Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 432/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4 i art. 64 par. 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 6 sierpnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy – Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2019 roku sprawy ze skargi Wójta Gminy [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Łódzkiego Urzędu Skarbowego w Ł. z [...] nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz Wójta Gminy [...] kwotę 1158 (tysiąc sto pięćdziesiąt osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Ł. Urzędu Skarbowego w Ł. z [...] r. o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 38.571,82 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej.

Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Ł. Urzędu Skarbowego w Ł. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A Sp. z o.o. z siedzibą w R. w oparciu o tytuły wykonawcze obejmujące zaległości w podatku od nieruchomości: z 29 grudnia 2017 r. Nr [...], z 15 czerwca 2018 r. Nr [...] oraz z 5 września 2018 r. Nr [...], wystawione przez wierzyciela, tj. Wójta Gminy [...].

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuł wykonawczy Nr [...] organ egzekucyjny skierował do Banku B w B. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanej spółki, które zostało doręczone A Sp. z o.o. 15 stycznia 2018 r. wraz z odpisem tytułu wykonawczego. Bank poinformował organ egzekucyjny o niemożliwości realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji sądowych do zajętego rachunku bankowego, który nie został rozstrzygnięty do dnia dokonania zajęcia. Ponadto w ramach realizacji tego tytułu wykonawczego organ egzekucyjny skierował do C Sp. z o.o. i D Sp. z o.o. zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. C Sp. z o.o. poinformowała organ egzekucyjny, że zobowiązana spółka była dłużnikiem z tytułu umowy najmu, która wygasła 30 listopada 2017 r., lecz pozostały wierzytelności z tytułu opłat za media na łączną kwotę 1.580,98 zł. Z kolei D Sp. z o.o. uznała zajęcie za skuteczne.

Następnie organ egzekucyjny skierował do Banku B w B. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego spółki, które zostało doręczone zobowiązanej 29 czerwca 2018 r. wraz z odpisem tytułu wykonawczego Nr [...]. Bank poinformował organ egzekucyjny o niemożliwości realizacji zajęcia z uwagi na brak kwoty wolnej od zajęcia. Ponadto w oparciu o ten tytuł wykonawczy organ egzekucyjny skierował do D Sp. z o.o. zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Dłużnik zajętej wierzytelności nie udzielił odpowiedzi na powyższe zajęcie.

Z kolei odpis tytułu wykonawczego Nr [...] organ egzekucyjny doręczył zobowiązanej spółce 17 września 2018 r. wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku B w B. . Bank poinformował organ egzekucyjny o niemożliwości realizacji zajęcia z uwagi na wyznaczenie przez Sąd Rejonowy dla Ł.-Ś. XIV Wydział Gospodarczy tymczasowego nadzorcy sądowego. W oparciu o ten tytuł wykonawczy organ egzekucyjny skierował również zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej do D Sp. z o.o.

Zawiadomieniem z [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla Ł.-Ś. XIV Wydział Gospodarczy d/s Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych poinformował Naczelnika Ł. Urzędu Skarbowego w Ł., że postanowieniem z [...] r. sygn. akt [...] ogłosił upadłość A Sp. z o.o., obejmującą likwidację majątku spółki.

[...] r. organ egzekucyjny wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej spółki na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], ...], [...], z uwagi na uzyskanie informacji, iż z dniem 5 listopada 2018 r. postanowienie o ogłoszeniu upadłości spółki stało się prawomocne.

Następnie zawiadomieniem z 18 stycznia 2019 r. organ egzekucyjny poinformował wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, przeprowadzonego wobec zobowiązanej spółki w łącznej kwocie 38.571,82 zł.

Wobec wystąpienia przez wierzyciela do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów postępowania egzekucyjnego [...] r. organ egzekucyjny wydał postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, przeprowadzonego wobec zobowiązanej spółki na podstawie powyższych tytułów wykonawczych w kwocie 38.571,82 zł.

Wójt Gminy [...] wniósł zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego, wnioskując o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Postanowieniem z [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności wskazał na zasady ponoszenia kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. organ I instancji, po umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A Sp. z o.o. miał podstawy do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, powstałymi w toku tego postępowania egzekucyjnego. Zaistniała bowiem sytuacja określona w art. 64c § 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.) - dalej "u.p.e.a.", tj. że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego.

Odnosząc się do wysokości kosztów egzekucyjnych naliczonych przez organ egzekucyjny, organ II instancji wyjaśnił, że kwestia wysokości opłat za dokonane czynności egzekucyjne w egzekucji należności pieniężnych została uregulowana w art. 64 § 1 u.p.e.a., który to przepis zawiera zamknięty katalog czynności egzekucyjnych wraz z wysokością opłat za dokonanie każdej z nich. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. w świetle przepisów określających zasady ponoszenia kosztów egzekucyjnych Naczelnik Ł. Urzędu Skarbowego w Ł. zasadnie obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 38.571,82 zł, w tym z tytułu opłaty manipulacyjnej, należnej w wysokości 1% kwoty egzekwowanej należności (tj. należności głównej i odsetek za zwłokę) oraz opłaty za zastosowanie środka egzekucyjnego, tj. za zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych i za zajęcie innych wierzytelności, należnej w wysokości 5% egzekwowanej należności (tj. należności głównej i odsetek za zwłokę). Organ wyjaśnił, że na powstałe w sprawie koszty egzekucyjne, w odniesieniu do poszczególnych tytułów wykonawczych, składają się następujące opłaty:

1. w zakresie tytułu wykonawczego z 29 grudnia 2017 r. Nr [...] : opłata manipulacyjna naliczona na dzień 10 stycznia 2018 r. w wysokości 1.694,05 zł pobrana z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych; opłata w wysokości 8.491,84 zł za czynność egzekucyjną powstałą w związku z zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego na rzecz zobowiązanego przez Bank B w B., dokonaną zawiadomieniem z 10 stycznia 2018 r.; opłata w wysokości 23,41 zł za czynność egzekucyjną powstałą w związku z zajęciem innej wierzytelności pieniężnej na mocy zawiadomienia z 23 stycznia 2018 r., pomniejszona o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną; opłata w wysokości 73,81 zł za czynność egzekucyjną powstałą w związku z zajęciem innej wierzytelności pieniężnej na mocy zawiadomienia z 5 marca 2018 r., pomniejszona o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną;

2. w zakresie tytułu wykonawczego z 15 czerwca 2018 r. Nr [...] opłata manipulacyjna naliczona na dzień 21 czerwca 2018 r. w wysokości 2.955,18 zł pobrana z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych; opłata w wysokości 14.775,91 zł za czynność egzekucyjną powstałą w związku z zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego na rzecz zobowiązanego przez Bank B w B., dokonaną zawiadomieniem z 21 czerwca 2018 r.

3. w zakresie tytułu wykonawczego z 5 września 2018 r. Nr [...] opłata manipulacyjna naliczona na 12 września 2018 r. w wysokości 1.758,97 zł pobrana z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych i opłata w wysokości 8.798,65 zł za czynność egzekucyjną powstałą w związku z zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego na rzecz zobowiązanego przez Bank B w B., dokonaną zawiadomieniem z 12 września 2018 r.

W dalszej kolejności odnosząc się do zarzutu zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. podkreślił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego, a więc wejście w życie przedmiotowego orzeczenia nie spowodowało utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., z tym że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał Konstytucyjny pominięciem prawodawczym. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. administracyjne organy egzekucyjne nie są uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy działaniu wbrew tym przepisom.

Dalej Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Ł., odnosząc się do kolejnych zarzutów zażalenia, zaznaczył, że dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego nie ma znaczenia fakt, iż na rachunku spółki nie były zdeponowane żadne środki pieniężne, bowiem dla skutecznego zastosowania tego środka nie jest wymagane rzeczywiste zajęcie - w jego wyniku - środków pieniężnych. W tym zakresie organ powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, podkreślając przy tym, że tożsama konstrukcja przyjęta została w przypadku zajęcia innych wierzytelności, który to środek egzekucyjny reguluje art. 89 u.p.e.a., bowiem również i w tym przypadku powołany przepis umożliwia dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych. Organ podkreślił, że koszty egzekucyjne przysługują z tytułu samego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i o ich wysokości nie przesądza nakład pracy organu egzekucyjnego, gdyż w przedmiotowej sprawie doszło do doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych oraz do zastosowania środków egzekucyjnych w postaci egzekucji z rachunków bankowych, a z dokonaniem tego rodzaju czynności wiąże się naliczenie opłat przez organ egzekucyjny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] r. Wójt Gminy [...] podniósł zarzuty naruszenia:

1) art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 w związku z art. 64c § 4 u.p.e.a., poprzez przyjęcie przez organ II instancji, że obciążenie strony skarżącej opłatą manipulacyjną i opłatą egzekucyjną w kwotach ustalonych przez organ I instancji było prawidłowe i znajduje oparcie w faktycznie poniesionych przez te organy nakładach pracy, czasu, stopnia skomplikowania i niezbędnych wydatkach - w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego orzekającego o niezgodności art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej kwoty tych opłat;

2) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie i ustalenie kosztów egzekucyjnych za zajęcie rachunku bankowego, mimo że nie doszło do faktycznego zajęcia wierzytelności;

3) art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważenie i nieuwzględnienie słusznego interesu strony skarżącej, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego zażaleniem postanowienia, niewskazanie w uzasadnieniu postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, jak i nieuwzględnienie skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. SK 31/14;

4) art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. w związku z art.64c § 7 i art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odniesienia się do zasadności ustalenia procentowej wysokości opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej bez uwzględnienia czynników mających wpływ na wysokość tych opłat, a mianowicie efektywności, nakładu pracy, czasochłonności, stopnia skomplikowania, co skutkowało obciążeniem strony skarżącej kosztami w maksymalnej wysokości;

5) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji mimo naruszenia w toku postępowania przed tym organem przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w związku z art. 144 k.p.a. i w związku z art. 18 u.p.e.a.

W oparciu o powyższe zarzuty wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. z 5 lutego 2019 r. w sprawie kosztów egzekucyjnych oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r. poz.1302) – dalej "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Sąd może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest postanowienie utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o obciążeniu wierzyciela – Wójta Gminy [...] kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 38.571,82 zł, na którą złożyły się koszty opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych i za zajęcie innych wierzytelności, ustalone na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A Sp. z o.o. z siedzibą w R. w oparciu o tytuły wykonawcze z 29 grudnia 2017 r. Nr [...], z 15 czerwca 2018 r. Nr [...] oraz z 5 września 2018 r. Nr [...].

Przypomnieć należy, że art. 64 § 1 u.p.e.a. zawiera katalog czynności egzekucyjnych, za które organ egzekucyjny pobiera stosowne opłaty. Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, tj. innych niż świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę, organ pobiera opłatę w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Z kolei w myśl art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata ta wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr.

Koszty egzekucyjne, na które składają się opłaty za czynności egzekucyjne, opłata manipulacyjna i wydatki egzekucyjne, co do zasady obciążają zobowiązanego. Jedynym z wyjątków od zasady obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego w administracji jest sytuacja, gdy koszty te nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Wówczas zobowiązanym do pokrycia kosztów egzekucyjnych jest wierzyciel (art. 64c § 1 i § 4 u.p.e.a.).

Zauważyć trzeba, że w niniejszej sprawie okoliczności stanu faktycznego nie są kwestionowane. Bezspornie w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A Sp. z o.o. organ egzekucyjny wystąpił do Banku B w B. o zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanej. Poza tym skierował zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej do C Sp. z o.o. i D Sp. z o.o. Z kolei postanowieniem z 17 grudnia 2018 r. organ egzekucyjny na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. umorzył postepowanie egzekucyjne w związku z ogłoszeniem upadłości spółki. W związku z faktem, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego z powyższej przyczyny koszty powstałe w postępowaniu egzekucyjnym nie mogły zostać ściągnięte od zobowiązanego, organ egzekucyjny postanowieniem z 5 lutego 2019 r. obciążył wierzyciela przedmiotowymi kosztami.

Natomiast kwestią sporną w sprawie jest prawidłowość obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kontekście stwierdzonej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 niekonstytucyjności zastosowanych przez organy w niniejszej sprawie przepisów. Dlatego oceniając legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności wskazać należy, że przed wydaniem zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym Trybunał orzekł, że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Zauważyć należy, że w uzasadnieniu powyższego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Jednocześnie Trybunał podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Dalej Trybunał wywiódł, że brak określenia górnej granicy opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

W swoim orzeczeniu Trybunału wskazał ponadto, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z tego wyroku, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w sprawie. Na ten właśnie fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego i brak nowych przepisów określających wysokość opłat egzekucyjnych powołują się organy w rozstrzyganej sprawie dla uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia.

Należy zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym o pominięciu prawodawczym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, w której użyto sformułowania, że badane przepisy są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określą maksymalnej wysokości opłaty. W odniesieniu do tego rodzaju wyroków zarówno w judykaturze, jaki i w orzecznictwie występują kontrowersje dotyczące skutków jakie one wywołują w procesie stosowania prawa. W ocenie sądu organy stosujące prawo nie mogą powoływać się na pominięcie prawodawcze jako okoliczność usprawiedliwiającą stosowanie niekonstytucyjnych przepisów. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. W kontrolowanej sprawie organy nie uwzględniły tego, że przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia od chwili ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego muszą być traktowane jako niezgodne z Konstytucją. Przepisy te nadal obowiązują w systemie prawa, nie tracą mocy, jednakże od chwili orzeczenia muszą być traktowane jako niezgodne z Konstytucją, w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie muszą być nadal stosowane przez adresatów tych norm. Jednakże, aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepisy te muszą być stosowane i interpretowane (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Stanowisko takie zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 marca 2018 r. sygn. akt II FSK 2206/17, a także wyroku z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 2621/17 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą pogląd ten podziela, nie zgadzając się jednocześnie ze stanowiskiem organu, iż do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych należy rozstrzygać zgodnie z obowiązującymi regulacjami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić bowiem do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy koszty egzekucyjne określono na łączną kwotę 38.571,82 zł, przyjmując, że od kwoty egzekwowanej na podstawie tytułu wykonawczego z 29 grudnia 2017 r. Nr [...] opłata manipulacyjna wynosi 1.694,05 zł, zaś opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i zajęcie innych wierzytelności – 8 589,06 zł; od kwoty egzekwowanej na podstawie tytułu wykonawczego z 15 czerwca 2018 r. Nr [...] opłata manipulacyjna wynosi 2.955,18 zł, zaś opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego – 14.775,91 zł; od kwoty egzekwowanej na podstawie tytułu wykonawczego z 5 września 2018 r. Nr [...] opłata manipulacyjna wynosi 1.758,97 zł, zaś opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego - 8.798,65 zł. Organ ustalił powyższe koszty przyjmując, że od kwoty egzekwowanej na podstawie poszczególnych tytułów wykonawczych wystawionych przez Wójta Gminy [...] opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanej należności na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a., natomiast opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i za zajęcie innych wierzytelności wynosi 5 % egzekwowanej należności na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

W ocenie sądu w okolicznościach sprawy wątpliwości nie budzi sama zasadność naliczenia opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunków bankowych i innych wierzytelności pieniężnych oraz opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Niemniej jednak należy zauważyć, że organ błędnie powołując się w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia na pominięcie prawodawcze uznał, że jest obowiązany stosować się wyłącznie do aktualnego brzmienia art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. Organ pominął tym samym argumenty, które zdecydowały o niekonstytucyjności przedmiotowych przepisów. Nie wziął również pod uwagę wskazywanej przez Trybunał Konstytucyjny konieczności zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak by rola tych opłat nie sprowadzała się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co byłoby niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, którym jest wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Nie uwzględnił, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, na co zwracał uwagę Trybunał Konstytucyjny w swym wyroku. Rozważań w tym zakresie zarówno w zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie organu I instancji nie zawiera.

Stwierdzić więc trzeba, że organy orzekające w sprawie nieprawidłowo oceniły skutki, jakie niesie ze sobą rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 dla możliwości stosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów. W ocenie sądu organy obu instancji w sposób nieuprawniony pominęły okoliczność, że sposób ustalenia w sprawie kwoty należnych kosztów egzekucyjnych w oparciu o art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. nie przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Analiza akt sprawy przeprowadzona z uwzględnieniem wskazań wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego potwierdziła, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wyjaśnienia, czy określone koszty egzekucyjne pozostają w rozsądnej proporcji do działań podjętych przez organ egzekucyjny.

Zdaniem sądu na uwzględnienie nie zasługuje natomiast zarzut naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na ustaleniu przez organ kosztów egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, mimo że nie doszło do faktycznego zajęcia wierzytelności na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] z uwagi na zbieg egzekucji, na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] z uwagi na brak kwoty wolnej od zajęcia i na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] z uwagi na wyznaczenie przez sąd powszechny nadzorcy sądowego. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie doszło do skutecznego zastosowania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, gdyż spełnione zostały wymogi odnoszące się do zgodnego z przepisami zastosowania przedmiotowego środka egzekucyjnego. Stosownie do treści art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. W ocenie sądu przeszkody do uznania, że doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego nie stanowią zatem okoliczności takie jak brak środków pieniężnych na rachunkach bankowych, zbieg egzekucji czy wyznaczenie nadzorcy sądowego. Przyjęcie odmiennego stanowiska w zakresie skuteczności zastosowania środka egzekucyjnego, o którym mowa, prowadziłoby do nierównego traktowania podmiotów u których doszło do zajęcia symbolicznej złotówki (co rodziłby określonego rodzaju konsekwencje) i podmiotów, u których do takiego zajęcia nie doszło.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, w razie braku interwencji ustawodawcy, organ uwzględniając wskazania Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 winien wykazać racjonalną zależność między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnej rozsądnej wielkości. Ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organ w szczególności winien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania, czasochłonności podejmowanych czynności oraz nakładu pracy organu egzekucyjnego przy egzekwowaniu należności. Organ egzekucyjny powinien wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych mając na względzie, że koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą stać się nieuzasadnionym przysporzeniem organu egzekucyjnego.

Biorąc pod uwagę powyższe sąd uznał, że w sprawie doszło do niewłaściwego zastosowania art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając je w kwocie równej się wpisowi od skargi.

eg