Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 269/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2023-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 26ca §1 pkt 1, art. 27e §1 pkt 1 i 2, art. 27e §4, art. 27f, art. 27g §1, art. 27g §2, art. 29 §1 i §2 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Brzuzy (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Górska asesor WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 22 maja 2023 r., nr 2801-IEE.7192.55.2023 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w E. (dalej jako: "NUS", "organ I instancji", organ egzekucyjny") postanowieniami z 27 marca 2023 r. umorzył, jako bezprzedmiotowe postępowania w sprawie żądań M. L. (dalej jako: "strona", "skarżąca") wyłączenia spod egzekucji udziałów w ½ części nieruchomości (działka nr [...] o powierzchni 0,9507 ha i działka nr [...] o powierzchni 1,6055 ha) położonych w miejscowości B., ze względu na złożony 6 marca 2023 r. przez skarżącą sprzeciw.

W wyniku wniesionych 7 kwietnia 2023 r. przez skarżącą zażaleń Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej jako: "DIAS", "organ odwoławczy") na podstawie art. 138 §1 pkt 1, w zw. z art. 105 §1 i art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, ze zm.), dalej jako: "k.p.a.", oraz art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479, ze zm.), dalej jako: "u.p.e.a.", postanowieniem z 22 maja 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcia organu I instancji.

W pierwszej kolejności DIAS w oparciu o art. 12 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. zaznaczył, że w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie, dotyczące więcej niż jednej strony. Dodał też, że zaskarżone w sprawie postanowienia zostały wydane przez ten sam organ egzekucyjny, na podstawie tych samych podstaw prawnych oraz w tym samym stanie faktycznym, a zażalenia zawierają tożsamej treści zarzuty oraz żądania. To zaś umożliwiło rozpatrzenie zażaleń z 5 kwietnia 2023 r. wniesionych przez stronę w jednym postanowieniu.

Uwzględniając następnie okoliczności faktyczne niniejszej sprawy organ odwoławczy stwierdził, że wniesione przez skarżącą zażalenia na postanowienia NUS nie zasługiwały na uwzględnienie z uwagi na wystąpienie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania. Z akt sprawy wynikało bowiem, że prawomocnym wyrokiem z 18 sierpnia 2021 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w S. I Wydział Cywilny uznał za bezskuteczną wobec Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w E. umowę z 19 lipca 2016 r. o podział majątku wspólnego, mocą której strona stała się wyłączną właścicielką nieruchomości nr [...] i [...]. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego 27 stycznia 2023 r. wierzyciel wystawił na zobowiązanego oraz na skarżącą Panią, jako małżonkę zobowiązanego kolejne tytuły wykonawcze nr [...] i [...] w celu prowadzenia egzekucji z nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego. W ramach podjętych działań NUS skierował do zobowiązanego i strony wezwania z 1 lutego 2023 r. o zajęciu wskazanych wcześniej nieruchomości (doręczone odpowiednio zobowiązanemu 14 lutego 2023 r. oraz skarżącej 20 lutego 2023 r.). Następnie pismami z 28 lutego 2023 r. strona zażądała wyłączenia spod egzekucji udziału w ½ części nieruchomości nr [...] i nr [...]. Kolejnym pismem 6 marca 2023 r. wniosła sprzeciw, żądając zaprzestania prowadzenia egzekucji z ww. udziałów w tych nieruchomościach, jako nieobjętych majątkiem wspólnym. Postanowieniami z 5 kwietnia 2023 r. NUS oddalił sprzeciw w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym. Postanowienia te zostały zaskarżone, co spowodowało, że kwestie dopuszczalności i zakresu egzekucji nieruchomości skarżącej podlegały ocenie przez organ odwoławczy. DIAS podkreślił równocześnie, że sprzeciw stanowi szczególny środek prawny zapewniający ochronę małżonka zobowiązanego, przyznając temu małżonkowi prawo uczestniczenia w egzekucji z majątku wspólnego z chwilą wniesienia sprzeciwu albo wniosku o udzielenie informacji, o których mowa w art. 27e §4 u.p.e.a. Podstawą sprzeciwu jest ograniczenie, zniesienie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. W sprzeciwie określa się istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. Sprzeciw stanowi podstawowy środek zaskarżenia przysługujący małżonkowi zobowiązanego. W jego ocenie zatem organ egzekucyjny prawidłowo uznał, że wskutek wniesionego przez stronę sprzeciwu w dniu 6 marca 2023 r. w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym skarżąca nabyła prawa zobowiązanego w ramach egzekucji prowadzonej z majątku wspólnego. DIAS zaznaczył przy tym, że wniosek z 28 lutego 2023 r. o wyłączenie spod egzekucji oraz ww. sprzeciw dotyczyły tej samej strony postępowania, złożone zostały w tym samym stanie faktycznym dotyczącym postępowania egzekucyjnego prowadzonego ze skarżącej i jej męża (zobowiązanego) majątku wspólnego, a w treści obu podań zostały podniesione tożsamy argumenty. NUS prawidłowo zatem wskazał, że rozpatrzenie takiego żądania byłoby próbą obejścia prawa i naruszyłoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia (sprzeciwu i wniosku o wyłączenie spod egzekucji). Zasada ta sprowadza się bowiem do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, aby ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. aby nie zaistniała sytuacja, w ramach której dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. W ocenie organu odwoławczego powyższe okoliczności skutkują bezprzedmiotowością postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącej o wyłączenie spod egzekucji udziału w ½ części nieruchomości. Zatem organ I instancji zasadnie umorzył postępowania na podstawie art. 105 §1 k.p.a.

DIAS podkreślił też, że zarzut umorzenia postępowań, jako bezprzedmiotowych, które w ocenie strony pozbawiły ją możliwości ochrony praw w trybie art. 38 u.p.e.a. jest niezasadny. Organ I instancji w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, co znalazło swój wyraz w uzasadnieniu zaskarżonych rozstrzygnięć, potwierdzającym słuszność stanowiska tego organu, co do konieczności umorzenia obu postępowań w sprawie żądania z 28 lutego 2023 r., jako bezprzedmiotowego. Wskazał przy tym, że ochrona praw skarżącej gwarantowana jest przez środek prawny w postaci sprzeciwu z art. 27f §1 u.p.e.a., z którego strona skorzystała równolegle, i który podlega merytorycznej ocenie.

DIAS nadmienił też, że wskazany błędnie w podstawie prawnej zaskarżonych postanowień art. 105 §2 k.p.a. zamiast art. 105 §1 k.p.a. nie ma dla końcowego rozstrzygnięcia znaczenia. Zauważył przy tym, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, elementem koniecznym do uznania danego aktu organu za decyzję lub postanowienie jest rozstrzygnięcie (osnowa). Brak rozstrzygnięcia w treści decyzji, czy postanowienia pozbawia dane pismo charakteru postanowienia (decyzji). Bez rozstrzygnięcia nie ma postanowienia czy decyzji. O ile bowiem można mówić o wydaniu postanowienia czy decyzji bez uzasadnienia, o tyle nie można mówić o wydaniu postanowienia bez jego osnowy. Osnowa postanowienia jest jednym z zasadniczych i najistotniejszych elementów decyzji administracyjnej czy postanowienia, ponieważ wyraża rezultat stosowania normy prawa materialnego czy procesowego w stosunku do konkretnej sytuacji, w kontekście konkretnych okoliczności faktycznych i materiału dowodowego (zob. wyrok WSA w Łodzi z 20 maja 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 184/20.

Organ odwoławczy wyjaśnił równocześnie, że postępowanie egzekucyjne jest szczególnym rodzajem postępowania. Na mocy art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie stanowią inaczej, w postępowaniu tym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem przepisy ww. Kodeksu mają w postępowaniu egzekucyjnym zastosowanie wyłącznie w sprawach nieuregulowanych przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 17 §1 u.p.e.a. wprowadza ogólną regułę, że rozstrzygnięcie albo też "zajęcie stanowiska" przez organ egzekucyjny lub wierzyciela powinno zawsze mieć postać postanowienia, chyba że komentowana ustawa stanowi inaczej (wprowadza inną terminologię). Wobec braku takich odrębnych uregulowań stosuje się formę aktu administracyjnego noszącą nazwę "postanowienia". Zatem organ I instancji zastosował (wbrew twierdzeniu strony) prawidłową formę rozstrzygnięcia. W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych oraz prawnych DIAS nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonych rozstrzygnięć.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona wniosła: (-) o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym; (-) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz uchylenie postanowień organu I instancji; (-) o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz nieobciążanie jej kosztami postępowania, w przypadku oddalenia skargi, w związku z jej trudną sytuacją materialną, w tym prowadzeniem egzekucji z jej nieruchomości. Zarzuciła równocześnie DIAS naruszenie następujących przepisów

- art. 62 k.p.a., poprzez wydanie jednego postanowienia w sprawie dwóch zażaleń wniesionych przez skarżącą na postanowienia organu I instancji, w sytuacji gdy przepis prawa pozwala na wszczęcie i prowadzenie jednego postępowania dotyczącego więcej niż jednej strony w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej. Zdaniem skarżącej w sprawie przesłanki takie nie zachodzą, ponieważ zażalenia złożyła jedna strona, tj. skarżąca, a więc nie jest to postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony, w konsekwencji organ odwoławczy winien rozpoznać oddzielnie każde z zażaleń;

- art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., w związku z art. 105 §1 k.p.a. oraz w związku z art. 38 §1 i §2 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonych postanowień. W ocenie skarżącej organy obu instancji błędnie uznały, że postępowania o wyłączenie składnika majątkowego spod egzekucji nie mają przedmiotu postępowania, a więc że nie istnieje w tych wypadkach konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Zdaniem strony organy nie podjęły jakichkolwiek czynności w zakresie poczynienia ustaleń faktycznych i prawnych w ramach odrębnego ze swej istoty postępowania o wyłączenie udziału z nieruchomości spod egzekucji. W jej ocenie, nie można też uznać niniejszego postępowania za bezprzedmiotowe, gdyż jego przedmiot w dalszym ciągu istnieje, a organy zobowiązane były rozstrzygnąć o uprawnieniach skarżącej, wydając postanowienie merytoryczne wyłączające lub odmawiające wyłączenia spod egzekucji. Ponadto skarżąca zaznacza, że brak jest podstawy prawnej do wprowadzonego przez organy arbitralnie zakazu łączenia instytucji sprzeciwu wobec egzekucji z nieruchomości z instytucją wyłączenia spod egzekucji. W ocenie skarżącej, jako małżonka zobowiązanego może korzystać ze środka ochrony jakim jest żądanie wyłączenia spod egzekucji, jeśli egzekucja jest skierowana do majątku odrębnego małżonka;

- art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 105 §1 k.p.a. oraz w związku z art. 17 §1 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonych postanowień, w sytuacji gdy umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego wymaga wydania decyzji a nie postanowienia. W ocenie skarżącej, forma wydanych orzeczeń jest nieprawidłowa, a ponadto umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego nie jest rozstrzygnięciem wskazanym w treści przepisu 38 §2 u.p.e.a., tylko w art. 105 §1 k.p.a. i nie może być uznane za rozstrzygnięcie w sprawie dotyczącej postępowania egzekucyjnego czy też za "zajęcie stanowiska" przez organ, o których mowa w art. 17 u.p.e.a.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, podtrzymując prezentowane dotychczas stanowisko wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 §2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2023 r. poz. 1634), dalej jako: "p.p.s.a.", w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Wyjaśnienia na wstępie wymaga, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy DIAS miała prawo do umorzenia jako bezprzedmiotowych postępowań w sprawie wyłączenia spod egzekucji udziałów w ½ części nieruchomości (działka nr [...] o powierzchni 0,9507 ha i działka nr [...] o powierzchni 1,6055 ha) położonych w miejscowości B. Organ egzekucyjny uznał bowiem, że postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji ww. udziałów stały się bezprzedmiotowe, ze względu na złożony 6 marca 2023 r. przez skarżącą sprzeciw, który wykluczył rozpoznanie żądań wyłączenia spod egzekucji z 28 lutego 2023 r. jako środków tożsamych podmiotowo i przedmiotowo a rozpatrzenie ww. wniosku byłoby próbą obejścia prawa i naruszyłoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia. Zasada ta sprowadza się bowiem do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, aby ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. aby nie zaistniała sytuacja, w ramach której dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Z takim stanowiskiem nie zgodziła się skarżąca wskazując, że nie można uznać postępowania za bezprzedmiotowe, gdyż jego przedmiot w dalszym ciągu istnieje i nie został wyczerpany, a organy podatkowe zobowiązane były rozstrzygnąć o jej uprawnieniach, wydając merytoryczne rozstrzygnięcie wyłączające lub odmawiające wyłączenia spod egzekucji wskazanych wcześnie udziałów w nieruchomościach. Wskazała też, że brak jest podstawy prawnej do wprowadzonego przez organy arbitralnie zakazu łączenia instytucji sprzeciwu wobec egzekucji z instytucją wyłączenia spod egzekucji, gdyż strona jako małżonek zobowiązanego może korzystać ze środka ochrony, jakim jest żądanie wyłączenia spod egzekucji, jeśli egzekucja jest skierowana w stosunku do jej majątku odrębnego.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów administracyjnych w tej sprawie stanowiły przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zgodnie z art. 29 §1 i §2 pkt 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Organ egzekucyjny niebędący jednocześnie wierzycielem nie przystępuje do egzekucji i zawiadamia wierzyciela o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeżeli: (1) obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy nie podlega egzekucji administracyjnej.

Według art. 26ca §1 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 27e §1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. wierzyciel wystawia kolejny tytuł wykonawczy w razie potrzeby zabezpieczenia na nieruchomości lub egzekucji z nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, zwanego dalej "majątkiem wspólnym" w przypadku gdy odpowiedzialność zobowiązanego za należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie obejmuje majątek osobisty zobowiązanego i majątek wspólny. Jeżeli zgodnie z odrębnymi przepisami odpowiedzialność zobowiązanego za należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie obejmuje majątek osobisty zobowiązanego i majątek wspólny, podstawą do prowadzenia egzekucji z majątku osobistego zobowiązanego i majątku wspólnego jest: (1) tytuł wykonawczy wystawiony na zobowiązanego; (2) kolejny tytułu wykonawczy wystawiony zgodnie z art. 26ca §1 pkt 1.

W tym miejscu wymaga zauważenia, że z dniem 30 lipca 2020 r. na mocy art. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw wprowadzono, m.in. art. 27f, z którego wynika, że: (§1) w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym małżonkowi zobowiązanego przysługuje prawo sprzeciwu. Podstawą sprzeciwu jest ograniczenie, zniesienie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. W sprzeciwie określa się istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. (§2) W przypadku egzekucji z nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego sprzeciw wnosi się nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia małżonkowi zobowiązanego wezwania zgodnie z art. 110c §2a. (§3) Sprzeciw wnosi się do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego. Sprzeciw może być wniesiony jeden raz w postępowaniu egzekucyjnym. (§4) Wierzyciel zawiadamia zobowiązanego o wniesieniu sprzeciwu przez małżonka zobowiązanego. (§5) Wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie sprzeciwu małżonka zobowiązanego, w którym: (1) oddala sprzeciw; (2) uznaje sprzeciw: (a) w całości, (b) w części i w pozostałym zakresie oddala sprzeciw. (§6) Postanowienie w sprawie sprzeciwu małżonka zobowiązanego doręcza się temu małżonkowi i zobowiązanemu. Na postanowienie o oddaleniu sprzeciwu małżonka zobowiązanego małżonkowi zobowiązanego przysługuje zażalenie. (§7) Jeżeli postanowienie w sprawie sprzeciwu małżonka zobowiązanego stanie się ostateczne, wierzyciel niezwłocznie zawiadamia organ egzekucyjny o sposobie i dacie ostatecznego rozpatrzenia tego sprzeciwu. Dodano też przywołany już art. 27e u.p.e.a. oraz art. 27g §1, z którego wynika, że małżonkowi zobowiązanego przysługują prawa zobowiązanego w egzekucji z majątku wspólnego z chwilą wniesienia do organu egzekucyjnego sprzeciwu albo wniosku o udzielenie informacji, o którym mowa w art. 27e §4.

Kluczowe znaczenie dla sprawy ma to, że skarżąca w dniu 28 lutego 2023 r. wniosła na podstawie art. 38 §1 u.p.e.a. dwa żądania o wyłączenie spod egzekucji udziałów w wysokości ½ w nieruchomościach o nr [...] i [...] (k. 72-73 i k. 108-109 akt sprawy) a następnie w dniu 6 marca 2023 r. skierowała do NUS dwa sprzeciwy dotyczące: tych samych działek, w tym samym stanie faktycznym (odnoszącym się do postępowania egzekucyjnego prowadzonego ze skarżącej i jej męża-zobowiązanego majątku wspólnego), z tożsamym ich uzasadnieniem i wskazanymi w nich motywami, jak w przypadku żądań o wyłączenie spod egzekucji (k. 111-113 i k. 116-118 akt sprawy. Tym samym z chwilą wniesienia sprzeciwów z 5 kwietnia 2023 r., zgodnie z nowymi regulacjami, które weszły w życie 30 lipca 2020 r. (w szczególności art. 27g §1 u.p.e.a. w zw. z art. 27f §1 tego aktu) skarżącej przysługuje swoisty status prawny "małżonka zobowiązanego" w ramach egzekucji prowadzonej z majątku wspólnego, o określonych w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uprawnieniach. Z uzasadnienie do projektu ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw wprowadzono (sejm VIII kadencji – druk nr 3753) wynika, że art. 27g §1 u.p.e.a.: "(...) przyznaje małżonkowi zobowiązanego prawo uczestniczenia w egzekucji z majątku wspólnego z chwilą wniesienia sprzeciwu albo wniosku o udzielenie informacji, o którym mowa w art. 27e §4. Celem wprowadzenia omawianego przepisu jest przyznanie małżonkowi zobowiązanego w egzekucji z majątku wspólnego środków ochrony, jakie przysługują zobowiązanemu.". Skorzystanie z tego środka prawnego powoduje jednocześnie, że nie będzie miała w sprawie zastosowania przywołany już art. 38 §1 u.p.e.a., który stanowi, że kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Przepis ten dotyczy bowiem osoby, która nie jest zobowiązanym, a z chwilą wniesienia sprzeciwu, o którym jest mowa w art. 27e §4 u.p.e.a. taki status nabyła. Od 6 marca 2023 r. zatem (dnia wniesienia sprzeciwów) sprawy dotyczące żądania wyłączenia spod egzekucji udziałów w wysokości ½ w nieruchomościach oznaczonych nr [...] i [...] stały się bezprzedmiotowe. Zgodzić należy bowiem z DIAS, że poprzez swoje działania skarżąca doprowadziła do kolizji środków prawnych a rozpatrzenie żądań byłoby próbą obejścia prawa i naruszyłoby zasadę niekonkurencyjności tych środków (sprzeciwu i żądania o wyłączenie spod egzekucji). Zasada ta prowadza się bowiem do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, aby ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. aby nie zaistniała sytuacja, w ramach której dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Jak zauważył też w komentarzu do art. 27g §2 u.p.e.a. M. P. Przybysz - Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz (LEX/el. 2023): "(...) unormowanie zawarte w art. 27g §2 u.p.e.a. zapewnia małżonkowi zobowiązanego tymczasową ochronę przed realizacją zajęcia składników majątku wspólnego podobną do tej, jaką posiada osoba trzecia, która złożyła w trybie art. 38 u.p.e.a. żądanie wyłączenia określonych rzeczy lub praw majątkowych spod egzekucji.". Zasadnie zatem organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcia NUS o umorzeniu obu postępowań w sprawie żądań o wyłączenie spod egzekucji wspomnianych już udziałów w nieruchomościach, na podstawie art. 105 §1 k.p.a.

Wobec powyższego trudno uznać za zasadny zarzut naruszenia art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., w zw. z art. 105 §1 k.p.a. oraz w zw. z art. 38 § 1 i §2 u.p.e.a. (w zakresie szczegółowo wskazanym w punkcie 2 skargi).

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 62 k.p.a. poprzez wydanie jednego postanowienia w sprawie dwóch zażaleń wniesionych przez skarżącą na postanowienia organu I instancji w sytuacji, gdy przepis prawa pozwala na wszczęcie i prowadzenie jednego postępowania dotyczącego więcej niż jednej strony w sprawach (a tak zdaniem strony nie jest, ponieważ zażalenia w oby sprawach złożyła tylko ona), w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej (pkt 1 skargi), również i on zdaniem sądu nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie sądu nie ma przeszkód (wbrew twierdzeniu strony) co do możliwości rozpatrzenia w jednym postępowaniu dwóch zażaleń z 5 kwietnia 2023 r. (k. 155-157 i k. 158-161 akt sprawy) i wydania jednego rozstrzygnięcia w dniu 22 maja 2023 r., co miało miejsce tej sprawie. Zauważył słusznie DIAS w odpowiedzi na skargę, że zaskarżone postanowienia zostały wydane przez ten sam organ egzekucyjny, w oparciu o tę samą podstawę prawną oraz w tym samym stanie faktycznym, a wniesione przez stronę zażalenia zawierają tożsamej treści zarzuty oraz żądania. Zgodnie z art. 12 §1 k.p.a. organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Połączenie przedmiotowych zażaleń do rozpoznania jednym postanowieniem znajduje zatem oparcie w wyżej wymienionym przepisie, określającym zasadę szybkości i ekonomiki postępowania egzekucyjnego. O połączeniu spraw do wspólnego rozpoznania stanowi art. 62 k.p.a. Wedle tego przepisu w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony. Przepis ten co prawda odnosi się do sytuacji, gdy sprawy dotyczą więcej niż jednego podmiotu (a skarżąca podnosi, że w przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie występuje - gdyż występuje tylko jeden podmiot), to jednak przepis ten nie wyklucza prowadzenia jednego postępowania dotyczącego tej samej strony. Jak zauważył NSA w wyroku z 23 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 3517/15, z którym tut. sąd się identyfikuje: "Przepis art. 62 K.p.a. odnosi się do sytuacji, gdy sprawy dotyczą więcej niż jednego podmiotu, jednak nie jest niedopuszczalne prowadzenie jednego postępowania dotyczącego tej samej strony (patrz: wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1155/10 (...). W jednym postępowaniu można prowadzić także kilka spraw administracyjnych dotyczących tego samego wnioskodawcy, gdy wnioski zmierzają do uzyskania przez wnioskodawcę różnych świadczeń z pomocy społecznej, gdy prawa strony wynikają z tego samego stanu faktycznego i właściwy jest ten sam organ." (też wyrok NSA z 23 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2550/15). Wskazane ww. przepisem warunki uzasadniające w okolicznościach kontrolowanej sprawy odniesienie się do dwóch zażaleń skarżącej jednym postanowieniem zostały niewątpliwie spełnione. Odnotować przy tym należy, że po myśli art. 18 u.p.e.a., w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Omawiana ustawa nie posiada regulacji odrębnych w tym zakresie, a zatem przepis art. 62 k.p.a. można stosować na gruncie spraw z zakresu postępowania egzekucyjnego. Dlatego też zarzut ten uznać należało za chybiony.

Końcowo odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 105 §1 k.p.a. oraz w zw. z art. 17 §1 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonych postanowień, w sytuacji, gdy umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego wymaga wydania decyzji, a nie postanowienia, co powoduje, że w ocenie skarżącej przyjęta przez organ forma rozstrzygnięcia nieprawidłowa, a ponadto umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego nie jest rozstrzygnięciem wskazanym w treści przepisu 38 §2 u.p.e.a. tylko w art. 105 §1 k.p.a. i nie może być uznane za rozstrzygnięcie w sprawie dotyczącej postępowania egzekucyjnego czy też za "zajęcie stanowiska" przez organ, o których mowa w art. 17 u.p.e.a. – także i on nie zasługiwał na akceptację sądu.

Strona zdaje się bowiem nie dostrzegać treści art. 17 §1 (zdanie pierwsze) u.p.e.a., z którego jasno wynika, że o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. W zakresie formy rozstrzygnięć wydawanych w postępowaniu egzekucyjnym, regulacja ta przyjmuje zatem domniemanie wydawania postanowienia (por. wyrok WSA w Łodzi z 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Łd 403/22). W wyroku z 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1326/08 NSA wyraźnie też stwierdził, że: "Rozstrzygnięcie i zajmowanie przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. W związku z tym umorzenie, przez organ I instancji, postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość winno nastąpić w formie postanowienia na podstawie art. 105 k.p.a. w związku z art. 17 §1 u.p.e.a.". Trudno wobec tego też uznać za uzasadnione twierdzenie skarżącej, że rozstrzygnięcie podjęte w oparciu o art. 105 §1 k.p.a. nie jest rozstrzygnięciem w sprawie dotyczącej postępowania egzekucyjnego, więc nie ma do niego zastosowania art. 17 §1 u.p.e.a. Zgodnie bowiem z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem art. 105 §1 k.p.a. ma odpowiednie zastosowanie w sprawach egzekucyjnych.

Podsumowując stwierdzić należy, że DIAS prawidłowo przeprowadził postępowanie, ustalił wszystkie istotne okoliczności sprawy i prawidłowo zastosował zarówno przepisy prawa materialnego, jak i prawa procesowego. Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola nie wykazała również, aby zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcia wydane zostały z naruszeniem prawa, w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia odpowiada wymogom prawa, zawiera bowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny oraz ocenę prawną przyjętych ustaleń, ze szczegółowym wskazaniem przepisów prawa.

Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.