Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 23/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art.145 par. 1 pkt 1 lit. c i a, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] r., nr [...]


UZASADNIENIE

Wójt Gminy S. decyzją nr [...] z dnia [...] września 2020 r. na podstawie art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), art.17 ust. 1b, art. 20 ust. 1-3, art. 24, art. 25 ust. 1, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111), odmówił A. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem J. W..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu [...] sierpnia 2020 r. A. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem J. W.. Do wniosku dołączyła orzeczenie nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. zaliczające do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na stałe. W punkcie IV orzeczenia o niepełnosprawności stwierdzono: "Niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić", natomiast w pkt V orzeczenia zapisano, że stopień niepełnosprawności datuje się od [...] maja 2019 r. Zgodnie z powyższym zapisem niepełnosprawność ojca została stwierdzona, gdy był on osobą dorosłą (wiek 81 lat).

Organ I instancji ocenił, iż żadna z przesłanek określonych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie została spełniona.

Następnie organ podał, że na podstawie art. 23 ust. 4aa ustawy o świadczeniach rodzinnych pracownik socjalny przeprowadził rozmowę telefoniczną z J. W. celem weryfikacji okoliczności dotyczących spełnienia warunków do świadczenia pielęgnacyjnego i ustalił, że J. W. zamieszkuje w jednym budynku wraz synem i jego rodziną, lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Od dłuższego czasu jest w konflikcie z synem i synową. Zajmuje pokój, natomiast z kuchni i łazienki korzysta z pozostałymi domownikami. Partycypuje w kosztach utrzymania domu. Dwa razy przeszedł zawał serca, boryka się z nadciśnieniem, migotaniem przedsionków i astmą. Jest pod stałą kontrolą lekarza rodzinnego i kardiologa. Pomimo występujących schorzeń i sędziwego wieku radzi sobie z wykonywaniem czynności dnia codziennego w miarę swoich możliwości. Nie ma problemów z poruszaniem się, robi drobne zakupy w pobliskim sklepie, samodzielnie wykonuje czynności higieniczne. Córka odwiedza ojca średnio raz w tygodniu, w razie potrzeby przyjeżdża częściej. Wspiera ojca dowożąc przygotowane posiłki, robiąc większe zakupy, dowożąc ojca do placówek służby zdrowia, utrzymuje czystość w mieszkaniu. Z uwagi na brak pralki córka pierze cięższe rzeczy, natomiast drobne rzeczy osobiste Pan J. pierze ręcznie sam.

Zdaniem organu, bezspornym jest fakt udzielania pomocy ojcu przez córkę w wykonywaniu niektórych czynności dnia codziennego z którymi J. W. nie radzi sobie sam. Jednakże zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia stosownej aktywności zawodowej. Organ podkreślił, że A. K. od dnia [...] września 2017 r. do dnia [...] czerwca 2020 r. pozostawała aktywna w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. i wykonywała prace społecznie użyteczne. Od dnia [...] lipca 2020 r. jest bezrobotna bez prawa do zasiłku, nie prowadzi pozarolniczej działalności gospodarczej, nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła A. K.. Strona zarzuciła organowi naruszenie:

- art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz 107 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym oparcie ustaleń faktycznych wyłącznie na wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym telefonicznie z J. W., w oderwaniu od jej wyjaśnień oraz wobec braku weryfikacji poczynionych ustaleń w jego miejscu zamieszkania;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich niezastosowanie w sytuacji gdy należało przyjąć, że spełnia wszystkie przesłanki uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 17 ust. 1b ww. ustawy poprzez jego zastosowanie w zakresie w jakim Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014r. sygn. K 38/13 uznał jego niezgodność z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem strony organ błędnie opiera swoją decyzję głównie na okoliczności, że ojciec zamieszkuje oddzielnie, co jednak zgodnie z obowiązującą linią orzeczniczą nie stanowi przeszkody w sprawowaniu stałej opieki. Skarżąca wyjaśniła, że jest osobą mobilną, ma stałe wizyty u ojca, dodatkowo w razie konieczności jest na każdą prośbę ojca, gdy źle się poczuje, potrzebuje wsparcia, czy chociażby bliskości drugiej osoby. Ze względu na napiętą sytuację z rodziną syna J. W. nie może liczyć na jakąkolwiek pomoc z ich strony, co niewątpliwie jest dla niego trudne emocjonalnie i potrzebuje jej wsparcia i jak najczęstszego osobistego kontaktu.

Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że sprawa świadczenia pielęgnacyjnego dla A. K. z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem była już wcześnie przedmiotem rozpatrzenia. Decyzją nr [...] wydaną dnia [...] sierpnia 2019 r. Wójt Gminy S. odmówił A. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na niespełnienie przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Decyzja ta była przedmiotem postępowania odwoławczego, w wyniku którego decyzją z dnia [...] września 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy powyższą decyzję, wskazując na niesprawowanie przez stronę stałej opieki nad ojcem, niezamieszkiwanie wspólnie z nim oraz nie zrezygnowanie z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 25 czerwca 2020 r. (sygn. akt II SA/Sz 1032/19) oddalił skargę strony na ww. decyzję. Sąd potwierdził, że skarżąca nie spełnia warunku rezygnacji z wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W dniu [...] sierpnia 2020 r. skarżąca złożyła nowy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, informując, że od [...] lipca 2020 r. nie pozostaje w zatrudnieniu (do [...] czerwca 2020 r. wykonywała prace społecznie użyteczne).

Organ II instancji wyjaśnił następnie, że art. 17 ust. 1b tej ustawy stanowi, iż przedmiotowe świadczenie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole do ukończenia 25 roku życia. Jednakże po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności tej normy prawnej (sygn. akt K 38/13) istnieje jednolite i utrwalone orzecznictwo sądowe, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana na niezgodną z art. 32 ust.1 Konstytucji RP.

Kolegium podkreśliło, że dla ustalenia prawa do tego świadczenia istotne jest, aby powodem niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) jest konieczność sprawowania opieki nad osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Między rezygnacją z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez osobę wnioskującą o świadczenie pielęgnacyjne a koniecznością sprawowania opieki musi zatem istnieć ścisły związek przyczynowy. Opieka ma być sprawowana nad osobą, która nie jest w stanie samodzielnie egzystować, radzić sobie samodzielnie w życiu codziennym. Opieka ta ma być stała i absorbująca, a nie doraźna, albo fikcyjna. W świetle powyższego świadczenie pielęgnacyjne może zatem zostać przyznane wyłącznie w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki, ze względu na stan zdrowia, nie ma możliwości samodzielnego wykonywania, w szczególności takich czynności jak utrzymanie higieny osobistej, ubieranie się i rozbieranie, wstawanie z łóżka, czy z krzesła, przygotowanie i aplikacja leków, przemieszczanie się w mieszkaniu, korzystanie z toalety, spożywanie posiłków i przyjmowanie napojów, załatwianie potrzeb fizjologicznych. Wówczas konieczna jest opieka nad nią, a więc stała obecność opiekuna. Konieczność wykonywania jedynie niektórych czynności pielęgnacyjnych (np. kąpiel), które mogą być wykonane w dowolnym czasie, czy wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem spraw urzędowych osoby niepełnosprawnej nie świadczy jeszcze o spełnieniu ww. ustawowej przesłanki, gdyż czynności te nie kolidują z wykonywaniem pracy.

Kolegium uznało, że skarżąca nie spełnia warunku związku przyczynowego między brakiem podejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania przez nią stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Analiza akt wykazała, że A. K. nie zamieszkuje z niepełnosprawnym ojcem, odwiedza go średnio raz w tygodniu (w razie potrzeby 2-3 razy w tygodniu)), pomagając mu w niektórych czynnościach, z którymi sam sobie nie radzi, dowożąc posiłki, robiąc większe zakupy, wożąc ojca do placówek służby zdrowia, sprzątając mieszkanie. Wskazuje to na prawidłowe stosunki rodzinne, nie zachodzi tu jednak przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Fakt sprawowania przez A. K. opieki nad ojcem w ograniczonym zakresie znajduje potwierdzenie w wywiadzie środowiskowym, sporządzonym w dniu [...] września 2020 r. W wywiadzie tym stwierdzono jednoznacznie, że ojciec nie zamieszkuje z córką, która mieszka w miejscowości P., położonej na terenie innej gminy, odwiedza ojca średnio raz w tygodniu (w razie potrzeby częściej) wspierając go w wykonywaniu niektórych czynności, z którymi nie radzi sobie sam. Do [...] czerwca 2020 r. strona była zatrudniona przy wykonywaniu prac społecznie użytecznych, zaś od [...] lipca ma status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku.

W tej sytuacji, zdaniem organu odwoławczego, trzeba zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, że taki zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia przez stronę stosownego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co potwierdza również okoliczność, że skarżąca była zatrudniona do [...] czerwca 2020 r. podczas gdy, w tym czasie, ojciec legitymował się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym rok wcześniej, tj. dnia [...] czerwca 2019 r.

W ocenie Kolegium stan faktyczny występujący w niniejszej sprawie pozwala na jednoznaczny wniosek, że skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie, gdyż w tym czasie i tak nie sprawuje opieki nad ojcem. Trzeba zgodzić się ze stanowiskiem WSA w Szczecinie wyrażonym w wyroku z dnia 25 czerwca 2020 r. (sygn. akt II SA/Sz 1032/19), że sprawowanie opieki nie musi się wiązać z zamieszkiwaniem z osobą wymagającą tej opieki. Jednakże sprawowanie opieki przez skarżącą z częstotliwością raz lub nawet 2-3 razy w tygodniu, nie spełnia przesłanki, o której wyżej mowa.

Na powyższą decyzję A. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, w której podniosła zarzuty naruszenia:

- art. 8 k.p.a. polegającym na naruszeniu zasady pogłębiania zaufania do organów państwa poprzez nie wzięcie pod uwagę przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze treści uzasadnienia wyroku WSA sygnatura akt II SA/Sz 1032/19;

- art. 77 § 1 k.p.a. polegające na nie rozpatrzeniu całości materiału dowodowego, między innymi nie odniesienie się do jej wyjaśnień złożonych w postępowaniu.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że wyrokiem o sygn. akt II SA/Sz 1032/19 Sąd podtrzymał negatywną decyzję dla niej poprzez oddalenie skargi. Jednak Sąd uzasadniając wyrok wskazał, że decyzja odmowna jest właściwa, bowiem nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Sąd nie negował spełnienia innych przesłanek takich jak stałej opieki nad ojcem, czy też brak orzeczenia o niepełnosprawności ojca, a jedynie przywołał fakt zatrudnienia. Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdza, iż opieka sprawowana nad ojcem przez nią ma charakter opieki doraźnej. Skarżąca podkreśliła, że biorąc pod uwagę treść uzasadnienia przywołanego wyroku WSA, wobec ustania zatrudnienia i nie podejmowania nowego, zdecydowała o ponownym wystąpieniu z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania osobistej opieki nad ojcem.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powołanej dalej jako "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja, jak i decyzja Wójta Gminy S. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a w konsekwencji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.).

Powyższe obligowało Sąd wyłącznie do uchylenia decyzji obu organów, nie zaś rozstrzygnięcia o uprawnieniu strony, jak wnosi skarżąca w skardze, co oznacza powrót sprawy na etap postępowania przed organem I instancji i obowiązek ponownego, merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej, zgodnie ze wskazaniami Sądu.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wynika z akt organ I instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia z powodu nie spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 - dalej "ustawa"), gdyż niepełnosprawność ojca skarżącej powstała później niż do ukończenia 18 roku życia i później niż w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

Ponadto organ uznał, iż nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy zapewnieniem przez skarżącą niepełnosprawnemu ojcu opieki a zaprzestaniem podejmowania przez nią zatrudnienia, a zakres obowiązków w ramach sprawowanej opieki nie jest przeszkodą, aby skarżąca podjęła aktywność zawodową, choćby w niepełnym wymiarze czasu (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy).

Zaskarżoną decyzją organ II instancji utrzymał w mocy decyzję o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże wskazał, że podstawy odmowy nie może stanowić art. 17 ust. 1b ustawy, gdyż po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej.

Z tym stanowiskiem Kolegium należy się zgodzić, ponieważ powyższy wyrok spowodował bezpośredni skutek derogacyjny, co oznacza, że art. 17 ust. ust. 1b ustawy został pozbawiony niekonstytucyjnej treści normatywnej polegającej na niedopuszczalnym różnicowaniu sytuacji prawnej uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych w świetle kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby, nad którą uprawniony sprawuje opiekę (zob. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 ). W obecnym zatem stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Natomiast stwierdzenie organów, iż po stronie skarżącej brak jest bezpośredniego związku przyczynowego-skutkowego pomiędzy brakiem podejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania przez nią stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie znajduje, zdaniem Sądu, oparcia w okolicznościach sprawy oraz w materiale dowodowym sprawy, ocenionym nadto dowolnie, wbrew regułom logiki i życiowego doświadczenia.

Nie sposób też zaakceptować wniosku organu odwoławczego, że konieczny zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad ojcem, nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia. To stwierdzenie pozostaje bowiem w sprzeczności z orzeczeniem zespołu lekarskiego nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. na stałe zaliczającym J. W. do znacznego stopnia niepełnosprawności, datowanego od [...] maja 2019 r., z którego to orzeczenia wynika jednoznacznie konieczność długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Zdaniem Sądu, kwestia stanu zdrowia podopiecznego, a w konsekwencji zakresu wymagań dotyczących sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, powinna być oceniana przez organ przede wszystkim w oparciu o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności, a więc wyspecjalizowanej jednostki orzeczniczej.

Należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1172 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 21 lit.a ustawy, do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Pojęcie niezdolności do samodzielnej egzystencji należy zaś odnieść do osób, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ww. ustawy).

Skoro zatem wspomniane orzeczenie stwierdza u podopiecznego skarżącej znaczny stopień niepełnosprawności, rozumiany jako stan powyżej opisany, to nieuprawniona jest, zdaniem Sądu, odmienna ocena tego stanu, jak to dokonały organy, stwierdzając, że ojciec skarżącej w większości jest zdolny do samodzielnej egzystencji i nie wymaga stałej opieki, a jedynie takiej, której wymiar pozwala stronie na równoległe podjęcie pracy.

Nie można bowiem pomijać tego, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane przez wskazany prawem wyspecjalizowany organ, ma walor dokumentu urzędowego. Dokumenty urzędowe zaś, stosownie do art. 76 § 1 k.p.a., stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Tymczasem pominęły w swoich rozważaniach ww. dokument, poprzestając jedynie na ustaleniach z telefonicznego wywiadu środowiskowego.

W konsekwencji, w ocenie Sądu, w omawianym zakresie organy obu instancji naruszyły - w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy - zasadę swobodnej oceny dowodów, tj. art. 80 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, dostępny w CBOSA).

Ponadto, wbrew twierdzeniom organów, na podstawie tego wywiadu nie sposób przyjąć, aby stan zdrowia ojca skarżącej był na tyle dobry, aby skarżąca mogła wygospodarować - jak sugerują organy - godziny na świadczenie pracy (choćby w niepełnym wymiarze), bez uszczerbku dla zapewniania ojcu należytej opieki. Fakt, iż J. W. nie ma problemów z poruszaniem się, robi drobne zakupy w pobliskim sklepie, samodzielnie wykonuje czynności higieniczne nie zmienia oceny stanu zdrowia przez lekarza orzecznika i wniosku, iż wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2019 r., poza powyższym, jednoznacznie określono, iż strona wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji i pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.

Poza tym, przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 218/20).

Organy nie wzięły tego pod uwagę, a ponadto nie uwzględniły, iż według doświadczenia życiowego, stan zdrowia osoby 82- letniej i związana z tym jakakolwiek mobilność niepełnosprawnej osoby w każdej chwili może ulec zmianie, i wówczas skarżąca musi mieć możliwość osobistego wsparcia ojca, zwłaszcza, że nie może on uzyskać innej pomocy, ze strony rodziny. W ocenie Sądu, logicznym wnioskiem jest, iż podjęcie przez skarżąca zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze, wykluczy ten stan pełnej dyspozycyjności skarżącej i jej gotowość na reakcję, w razie ewentualnej potrzeby wykonania jakichkolwiek czynności opiekuńczych.

Poza tym, w obecnym czasie pandemii koronowirusa, wskazane jest aby osoby starsze, nawet zdrowe, korzystały z pomocy innych osób w załatwianiu jakichkolwiek spraw, począwszy od codziennych zakupów i ograniczyły swoją aktywność w tym zakresie, co oczywiście wiąże się ze zwiększonym zaangażowaniem opiekuna.

Sąd nie podziela także stanowiska organu odwoławczego, że zatrudnienie skarżącej do [...] czerwca 2020 r. podczas gdy, w tym czasie, ojciec legitymował się już orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności potwierdza, iż zakres sprawowanej opieki nie wyklucza obecnie podjęcia przez stronę stosownego zatrudnienia.

Zaznaczenia wymaga, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma więc podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. O braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy w danym momencie a koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, nie może przesądzać wcześniejsze, przed wystąpieniem o świadczenie pielęgnacyjne, "pogodzenie" pracy z opieką (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 218/20).

Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji doszło do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, które miało wpływ na wynik sprawy. Natomiast, zdaniem Sądu, w świetle całokształtu dowodów i okoliczności sprawy, nie można uznać za prawidłowe stanowisko organów, iż skarżąca nie spełnia warunku związku przyczynowego pomiędzy brakiem podejmowania zatrudnienia lub rezygnacją z pracy a koniecznością sprawowania przez nią stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Wskazania co do dalszego toku postępowania administracyjnego wynikają wprost z powyższych rozważań. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ I instancji powinien dokonać ponownie merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej, w oparciu o cały materiał dowodowy, mając na uwadze przedstawione zasady oceny konieczności i zakresu opieki oraz istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki (art. 17 ust. 1 pkt 4).

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.