystkich dochodzonych płatności.

Wnioski skarżącej o przyznanie płatności za 2021 r. były kolejnymi wnioskami rozpoznanymi przez organ negatywnie.

Uprzednio organ oddalił także wnioski skarżącej o przyznanie płatności za rok 2020 r. Wniesione przez skarżącą skargi na te decyzje zostały oddalone wyrokami tutejszego Sądu z dnia 13 lipca 2023 r. w sprawach o sygnaturach akt III SA/Gd 855/22, III SA/Gd 856/22 i III SA/Gd 857/22. W wyrokach tych przeprowadzono ocenę ustalonego stanu faktycznego i stwierdzono zaistnienie sytuacji sztucznego stworzenia warunków wymaganych do uzyskania nienależnych korzyści, w sprzeczności z celami prawodawstwa unijnego przez podział gospodarstwa rolnego.

W ocenie Sądu, dokonaną ocenę należy podtrzymać także w sprawach dotyczących uzyskania płatności w kolejnym, 2021 roku.

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest decyzja rozstrzygająca wniosek o przyznanie płatności na 2021 r. w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie oraz płatności dodatkowej (redystrybucyjnej), płatności dla młodego rolnika do działek rolnych o łącznej powierzchni 165,62 ha.

W niniejszej sprawie Sąd uznał za prawidłowe dokonane w sprawie ustalenia faktyczne i przyjął je za własne oraz podzielił przedstawioną przez organ ocenę prawną ustalonego stanu faktycznego. Z uwagi na obszerność decyzji jej treść nie została w uzasadnieniu przytoczona w całości.

Organ I instancji wskazał jako podstawę prawną wydanych decyzji przepis art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, zgodnie z którym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

Organ II instancji wskazał na uchylenie tego aktu z dniem 1 stycznia 2023 r. Brak obowiązywania w dacie orzekania przez organy normy art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 wynika z normy art. 104 rozporządzenia nr Parlamentu Europejskiego i Rady (U)E nr 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Jednocześnie organ zmienił wskazaną podstawę prawną na normę zawartą w art. 62 nowego rozporządzenia nr 2021/2116 z, zgodnie z którą bez uszczerbku dla szczególnych przepisów prawa Unii, państwa członkowskie podejmują skuteczne i proporcjonalne kroki w celu unikania obchodzenia przepisów prawa Unii i zapewniają, w szczególności, aby osobom fizycznym ani prawnym nie przyznawano żadnych korzyści wynikających z prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Nowa norma ma analogiczną treść do poprzedniej regulacji, decyzja organu odwoławczego zawiera prawidłowo wskazaną podstawę prawną, a podlegające badaniu w jej ramach przesłanki nie uległy zmianie (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3 lipca 2024 r. sygn. akt III SA/Po 239/24).

Przepis ten jest interpretowany z uwzględnieniem treści art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, stanowiącym, że działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu uchybienia przepisom prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię, wskazać należy, że skarżąca podniosła ten zarzut kwestionując zastosowanie art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w i art. 60 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1306/2013 oraz art. 11 ust. 4, art. 41 ust. 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009.

Przepisy art. 11 ust. 4 i art. 41 ust. 7 rozporządzenia nr 1307/2013 stanowią - w pierwszym przypadku o braku zapewnienia korzyści rolnikom, którzy w sztuczny sposób stworzyli po dniu 18 października 2011 r. warunki, pozwalające im uniknąć zmniejszenia płatności, w drugim przypadku o tym, że rolnicy, w odniesieniu do których ustalono, że po dniu 18 października 2011 r. podzielili swoje gospodarstwo rolne wyłącznie w celu skorzystania z płatności redystrybucyjnej, nie uzyskają jakichkolwiek korzyści przewidzianych w niniejszym rozdziale. Ma to również zastosowanie do rolników, których gospodarstwa rolne są wynikiem takiego podziału.

Skarżąca zarzucała nieprawidłowe zastosowanie powyższych przepisów w wyniku nierzetelnej oceny dostarczonych dowodów i nieprawidłową wykładnię, jak również pominięcie analizy w sposób wszechstronny i swobodny, subiektywnego i obiektywnego komponentu zarzutu stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności w odniesieniu do niniejszej sprawy, a także niewykazanie przez organ wyłącznego zamiaru strony skarżącej w uzyskaniu korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia, skutkujące bezzasadnym przyjęciem, iż doszło do sztucznego stworzenia warunków, w celu uzyskania wnioskowanej korzyści podczas, gdy organ nie uwzględnił samodzielności kierowniczej, ekonomicznej i technicznej gospodarstwa, jak również nie dokonał wszechstronnej analizy celów poszczególnych systemów wsparcia, co w konsekwencji doprowadziło do odwrócenia ciężaru dowodu i rażących błędów w ustaleniach faktycznych.

Analizując podniesiony zarzut wskazać należy, że błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu. Sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa materialnego zawsze powinno łączyć się z wykazaniem na czym polegało wadliwe odczytanie przez organ znaczenia treści przepisu, a następnie konieczne jest podanie właściwego, zdaniem strony skarżącej, rozumienia naruszonego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2020 r. sygn. akt I GSK 1582/18). Zarzutem naruszenia prawa materialnego nie można kwestionować ustaleń stanu faktycznego, gdyż te należy podważać w oparciu o zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego.

Zastosowanie normy art. 62 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2021/2116 wymagało oceny, czy całokształt okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie, daje podstawę do stwierdzenia, czy mamy do czynienia z sytuacją sztucznego stworzenia warunków wymaganych do uzyskania korzyści, w sprzeczności z celami prawodawstwa unijnego.

Wskazać należy, że system dopłat został ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy

i produkcji w rolnictwie. Środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności

w ramach wspólnej polityki rolnej pochodzą z budżetu Unii Europejskiej, w związku

z czym podlegają ochronie zgodnie z ogólnymi zasadami ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich ustanowionymi w rozporządzeniu

nr 2988/95. Preambuła ww. rozporządzenia stanowi, że prawo wspólnotowe nakłada na Komisję Europejską i państwa członkowskie obowiązek badania, czy środki z budżetu Wspólnoty są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Unia Europejska częściowo finansując Program Rozwoju Obszarów Wiejskich wymusza na Komisji Europejskiej i Krajach Członkowskich racjonalne, słuszne i proporcjonalne wydatkowanie tymi środkami (służy ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich). Z tego też powodu państwo członkowskie sprawdza m.in., czy nie zostały stworzone sztuczne warunki, umożliwiające uzyskanie korzyści sprzecznych z celami wsparcia.

Rozstrzygnięcie sprawy wymagało oceny, czy w sprawie zaistniała przesłanka sztucznego stworzenia warunków wymaganych do uzyskania korzyści.

Orzecznictwo wydane na gruncie normy art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 znajduje zastosowanie także w odniesieniu do normy art. 62 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2021/2116.

W orzecznictwie tym wskazywano, że przewidziany przepis, zawiera tzw. klauzulę generalną, pozwalającą organom administracyjnym podejmowanie działań mających na celu zapobieżenie obejściu prawa przez podmioty ubiegające się o przyznanie płatności i ich otrzymaniu wbrew intencjom prawodawcy unijnego. W konstrukcji norm prawa unijnego sformułowanie "warunki zostały sztucznie stworzone", jest zwrotem niedookreślonym, a jego znaczenie należy odczytywać w określonym stanie faktycznym. Prawodawca określił cel "sztucznego stworzenia warunków", którym jest uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia.

Zarówno TSUE jak i Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadały się w zakresie wykładni przepisu zawierającego klauzulę sztucznych warunków (por. wyrok TSUE z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12, opubl. http://eur-lex.europa.eu; wyroki NSA: z dnia 23 listopada 2022 r. sygn. akt I GSK 29/19, z dnia 15 listopada 2019 r. sygn. akt I GSK 563/19, z dnia 8 listopada 2019 r. sygn. akt I GSK 1621/18, z dnia 18 grudnia 2018 r. sygn. akt I GSK 1227/18, z dnia 13 grudnia 2018 r. sygn. akt I GSK 917/18, z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I GSK 736/18).

W uzasadnieniu wyroku TSUE z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 wskazano, że organ, dokonując oceny w konkretnych okolicznościach sprawy, jest obowiązany wykazać, że doszło do łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogół obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i elementu subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań unijnych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Zaistnienie tego subiektywnego elementu może zostać również wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc w ramach systemu wsparcia, w szczególności gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami (pkt 41 wyroku). Ponadto dokonując wykładni pojęcia "stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności", TSUE wskazał, że sąd krajowy może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Wyrok ten odnosił się do art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011, jednak ze względu na zbieżność z treścią art. 60 rozporządzenia 1306/2013 pozostaje on w dalszym ciągu aktualny (por. wyroki NSA: z dnia 23 listopada 2022 r. sygn. akt I GSK 29/19, z dnia 13 września 2022 r. sygn. akt I GSK 2852/18). Zachował on także aktualność na gruncie obecnie obowiązującego w tym zakresie unormowania.

W orzecznictwie przyjmuje się, że warunki można uznać za stworzone sztucznie, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności faktycznych można przyjąć, że nie miałyby one miejsca, gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia.

Niewątpliwie do stworzenia sztucznych warunków uzyskania korzyści należy zaliczyć podział gospodarstwa rolnego dokonany w celu uzyskania korzyści, które nie przysługiwałyby jednemu gospodarstwu. Prawodawca unijny sytuację taką przewidział bezpośrednio w cytowanym art. 41 ust. 7 rozporządzenia nr 1307/2013, w którym jest mowa o podziale gospodarstwa rolnego, wyłącznie w celu skorzystania z płatności redystrybucyjnej i sankcji nie uzyskania jakichkolwiek korzyści, mającej zastosowanie także do rolników, których gospodarstwa rolne są wynikiem takiego podziału. W orzecznictwie wielokrotnie podział gospodarstwa rolnego na szereg mniejszych gospodarstw oceniano jako sztuczne stworzenie warunków do uzyskania płatności (np. wyroki NSA: z dnia 5 lipca 2022 r. sygn. akt I GSK 632/22 i z dnia 22 lutego 2018 r. sygn. akt II GSK 3520/17, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 stycznia 2018 r. sygn. akt III SA/Po 766/17). Sztuczne stworzenie warunków może polegać na utworzeniu kilku podmiotów powiązanych, na które przeniesiono posiadanie gruntów należących wcześniej do innego podmiotu w taki sposób, by uzyskać płatności większe aniżeli te, które przysługiwałyby, gdyby takich działań nie przeprowadzono (wyrok WSA w Kielcach z dnia 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Ke 453/21).

Pozbawienie danego podmiotu płatności jest możliwe w przypadku obiektywnego stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania płatności; wykazania celu w postaci osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań, a więc subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania takich korzyści, wykazania sprzeczności tych korzyści z celami systemu wsparcia.

Sąd stwierdził, że organ rozstrzygając sprawę wykazał wystąpienie wszystkich wskazanych przesłanek.

Stanowisko organu zajęte w sprawach płatności za 2021 r. jest konsekwencją przyjętej uprzednio oceny podziału gospodarstwa przez B. G., dokonywanego od 2016 r., kiedy jego dzieci miały 13 i 14 lat. Przez lata 2016-2019 organ przyznawał płatności B. G. i jego dzieciom, polegając wyłącznie na składanych przez rolników we wnioskach oświadczeniach, że warunki do uzyskania płatności nie zostały sztucznie stworzone. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego dotyczącego płatności za rok 2020 organ stwierdził sztuczne stworzenie warunków do uzyskania zwiększonych płatności w wyniku podziału gospodarstwa rolnego. Takie też stanowisko organ zajął w odniesieniu do płatności dochodzonych za rok 2021 r.

Wskazać należy, że zasadniczo okoliczności dotyczące stworzenia sztucznych warunków wymagają porównania sposobu działania, powiązań osobowych, wychwycenia mechanizmów działania i treści składanych wniosków, często w obrębie nie jednego roku, lecz kilku lat. Ustalenia mechanizmów działania mogło nastąpić dopiero po pewnym czasie, po analizie wniosków składanych przez inne osoby na przestrzeni kilku lat, gdy pewien schemat działania nabrał cech powtarzalności (por. wyrok NSA z dnia 17 sierpnia 2022 r. sygn. akt I GSK 2768/18).

Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. B. G. zainicjował podział gospodarstwa w 2016 r., gdy jego dzieci były małoletnie, nie posiadały doświadczenia ani wiedzy umożliwiającej prowadzenie dużych gospodarstw rolnych, a między gospodarstwami istniały ścisłe powiązania na różnych płaszczyznach. Organ wskazał na istnienie takiego stanu także w 2020, a następnie 2021 r.

Oceniając poprzednio kwestię stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności 2020 r. organ przeanalizował lokalizację gruntów rolnych oraz sposób ich podziału między poszczególnych wnioskodawców, kierunek prowadzonej produkcji rolnej, posiadane zaplecze techniczne do prowadzenia prac polowych, sposób korzystania z pracowników i usługodawców, okoliczność generowania kosztów i dochodów przez poszczególne gospodarstwa. Podsumowując wyniki tej analizy organ stwierdził, że o pozorności dokonanego podziału gospodarstwa rolnego świadczą takie okoliczności jak:

- rozproszenie gruntów wchodzących w skład poszczególnych gospodarstw na przestrzeni wielu obrębów ewidencyjnych, bez jakiejkolwiek racjonalnej koncentracji w ramach danego podmiotu; występujące sytuacje, gdy grunty rolne położone w bliskim sąsiedztwie lub grunty stanowiące pojedyncze zwarte uprawy, należą do różnych gospodarstw; nadto część nieruchomości B. G. użytkował jako użyczone przez dzieci na podstawie umów zawartych w formie ustnej, co dodatkowo wskazuje na swobodę w gospodarowaniu przez B. G. przekazanymi dzieciom umowami darowizny gruntami rolnymi;

- okoliczności, że I. G. i M. G. nie posiadali jakichkolwiek maszyn i nie zatrudniali pracowników, w sytuacji gdy powierzchnia ich gospodarstw miała wynosić około 150 ha, nie mogli zatem podejmować decyzji, gdzie, kiedy i komu zlecić prace polowe, a całość produkcji rolnej była uzależniona od B. G.;

- I. G. i M. G. nie wypracowywali żadnego dochodu z gospodarstw rolnych, ani nie ponosili bieżących kosztów prowadzenia działalności rolniczej, wszelkie środki produkcji dostarczał B. G., pobierając wytworzone płody rolne;

- wszelkie dopłaty przyznane I. G. i M. G. w latach 2016-2019 przekazane zostały na jeden rachunek bankowy B. G.

Organ podkreślał, że pomiędzy poszczególnymi wnioskodawcami istniała więź personalna, bowiem są oni członkami najbliższej rodziny. Istniała między nimi także więź prawna, bowiem B. G. w latach 2016-2020 był przedstawicielem ustawowym I. G. i M. G. Organ wskazał na istnienie więzi funkcjonalnej i ekonomicznej, która przejawiała się w całkowitej zależności gospodarstw dzieci od B. G. Organ zwrócił także uwagę na młody wiek obojga dzieci B. G., wskazując, że

w 2020 r. I. G. miała 17 lat i była uczennicą. Organ podkreślił, że I. G. i M. G. ubiegali się o dopłaty do gospodarstw rolnych o wielkości 150 ha. Zarządzanie areałem 150 ha wymaga wieloletniego doświadczenia, pełnego zaangażowania oraz dysponowania szerokim, profesjonalnym zapleczem wyposażonym w maszyny, w pracowników, budynki, a także środki finansowe.

W kontekście prezentowanych argumentów o braku możliwości prowadzenia tak dużego gospodarstwa przez samego B. G., czy też w związku z chęcią zabezpieczenia przyszłości dzieci i dążenia do ich samodzielności, organ wskazał, że wdrożenie dzieci w system rolnictwa nie musi odbywać się poprzez składanie przez nich wniosków o dopłaty, mogą one aktywnie uczestniczyć w gospodarowaniu gruntami, pomagać rodzicom, uczyć się samodzielności, nie będąc beneficjentami pomocy finansowej przyznawanej z ARiMR. Za swój wkład w pracę w gospodarstwie rolnym mogą również, według uznania rodziców, otrzymywać gratyfikację finansową.

Organ wskazał, że gospodarstwa dzieci B. G. w 2020 r. były całkowicie uzależnione od udostępnianego przez niego zaplecza technicznego. Organ zwrócił uwagę, że w przypadku takiej powierzchni gospodarstw, wynoszącej ponad 150 ha gruntów rolnych, nieracjonalnym jest poleganie wyłącznie na maszynach będących w dyspozycji innego rolnika. Organ rozważył okoliczności wykorzystywania sprzętu, decyzyjności, sposobu i częstotliwości jego użycia i stwierdził, gospodarstwo o powierzchni około 150 ha powinno mieć zapewniony stały, nieprzerwany dostęp do parku maszynowego, w przeciwnym wypadku nie będzie mogło efektywnie prowadzić działalności rolniczej. Organ, oceniając kwestię korzystania przez gospodarstwa I. G. i M. G. z pracowników zatrudnianych przez B. G., podkreślał że brak własnej siły roboczej stanowi argument przemawiający przeciwko samodzielności tych gospodarstw. Organ uznał za niezasadną argumentację B. G. dotyczącą optymalizacji wykorzystania siły roboczej, skoro ta eksploatowana byłaby w takim samym zakresie, gdyby gospodarstwo nie zostało podzielone na mniejsze jednostki. Prace w gospodarstwie I. G. i M. G. miały odbywać się w okresach wolnych od prac w gospodarstwie B. G., co wskazywało na ich zależność oraz brak możliwości decydowania co i kiedy ma być na gruntach rolnych wykonane. Organ wskazywał, że o samodzielnym prowadzeniu przez I. G. i M. G. działalności rolniczej nie świadczy skorzystanie z usług doradcy rolniczego. Doradca, zgodnie ze swoją profesjonalną wiedzą i rozeznaniem rynku może bowiem jedynie doradzać w podejmowaniu decyzji, kluczowe decyzje w zakresie prowadzenia gospodarstwa rolnego należą jednak do właściciela gospodarstwa, który ponosi konsekwencje swoich działań. Organ stwierdził, że o ukierunkowaniu produkcji i funkcjonowaniu gospodarstw dzieci decydował w istocie, przy wsparciu doradcy, B. G.

W okolicznościach niniejszej sprawy, dotyczącej wniosku o przyznanie płatności za kolejny rok 2021, organ podtrzymał dokonaną uprzednio ocenę.

Organ wskazał, że tworzenie sztucznych warunków do uzyskania nienależnego wsparcia finansowego rozpoczęło się już w 2016 r. i stan ten trwał do daty wydania decyzji. Organ stwierdził, że mamy do czynienia z podjęciem przez podmioty czynności prawnych i faktycznych wprawdzie bezpośrednio nieobjętych zakazem prawnym, ale które w istocie zmierzają do osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo. Zaistniałe utworzenie podmiotów powiązanych ze sobą osobowo, kapitałowo, organizacyjnie i technicznie, a następnie złożenie kilku odrębnych wniosków o przyznanie płatności rolnych na poszczególne działki rolne, z pominięciem regulacji, która ogranicza przyznanie pomocy ze względu na powierzchnię gruntów rolnych, wskazuje na stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności rolnych.

Organ wskazał, że brak jest podstaw do uznania by gospodarstwa rolne M. G. i I. G. uzyskały w 2021 r. samodzielność i odrębność uzasadniającą uznanie, że w sprawie nie zachodzi sytuacja stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania zwiększonych płatności.

Przedstawiona w decyzji argumentacja organu jest prawidłowa i brak jest, w ocenie Sądu, podstaw do jej kwestionowania.

Za prawidłową Sąd uznał argumentację organu, który szczegółowo:

- przeanalizował schemat rejestracji poszczególnych podmiotów w systemie producentów rolnych;

- ustalił kwoty pomocy finansowej, jaką wnioskodawcy mogli uzyskać w związku z dokonaniem fikcyjnego podziału gospodarstwa, wskazując, że łączna kwota zwiększenia dopłat bezpośrednich, ONW oraz rolno środowiskowo-klimatycznych wyniosła 77 081,28 zł (nadto M. G. uzyskał w 2021 r. płatność dla młodych rolników w wysokości 150 000 zł za 2020 r.);

-przeanalizował lokalizację gruntów rolnych oraz sposób ich rozdysponowania pomiędzy poszczególnych wnioskodawców, podkreślając ich rozproszenie, brak prawidłowości pod kątem racjonalizacji gospodarowania, okoliczność, że tereny użytkowane przez jednego wnioskodawcę nie łączą się w większe skupiska, co zapewniłoby sprawne zarządzanie i poruszanie się między nimi; organ wskazywał, że grunty rolne nie zostały rozdysponowane na podstawie prawa własności, każdy z podmiotów deklaruje bowiem działki będące w większej lub mniejszej liczbie własnością innych osób, brak jest także konsekwencji w deklarowaniu działek przez poszczególne osoby na przestrzeni poszczególnych lat;

- zbadał posiadane zaplecze techniczne dla prowadzenia prac polowych, wskazując, że dzieci B. G. podjęły pierwsze czynności zmierzające do zakupu maszyn rolniczych we wrześniu 2021 r., po zakończeniu sezonu wegetacyjnego i cyklu produkcyjnego w 2021 r., M. G. kupił siewnik do kukurydzy a I. G. ciągnik rolniczy, przy czy zapłata i wydanie sprzętów miały miejsce dopiero w 2022 r.; organ podkreślił, że z umowy najmu wynika, iż maszyny będą przez B. G. wynajmowane M. G. i I. G. wyłącznie w okresach wolnych od prac polowych w gospodarstwie ich właściciela, co nie jest właściwym zabezpieczeniem parku maszynowego odrębnego gospodarstwa o znacznej wielkości; nadto organ wskazał, że wbrew treści umowy dochodziło do sytuacji, której sąsiadujące ze sobą grunty różnych gospodarstw były uprawiane jednocześnie;

- przeanalizował kierunek prowadzonej produkcji roślinnej, wskazując, że w każdym gospodarstwie powtarzają się uprawy gryki, żyta, pszenżyta, mieszanek zbożowych; materiał siewny pochodzi ze zbiorów własnych i jest składowany w N., gdzie trafiała większość płodów rolnych; organ ustalił, że I. G. sprzedała w 2021 r. ziarno gryki w ilości 6,73 t (podobnie jak M. G.), co odpowiada zbiorom z 13 ha, wykazywał sprzedaż nieznacznej ilości żyta, pszenżyta i słomy osobom wykonującym prace polowe; organ wskazał, że M. G. i I. G. przedstawili faktury dotyczące sprzedaży pszenicy w ilości odpowiednio 24 i 29 ton, podczas gdy żaden z wnioskodawców nie deklarował uprawy tej rośliny w 2021 r.

- przeanalizował kwestię korzystania z pracowników i usługodawców, wskazując, że większość osób, które wykonywały prace rolnicze na gruntach deklarowanych przez poszczególnych wnioskodawców była pracownikami B. G., który płacił im za wykonane prace (G. T., M. D., M. P.); organ ustalił, że T. K., który miał pracować w gospodarstwach M. G. i I. G. miał zawartą umowę zlecenia dopiero na 2022 r. , a wcześniej w 2021 r. pracował jedynie dorywczo, B. H., którego wskazywała jako pracownika I. G. wykonał prace na powierzchni zaledwie 3 ha, a więc znikomym udziale w łącznej powierzchni zgłaszanej do dopłat; organ podkreślił, że pracownicy posiadali wiedzę o działkach wchodzących w skład poszczególnych gospodarstw jedynie z wniosków;

- ustalił kwestię kosztów i dochodów gospodarstw, wskazując, że gospodarstwa dzieci B. G. nie ponosiły koszów, dostęp do maszyn i pracowników zapewniał im ojciec; organ wskazał, ze sprzedaż płodów rolnych przez M. G. i I. G. jest marginalna, w porównaniu z wielkością gospodarstwa, zwłaszcza w porównaniu z aktywnością B. G., który wykazywał 600 transakcji zakupu i sprzedaży w 2021 r.

Nadto analizując sytuację w ujęciu historycznym, organ stwierdził, że dopiero w 2020 r., kiedy strony dowiedziały się o zarzutach w zakresie sztucznego podziału gospodarska rolnego, podjęły one kroki w celu wykazania większego finansowego i funkcjonalnego wyodrębnienia gospodarstw, zatem to sankcyjne działania organów ARiMR wpłynęły na podjęcie działań w kierunku realnego uniezależnienia się poszczególnych podmiotów.

Z argumentacji tej wynika, że gospodarstwa B. G. i jego dzieci, podzielone kilka lat wcześniej w celu osiągnięcia zwiększonych korzyści, nie uzyskały w 2021 r. realnej odrębności, co mogłoby być podstawą do dokonania ustaleń, że stan faktyczny w tym zakresie uległ na tyle istotnej zmianie, by można było uznać, że poszczególne gospodarstwa stanowią odrębne i niezależne podmioty gospodarcze.

Wskazać należy, że niewątpliwie działania polegające na utworzeniu wielu podmiotów, powierzeniu wykonania prac rolnych innemu podmiotowi, bądź korzystanie ze sprzętu wynajętego, są oczywiście prawnie dopuszczalne i często uzasadnione. Jednak w sytuacji podziału jednego gospodarstwa na kilka mniejszych organ winien dokonać sprawdzenia, czy celem takiego podziału nie była optymalizacja korzyści i rozważyć wszystkie okoliczności, które mogłyby przemawiać za zaistnieniem takiej sytuacji.

Badanie kwestii fikcyjnego podziału przedsiębiorstwa rolnego jest konieczne z uwagi na zasadę rozdysponowania środków unijnych - przyznania dopłat rolniczych w większej wysokości mniejszym producentom rolnych, celem poprawienia ich konkurencyjności w stosunku do dużych producentów rolnych.

Działania podmiotów dokonujących podziału muszą być oceniane kompleksowo, z przeanalizowaniem całokształtu okoliczności sprawy, a nie jednostkowych informacji. Działania te winny być skonfrontowane z przepisami regulującymi mechanizm przyznawania płatności, które wykluczają przyznawanie płatności podmiotom, które z uwagi na swoją sytuację ekonomiczną i pozycję na rynku rolnym takiej pomocy nie powinny oczekiwać. Podmioty te, ukrywając faktyczny sposób i zakres prowadzonej działalności, de facto nie prowadzą działalności rolniczej opartej na zasadzie swobody i konkurencyjności, a więc nie spełniają zasadniczego kryterium pozwalającego na przyznanie pomocy w zakresie rolnictwa (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Go 370/23).

W ocenie Sądu, z ustalonych przez organ okoliczności sprawy wynika dokonanie fikcyjnego podziału przedsiębiorstwa w 2016 r. i brak samodzielności i realnego wyodrębnienia poszczególnych gospodarstw w 2021 r. Dokonana przez organ ocena prawna ustalonego w sprawie stanu faktycznego jest prawidłowa.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1305/2013 wsparcie rozwoju obszarów wiejskich przyczynia się do osiągnięcia następujących celów: (a) wspieranie konkurencyjności rolnictwa; (b) zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; (c) osiągnięcie zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy. Konkurencyjność zapewnić miał mechanizm zmniejszający wsparcie dla producentów gospodarujących na większym areale poprzez prowadzenie ograniczeń kwot wsparcia oraz ograniczeń powierzchni upraw, do których przysługują płatności. Jest oczywiste, iż wprowadzenie takich mechanizmów kształtowania płatności miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. Wprost do takich celów odwołano się również w pkt 13 preambuły rozporządzenia 1307/2013, gdzie wskazano, że więksi beneficjenci, korzystający z efektu skali nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu.

W niniejszej sprawie organ zasadnie ocenił, że gdyby nie było wsparcia finansowego w postaci dopłat, działalność byłaby prowadzona w ramach jednego podmiotu (gospodarstwa rolnego) a nie kilku podmiotów gospodarczych.

Działanie skarżącej polegające na stworzeniu sztucznego mechanizmu służącego obejściu przepisów ograniczających wsparcie dla większych producentów, w sposób oczywisty było sprzeczne z celem wsparcia, jakim jest zapewnienie konkurencyjności przez udzielanie pomocy mniejszym producentom rolnym.

Organ wykazał istnienie elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach pierwszego z tych elementów do sądu należy rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia. W ramach drugiego elementu do sądu należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności, ubiegający się o płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

Organ rozstrzygając sprawę dokonał oceny celu w postaci osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań, a więc subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania nienależnych korzyści. Organ, rozważył element obiektywny rozumiany jako ogół obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty.

Organ szczegółowo rozważył kwestię zwiększenia wysokości płatności w związku z podziałem gospodarstwa B. G. na trzy gospodarstwa, odrębnie wnioskujące o płatności. Z dokonanej przez organ oceny wynikało, że celem podziału i utworzenia trzech gospodarstw nie było wyprodukowanie dochodu, czy też zrównoważony rozwój obszarów wiejskich, a jedynie chęć otrzymania wyższych dopłat unijnych. Organ słusznie podkreślił, że w sprawie nie wykazano celowości odrębnego deklarowania do płatności gruntów podzielonych na trzy gospodarstwa, faktycznie użytkowanych rolniczo przez B. G.

Organ dokonał także analizy stanu faktycznego sprawy w zakresie wykazania sprzeczności zamierzonych przez skarżącą korzyści z celami systemu wsparcia. Analiza ta jest prawidłowa. Rozważając niezgodność z celami wsparcia organ wskazał, że z okoliczności sprawy wynikało, że przyznanie dopłat do gospodarstw I. G. oraz M. G. w latach 2016-2019 łącznie w bardzo znacznych kwotach nie wpłynęło na poprawę konkurencyjności tych gospodarstw. Nie inwestowali oni bowiem w zaplecze techniczne, nie zakupywali maszyn i urządzeń, nie stworzyli nowych miejsc pracy, a ich działalność opierała się na wykorzystaniu środków produkcji zapewnionych przez ojca. W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji prawidłowo oceniono w tym zakresie okoliczności sprawy.

W tym zakresie wzięto pod uwagę, że skarżąca deklaruje, co podkreśliła ponownie na rozprawie, że całkowicie samodzielnie zarządzała swoim gospodarstwem już w roku 2016 r. (a więc w wieku lat 13) i początkowo otrzymywała z tego tytułu dofinansowanie. Kwota środków pomocowych uzyskanych łącznie przez I. G. (ur. [...] 2003 r.), przed ukończeniem przez nią 18 roku życia wynika wprost z treści zaskarżonej decyzji i wynosi blisko pół miliona złotych (łącznie 443 428,76 zł). Organy były uprawnione do przyjęcia, że skarżąca nie wykazała w toku postępowania administracyjnego aby pomimo tak dużej kwoty wsparcia poczyniła w deklarowanym gospodarstwie inwestycje. Organ jako istotne wskazał przy tym, że wszelkie dofinansowania były w tym okresie przekazywane na rachunek B. G. Skarżąca założyła odrębne konto bankowe dla swojego gospodarstwa później. Do chwili dokonania zmian w tym zakresie w ewidencji producentów rolnych w październiku 2021 r. wszelkie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego oraz PROW 2014-2020 przyznawane wszystkim osobom były kierowane na rachunek bankowy, którego posiadaczem był B. G.

Niezależnie od źródła z jakiego finansowane byłyby inwestycje, wskazać należy, że za taką inwestycję w odniesieniu do roku 2021 r. nie może być niewątpliwie uznany, na co zwrócił uwagę organ, akcentowany przez stronę zakup ciągnika. Potwierdzają to dokumenty złożone przez samą skarżącą. Umowa na zakup ciągnika New Holland została zawarta przez skarżącą ze swoim ojcem B. G. w dniu 28 września 2021 r. po uzyskaniu przez skarżącą pełnoletności w dniu [...] 2021r. W umowie tej zastrzeżono, że zapłata ceny musi nastąpić do dnia 30 maja 2022 r., gdzie po otrzymaniu zapłaty B. G. jako sprzedający udostępnieni przedmiotowy pojazd I. G. jako kupującej. Faktura Vat wystawiona przez B. G. z dnia 20 maja 2022 r. dokumentuje, że zapłata za ciągnik nastąpiła w dniu 17 maja 2022 r. Skarżąca mogła zatem od tej daty dysponować jako właściciel ciągnikiem New Holland. Organy zasadnie zatem dostrzegły, że skarżąca z tego względu nie wykazała, aby dysponowała własnym ciągnikiem w 2021 r. Wskazano że ze złożonych dokumentów przez I. G. nie wynika, aby posiadała jakiś inny sprzęt. W sprawie zgodnie z dokumentami przedłożonymi przez stronę ustalono, że w 2021 r. skarżąca nie dysponowała zatem żadnym własnym sprzętem rolniczym, jak też zapleczem gospodarczym. Wskazano, że wszelkie maszyny i budynki gospodarcze należały do ojca skarżącej, w tym silosy zbożowe położone na działce w nr [...] w N., gdzie łącznie przechowywano całość zboża, jakie miało pochodzić z deklarowanych trzech gospodarstw rolnych i z tych silosów też pozyskiwano ziarno na zasiewy. W ocenie Sądu za nie budzące wątpliwości co do ich logiki i zgodności z doświadczeniem życiowym, w tym kwestiami dotyczącymi racjonalności prowadzenia efektywnej produkcji rolnej, uznać należy wskazanie, że wspólne użytkowanie infrastruktury służącej do prowadzenia działalności rolnej przez gospodarstwa o znacznych powierzchniach jest przesłanką świadczącą o pozorności ich wydzielenia. Wyjaśniono, że konieczność posiadania odpowiedniego parku maszynowego nie jest podyktowana wymogami prawnymi, a dobrą praktyką rolniczą. Małe gospodarstwa nie muszą posiadać własnych maszyn, mogą je wynajmować, wypożyczać od innych rolników. Natomiast producenci gospodarujący na tak znacznej powierzchni wynoszącej każdorazowo ok 150 ha winni mieć stały, nieprzerwany dostęp do maszyn i urządzeń rolniczych, gdyż bez tego nie byliby w stanie efektywnie prowadzić działalności rolniczej na tak dużą skalę.

Organ ustalił, że B. G. dokonał podziału gospodarstwa na trzy mniejsze, który to podział, poza uzyskaniem zwiększonych płatności rolniczych, nie znajdował uzasadnienia. Skarżąca podnosiła zarzut, że organ nie ustalił, iż zamiar taki był zamiarem wyłącznym. Wskazanie i udowodnienie, że podział gospodarstwa był podyktowany innymi celami obciążało skarżącą. Skarżąca, wskazywała, że powodem podziału gospodarstwa była chęć wdrożenia przez B. G. swoich dzieci do pracy w rolnictwie. Organ ocenił te wersję jako niewiarygodną, prawidłowo motywując swoje stanowisko w tym zakresie, m.in. młodym wiekiem dzieci B. G., wielkością gospodarstw oraz sposobem organizacji pracy w gospodarstwach po ich podziale. W przedmiotowej sprawie nie kwestionowano, że skarżąca we wrześniu 2021 r. skończyła 18 lat i w tym też roku ukończyła kurs zawodowy w zawodzie rolnik oraz zdała egzamin zawodowy w zakresie kwalifikacji prowadzenie produkcji rolnej. Organy podkreśliły wyraźnie jednak, że ukończone kursy, szkolenia oraz ogólnie stan wiedzy z zakresu rolnictwa osoby ubiegającej się o przyznanie płatności, same w sobie w żadnym stopniu nie przesądzają o uprawnieniach do dopłat. W tej sprawie, dotyczącej stworzenia sztucznych warunków istotny jest bowiem całokształt czynności i podejmowanych prac, w tym czynności zarządczych. W ocenie Sądu organy wskazały zaś na szereg spójnych argumentów i dowodów, dla których nie można było uznać aby w 2021 r. skarżąca tak przed ukończeniem 18 lat , jak i po ich ukończeniu w dniu [...] 2021r., samodzielnie zarządzała deklarowanym gospodarstwem.

Przepis art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 (podobnie jak art. 62 rozporządzenia nr 2021/2116) nie stanowi o tym, by wyłącznym celem jego działania było uzyskanie nienależnej korzyści. Tak też ten przepis rozumiany jest w najnowszym orzecznictwie TSUE. Wprawdzie wcześniej TSUE zajmował bardziej liberalne dla beneficjentów pomocy stanowisko, bo przyjmował, że o sztucznym tworzeniu warunków w rozumieniu tego przepisu można mówić wówczas, gdy wyłącznym celem działania wnioskodawcy było uzyskanie nienależnej pomocy, jednak obecnie odstąpiono od tego poglądu. W wyroku z 7 kwietnia 2022 r., nr C-176/20 (S.C. Avio Lucos SRL) TSUE wyjaśnił, że ze sztucznymi warunkami w rozumieniu tego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy "z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych dla jej uzyskania", nie odwołując się już do wyłącznego celu działania wnioskodawcy. Zatem w najnowszym orzecznictwie TSUE wykazanie sprzecznego z celami prawodawstwa unijnego działania wnioskodawcy nie wymaga udowodnienia jego wyłącznego zamiaru uzyskania nienależnej pomocy. Tym samym obciążający organy administracji ciężar dowodu ogranicza się do okoliczności świadczących za sztucznym stworzeniem warunków uzyskania pomocy, sprzecznie z celami prawa unijnego oraz występowania zamiaru wnioskodawcy osiągnięcia takiego skutku. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazano, że takie rozumienie wyróżnionego we wskazanym orzecznictwie TSUE elementu subiektywnego działania beneficjenta pozwala na racjonalne i zgodne z interesem publicznym eliminowanie tych nieprawidłowości, które polegają na niezgodnym z prawem uzyskiwaniu pomocy (por. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2022 r. sygn. akt I GSK 2709/18, wyrok NSA z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt I GSK 3555/18, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 23 lipca 2024 r. sygn. akt I SA/Bd 387/24).

W związku z powyższym, Sąd uznał za niezasadne podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Strona wskazując na naruszenie przepisów prawa materialnego kwestionowała ustalony przez organy stan faktyczny sprawy. Sąd uznał za niezasadne podniesione w skardze zarzuty dotyczące zebrania i oceny materiału dowodowego.

Skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. polegający na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego, wybiórczej i dobrowolnej ocenie zeznań świadków i wyjaśnień strony.

Podkreślić należy, że z przepisów szczególnych dotyczących płatności rolniczych, a mianowicie:

- art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1312), znajdującej zastosowanie w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją dotyczącą wniosku skarżącego o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej, wynika, że ciężar prezentacji dowodu spoczywa na ubiegającym się o płatność rolniku, czyli to strona postępowania zobowiązana jest do wykazania określonych faktów (por. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2021 r. sygn. akt I GSK 774/21).

Zgodnie z ustawą o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - art. 3 ust. 1, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 1-4 tej ustawy, w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 3 ust. 3 ustawy).

Jak wskazano, w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2021 r. sygn. akt I GSK 182/21, przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., dotyczące ustaleń faktycznych na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego, nie znajdują zastosowania w sprawach dotyczących płatności. Ustaleń faktycznych w tych postępowaniach organy dokonują na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę postępowania, bowiem to na niej spoczywa obowiązek zaprezentowania dowodów dotyczących wnioskowanych płatności oraz dowodów zgromadzonych przez organ, z których to dowodów organ wywodzi skutki prawne.

Organ zobowiązywał skarżącą do podania szeregu informacji dotyczących prowadzonej działalności oraz przedłożenia dokumentacji potwierdzającej prowadzenie działalności rolniczej pismem z dnia 19 sierpnia 2022 r. Z pisma tego nie wynika, by miała to być dokumentacja przykładowa. Skarżąca miała możliwość złożenia wszelkich wniosków dowodowych. Pozostawało to w jej interesie tym bardziej, że miała świadomość oddalenia jej wniosków w roku 2020 r. oraz powodów wydania takiej decyzji. Argumentacja, że jest ona rolnikiem ryczałtowym i nie ma obowiązku wystawiania faktur nie zasługuje na uwzględnienie. W sytuacji podziału gospodarstwa rolnego i wątpliwości co do powodów dokonanego podziału oraz rzeczywistej samodzielności poszczególnych gospodarstw, to skarżąca powinna zadbać o to by wykazać realne prowadzenie samodzielnej działalności gospodarczej przez jej gospodarstwo. W interesie skarżącej, jako strony postępowania, leżało zabezpieczenie odpowiednich dowodów potwierdzających finansowe funkcjonowanie odrębnych gospodarstw rolnych, ponoszących koszty postępowania i uzyskujących przychody z prowadzonej działalności. Z akt sprawy nie wynika by skarżąca złożyła dowody potwierdzające prowadzenie gospodarstwa rolnego w 2021 r., które nie zostały przez organy uwzględnione, dowody takie nie zostały także załączone do skargi.

Dołączony do skargi wniosek I. G. z dnia 12 lipca

2023 r. o przyznanie pomocy dla rolników, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy, nie dotyczy niniejszej sprawy. Nie dotyczy on bowiem prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego w roku 2021 r., nie miał on zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Podobnie załączony do skargi wyciąg dokumentujący, że skarżącej w 2023 r. przelano na jej konto płatność dla zboża i rośliny oleiste. Już w zaskarżonej decyzji organ wskazywał stronie, że dla oceny stanu faktycznego istniejącego w 2021 r. nie można było rozważać dokumentów dotyczących roku 2022 r. Tym bardziej dotyczy to lat następnych. Jednocześnie wskazał, że większość dokumentów przedłożonych przez stronę w postępowaniu za 2021 r. wskazujących, że ma już swój rachunek bankowy oraz że zaczyna ponosić koszty prowadzenia gospodarstwa, nabywa środki ochrony roślin, paliwo i dokonuje sprzedaży płodów rolnych dotyczyło kolejnego roku 2022 r. i nie przesądzało o samodzielności prowadzenia gospodarstwa przez skarżącą w 2021 r. Przeciwnie, te dowody, które dostarczyła strona, a dotyczące roku 2021 r. wskazywały, że dokonana przez skarżącą sprzedaż miała charakter marginalny, nieprzystający do areału liczącego ok. 150 ha gospodarstwa, a z drugiej strony że strona nie ponosiła pełnych kosztów prowadzenia deklarowanego gospodarstwa. W zakresie przedstawionych faktur dotyczących sprzedaży w 2021 r. wzięto pod uwagę, że było ich tylko dwie, to jest jedna dotycząca sprzedaży ziarna gryki w ilości 6,73 tony w dniu 25 października 2021 r. oraz sprzedaży pszenicy w ilości 29, 24 t w dniu [...] 2021r. Ponadto przedstawiono potwierdzenie sprzedaży płodów rolnych w ilości 1 tony żyta oraz 10 balotów słomy M. P. oraz 2 ton żyta B. H. W zakresie sprzedaży gryki wzięto pod uwagę, że deklarowana ilość sprzedaży jest nieznaczna, biorąc pod uwagę zgłaszaną powierzchnię uprawy tej rośliny. Według ustaleń organu ziarno gryki w ilości 6,73 tony w przybliżeniu mogło odpowiadać zbiorom z około 13 ha, co stanowi niewielki ułamek areału deklarowanego przez skarżącą pod uprawę tej rośliny w wysokości 122 ha. Organ dostrzegł jednocześnie, że w tym samym czasie sprzedaży gryki w tej samej ilości dokonał M. G., co uznano za dowód na to, że transakcja z października w 2021 r. obejmowała pojedynczą dostawę produktu, podzieloną równomiernie na 2 transakcje (co świadczyło o ścisłym powiązaniu chociażby tych 2 gospodarstw). W zakresie sprzedaży pszenicy wskazano, że dowody księgowe na sprzedaż tego zboża przedstawiła zarówno I. G., jak i M. G. przy czym żaden z tych podmiotów nie uprawiał tego zboża w roku 2021, co wynika z wniosków o dopłaty. Odniesiono się także do dokumentów, jakie skarżąca przedłożyła w celu wykazania samodzielności zarządzania osobami w gospodarstwie. Tym zakresie wskazano że jedynym pracownikiem zatrudnianym bezpośrednio przez skarżącą w 2021 r., co wykazała dokumentem, był B. H. W tym zakresie przedłożono umowę o świadczenie usług zawartą w kwietniu 2021 r. o świadczenie usług rolniczych - wykonanie zabiegów agrotechnicznych na dwu wskazanych w umowie działkach. W tym zakresie organy oceniły, że zakres prac obejmował jedynie niewielką część deklarowanego przez skarżącą gospodarstwa, to jest działki o łącznej powierzchni ok. 3 ha, co stanowi o znikomym udziale tej powierzchni w powierzchni zgłaszanej do dopłat. Umowa dotycząca zgłoszonego przez stronę jako pracownika T. K., dotyczyła natomiast 2022 r. Sprawie wskazano konkretnie, jakie dokumenty były przedmiotem analizy organu. W tym zakresie wskazano także na dowody księgowe mające dokumentować dokonywane w 2021 r. zakupy w gospodarstwie, to jest dwie faktury zakupu wapna z listopada 2021 r. na kwotę 8717, 16 zł oraz 2 139, 70 zł oraz 2 akty notarialne z grudnia 2021 r., na mocy których skarżąca nabyła działki w obrębie N. o powierzchni 0, 7 ha oraz 0,1445 ha i 1,4563 ha. Organ ocenił, że podejmowane pod koniec roku 2021 roku po zakończeniu sezonu wegetacyjnego działania były niewystarczające, aby uznać poszczególne gospodarstwa za niezależne podmioty. Podkreślono, że w sprawie nie mogły mieć znaczenia też działania dotyczące zakupu materiału siewnego, paliwa, nawozów, środków ochrony roślin czy nabycia pierwszych maszyn rolniczych dotyczące 2022 roku.

Sąd uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Wskazać należy, że w świetle art. 80 k.p.a., organ ocenia zebrany materiał dowodowy zgodnie z tzw. zasadą swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z tą zasadą organ nie jest skrępowany żadnymi przepisami co do wartości poszczególnych rodzajów dowodów i może swobodnie, tj. zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego (wyjaśniającego) w danej sprawie, ustalić stan faktyczny (por. E. Iserzon w: E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, Warszawa 1964, s. 115). Zapatrywanie organu nie może być przy tym dowolne, arbitralne, przeczące regułom logiki, zweryfikowanym prawom naukowym lub przeprowadzonym w danej sprawie dowodom (por. A. Wiktorowska, w: Postępowanie administracyjne - ogólne, podatkowe, egzekucyjne i przed sądami administracyjnymi, red. M. Wierzbowski, Warszawa 2012, s. 122). Zgodnie z art. 80 k.p.a., wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie i to nie tylko z osobna, ale w powiązaniu ze sobą. Odmawiając wiarygodności dowodom, w sposób przekonujący organ winien wskazać przyczyny takiego stanu rzeczy. Zaznaczyć należy, że zasada swobodnej oceny dowodów nie oznacza dowolności oceny mocy i wiarygodności dowodu, lecz jego ocenę wraz z całym materiałem dowodowym sprawy i na jego tle. Ocena dowodów jest "czynnością myślową" i jak każda czynność tego rodzaju powinna opierać się na zasadach logicznego myślenia (W. Berutowicz, PC, s. 1[...]), nie powinna uchybiać zasadom logiki (E. Iserzon (w:) Komentarz IV, 1970, s. 156). Organ administracji publicznej może zatem wysnuwać z zebranego materiału dowodowego tylko wnioski logicznie uzasadnione. Zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem, organ orzekający ocenia wyniki postępowania wyjaśniającego (dowodowego) na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia.

Wskazać należy, że Sąd kontrolując decyzję administracyjną nie przeprowadza (co do zasady) postępowania dowodowego i nie dokonuje oceny zebranego materiału dowodowego. Działania w tym zakresie należą do sfery postępowania administracyjnego. Sąd zobligowany jest natomiast do przeprowadzenia kontroli, czy organ zbierając materiał dowodowy i dokonując jego oceny nie naruszył normy postępowania administracyjnego, w tym art. 80 k.p.a.

Zarzut naruszenia tego unormowania można uznać za uzasadniony w sytuacji, gdy organ wykroczył poza granice przysługującej mu swobody w ocenie dowodów, wynikającej z art. 80 k.p.a. Dokonana przez organ ocena materiału dowodowego może być skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie organu wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego (por. wyrok NSA z dnia 10 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 407/20). Nie może być uznana za naruszenie przywołanego przepisu odmienna ocena dowodów, niż dokonana przez stronę postępowania, gdy organ swoje zapatrywanie przekonująco umotywował, odnosząc się do wszystkich relewantnych dowodów.

Organ szczegółowo omówił w decyzji zgromadzone dowody i uzasadnił swoje stanowisko w przedmiocie oceny tych dowodów.

Organ przeanalizował twierdzenia wnioskodawców w zakresie okoliczności dotyczących samodzielnego prowadzenia przez dzieci B. G. działalności rolniczej i ocenił je na zasadzie swobodnej oceny dowodów, uznając, że są one nieprzekonujące, jako podyktowane interesem procesowych wnioskodawców. W powiązaniu z tymi wyjaśnieniami ocenił także wiarygodność zeznań świadków, pracowników zatrudnionych przez B. G., w zakresie odnoszącym się do prób wykazania samodzielności gospodarstw, uznając, że świadkowie ci pozostawali w zależności od B. G., mieli zatem interes w składaniu korzystnych dla niego zeznań. Organ stwierdził, że twierdzenia świadków o angażowaniu się I. G. w wydawanie poleceń dotyczących realizacji prac są podyktowane interesem B. G., który jest ich pracodawcą. Ocena ta nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej w art. 80 k.p.a. Nie narusza ona zasad logiki ani doświadczenia życiowego. W tej sytuacji brak było podstaw do jej kwestionowania. Wskazać także należy, że w istocie w sprawie zasadnicze znaczenie miała okoliczność zatrudnienia pracowników przez B. G. i wypłaty przez niego wynagrodzenia, która wskazuje na centralizację kwestii pracowników w rękach poprzedniego właściciela całego areału nieruchomości.

Organ wskazał, że świadkowie zeznali, iż rozpoznawali położenie działek należących do poszczególnych gospodarstw na podstawie wniosków z numerami działek i map, na których oznaczone były działki. Organ wskazywał, że nie świadczy to o wyodrębnieniu trzech gospodarstw rolnych, bowiem działki ewidencyjne deklarowane przez poszczególnych wnioskodawców nie są wydzielone geograficznie, czy też pod względem różnic w uprawach, ani ze względu na prawo własności, wnioskodawcy wskazują bowiem, że uprawiają także działki nie będące ich własnością lecz własnością innych wnioskujących. Stanowisku temu nie można zarzucić przekroczenia granic swobodnej ceny dowodów.

Sąd stwierdził, że dokonana przez organ w niniejszej sprawie ocena materiału dowodowego nie ma charakteru dowolnej, arbitralnej, ani przeczącej regułom logiki lub doświadczenia życiowego. Organ dokonał oceny materiału dowodowego, uwzględniając istotność podstawowych stwierdzonych okoliczności jakimi były: brak siły roboczej i niezbędnego sprzętu rolnego w gospodarstwach dzieci B. G., ich wiek i brak doświadczenia w zarządzaniu gospodarstwami rolnym o takim obszarze oraz brak dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej i przekazywanie plonów do gospodarstwa ojca.

Poczynione przez organ ustalenia znajdują oparcie w zgromadzonym i prawidłowo ocenionym materiale dowodowym. Organ nie dopuścił się zarzucanego przez skarżącą odwrócenia ciężaru dowodu ani błędów w ustaleniach faktycznych. Organ prawidłowo ocenił, że przedstawione przez skarżącą dokumenty nie potwierdzają ponoszenia przez jej gospodarstwo kosztów i zysków, które wskazywałyby na samodzielne prowadzenie tego gospodarstwa. Okoliczność nieuwzględnienia kwoty dopłat, przy ocenie wysokości zysków, nie ma w sprawie istotnego znaczenia, bowiem celem pomocy jest zwiększenie zyskowności gospodarstw rolniczych, a nie osiąganie zysków w postaci dopłat.

Na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że dochodzona płatność mu przysługuje, z faktu tego wnioskodawca wywodzi bowiem skutki prawne polegające na przyznaniu płatności.

Natomiast na organie ciąży obowiązek wykazania stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności, z faktu tego organ wywodzi bowiem skutki prawne polegające na odmowie przyznania płatności. Aby organ mógł ustalić, że stworzono sztuczne warunki wymagane do otrzymania wnioskowanych płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami tych płatności, powinien był on zgromadzić materiał dowodowy dający podstawę do dokonania ustaleń w tym zakresie.

Organ winien także wskazać, dlaczego nie dał wiary przeciwnym twierdzeniom wnioskodawcy i dlaczego odmówił wiarygodności przedstawianym przez niego na poparcie jego stanowiska dowodom. Obowiązki te zostały przez organ w niniejszej sprawie zrealizowane

Skarżąca wskazywała szereg argumentów, które nie podważają prawidłowości dokonanej oceny zebranego materiału dowodowego ani słuszności rozumowania organu, podstawionego w uzasadnieniu decyzji. Podnoszone okoliczności dotyczące błędnego założenia, że prace na gruntach były wykonywane jednocześnie, braku wykazania by gospodarstwa były zarządzane niewłaściwie, ekonomiki wykorzystania sprzętu użytkowanego przez kilka osób, optymalizacji wykorzystywania czynników produkcji - siły roboczej i sprzętu, nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w kontekście pozostałych przeprowadzonych w sprawie i prawidłowo ocenionych dowodów oraz dokonanych na ich podstawie ustaleń. Natomiast w kwestii zakupu sprzętu rolniczego, organ prawidłowo ocenił, że skarżąca zapłaciła za ten sprzęt i odebrała go od ojca dopiero w 2022 r.

Skarżąca zarzucała, że organ nie wskazał okoliczności uzasadniających ocenę stworzenia sztucznych warunków uzyskania płatności, które wystąpiły w 2020 r., a nie istniały przed 2020 r., kiedy płatności skarżącej przyznawano, co stanowi naruszenie art. 8 k.p.a., poprzez brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej, przez wydanie decyzji w przedmiocie odmowy przyznania stronie skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w sytuacji gdy strona skarżąca w ubiegłych latach korzystała z powyższych płatności, które zostały jej decyzjami ARiMR przyznane, dopłaty z ARiMR zostały także stronie przyznane za rok 2022.

Odnosząc się do zarzutu braku konsekwencji organu, który nie przyznał płatności, mimo, że warunki nie uległy zmianie w stosunku do lat 2016 -2019, wskazać należy, że zarzut ten jest w oczywisty sposób bezzasadny. Brak zbadania przez organ stanu faktycznego sprawy przy rozpoznaniu wniosków za lata 2016-2019 nie pozbawiał organu możliwości dokonania ustaleń w tym zakresie przy rozpoznawaniu wniosków za kolejne lata. Przeciwnie, organ miał obowiązek zbadać czy w rzeczywistości podział gospodarstwa nie miał charakteru sztucznego, ukierunkowanego na uzyskanie podwyższonych dopłat. Niezasadne zaniechanie realizacji tego obowiązku w latach 2016-2019, nie pozbawiało organu możliwości przeprowadzenia postępowania dowodowego, dokonania ustaleń i ich oceny prawnej w kontekście sztucznego stworzenia warunków do uzyskania korzyści w latach 2020 i 2021.

Organy w latach 2016-2019 nie stwierdziły stworzenia sztucznych warunków do uzyskania nienależnego wsparcia finansowego opierając się na zapewnieniach w postaci oświadczeń wnioskodawców zawartych we wnioskach, iż nie stwarzają sztucznych warunków, o których mowa w art. 60 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 i art. 11 ust. 4, art. 41 ust. 7, art. 61 ust. 4 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, w celu uzyskania korzyści finansowych sprzecznych z celami systemów pomocy. W ustalonym stanie faktycznym niniejszej sprawy wystąpiły podstawy do rozstrzygnięcia żądania zawartego we wniosku skarżącej za rok 2021 odmiennie, niż w latach 2016-2019.

Zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. mógłby zostać uznany za uzasadniony, gdyby organ w poprzednio prowadzonych postępowaniach dokonał analogicznych ustaleń jak w niniejszej sprawie i zupełnie inaczej ocenił zebrane dowody bądź po dokonaniu ustaleń faktycznych z ustalonych faktów wyciągnął zupełnie inne wnioski. Skarżąca nie udowodniła by sytuacja taka miała miejsce. Organ nie wskazywał, że warunki gospodarowania przez skarżącą uległy w 2020 r. i 2021 r. zmianie. Przeciwnie, wskazywał on, że przy rozpatrywaniu poprzednich wniosków nie posiadał wiedzy o sztucznym podziale gospodarstwa w celu uzyskania wyższych płatności, dlatego płatności te zostały skarżącej przyznane.

Brak jest podstaw do uznania, że wydana decyzja narusza zasadę zaufania obywatela do organów administracji publicznej, z zasady tej nie wynika bowiem konieczność wydawania każdorazowo wobec strony decyzji tej samej treści w sytuacji dochodzenia płatności dla rolników za poszczególne lata. Organ, stwierdzając działanie polegające na sztucznym stworzeniu warunków do uzyskania korzyści, nie mógł przyznać skarżącej płatności tylko z tego powodu, że skarżąca uzyskała je w poprzednio toczących się postępowaniach, dotyczących okresów wcześniejszych. Organ prawidłowo stwierdził, że nie istnieje konstrukcja prawna, która nakazywałaby przyznawać płatności za dany rok tylko z tego powodu, że były one przyznane w latach poprzednich (por. wyrok NSA z dnia 22 października 2019 r. sygn. akt I GSK 4[...]9). Okoliczności spraw dotyczących wniosków o przyznanie płatności są badane w każdym roku odrębnie (por. wyroki NSA z dnia 28 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2138/11, z dnia 15 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 15/11).

Wskazać także należy, że okoliczność przyznania płatności za kolejny 2022 r. nie świadczy o niekonsekwencji organu. Aczkolwiek przyczyny wydania takiej decyzji nie podlegają ocenie w niniejszym postępowaniu, to wskazać należy, iż organ sygnalizował, że w przyszłości może zaistnieć sytuacja, w której gospodarstwa mogą zostać ocenione jako działające samodzielnie, jeżeli strony wykażą ich odrębność. Z okoliczności sprawy wynika, że strona w prowadzonym postępowaniu, na poparcie samodzielności gospodarstwa, wskazała szereg okoliczności i przedłożyła szereg dokumentów, które nie zostały przez organ uwzględnione, bowiem dotyczyły one kolejnego 2022 r. Okoliczności faktyczne spraw wszczętych wnioskami o dopłaty za 2022 r. mogły być zatem przez organ ustalone odmiennie niż w niniejszej sprawie dotyczącej płatności za rok 2021.

Bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy jest podnoszony przez skarżącą fakt odmowy przyznania M. G. dofinansowania, która wpłynęła na brak zakupu ciągnika w 2021 r., który byłby realnym majątkiem gospodarstwa. Wniosek w tym zakresie został bowiem złożony we wrześniu 2021 r. w dacie uniemożliwiającej wykorzystanie tego sprzętu do prac polowych w roku 2021 r.

Wbrew zarzutom skargi, organ nie naruszył także normy art. 107 § 6 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Organ dokonał oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, czemu dał wyraz z uzasadnieniu decyzji.

W sprawie nie doszło także do naruszenia art. 107 § 3 w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ szczegółowo opisał, jak doszedł do przekonania, że istnieją powiązania na tyle istotne, by stwierdzić sztuczne stworzenie warunków do uzyskania płatności.

W ocenie Sądu, organ nie dopuścił się w niniejszej sprawie naruszenia prawa procesowego ani prawa materialnego.

Organ zebrał materiał dowodowy niezbędny do dokonania ustaleń istotnych do rozstrzygnięcia sprawy i dokonał oceny zebranego materiału dowodowego w sposób nie naruszający granic swobodnej oceny dowodów. Ocenę tę organ przedstawił w uzasadnieniu decyzji, wyjaśniając powody, z jakich części dowodów odmówił wiarygodności. Organ prawidłowo ustalił stan faktyczny w oparciu o dowody uznane za wiarygodne.

Organ powołał znajdujące w sprawie zastosowanie przepisy prawa materialnego. Dokonał prawidłowej i wnikliwej oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego. Nadto organ szczegółowo ustosunkował się także do podniesionych w odwołaniu zarzutów.

Podniesione w skardze zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie, w sprawie brak było także podstaw do uwzględnienia skargi przez Sąd z urzędu.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił wniesioną skargę jako niezasadną.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).