Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 285/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 145 par. 1 pkt 4, art. 153
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 44, art. 44 par. 4, art. 58 par. 1 i 2, art. 148 par. 2
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędziowie Sędzia WSA Anna Strzelec Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi B. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 1 lutego 2024 r. znak: SKO.II.41/13/PS/2024 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie postanowieniem z dnia 1 lutego 2024 r. znak: SKO.II.41/13/PS/2024, po rozpatrzeniu wniosku B. P. (dalej także jako "skarżąca" lub "strona") o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Chełm z dnia 11 sierpnia 2023 r. nr MOPR.WPŚ.ZŚPD.4131.U-62/2023 w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej skarżącej zasiłek stały, odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji.

Z uzasadnienia powyższego rozstrzygnięcia oraz akt przedstawionych przez organ odwoławczy wynika następujący stan sprawy.

Decyzją z dnia 26 stycznia 2022 r. nr MOPR.WPŚ.ZŚPD.4131-2/2022, wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Chełm przez Kierownika Wydziału Integracji i Usług Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie [...], przyznano skarżącej świadczenie pieniężne w formie zasiłku stałego w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2025 r., z jednoczesnym opłacaniem składki na ubezpieczenie zdrowotne na czas trwania świadczenia.

Decyzją z dnia 11 sierpnia 2023 r. nr MOPR.WPŚ.ZŚPD.4131.U-62/2023 organ I instancji uchylił własną decyzję z dnia 26 stycznia 2022 r.

Przesłana skarżącej korespondencja zawierająca powyższą decyzji – wobec niepodjęcia jej w terminie pomimo dwukrotnego awizowania w dniach 18 i 28 sierpnia 2023 r. – został zwrócona do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie [...], a następnie pozostawiona w aktach sprawy (k. 46 akt. adm.).

W dniu 27 grudnia 2023 r. skarżąca wniosła odwołanie od decyzji z dnia 11 sierpnia 2023 r. Jednocześnie wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

Uzasadniając powyższy wniosek strona wskazała, że nie mogła odebrać korespondencji zawierającej decyzję z dnia 11 sierpnia 2023 r. w przewidzianym terminie ze względu na to, że w okresie od 11 sierpnia 2023 r. do 15 września 2023 r. przebywała w szpitalu na oddziale rehabilitacyjnym. Skarżąca dołączyła do wniosku dokumentację medyczną mającą potwierdzać jej wyjaśnienia.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie powołanym na wstępie postanowieniem z dnia 1 lutego 2024 r., na podstawie art. 59 § 2 w związku z art. 58 § 1 i § 2 oraz art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., aktualny t.j. - Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako "k.p.a."), odmówiło przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Chełm z dnia 11 sierpnia 2023 r. i jednocześnie stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od wskazanej decyzji.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu strona powołała się na okoliczność, iż nie mogła odebrać decyzji ponieważ w dniach od 1 sierpnia 2023 r. do 15 września 2023 r. przebywała na szpitalnym oddziale rehabilitacyjnym. Zdaniem Kolegium, twierdzeniu temu przeczą jednak załączone do wniosku dowody. Z przedstawionych przez stronę kart informacyjnych wynika bowiem, że strona przebywała w szpitalu na Oddziale Rehabilitacji Dziennej w okresie od 8 maja 2023 r. do 16 czerwca 2023 r. oraz przebywała w warunkach stacjonarnych na Oddziale Rehabilitacji Ogólnoustrojowej w [...] w okresie od 16 listopada 2023 r. do 1 grudnia 2023 r.

Kolegium wskazało, że w świetle art. 58 § 1 k.p.a. przywrócenie terminu uzależnione jest od łącznego wystąpienia następujących przesłanek: wniesienia prośby o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, a także dopełnienia czynności, dla której określony był termin.

Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej zasiłek stały została doręczona stronie w drodze doręczenia zastępczego na podstawie art. 44 k.p.a. Doręczenie dokonane w tym trybie stwarza domniemanie prawne skutecznego doręczenia pisma, oparte na założeniu, że strona mogła zapoznać się z pismem awizowany, a jeśli tego nie uczyniła, to nastąpiło to z przyczyn zawinionych lub niezawinionych leżący po jej stronie.

Zdaniem Kolegium, strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można bowiem mówić wyłącznie w przypadku zaistnienia przeszkody nie do przezwyciężenia, a w przedmiotowej sprawie strona nie wykazała zaistnienia takiej przesłanki.

Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, że z materiału dowodowego sprawy (karta przyjęcia interesanta z dnia 15 listopada 2023 r.), wynika, że strona w dniu 14 listopada 2023 r. była w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie [...] celem złożenia nowego wniosku o przyznanie zasiłku stałego. W ocenie Kolegium, skoro skarżąca złożyła wniosek o zasiłek stały, to musiała mieć świadomość, że poprzednia decyzja została uchylona. Tym samym trudno dać wiarę wyjaśnieniom strony zawartym w odwołaniu, że zapoznała się z treścią decyzji dopiero w dniu 14 grudnia 2023 r. Nawet jednak przyjmując, że z dniem 14 grudnia 2023 r. ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania, to wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania należało złożyć w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia, czyli do dnia 21 grudnia 2023 r. W przedmiotowej sprawie wniosek o przywrócenie terminu wraz z odwołaniem strona złożyła natomiast dopiero w dniu 27 grudnia 2023 r.

Podsumowując Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu. Przede wszystkim skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, a także nie wniosła prośby o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia.

B. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższe postanowienie organu odwoławczego, zarzucając brak wnikliwego zbadania sprawy. W treści skargi zwróciła się o uchylenie decyzji z dnia 11 sierpnia 2023 r. i przywrócenie ciągłości ubezpieczenia w okresie od 1 lipca 2023 r. do 31 października 2023 r., a także przywrócenie zasiłku stałego w kwocie [...]zł miesięcznie za wskazany okres.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w wyniku uchylenia decyzji przyznającej jej zasiłek stały została pozbawiona środków do życia na okres czterech miesięcy. Wskutek tego popadła w wysokie zadłużenie czynszowe i zaległości w opłatach, na łączną kwotę ponad [...] złotych, a z powodu braku możliwości wykupienia leków uległ pogorszeniu jej stan psychiczny. Ponadto jest ona zmuszona pokryć koszty leczenia szpitalnego rehabilitacyjnego w okresie od 21 lipca 2023 r. do 3 sierpnia 2023 r., bowiem była wówczas pozbawiona ubezpieczenia.

Skarżąca wskazała, że od 2014 r. jest osobą niepełnosprawną, ma uszkodzony narząd ruchu (idąc poboczem drogi została potrącona przez samochód ciężarowy) oraz zmaga się z chorobą psychiczną, dlatego jej codzienne funkcjonowanie jest bardzo utrudnione. Skarżąca większość czasu spędza w szpitalach, przychodniach, u lekarzy, na rehabilitacjach i różnego rodzaju terapiach. W ocenie skarżącej, nieprzemyślane i krzywdzące działania MOPR-u doprowadziły do nasilenia się u niej choroby psychicznej i ogromnego rozstroju nerwowego. W odniesieniu do stanowiska Kolegium, iż w sprawie nie uprawdopodobniono braku winy strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, skarżąca zadała pytanie, czy nasilenie choroby psychicznej nie jest przeszkodą nie do przezwyciężenia.

Skarżąca wyjaśniła, że podczas wizyty w dniu 14 listopada 2023 r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie celem złożenia wniosku o przyznanie zasiłku celowego, była przekonana, że zasiłek stały został tylko chwilowo wstrzymany z powodu braku ważności dowodu osobistego. O tym, że zasiłek stały został uchylony decyzją administracyjną nie wiedziała i nie została poinformowana przez pracowników MOPR-u. W dniu 16 listopada 2023 r. skarżąca musiała wyjechać na leczenie do szpitala, które trwało do 1 grudnia 2023 r. Po wyjściu ze szpitala osobiście poszła do MOPR-u i poprosiła o oddanie kierowanej do niej korespondencji, jednak spotkała się z odmową. Została poinformowana, że musi w tym celu złożyć podanie i dopiero po jego rozpatrzeniu otrzyma kserokopię. Kserokopię decyzji uchylającej z dnia 11 sierpnia 2023 r. skarżąca otrzymała dopiero w dniu 14 grudnia 2023 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Mając na względzie, że przedmiotem skargi jest postanowienie, Sąd na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Wyjaśnić na wstępie należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna. Zaskarżone postanowienie narusza bowiem prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

Mając na względzie zakres wniosków i zarzutów skargi podkreślić trzeba, że przedmiotem kontroli Sądu jest w niniejszej sprawie postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie, którym odmówiono skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Chełm z dnia 11 sierpnia 2023 r. w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej skarżącej zasiłek stały, a także stwierdzono uchybienie przez skarżącą terminowi do wniesienia odwołania od ww. decyzji. Tym samym kontrola Sądu ogranicza się do oceny legalności ww. rozstrzygnięcia, a więc weryfikacji tego, czy Kolegium zasadnie stwierdziło, że skarżąca wniosła odwołanie od ww. decyzji z dnia 11 sierpnia 2023 r. z uchybieniem ustawowego terminu, a także, czy zasadnie uznało, że skarżąca nie spełniła przesłanek do przywrócenia uchybionego terminu. Poza granice sprawy wykracza natomiast ocena prawidłowości decyzji z dnia 11 sierpnia 2023 r., a więc ocena zasadności pozbawienia skarżącej uprawnienia do zasiłku stałego. Zarzuty skargi podniesione w tym względzie nie mogły mieć zatem wpływu na rozstrzygnięcie Sądu.

U podstaw uwzględnienia skargi legło natomiast stwierdzenie przez Sąd, że Kolegium wadliwie oceniło wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

W myśl art. 127 § 1 w zw. z art. 129 § 1 i § 2 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie, które wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia stronie. Zachowanie ustawowego terminu jest zatem jednym z warunków skuteczności wniesienia odwołania.

Przepis art. 58 k.p.a. przewiduje jednak możliwość przywrócenia terminu, w tym terminu do wniesienia odwołania. Przepis ten stanowi bowiem, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2).

W okolicznościach niniejszej sprawy zarówno skuteczność doręczenia skarżącej decyzji Prezydenta Miasta Chełm z dnia 11 sierpnia 2023 r. w przedmiocie w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku stałego, jak i fakt uchybienia przez skarżącą terminowi do wniesienia odwołania od tej decyzji, nie budzą wątpliwości. Jak prawidłowo ustalił organ odwoławczy, do doręczenia skarżącej powyższej decyzji doszło w trybie doręczenia zastępczego przewidzianego w art. 44 k.p.a. Z akt sprawy wynika bowiem, że korespondencja zawierająca powyższą decyzję została przesłana przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie [...] na prawidłowo oznaczony adres zamieszkania skarżącej (ul. Z. [...], [...] C.), jednak pomimo dwukrotnego awizowania przesyłki w dniach 18 i 28 grudnia 2023 r., nie została ona odebrana przez skarżącą w terminach awizacji i w konsekwencji, po upływie 14 dni od dnia jej pierwszego awizowania, została zwrócona do nadawcy. W tej sytuacji decyzję tę należy uznać za doręczoną stronie z dniem 1 września 2023 r. - stosownie do art. 44 § 4 k.p.a. Wyjaśnić należy, że doręczenie przewidziane w art. 44 k.p.a. określane jest jako doręczenie zastępcze stwarzające domniemanie doręczenia. Doręczenie to opiera się na domniemaniu prawnym, że przesyłka dotarła do rąk adresata (por. wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 186/16). Doręczenie subsydiarne, a zatem fikcja prawna doręczenia pisma niepodjętego z poczty przez adresata w terminie 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia, ma doniosłe skutki dla strony postępowania administracyjnego, gdyż upływ tego terminu automatycznie rodzi bezwzględny skutek doręczenia (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2273/22).

W związku z powyższym, czternastodniowy termin do wniesienia odwołania od przedmiotowej decyzji upływał skarżącej w dniu 15 września 2023 r. Bezsporne jest natomiast, że skarżąca czynności tej dokonała dopiero w dniu 27 grudnia 2023 r.

Zatem w zakresie, w jakim zaskarżone postanowienie stwierdza uchybienie przez skarżącą terminowi do wniesienia odwołania, co do zasady nie budzi zastrzeżeń Sądu. Skoro jednak skarżąca wraz z odwołaniem złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia, obowiązkiem organu było w pierwszej kolejności prawidłowe rozpatrzenie tego wniosku.

Jak wynika z przytoczonego wyżej art. 58 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany przywrócić termin, gdy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: a) uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, b) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, c) zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin, jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu (zob. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 4. Wydanie, Warszawa 2011, str. 411).

W niniejszej sprawie Kolegium nie zakwestionowało spełniania przez skarżącą jedynie ostatniego z powyższych warunków, tj. obowiązku dopełnienia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu czynności, której nie dokonanie w terminie. Wszak równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu skarżąca wniosła odwołanie od decyzji z dnia 11 sierpnia 2023 r. Organ odwoławczy negatywnie natomiast ocenił obie pozostałe przesłanki przywrócenia terminu, albowiem stwierdził że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu, a nadto nie zachowała siedmiodniowego terminu do złożenia prośby o przywrócenie terminu. Mając na względzie, ze przesłanka dochowania siedmiodniowego terminu jest pierwotna w stosunku do pozostałych podstaw uwzględniania wniosku o przywrócenie terminu, w pierwszej kolejności należy zweryfikować prawidłowość stanowiska Kolegium w tym zakresie.

Z art. 58 § 2 k.p.a. wynika, że datą, od której należy liczyć termin do wniesienia prośby o przywrócenie terminu, jest dzień ustania przyczyny uchybienia terminu. W niniejszej sprawie jako przyczynę uchybienia terminu skarżąca wskazała swoje problemy zdrowotne oraz związany z nimi pobyt w szpitalu w okresie od 11 sierpnia 2023 r. do 15 września 2023 r., a więc w czasie, kiedy podejmowane były próby doręczenia skarżącej decyzji z dnia 11 sierpnia 2023 r. Pomimo tak określonej przyczyny uchybienia terminu, nie budzi wątpliwości, że daty rozpoczęcia biegu terminu do złożenia przez skarżącą prośby o przywrócenie terminu do wniesieniu odwołania nie można wiązać już ze wskazaną przez stronę datą opuszczenia szpitala. Oczywiste jest bowiem, że wskazana przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania skutkowała także brakiem wiedzy skarżącej o doręczeniu jej decyzji z dnia 11 sierpnia 2023 r., a w konsekwencji brakiem po jej stronie wiedzy o uchybieniu terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest natomiast stanowisko, że jeżeli strona nie wiedziała o uchybieniu terminu, to termin do złożenia prośby o jego przywrócenie liczy się od dnia uzyskania wiadomości o tym (por. wyroki NSA z 22 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 1476/17; z 16 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1365/16; z 26 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 1992/15).

Zatem to data, w której skarżąca uzyskała informację o wcześniejszym doręczeniu jej - w trybie art. 44 k.p.a. - decyzji z dnia 11 sierpnia 2023 r. i związanym z tym bezskutecznym upływem z dniem 15 września 2023 r. terminu do wniesienia odwołania od tejże decyzji, winien w niniejszej sprawie wyznaczać początek biegu terminu do złożenia przez skarżącą prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Z uzasadnienia zaskarżanego postanowienia wynika natomiast, że Kolegium utożsamia tę datę z datą, w której skarżąca zapoznała się z treścią spornej decyzji, tj. z dniem 14 grudnia 2023 r. W ocenie Sadu, takie założenie nie znajduje jednak uzasadnionych podstaw. Podkreślić należy, że data, w której strona uzyskała informację o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji, nie w każdej sytuacji może być utożsamiana z datą, w której strona uzyskała informację o samym wydaniu decyzji czy też zapoznała się z jej treścią. Data uzyskania informacji o decyzji każdorazowo wyznacza początek biegu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (art. 148 § 2 k.p.a.), jednak nie w każdej sytuacji wyznacza również początek biegu terminu do złożenia prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że jakkolwiek sam fakt wydania skarżącej w dniu 14 grudnia 2023 r. kopii decyzji z dnia 11 sierpnia 2023 r. został przez skarżącą potwierdzony, to jednak w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu na to, że wraz z otrzymaniem kopii decyzji, skarżąca uzyskała informację o tym, że decyzja ta została jej już wcześniej skutecznie doręczona w trybie doręczenia zastępczego. Zauważyć należy, że akta sprawy nie zawierają żadnej notatki na okoliczność wizyty skarżącej w dniu 14 grudnia 2023 r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w Chełmie i udzielonych jej wówczas informacji oraz pouczeń. W tej sytuacji nie znajduje uzasadnienia automatyczne utożsamianie daty zapoznania się przez skarżącą z treścią decyzji z dnia 11 sierpnia 2023.r z momentem ustania przyczyny uchybienia przez skarżącą terminowi do wniesienia odwołania od tej decyzji, rozumianym prawidłowo jako moment uzyskania przez skarżąca wiedzy o zaistnieniu w dniu 1 września 2023 r. skutku doręczenia ww. decyzji i upływie z dniem 15 września 2023 r. terminu do wniesienia odwołania. Takie założenie tym bardziej uznać należy za wadliwe, gdy weźmie się pod uwagę udokumentowaną w aktach sprawy okoliczność, iż skarżąca jest osobą cierpiącą od wielu lat na zaburzenia psychiczne, które niewątpliwie mogą osłabiać jej zdolność do nadawania odpowiedniego znaczenia zdarzeniom odbywającym się z jej udziałem lub jej dotyczących.

Podkreślić należy, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu ma charakter terminu nieprzywracalnego. Organ rozpoznający wniosek o przywrócenie terminu nie może zatem domniemywać początku biegu tego terminu, a w konsekwencji domniemywać jego uchybienia. Uchybienie siedmiodniowemu terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu niesie bowiem negatywne dla strony skutki, wszak skutkuje nieuwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu - i to przed przejściem do etapu merytorycznej oceny takiego wniosku. Okoliczności towarzyszące powzięciu przez stronę informacji o uchybieniu terminu muszą więc jednoznacznie wskazywać, że strona na ich podstawie miała co najmniej obiektywną możliwość pozyskania wiedzy o tym fakcie (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 18/17) Jeżeli zaś z okoliczności faktycznych sprawy nie da się w sposób jednoznaczny ustalić, czy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu został zachowany, należy rozpatrzyć merytorycznie wniosek o przywrócenie terminu (por. m.in. postanowienia NSA: z dnia 17 lipca 2007 r., sygn. akt I OZ 728/09, z dnia 28 czerwca 2006 r. sygn. akt II OZ 661/06 i z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 658/10; B. Dauter [w:] B. Dauter, A Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 6. wydanie, Warszawa 2016, str. 445). W ocenie Sądu powyższy pogląd, wypracowany w orzecznictwie i doktrynie na kanwie art. 87 § 1 p.p.s.a., ma zastosowanie również na gruncie analogicznie brzmiącego art. 58 § 2 k.p.a.

Wobec braku jednoznacznego ustalenia przez Kolegium daty ustania przyczyny uchybienia przez skarżącą terminowi do wniesienia odwołania, rozumianej prawidłowo jako data powzięcia przez skarżącą informacji o doręczeniu jej w trybie doręczenia zastępczego decyzji z dnia 11 sierpnia 2023 r. i upływie terminu do jej zaskarżenia, stwierdzenie przez Kolegium, że skarżąca uchybiła siedmiodniowemu terminowi do złożenia prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, uznać zatem należy za bezpodstawne.

W niniejszej sprawie, poza zakwestionowaniem zachowania przez skarżącą siedmiodniowego terminu z art. 58 § 2 k.p.a., organ odwoławczy stwierdził też, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu, a więc nie spełniła także merytorycznej przesłanki przywrócenia terminu określonej w art. 58 § 1 k.p.a. Również ten zakres oceny Kolegium nie może jednak uzyskać aprobaty Sądu.

Wprawdzie rację ma organ odwoławczy wskazując, że skarżąca powołując się w treści wniosku o przywrócenie terminu na pobytu w szpitalu w okresie od 1 sierpnia 2023 r. do 15 września 2023 r., nie potwierdziła tej okoliczności żadnym dokumentem (dołączone do wniosku karty informacyjne dotyczyły pobytów skarżącej w szpitalu w innych okresach), jednak należy zauważyć, że określona w art. 58 § 1 k.p.a przesłanka przywrócenia terminu sprowadza się do obowiązku uprawdopodobnienia przez stronę braku winy w uchybieniu terminu, co nie jest równoznaczne z obowiązkiem udowodnienia jej braku. Dlatego też organ powinien był ocenić, na ile wyjaśnienia skarżącej uprawdopodobniają brak jej winy w uchybieniu terminu, uwzględniając przy tym stan zdrowia skarżącej wynikający z zawartych w aktach zaświadczeń lekarskich i ustaleń z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych. Ponadto, pomimo, że skarżąca w treści wniosku o przywrócenie terminu powołała się jedynie na pobyt w szpitalu, właściwa ocena stopnia jej zawinienia w uchybieniu terminu winna uwzględniać również charakter wszystkich schorzeń skarżącej wynikających z dokumentów przedstawionych wraz z wnioskiem oraz wcześniej dołączonych do akt sprawy. Organ winien więc uwzględnić także okoliczność, iż skarżąca – poza licznymi schorzeniami narządów ruchowych wynikającymi z doznanego w 2014 r. wypadku – jest osobą od wielu lat chorą psychicznie. Zły stan zdrowia psychicznego może być bowiem wystarczającą przesłanką do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu (por. wyrok NSA z dnia 21 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 1783/14; postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2022 r., sygn. akt III OZ 1372/21). Zaburzenia psychiczne niewątpliwie, z samej swojej istoty, mogą uniemożliwić załatwianie spraw życia codziennego czy prowadzenie spraw administracyjnych i sądowych. Nie można wobec tego chorób psychicznych zrównywać z chorobami fizycznymi, których wystąpienie nie eliminuje ze swej istoty możliwości podejmowania racjonalnych decyzji i działania w postępowaniu sądowym czy administracyjnym (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 12 września 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 346/23).

Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na niezasadnym stwierdzeniu uchybienia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, a także na wadliwej, albowiem niekompleksowo dokonanej ocenie przesłanki uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, i z tego względu narusza art. 58 § 1 i § 2 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania Kolegium - stosownie do art. 153 p.p.s.a. - zobowiązane będzie uwzględnić ocenę prawną przedstawioną w wywodach powyżej.

W tym stanie rzecz Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.